text:
Nkhani 77: Angukana Kugwada
KUMBI ukumbuka kuti ukusambirapu za anyamata ŵatatu yaŵa? Yiwu mbanyaki aku Danyele ŵa angukana kurya vakurya vo venga vamampha cha kwaku yiwu. Ŵanthu a ku Babiloni anguŵapaska mazina ngakuti: Shadreke, Mesheke ndi Abedenego. Kweni aŵawoni sonu. Kumbi nchifukwa wuli yiwu aleka kugwadiya chikozgu chikulu ichi, cho ŵanthu anyaki wosi agwadiya? Tiyi tiwoni.
Kumbi utingakumbuka Malangu 10 ngo Yehova wangulemba? Dangu lakwamba lenga lakuti: ‘Ungasopanga achiuta anyaki cha kupatuwaku ini.’ Anyamata yaŵa anguvwiya dangu lenili, chinanga wuli kwenga kwakusuzga kulivwiya panyengu iyi.
Fumu ya ku Babiloni Nebukadanezara yingudana ŵanthu anandi akuzirwa kuti azigwadiyi chikozgu cho yingumika. Sonu yapa ndipu yamaliza kukambiya ŵanthu kuti: ‘Asani mwavwa kuliya kwa mbata, zeze ndi vipangizu vinyaki vakumbiya sumu, mugwadi ndi kusopa chikozgu chagolidi ichi. Weyosi yo walekengi kugwada ndi kusopa chikozgu ichi, nyengu yeniyo, waponyekengi mu ng’anju yamotu yakotcha ukongwa.’
Nebukadanezara wangukwiya ukongwa wati wavwa kuti Shadreke, Mesheke ndi Abedenego angukana kugwadiya chikozgu. Iyu wanguŵadaniska ndipu wanguŵakambiya so kuti agwadi. Kweni anyamata yaŵa angugomezga Yehova ndipu angukambiya Nebukadanezara kuti: ‘Chiuta widu mweniyo titimuteŵete, watipozomoskengi. Kweni chinanga waleki kutipozomoska, tigwadiyengi mbwenu cha chikozgu chinu chagolidi ichi.’
Nebukadanezara wati wavwa ivi, wangukwiya ukongwa kuphara pakwamba. Pafupi ndi po ŵenga penga ng’anju, sonu iyu wangulamula ŵanthu kuti: ‘Sonkhani ng’anju kwakukwana 7 kuphara po munguyisonkhe pakwamba.’ Ndipu wangutuma asilikali ŵaki anthazi kuti amangi Shadreke, Mesheke ndi Abedenego ndi kuŵaponya mu ng’anju ya motu. Ng’anju iyi yinguwotcha ukongwa mwakuti asilikali ŵaki angufwa ndi mulipu wa motu. Kumbi nchinthu wuli chinguchitikiya anyamata ŵatatu wo anguŵaponyamu?
Fumu yati yalingizga mu ng’anju, yinguchita mantha ukongwa. Ndipu yingufumba kuti: ‘Ndatingi tingumanga ndi kuponya anyamata ŵatatu mu ng’anju ya motu?’
Anchitu ŵaki angumuka kuti: ‘Hinya ndivu tinguchita.’
Sonu Fumu yinguti: ‘Kweni ndiwona anyamata ŵanayi atenda mu ng’anju ya motu. Yiwu mbakumangika cha ndipu motu utiŵawotcha cha. Ndipu wachinayi wawoneka nge m’ngelu.’ Fumu yinguluta pafupi ndi khomu la ng’anju ndipu yingudanirizga kuti: Shadreke! Mesheke! Abedenego! Tuliyani kunu, mwa ŵateŵeti ŵaku Chiuta Wamachanya!’
Ndipu yiwu ŵati atuwa, ŵanthu wosi anguŵawona kuti angufya cha. Sonu fumu yinguti: ‘Watumbikiki Chiuta waku Shadreke, Mesheke ndi Abedenego. Iyu watuma m’ngelu waki kuti waŵapozomoski, chifukwa yiwu angugwadiya ndi kusopa chiuta munyaki cha kweni Chiuta wawu pe.’
Kumbi ichi nchakuwoniyapu chamampha cha chakuja akugomezgeka kwaku Yehova cho titenere kuchilondo?
Chituwa 20:3; Danyele 3:1-30.
Mafumbu
- Kumbi Nebukadanezara fumu ya ku Babiloni, wangupereka dangu wuli ku ŵanthu?
- Nchifukwa wuli anyaki ŵatatu aku Danyele anguleka kugwadiya chikozgu cha golide?
- Nebukadanezara wati waŵakambiya so anyamata Achihebere ŵatatu kuti agwadi, kumbi yiwu angulongo wuli kuti agomezganga Yehova?
- Kumbi Nebukadanezara wangutuma anchitu ŵaki kuti achitenji ndi Shadreke, Mesheke kweniso Abedenego?
- Kumbi Nebukadanezara wanguwonanji wati walereska mu ng’anju ya motu?
- Kumbi nchifukwa wuli fumu yingutumbika Chiuta waku Shadreke, Mesheke ndi Abedenego, nanga vo anguchita vititisambizanji?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Danyele 3:1-30.
Kumbi ndi mijalidu wuli yo anyamata ŵatatu a Chihebere angulongo yo ateŵeti wosi aku Chiuta mazuŵa nganu atenele kulondo asani akumana ndi masuzgu ngakwesa chigomezgu chawu? (Dan. 3:17, 18; Mate. 10:28; Ŵaro. 14:7, 8)
Kumbi ndi sambiru lakukhumbika nili lo Yehova Chiuta wangusambiza Nebukadanezara? (Dan. 3:28, 29; 4:34, 35)


c: text/html

text:
Chigaŵa 6: Kuwa Kwaku Yesu Kuzifika Panyengu yo Wangufwiya
M’ngelu Gabriele wangutumika kuti waluti kwa msungwana wankharu yamampha Mariya. Iyu wangumukambiya kuti wazamubala mwana yo wazamuwusa nge fumu yamuyaya. Mwana yo wenga Yesu, iyu wanguwiya m’khola ndipu aliska anguluta kuchimuwona. Pavuli paki, nyenyezi yingulongozga ŵanthu, kutuwa ku Vuma kuluta kuchiwona mwana yo. Tiziŵengi yo wanguŵachitiska kuti awoni nyenyezi ndi mo Yesu wangupozomoke ku ŵanthu wo akhumbanga kumubaya.
Pavuli paki, tisambirengi zaku Yesu wachikambiskana ndi asambizi m’nyumba yakusopiyamu panyengu yo wenga ndi vyaka 12. Pati pajumpha vyaka 18, Yesu wangubatizika ndipu wangwamba nchitu ya kupharazga za Ufumu ndi kusambiza, yo Chiuta wangumutuma kuzichita pacharu. Yesu wangusankha anthurumi 12 kuti amuwovyi nchitu iyi ndipu wanguŵaŵika kuja akutumika ŵaki.
Yesu wanguchita so vakuziziswa vinandi. Iyu wanguryisa ŵanthu masawuzandi nganandi ndi somba zimanavi kweniso viŵandi vimanavi va mkati. Wanguchizga akutama ndi kuyuska akufwa. Pakumaliya, tisambirengi vinthu vinandi vo vinguchitikiya Yesu we pafupi kufwa ndi mo wangubayikiya. Yesu wangupharazga kwa vyaka pafupifupi vitatu ndi myezi 6. CHIGAŴA 6 chikonkhoska vinthu vo vinguchitika kwa vyaka vakujumpha 34.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchindika Visopa Vinyake?
Tikulondezga ulongozgi wa mu Baibolo wakuti: ‘
Chindikani ŵanthu ŵa mtundu uliwose.’ Ntheura, tikuchindika munthu wa chisopa chilichose. (1 Petrosi 2:17) Nangauli mu vyaru vinyake Ŵakaboni ŵa Yehova tilimo ŵanandi chomene, kweni tikuchichizga ŵandyali yayi panji awo ŵakupanga malango kuti ŵakanizge visopa vinyake. Kweniso tikuchichizga boma yayi kuti lizomerezge malango ghanyake kuti ŵanthu ŵayenderenge vigomezgo vithu. Tikuchindika ŵanji chifukwa nase tikukondwa para ŵanthu ŵakutichindika.—Mateyu 7:12.


text:
YAKONJECESYA
Caka ca 1914 Cili Cakusosekwa Mnope mu Yakulocesya ya M’Baibulo
YAKA ciŵandika 40 mkaniciyice caka ca 1914, ŵakulijiganya Baibulo ŵasasile kuti cakaci ciciŵa ca yakutendekwa yakusosekwa mnope. Ana yakutendekwa yeleyi yaliji yatuli, soni ana yakutendekwa yapi yayikulosya kuti caka ca 1914 caliji cakusosekwa mnope?
Mwakamulana ni maloŵe ga pa Luka 21:24, Yesu ŵaŵecete kuti: “Msinda wa Yelusalemu tiwucijonanjidwa kapena kuti kuliŵatikwa ni amagongo ŵakwe mpaka kumbesi kwa ndaŵi ja ŵandu ŵa mitundu jine.” Msinda wa Yelusalemu waliji likulu lya Ayuda. Kwaliji kumangwakwe kwa ulamusi wa mayimwene ga msele wa Mwenye Daudi. (Salimo 48:1, 2) Acayimweneŵa ŵaliji ŵapajika pasikati pa acimlongola ŵa mitundu jine. Jemanjaji ŵatemi pa “citengu caucimwene ca Yehofa” mpela ŵakwimila Mlungu. (1 Mbiri 29:23) M’yoyo, msinda wa Yelusalemu wajimilaga ulamusi wa Yehofa.
Ana sambano ulamusi wa Yehofa ‘waliŵatikwe ni amagongo ŵakwe’ catuli, soni cakaci? Yeleyi yatendekwe mu 607 B.C.E., pandaŵi jele a Babiloni ŵasumwile msinda wa Yelusalemu. M’yoyo “citengu caucimwene ca Yehofa” nganicikola mundu jwalijose jwakulamulila, soni msele wa mayimwene wa mumbagwilo ja Daudi wasokonecele. (2 Mafumu 25:1-26) Ana ‘kuliŵatikwaku’ kwajendelecelepe? Iyayi, ligongo Paulo ŵaŵecete maloŵe gaŵaŵecete Yesaya gakuti, “Jumo mwa yisukulu ya Yese taciyika. Jwalakwejo tacijimuka kuti ŵalamulile ŵandu ŵamitundu jine.” (Aloma 15:12) Yesu Klistu ni juŵakwanilisye maloŵe gelega. (Luka 1:32, 33) M’yoyo, ‘kuliŵatikwaku’ kwamasile ndaŵi jele Yesu ŵaŵele Mwenye.
Ana Yesu ŵaŵele mwenye cakaci? Yesu ŵalosisye kuti ndaŵi ja ŵamitundu jakwete pakumalila pakwe. Ngani ja pa Danieli mtwe 4 jikusatukamucisya kumanyilila ulewu wa ndaŵi ja ŵamitunduji. Nganiji jikusasala ya yakulocesya yaŵasagamile Mwenye Nebukadinesala jwa ku Babiloni. Jwalakwejo ŵaciweni citela cekulungwa cegwisye. Cisici cakwe nganicisipuka ligongo wacitaŵile ni ngwambala ja cisyano, soni nakaliwu. Lilayika lyasasile kuti: “Akunde kuti ndaŵi msano ni siŵili simale.”
Ndaŵi sine Baibulo pajikusala ya yitela jikusagopolela ulamusi. (Ezekieli 17:22-24; 31:2-5) M’yoyo kugwisya citela cakuwanicisyaku kukwimila kuti ucimwene wa Mlungu kupitila mwa acayimwene ŵa ku Yelusalemu waliji wakuti ucisokonecela. Nambope, sagamisisi sikulosya kuti ‘kuliŵatikwa kwa Yelusalemu’ kucikola pakumalila, kucijigala ndaŵi “msano ni siŵili.” Ana ndaŵi jeleji jili jelewu catuli?
Lilemba lya Ciunukuko 12:6, 14 likusalosya kuti “yaka yitatu ni hafu [ndaŵi sitatu ni hafu]” gali masiku 1,260. M’yoyo kuti tupate ulewu wa “ndaŵi msano ni siŵili,” tukusosekwa kuculuya kaŵili masiku 1,260, gagakutupa masiku 2,520. Nambo ŵandu ŵamitundu jine nganaleka ‘kuliŵata’ ulamusi wa Mlungu pali papitile masiku 2,520 gasyesyene, kutyocela pawagwile msinda wa Yelusalemu. Yeleyi yikulosya kuti yakulocesyayi yajigele ndaŵi jelewu nditu. Mwakamulana ni malemba ga Numeri 14:34 ni Ezekieli 4:6 gagakusasala ya “lisiku kwimilaga caka,” nikuti “ndaŵi msano ni siŵili” yili yaka 2,520.
Yaka 2,520 yatandile mu October m’caka ca 607 B.C.E. Pandaŵi jeleji a Babiloni ŵasumwile msinda wa Yelusalemu ni msele wa mayimwene wa Daudi wasokonecele. Yaka 2,520 yamalile mu October 1914. M’caka celeci, “ndaŵi ja ŵandu ŵamitundu jine” jamasile, soni Yesu Klistu ŵam’ŵisile kuŵa Mwenye ja ucimwene wa Mlungu. *
Yesu ŵalosisye kuti yakutendekwa ya pacilambo mpela ngondo, sala, yisicinya, soni yilwele yicilosya kuti jwalakwe atandite kulamulila mpela Mwenye jwakwinani. Yeleyi ni yayiŵele mkutendekwa. (Matayo 24:3-8; Luka 21:11) Yakutendekwa yeleyi yikupeleka umboni wekulungwa wakuti Ucimwene wa Mlungu wakwinani, soni “masiku gambesi” ga yakutendekwa ya pacilambo capasi, yatandite mu 1914.
^ ndime 4 Kutandila mu October m’caka ca 607 B.C.E. mpaka mu October m’caka ca 1 B.C.E. pana yaka 606. Pakuŵa pangali caka ca 0, nikuti kutyocela mu October m’caka ca 1 B.C.E mpakana mu October m’caka ca 1914 C.E. pana yaka 1,914. M’yoyo kupwatika yaka 606 ni yaka 1,914, yikutupa yaka 2,520.


text:
Kasi Yesu Ni Chiuta Wankhongonozose?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Ŵanthu ŵanyake ŵakatenge Yesu wakajiyaniska na Chiuta. (Yohane 5:18; 10:30-33) Kweni Yesu wakajiyaniska na Chiuta yayi. Iyo wakati: ‘
Adada mbakuru kuluska ine.’—Yohane 14:28.
Ŵasambiri ŵa Yesu ŵakamuyaniska na Chiuta yayi. Mpositole Paulosi wakati Yesu wati wawuka, Chiuta ‘
wakamukwezga pa malo ghapachanya.’ Paulosi wakagomezganga kuti Yesu ni Chiuta Wankhongonozose yayi. Usange Chiuta wakakwezga Yesu pa malo ghapachanya, Yesu wangaŵa wuli Chiuta Wankhongonozose?—Ŵafilipi 2:9.


text:
Cigaŵa 3: Kufuma pa Kuwombokwa ku Egupto Kufika pa Fumu Yakwamba ya Israyeli
Mozesi wakalongozga Ŵaisrayeli kufuma ku wuzga mu Egupto kuluta ku Phiri la Sinayi, uko Ciuta wakaŵapa malango ghake. Nyengo yikati yajumphapo, Mozesi wakatuma ŵanalume 12 kukendera caru ca Kenani. Kweni pa ŵanalume 12 aŵa, 10 ŵakawera na lumbiri luheni. Ŵakapangiska ŵanthu kukhumba kuwelera ku Egupto. Cifukwa ca kuŵavya cipulikano, Ciuta wakalanga Ŵaisrayeli mwakuŵayingiska mu mapopa vilimika 40.
Paumaliro pake, Yoswa wakasankhika kuti walongozge Ŵaisrayeli kunjira mu caru ca Kenani. Kuti waŵawovwire kupoka caru, Yehova wakacita minthondwe. Wakapangiska maji gha Mronga wa Yorodani kuleka kwenda, viliŵa vya Yeriko kuwa, na dazi kwimilira zuŵa lose. Pakati pajumpha vilimika vinkhondi na cimoza, Ŵaisrayeli ŵakapoka caru ca Ŵakenani.
Kwambira pa Yoswa, ŵeruzgi ŵakawusa Israyeli kwa vilimika 356. Tisambirenge ŵanandi ŵa iwo kusazgapo Baraki, Gidiyoni, Yefita, Samusoni na Samuyeli. Tiŵazgengeso za ŵanakazi ŵa nga ni Rahabi, Debora, Yayeli, Rute, Naomi na Delila. Cigaŵa CACITATU cili na vyakucitika ivyo vikatora vilimika 396.


text:
Kasi Nchivici Cingawovwira Kuti Mbumba Yiŵe Yakukondwa?
Kasi mukughanaghana kuti . . .
nchitemwa?
ndalama?
panji cinthu cinyake?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
“Ŵakukondwa mbeneawo ŵakupulika mazgu gha Ciuta na kughasungilira!”—Luka 11:28, Mang’anamuliro gha caru Ciphya.
VYANDULO IVYO MUNGASANGA PARA MUNGACITA IVYO VESI ILI LAYOWOYA
Citemwa canadi.—Ŵaefeso 5:28, 29.
Nchindi.—Ŵaefeso 5:33.
Civikiliro.—Mariko 10:6-9.
KASI TINGAGOMEZGA NADI IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA?
Enya. Pali vifukwa vinandi, kweni tiyowoyengepo viŵiri:
Ciuta ndiyo wakambiska mbumba. Baibolo likuti kwa Yehova ndiko “kukufuma mazina gha mbumba yiliyose.” (Ŵaefeso 3:14, 15) Mazgu agha ghakung’anamura kuti Yehova ndiyo wakambiska mbumba. Kasi kumanya fundo iyi kuli na candulo wuli?
Usange mukurya cakurya cakunowa ndipo mukukhumba kumanya ivyo ŵathirako kuti cinowe nthena, kasi mungafumba njani? Nchakumanyamanya kuti mufumbenge uyo waphika.
Mwakuyana waka, kuti timanye ivyo vingawovwira kuti mbumba yiŵe yakukondwa, tikwenera kufumba Yehova, cifukwa ndiyo wakambiska mbumba.—Genesis 2:18-24.
Ciuta wakumupwelelerani. Mbumba zingacita makora kupenja ulongozgi wa Yehova mu Baibolo. Cifukwa wuli? “Cifukwa wakumupwelelerani.” (1 Petrosi 5:6, 7) Yehova wakutikhumbira viwemi, ndipo ulongozgi wake ngwakovwira nyengo zose!—Zintharika 3:5, 6; Yesaya 48:17, 18.
FUNDO YAKUTI MUGHANAGHANIREPO
Kasi mungacita wuli kuti muŵe mfumu, muwoli, panji mupapi muwemi?
Baibolo likuzgora fumbo ili pa ŴAEFESO 5:1, 2 na ŴAKOLOSE 3:18-21.


text:
VYAKUSAZGIRAPO
Cilimika ca 1914 Nchakuzirwa mu Ucimi wa Baibolo
PAFUPIFUPI vilimika 40 pambere cilimika ca 1914 cindafike, ŵasambiri ŵa Baibolo ŵakayowoyerathu kuti mu cilimika ici muzamucitika vinthu vinyake vyakuzirwa. Kasi vikaŵa vinthu wuli, ndipo pali ukaboni wuli uwo ukulongora kuti cilimika ca 1914 nchakuzirwa comene?
Nga ni umo pali kulembekera pa lemba la Luka 21:24, Yesu wakati: “Yerusalemu wati waponderezgekenge na Ŵamitundu, nyengo za Ŵamitundu zisuke zifiskike.” Yerusalemu ukaŵa msumba ukuru wa caru ca Yuda, mafumu ghose gha mphapu ya Fumu Davide ghakakhalanga mu msumba uwu. (Salmo 48:1, 2) Mafumu agha ghakaŵa ghapadera kuluska ŵalongozgi ŵa caru. Ghakakhalanga pa “citengo ca uthemba wa Yehova,” kwimilira Ciuta iyo mwene. (1 Midauko 29:23) Mwantheura, Yerusalemu wakimiranga muwuso wa Yehova.
Kasi mphawuli apo muwuso wa Ciuta ukamba ‘kuponderezgeka na Ŵamitundu,’ ndipo ukaponderezgeka wuli? Ukamba kuponderezgeka mu cilimika ca 607 B.C.E., peneapo Ŵababulone ŵakathereska na kupoka msumba wa Yerusalemu. Pa nyengo iyo, pakaŵavya uyo wakakhala pa “citengo ca uthemba wa Yehova,” mwantheura ndondomeko ya ufumu wa Davide yikatimbanizgika. (2 Mathemba 25:1-26) Kasi Yerusalemu wakeneranga ‘kuponderezgeka’ kwamuyirayira? Yayi, ucimi wa Ezekiel ukayowoya ntheura za fumu yaumaliro ya Yerusalemu, Zedekiya: ‘Wuskako cilemba, vura mphumphu.…Kaŵengekoso kanthu kakuwonekamo wasuke [mupaka] wize uyo ndi mweneco, kwa iyo nditipeleke.’ (Ezekiel 21:26, 27) ‘Mweneco’ wa mphumphu ya ufumu wa Davide ni Yesu Khristu. (Luka 1:32, 33) Mwantheura ‘kuponderezgeka’ kukeneranga kumara para Yesu waŵikika kuŵa Fumu.
Kasi kuŵikika pa ufumu uku kukeneranga kuzakacitika pauli? Yesu wakalongosora kuti Ŵamitundu ŵazamuwusa kwa nyengo yakuŵikika. Cipaturo 4 ca buku la Daniel, cikulongosora umo tingamanyira utali wa nyengo iyo. Cikulongosora loto la ucimi ilo Fumu Nebukadinezara ya ku Babulone yikalota. Yikalota khuni likuru ilo ŵakalidumulira pasi. Cisinga cake cikasundanga yayi cifukwa cikakakika zingirizge na cisulo ndiposo mkuŵa. Mungelo wakati: “Nyengo zinkhondi na ziŵiri zijumphe pacanya pake.”—Daniel 4:10-16.
Mu Baibolo, nyengo zinyake makuni ghakwimira muwuso. (Ezekiel 17:22-24; 31:2-5) Mwantheura, kudumulika kwa khuni lakuyelezgera kukwimira kutimbanizgika kwa muwuso wa Ciuta uwo ukayimilirika na mafumu ku Yerusalemu. Ndipouli, mboniwoni yikalongosora kuti ‘kuponderezgeka’ kwa Yerusalemu kukaŵa kwa nyengo yicoko waka, kwa “nyengo zinkhondi na ziŵiri [7].” Kasi iyi ni nyengo ya utali wuli?
Lemba la Civumbuzi 12:6, 14, likulongosora kuti nyengo zitatu na nusu (hafu) zikuyana na “mazuŵa cikwi na makhumi pera makhumi ghaŵiri na makhumi ghankhondi na limoza [1,260].” Mwantheura, “nyengo zinkhondi na ziŵiri” ziŵenge mazuŵa 2,520. Kweni vyaru vya Ŵamitundu ‘vikaponderezga’ muwuso wa Ciuta pa mazuŵa 2,520 pera yayi pamanyuma pakuti Yerusalemu wabwangandulika. Ipo nchakuwonekerathu kuti ucimi uwu ukukonkhoska vinthu ivyo vikeneranga kucitika kwa nyengo yitali. Cifukwa cakuti malemba gha Maŵazgo 14:34 na Ezekiel 4:6, ghakulongosora kuti ‘zuŵa limoza ndi cilimika cimoza,’ mwantheura “nyengo zinkhondi na ziŵiri” ndi vilimika 2,520.
Vilimika 2,520 vikamba mu Okutoba cilimika ca 607 B.C.E., peneapo Ŵababulone ŵakathereska na kupoka Yerusalemu na ufumu wa mphapu ya Davide. Ndipo vikamara mu Okutoba cilimika ca 1914. Pa nyengo iyo, “nyengo za ŵamitundu” zikamara, ndipo Yesu Khristu wakaŵikika na Ciuta kuŵa Fumu ya kucanya.*—Salmo 2:1-6; Daniel 7:13, 14.
Yesu wakayowoyerathu vinthu ivyo vizamucitika pa caru capasi para wamba kuwusa kucanya. Wakayowoya kuti kuzamuŵa nkhondo, njara, vindindindi, ndiposo matenda. (Mateyu 24:3-8; Luka 21:11) Vinthu ivi mbukaboni wankhongono wakuti cilimika ca 1914 ndico Ufumu wa kucanya wa Ciuta ukakhazikiskika, ndipo “mazuŵa gha kuumaliro” gha nyengo ziheni izo tilimo ndipo ghakambira.—2 Timote 3:1-5.
* Kufuma mu Okutoba cilimika ca 607 B.C.E., kuzakafika mu Okutoba cilimika ca 1 B.C.E. pakajumpha vilimika 606. Kufuma mu Okutoba cilimika ca 1 B.C.E., kuzakafika mu Okutoba cilimika ca 1914 C.E. pakajumpha vilimika 1,914. Para tasazga pamoza vilimika 606 na vilimika 1,914, tisangenge vilimika 2,520. Kuti mumanye vinandi vyakukhwaskana na kubwangandulika kwa Yerusalemu mu cilimika ca 607 B.C.E., wonani nkhani ya mutu wakuti “Chronology” mu Insight on the Scriptures, Buku 1, lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.


text:
NKHANI YA PAPEJI LAKWAMBA | VO MUNGACHITA KUTI MUKONDWENGI NDI NCHITU
Kumbi Tikhumbika—Kugwira Nchitu Mwaphamphu?
Alex wanguvuka ukongwa wachikweza mabokosi nga vinthu vinyaki mugalimotu ya kampani yo wagwiraku nchitu. Iyu wangujifumba kuti: ‘Nchifukwa wuli ndigwira nchitu yambula kundiyanduliya? Ndi zukwanji po vinthu vazamukwamba kundiyende umampha? Vinthu vingandiyende umampha ukongwa asani ndingaleka kugwira nchitu.’
Mwakuyanana ndi Alex, ŵanthu anandi akondwa cha kugwira nchitu mwaphamphu. Aaron yo wagwira nchitu yakunozga magalimotu wangukamba kuti: “Ŵanthu anandi aŵanaŵana kuti akhumbika cha kugwira nchitu zakusika. Yiwu akamba kuti: ‘Ndigwira nchitu iyi mwakulindizgiyapu ŵaka.’”
Nchifukwa wuli ŵanthu anandi aŵanaŵana kuti akhumbika cha kugwira nchitu mwaphamphu? Panyaki aŵanaŵana viyo chifukwa cha vo atuvwa pa TV ndipuso pa wayilesi kuti angaja ndi “umoyu wamampha” ukongwa asani angaleka kugwira nchitu mwaphamphu. Matthew yo wagwira nchitu yakunozga vinthu vakupambanapambana wangukamba kuti: “Ŵanthu awona kuti palivi cho chichitika pa umoyu wawu chinanga kuti ayesesa kugwira nchitu mwaphamphu.” Shane yo wagwira nchitu yakuphwere nyumba nayu wangukamba kuti: “Ŵanthu akuleka kali kujifyo ndi nchitu ndi chilatu chakuti alonde ndalama zinandi.”
Chinanga kuti ve viyo, ŵanthu anandi wo vinthu vitiŵayende umampha akondwa ndi nchitu zo agwira mwaphamphu. Daniel wavyaka 25 yo wagwira nchitu yakuzenga wangukamba kuti: “Ndiwona kuti kugwira nchitu mwaphamphu nkhwakukhumbika ukongwa asani we ndi vilatu vamampha.” Andre wavyaka 23 nayu wangukamba kuti: “Munthu wakondwa ukongwa asani wagwira nchitu mwaphamphu. Kweni asani wagwira nchitu mwaulesi wakumana ndi masuzgu nganandi!”
Kumbi nchinthu wuli cho chawovya Daniel, Andre kweniso ŵanthu anyaki kuti aje ndi maŵanaŵanu ngakwenere pa nkhani yakugwira nchitu mwaphamphu? Yiwu agwiriskiya nchitu fundu za m’Bayibolo pa umoyu wawu. Chinanga kuti ŵanthu achiska anyawu kuti agwirengi nchitu mwaulesi, Bayibolo lititichiska kuti tigwirengi nchitu mwaphamphu kweniso tikunthiyengepu. Bayibolo lititikambiya ŵaka kuti tigwirengi nchitu cha, kweni le ndi fundu zinandi zo zingatiwovya. Likamba so vo tingachita kuti tikondwengi ndi nchitu yidu.
Kumbi ndi fundu nizi za m’Bayibolo zo zingakuwovyani kuti mukondwengi ndi nchitu yo mugwira? Titikupemphani kuti muŵerengi fundu zenizi m’nkhani yakulondopu.


text:
Nkhani 26: Jobu Wenga Wakugomezgeka Kwaku Chiuta
KUMBI munthu yo wawoneka yapa kuti ngwakutama utimuvwiya lisungu? Zina laki ndi Jobu, ndipu munthukazi yo, ndi muwoli waki. Kumbi waviziŵa vo iyu watimukambiya Jobu? Iyu watiti: ‘Tuka Chiuta ufwi.’ Tiyi tiwoni chifukwa cho iyu wangukambiya mazu yanga kweniso chifukwa cho Jobu wangusuzgikiya ukongwa.
Jobu wenga munthu wakugomezgeka mweniyo wavwiyanga Yehova. Iyu wajanga m’charu cha Uzu, kufupi ndi Kanani. Yehova wamuyanjanga ukongwa Jobu, kweni penga munthu munyaki yo watinkhanga Jobu. Kumbi utimuziŵa?
Wenga Satana Diabolo. Kumbuka kuti Satana ndi mungelu muheni yo watinkha Yehova. Iyu wanguchitiska kuti Adamu ndi Eva aleki kuvwiya Yehova. Ndipu waŵanaŵananga kuti wakhoza so kuchitiska munthu weyosi kuti waleki kuvwiya Yehova. Kweni kumbi iyu wanguchita nadi viyo? Awa. Aŵanaŵana za ŵanthu anandi akugomezgeka wo tasambira zaku yiwu. Kumbi mbalinga wo ungazumbuwa mazina ngawu?
Yakobe ndi Yosefe ŵati ŵafwa ku Egipiti, Jobu ndiyu wenga munthu wakugomezgeka ukongwa kwaku Yehova pacharu chosi chapasi. Yehova wakhumbanga kuti Satana waziŵi kuti iyu wangachitiska cha ŵanthu wosi kuja aheni. Ndipu wanguti: ‘Awona mo Jobu waliri wakugomezgeka kwaku ini.’
Satana wangumuka kuti: ‘Ngwakugomezgeka chifukwa chakuti imwi mwamutumbika, iyu wendi vinthu vinandi vamampha. Kweni asani mungamulonda vinthu vosi vo wenavu wakutukeningi.’
Sonu Yehova wangukamba kuti: ‘Chita vosi vo ukhumba. Mulondi chechosi. Chita viheni vosi vo ukhumba kumuchitiya Jobu. Tiwonengi asani iyu wanditukengi. Kweni uwoneseski kuti ungamubayanga cha.’
Chakwamba, Satana wanguchitiska kuti ŵanthu ŵabi ng’ombi ndi ngamila zaku Jobu, ndipuso mbereri zaki zosi zingubayika. Pavuli paki, iyu wangubaya ŵana ŵaku Jobu 10, anthurumi ndi anthukazi ndi chimphepu chikulu. Pakumaliya paki, Satana wangupweteka Jobu ndi nthenda yiheni ukongwa. Ndipu Jobu wangusuzgika ukongwa. Ndichu chifukwa chaki muwoli waki wangumukambiya kuti: ‘Tuka Chiuta ufwi.’ Kweni Jobu wanguchita cha venivo. Kweniso kunguza abwezi ŵaki atatu aboza ndipu angumukambiya kuti wasuzgikanga chifukwa chakuti wachitanga vinthu viheni. Kweni Jobu, wangulutirizga kuja ŵakugomezgeka.
Ivi vingukondweska Yehova ndipu pavuli paki wangumutumbika Jobu, nge mo muwone pachithuthuzi ichi. Iyu wangumuchizga Jobu ndipu wangubala so ŵana 10 akutowa ukongwa. Jobu wenga so ndi ng’ombi, mbereri ndipuso ngamila zinandi kuphara zo wenga nazu pakwamba.
Kumbi nawi uŵengi wakugomezgeka kwaku Yehova nyengu zosi nge Jobu? Asani uŵengi wakugomezgeka, nawi so Chiuta wazakukutumbika. Ukhoza kuzija ndi umoyu wambula kumala panyengu yo charu chosi chapasi chazamuja chakutowa nge mo wenge munda wa Edene.
Jobu 1:1-22; 2:1-13; 42:10-17.
Mafumbu
- Kumbi Jobu wenga yani?
- Kumbi Satana wangwesa kuchita chinthu wuli, nanga iyu wangupunda?
- Kumbi Yehova wanguzomerezga Satana kuti wachitenji ndipu nchifukwa wuli?
- Nchifukwa wuli muwoli waku Jobu wangumukambiya kuti ‘tuka Chiuta ufwi’? (Wona chithuthuzi.)
- Nge mo uwone pachithuthuzi chachiŵi, kumbi Yehova wangumutumbika wuli Jobu ndipu nchifukwa wuli?
- Asani isi tiŵengi akugomezgeka kwaku Yehova nge Jobu, kumbi ndi vitumbiku wuli vo tazamulonde?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Jobu 1:1-22.
Kumbi mazuŵa nganu Akhristu angamuyezga wuli Jobu? (Jobu 1:1; Ŵafi. 2:15; 2 Pet. 3:14)
- Ŵerenga Jobu 2:1-13.
Kumbi Jobu ndi muwoli waki angupambana m’nthowa ziŵi nizi pa mo anguchitiya ndi chiyesu chakutuliya kwaku Satana? (Jobu 2:9, 10; Ntha. 19:3; Mika 7:7; Mala. 3:14)
- Ŵerenga Jobu 42:10-17.
Kumbi mphotu zo Jobu ndi Yesu angulonde chifukwa cha kuja akugomezgeka ziyanana wuli? (Jobu 42:12; Ŵafi. 2:9-11)
Kumbi vitumbiku vo Jobu wangulonde chifukwa cha kuja wakugomezgeka kwaku Chiuta, vititiwovya wuli? (Jobu 42:10, 12; Ŵahe. 6:10; Yako. 1:2-4, 12; 5:11)


text:
Nkhani Nambara 50: Ŵanakazi Ŵaŵiri Ŵacikanga
Para Ŵaisrayeli ŵakaŵanga mu suzgo, ŵakalombanga wovwiri kwa Yehova. Yehova wakaŵazgoranga mwakuŵapa ŵalongozgi ŵacikanga kuti ŵaŵawovwire. Mu Baibolo ŵalongozgi aŵa ŵakucemeka kuti ŵeruzgi. Yoswa wakaŵa mweruzgi wakwamba, ndipo ŵeruzgi ŵanyake awo ŵakaŵako pamanyuma pa iyo ni Oteniyeli, Ehudi na Shamagara. Kweni ŵaŵiri mwa ŵanthu awo ŵakovwira Ŵaisrayeli ŵakaŵa ŵanakazi ndipo mazina ghawo ni Debora na Yayeli.
Debora wakaŵa nchimi yanakazi. Yehova wakamuphalira vinthu ivyo vikeneranga kucitika kunthazi, ndipo iyo wakaphaliranga ŵanthu ivyo Yehova wakayowoyanga. Debora wakaŵaso mweruzgi. Wakakhalanga musi mwa khuni la mukama, ndipo ŵanthu ŵakizanga kwa iyo kuti waŵawovwire masuzgo ghawo.
Jabini ndiyo yikaŵa fumu ya caru ca Kenani pa nyengo iyo. Wakaŵa na magareta gha nkhondo 900. Ŵasilikari ŵake ŵakaŵa ŵankhongono comene mwakuti Ŵaisrayeli ŵanandi ŵakacicizgika kuŵa ŵateŵeti ŵa Jabini. Mulongozgi wa ŵasilikari ŵa Jabini wakaŵa Sisera.
Zuŵa linyake Debora wakacema mweruzgi munyake zina lake Baraki, wakamuphalira kuti: ‘Yehova wayowoya kuti: “Utore ŵanalume 10,000 ulute nawo ku Phiri la Tabo. Nizenge na Sisera kwenekura kuti wakakumane nawe. Nimupelekenge mu mawoko ghako pamoza na ŵasilikari ŵake.” ’
Baraki wakaphalira Debora kuti: ‘Nilutenge usange iwe nawe ulutenge.’ Debora wakaluta, wakaphalira Baraki kuti: ‘Wamuluska cifukwa ca nkhongono zako yayi, kweni cifukwa cakuti Yehova wapelekenge Sisera mu mawoko gha mwanakazi.’ Ici ndico cikacitika nadi.
Baraki wakakhira mu Phiri la Tabo kuti wakumane na ŵasilikari ŵa Sisera. Mwamabuci Yehova wakiziska maji ghanandi, ndipo ŵasilikari ŵanandi ŵakabira. Kweni Sisera wakakhira pa gareta lake na kucimbira.
Sisera wakacimbira mupaka ku hema la Yayeli. Yayeli wakamucemera mukati mwa hema lake na kumupa mkaka. Mkaka ukapangiska Sisera kugona tulo. Yayeli wakatora cikhomo ca hema na kumukhoma naco mu mutu munthu muheni yura. Baraki wati wiza, Yayeli wakamulongora Sisera wakufwa! Ntheura ungawona kuti ivyo Debora wakayowoya vikacitika nadi.
Paumaliro, Fumu Jabini nayo yikakomeka, ndipo Ŵaisrayeli ŵakaŵaso pa mtende kwa nyengo yicoko waka.
Ŵeruzgi 2:14-22; 4:1-24; 5:1-31.
Mafumbo
- Kasi ŵeruzgi ŵakaŵa anjani, ndipo ghanyake mwa mazina ghawo ni nga?
- Ni udindo wuli wapadera uwo Debora wakaŵa nawo, ndipo ukasazgapo vici?
- Apo Ŵaisrayeli ŵakawofyeka na Fumu Jabini na mulongozgi wake wa nkhondo, Sisera, ni uthenga wuli wakufuma kwa Yehova uwo Debora wakaphalira Mweruzgi Baraki, ndipo Debora wakati ninjani uyo wamuthereska nadi ŵalwani?
- Kasi Yayeli wakacita vici ico cikalongora kuti ni mwanakazi wacikanga?
- Nchivici cikacitika apo Fumu Jabini yikati yakomeka?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Ŵeruzgi 2:14-22.
Nchivici ico Ŵaisrayeli ŵakacita kuti ŵakwiyiske Yehova, ndipo ise tikusambirapo vici? (Ŵeru. 2:20; Zinth. 3:1, 2; Ezek. 18:21-23)
- Ŵazgani Ŵeruzgi 4:1-24.
Ni masambiro wuli ghakukhwaskana na cipulikano na cikanga agho ŵanakazi Ŵacikhristu ŵangasambirako kwa Debora na Yayeli? (Ŵeru. 4:4, 8, 9, 14, 21, 22; Zinth. 31:30; 1 Kor. 16:13)
- Ŵazgani Ŵeruzgi 5:1-31.
Ni mwauli umo sumu iyo Baraki na Debora ŵakimba apo ŵakathereska ŵalwani, tingayizgora lurombo lwakuyowoya za nkhondo ya Haramagedoni iyo yikwiza? (Ŵeru. 5:3, 31; 1 Mid. 16:8-10; Civ 7:9, 10; 16:16; 19:19-21)


text:
Nkhani Nambara 97: Yesu Wakanjira Nga ni Fumu
Pati pajumpha nyengo yicoko waka wati wacizga ŵaciburumutira ŵaŵiri, Yesu wakaluta ku cikaya cinyake pafupi na Yerusalemu. Wakaphalira ŵasambiri ŵake ŵaŵiri kuti: ‘Lutani mu cikaya ndipo mwamusanga mwana wa mbunda. Mukamusuture na kwiza nayo kwa ine.’
Ŵati ŵiza nayo mwana wa mbunda, Yesu wakakwerapo. Wakaluta nayo ku msumba wa Yerusalemu. Wati wafika pafupi na Yerusalemu, wumba ukuru wa ŵanthu ukiza kuti ukumane nayo. Ŵanandi ŵa iwo ŵakavura minjilira yawo na kuyiŵika mu nthowa. Ŵanyake ŵakadumura minthavi ya makuni na kuyiŵika mu nthowa. Iwo Ŵakacemerezga kuti: ‘Ngwakucindikika uyo wakwiza mu zina la Yehova!’
Nyengo zakale mu Israyeli, mafumu ghaphya ghakanjiranga mu Yerusalemu uku ghakwera pa mwana wa mbunda kuti ghajilongore ku ŵanthu. Ici ndico Yesu wakacita. Ndipo ŵanthu aŵa ŵakalongora kuti ŵakakhumbanga kuti Yesu waŵe fumu yawo. Kweni ni ŵanthu wose yayi awo ŵakakhumbanga. Tingawona ici mwakuwona ivyo vikacitika Yesu wati waluta ku tempele.
Mu tempele Yesu wakacizga ŵanthu ŵaciburumutira na ŵakupendera. Ŵana ŵacoko ŵati ŵawona ici, ŵakamba kulumba Yesu. Kweni ici cikakwiyiska ŵasofi, ndipo ŵakaphalira Yesu kuti: ‘Kasi ukupulika ivyo ŵana ŵakuyowoya?’
‘Enya, nkhupulika,’ Yesu wakazgora ntheura. ‘Kasi mulije kuŵazga mu Baibolo apo pakuti: “Mu milomo ya ŵana ŵa bonda Ciuta wazamunozga malumbo?”’ Ntheura ŵana ŵakalumba fumu iyo Ciuta wakayimika.
Tikukhumba kuŵa nga ni ŵana aŵa, asi nthena? Ŵanthu ŵanyake ŵangayezga kutikanizga kuti tileke kuyowoya za ufumu wa Ciuta. Kweni tilutilirenge nipera kuphalira ŵanyithu vinthu vyakuziziswa ivyo Yesu wazamucitira ŵanthu.
Apo Yesu wakaŵa pa caru capasi, nyengo yikaŵa kuti yindafike yakuti wayambe kuwusa. Kasi nyengo iyi yizamufika pauli? Ŵasambiri ŵa Yesu ŵakakhumba kumanya. Tisambirenge za ici mu nkhani yakulondezgapo.
Mateyu 21:1-17; Yohane 12:12-16.
Mafumbo
- Peneapo Yesu wakaluta ku cikaya cinyake pafupi na Yerusalemu, kasi wakaphalira ŵasambiri ŵake kuti wacite vici?
- Pa cithuzithuzi apa, kasi cikacitika nchivici apo Yesu wakafika pafupi na msumba wa Yerusalemu?
- Kasi ŵana ŵacoko ŵakacita vici ŵati ŵawona Yesu wakucizga ŵanthu ŵaciburumutira na ŵakupendera?
- Kasi Yesu wakaŵaphalira vici ŵasofi awo ŵakakwiya kwa zanimuwone?
- Kasi tingacita wuli kuti tiŵe nga ni ŵana awo ŵakalumba Yesu?
- Kasi ŵasambiri ŵakakhumbanga kuti ŵamanye vici?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Mateyu 21:1-17
Ni mphambano wuli iyo yikaŵapo umo Yesu wakanjilira mu Yerusalemu nga ni Fumu na umo ŵakanjiliranga ŵalongozgi ŵa ŵasilikari wa Ciroma? (Mat. 21:4, 5; Zek. 9:9; Fil. 2:5-8; Kol. 2:15)
Kasi ŵana ŵangasambira vici kufuma ku ŵana Ŵaciisrayeli awo wakazunura mazgu gha mu buku la Salmo 118, apo Yesu wakanjiranga mu tempele? (Mat. 21:9, 15; Sal. 118:25, 26; 2 Tim. 3:15; 2 Pet. 3:18)
- Ŵazgani Yohane 12:12-16.
Kasi kugwiliskira nchito mahamba gha vinchindo uko ŵanthu wakacita pa kulumba Yesu kukayimira vici? (Yoh. 12:13; Fil. 2:10; Civ. 7:9, 10)


text:
Cikumbucilo ca Ciwa ca Yesu
Tukwaŵilanjila ku msongano wakumbucila ciwa ca Yesu. Awungunye kwacikutendecele cikumbuciloci kumangwawoko.
Ŵandu Ŵajinji Caciyika—Ana Wawojo Caciyika?
Cilo cakuti Yesu cawulajigwe malaŵi, jwalakwe ŵacingangene ni ŵakumkuya ŵakwe. Cilo celeco, ŵatandisye cakutendekwa casambano ni ŵasalile ŵakumkuya ŵakwe kuti: “Mtendeje yeleyi kuti mungumbucileje.” Ŵakumkuya ŵakwewo ŵasosekwaga kuti atendeje yeleyi pakumbucila ciwa cakwe mpela mbopesi ja ŵandu wosope.
Caka cimasile, ŵandu ŵakupunda 20 miliyoni pacilambo cosope ŵasongangene nawo pa cakutendekwa ca pacaka celeci pakulosya kupikanila maloŵe ga Yesu. Wuli pakwamba ya caka acino? Caka acino, cikumbucilo ca ciwa ca Klistu cicitendekwa Lyamsano, April 3, 2015, lyuŵa lili likapile.
Ŵa Mboni sya Yehofa akwaŵenda kuti akasimanikwe nawo pa cikumbucilo cakusosekwa mnopeci. Naga caciyika, cacilijiganya kusosekwa kwa ciwa ca Yesu pa umi wawo.
Cakutendekwa caluleleci cicitendecela kumangwawoko.


text:
Nkhani Nambara 52: Gidiyoni na Ŵanalume Ŵake 300
Kasi ukuwona ico cikucitika apa? Wose aŵa mbanalume ŵankhondo ŵa Israyeli. Ŵanalume awo ŵajikama ŵakumwa maji. Gidiyoni ni uyo wimilira pafupi nawo. Wakuwona umo ŵakumwera maji.
Woneseska comene umo ŵanalume aŵa ŵakumwera maji. Ŵanyake ŵajikama ŵakumwa na mlomo. Kweni yumoza wakumwera m’mawoko mwakuti wawonenge ico cikucitika. Ici nchakukhumbikwa, cifukwa Yehova wakaphalira Gidiyoni kuti wasankhe ŵanalume ŵekha awo ŵakuwona ico cikucitika para ŵakumwa maji. Ŵanyake wose, Ciuta wakati ŵakwenera kuwelera ku nyumba. Tiye tiwone cifukwa cake.
Ŵaisrayeli ŵakaŵaso mu suzgo. Cifukwa nchakuti ŵakakana kupulikira Yehova. Ŵanthu ŵa ku Midiyani ŵakaŵawusanga na kuŵasuzga. Ŵaisrayeli ŵakalilira Yehova kuti waŵawovwire, ndipo Yehova wakapulika kulira kwawo.
Yehova wakaphalira Gidiyoni kuti watore ŵasilikari, mwantheura Gidiyoni wakuwunganya pamoza ŵanalume ŵankhondo 32,000. Kweni ŵasilikari awo ŵakiza kwimikana na Ŵaisrayeli ŵakaŵapo 135,000. Ndipouli, Yehova wakaphalira Gidiyoni kuti: ‘Ŵanthu awo uli nawo mbanandi comene.’ Nchifukwa wuli Yehova wakayowoya nthena?
Cifukwa nchakuti usange Ŵaisrayeli ŵatondenge nkhondo, nthena ŵakayamba kughanaghana kuti ŵakatonda cifukwa ca nkhongono zawo. Mphanyi ŵakayamba kughanaghana kuti ŵakakhumbikwiranga wovwiri wa Yehova yayi. Antheura Yehova wakaphalira Gidiyoni kuti: ‘Phalira ŵanalume wose awo ŵali na wofi kuti ŵawelere ku nyumba.’ Gidiyoni wati wacita ici, ŵanalume ŵankhondo 22,000 wakawelera kunyumba. Ici cikung’anamura kuti ŵakhalako 10,000 pera kuti ŵatimbane na ŵasilikari 135,000.
Kweni, tegherezga! Yehova wakati: ‘Ucali na ŵanalume ŵanandi.’ Wakaphalira Gidiyoni kuti walute na ŵanthu kukamwa maji mu mronga uwu na kuwezga waliyose uyo wakumwa maji na mlomo uku wajikama. Yehova wakalayizga kuti: ‘Nipelekenge ŵarwani mu mawoko ghako na ŵanthu 300 awo ŵakawonanga ico cikacitikanga apo ŵakamwanga maji.’
Nyengo ya nkhondo yikakwana. Gidiyoni wakagaŵa ŵanalume ŵake 300 mu magulu ghatatu. Waliyose wakamupa mbata, ciŵiya na toci mukati. Pakati pa usiku, wose ŵakawungana kuzingilira msasa wa ŵarwani ŵawo. Wose pamoza ŵakalizga mbata zawo na kuswa viŵiya vyawo, na kucemerezga: ‘Lupanga lwa Yehova na lwa Gidiyoni!’ Ŵarwani ŵawo ŵati ŵawuka, ŵakatimbanizgika ndiposo ŵakaŵa na wofi. Wose ŵakamba kucimbira, ndipo Ŵaisrayeli ŵakatonda nkhondo.
Ŵeruzgi vipaturo 6 mupaka 8.
Mafumbo
- Ni mwauli ndiposo nchifukwa wuli Ŵaisrayeli ŵakaŵa mu suzgo?
- Nchifukwa wuli Yehova wakaphalira Gidiyoni kuti wakaŵa na ŵanalume ŵa nkhondo ŵanandi comene?
- Kasi Gidiyoni wakaŵa na ŵanalume ŵalinga pamanyuma pa kuphalira ŵanalume ŵawofi kuti ŵawelere ku nyumba?
- Nga ni umo mukuwonera pa cithuzithuzi, longosorani umo Yehova wakacitira kuti ciŵelengero ca ŵasilikari ŵa Gidiyoni cicepe kufika pa ŵanalume 300.
- Ni pulani wuli iyo Gidiyoni wakacita na ŵanalume ŵake 300, ndipo Ŵaisrayeli ŵakaluska wuli nkhondo?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Ŵeruzgi 6:36-40.
Ni mwauli umo Gidiyoni wakacitira khumbo la Yehova?
Ni mwauli umo lero tikumanyira khumbo la Yehova? (Zinth. 2:3-6; Mat. 7:7-11; 2 Tim. 3:16, 17)
- Ŵazgani Ŵeruzgi 7:1-25.
Ni sambiro wuli ilo tingatorapo pa nkhani ya ŵanalume 300 awo ŵakawonanga ico cikacitikanga, mwakupambana na awo ŵakalekanga kuwona? (Ŵeru. 7:3, 6; Rom. 13:11, 12; Efe. 5:15-17)
Nga ni umo ŵanalume 300 ŵakasambizgika mwakulaŵiska Gidiyoni, ni mwauli umo ise tikusambilira mwakulaŵiska Gidiyoni Mukuru, Yesu Khristu? (Ŵeru. 7:17; Mat. 11:29, 30; 28:19, 20; 1 Pet. 2:21)
Ni mwauli umo lemba la Ŵeruzgi 7:21 likutovwilira kuti tikhorwenge na mulimo wuliwose uwo taphalirika kucita mu gulu la Yehova? (1 Kor. 4:2; 12:14-18; Yak. 4:10)
- Ŵazgani Ŵeruzgi 8:1-3.
Pa nkhani ya kumazga mphindano pa mbali panji mudumbu, kasi tingasambirapo vici pa umo Gidiyoni wakamazgira mphindano na Ŵaefurayimu? (Zinth. 15:1; Mat. 5:23, 24; Luka 9:48)


text:
Nkhani Nambara 61: Davide Wakaŵikika Kuŵa Fumu
Sauli wakayezgaso kuti wakore Davide. Wakatora ŵasilikari ŵake 3,000 na kuluta kukamupenja. Davide wakati wamanya, wakatuma mphaci kukawona ku msasa uko Sauli na ŵanalume ŵake ŵakagona. Davide wakafumba ŵaŵiri ŵa ŵanalume ŵake kuti: ‘Ninjani uyo walutenge nane ku msasa wa Sauli?’
‘Nilutenge namwe,’ Abishayi wakazgora. Abishayi wakaŵa mwana wa Zeruya, mudumbu wa Davide. Peneapo Sauli na ŵanalume ŵake ŵakaŵa mu tulo, Davide wakakhwaŵa na kunjira mwacisisi mu msasa wa Sauli. Ŵakatora mkondo na nkhombo ya maji ya Sauli, ivyo vikaŵa ku mutu wake. Palije munthu uyo wakawona panji kupulika pakuti wose ŵakaŵa mu tulo twakufwa nato.
Wona Davide na Abishayi. Ŵacimbira, ndipo ŵali pacanya pa phiri. Davide wakucemerezga kwa mulara wa ŵasilikari kuti: ‘Abinara, nchifukwa uli ukuleka kuvikilira sekuru wako, fumu? Wona! Kasi mkondo na nkhombo yake ya maji vili nkhu?’
Sauli wakawuka. Wakamanya mazgu gha Davide, ntheura wakafumba kuti: ‘Kasi ndiwe Davide?’ Kasi ukumuwona Sauli na Abinara pasi apa?
Davide wakazgora Sauli kuti: ‘Enya, fumu sekuru wane.’ Davide wakafumba kuti: ‘Kasi nchifukwa wuli mukukhumba kunikora? Kasi nanangaci? Mkondo winu uwu fumu. Tumani munthu wazakatore.’
Sauli wakazomera kuti: ‘Nananga. Nacita ucindere.’ Davide wakaluta, ndipo Sauli nayo wakawelera kukwake. Davide wakayowoya yekha mu mtima kuti: ‘Zuŵa linyake Sauli wanikomenge. Nkhwenera kucimbilira ku caru ca Ŵafilisiti.’ Ici ndico wakacita nadi. Davide wakapusika Ŵafilisiti na kuŵapangiska kugomezga kuti sono wali ku cigaŵa cawo.
Nyengo yati yalutapo Ŵafilisiti ŵakiza kuzakarwa nkhondo na Israyeli. Sauli na Yonatani wose ŵaŵiri ŵakakomeka ku nkhondo iyi. Ici cikapangiska Davide kuŵa na citima cikuru, ndipo wakalemba sumu yiwemi, iyo wakayimba kuti: ‘Nili na citima comene cifukwa ca iwe munyane Yonatani. Ukaŵa wakutemweka comene kwa ine!’
Pamanyuma pake Davide wakawelera ku msumba wa Heburoni. Pakaŵa nkhondo pakati pa ŵanthu awo ŵakasankha Ishibosheti kuti waŵe fumu na awo ŵakakhumba Davide kuti waŵe fumu. Kweni pa umaliro ŵanalume ŵa Davide ŵakatonda. Davide wakaŵa na vilimika 30 apo wakaŵikika kuŵa fumu. Wakawusa mu Heburoni vilimika vinkhondi na viŵiri. Ŵanyake mwa ŵana awo ŵakababikira mu Heburoni ŵakaŵa Amunoni, Abisalomu na Adoniya.
Nyengo yikakwana yakuti Davide na ŵanalume ŵake ŵapoke msumba wakutowa wa Yerusalemu. Yoabu, mwana munyake wa Zeruya, mudumbu wa Davide, wakalongozga nkhondo iyi. Mwantheura nga ni njombe yake, Davide wakaŵika Yoabu kuŵa mulara wa ŵasilikari ŵake. Davide wakayamba kuwusa mu msumba wa Yerusalemu.
1 Samuel 26:1-25; 27:1-7; 31:1-6; 2 Samuel 1:26; 3:1-21; 5:1-10; 1 Midauko 11:1-9
Mafumbo
- Kasi Davide na Abishayi ŵakacitaci apo Sauli wakaŵa mu tulo mu msasa?
- Kasi Davide wakamufumba vici Sauli?
- Wakati wamuleka Sauli, kasi Davide wakaluta nkhu?
- Nchivici cikapangiska Davide kuŵa na citima ndiposo kuti walembe sumu yiwemi comene?
- Kasi Davide wakaŵa na vilimika vilinga apo wakaŵikika kuŵa fumu mu Heburoni, ndipo mazina gha ŵana ŵake ŵanyake ni ngani?
- Ni nkhu pamanyuma pake uko Davide wakawusanga nga ni fumu?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani 1 Samuel 26:1-25.
Kasi mazgu gha Davide agho ghali pa 1 Samuel 26:11, ghakulongoraci kuyana na umo Ciuta wakwendeskera vinthu? (Sal. 37:7; Rom. 13:2)
Para tikukhumba kulongora lusungu ku munthu kweni iyo wakuwonga yayi ivyo tikumucitira, ni mwauli umo mazgu gha Davide agho ghakusangika pa 1 Samuel 26:23 ghakutovwilira kuti tileke kugongowa? (1 Mathe. 8:32; Sal. 18:20)
- Ŵazgani 2 Samuel 1:26.
Kasi Ŵakhristu ‘ŵangafwilirapo wuli mu kutemwana kwawo’ nga ni umo Davide na Yonatani ŵakacitira? (1 Pet. 4:8; Kol. 3:14; 1 Yoh. 4:12)
- Ŵazgani 2 Samuel 5:1-10.
Kasi Davide wakaŵa fumu kwa vilimika vilinga, ndipo nyengo ya kuwusa kwake yikagaŵika wuli? (2 Sam. 5:4, 5)
Ninjani uyo wakapangiska Davide kukulirakulira, ndipo ise tikusambirapo vici? (2 Sam. 5:10; 1 Sam. 16:13; 1 Kor. 1:31; Fil. 4:13)


text:
NKhani Nambara 106: Kufumiskika mu Jere
Wona mungelo uyo wakolera cijaro ca kujulika ca jere. Ŵanalume awo wakuŵafumiska ni ŵapositole ŵa Yesu. Tiye tiwone ico cikapangiska kuti ŵaŵikike mu jere.
Pakajumpha nyengo yitali yayi kufuma apo ŵasambiri ŵa Yesu ŵakaphakazgika na mzimu utuŵa. Ici ndico cikacitika: Zuŵa linyake Petrosi na Yohane ŵakalutanga ku tempele ku Yerusalemu nyengo ya muhanya. Ŵakati ŵafika, ŵakasanga mwanalume uyo wakababika wakupendera wakhala pafupi na mulyango. Ŵakacitanga kumunyamura kwiza nayo ku tempele kuti wazakapemphenge ndarama ku ŵanthu awo ŵakunjira mu tempele. Wakati wawona Petrosi na Yohane, wakaŵapempha kuti ŵamupe cinthu. Kasi ŵapositole ŵakacitaci?
Ŵakimilira na kumulaŵiska munthu ŵakusuzgika uyu. ‘Ndarama nilije,’ wakayowoya ntheura Petrosi, ‘kweni nikupenge ico nili naco. Mu zina la Yesu, wuka ndipo yendanga!’ Petrosi wakamukora na woko la maryero, wakamuwuska, nyengo yeneiyo wakayamba kudukaduka na kwenda. Apo ŵanthu ŵakawona ico cikacitika, ŵakazizwa ndipo ŵakakondwa comene na mulimo uwu wakuziziswa.
‘Mu nkhongono ya Ciuta, uyo wakawuska Yesu ku ŵakufwa, ndimo nase tacita cakuziziswa ici,’ wakayowoya ntheura Petrosi. Peneapo iyo na Yohane ŵacali kuyowoya, ŵalongozgi ŵa cisopo ŵanji ŵakafika. Ŵakakwiya comene cifukwa Petrosi na Yohane ŵakaphaliranga ŵanthu kuti Yesu wawuka ku ŵakufwa. Mwantheura ŵakaŵakora na kuŵaŵika mu jere.
Zuŵa lakulondezgapo ŵalondezgi ŵa cisopo ŵakaŵa na ungano wawo ukuru. Petrosi na Yohane pamoza na mwanalume uyo ŵakamucizga ŵakiza nawo. Ŵalongozgi ŵa cisopo ŵakafumba Petrosi na Yohane kuti: ‘kasi mwacita mu nkhongono za njani cakuziziswa ici?’
Petrosi wakaŵaphalira kuti ŵacita mu nkhongono za Ciuta, mweneuyo wakamuwuska Yesu ku ŵakufwa. Ŵasofi ŵakasoŵa cakuyowoya, cifukwa ŵakamanyanga kuti cakuziziswa ici cacitika nadi. Mwantheura ŵakaphalira ŵapositole kuti ŵalekerethu kuyowoya za Yesu, ndipo ŵakaŵaleka kuti ŵalutenge.
Kweni ŵapositole ŵakalutilira kupharazga za Yesu na kucizga ŵalwari. Nkhani yakukhwaskana na vyakuziziswa ivi yikamanyikwa na ŵanthu ŵanandi. Nakuti ŵanthu ŵa mu matawuni ghakuzingilira Yerusalemu ŵakizanga na ŵalwari kuti ŵapositole ŵazakaŵacizge. Ici cikapangiska kuti ŵalongozgi ŵa cisopo ŵaŵe na sanje, mwantheura ŵakakora ŵapositole na kuŵaŵika mu jere. Kweni ŵakakhaliskamo yayi.
Nausiku pakati, mungelo wa Ciuta wakajura cijaro ca jere, nga ni umo ukuwonera. Mungelo wakati: ‘Lutani mu tempele ndipo mukasambizgenge ŵanthu.’ Kukati kwaca, ŵalongozgi wa cisopo ŵakatuma ŵanalume ku jere kuti ŵakaŵatore ŵapositole, kweni ŵakasanga kuti mulije. Yikati yajumphapo nyengo yicoko waka ŵakaŵasanga ŵakusambizga mu tempele ndipo ŵakaŵakora na kuluta nawo ku holo ya Sanihedirini.
‘Tikamuphalirani kuti mulekerethu kusambizga za Yesu,’ ŵakakaripa comene ŵalongozgi wa cisopo. ‘Kweni mwazuzga Yerusalemu na cisambizgo cinu.’ Ŵapositole ŵakazgora kuti: ‘Tikwenera kupulikira Ciuta nga ni muwusi kwakuluska ŵanthu.’ Mwantheura ŵakalutirizga kusambizga “makani ghawemi.” Kasi ici nchiyelezgero ciwemi yayi cakuti nase ticilondezge?
Milimo cipaturo 3 mupaka 5.
Mafumbo
- Nchivici ico cikacitikira Petrosi na Yohane zuŵa linyake apo ŵakalutanga ku tempele nyengo ya muhanya?
- Kasi Petrosi wakamuphaliraci mwanalume wakupendera, ndipo wakamupa vici ico nchakuzirwa kuluska ndarama?
- Cifukwa wuli ŵalongozgi ŵa cisopo ŵakakwiya, ndipo ŵakacitaci kwa Petrosi na Yohane?
- Kasi Petrosi wakaŵaphaliraci ŵalongozgi ŵa cisopo, ndipo ŵapositole ŵakacenjezgeka kuti ŵaleke kucita vici?
- Cifukwa wuli ŵalongozgi ŵa cisopo ŵakaŵa na sanji, ndipo nchivici cikacitika apo ŵapositole ŵakaŵikika mu jere kaciŵiri?
- Kasi ŵapositole ŵakazgora wuli apo ŵakaŵakora na kuluta nawo mu holo ya Sanhedrin?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Milimo 3:1-10.
Nangauli tindapike mazaza ghakucitira minthondwe mazuŵa ghano, kasi mazgu gha Petrosi agho ghali kulembeka pa Milimo 3:6 ghakutovwira wuli kumanya kuzirwa kwa uthenga wa Ufumu? (Yoh. 17:3; 2 Kor. 5:18-20; Fil. 3:8)
- Ŵazgani Milimo 4:1-31.
Para tikususkika na ŵanthu mu uteŵeti wa m’munda, kasi tingalondezga wuli ŵabali ŵithu ŵa Cikhristu ŵa mu vilimika vya mu handiredi lakwamba? (Mil. 4:29, 31; Efe. 6:18-20; 1 Tes. 2:2)
- Ŵazgani Milimo 5:17-42.
Kasi ŵanthu awo Mbakaboni yayi, ŵa mu nyengo yakale na yasono ŵakhozgera wuli nchito ya kupharazga? (Mil. 5:34-39)


text:
Nkhani 81: Angugomezga Chovyu Chaku Chiuta
ŴANTHU masawuzandi nganandi angwamba ulendu wakutuwa ku Babiloni kuluta ku Yerusalemu. Kweni ŵati afika anguchisaniya kuti msumba wa Yerusalemu wenga mahami. Pengavi weyosi yo wajangamu. Ndipu Ayisraele akhumbikanga kwamba so kuzenga chechosi.
Chinthu chakwamba cho anguzenga chenga guŵa la sembi. Yanga ngenga malu ngeningo aperekiyangapu sembi pamwenga vawanangwa kwaku Yehova. Pati pajumpha myezi yimanavi, Ayisraele angwamba kuzenga nyumba yakusopiyamu. Kweni arwani ŵawu wo ajanga mu vyaru va pafupi nawu akhumbanga cha kuti Ayisraele azengi nyumba yakusopiyamu. Sonu angwesa kuŵawofya kuti aleki kuzenga. Pakumaliya paki, arwani wo angukambiya fumu yifya ya ku Perese kuti yiŵiki dangu lakukanizga nchitu yakuzenga nyumba yakusopiyamu.
Sonu pangujumpha vyaka 17 kutuliya panyengu yo Ayisraele angutuwa ku Babiloni. Yehova wangutuma achimi ŵaki Hagayi ndi Zekariya kuti akambiyi ŵanthu kuti ayambi so nchitu yakuzenga. Ŵanthu angugomezga kuti Chiuta waŵawovyengi ndipu anguŵavwiya achimi. Ndipu yiwu angwamba so nchitu yakuzenga chinanga kuti penga dangu lakuŵakanizga kuzenga.
Sonu Tatenayi bwana mula wa ku Perese, wanguza kuzifumba Ayisraele ko anguto mazaza ngakuzenge nyumba yakusopiyamu. Ayisraele angumukambiya kuti panyengu yo ŵenga ku Babiloni, Fumu Sirusi yinguŵakambiya kuti: ‘Lutani sonu, ku Yerusalemu ndipu mukazengi nyumba yakusopiyamu yaku Yehova, Chiuta winu.’
Tatenayi wangutumiza kalata ku Babiloni yakufumba asani Sirusi wangukamba nadi mazu yanga. Kweni panyengu iyi ndipu Sirusi wafwa. Sonu pambula kuswera, fumu yifya ya ku Perese yinguweza kalata yo. Ndipu yinguzomerezga kuti Sirusi wanguŵatuma nadi. Sonu fumu iyi yingulemba so kuti: ‘Azomerezgi Ayisraele kuti amuzenge Chiuta wawu nyumba yakusopiyamu. Ndipu nditikulamula kuti uŵawovyi.’ Sonu vyaka vinayi ve pafupi kukwana, nyumba yakusopiyamu yingumala kuzengeka ndipu Ayisraele angukondwa ukongwa.
Kutuwa panyengu yo angumalizgiya kuzenga nyumba yakusoyimu, pangujumpha vyaka pafupifupi 48. Kweni ŵanthu a ku Yerusalemu ŵenga akavu, ndipu msumba ndi nyumba yakusopiyamu yaku Chiuta vawonekanga umampha cha. Ku Babiloni kwenga munthu wa Chiyisraele, Ezra. Iyu wanguvwa kuti nyumba yakusopiyamu yaku Chiuta yikhumbika kunozgeka. Sonu kumbi waviziŵa vo iyu wanguchita?
Ezra wanguluta kuchikumana ndi Arataserese, yo panyengu iyi wenga fumu ya ku Perese. Iyu wenga fumu yamampha ndipu wangupaska Ezra vawanangwa vinandi kuti waluti navu ku Yerusalemu. Ezra wangupempha Ayisraele wo ŵenga ku Babiloni kuti amupingizgeku vawanangwa ivi, kuluta navu ku Yerusalemu. Ndipu ŵanthu pafupifupi 6,000 anguzomera. Yiwu angupinga siliva ndi golidi munandi kweniso vinthu vinyaki vakuzirwa.
Ezra wangufipa mtima chifukwa chakuti munthowa mwenga ŵanthu aheni. Ŵanthu yaŵa atingi akaŵaphangengi siliva ndi golidi yo angupinga kweniso kuŵabaya. Sonu Ezra wanguwunganiska ŵanthu wosi nge mo uwone pachithuthuzi ichi. Ndipu anguromba kwaku Yehova kuti waŵavikiliyi paulendu utali wakuwere ku Yerusalemu.
Yehova wanguŵavikiliya nadi. Ndipu pati pajumpha myezi yinayi, yiwu angufika umampha ku Yerusalemu. Ivi vilongo kuti Yehova wangavikiliya ŵanthu wo atimugomezga.
Ezra chaputala 2 mpaka 8.
Mafumbu
- Kumbi mbanthu ŵalinga wo angwenda ulendu utali wakutuliya ku Babiloni kuluta ku Yerusalemu, nanga anguchisaniyanji ŵati afika?
- Kumbi Ayisraele angwamba kuzenganji ŵati afika ku Yerusalemu, nanga arwani ŵawu anguchitanji?
- Kumbi Hagayi ndi Zekariya ŵenga ayani, nanga anguŵakambiyanji ŵanthu?
- Nchifukwa wuli Tatenayi wangutumiza kalata ku Babiloni, nanga angumumukanji?
- Kumbi Ezra wanguchitanji wati waziŵa kuti nyumba yakusopiyamu yaku Chiuta yikhumbika kunozgeka?
- Nchifukwa wuli Ezra waromba pachithuthuzi po, ndipu rombu laki lingumukika wuli nanga venivi vititisambizanji?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Ezra 3:1-13.
Asani tasanirika ku malu ngo kulivi mpingu wa ŵanthu aku Chiuta, kumbi titenele kulutirizga kuchitanji? (Ezra 3:3, 6; Machi. 17:16, 17; Ŵahe. 13:15)
- Ŵerenga Ezra 4:1-7.
Kumbi Zerubabele wakupereka chakuwoniyapu wuli ku ŵanthu aku Yehova pankhani ya kusope limoza ndi ŵanthu a visopa vinyaki? (Chitu. 34:12; 1 Ŵako. 15:33; 2 Ŵako. 6:14-17)
- Ŵerenga Ezra 5:1-5, 17 ndi 6:1-22.
Nchifukwa wuli ŵanthu akususka angutondeka kulekeska nchitu yakuzenga nyumba yakusopiyamu? (Ezra 5:5; Yesa. 54:17)
Kumbi vo anguchita ŵara Achiyuda vilimbikiska wuli ŵara Achikhristu kupenja ulongozgi waku Yehova asani akumana ndi ŵanthu akususka? (Ezra 6:14; Sumu 32:8; Ŵaro. 8:31; Yako. 1:5)
- Ŵerenga Ezra 8:21-23, 28-36.
Kumbi Ezra wangulongo chakuwoniyapu chamampha nichi cho isi titenele kulondo techendachiti chinthu chechosi? (Ezra 8:23; Sumu 127:1; Ntha. 10:22; Yako. 4:13-15)


text:
Nkhani 100: Yesu M’munda wa Gesemane
YESU ndi akutumika ŵaki ŵati atuwa m’chipinda chapachanya anguluta ku munda wa Gesemane. Yiwu ayanjanga kuluta ku munda uwu. Sonu Yesu wangukambiya akutumika ŵaki kuti aje masu ndipuso kuti arombengi. Iyu wanguluta pataliku kamanavi ndipu wangusindama kuti warombi.
Pavuli paki, Yesu wanguwere ko kwenga akutumika ŵaki. Kumbi iwi uŵanaŵana kuti yiwu achitanganji? Yiwu agonanga. Yesu wanguŵakambiya katatu kosi kuti aje masu, kweni nyengu yosi yo Yesu waziyanga waŵasaniyanga kuti agona. Yesu wati waza kakumaliya wanguŵafumba kuti: ‘Mungagona wuli imwi panyengu iyi? Ola lakuti ndiperekeki kwa arwani ŵangu lafika.’
Nyengu yeniyo kunguvwika chiwawa cha wumba wa ŵanthu. Ŵanthu anguza ndi malipanga, vibonga kweniso vakumbulikiya. Sonu ŵati afika pafupi, munthu munyaki wangutuwapu pa wumba wa ŵanthu ndi kuluta ko wenga Yesu. Iyu wangufyofyontha Yesu, nge mo uwone pachithuthuzi ichi. Munthu uyu wenga Yuda mKeriote. Kumbi nchifukwa wuli iyu wangufyofyontha Yesu?
Yesu wangufumba kuti: ‘Yuda, kumbi utindifyofyontha kuti undipereki?’ Iyu wanguchita ivi kuti ŵanthu wo ŵenga nayu amuziŵi Yesu yo akhumbanga. Sonu arwani aku Yesu anguza kuzimuko. Kweni Petro wanguzomerezga cha kuti ako Yesu kwambula kupumana nawu. Iyu wangusolo lipanga laki kuti wakhati munthu yo wenga nayu pafupi. Sonu m’malu mwakuti lipanga lo likhati mutu wa munthu yo, lingumudumuwa waka gutu la kumaryi. Kweni Yesu wanguwezgiyapu gutu la munthu yo ndipu wanguchira.
Yesu wangukambiya Petro kuti: ‘Weze lipanga laku m’malu mwaki. Kumbi uziŵa cha kuti ini ndikhoza kupempha Ada kuti atumi angelu masawuzandi nganandi kuti azinditaski?’ Hinya, Chiuta watingi watumengi nadi angelu. Kweni Yesu wangumupempha cha Chiuta kuti watumi angelu, chifukwa waziŵanga kuti nyengu yakuti arwani ŵaki amuko yingukwana. Sonu wanguŵazomerezga kuti amuko. Tiyi tiwoni vo vingumuchitikiya Yesu sonu.
Mateyu 26:36-56; Luka 22:39-53; Yohane 18:1-12.
Mafumbu
- Kumbi Yesu ndi akutumika ŵaki anguluta pani ŵati atuwa m’chipinda chapachanya, ndipu iyu wanguŵakambiya kuti achitenji?
- Kumbi Yesu wangusaniyanji wati wawere ko kwenga akutumika ŵaki, ndipu ivi vinguchitika kalinga?
- Kumbi mbayani wo asere m’munda, nanga Yuda m’Keriote wanguchitanji nge mo uwone pachithuthuzi?
- Nchifukwa wuli Yuda wangufyofyontha Yesu, nanga Petro wanguchitanji?
- Kumbi Yesu wangumukambiyanji Petro, nanga nchifukwa wuli Yesu wanguleka kupempha Chiuta kuti wamutumiyi angelu?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Mateyu 26:36-56.
Kumbi nthowa yeniyo Yesu wanguchenye akusambira ŵaki nchakuwoniyapu chamampha wuli ku ŵara a Chikhristu mazuŵa nganu? (Mate. 20:25-28; 26:40, 41; Ŵaga. 5:17; Ŵaefe. 4:29, 31, 32)
Kumbi Yesu wawonanga wuli kugwiriskiya nchitu vidya va nkhondu asani ŵanthu ayambana? (Mate. 26:52; Luka 6:27, 28; Yoha. 18:36)
- Ŵerenga Luka 22:39-53.
Mungelu wati waza kuzikhwimiska Yesu m’munda wa Gesemane, kumbi valongonga kuti Yesu wenga ndi chigomezgu chimana? Konkhoska. (Luka 22:41-43; Yesa. 49:8; Mate. 4:10, 11; Ŵahe. 5:7)
- Ŵerenga Yohane 18:1-12.
Kumbi Yesu wanguŵavikiliya wuli akusambira ŵaki ku ŵanthu akususka, nanga isi tisambiranjipu? (Yoha. 10:11, 12; 18:1, 6-9; Ŵahe. 13:6; Yako. 2:25)


text:
Chigaŵa 8: Vo Bayibolo Lilayizga Vifiskika
Bayibolo likonkhoska vinthu vawuneneska vo vikuchitika kali kweniso vo vazamuchitika munthazi. Ŵanthu angakamba cha vamunthazi. Ndichu chifukwa chaki tiziŵa kuti Bayibolo likutuliya kwaku Chiuta. Kumbi Bayibolo likambanji za munthazi?
Likamba za nkhondu yikulu yaku Chiuta. Pankhondu iyi Chiuta wazamutuzgapu vinthu viheni vosi ndipuso ŵanthu aheni pacharu, kweni wazamuvikiliya ateŵeti ŵaki. Fumu yaku Chiuta, Yesu Khristu, yazamuwoneseska kuti ateŵeti aku Chiuta azije mwachimangu ndipuso mwalikondwa. Ndipu pazamuŵavi matenda pamwenga nyifwa.
Kumbi tikondwa cha kuti Chiuta wazamusambuska charu chapasi kuja paradayisu? Asani tikhumba kuzija mu paradayisu uyu, titenere kuchita chinthu chinyaki. M’nkhani yakumaliya ya m’buku ili, tisambirengi vo titenere kuchita kuti tizikondwi ndi vinthu vamampha vo Chiuta wasungiya ateŵeti ŵaki. Sonu ŵerenga CHIGAŴA 8 kuti uziŵi vo Bayibolo likukamba kuti vazamuchitika munthazi.


text:
Nkhani Nambara 7: Mwanalume Wacikanga
Peneapo ŵanthu ŵakayamba kwandana pa caru, ŵanandi ŵa iwo ŵakacitanga vinthu viheni nga ni Kayini. Kweni mwanalume yumoza wakaŵa wakupambana na ŵanyake. Mwanalume uyu wakaŵa Enoki. Enoki wakaŵa mwanalume wacikanga. Ŵanthu wose ŵakacitanga vinthu viheni comene, kweni Enoki wakalutilira kuteŵetera Ciuta.
Kasi ukumanya cifukwa ico ŵanthu mu nyengo yira ŵakacitilanga vinthu viheni vinandi? Aghanaghanira, ninjani uyo wakapangiska Adamu na Heva kuti ŵaleke kupulikira Ciuta na kurya cipasi ico Ciuta wakati ŵaleke kurya? Wakaŵa mungelo muheni. Baibolo likumucema kuti Satana. Ndipo wakuyezgayezga kuti waliyose waŵe muheni.
Zuŵa linyake Yehova Ciuta wakatuma Enoki kuti waphalire ŵanthu uthenga unyake uwo ŵakakhumbanga cara kuwupulika. Uthenga uwu ukaŵa wakuti: ‘Ciuta zuŵa linyake wazamuparanya ŵanthu wose ŵaheni.’ Ŵanthu ŵakwenera kuti ŵakakwiya comene ŵakati ŵapulika ici. Ŵakwenera kuti ŵakayezgayezga kuti ŵamukome Enoki. Mwantheura Enoki wakeneranga kuŵa na cikanga cikuru kuti waphalire ŵanthu ivyo Ciuta wakakhumbanga kucita.
Ciuta wakakhumba yayi kuti Enoki wakhale nyengo yitali pakati pa ŵanthu ŵaheni aŵa. Enoki wakakhala na umoyo vilimika 365 pera. Nchifukwa wuli tikuyowoya kuti “vilimika 365 pera”? Cifukwa nchakuti ŵanthu mu nyengo yila ŵakaŵa na nkhongono comene kuluska sono ndipo ŵakakhalanga nyengo yitali. Mwana musepuka wa Enoki, Metusela, wakakhala vilimika 969!
Pamanyuma pakuti Enoki wafwa, ŵanthu ŵakahenipilahenipira. Baibolo likuyowoya kuti ‘cilicose ico ŵakaghanaghananga cikaŵa ciheni pera nyengo zose,’ ndiposo kuti ‘caru cikazura na nkhaza.’
Kasi ukumanya cifukwa cimoza ico pa caru pakaŵira masuzgo ghanandi mu nyengo yira? Cikaŵa cifukwa cakuti Satana wakaŵa na nthowa yiphya yakupusikira ŵanthu kuti ŵacite vinthu viheni. Tisambirenge za ici mu nkhani yakulondezgapo.
Genesis 5:21-24, 27; 6:5; Ŵahebere 11:5; Yuda 14, 15.
Mafumbo
- Kasi Enoki wakaŵa wakupambana wuli na ŵanyake?
- Nchifukwa wuli ŵanthu ŵa mu nyengo ya Enoki ŵakacitanga vinthu viheni vinandi?
- Ni vinthu wuli viheni ivyo ŵakacitanga? (Wonani cithuzithuzi.)
- Nchifukwa wuli Enoki wakeneranga kuŵa wacikanga?
- Kasi kale ŵanthu ŵakakhalanga ŵamoyo kwa utali wuli, ndipo Enoki wakakhala wamoyo vilimika vilinga?
- Nchivici cikacitika apo Enoki wakati wafwa?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Genesis 5:21-24, 27
Kasi Enoki wakaŵa paubwezi wa mtundu wuli na Yehova? (Gen. 5:24)
Mwakuyana na Baibolo, kasi ni munthu nju uyo wakakhala wamoyo vilimika vinandi comene, ndipo wakafwa na vilimika vilinga? (Gen. 5:27)
- Ŵazgani Genesis 6:5.
Ni mwauli umo vinthu vikahenipira pano pasi apo Enoki wakati wafwa, ndipo lero mukhaliro wuli mbu? (2 Tim. 3:13)
- Ŵazgani Ŵahebere 11:5.
Kasi ni ukhaliro wuli wa Enoki uwo ‘ukakondweska Ciuta,’ ndipo nchivici ico cikacitika pamanyuma pake? (Gen. 5:22)
- Ŵazgani Yuda 14, 15.
Ni mwauli umo Ŵakhristu lero ŵangalondezgera cikanga ca Enoki para ŵakucenjezga ŵanthu za nkhondo iyo yikwiza ya Haramagedoni? (2 Tim. 4:2; Heb. 13:6)


text:
CHIGONGWI CHA ALINDA (CHAKUSAMBIRA) FEBRUARY 2015
Magazini iyi ye ndi nkhani za kusambira kwambiya April 6 mpaka May 3, 2015.
Chawanangwa cho Ŵanthu a ku Japan Angulonde
Buku lifya la mutu wakuti, ‘The Bible—The Gospel According to Matthew’ lingutuzgika ku Japan. Kumbi m’buku lenili mwenji? Nchifukwa wuli likupangika?
Jani Akujiyuyuwa Kweniso Alisungu nge Yesu
Lemba la 1 Petro 2:21 lititichiska kuti tindondoloskengi menderu ngaku Yesu. Chinanga kuti te ambula kufikapu, kumbi tingachita wuli kuti tije akujiyuyuwa kweniso alisungu nge Yesu?
Jani Achiganga Kweniso Akuwamu nge Yesu
Kusambira vo vikulembeka m’Bayibolo kutitovya kuziŵa mijalidu yaku Yesu. Ŵanaŵaniyani mo mungandondoleske menderu ngaki mwa kuja achiganga kweniso akuwamu nge Yesu.
Lutirizgani Kupharazga Mwaphamphu
Tiziŵa kuti kupharazga uthenga wamampha ndiyu nchitu yakuzirwa ukongwa yo tingachita mazuŵa nganu. Kumbi tingachita wuli kuti tilutirizgi kupharazga mwaphamphu?
Vinthu vo Vingovya Ŵanthu Kuti Aziŵi Chisambizu Chaku Yehova
Kumbi Akhristu akwamba anguyanduwa wuli ndi nchitu yakupharazga? Kumbi ndi vinthu wuli vo vingovya kuti nchitu yakupharazga yiyendi umampha mu nyengu ya akutumika kuluska nyengu yinyaki yeyosi?
Yehova Watitilongozga pa Nchitu Yakupharazga yo Yichitika Pacharu Chosi
Kumbi ndi vinthu nivi vo vichitika mazuŵa nganu vo vichitiska kuti ateŵeti aku Yehova agwirengi umampha nchitu yakupharazga pacharu chosi?
Vo Akuŵerenga Afumba
Kumbi tingaŵawovya wuli abali ndi azichi wo asuzgika ndi fungu la perefyumu? Kumbi ndi nyengu niyi yo mzichi wakhumbika kuvwala chinthu kumutu?
“Nyengu Yakukhumbika Ukongwa”
Magazini ya Chigongwi cha Alinda yingukamba kuti nyengu yakukumbukiya nyifwa yaku Yesu ndi ‘nyengu yakukhumbika ukongwa’ ndipu yinguchiska ŵanthu wo ayiŵerenganga kuti nawu akumbukiyengi nyifwa yaku Yesu. Kumbi achitanga wuli Chikumbusku m’mazuŵa ngakwambiriya?


text:
Chifukwa Wuli Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchitako Yayi Isitara?
Ivyo ŵanthu ŵakuyowoya
Utesi: Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuchitako yayi Isitara chifukwa Mbakhristu yayi.
Unenesko: Tikugomezga kuti Yesu ni Muponoski withu, ndipo tikuyezgayezga ‘
kulondezga mendero ghake.’—1 Petrosi 2:21; Luka 2:11.
Utesi: Mukugomezga yayi kuti Yesu wakawuka.
Unenesko: Tikugomezga kuti Yesu wakawuka, ndipo tikuphalirako ŵanyithu. Kuwuka kwa Yesu, ni fundo yakuzirwa chomene kwa Mkhristu waliyose.—1 Ŵakorinte 15:3, 4, 12-15.
Utesi: Mukuŵanora viwemi ŵana, chifukwa mukuŵakanira kuchitako Isitara.
Unenesko: Tikuŵatemwa ŵana ŵithu. Ndipo tikuŵasambizga na kuŵawovwira kuti ŵaŵe ŵakukondwa.—Tito 2:4.
Chifukwa icho Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakulekera kuchitako Isitara.
Isitara yili kufuma mu Baibolo yayi, kweni yili kwamba na visopa vyautesi.
Yesu wakati tikumbukirenge nyifwa yake. Wakayowoyapo yayi kuti tikumbukirenge kuwuka kwake. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukumbukira nyifwa ya Yesu chaka chilichose mwakuyana na kalendara ya mu Baibolo.—Luka 22:19, 20.
Pakuti Isitara yikamba na visopa vyautesi, Chiuta wangakondwa nayo yayi. Yikambira ku maluso gha kusopa ŵachiuta ŵakuwuska mphapu. Kweni Chiuta wakukhumba kuti ‘
ŵanthu ŵasopenge iyo pera.’ Wakukondwa yayi para ŵanthu ŵakuchita vinthu ivyo vikumukwiyiska.—Exodus 20:5; 1 Mathemba 18:21.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakulondezga ivyo Baibolo likuyowoya lekani ŵakuchitako yayi Isitara. Baibolo likuti, ‘
sungilira vinjeru na kaghanaghaniro kawemi.’ Lekani tikulondezgeramo bweka yayi ivyo ŵanthu ŵakuchita. (Zintharika 3:21; Mateyu 15:3) Tikuphalira ŵanthu ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani ya Isitara, kweni tikuyuyura yayi ivyo munthu wakugomezga pa nkhani iyi chifukwa tikumanya kuti ni wanangwa wake.—1 Petrosi 3:15.


text:
Mawunganu Ngidu
Ziŵani vakukwaskana ndi mawunganu ngidu. Saniyani malu ngakuchitiyapu maunganu ngakufupi ndi ko muli.
Kumbi Mawunganu Ngidu Ngachitika Wuli?
Akaboni aku Yehova achita maunganu kaŵi pa sabata. (Ŵahebere 10:24, 25) Munthu weyosi ndi mwanangwa kufika pa maunganu ngenanga ndipu tisambira Bayibolo kweniso mo tingagwiriskiya nchitu fundu zaki pa umoyu widu.
Ŵanthu ŵe ndi wanangwa kumukapu pa mawunganu nganyaki ndipu tisambira nge te m’kilasi. Mawunganu yanga ngatamba ndi sumu ndi rombu, ngamala so ndi sumu kweniso rombu.
Mbakaboni aku Yehova pe cha wo asanirika pa mawunganu ngenanga. Munthu weyosi we ndi mwanangwa kusanirikapu. Tilipiriska cha ndipu kulivi mbali ya mpasku.
Chikumbusku cha Nyifwa Yaku Yesu
Akaboni aku Yehova pacharu chosi chapasi, akumbuka nyifwa yaku Yesu kamoza pa chaka. Tichita viyo chifukwa Yesu wangulangula akusambira ŵaki kuti:
‘Chitani [chenichi] pakukumbuka ini.’ (Luka 22:19) M’chaka cha 2015, nkhori iyi yichitikengi pa Chinkhondi, 3 April. Titikudani kuti muzi pa nkhori yapade yeniyi. Mwakuyanana ndi mawunganu ngosi, weyosi ndi mwanangwa kusanirikapu pa nkhori yeniyi ndipu tilipiriska cha, kweniso kuŵavi mbali ya mpasku.


text:
Mafidiyo ga Ciklistu Gakamucisya Kola Cikulupi
Alolele mafidiyo ga Ciklistu kapena ajigale. Gali ga ngani mpela syakuti, Ligongo cici akusosekwa kujikulupilila Baibulo? Ana yakupanganyikwa yikusacimbicisya catuli Mkupanganya jwetu? Ana acacanda mpaka atende cici kuti yindu yajendeleje? Soni ngani syakamucisya kuti tukajasaga cikulupi patukusimana ni yipwetesi.
Asagule ciŵeceto m’libokosi, kaneko atowanye palembile kuti Awungunye kuti apate mafidiyo gagakusimanikwa m’ciŵecetoco. Alembe tumaloŵe panandi twa mtwe wa fidiyojo kuti ajipate.


text:
Mafumbo Agho Baibolo Likuzgora
Chifukwa wuli tikwenera kukumbukira nyifwa ya Yesu?
Nyifwa ya Yesu njakuzirwa chomene. Wakatifwira kuti wawezgerepo umoyo wa urunji. Chiuta wakatilenga kuti tichitenge viheni yayi, kulwara panji kufwa. (Genesis 1:31) Tose ndise ŵakwananga chifukwa tili kufuma kwa Adamu. Ntheura Yesu wakatifwira kuti watiwombore ku kwananga na nyifwa.—Ŵazgani Mateyu 20:28; Ŵaroma 6:23.
Chiuta wakalongora chitemwa chapadera pakutuma Mwana wake pa charu chapasi kuti wazakatifwire. (1 Yohane 4:9, 10) Yesu wakaphalira ŵasambiri ŵake kuti ŵakumbukirenge nyifwa yake. Pakukumbukira nyifwa iyi, pakuŵa chingwa na vinyo. Tingalongora kuti tikuwonga chitemwa icho Chiuta na Yesu ŵali kutilongora para chaka chilichose tikukumbukira nyifwa ya Yesu.—Ŵazgani Luka 22:19, 20.
Kasi mbanjani ŵakwenera kurya chingwa na kumwa vinyo?
Apo Yesu wakaphaliranga ŵasambiri ŵake kuti ŵakumbukirenge nyifwa yake, wakachita nawo phangano. (Mateyu 26:26-28) Phangano ili likaŵa lakuti ŵakaŵe mathemba na ŵasofi pamoza na iyo kuchanya. Nangauli ŵanthu ŵanandi ŵakukumbukira nyifwa yake, kweni ŵekha awo ŵali mu phangano ili ndiwo ŵakwenera kurya chingwa na kumwa vinyo.—Ŵazgani Uvumbuzi 5:10.
Kwa vyaka pafupifupi 2,000, Yehova wakusankha awo ŵazamuŵa mathemba. (Luka 12:32) Ŵanthu aŵa mbachoko chomene pakuyaniska na awo ŵazamukhala kwamuyirayira pa charu chapasi.—Ŵazgani Uvumbuzi 7:4, 9, 17.


text:
Magasini ga Sanja ja Mlonda ni Galamukani!
Magasini getu gakutagulila ya m’Baibulo gakusimanikwa mu yiŵeceto yakupunda 150 kuti ŵandu ajigaleje. Magasini ga Sanja ja Mlonda gakusatukamucisya kupikanicisya kamulana kwa yayikutendekwa pacilambo capasici ni yakulocesya yayili m’Baibulo. Gakusatondoyaga ŵandu ni ngani syambone sya Ucimwene wa Mlungu, soni gakusalimbikasya ŵandu kuti akulupilileje Yesu Klistu. Magasini ga Galamukani! gakusatukamucisya kumanyilila mwampaka tutendele ni yakusawusya ya moŵa agano, soni gakusalimbikasya cikulupi pa yaŵalocesye Mkupanganya jwetu pakwamba ya cilambo casambano ca mtendele.
Asagule ciŵeceto m’libokosi, kaneko atowanye palembile kuti Awungunye kuti alole magasini ni yine yayikusimanikwa m’ciŵeceto celeco.


text:
Kumbi Akaboni Aku Yehova Mbayani?
Te ŵanthu a mitundu ndipuso vineneru vakupambanapambana, kweni tichita vinthu mwakukoliyana chifukwa te ndi vilatu vakuyanana. Chilatu chidu chikulu nkhutumbika Yehova, Chiuta yo wakulemba Bayibolo ndipuso Mulengi wa vinthu vosi. Titesesa kuyezga Yesu Khristu ndipu tikondwa kudanika kuti Akhristu. Tosi tigwiriskiya nchitu nyengu yidu kuti tiwovyi ŵanthu kusambira Bayibolo kweniso vakukwaskana ndi Ufumu waku Chiuta. Chifukwa chakuti tichitiya ukaboni pamwenga kuti tikamba vakukwaskana ndi Yehova Chiuta ndipuso Ufumu waki, tiziŵika kuti te Akaboni aku Yehova.
Wonani vinandi pa Webusayiti yidu. Ŵerengani Bayibolo pa Intaneti. Ziŵani vinandi vakukwaskana ndi isi kweniso vo tigomezga.


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵali Kufuma mu Tchalitchi Linyake la ku America?
Ofesi yikuru ya Ŵakaboni ŵa Yehova yili ku United States of America. Ndipouli, tili kufuma mu tchalitchi linyake yayi pa vifukwa ivi:
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakusopa umo Ŵakhristu ŵakwambilira ŵakasoperanga.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakupharazga mu vyaru vyakujumpha 230. Ŵakugomezgeka ku boma la U.S. na maboma ghanyake. Kweni chakwamba, ŵakugomezgeka kwa Yehova Chiuta na Yesu Khristu.—Yohane 15:19; 17:15, 16.
Vyose ivyo tikusambizga ni vya mu Baibolo, ni vya mulongozgi wa chisopa wa ku United States yayi.—1 Ŵatesalonika 2:13.
Tikulondezga Yesu Khristu, munthu waliyose yayi.—Mateyu 23:8-10.


text:
Nkhani Nambara 14: Ciuta Wakayezga Cigomezgo ca Abrahamu
Kasi ukuwona ico Abrahamu wakucita apa? Wali na cimayi, ndipo wakuwoneka nga wakukhumba kukoma mwana wake. Cifukwa wuli wakukhumba kucita ici? Cakwamba, tiye tiwone umo Abrahamu na Sara ŵakasangira mwana wawo.
Kumbukira kuti Ciuta wakaŵalayizga kuti ŵaŵenge na mwana. Kweni ici cikawoneka kuŵa cambura macitiko, cifukwa Abrahamu na Sara ŵakaŵa ŵacekuru comene. Ndipouli, Abrahamu wakagomezga kuti Ciuta wangacita ico cikuwoneka nga nchambura macitiko. Kasi cikacitika nchivici?
Cilimika cikajumphapo kufumira apo Ciuta wakapelekera layizgano lake. Pamanyuma pake, apo Abrahamu wakaŵa na vilimika 100 ndipo Sara vilimika 90, ŵakababa mwana mwanalume zina lake Yisake. Yehova wakafiska layizgano lake!
Kweni Yisake wakati wakura, Yehova wakayezga cigomezgo ca Abrahamu. Wakamucema wakati: ‘Abrahamu!’ Abrahamu wakathanika: ‘Ndine pano!’ Ciuta wakati: ‘Tora mwana wako, mwana wako yumoza pera Yisake, ndipo ulute ku phiri leneilo nikulongorenge. Kwenekura ukakome mwana wako na kumupeleka sembe.’
Mazgu agha ghakaŵa ghakucitiska citima kwa Abrahamu, cifukwa wakamutemwa comene mwana wake. Ndipo kumbukira kuti Ciuta wakalayizga kuti ŵana ŵa Abrahamu ŵazamukhala mu caru ca Kenani. Kweni kasi ici nthena cikacitika wuli usange Yisake wafwenge? Nangauli Abrahamu wakapulikiska cara, kweni wakapulikira Ciuta.
Wakati wafika ku phiri, Abrahamu wakakaka Yisake na kumugoneka pa jochero ilo wakazenga. Ndipo wakatora cimayi kuti wakome mwana wake. Kweni pa nyengo yeneyiyo mungelo wa Ciuta wakamucema wakati: ‘Abrahamu, Abrahamu!’ Abrahamu wakathanika: ‘Ndine pano!’
Ciuta wakati: ‘Leka kukoma mwana wako panji kucita kanthu kalikose pa iye. Sono namanya kuti uli na cigomezgo mwa ine, cifukwa ulije kuninora mwana wako, mwana wako yumoza pera.’
Mwee, nawo mbukuru wa cigomezgo ico Abrahamu wakaŵa naco mwa Ciuta! Wakagomezga kuti palije cinthu ico Yehova nthena wakatondeka kucita, nakutiso Yehova nthena wakawuska Yisake ku ŵakufwa. Kweni khumbo la Ciuta likaŵa lakuti Abrahamu wakome mwana wake cara. Antheura Ciuta wakapangiska mberere kukoleka mu civwati ico cikaŵa pafupi, ndipo wakaphalira Abrahamu kuti wapeleke sembe mberere iyo mu malo mwa mwana wake.
Genesis 21:1-7; 22:1-18.
Mafumbo
- Kasi Ciuta wakamulayizga vici Abrahamu, ni mwauli umo Ciuta wakasungira layizgano lake?
- Nga ni umo pakuwonekera pa cithuzithuzi, ni mwauli umo Ciuta wakayezgera cigomezgo ca Abrahamu?
- Kasi Abrahamu wakacitaci nangauli wakamanya yayi cifukwa ico Ciuta wakamutumira kucita cinthu ici?
- Nchivici cikacitika apo Abrahamu wakatora cimayi kuti wakome mwana wake?
- Kasi cigomezgo ca Abrahamu mwa Yehova cikaŵa cikuru wuli?
- Nchivici ico Ciuta wakapeleka kwa Abrahamu kuti wapeleke sembe, ndipo mwauli?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Genesis 21:1-7.
Nchifukwa wuli Abrahamu wakakotora mwana wake pa zuŵa la nambara eyiti? (Gen. 17:10-12; 21:4)
- Ŵazgani Genesis 22:1-18.
Ni mwauli umo Yisake wakapulikira awiske ŵake, Abrahamu, ndipo ni mwauli umo ici cikapelekera cithuzithuzi ca cinthu cakuzirwa ico cikenelanga kuzakacitika kunthazi? (Gen. 22:7-9; 1 Kor. 5:7; Fil. 2:8, 9)


text:
YATULIYA MUNKHANI ZIDU ZAKALI
Achitanga Vinthu Mwachanju pa Nyengu ya Chakurya
NYENGU zosi, ŵanthu aku Chiuta akondwa ukongwa pa mawunganu. Ndipu asani aluta ku unganu kuti akasambiri vakukwaskana ndi Yehova, atanja so ukongwa kugaŵana chakurya.
Mu September 1919, Akusambira Bayibolo anguchita unganu wachigaŵa wa mazuŵa 8 ku Cedar Point, Ohio, m’charu cha America. Ŵanthu wo anguza ku unganu uwu, akhumbikanga kuchigona ndi kuchirya ku mahotelu kweni kunguza ŵanthu masawuzandi nganandi kuruska wo akhumbikanga. Mwakuti akupereke chakurya angwamba kugwira nchitu mwamphwayi chifukwa ŵanthu ŵenga anandi ukongwa. Bwana wa ku hotelu yeniyi wangupempha Akusambira Bayibolo achinyamata kuti aŵawovyi kupereke chakurya, ndipu anandi anguzomera ndi mtima wosi. Sadie Green nayu wenga pa gulu lenili ndipu wangukamba kuti, “Tingukondwa ukongwa chinanga kuti ini kenga kakwamba kuti ndipereke chakurya.”
M’vyaka vakulondopu, pangunozgeka kuti abali ndi azichi anyaki ndiwu abikiyengi chakurya ŵanthu wosi wo ŵaza pa unganu, ndipu abali ndi azichi anandi angujipereka kovya abali ŵaŵu. Ndipu achinyamata anandi angwamba kuja ndi vilatu vauzimu chifukwa chakuti ateŵetiyanga limoza ndi Akhristu anyawu. Mwakuyeruzgiyapu, Gladys Bolton wanguteŵetiyapu mu dipatimenti yakunozga chakurya pa unganu wo unguchitika mu 1937. Iyu wangukamba kuti: “Ndingukumana ndi ŵanthu akutuliya m’vigaŵa vinyaki ndipu akambanga vo vaŵawovyanga asani akumana ndi masuzgu. Nyengu yeniyi ndiyu ndingwamba kukhumba kuchita upayiniya.”
Beulah Covey yo wengapu pa unganu wenuwu wanguti: “Kujipereka kwa ŵanthu wo agwiranga nchitu kwawovyanga kuti vinthu vosi viyendengi umampha.” Kweni akugwira nchitu akumananga ndi masuzgu. Angelo Manera wati wafika ku Sitediyamu ya ku Dodger ku Los Angeles, m’charu cha California, mu 1969, ndipu wanguziŵiya kuti wasankhika kuchiteŵete mu dipatimenti yakunozga chakurya. Iyu wangukamba kuti, “Ndinguzizwa ukongwa ndati ndavwa kuti andipaska nchitu yeniyi!” Kuti anozgeke unganu, ŵanthu akhumbikanga kukumba ngalandi ya makilomita 0.4 kuti muyendi payipi ya gasi yo agwiriskiyanga nchitu pakubika.
Mu 1982, ku Sierra Leone abali akujipereka akhumbikanga kulima dankha pa malu po patingi pajengi khwichini ndipu pavuli paki azenganga mwakugwiriskiya nchitu vinthu vo vengapu. Ndipu mu 1951, ku Frankfurt, m’charu cha Germany, abali ndi azichi akujipereka anguchita lendi vidya vakupanga mafuta ngakubikiya mwakuti angugwiriskiya nchitu maketulu 40. Ŵanthu abikanga chakurya chakukwana ŵanthu 30,000 pa ora limoza. Kuti nchitu ya ŵanthu 576 wo ŵenga mu dipatimenti yakusuka mbali yipepuki, abali ndi azichi azanga ndi vimayi ndi mafoluku ngawu. Ku Yangon, m’charu cha Myanmar, akubika anguchita vinthu mwazeru chifukwa anguŵikaku vinthu vinandi cha kudendi la ŵanthu wo angutuliya ku vyaru vinyaki.
“ŴANTHU ŴAKI ATURYA WIMA”
Pa unganu wo unguchitika mu 1950, ku United States, Annie Poggensee wanguma pa muzeri kuti wakalonde chakurya lumwi le de ndipu wangukamba kuti: “Ndinguchiskika ukongwa chifukwa cha vo takambiskananga ndi azichi ŵaŵi wo angwenda paboti kutuwa ku Europe.” Weyosi wangukonkhoska mo Yehova wangumuwovye kuti wazifiki ku unganu. Annie wangukamba so kuti: “Azichi ŵaŵi ŵenaŵa angukondwa ukongwa kuruska munthu munyaki weyosi. Yiwu angutoliyaku kanthu cha za kutalika kwa muzeri kweniso kotcha kwa lumwi.”
Pa maunganu ngakulungakulu, anozganga malu ngakulu ngakuryiya. Ivi vawovyanga kuti ŵanthu aryi mwaliŵi chakurya chawu kuti apereki mpata kwa anyawu. Kumbi ndi vinthu wuli vinyaki vo vinguwovya kuti ŵanthu masauzandi nganandi afiski kurya chakurya pa nyengu ya musana? Munthu munyaki yo wenga kaboni cha wangukamba kuti: “Chisopa ichi nchakuziziswa ukongwa. Ŵanthu ŵaki aturya wima.”
Ŵaraŵara aboma ndi ŵara ŵa asilikali anguzizwa ukongwa kuwona mo Akusambira Bayibolo achitiyanga vinthu mwakukoliyana. Yiwu ŵati ayendere khwichini lidu ku Yankee Stadium mumsumba wa New York, ku United States, asilikali anyaki angukambiya Faulkner yo wenga mura wa Dipatimenti Yankhondu ku Britain kuti nayu wakajiwone yija. Mwaviyo, Faulkner ndi muwolu waki anguza ku unganu wa mutu wakuti, “Ufumu Wapunda” wo unguchitika mu 1955 ku Twickenham m’charu cha England. Iyu wangukamba kuti ŵanthu achitanga vinthu mwachanju ukongwa pa nyengu ya chakurya.
Kwa vyaka mahandiredi, ŵanthu akujipereka abikanga chakurya chakunowa kweniso chambula kudula kuti ŵanthu wo ŵaza pa unganu ayanduwi. Iyi yenga nchitu yikulu ndipu yakhumbanga ŵanthu anandi akujipereka. Yiwu akhumbikanga kugwira nchitu nyengu yitali ndipu ayanduwanga cha ndi mapulogilamu nganyaki pamwenga ngosi pa unganu. Ndondomeku ya chakurya pa unganu yingusinthika kukumaliya kwa chaka cha 1970 kuti yileki kuja yakusuzga ukongwa. Ndipu kukwamba kwa chaka cha 1995, ŵanthu wo azanga ku unganu angwamba kupempheka kuti azengi ndi chakurya chawu. Ivi vinguwovya ŵanthu anandi wo abikanga ndi kugaŵa chakurya kuti ayanduwengi ndi unganu ndipuso kucheza ndi Akhristu anyawu. *
Yehova watenere kuti wangukondwa ukongwa kuwona mo abali angugwiriya nchitu mwaphamphu kuti awovyi Akhristu anyawu. Anyaki ŵeche kukumbuka nyengu yeniyi chifukwa akondwanga ukongwa kugwira nchitu kukhwichini. Kweni chinthu chakukondwesa ukongwa nchakuti, mazuŵa nganu abali ndi azichi ŵeche kuchita vinthu mwachanju pa maunganu.
^ ndimi 12 Abali ndi azichi akujipereka ŵeche ndi mwaŵi wakuteŵete m’madipatimenti nganyaki pa unganu.


text:
Nkhani Nambara 86: Ŵanalume Awo Ŵakalongozgeka na Nyenyezi
Kasi ukuyiwona nyenyezi yakuŵala comene iyo yumoza mwa ŵanalume aŵa wakuyilongora? Ŵakati ŵafuma mu Yerusalemu, nyenyezi yikawoneka. Ŵanthu aŵa ŵakafumira Kumafumiro gha dazi, mbakusanda nyenyezi. Iwo ŵakagomezga kuti nyenyezi iyi yiŵalongozgerenge ku munthu munyake wakuzirwa
Ŵanalume aŵa ŵakati ŵafika ku Yerusalemu, ŵakafumba kuti: ‘Kasi mwana uyo waŵenge fumu ya Ŵayuda wali nkhu?’ “Ŵayuda” ni zina linyake la Ŵaisrayeli. ‘Tikawona nyenyezi yake kakwamba apo tikaŵa Kumafumiro gha dazi,’ iwo ŵakayowoya ntheura, ‘ndipo tiza kuti tizakamulambire.’
Herode, uyo wakaŵa fumu mu Yerusalemu wakati wapulika mazgu agha wakakwiya comene. Wakakhumbanga yayi fumu yinyake kutora malo ghake. Mwantheura Herode wakacema ŵasofi ŵalara na kuŵafumba kuti: ‘Kasi fumu iyo yikalayizgika yibabikirenge nkhu?’ Iwo ŵakazgora kuti: ‘Baibolo likuti mu Betelehemu.’
Ntheura Herode wakacema ŵanalume ŵa Kumafumiro gha dazi na kuŵaphalira kuti: ‘Lutani mukamupenje mwana uyu. Para mwamusanga, mwize muzakanimanyiske. Nane nkhukhumba kuluta kuti nkhamulambire.’ Kweni Herode wakakhumbanga kusanga mwana uyu kuti wamukome!
Nyenyezi yikenda na kudangilira panthazi pa ŵanalume aŵa mupaka ku Betelehemu na kwimilira apo pakaŵa mwana. Ŵanalume aŵa ŵakati ŵanjira mu nyumba, ŵakasanga Mariya na Yesu. Ŵakatora vyawanangwa vyawo na kupeleka kwa Yesu. Kweni pamanyuma pake Yehova wakacenjezga ŵanalume ŵa Kumafumiro gha dazi aŵa mu loto kuti ŵaleke kuwelera kwa Herode. Ntheura ŵakenda nthowa yinyake pakuwelera ku caru ca kwawo.
Herode wakati wapulika kuti ŵanalume aŵa ŵaluta kukwawo, wakakwiya comene. Mwantheura wakalangura kuti ŵana wose ŵasepuka ŵa vilimika viŵiri kukhilira pasi ŵa ku Betelehemu ŵakomeke. Kweni Yehova wakacenjezga Yosefe mwakutendekera mu loto, ndipo Yosefe wakacimbilira ku Egupto na mbumba yake. Mukuluta kwa nyengo, Yosefe wati wapulika kuti Herode wafwa, wakatora Mariya na Yesu na kuwelera ku Nazarete. Ku Nazarete ndiko Yesu wakakulira.
Kasi ukughanaghana kuti ni njani uyo wakapangiska nyenyezi yira kuŵala? Kumbuka kuti ŵanalume ŵara pakwamba ŵakaluta dankha ku Yerusalemu ŵati ŵawona nyenyezi. Satana Dyabulosi wakakhumbanga kukoma Mwana wa Ciuta, ndipo wakamanya kuti Fumu Herode ya ku Yerusalemu yikhumbenge kumukoma. Ntheura Satana ndiyo wakwenera kuti wakapangiska nyenyezi yira kuŵala.
Mateyu 2:1-23; Mika 5:2.
Mafumbo
- Kasi ŵanalume awo ŵali pa cithuzithuzi apa mbanjani, ndipo nchifukwa wuli yumoza wa iwo wakulongora nyenyezi iyo yikuŵala comene?
- Cifukwa wuli Fumu Herode yikakwiya comene, ndipo yikacita vici?
- Kasi nyenyezi yakuŵala yikaŵalongozgera nkhu ŵanalume, kweni nchifukwa wuli ŵakenda nthowa yinyake pakuwelera ku caru ca kwawo?
- Kasi Herode wakaŵaphalira vici, ndipo cifukwa wuli?
- Kasi Yehova wakaphalira Yosefe kuti wacite vici?
- Ni njani uyo wakapangiska kuti nyenyezi yira yiŵare, ndipo cifukwa wuli?
Fumbo linyake
- Ŵazgani Mateyu 2:1-23.
Kasi Yesu wakaŵa na vilimika vilinga ndipo wakakhalanga nkhu apo ŵavinjeru ŵa kumafumiro gha dazi ŵakamucezgera? (Mat. 2:1, 11, 16)


text:
Nkhani 111: Mnyamata yo Wangugona Tulu
KUMBI nchinthu wuli cho chichitika yapa? Mnyamata yo wagona po wapwetekeka ukongwa. Munthu yo watuwa m’nyumba ndi anyaki yo ndi Paulo. Kumbi wamuwona so Timote? Kumbi mnyamata yo wawa kutuliya pawindu?
Hinya, ivi ndivu vinguchitika nadi. Paulo wakambanga nkhani ku akusambira a ku Troa. Iyu wanguziŵa kuti wapambanengi nawu kwa nyengu yitali, chifukwa chakuti watuwangaku mawa laki. Sonu iyu wangulutirizga kukamba nkhani mpaka pakati pausiku.
Mnyamata yo zina laki lenga Eutuko. Iyu wanguja pawindu ndipu wanguwa chifukwa chakuti wangugona tulu. Wangutuwa pawindu la nyumba yachitatu yakuyerekana kufika pasi. Ndichu chifukwa chaki ŵanthu yaŵa awoneka kuti ŵe ndi chitima ukongwa. Sonu yiwu anguchita mantha kuti panyaki wafwa ndipu ŵati amuto angusaniya kuti wafwa nadi.
Paulo wati wawona kuti mnyamata uyu wafwa, iyu wangugona pachanya pa mwana yo ndi kumuvumbatiya. Ndipu wangukamba kuti: ‘Mungafipanga mtima cha. Iyu ngwamoyu.’ Mnyamata yo wanguyuka nadi. Ichi chenga chakuziziswa. Paulo wangumuyuska mwana uyu. Ndipu wumba wosi wa ŵanthu ungukondwa ukongwa.
Sonu ŵanthu wosi anguluta so m’chipinda cha pachanya kuchirya chakurya. Paulo wangulutirizga kupharazga mpaka mulenji. Panyengu iyi, Eutuko wangugona so cha. Pavuli paki, Paulo, Timote ndi anyaki wo ŵenga nawu paulendu uwu angukwera boti. Kumbi waziŵaku ko alutanga?
Yapa ndipu Paulo wamaliza waka ulendu waki wachitatu wakupharazga ndipu sonu walutanga kwawu. Paulendu uwu, Paulo wanguja mu msumba wa Efeso vyaka vitatu. Ulendu uwu wenga utali ukongwa kuluska wachiŵi.
Wati watuwa ku Troa, wanguma pa Mileto kwa kanyengu kamanavi. Pakuti ku Efeso kwenga kufupi ndi ku Mileto, Paulo wangutuma uthenga ku ŵala a mpingu wa ku Efeso kuti wazikambiskani nawu kakumaliya. Pavuli paki boti le pafupi kusoka, yiwu anguchita chitima ukongwa kuwona kuti Paulo waluta.
Pakumaliya paki, boti lingufika so ku Kaisarea. Panyengu iyi, Paulo wajanga m’nyumba ya wakusambira Filipu, ndipu mchimi Agabu wangumutcheŵeske limu Paulo. Iyu wangukamba kuti Paulo wamuja m’jeri asani waluta ku Yerusalemu. Ndipu ivi ndivu vinguchitika nadi. Sonu Paulo wati waja m’jeri kwa vyaka viŵi ku Kaisarea, angumutole ku Roma kuti wakayeruzgiki ndi Kaisare yo wawusanga m’charu cha Roma. Tiyi tiwoni vo vinguchitika paulendu wakuluta ku Roma.
Machitidu chaputala 19 mpaka 26.
Mafumbu
- Kumbi pachithuthuzi po, mnyamata yo wagona pasi ndiyani, nanga nchinthu wuli cho chingumuchitikiya?
- Kumbi Paulo wanguchitanji wati wawona kuti mnyamata yo wafwa?
- Kumbi Paulo, Timote ndi ŵanthu anyaki wo ayendanga nawu akanga pani, nanga nchinthu wuli chinguchitika yiwu ŵati afika ku Mileto?
- Kumbi mchimi Agabu wangumutcheŵeskanji Paulo, nanga vo mchimi uyu wangukamba vingufiskika wuli?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Machitidu 20:7-38.
Kumbi tingachita wuli kuti ‘tisasemu mu ndopa za ŵanthu wosi,’ nge mo ngakambiya mazu ngaku Paulo pa lemba la Machitidu 20:26, 27? (Ezek. 33:8; Machi. 18:6, 7)
Nchifukwa wuli ŵara a mpingu atenele ‘kumiziriya ku mazu ngakugomezgeka’ pakusambiza? (Machi. 20:17, 29, 30; Tito 1:7-9; 2 Timo. 1:13)
- Ŵerenga Machitidu 26:24-32.
Chifukwa chakuti Paulo wenga zika ya ku Roma, kumbi iyu wangugwiriskiya nchitu wuli mwaŵi wenuwu pakufiska nchitu yakupharazga yo wangulonde kwaku Yesu? (Machi. 9:15; 16:37, 38; 25:11, 12; 26:32; Luka 21:12, 13)


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakupeleka Chakhumi?
Yayi. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakupeleka ndalama zakovwira pa ntchito yawo kwambura kujiwoneskera. Kasi chakhumi ni vichi, ndipo chifukwa wuli Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakupeleka yayi chakhumi?
Ŵaisrayeli ndiwo ŵakapika dango lakuti ŵapelekenge chakhumi. Dango likati pa vinthu 10 ivyo munthu wasanga, chimoza wapelekenge kwa Chiuta. Kweni Baibolo likuti Dango ili likugwira ntchito yayi ku Ŵakhristu. ‘Languro la kupoka chakhumi ku ŵanthu,’ naloso likugwira ntchito yayi ku Ŵakhristu.—Ŵahebere 7:5, 18; Ŵakolose 2:13, 14.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakupeleka chakhumi yayi. Kweni ŵakulondezga ivyo ŵakachitanga Ŵakhristu ŵakale. Ŵakupharazga kwambura kulipirika, kweniso ŵakupeleka ndalama zawo kwambura kuchichizgika.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakupulikira ulongozgi wa mu Baibolo wakuti: ‘Waliyose wachite umo wadumulira mu mtima wake, mwakukwenyelera yayi panji mwakuchichizgika, chifukwa Chiuta wakutemwa uyo wakupeleka mwakukondwa.’—2 Ŵakorinte 9:7.


text:
NKHANI YA PACHIKOPI | KASI SATANA WALIKO NADI?
Kasi Satana Waliko Nadi?
ROGELIO wakati: “Nkhakulira ku El Salvador, ndipo para nachita nkhwesa amama ŵakaniwofwanga kuti, ‘Satana uyo, wazamukutora!’ Ine nkhaŵazgoranga kuti, ‘Mulekani wize!’ Nkhugomezga Chiuta, Satana yayi.”
Kasi mukukolerana na ivyo mwana uyu wakayowoya? Pasi apa pali ivyo ŵanthu ŵakughanaghana, ndipo kasi ni fundo nji iyo imwe mukuwona kuti njaunenesko? Ŵanji ŵakuti:
Satana kulije, kweni ni viheni ivyo vikuchitika.
Satana waliko, kweni ngwakofya yayi ku ŵanthu.
Satana ntchilengiwa chauzimu icho chili na nkhongono ndipo wakupuluska ŵanthu.
Fundo yiliyose iyo yazunulika pachanya apa, pali ŵanthu ŵanandi awo ŵakuyigomezga. Kasi ntchakuzirwa nadi kumanya fundo iyo njaunenesko pa fundo izi? Enya, chifukwa usange Satana kulije, ndikuti awo ŵakuti waliko ŵapusikika. Ndipo usange Satana waliko kweni ngwambura kofya, ndikuti awo ŵakumopa ŵakuphyoka pawaka. Kweni usange Satana wakupuluska ŵanthu, ndikuti ngwakofya chomene kuluska umo ŵanandi ŵakughanaghanira.
Tiyeni tiwone umo Baibolo likuzgolera mafumbo agha: Kasi Satana ni njani? Ni vinthu waka viheni panji ni munthu wanadi? Usange ni munthu, kasi ngwakofya? Ndipo usange ngwakofya kasi mungajivikilira wuli?


text:
Cigaŵa 1: Kufuma pa Nyengo ya Kulenga Mupaka pa Nyengo ya Cigumula
Kasi kucanya na caru vikafuma nkhu? Kasi dazi, mwezi, nyenyezi, na vinthu vinandi vya pa caru vikaŵako wuli? Baibolo likupeleka zgoro launenesko apo likuyowoya kuti vikalengeka na Ciuta. Mwantheura buku lithu likwamba na nkhani za mu Baibolo zakukhwaskana na cilengiwa.
Tisambilenge kuti Ciuta wakayamba kulenga ŵanthu ŵauzimu ŵakuyanako na iyo. Ŵakaŵa ŵangelo. Kweni caru cikalengekera ŵanthu nga ndise. Mwantheura Ciuta wakalenga mwanalume na mwanakazi, Adamu na Heva na kuŵaŵika mu munda wakutowa. Kweni ŵakakana kupulikira Ciuta ndipo ŵakataya wenelero wa kukhala na umoyo.
Kufuma apo Adamu wakalengekera kuzakafika pa nyengo ya Cigumula, pakajumpha vilimika 1,656. Mukati mu nyengo iyi kukaŵa ŵanthu ŵaheni ŵanandi. Kucanya, kukaŵa ŵanthu ŵauzimu ŵambura kuwoneka, Satana na ŵangelo ŵake ŵaheni. Pa caru capasi, pakaŵa Kayini na ŵanthu ŵanyake ŵanandi ŵaheni, kusazgapo ŵanalume ŵanji ŵankhongono. Kweniso pakaŵa ŵanthu ŵawemi nga ni Abelu, Enoki na Nowa. Mu Cigaŵa CAKWAMBA tiŵazgenge za ŵanthu wose aŵa na ivyo vikacitika.


text:
Nkhani Nambara 83: Viliŵa vya Yerusalemu
Awona nchito iyo yikucitika apa. Ŵaisrayeli ŵatangwanika kuzenga viliŵa vya Yerusalemu. Apo Fumu Nebukadinezara yikabwangandura Yerusalemu vilimika 152 ivyo vikajumpha, yikawiskira pasi viliŵa na kocha vipata vya msumba. Ŵaisrayeli ŵakazengaso yayi viliŵa ŵakati ŵawera kufuma ku Babulone.
Kasi ukughanaghana kuti ŵanthu ŵakawonanga wuli kukhala mu msumba wambura viliŵa vilimika vyose ivi? Ŵakawonanga kuŵa ŵambura kuvikilirika. Ŵalwani ŵawo ŵakatenge ŵanjirenge kwambura suzgo na kuŵawukira. Kweni pa nyengo iyi mwanalume uyu, Nehemiya, wakawovwira ŵanthu kuti ŵazengeso viliŵa. Kasi Nehemiya ukumumanya?
Nehemiya wakaŵa Muisrayeli uyo wakafumira mu msumba wa Shushani, uko Morodekayi na Esitere ŵakakhalanga. Nehemiya wakateŵeteranga pa nyumba ya fumu, ntheura wakwenera kuti wakaŵa bwezi liwemi la Morodekayi na Fumukazi Esitere. Kweni Baibolo likuyowoya yayi kuti Nehemiya wakateŵeteranga Fumu Ahasuweru, mfumu wa Esitere. Likuyowoya kuti wakateŵeteranga Aritakisasi, Fumu yakulondezgapo.
Kumbuka kuti Aritakisasi yikaŵa fumu yiwemi iyo yikapa Ezira ndarama zinandi kuti walute nazo ku Yerusalemu kukanozgera tempele la Yehova. Kweni Ezira kuti wakazengaso viliŵa vya msumba cara. Tiye tiwone umo vikacitikira kuti Nehemiya wacite mulimo uwu.
Pakajumpha vilimika 13 kufumira apo Aritakisasi wakapelekera ndarama kwa Ezira kuti wakanozgere tempele. Pa nyengo iyi Nehemiya wakaŵa mulara wa ŵakupelekera nkhombo ŵa Fumu Aritakisasi. Ici cikung’anamura kuti wakapelekeranga vinyo kwa fumu, ndipo wakawoneseskanga kuti palije uyo wathira poyizoni mu nkhombo ya fumu. Yikaŵa nchito yakuzirwa comene.
Zuŵa linyake Hanani, mbali wa Nehemiya, na ŵanalume ŵanyake ŵakiza kwa Nehemiya kufuma ku caru ca Israyeli. Ŵakamuphalira za suzgo iyo Ŵaisrayeli ŵakakumananga nayo, ndiposo kuti viliŵa vya Yerusalemu vikaŵa vicali vyakubwanganduka. Ici cikapangiska Nehemiya kuŵa na citima comene, ndipo wakalomba kwa Yehova za ici.
Zuŵa linyake fumu yikawona kuti Nehemiya wakaŵa wacitima, ntheura yikafumba kuti: ‘Kasi cifukwa nchici uli wacitima?’ Nehemiya wakaphalira fumu kuti nchifukwa cakuti Yerusalemu wakaŵa mu ukhaliro uheni ndipo viliŵa vyake vikaŵa vyakubwanganduka. ‘Kasi ukukhumbaci?’ Fumu yikafumba ntheura.
‘Nizomerezgani kuti nilute ku Yerusalemu,’ Nehemiya wakayowoya ntheura, ‘kuti nkhazengeso viliŵa.’ Fumu Aritakisasi yikaŵa yalusungu comene. Iyo yikati Nehemiya wangaluta, ndipo yikamovwira kusanga makuni ghakuzengera. Mwaluŵiro wakati wafika ku Yerusalemu, Nehemiya wakaphalira ŵanthu maghanoghano ghake. Iwo ŵakakolerana na maghanoghano agha, ndipo ŵakati: ‘Tiyeni tiyambe kuzenga.’
Ŵalwani ŵa Ŵaisrayeli ŵakati ŵawona kuti viliŵa vyayamba kukwera, ŵakati: ‘Tilutenge kuti tikaŵakome na kulekeska mulimo wa kuzenga.’ Kweni Nehemiya wakapulika ici, ntheura wakapeleka malupanga na mikondo ku ŵazengi. Wakaŵaphalira kuti: ‘Lekani kopa ŵalwani ŵithu. Lwerani ŵabali ŵinu, ŵana ŵinu, ŵawoli ŵinu na nyumba zinu.’
Ŵanthu ŵakaŵa na cikanga comene. Ŵakakolera vilwero vyawo muhanya na usiku, ndipo ŵakalutilira kuzenga. Mwantheura viliŵa vikamara kuzengeka mazuŵa 52 pera. Sono ŵanthu ŵakawona kuti mbakuvikilirika mukati mu msumba. Nehemiya na Ezira ŵakasambizga ŵanthu dango la Ciuta, ndipo ŵanthu ŵakaŵa ŵakukondwa.
Kweni vinthu kuti vikaŵa nga ni umo vikaŵira pambere Ŵaisrayeli ŵandatolekere ku wuzga ku Babulone yayi. Ŵanthu ŵakawusika na fumu ya Peresiya ndipo ŵakeneranga kuyiteŵetera. Kweni Yehova wakalayizga kuti watumenge fumu yiphya, ndiposo kuti fumu iyi yikeneranga kwiziska mtende ku ŵanthu. Kasi fumu iyi yikaŵa njani? Ni mwauli umo yikiziskira mtende pa caru? Vilimika pafupifupi 450 vikajumphapo kwambura kupulika cilicose cakukhwaskana na nkhani iyi. Pamanyuma pake kukababika mwana wakuzirwa comene. Kweni iyi ni nkhani yinyake.
Nehemiya 1 mupaka 6.
Mafumbo
- Kasi Ŵaisrayeli ŵakawonanga wuli kukhala mu msumba wa Yerusalemu wambura viliŵa?
- Kasi Nehemiya wakaŵa njani?
- Kasi Nehemiya wakacitanga mulimo wuli, ndipo cifukwa wuli ukaŵa wakuzirwa?
- Ni nkhani wuli iyo yikapangiska Nehemiya kuti waŵe na citima comene, ndipo wakacitaci?
- Kasi Fumu Aritakisasi yikalongora wuli lusungu kwa Nehemiya?
- Kasi Nehemiya wakanozgekera wuli mulimo wakuzenga mwakuti ŵalwani ŵa Israyeli ŵaleke kuŵalekeska?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Nehemiya 1:4-6 na 2:1-20.
Kasi Nehemiya wakapenjerezga wuli ulongozgi wa Yehova? (Neh. 2:4, 5; Rom. 12:12; 1 Pet. 4:7)
- Ŵazgani Nehemiya 3:3-5.
Kasi ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira ŵangasambiraci kufuma ku mphambano ya pakati pa Ŵatekowa na “ŵakuru ŵawo”? (Neh. 3:5, 27; 2 Tes. 3:7-10; 1 Pet. 5:5)
- Ŵazgani Nehemiya 4:1-23.
Nchivici ico cikapangiska Ŵaisrayeli kulutizga kuzenga mwambura kupwelerako kanthu za ŵanthu ŵakususka? (Neh. 4:6, 8, 9; Sal. 50:15; Yes. 65:13, 14)
Kasi tikukhozgeka wuli na ciyelezgero ca Ŵaisrayeli mazuŵa ghano?
- Ŵazgani Nehemiya 6:15.
Kasi fundo yakuti viliŵa vya Yerusalemu vikamara kuzengeka mu myezi yiŵiri yikulongoraci za nkhongono ya cipulikano? (Sal. 56:3, 4; Mat. 17:20; 19:26)


text:
Chifukwa Wuli Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakukana Ndopa?
Ivyo ŵanthu ŵakuyowoya
Utesi: Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukana munkhwala panji wovwiri uliwose ku chipatala.
Unenesko: Ŵakukhumba kuti ŵapokerenge wovwiri uwemi uwo ukusangika ku chipatala. Para ŵalwara ŵakuluta ku chipatala ndipo ŵakusanga madokotala agho ghakovwira munthu kwambura ndopa. Mazuŵa ghano, madokotala ghabowozga nthowa zinandi zakovwilira ŵalwari kwambura ndopa. Nthowa izi ŵakovwilira Ŵakaboni ŵa Yehova pera yayi. Mu vyaru vinandi, munthu wakusankha kuchizgika kwambura ndopa chifukwa cha kopa matenda na masuzgo ghanyake ghakuru agho ghakuŵapo para wapokera ndopa.
Utesi: Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuti para munthu wali na chigomezgo, mbwenu wachirenge.
Unenesko: Tikugomezga yayi kuti munthu wangachira na chigomezgo pera, kweni walute ku chipatala.
Utesi: Nthowa zakovwilira mulwari kwambura ndopa ni zakudura chomene.
Unenesko: Nthowa zakovwilira mulwari kwambura ndopa ni zakutchipa ndipo mulwari wakuchira makora. *
Utesi: Ŵakaboni ŵa Yehova ŵanandi, ŵalara na ŵana wuwo, ŵakufwa chaka chilichose chifukwa cha kukana ndopa.
Unenesko: Uwu mbutesi. Madokotala ghanandi ghakuchita maopareshoni gha mtima, gha viwangwa, na viŵaro vinyake kwambura ndopa. * Ŵapapi na ŵana wuwo awo ŵakukana kupokera ndopa kanandi ŵakuchira mwakuyana waka na awo ŵakupokera. Ndipo nyengo zinyake ndiwo ŵakuchira makora chomene. * Palije uyo wangayowoya mwakusimikizga kuti para munthu wakana ndopa ndikuti wafwenge, panji kuti para wapokera ndikuti waponenge.
Chifukwa icho Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukanira ndopa.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukana ndopa chifukwa cha chigomezgo chawo. Mu Phangano Lakale na Liphya wuwo, Baibolo likutiphalira kuti tiziŵizgenge ndopa. (Genesis 9:4; Leviticus 17:10; Duteronome 12:23; Milimo 15:28, 29) Chiuta wakuwona kuti ndopa zikwimira umoyo. (Leviticus 17:14) Ntheura tikukana kupokera ndopa kuti tipulikire Chiuta kweniso kuti timuchindike chifukwa cha umoyo uwo wali kutipa.
Ŵali kusintha maghanoghano
Kale madokotala ghakawonanga kuti kovwira munthu kwambura ndopa ntchiwemi yayi, ndipo mbufwiti, kweni ghali kusintha. Mu 2004, nkhani ya mu magazini yinyake yikati “nthowa izo tikuchita pakovwira Ŵakaboni ŵa Yehova, kunthazi tizamovwiliranga waliyose.” * Mu 2010, nkhani ya mu magazini yinyake yikati “‘opareshoni zambura ndopa’ zichitikenge pakovwira Ŵakaboni ŵa Yehova pera yayi, kweni waliyose.”—Heart, Lung and Circulation.
Mazuŵa ghano, madokotala ghanandi ghakovwira ŵanthu kwambura ndopa. Nthowa izi ziliko na mu vyaru vikavu wuwo. Para Kaboni wa Yehova walwara, wakupempha nthowa zenezizi.
^ ndime 8 Wonani buku lakuti, Transfusion and Apheresis Science, Volume 33, No. 3, p. 349.
^ ndime 10 Wonani magazini agha, The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 134, No. 2, pp. 287-288; Texas Heart Institute Journal, Volume 38, No. 5, p. 563; Basics of Blood Management, p. 2; na Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, p. 39.
^ ndime 10 Wonani magazini iyi, The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 89, No. 6, p. 918; and Heart, Lung and Circulation, Volume 19, p. 658.
^ ndime 14 Wonani magazini iyi, Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, page 39.


text:
Nkhani Nambara 73: Fumu Yiwemi Yaumaliro ya Israyeli
Yosiya wakaŵa na vilimika 8 pera apo wakamba kuwusa mafuko ghaŵiri gha kumwera gha Israyeli. Uwu ni msinkhu ucoko comene kuti munthu waŵe fumu. Ntheura pakwamba ŵanthu ŵanyake ŵalara ŵakamovwira kuwusa caru.
Yosiya wakati waŵa fumu kwa vilimika seveni, wakamba kupenja Yehova. Wakalondezga ciyelezgero ca mafumu ghawemi nga ni Davide, Yehoshafati na Hezekiya. Apo wakaŵa wacali mucoko, Yosiya wakacita cinthu cinyake na cikanga.
Kwa nyengo yitali Ŵaisrayeli ŵakaŵa ŵanthu ŵaheni comene. Ŵakasopanga ŵaciuta ŵautesi. Ŵakasindamilanga vikozgo. Antheura Yosiya wakaluta na ŵanalume ŵake na kuyamba kuwuskamo kusopa kwautesi mu caru. Iyi yikaŵa nchito yikuru comene cifukwa ŵanthu ŵanandi ŵakasopanga ŵaciuta ŵautesi. Wona Yosiya na ŵanalume ŵake ŵakudumura vikozgo pa cithuzithuzi apa.
Pamanyuma pake, Yosiya wakasora ŵanalume ŵatatu kulaŵilira mulimo wa kunozga tempele la Yehova. Ndarama zikasonkheka ndipo zikapelekeka ku ŵanalume aŵa kuti ŵalipilire nchito iyo yikeneranga kucitika. Peneapo ŵakanozganga tempele, Hilikiya, musofi mukuru, wakasanga cinthu cinyake cakuzirwa comene mu tempele. Wakasanga buku la malango ilo Yehova wakatuma Mozesi kulemba vilimika vinandi kumanyuma. Likazgeŵa kwa vilimika vinandi.
Buku ili likatolekera kwa Yosiya, ndipo wakapempha kuti liŵazgike pamaso pake. Peneapo wakategherezganga, Yosiya wakawona kuti ŵanthu ŵakatondeka kusunga dango la Yehova. Wakacita citima comene na ici, mwantheura wakapalura vyakuvwara vyake, nga ni umo ukuwonera apa. Iye wakati: ‘Yehova watikwiyira comene cifukwa ŵadada ŵithu ŵakasunga yayi malango agho ghali kulembeka mu buku ili.’
Yosiya wakatuma Hilikiya, musofi mukuru, kuti wafumbe ico Yehova wakati wacitenge. Hilikiya wakaluta kukafumba kwa Huda, nchimi yanakazi. Huda wakamuphalira uthenga uwu wakufuma kwa Yehova kuti wakaphalire Yosiya: ‘Yerusalemu na ŵanthu wose ŵalangikenge cifukwa ŵakusopa ŵaciuta ŵautesi, ndiposo cifukwa cakuti caru cazula na uheni. Kweni cifukwa cakuti iwe, Yosiya, wacita ico nchiwemi, cilango ici cizenge para iwe wafwa.’
2 Midauko 34:1-28.
Mafumbo
- Kasi Yosiya wakaŵa fumu apo wakaŵa na vilimika vilinga, ndipo wakamba kucitaci wakati waŵa fumu kwa vilimika seveni?
- Pa cithuzithuzi cakwamba, kasi Yosiya wakucitaci?
- Kasi musofi mukuru wakasanga vici apo ŵanalume ŵakanozganga tempele?
- Cifukwa wuli Yosiya wakapalura vyakuvwara vyake?
- Kasi Huda, nchimi yanakazi, yikamuphalira Yosiya uthenga wuli wakufuma kwa Yehova?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani 2 Midauko 34:1-28.
Kasi Yosiya nchiyelezgero wuli ku ŵanthu awo ŵakuzizipizga masuzgo pa wanici wawo? (2 Mid. 33:21-25; 34:1, 2; Sal. 27:10)
Ni vinthu wuli vyakuzirwa ivyo Yosiya wakacita pa kukhozgera kusopa kwaunenesko mu vilimika vya nambara 8, 12, na 18 vya kuwusa kwake? (2 Mid. 34:3, 8)
Kasi ni sambiro wuli la kupwelelera malo ghakusoperamo ilo tikusambira mu ciyelezgero ca Fumu Yosiya na Musofi Mukuru Hilikiya? (2 Mid. 34:9-13; Zinth. 11:14; 1 Kor. 10:31)


text:
Chifukwa Wuli Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchitako Yayi Nkhondo?
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuchitako yayi nkhondo pa vifukwa ivi:
Ŵakupulikira Chiuta. Baibolo likuti ŵanthu ŵa Chiuta ‘ŵazamufura malupanga ghawo kuŵa vyakulimira’ ndipo ‘ŵazamusambiraso nkhondo yayi.’—Yesaya 2:3, 4.
Ŵakupulikira Yesu. Yesu wakaphalira mpositole Petrosi kuti: “Wezgera lupanga lwako mu malo ghake, pakuti wose awo ŵakutora lupanga ŵakomekenge na lupanga.” (Mateyu 26:52) Apa Yesu wakaphaliranga ŵasambiri ŵake kuti ŵaleke kukora vyankhondo.
Awo ŵakulondezga Yesu ŵakupulikira ivyo wakayowoya. Yesu wakati: ‘Ŵali ku chigaŵa cha charu chara.’ Ndicho chifukwa ŵakunjilirapo yayi pa ndyali. (Yohane 17:16) Kweni Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukanizga munthu yayi para wasankha ntchito ya usilikari.
Ŵakutemwa ŵanyawo. Yesu wakaphalira ŵasambiri ŵake kuti ‘ŵatemwanenge.’ (Yohane 13:34, 35) Lekani Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakutemwana pa charu chose. Palije chifukwa chakuti ŵanjilire usilikari panji kuchita nkhondo.—1 Yohane 3:10-12.
Ivyo Ŵakhristu ŵakwambilira ŵakachita. Buku linyake likuti: “Ŵasambiri ŵa Yesu ŵakakananga kugwira ntchito ya usilikari panji yiliyose yakukhwaskana na nkhondo.” Iwo ŵakamanyanga “ivyo Yesu wakasambizga pa nkhani ya chitemwa, kweniso kuti ŵatemwenge ŵalwani ŵawo.” (Encyclopedia of Religion and War) Muliska munyake wa ku Germany, zina lake Peter Meinhold, wakayowoya kuti ŵasambiri ŵa Yesu, ŵakawonanga kuti munthu “wangaŵa msilikari yayi para ni Mkhristu.”
Ivyo Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuchita
Ŵakaboni ŵa Yehova mbanthu ŵamtende ndipo ivyo ŵakuchita vikovwira chomene mu vikaya umo ŵakukhala. Ŵakupulikira malango gha boma chifukwa cha fundo za mu Baibolo izi:
“Munthu waliyose waŵe wakujilambika ku ŵamazaza ŵalara.”—Ŵaroma 13:1.
“Ipo wezgerani vinthu vya Kesare kwa Kesare, kweni vinthu vya Chiuta kwa Chiuta.”—Mateyu 22:21.
Lekani ŵakupulikira malango, ŵakukhoma misonkho, ndipo ŵakukolerana na ivyo boma likuchita kuti liwovwire ŵanthu.


text:
Kasi Zina la Chiuta ni Yesu?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Yesu wakati iyo ni ‘
Mwana wa Chiuta.’ (Yohane 10:36; 11:4) Wakayowoyapo yayi kuti ni Chiuta Wankhongonozose.
Yesu wakalombanga kwa Chiuta. (Mateyu 26:39) Apo wakasambizganga ŵalondezgi ŵake kulomba, Yesu wakati: ‘
Adada ŵithu imwe muli kuchanya, zina linu lituŵiskike.’—Mateyu 6:9.
Yesu wakati zina la Chiuta ni Yehova. Wakayowoya ivyo vili mu buku la Duteronome, wakati: ‘
Pulika, iwe Israyeli, Yehova Chiuta withu ni Yehova yumoza.’—Mariko 12:29; Duteronome 6:4.


text:
Mbali 9
Alambile Yehofa Pampepe Mpela Liŵasa
‘Mumlambile jwele juŵapanganyisye kwinani ni cilambo capasi.’
Mpela mwalijiganyicisye m’buku ajino, Baibulo jikwete malamusi gampaka gakamucisye wawojo ni liŵasa lyawo. Yehofa akusasaka kuti wawojo asangalaleje. Jwalakwe akusasala kuti naga wawojo akusalongosya kumlambila, ‘tacapa yine yosope yakuyilajila.’ (Matayo 6:33) Jwalakwe akusacilila mnope kuti wawojo aŵe mjakwe. Atendeje cilicose campaka akombole kuti alimbisye unasi wawo ni Mlungu. Welewu uli upile wekulungwa.
1 ALIMBISYE UNASI WAWO NI YEHOFA
YAJIKUSASALA BAIBULO: “‘Tinjiŵa atatigwenu, nipo jemanja timciŵa ŵanace ŵangu ŵacalume ni ŵacakongwe,’ akuti myoyo Ambuje ŵamacili gosope.” (2 Akolinto 6:18) Mlungu akusaka kuti wawojo aŵe mjakwe jwapamtima. Lipopelo mpaka lyakamucisye kuti aŵe najo paunasi wakulimba. Yehofa akwasalila kuti ‘apopeleje mwangalecesya.’ (1 Atesalonika 5:17) Jwalakwe ali jwakusacilila kupikana nganisyo syawo, soni yayikusalagasya nganisyo. (Afilipi 4:6) Naga akupopela pampepe ni liŵasa lyawo, wosope ŵene cacimanyilila kuti wawojo akusamnonyela Mlungu kusyesyene.
Konjecesya pa kuŵecetana ni Mlungu, akusosekwasoni kumpikanilaga. Mpaka ampikanileje mwakulijiganya Maloŵe gakwe, soni mabuku gagakusala ya m’Baibulo. (Salimo 1:1, 2) Aganicisyeje mwakusokoka yindu yalijiganyisyeyo. (Salimo 77:11, 12) Kusimanikwa pamisongano ja Ciklistu ndaŵi syosope kuli kumpikanilasoni Mlungu.—Salimo 122:1-4.
Litala line lyampaka lyakamucisye kulimbisya unasi wawo ni Yehofa lili kuŵeceta ni ŵane yakwamba jwalakwejo. Pakulimbicila kulalicila, cacilipikanaga kuti ali paunasi wakulimba ni jwalakwejo.
YAMPAKA ATENDE:
Lisiku lililyose akoleje ndaŵi jakuŵalanga Baibulo, soni kupopela
Wosope mwiŵasa ayiwoneje yindu yausimu kuŵa yakusosekwa mnope kupunda ni yakusangalasya
2 ASANGALALEJE NI KULAMBILA KWA PEŴASA
YAJIKUSASALA BAIBULO: ‘Am’ŵandicile Mlungu, nipo ŵalakwe tacaŵandicila.’ (Yakobo 4:8) Akusosekwa kulinganya yakuti atendeje kulambila kwa peŵasa mwakutamilicika, ni kulinjililaga kukuya yalinganyisyeyo. (Genesis 18:19) Akusosekwasoni kulolecesya kuti yakusatenda lisiku lililyose yili yakamulana ni lisosa lya Mlungu. Alimbisyeje mkamulano wa wosope mwiŵasa ni Mlungu mwakuŵeceta ya jwalakwe ‘pakutama pasi m’nyumba mwawo, soni pakwenda petala, soni pakugona pasi, soni pakwimuka.’ (Deuteronomo 6:6, 7) Asimicisye mtima kuŵa mpela Yoswa juŵaŵecete kuti: “Kwa une ni ŵam’nyumba jangu, tucimtumicila Yehofa.”
YAMPAKA ATENDE:
Akoleje ndaŵi jakutamilicika jakulola yakusosecela ya mundu jwalijose mwiŵasa mwawo


text:
GONGWE LA MULINDA APRIL 2015
Kasi Mungatemwa Kusambira Baibolo?
Ŵanthu ŵanandi pa charu chose chapasi ŵakusambira Baibolo na Ŵakaboni ŵa Yehova kwambura kulipira. Namwe mungasambira.
Chifukwa Wuli Mukwenera Kusambira Baibolo?
Kasi namwe muli kuyowoyapo kuti: “Natangwanika?” panji “Nkhantchito mwe?”
Tikusambira Baibolo na Waliyose
Wonani mazgoro gha mafumbo 8 agho ŵanthu ŵakutemwa kufumba pa nkhani ya kusambira Baibolo.
Mafumbo Ghatatu Agho Ghakasintha Umoyo Wane
Kamsungwana kakawovwira msambizgi wake, Doris Eldred wakasanga mazgoro ghakuzirwa.
Ŵakasanga Chinthu Chakuzirwa ku Nkhando
Mupukutu wa ŵa Rylands wa buku la Yohane ndiwo ngwakale chomene.
Chifukwa Wuli Tikwenera Kukumbukira Nyifwa ya Yesu?
Ŵanthu ŵanandi ŵakukumbukira kubabika kwa Yesu pa Khisimasi na kuwuka kwake pa Isitara
Kasi Mukumanya?
Kasi mulongozgi wa ŵasilikari wakagwiranga ntchito wuli mu Romu? Kasi magilasi ghakale ghakupambana wuli na ghasono?
Mafumbo Agho Baibolo Likuzgora
Kasi ŵanthu pa charu chose ŵazamutemwanapo?
Zinyake izo Zalongoreka mu Magazini
Kasi Baibolo Ni Mazgu gha Chiuta?
Awo ŵakalemba Baibolo ŵakayowoya kuti Chiuta ndiyo wakaŵatuma. Chifukwa wuli ŵakayowoya nthena?