text:
MUTU 3
Chifukwa Wuli Chiuta Wakalenga Ŵanthu?
1. Chifukwa wuli Chiuta wakalenga ŵanthu?
CHIUTA wakutikhumbira viwemi chomene. Wakalenga mwanalume na mwanakazi wakwamba, Adamu na Eva kuti ŵakhalenge mu munda wakutowa. Khumbo la Chiuta likaŵa lakuti ŵababe ŵana, ŵazgore charu chose kuti chiŵe paradiso, na kupwelelera vinyama.—Genizesi 1:28; 2:8, 9, 15; wonani Mazgu Ghakuumaliro 6.
2. (a) Kasi tikumanya wuli kuti Chiuta wazamuchita ivyo wayowoya? (b) Kasi Baibolo likuti mbanthu wuli awo ŵazamuŵa na umoyo wamuyirayira?
2 Kasi mukughanaghana kuti tingazakakhala nadi mu paradiso? Yehova wakutiphalira kuti: “Nayowoya ndipo nichifiskenge.” (Yesaya 46:9-11; 55:11) Chiuta wazamuchita nadi ivyo wayowoya ndipo palije icho chingamutondeska. Yehova wakuti wali na chifukwa icho wakalengera charu. “Wakachilenga waka yayi.” (Yesaya 45:18) Wakukhumba kuti mu charu mukhalenge ŵanthu. Kasi Chiuta wakukhumba kuti pa charu pakhale ŵanthu wuli? Ndipo kwa utali wuli? Baibolo likuti: “Ŵarunji [panji kuti ŵakupulikira] ŵazamuhara charu chapasi, ndipo ŵazamukhala mwenemumo muyirayira.”—Salimo 37:29; Chivumbuzi 21:3, 4.
3. Pakuti ŵanthu ŵakulwara na kufwa, ni mafumbo wuli agho tingafumba?
3 Kweni pasono ŵanthu ŵakulwara na kufwa. Mu malo ghanandi ŵanthu ŵakutimbana na kukomana. Chiuta wakakhumbanga kuti charu chapasi chiŵe nthena yayi. Kasi chikachitika ntchivichi? Chifukwa wuli khumbo la Chiuta lindafiskike? Baibolo lekha ndilo likuzgora mafumbo agha.
MULWANI WA CHIUTA
4, 5. (a) Kasi ni njani wakayowoya na Eva kwizira mu njoka mu munda wa Edeni? (b) Kasi munthu wakugomezgeka wangaŵa wuli munkhungu?
4 Baibolo likutiphalira kuti Chiuta wali na mulwani, zina lake “Dyabulosi na Satana.” Satana wakagwiliskira ntchito njoka kuti wayowoye na Eva mu munda wa Edeni. (Chivumbuzi 12:9; Genizesi 3:1) Satana wakapangiska njoka kuti yiŵe nga ndiyo yikuyowoya.—Wonani Mazgu Ghakuumaliro 7.
5 Kasi Chiuta ndiyo wakapanga Satana Dyabulosi? Yayi. Mungelo uyo wakaŵa kuchanya apo Chiuta wakalenganga charu chapasi kuti mukhale Adamu na Eva, wakajizgora yekha kuŵa Dyabulosi. (Yobu 38:4, 7) Kasi vikachitika wuli? Kasi munthu wakugomezgeka wangasintha na kuŵa munkhungu? Munthu wakubabika munkhungu yayi. Kweni wangamba kudokera, panji kukhumba chinthu icho ntchake yayi. Wangalutilira kughanaghanira chinthu icho, ndipo khumbo la kuchita viheni lingakura mu mtima mwake. Pamanyuma, para mpata wasangika wangiba. Wajizgora yekha kuŵa munkhungu.—Ŵerengani Yakobe 1:13-15; wonani Mazgu Ghakuumaliro 8.
6. Kasi mungelo wakazgoka wuli mulwani wa Chiuta?
6 Ivi ndivyo Satana Dyabulosi wakachita. Wakapulika apo Yehova wakaphalira Adamu na Eva kuti ŵababe ŵana na ‘kuzuzga charu chapasi.’ (Genizesi 1:27, 28) Panji Satana wakaghanaghana kuti, ‘Ŵanthu wose aŵa mphanyi ŵakusopa ine m’malo mwa Yehova.’ Pakuti wakaghanaghanira chomene fundo iyi, khumbo lakuti vinthu vya Yehova viŵe vyake likakura mu mtima mwake. Satana wakakhumbanga kuti ŵanthu ŵamusopenge iyo. Wakateta na kupusika Eva. (Ŵerengani Genizesi 3:1-5.) Lekani wakazgoka Satana Dyabulosi, na kuŵa mulwani wa Chiuta.
7. (a) Chifukwa wuli Adamu na Eva ŵakafwa? (b) Chifukwa wuli tikuchekura na kufwa?
7 Adamu na Eva ŵakaleka kupulikira Chiuta ndipo ŵakarya chipambi. (Genizesi 2:17; 3:6) Ŵakamunangira Yehova ndipo pakati pajumpha nyengo, ŵakafwa nga ni umo Yehova wakayowoyera. (Genizesi 3:17-19) Ŵana ŵa Adamu na Eva ŵakaŵa ŵakwananga, ndipo nawo ŵakafwa. (Ŵerengani Ŵaroma 5:12.) Kuti tipulikiske umo ŵana ŵa Adamu na Eva nawo ŵakaŵira ŵakwananga, tiyerezgere nthe: Para mungaphika buledi panji chikondamoyo mu sefuliya yakuthifuka panji kuti yakunjira mukati, buledi panji chikondamoyo chiŵenge chakunjira mukati panji kuti chakuthifuka nga umo sefuliya iyo mwanguphikamo yiliri. Adamu wakaŵa wakwananga wati waleka kupulikira Chiuta. Pakuti tili ŵana ŵa Adamu, tose tili ŵakwananga chifukwa tili kufuma mu “chikomboli” chimoza. Pakuti tose tili ŵakwananga, tikuchekura na kufwa.—Ŵaroma 3:23; wonani Mazgu Ghakuumaliro 9.
8, 9. (a) Kasi Satana wakakhumbanga kuti Adamu na Eva ŵagomezge vichi? (b) Chifukwa wuli Chiuta wakakoma nyengo yeneyiyo yayi ŵanthu awo ŵakamugalukira?
8 Satana wakamba kugalukira Yehova apo wakapusika Adamu na Eva kuti ŵanangire Chiuta. Wakakhumbanga Adamu na Eva ŵagomezge kuti Yehova ni mutesi, ni Fumu yiheni iyo yikuŵakhumbira viwemi yayi. Satana wakati ŵanthu ŵakukhumbikwira kuti Chiuta waŵaphalirenge chakuchita yayi. Adamu na Eva ŵangajisankhira ŵekha icho ntchiwemi na chiheni. Kasi Yehova wakate wachitenge wuli? Wakate wakomenge ŵakugaluka aŵa, ndipo uchigaluka ukatenge umalirenge papo. Kweni kasi wachitenge nthena mphanyi wakazgora utesi wa Satana? Yayi.
9 Yehova wakakoma ŵakugaluka ŵara nyengo yeneyiyo yayi. Wakawona kuti pajumphe dankha nyengo kuti ŵanthu ŵajilamulire ŵekha. Ichi chikawovwira kuti waliyose wamanye kuti Satana ni mutesi nakuti Yehova wakumanya icho ntchiwemi ku ŵanthu. Tizamusambira mu Mutu 11 chifukwa icho Yehova wakachitira nthena. Kweni kasi mukughanaghana kuti Adamu na Eva ŵakachita makora kupulikira Satana? Kasi chikaŵa chamahara kugomezga Satana na kuleka kupulikira Chiuta? Yehova wakapa Adamu na Eva chilichose. Wakaŵapa umoyo urunji, malo ghakutowa ghakukhalamo, na ntchito yiwemi iyo ŵakakondwanga nayo. Kweni Satana wakaŵachitirapo kanthu kali kose yayi. Kasi muŵenge imwe mukate muchitenge wuli?
10. Kasi waliyose wali na mwaŵi wa kusankha vichi?
10 Mazuŵa ghano napo, waliyose wali na mwaŵi wa kusankha, ndipo ivyo tikusankha vikukhwaska umoyo withu. Tingasankha kuti Yehova waŵe Fumu yithu na kulongora kuti Satana ni mutesi. Panji tingasankha Satana kuti waŵe fumu yithu. (Salimo 73:28; ŵerengani Zintharika 27:11.) Mbanthu ŵachoko chomene pa charu chapasi awo ŵakupulikira Chiuta. Ni Chiuta yayi wakulamulira charu. Ipo ni njani?
NI NJANI WAKULAMULIRA CHARU CHAPASI?
11, 12. (a) Kasi apo Satana wakapeleka maufumu kwa Yesu, wakalongora kuti nga njani? (b) Ni malemba wuli agho ghakulongora kuti Satana ndiyo wakulamulira charu chapasi?
11 Yesu wakamanya uyo wakulamulira charu chapasi. Nyengo yinyake Satana wakalongora Yesu “maufumu ghose gha pa charu na uchindami wawo.” Pamanyuma, Satana wakaphalira Yesu kuti: “Nikupenge vinthu vyose ivi usange ungajikama na kunisopa.” (Mateyu 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Jifumbani kuti, ‘Usange maufumu nga Satana yayi, kasi wakate wamupenge nadi Yesu?’ Yayi. Maufumu ghose nga Satana.
12 Mungajifumba kuti: Kasi Satana wangaŵa wuli fumu ya charu chose chapasi? Asi Yehova Chiuta Wankhongonozose ndiyo wakalenga vyose? (Chivumbuzi 4:11) Enya, ndiyo. Kweni Yesu wakati Satana ni “fumu ya charu ichi.” (Yohane 12:31; 14:30; 16:11) Mpositole Paulosi wakati Satana Dyabulosi ni “chiuta wa nyengo iyi.” (2 Ŵakorinte 4:3, 4) Mpositole Yohane wakalemba kuti: “Charu chose chikugona mu nkhongono za muheni.”—1 Yohane 5:19.
KASI CHARU CHA SATANA CHIZAMUMARA WULI?
13. Chifukwa wuli tikukhumba charu chiphya?
13 Vinthu vikulutilira kunangika chomene pa charu chapasi. Nkhondo, katangali, upusikizgi, na nkhaza vili palipose. Nanga ŵanthu ŵangayezgayezga wuli, ŵangawuskapo yayi masuzgo ghose pa charu chapasi. Kweni sonosono apa Chiuta wawuskengepo charu chiheni ichi pa nkhondo ya Aramagedoni. Ndipo charu chiphya chizamunjira m’malo mwa charu chiheni ichi.—Chivumbuzi 16:14-16; wonani Mazgu Ghakuumaliro 10.
14. Kasi Chiuta wali kusankha njani kuti waŵe Fumu ya Ufumu wake? Kasi Baibolo likayowoyerathu vichi vya Yesu?
14 Yehova Chiuta wali kusankha Yesu Khristu kuti waŵe Fumu ya boma lake lakuchanya, panji kuti Ufumu wake. Baibolo likayowoyerathu kuti Yesu wazamulamulira nga ni “Karonga wa Mtende” ndipo Ufumu wake uzamumara yayi. (Yesaya 9:6, 7) Yesu wakasambizga ŵasambiri ŵake kuti ŵalombenge Ufumu uwu apo wakati: “Ufumu winu wize. Khumbo linu lichitike pano pasi, nga nkhuchanya.” (Mateyu 6:10) Mu mutu 8, tizamusambira umo Ufumu wa Chiuta uzamuwuskirapo maboma gha pa charu chapasi. (Ŵerengani Daniyeli 2:44.) Pamanyuma, Ufumu wa Chiuta uzamuzgora charu chapasi kuŵa paradiso.—Wonani Mazgu Ghakuumaliro 11.
CHARU CHIPHYA CHILI PAFUPI
15. Kasi “charu chiphya” ni vichi?
15 Baibolo likulayizga kuti: “Kuli machanya ghaphya na charu chapasi chiphya ivyo tikulindilira kuyana na layizgo lake, ndipo mu ivi muzamukhala urunji.” (2 Petrosi 3:13; Yesaya 65:17) Nyengo zinyake para Baibolo likuyowoya za “charu,” likung’anamura ŵanthu awo ŵakukhala mu charu. (Genizesi 11:1) Lekani tingati “charu chiphya” ni ŵanthu wose awo ŵakupulikira Chiuta, ndipo wakuŵatumbika.
16. Kasi Chiuta wazamuŵapa chawanangwa wuli awo ŵazamukhala mu charu chiphya? Kasi tingachita wuli kuti tizakapokere chawanangwa ichi?
16 Yesu wakalayizga kuti ŵanthu awo ŵazamukhala mu charu chiphya ŵazamuŵa na “umoyo wamuyirayira.” (Mariko 10:30) Kasi tingachita vichi kuti tizakasange umoyo wamuyirayira? Ŵerengani pa Yohane 3:16 na 17:3 kuti musange zgoro. Baibolo likuyowoya umo umoyo uzamuŵira mu Paradiso pa charu chapasi. Tiyeni tiwone.
17, 18. Kasi tikumanya wuli kuti pa charu chapasi pazamuŵa mtende na chivikiliro?
17 Uchigeŵenga, nkhondo, kuswa malango, na nkhaza vizamuŵakoso yayi. Ŵanthu ŵaheni ŵazamuŵaposo yayi pa charu chapasi. (Salimo 37:10, 11) Chiuta wazamulekeska ‘nkhondo pa charu chose chapasi.’ (Salimo 46:9; Yesaya 2:4) Charu chizamuzura na ŵanthu awo ŵakumutemwa Chiuta na kumupulikira. Kuzamuŵa mtende wambura kumara.—Salimo 72:7.
18 Ŵanthu ŵa Yehova ŵazamuŵa ŵakuvikilirika. Mu nyengo yakale, para Ŵaisrayeli ŵapulikira Chiuta, ŵakavikilirikanga. (Levitiko 25: 18, 19) Mu Paradiso, tizamuwopaso chinthu chilichose yayi panji munthu waliyose. Nyengo zose tizamuŵa ŵakuvikilirika.—Ŵerengani Yesaya 32:18; Mika 4:4.
19. Kasi tikumanya wuli kuti mu charu chiphya muzamuŵa vyakurya vinandi?
19 Vyakurya vizamuŵa vinandi. “Muzamuŵa vyakurya vinandi mu charu. Vizamuŵa na pachanya pa mapiri.” (Salimo 72:16) Yehova, ‘Chiuta withu, wazamutitumbika,’ ndipo ‘charu chapasi chizamupambika vipasi vyake.’—Salimo 67:6.
20. Kasi tikumanya wuli kuti charu chose chapasi chizamuŵa paradiso?
20 Charu chose chapasi chizamuŵa paradiso. Ŵanthu ŵazamuŵa na nyumba zakutowa na minda yiwemi. (Ŵerengani Yesaya 65:21-24; Chivumbuzi 11:18.) Charu chose chizamuŵa chakutowa nga umo ukaŵira munda wa Edeni. Yehova wazamutipa chilichose icho tikukhumba. Pakuyowoya za Yehova, Baibolo likuti: “Mukujura woko linu na kukhorweska chamoyo chose.”—Salimo 145:16.
21. Kasi tikumanya wuli kuti pazamuŵa mtende pakati pa vinyama na ŵanthu?
21 Pazamuŵa mtende pakati pa vinyama na ŵanthu. Vinyama vizamupwetekaso ŵanthu yayi. Ŵana ŵachoko, ŵazamuwopa yayi vinyama ivyo ni vyakofya panyengo yasono.—Ŵerengani Yesaya 11:6-9; 65:25.
22. Kasi Yesu wazamuchita wuli na ŵalwari?
22 Palije uyo wazamulwara. Apo Yesu wakaŵa pa charu chapasi, wakachizga ŵanthu ŵanandi chomene. (Mateyu 9:35; Mariko 1:40-42; Yohane 5:5-9) Kweni pakuti iyo ni Fumu ya Ufumu wa Chiuta, Yesu wazamuchizga munthu waliyose. Pazamuŵavya munthu uyo wazamuti: “Nalwara.”—Yesaya 33:24; 35:5, 6.
23. Kasi Chiuta wazamuchita wuli na awo ŵali kufwa?
23 Ŵakufwa ŵazamuŵaso ŵamoyo. Chiuta walayizga kuti wazamuwuska ŵanthu ŵanandi chomene awo ŵali kufwa. “Kuzamuŵa chiwuka cha ŵarunji na ŵambura urunji.”—Ŵerengani Yohane 5:28, 29; Milimo 24:15.
24. Kasi mukujipulika wuli kuzakakhala na umoyo mu Paradiso?
24 Tose tili na mwaŵi wa kusankha. Tingasankha kusambira za Yehova na kumuteŵetera, panji kuchita chilichose icho tingasankha. Para tasankha kuteŵetera Yehova, tizamuŵa na umoyo uwemi kunthazi. Apo munthu wakapempha Yesu kuti wazakamukumbukire para wafwa, Yesu wakamulayizga kuti: “Uzamuŵa na ine mu Paradiso.” (Luka 23:43) Mu mutu 4 tizamusambira vinandi vya Yesu Khristu na umo wazamufiskira vinthu ivyo Chiuta walayizga.


c: text/html

text:
Ntchivichi Chikuchitika Para Munthu Wafwa?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Baibolo likuti “ŵamoyo ŵakumanya kuti ŵafwenge, kweni ŵakufwa ŵakumanya kalikose chara.” (Mupharazgi 9:5; Salmo 146:4) Para munthu wafwa ndikuti ngwamoyo yayi. Munthu wakufwa wakughanaghana yayi, wangachita chilichose yayi kweniso wakupulika chilichose yayi.
“Uzamuwelera ku fuvu”
Adamu wakapulikira yayi ndipo Chiuta wakamuphalira kuti: “Ndiwe fuvu ndipo uzamuwelera ku fuvu.” (Genesis 3:19) Ivyo Chiuta wakaphalira Adamu pa lemba ili vikutovwira kumanya icho chikuchitika para munthu wafwa. Pambere Chiuta wandalenge Adamu “kufuma ku dongo la pasi,” Adamu kukaŵavya. (Genesis 2:7) Adamu wati wafwa, wakawelera ku fuvu ndipo wakaŵaso wamoyo yayi.
Ndimo vikuŵira para munthu wafwa. Ŵanthu na vinyama ŵali kufuma ku fuvu. Baibolo likuti: “Vyose vikufuma ku fuvu, ndipo vyose vikuwelera ku fuvu.” —Mupharazgi 3:19, 20.
Nyifwa mbumaliro wa vyose yayi
Baibolo likuti nyifwa na kugona tulo vikuyana waka. (Salmo 13:3; Yohane 11:11-14; Milimo 7:60) Munthu uyo wagona tulo twakufwa nato wakumanya chilichose yayi. Ndimo ŵakuŵira ŵakufwa. Baibolo likuti Chiuta wangawuska ŵakufwa na kuŵapa umoyo, nga ŵawuka waka mu tulo. (Job 14:13-15) Ku ŵanthu awo ŵazamuwuskika na Chiuta, nyifwa mbumaliro wa vyose yayi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
VYAKUSAZGIRAPO
Kasi Mikayeli, Mungelo Mulara, ni Njani?
MUNGELO wakuchemeka Mikayeli wakuzunulika mu mavesi ghanandi yayi mu Baibolo. Kweni para wazunulika, wakuŵa kuti wakuchita chinthu chinyake. Mu buku la Daniyeli, Mikayeli wakulimbana na ŵangelo ŵaheni; mu kalata ya Yuda, wakupindana na Satana, ndipo mu buku la Chivumbuzi, wakurwa nkhondo na Dyabulosi na viŵanda vyake. Pakuti Mikayeli wakuvikilira mazaza gha Yehova na kumarana na ŵalwani ŵa Chiuta, wakuchita vinthu mwakuyana na zina lake, ilo likung’anamura kuti, “Ni Njani Wali Nga ni Chiuta?” Kweni, kasi Mikayeli ni njani?
Ŵanthu ŵanyake ŵakuŵa na mazina ghaŵiri panji ghatatu. Mwachiyelezgero, zina linyake la Yakobe ni Israyeli, ndipo zina linyake la mpositole Petrosi ni Simoni. (Genizesi 49:1, 2; Mateyu 10:2) Mwakuyana waka, Baibolo likuti Mikayeli ni zina linyake la Yesu Khristu. Yesu wakachemekanga na zina ili pambere wandize pa charu chapasi kweniso wati wakwera kuchanya. Tiyeni tiwone vifukwa vya mu Malemba ivyo tikuyowoyera kuti Mikayeli ni Yesu Khristu.
Mungelo Mulara. Mazgu gha Chiuta ghakuyowoya za Mikayeli “mungelo mulara.” (Yuda 9) Fundo iyi yikulongora kuti mungelo uyu wakuluska ŵangelo wose. Kweniso yikulongora kuti pali mungelo mulara yumoza pera. Mu Baibolo, lizgu lakuti “mungelo mulara” likulongora kuti njumoza pera, mbanandi yayi. Ndipo Yesu ndiyo wali kupika udindo uwo ukulongora kuti ni mungelo mulara. Pakuyowoya za Fumu Yesu Khristu, iyo yikawuka ku ŵakufwa, lemba la 1 Ŵatesalonika 4:16, likuti: “Fumu yizamukhira kufuma kuchanya na ntchemerezgo yikuru, na mazgu gha mungelo mukuru.” Apa mazgu gha Yesu ghakulongora kuti nga mungelo mulara. Lemba ili likulongora kuti Yesu ni Mikayeli, mungelo mulara.
Mulongozgi wa Ŵasilikari. Baibolo likuti “Mikayeli na ŵangelo ŵake ŵakarwanga na chinjoka . . . na ŵangelo ŵake.” (Chivumbuzi 12:7) Lemba ili likulongora kuti Mikayeli ni Mulongozgi wa gulu la ŵangelo ŵakugomezgeka. Buku la Chivumbuzi likulongosora kuti Yesu ni Mulongozgi wa ŵasilikari ŵakugomezgeka. Ŵasilikari aŵa, mbangelo. (Chivumbuzi 19:14-16) Kweniso mpositole Paulosi wakayowoya za “Fumu Yesu” na “ŵangelo ŵake ŵankhongono.” (2 Ŵatesalonika 1:7) Baibolo likulongosora za Mikayeli na “ŵangelo ŵake” kweniso Yesu na “ŵangelo ŵake.” (Mateyu 13:41; 24:31; 1 Petrosi 3:22) Palije apo Baibolo likuyowoya kuti kuchanya kuli magulu ghaŵiri gha ŵangelo ŵakugomezgeka, gulu la Mikayeli ndipo linyake la Yesu. Ipo ntchakupulikikwa kuyowoya kuti Mikayeli ni zina ilo Yesu Khristu wakumanyikwa nalo kuchanya. *
^ ndime 1 Fundo zinyake izo zikulongora kuti Mikayeli ni Mwana wa Chiuta, zili mu buku la Kukambitsirana za m’Malemba peji 432-433 na Insight on the Scriptures, Buku 2, peji, 393-394, ghakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.


text:
Mbali 3
Kumasya Yakusawusya
‘Anonyelaneje mnope, pakuti cinonyelo cikusasisa ulemwa wejinji.’
Patandite kutama ni ŵamkwawo, pacipagwa yakusawusya yakulekanganalekangana. Yeleyi mpaka yitendece ligongo lyakulekangana kaganisye, mwakusapikanila, soni mwakusawuwonela umi. Yakusawusyayo kombolekasoni kutyocela kwa ŵandu ŵane, soni komboleka kuŵa yakutendekwa yangayijembeceya.
Gwala kutenda yakuŵajilwa kuli kwangasawusya, nambo Baibulo jikusatusalila yakusosekwa kutenda patusimene ni yakusawusya. (Matayo 5:23, 24) Kamulicisya masengo maloŵe ga m’Baibulo mpaka kwakamucisye kumalana ni yakusawusya yawo.
1 ATAGULILANEJE NAGA PANA CAKUSAWUSYA
YAJIKUSASALA BAIBULO: “Pana . . . ndaŵi jakuŵeceta.” (Mlaliki 3:1, 7) Akoleje ndaŵi jakuŵecetena pakwamba ya cakusawusya. Ŵasalileje mwakuwona mtima ŵamkwawowo mwakupikanila wawojo, soni nganisyo syawo panganijo. Ndaŵi syosope “aŵeceteje yakuwona” kwa ŵamkwawo. (Aefeso 4:25) Atamose kuti nganijo jatumbilikasisye, akaganisya yakwaputa ŵamkwawowo. Kwanga mwakusamala mpaka kutendekasye kuti nganijo jikakula mnope mpaka kwikana pakuputana.
Atamose kuti ngakupikanganana, akusosekwape kuŵeceta mwakulosya kuti akusanonyela, soni kwacimbicisya ŵamkwawowo. (Akolose 4:6) Alinjeje kumasya cakusawusyaco mwacitema, soni akaleka kuŵecetana.
YAMPAKA ATENDE:
Akoleje ndaŵi jakuŵajilwa jakuŵecetana pakwamba ya cakusawusya
Naga jili ndaŵi jakuti wawojo apikanile yakuŵeceta ŵamkwawo, aŵambale kwakata maloŵe. Ndaŵi jawo jakuti aŵecete cijiyice
2 APIKANILEJE, SONI APIKANICISYEJE
YAJIKUSASALA BAIBULO: “Mnonyelaneje jwine ni mjakwe, ni kwacimbicisya ŵane kupunda mumkusatendela mwasyene.” (Aloma 12:10) Kupikanila kuli kwakusosekwa. Alinjeje kupikanicisya nganisyo, soni mwakupikanila ŵamkwawo ni mtima ‘wacanasa . . . soni wakulinondiya.’ (1 Petulo 3:8; Yakobo 1:19) Akagamba kuwanicisya kuti akupikanila. Naga kuli kwakomboleka, alece kaje yakutenda pandaŵijo ni kuŵika nganisyo syawo pa ŵamkwawo, kapena ŵaŵende kuti aŵecetane ndaŵi jine. Naga akusiŵawona ŵamkwawo kuŵa mjawo jusyesyene ngaŵaga mmagongo jwawo, ‘ngasiŵatumbililaga mwacitema.’
YAMPAKA ATENDE:
Akusosekwa kuwugula nganisyo kuti apikanile, atamose yakupikanilayo yiŵeje yakuti ngayikwasangalasya
Apikanileje yakusaka ŵamkwawo. Pakuŵeceta, aloleje mwajikuwonecela ngope ja ŵamkwawowo, soni mwakuŵecetela
3 ATENDEJE YAKAMULENE
YAJIKUSASALA BAIBULO: “Kamula masengo mwamtawu kukusakamucisya, nambo kwamba kuŵeceta maloŵepe ngakukusakamucisya.” (Miyambo 14:23) Kwamba kwitika kuti amasye nganijo ngaŵa kwakwanila. Akusosekwa kutenda yakamulene kuti jwalijose atende. Kuti yeleyi yikombolece pakusosekwa mtawu. (Miyambo 10:4) Naga akutenda yindu mwakamulana, ‘cacipata mbote jambone’ ligongo lya mtawu wawo.
YAMPAKA ATENDE:
Aganicisye yampaka jwalijose atende pakumasya yakusawusya
Ndaŵi ni katema, aloleje naga akutenda yaŵakamulene


text:
Kasi Baibolo Likuti Wuli?
Kasi tikukhala nadi mu “mazuŵa ghaumaliro”?
Kasi mungati?
Enya
Yayi
Panyake
Ivyo Baibolo likuyowoya
“Mu mazuŵa ghaumaliro kuzamuŵa nyengo zinonono na zakusuzga.” (2 Timote 3:1) Uchimi uwu ukulongosora ivyo vikuchitika sono, kulongora kuti tili mu “mazuŵa ghaumaliro.”
Ni vichi vinyake ivyo tikusambira mu Baibolo?
Baibolo likayowoyerathu kuti mu mazuŵa ghaumaliro kuzamuŵa nkhondo, njara, vindindindi, na nthenda zakofya zakwambukira.—Mateyu 24:3, 7; Luka 21:11.
Mu mazuŵa ghaumaliro agha, ŵanthu ŵanandi ŵakuchita viheni chomene ndipo vya Chiuta walije navyo ntchito.—2 Timote 3:2-5.
Kasi ntchivichi chichitikenge munthazi?
Ŵanyake ŵakugomezga kuti . . . mu mazuŵa ghaumaliro charu chapasi na ŵanthu wuwo vizamumara, apo ŵanji ŵakughanaghana kuti vinthu visinthenge. Imwe mukuti wuli?
Ivyo Baibolo likuyowoya
“Ŵarunji ŵazamuhara charu chapasi, ndipo ŵazamukhala mwenemumo muyirayira.”—Salimo 37:29.
Ni vichi vinyake ivyo tikusambira mu Baibolo?
Ŵanthu ŵaheni ndiwo ŵazamuparanyika.—1 Yohane 2:17.
Charu chapasi chizamuzgoka paradiso.—Yesaya 35:1, 6.


text:
Kasi Nikongore Nadi Ndalama?
Ntharika yinyake ya Chiswahili yikuti: ‘Pakukongora, vikunozga kweni pakuwezga, vikuŵinya.’
NTHARIKA iyi njakumanyikwa chomene ku East Africa. Ndipo ŵanthu ŵanandi ndimo ŵakujipulikira para ŵakongora ndalama. Kasi namwe ndimo mukujipulikira? Nangauli nyengo zinyake ngongoli zikovwira, kweni kasi pangaŵa masuzgo wuli?
Ntharika yinyakeso ya Chiswahili yikuti: “Ngongoli zikunanga ubwezi.” Ngongoli zikutimbanizga nadi ubwezi. Nangauli munthu wanganozgeka makora pakubwereka, kweni vinthu vingatimbanizgika na kutondeka kuwezga. Para nyengo yakuwezgera yajumpha, mweneko wangakwiya. Ŵangambana na kuleka kwenderana. Ngongoli zikwambaniska ŵanthu, ntheura kuchimbilira kutora ngongoli yayi.
Ngongoli zinganangaso ubwezi withu na Chiuta. Baibolo likuti para muheni wabwereka, wakutondekera dala kuwezga. (Masalmo 37:21) Kweniso likuti ‘uyo wakukongora ni muzga wa uyo wakumubwereka.’ (Zintharika 22:7) Uyo wabwereka wakwenera kuwezga ngongoli nanga pangajumpha nyengo yitali. Lekani ntharika yinyake ya kuno ku Africa yikuti: “Para wabwereka malundi ghamwene, ulutenge uko iyo wakhumba.” Apa fundo njakuti munthu uyo wali na ngongoli wakutondeka kuchita ivyo wakukhumba.
Usange tili na ngongoli, tikwenera kuwezga luŵiro. Pangaŵa masuzgo ghanandi para tingatondeka kuwezga. Munthu uyo wali na ngongoli wangasuzgika maghanoghano, wangatondeka kugona, wangajiphyora na ntchito, wangambana na mfumu panji muwoli wake, nthengwa yingamara, kweniso wangakakika. Pa Ŵaroma 13:8 pali ulongozgi uwemi chomene wakuti: “Muleke kuŵa na ngongoli ya kanthu nanga nkhamoza kwa waliyose, kweni mutemwanenge yumoza na munyake.”
KASI YIKUKHUMBIKWA NADI?
Ntchiwemi kughanaghanirapo dankha pambere tindatore ngongoli. Tijifumbenge kuti: Kasi ngongoli yikukhumbikwa nadi? Kasi nkhukhumba kutora ngongoli iyi kuti nipwelelere banja lane? Panji nkhukhumba waka vinthu vyapachanya? Tikhorwenge na ivyo tili navyo, m’malo mwa kutora ngongoli.
Kweni para tafyenyeka chomene, tingatora ngongoli. Ndipo para tabwereka, tikwenera kuwezga mwakugomezgeka.
Ntchiwemi yayi kutondeka kuwezga ngongoli chifukwa chakuti uyo wamubwerekani ngwakusanga makora. Lekani kughanaghana kuti para munthu ni musambazi, ndikuti wamovwiraninge nyengo zose. Kuchedwa yayi kuwezga ngongoli, chifukwa chakuti mweneko ni musambazi. Kudokera ŵasambazi yayi.—Zintharika 28:22.
Woneseskani kuti mwawezga ngongoli mwaluŵiro. Usange mweneko wandayowoye umo muwezgerenge, imwe ndimwe muyowoye ndipo chitani umo mwayowoyera. Mukwenera kulemberana ivyo mwapangana, kuti kunthazi muzakaleke kwambana. (Yeremiya 32:9, 10) Para mungafiska, kapelekeni mwekha ndalama izo mukabwereka kuti mukamuwonge. Para mwagomezgeka pakuwezga, mukuŵa paubwezi. Yesu wakati: “Mazgu ghinu ghaŵenge waka Enya kung’anamura Enya, Chara winu, Chara.” (Mateyu 5:37) Kweniso kumbukani ivyo Yesu wakayowoya. Wakati: “Vinthu vyose ivyo mukukhumba kuti ŵanthu ŵamuchitirani, namwe mukwenera kuchita mwakuyana waka kwa iwo.”—Mateyu 7:12.
ULONGOZGI WA MU BAIBOLO UWO UNGATOVWIRA
Pa nkhani ya ngongoli, Baibolo lili na ulongozgi uwemi chomene. Likuti: ‘Kusopa Chiuta mwakujipeleka pamoza na kukhorwa, ni nthowa yakusangira chandulo chikuru.’ (1 Timote 6:6) Munthu wakwenera kukhorwa na ivyo wali navyo kuti waleke kunjira mu suzgo chifukwa cha ngongoli. Kweni mazuŵa ghano ntchakusuzga kuti munthu wakhorwe na ivyo wali navyo. Lekani pakukhumbikwa kuti munthu ‘wasopenge Chiuta mwakujipeleka.’
Tiyeni tiwone ivyo vikachitikira banja linyake ku Asia. Ŵati ŵatorana waka, ŵakadokeranga kuŵa na nyumba yawo na yawo. Ntheura ŵakakongora ndalama ku banki na ku ŵabali ŵawo na kugura nyumba. Mwezi uliwose ŵakatoranga ndalama zinandi kuti ŵawezge ngongoli. Kanandi ŵakatandaranga ku ntchito ndipo ŵakaŵa na nyengo yichoko chomene yakuchezgera na ŵana. Mfumu wakayowoya kuti: “Nkhasuzgikanga maghanoghano, nkhatondekanga kugona, kweniso nkhapulikanga vyakuŵinya. Nkhaŵavya pakuthutira.”
“Para tikulondezga ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani ya vinthu vyakuthupi, tigegenge masuzgo”
Kweni ŵati ŵakumbuka mazgu gha pa 1 Timote 6:6, ŵakaghanaghana vya kuguliska nyumba. Pakatora vyaka viŵiri kuti ŵamalizge kuwezga ngongoli. Kasi ŵakasambirapo vichi? Iwo ŵakati: “Para tikulondezga ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani ya vinthu vyakuthupi, tigegenge masuzgo.”
Ntharika ya Chiswahili iyo yazunulika kukwambilira kwa nkhani iyi, ŵanthu ŵanandi ŵakuyimanya. Kweni ngongoli ŵakuleka yayi. Pakuti tamanya ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani iyi, tijifumbe kuti, Kasi nikongore nadi ndalama?
Manyani Vinandi
MAFUMBO AGHO BAIBOLO LIKUZGORA
Kasi Baibolo Linganovwira pa Nkhani ya Ndalama na Ngongoli?
Munthu wakuŵa wakukondwa chifukwa cha ndalama yayi. Kweni mu Baibolo muli fundo zinayi izo zingamovwirani pa nkhani ya ndalama.


text:
YEZGANI CHIPULIKANO CHAWO | DAVIDE
“Nkhondo Nja Yehova”
DAVIDE wakaphapatizga mukati mwa ŵasilikari awo ŵakachimbiranga. Ŵasilikari aŵa ŵakaŵa na wofi chomene apo ŵakachimbiranga. Kasi ŵakawopanga vichi? Davide wakwenera kuti wakaŵapulikanga ŵakuyowoya lizgu limoza mwakuwerezgawerezga. Ŵakayowoyanga vya munthu yumoza. Davide wakati walaŵiska, wakamuwona munthu uyo ŵakanenanga. Munthu uyu wakimilira mu dambo, panji kakaŵa kakwamba kuti Davide wawone munthu wanthena.
Wakaŵa Goliyati! Sono Davide wakamanya chifukwa icho ŵasilikari ŵakamuwoperanga munthu uyu. Chikaŵa chimunthu chikuru na chitali. Uzito wake ukayananga waka na ŵasilikari ŵaŵiri ŵankhongono. Kweni wakavwara vyankhondo, ndipo wakaŵa na nkhongono, kweniso wakumanya kurwa. Goliyati wakabechanga. Vimazgu vyake vikwenera kuti vikasunkhunya tumapiri apo wakanenanga ŵasilikari ŵa Israyeli pamoza na themba lawo, Sauli. Wakaŵabechera kuti ŵamutumire munthu kuti wakatimbane nayo, mbwenu nkhondo yimalirenge papo.—1 Samuyeli 17:4-10.
Ŵaisrayeli pamoza na themba lawo Sauli ŵakati waka khumakhuma. Davide wakapulika kuti ivi vikachitika nyengo yitali, kujumpha mwezi. Ŵasilikari ŵa Ŵafilisiti na Ŵaisrayeli, ŵakakhala waka chete, apo Goliyati wakanyozanga zuŵa na zuŵa. Davide wakaseluka navyo. Chikaŵa chinthu chakulengeska kuwona themba la Israyeli na ŵasilikari ŵake, kweniso ŵakuru ŵa Davide ŵatatu, ŵakuchita wofi. Davide wakawona kuti Goliyati wakakhozganga waka soni ŵasilikari ŵa Israyeli yayi. Kweni wakanyozanga Yehova, Chiuta wa Israyeli. Kweni kasi Davide, mwana wa chee, wakachitachi? Kasi ise tingasambirako vichi ku chipulikano cha Davide?—1 Samuyeli 17:11-14.
“UMUPHAKAZGE, PAKUTI NI MWENEYUYU”
Tiyeni tiwone dankha ivyo vikachitika myezi yinandi kumasinda. Yikaŵa nyengo yamise, ndipo Davide wakaliskanga mberere za awiske mumphepete mwa mapiri, kufupi na Betelehemu. Munyamata uyu wakababika makora chomene, wakaŵa muswesi na wakujintcha. Panji wakaŵa na vyaka vyapakati pa 13 na 19. Para wafwasa, wakalizganga bango. Wakakondwanga chomene na kutowa kwa chilengiwa cha Chiuta, ndipo wakaŵa na luso pakwimba chifukwa wakayezgeleranga nyengo zinandi. Kweni mise yinyake, Davide wakachemeka. Awiske ŵakatuma uthenga kuti walute luŵiro ku nyumba.—1 Samuyeli 16:12.
Wakati wafika ku nyumba, wakasanga awiske ŵakuchezga na mwanalume munyake muchekuru. Mwanalume uyu wakaŵa Samuyeli, ntchimi yakugomezgeka ya Chiuta. Yehova wakamutuma Samuyeli kuti wakaphakazge yumoza wa ŵana ŵa Yese kuti waŵe themba lakulondezgapo la Israyeli. Samuyeli wakaŵawona kale ŵakuru ŵa Davide 7. Kweni Yehova wakamuphalira kuti palije uyo wasankhapo. Davide wakati wafika, Yehova wakaphalira Samuyeli kuti: “Wuka, umuphakazge, pakuti ni mweneyuyu.” Ntheura Samuyeli wakatora supa ya mafuta na kupungulira pa mutu wa Davide, uku ŵakuru ŵake wose ŵakuwona. Davide wakati waphakazgika, umoyo wake ukasinthirathu. Baibolo likuti: “Mzimu wa Yehova ukamba kumupa nkhongono Davide kwamba zuŵa lira kuya munthazi.”—1 Samuyeli 16:1, 5-13.
Kasi Davide wakamba kuŵa na mtima wakuti waŵe themba nyengo yeneyiyo? Yayi, iyo wakalindilira kuti mzimu wa Yehova ndiwo umuphalire nyengo yakuti wambire kuŵa na mazaza. Pa nyengo iyi, wakalutilira kuliska mberere za awiske. Ntchito iyi wakayigwiranga na mtima wose kweniso mwachikanga. Viŵeto vya awiske vikati viliwenge kaŵiri kose, pakwamba na nkhalamu ndipo pamanyuma na nkhalamira. Davide wakavichimbizga waka yayi vikoko ivi. Kweni wakalimbana navyo kuti wavikilire mberere za awiske. Wakakoma nkhalamu na nkhalamira, yekha na yekha.—1 Samuyeli 17:34-36; Yesaya 31:4.
Nyengo yikati yajumphapo, Davide wakachemekaso. Icho chikachitika ntchakuti Themba Sauli likapulika mbiri ya munyamata uyu. Pa nyengo iyi, Yehova wakaleka kumutemwa Sauli chifukwa chakuti wakamugalukira, nangauli wakaŵa wachali wankhondo wankhongono. Kweniso Yehova wakawuskapo mzimu wake pa Sauli. Ntheura kanandi themba ili likasuzgikanga na mzimu uheni, likaŵa likali, likakayikiranga ŵanthu, ndipo likaŵa lambembe. Para mzimu uheni wamwizira Sauli, wakajipulikangako makora para wapulika tusumu. Ŵantchito ŵanyake ŵa Sauli ŵakapulika kuti Davide wakumanya chomene kwimba kweniso kurwa nkhondo. Ntheura ŵakamuchema Davide, ndipo wakazgoka yumoza wa ŵakwimba mu nyumba ya Sauli, kweniso wakunyamura vilwero.—1 Samuyeli 15:26-29; 16:14-23.
Ŵanyamata ŵangasambirako vinandi ku chipulikano cha Davide pa nkhani izi. Wonani kuti Davide wakachitanga vinthu ivyo vikamovwira kuti watemwenge Yehova. Wakazikira, ndipo wakasambira maluso agho ghakamovwira kuti walembeke ntchito. Kweni chikuru chomene ntchakuti wakalongozgekanga na mzimu wa Yehova. Ivi ni vinthu vyakuti tose tikwenera kusambirako.—Mupharazgi 12:1.
“ŴANTHU ŴALEKE KUTAYA MTIMA CHIFUKWA CHA IYO”
Apo wakateŵeteranga Sauli, kanandi Davide wakaweleranga kukwake kukaliska mberere, ndipo nyengo zinyake wakakhalangako nyengo yitali. Pa umoza wa maulendo agha ndipo Yese wakatuma Davide kuti wakawone ŵakuru ŵake ŵatatu, awo ŵakaŵa ku nkhondo pamoza na Sauli. Davide wakapulikira, ndipo wakaŵanyamulira vinthu ŵakuru ŵake, wakalazga ku Dambo la Ela. Wakati wafika, wakazizwa kuwona kuti ŵasilikari ŵa magulu ghaŵiri ŵimilira waka, nga umo vyalongosolekera pakwamba. Ŵasilikari aŵa ŵakafora sirya na sirya mu vikhizga vya dambo lisani lira.—1 Samuyeli 17:1-3, 15-19.
Davide wakawona kuti ntchakupulikikwa yayi kuti vinthu viŵe nthena. Kasi ŵasilikari ŵa Yehova, Chiuta wamoyo, ŵakachitika wuli kopa munthu, wakusopa ŵangoza futi? Davide wakawona kuti Goliyati wakanyozanga Yehova. Ntheura wakamba kuphalira ŵasilikari kuti wangamarana nayo Goliyati. Nyengo yichoko waka, mukuru wake mulara Eliyabu, wakapulika ivyo Davide wakayowoyanga. Ntheura wakamukalipira na kumunena kuti wizira kuzakawona ivyo vikuchitika ku nkhondo. Kweni Davide wakazgora kuti: “Kasi nanangachi? Ine nafumbanga waka.” Kufuma apo, wakalutilira kuyowoya na chikanga vyakuti wangathereska Goliyati, m’paka munthu munyake wakakaphalira Sauli nkhani iyi. Themba likamuchemeska Davide.—1 Samuyeli 17:23-31.
Davide wakalikhwimiska themba kuti wamalanenge nayo Goliyati. Wakati: “Ŵanthu ŵaleke kutaya mtima chifukwa cha iyo.” Sauli na ŵanthu ŵake ŵakataya nadi mtima chifukwa cha Goliyati. Panyake ŵakajiyaniskanga na chimunthu chikuru ichi, na kuwona kuti ŵakamuweranga waka mu nganga. Ŵakaghanaghananga kuti wangasuzgika yayi kuŵakoma. Kweni ndimo Davide wakaghanaghaniranga yayi. Nga umo tiwonerenge, iyo wakaliwona munthowa yinyake suzgo ili. Ntheura wakajipeleka kuti wakatimbane na Goliyati.—1 Samuyeli 17:32.
Sauli wakakana, wakati: “Iwe ungarwa yayi na Mufilisiti uyu chifukwa ndiwe msepuka, ndipo Mufilisiti uyu ni msilikari kwamba pa wanichi wake.” Kasi Davide wakaŵa mwana nadi? Yayi, kweni kuti waka wakaŵa wandafikepo pakuti wanganjira usilikari. Nakuti panji wakawonekanga mwana. Kweni Davide wakaŵa kale munthu wachikanga ndipo pa nyengo iyi wakwenera kuti wakaŵa na vyaka vyapakati pa 16 na 20.—1 Samuyeli 16:18; 17:33.
Davide wakamusimikizgira Sauli kuti waleke kumudelera, wakamulongosolera umo wakakomera nkhalamu na nkhalamira. Kasi apa wakajihayanga? Yayi. Davide wakamanyanga icho chikamovwira kuti wakome vikoko vira. Iyo wakati: “Yehova uyo wakanithaska ku njoŵe za nkhalamu na za nkhalamira wanithaskenge ku woko la Mufilisiti uyu.” Sauli wakasoŵa chakuyowoya, mbwenu wakati: “Luta, ndipo Yehova waŵe nawe.”—1 Samuyeli 17:37.
Kasi namwe mungatemwa kuŵa na chipulikano nga ntcha Davide? Ipo wonani kuti chipulikano icho Davide wakaŵa nacho ghakaŵa maghanoghano waka yayi. Wakaŵa na chipulikano mwa Chiuta wake chifukwa cha ivyo wakamanyanga kweniso ivyo vikamuchitikirapo. Wakamanyanga kuti Yehova wakuvikilira kweniso wakufiska ivyo walayizga. Usange nase tikukhumba kuŵa na chipulikano chanthena, tikwenera kusambira vya Chiuta uyo wakuzunulika mu Baibolo. Usange tikuchita ivyo tikusambira, tiwonenge kuti viwemi ivyo tikusanga vikukhozga chipulikano chithu.—Ŵahebere 11:1.
“YEHOVA WAKUPELEKENGE MU WOKO LANE”
Pakwamba, Sauli wakakhumbanga kumuvwalika Davide vyakuvwara vyake vya nkhondo. Vikaŵa nga vya Goliyati, vikaŵa vyamkuŵa, ndipo panji vikaŵaso na chilaya chachisulo, cha visulo vyakunjilirananjilirana. Kweni Davide wakati wavivwara na kuyezga kwenda, wakasanga kuti wangakwaniska yayi. Iyo wakaŵa msilikari wambura kusambizgika, ntheura wakazgoŵera yayi kuvwara vyankhondo, chomenechomene ivyo Sauli wakavwaranga, pakuti wakaŵa mutali chomene mu Israyeli mose. (1 Samuyeli 9:2) Davide wakavura vyose ndipo wakavwara malaya ghake agho wakaghazgoŵera, ghakuliskira viŵeto.—1 Samuyeli 17:38-40.
Davide wakayegha ndodo yake iyo wakendanga nayo ku uliska, kasaka pa chiŵegha, na chakuponyera malibwe. Munthu wangawona nga kuti chakuponyera malibwe chikaŵavya ntchito, kweni ndicho chikaŵa chilwero chakofya chomene. Muliska wa viŵeto wakachigomezganga chomene. Chakuponyera malibwe chikaŵa cha tuvingwe tuŵiri twa vikumba ndipo kuumaliro chikaŵa nga nkhathumbathumba. Munthu wakatoranga libwe na kuŵika ku kathumba, wakazungunyanga chomene, mbwenu na kulekezga kachingwe kamoza. Libwe likafumanga umo ni ngozi. Chakuponyera malibwe chikaŵa chakovwira chomene mwakuti mitundu yikaŵangaso na ŵasilikari ŵanyake awo ŵakagwiliskiranga ntchito vyakuponyera malibwe pera.
Davide wakati watora tunthu twake, wakachimbira kulazga kwa mulwani wake. Davide wakwenera kuti wakalombanga chomene apo wakasindamanga mu kamlonga kambura maji na kusora tumalibwe tunkhondi. Kufuma apo, wakanyamuka kuluta uko kukaŵa mulwani, wakachimbiranga.
Kasi Goliyati wakati wuli wati wawona munthu uyo wakizanga kuti wazakatimbane nayo? Baibolo likuti: “Wakamupepura chifukwa Davide wakaŵa waka msepuka muswesi, wakuwoneka makora.” Goliyati wakachemerezga kuti: “Kasi nili ntcheŵe ine, apo ukwiza kwa ine na tumaluswazu?” Panji wakayowoya nthena chifukwa chakuti wakawona ndodo pera iyo Davide wakayegha, kweni chakuponyera malibwe wakachiwona yayi. Wakamunena Davide mu zina la ŵachiuta ŵa Ŵafilisiti ndipo wakati wapelekenge chitanda chake ku viyuni na vikoko vyamuthondo.—1 Samuyeli 17:41-44.
Ivyo Davide wakazgora vikulongora kuti wakaŵa nadi na chipulikano. Nangauli wakaŵa munyamata, kweni wonani ivyo wakayowoya kwa Goliyati. Wakati: “Iwe ukwiza kwa ine na lupanga, na mkondo, kweni ine nkhwiza kwa iwe mu zina la Yehova wa mawumba, Chiuta wa ŵankhondo ŵa Israyeli, uyo wamunyoza.” Davide wakamanyanga kuti nkhongono za munthu na vilwero ni vyakuzirwa chomene yayi. Goliyati wakayuyura Yehova Chiuta, ndipo Yehova wakachitapo kanthu. Nga umo Davide wakayowoyera, “nkhondo nja Yehova.”—1 Samuyeli 17:45-47.
Davide wakawona ukuru wa Goliyati na vilwero vyake. Kweni wakakhumba yayi kuti vimutenthemeske. Wakakhumba yayi kuchita ivyo Sauli na ŵasilikari ŵake ŵakachita. Davide wakajiyaniska na Goliyati yayi. Kweni wakayaniska Goliyati na Yehova. Goliyati wakimilira pakati pa ŵasilikari ŵanyake, utali wake mamita 2.9. Kweni kasi wakaŵa kuti wangaluska Fumu ya chilengiwa chose? Mu maso gha Chiuta, nayo wakaŵa nga ni mphazi, iyo Yehova wakaŵa pafupi kuyitikinyura.
Davide wakachimbilira kwa Goliyati, wakatora libwe mu kasaka kake na kuŵika ku chakuponyera. Wakachizungunya m’paka chikalira vuvuvuvu! Goliyati nayo wakalotokera Davide, panji wakizanga mumanyuma mwa uyo wakamunyamuliranga chiskango. Panji utali ndiwo ukamuziyamo Goliyati, pakuti wakunyamura chiskango wakaŵa mutali viŵi yayi, ntheura pakaŵa pakusuzga kuti wakwezge chiskango na kuvikilira mutu wa Goliyati. Ku mutu kura ndiko Davide wakadinika.—1 Samuyeli 17:41.
Davide wakalekezga libwe lake. Likati waka ng’wee kulazga kwa Goliyati. Yehova wakawoneseska kuti Davide waleke kuponya malibwe ghaŵiri. Libwe likafikira pa chisko cha Goliyati kho, na mukati ŵenu! Nyengo yeneyiyo Goliyati wakawa pasi dyonkho! Uyo wakamunyamuliranga chiskango wakwenera kuti wakati waka chibododo nipoka. Davide wakiza pafupi, wakatora lupanga lwa Goliyati, ndipo wakadumura mutu wa chinkhara ichi.—1 Samuyeli 17:48-51.
Paumaliro, Sauli na ŵasilikari ŵake nkhongono zikizamo. Ŵakaskera Ŵafilisiti. Nkhondo yikanunkha, ndipo ivyo Davide wakaphalira Goliyati vikafiskika, apo wakati: “Yehova . . . wapelekenge mose imwe mu woko lithu.”—1 Samuyeli 17:47, 52, 53.
Lero, ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakurwa nkhondo ya vilwero yayi. Nyengo ya nkhondo iyi yili kujumpha. (Mateyu 26:52) Kweni tikwenera kuyezga chipulikano cha Davide. Nga ndiyo, tiwonenge Yehova kuti ngwanadi, nga ni Chiuta yekha uyo tikwenera kumuteŵetera na kumopa. Nyengo zinyake tingawoneka ŵachoko pakuyaniska na masuzgo ghithu, kweni masuzgo ghithu ngachoko pakuyaniska na nkhongono zambura chigoti za Yehova. Usange tasankha Yehova kuŵa Chiuta withu na kuŵa na chipulikano mwa iyo nga umo Davide wakachitira, mbwenu palije suzgo, panji nthangwanika iyo yingatiwiskira pasi. Palije icho chingamutonda Yehova.


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuwona Wuli Kupatana?
Tikulondezga ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani ya nthengwa kweniso kupatana. Chiuta ndiyo wakambiska nthengwa ndipo wakukhumba kuti yingamaranga yayi. Baibolo likuti nthengwa yingamara pekha usange munyake wachita uleŵi.—Mateyu 19:5, 6, 9.
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakovwira Nthengwa Izo Zili na Masuzgo?
Enya. Iwo ŵakovwira munthowa zinandi:
Mabuku. Mu mabuku agha mukusangika nkhani zinandi izo zingawovwira kukhozga nthengwa, nanga ni izo zili pafupi kumalirathu. Mwachiyelezgero, wonani nkhani izi: “Uleŵi,” “Kasi Mungaphepiska Wuli?,” na Kwambaso Kugomezgana.”
Maungano. Tikuŵa na maungano gha mpingo, kweniso maungano ghanyake ghakurughakuru, ndipo tikupokera ulongozgi wa mu Baibolo pa nkhani ya nthengwa.
Ŵalara. Ŵalara ŵa mpingo ŵakovwira ŵakutorana kulondezga ulongozgi wa mu Baibolo nga wa pa Ŵaefeso 5:22-25.
Kasi ŵalara ŵa mpingo ndiwo ŵakwenera kuzomerezga kuti nthengwa za Ŵakaboni ŵa Yehova zimare?
Yayi. Para ŵalara ŵa mpingo ŵakovwira ŵakutorana, nanga ni awo ŵali na masuzgo ghakuru, ŵakuzomerezgeka yayi kuŵasankhira vyakuchita. (Ŵagalatiya 6:5) Ndipouli, usange ŵanyake ŵasankha kumazga nthengwa yawo kwambura chifukwa cha mu Baibolo, ŵangapika yayi udindo uliwose mu mpingo. Kweniso Baibolo likuti ŵakwenera yayi kutora panji kutengwaso kunyake.—1 Timote 3:1, 5, 12.
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuwona wuli kupatukana?
Baibolo likuti ŵakutorana ŵakwenera yayi kupatukana nanga ni para ŵakusangana na masuzgo. (1 Ŵakorinte 7:10-16) Masuzgo ghanandi ghangamara usange ŵakutorana ŵakulomba kufumira pasi pa mtima, ŵakulondezga fundo za mu Baibolo, kweniso ŵakutemwana.—1 Ŵakorinte 13:4-8; Ŵagalatiya 5:22.
Ndipouli, Ŵakhristu ŵanyake ŵasankha kupatukana pa vifukwa vyakwenelera ivi:
Kulekera dala kupeleka vyakukhumbikwa pa banja.—1 Timote 5:8.
Kuchitirana nkhaza izo zingaŵika umoyo pa ngozi.—Salimo 11:5.
Usange umoyo wauzimu wa munyake uli pa ngozi. Mwachiyelezgero, mfumu panji muwoli wangachichizga munyake kuswa malango gha Chiuta. So para vyaŵa nthena, munyake wangasankha kupatukana kuti walutilire “kupulikira Chiuta nga muwusi m’malo mwa ŵanthu.”—Milimo 5:29.


text:
Kumbi mungayanja kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
CHIGAŴA 10
Kumbi ndi Vitumbiku Wuli vo Azamulonde Ŵanthu wo Avwiya Chiuta?
Kumbi ndi Vitumbiku Wuli vo Azamulonde Ŵanthu wo Avwiya Chiuta?
Ŵanthu anandi wo akufwa azamuyukiskika kuti azije ndi umoyu pacharu chapasi. Machitidu 24:15
Ŵanaŵaniyani za vitumbiku vakunthazi vo mwazamulonde asani muvwiyengi Yehova! Mwazamuja ndi umoyu wamampha, palivi yo wazamutama pamwenga kukota. Kwazamuŵavi ŵanthu aheni ndipu weyosi wazamuja wakugomezgeka.
Kwazamuŵavi kuvwa urwirwi, chitima pamwenga kuliya. Palivi yo wazamukota pamwenga kufwa.
Mabwezi ndi mabanja nginu mwazamuja nangu pamoza. Mu Paradayisu umoyu wazamuja wakukondwesa.
Kwazamuŵavi chakofya. Ŵanthu azamuja ndi umoyu walikondwa.
Ziŵani Vinandi
UTHENGA WAMAMPHA WAKUTULIYA KWAKU CHIUTA
Bayibolu likonkhoska chifukwa cho Chiuta wakulenge charu chapasi, nyengu yo masuzgu ngazamumaliya ndipuso vinthu vo vazamuchitikiya ŵanthu wo azamuja pacharu chapasi munthazi.
PEMPHANI SAMBIRU LA BAYIBOLU
Bayibolo litovya ŵanthu anandi kusaniya kwamuka kwa mafumbu ngo ngatitisuzga pa umoyu. Kumbi mungayanja kusaniya kwamuka kwa mafumbu ngenanga?
Tumizani
Tumizani
VWIYANI CHIUTA KUTI MUJE NDI UMOYU WAMUYAYA
Chitonga (Malawi)
Kumbi ndi Vitumbiku Wuli vo Azamulonde Ŵanthu wo Avwiya Chiuta?
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1102011089/univ/art/1102011089_univ_sqr_xl.jpg


text:
Mazgu Ghakukhozga
“WA MWANAKAZI.” Umu ndimo nyengo zinyake Yesu wakachemeranga ŵanakazi. Mwachiyelezgero, apo wakachizganga munthu wakupendera uyo wakalwara vyaka 18, wakati: “Wa mwanakazi, wafwatuka ku ulwari wako.” (Luka 13:10-13) Kale ndimo ŵanthu ŵakachemeranga ŵanakazi kulongora kuti ŵakuŵachindika. Yesu nayo ndimo wakachemeranga amama ŵake. (Yoh. 19:26; 20:13) Kweni pakaŵa mazgu ghanyake agho ghakalongoranga vinandi padera pa ntchindi.
Pakuyowoya za ŵanakazi, Baibolo likugwiliskira ntchito mazgu ghanyake agho ghakulongora lusungu kweniso kuŵaghanaghanira. Nakuti ndigho ni mazgu agho Yesu wakagwiliskira ntchito apo wakayowoyanga na mwanakazi uyo wakasuzgika na nthenda yakusulura ndopa vyaka 12. Ivyo mwanakazi uyu wakachita pakwiza kwa Yesu, vikasuskananga na Dango la Chiuta. Munthu wanthena wakeneranga kukhala kwayekha chifukwa wakaŵa wakufipirwa. (Lev. 15:19-27) Kweni mwanakazi uyu wakamanyanga chilichose yayi icho wangachita kuti wachire. Nakuti “madokotala ghanandi ghakasazgirangako vyakuŵinya vyake, ndipo wakamara vyake vyose. Kweni wakachira chara, m’malo mwake suzgo lake likalutiliranga munthazi.”—Mrk. 5:25, 26.
Mwanakazi uyu wakagwegwetera mukati mu ŵanthu ŵanandi ndipo wakiza kumasinda na kukhwaska munjilira wa Yesu ndipo ndopa zake zikaleka kufuma. Wakaghanaghananga kuti palije uyo wamanyenge ivyo wachita. Kweni Yesu wakamanya ndipo wakafumba kuti: “Ni njani uyo wanikhwaska?” (Luka 8:45-47) Ntheura mwanakazi yura wakachita wofi na kwamba kumbwambwantha ndipo wakawa panthazi pa Yesu na “kumuphalira unenesko wose.”—Mrk. 5:33.
Kuti Yesu wamupembuzge mwanakazi uyu, wakayowoya mwalusungu kuti: “Khwima mtima wamwana!” (Mat. 9:22) Nkhwantha yinyake ya Baibolo yikati mazgu ghakuti “wamwana,” nyengo zinyake mu Chihebere na Chigiriki ghakung’anamura kuti munthu wakuyowoya ‘mwalusungu.’ Yesu wakalutilira kupembuzga mwanakazi yura ndipo wakayowoya kuti: “Chipulikano chako chakuchizga. Luta mu mtende, ndipo uchizgike ku ulwari wako wakofya.”—Mrk. 5:34.
Bowazi nayo, uyo wakaŵa musambazi chomene wakachema Rute, mwanakazi Wachimowabu, kuti: “Wamwana.” Nga ni mwanakazi wakusulura ndopa yura, Rute nayo wakajiwonanga kuti ngwambura kwenelera kupika ntchindi panji lusungu lwanthena chifukwa iyo wakavuluranga mu munda wa munthu uyo wakamumanyanga yayi. Bowazi wakati: “Pulika, mwana wane.” Pamanyuma wakamukhozga na kumuphalira kuti walutilire kuvulura mu munda wake. Rute wakagwada panthazi pa Bowazi ndipo wakamufumba chifukwa icho Bowazi wakachitira nthena kwa iyo pakuŵa mulendo. Bowazi wakazgora ndipo wakamusimikizgira kuti: “Napulika vyose ivyo wachitira anyokovyara [a Naomi awo ŵakaŵa chokoro] . . . Yehova wakupe njombe pa ivyo wachita.”—Rute 2:8-12.
Ŵalara wose mazuŵa ghano, ŵangasambirako kwa Yesu na Bowazi. Nyengo zinyake ŵalara ŵaŵiri ŵangakumana na mudumbu uyo wakukhumbikwira wovwiri wauzimu kweniso kumukhozga. Para ŵangapempha ulongozgi kwa Yehova na kutegherezga chomene apo mudumbu uyu wakuyowoya, ŵalara ŵamanyenge makora umo ŵangamukhozgera na kumupembuzga na Mazgu gha Chiuta.—Rom. 15:4.


text:
LIJIGANYO 17
Ana Ŵakulolela Mkuli Akusatukamucisya Catuli?
M’mabuku ga m’Baibulo ga Cigiliki gakusasalaga mwakuwilisyawilisya ya Banaba, soni Paulo. Acalumeŵa ŵatumicilaga mpela ŵakulolela ŵakwendela, acijendelaga mipingo jandanda. Ana ligongo cici? Jemanjaji ŵakolaga nganisyo mnope pakwamba ya usimu wa Aklistu acimjawo. Paulo ŵaŵecete kuti ŵasakaga ‘kwawula kukwajendela acimjakwe’ kuti akalole mwayikwajendela yindu. Jwalakwe ŵaliji jwakusacilila kwenda makilomita gejinji kuti akalimbikasye. (Masengo 15:36) Nombe ŵakulolela ŵakwendela lelo jino, akusaŵa ŵakusacilila kwajendela ŵane.
Akusayika kukutulimbikasya. Jwakulolela mkuli akusajendela ciŵandika mipingo 20, akusatama ni mpingo kwa mlungu umo.Yeleyi yikusatendekwa kaŵili pacaka. Jwakulolela upande akusajendela mikuli ciŵandika 10, acijendelaga mipingo, soni akusatumicila mpela ceyamani jwa msongano wamkuli kamo pacaka cilicose. Kumanyilila yindu kwa ŵakulolela ŵakwendela yalumo ni aciŵamkwawo mpaka kutukamucisye mnope. Jemanjaji akusalingalinga kwamanyilila acakulungwa ni ŵanace, soni akusasacililaga kwendela nawo yimpepe mu undumetume wa mumgunda soni kwa Ŵakulijiganya Baibulo ŵetu. Ŵakulolela ŵakwendelaŵa akusatendagasoni maulendo gakucinga yimpepe ni acakulungwa ŵa mumpingo, soni akusatulimbikasya pakuŵeceta ngani pamisongano ja mpingo, soni pamisongano jekulungwa.—Masengo 15:35.
Akusakolaga lung’wanu kwa wosope. Ŵakulolela ŵakwendela akusakola mnope lung’wanu ni ndamo ja usimu ja mipingo. Jemanjaji akusacinganganaga ni acakulungwa ŵa mumpingo, soni ŵakutumicila ŵakamucisya kuti alole mwawukwendela mpingo ni kwakamucisya pamasengo gakutenda. Akusakamucisyasoni apayiniya kuti undumetume wawo ujendeje cenene, soni akusasangalala kwamanyilila ŵacasambano ni kupikana kwawula pasogolo mwausimu kwakutenda jemanjaji. Ŵakulolela ŵakwendeleŵa akusalipeleka jika mpela ‘acimjetu ŵakupanganya nowe masengo kukwetu.’ (2 Akolinto 8:23) Tukusosekwa kuya cikulupi cawo, soni kulipeleka kwawo kwa Mlungu.—Ahebeli 13:7.
Ana ŵakulolela ŵakwendela akusajendela mipingo ligongo cici?
Ana umbone wapi wampaka tupate pakutujendela?


text:
Nkhani Nambara 108: Pa Msewu Wakuya ku Damaseko
Kasi ukumumanya munthu uyo wagona pasi? Zina lake ni Saulosi. Kumbukira kuti, ndiyo wakasunga mikhanjo ya ŵanalume awo ŵakadinyanga Stefano na malibwe. Wona ungweru wakunyezimira comene uwu! Kasi nchivici ico cikucitika?
Pamanyuma pakuti Stefano wakomeka, Saulosi ndiyo wakalongozganga ŵanthu kupenja na kukoma ŵalondezgi ŵa Yesu. Wakalutanga ku nyumba na nyumba kuŵakora na kukaŵaŵika mu jere. Ŵasambiri ŵanandi ŵakacimbilira ku misumba yinyake ndipo ŵakamba kupharazga “makani ghawemi” kwenekuko. Kweni Saulosi wakalutanga ku misumba yinyake kuti wakapenje ŵasambiri ŵa Yesu. Apa wakaŵa pa ulendo wakuya ku Damaseko. Kweni wacali mu nthowa, cinthu cakuziziswa ici cikacitika:
Mwamabuci ungweru wakufuma kucanya ukamuŵalira Saulosi. Wakawa pasi, nga ni umo ukuwonera apa. Pamanyuma pake kukapulikikwa mazgu kuyowoya kuti: ‘Saulosi, Saulosi! Kasi ukunisuzgiraci?’ Ŵanalume awo ŵakaŵa na Saulosi ŵakawuwona ungweru ndiposo ŵakaghapulika mazgu, kweni ŵakapulikiska yayi ivyo vikayowoyekanga.
‘Ndimwe njani, Fumu?’ Wakafumba ntheura Saulosi.
‘Ndine Yesu, uyo ukumusuzga,’ ghakapulikikwa ntheura mazgu. Yesu wakayowoya nthena cifukwa cakuti apo Saulosi wakasuzganga ŵalondezgi ŵake, Yesu wakajipulikanga nga kuti ndiyo wakusuzgika.
Saulosi wakafumba kuti: ‘Kasi niciteci, Fumu?’
‘Wuka ndipo ulute ku Damaseko,’ wakayowoya ntheura Yesu. ‘Para wafika wamuphalirika cakuti ucite.’ Peneapo Saulosi wakati wawuka na kujura maso ghake, wakawonanga kalikose cara. Wakaŵa munthu wambura kuwona! Mwantheura ŵanalume awo ŵakaŵa nayo ŵakamukora pa woko na kuluta nayo ku Damaseko.
Yesu wakayowoya na yumoza wa ŵasambiri ŵake uyo wakakhalanga ku Damaseko, wakati: ‘Hananiya wuka. Uye ku nthowa yakuzunurika Yakunyoroka, ndipo mu nyumba ya Yuda ukafumbilire munthu zina lake Saulosi. Namusankha kuti waŵe muteŵeti wane wapadera.’
Hananiya wakapulikira. Wakati wakumana nayo Saulosi, wakaŵika mawoko ghake pa iyo, wakati: ‘Fumu yandituma mwakuti uwoneso, ndipo uzure na mzimu utuŵa.’ Ndipo penepapo mu maso gha Saulosi mukafuma vinthu ivyo vikawonekanga nga ni mamba, ndipo wakambaso kuwona.
Saulosi wakagwiliskirika nchito mu nthowa yapadera pa kupharazga ku ŵanthu ŵa mitundu yakupambanapambana. Wakamanyikwa na zina lakuti mpositole Paulosi, mweneuyo tisambirenge vinandi vyakukhwaskana na iyo. Kweni cakwamba, tiye tiwone ivyo Ciuta wakatuma Petrosi kuti wacite.
Milimo 8:1-4; 9:1-20; 22:6-16; 26:8-20.
Mafumbo
- Pamanyuma pakuti Stefano wakomeka, kasi Saulosi wakacita vici?
- Peneapo Saulosi wakaŵa pa ulendo wakuya ku Damaseko, nchinthu wuli cakuziziswa ico cikacitika?
- Kasi Yesu wakaphalira Saulosi kuti wacite vici?
- Kasi Yesu wakamuphalira vici Hananiya, ndipo nchivici cikacitika kuti Saulosi wambe kuwona?
- Kasi Saulosi wakamba kumanyikwa na zina wuli, ndipo wakapika mulimo wuli?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Milimo 8:1-4.
Nthambuzgo iyo yikawira mpingo uphya wa Cikhristu yikawovwira wuli kuti Cikhristu cithandazgike, ndipo nchinthu wuli cakuyana na ici ico cikucitika mu nyengo yithu? (Mil. 8:4; Yes. 54:17)
- Ŵazgani Milimo 9:1-20.
Kasi Yesu wakavumbura milimo yitatu nji iyo wakakhumbanga kuti Saulosi wacite? (Mil. 9:15; 13:5; 26:1; 27:24; Rom. 11:13)
- Ŵazgani Milimo 22:6-16.
Kasi tingacita wuli kuti tiŵe nga ni Hananiya, ndipo nchifukwa wuli kucita nthena nkhwakuzirwa? (Mil. 22:12; 1 Tim. 3:7; 1 Pet. 1:14-16; 2:12)
- Ŵazgani Milimo 26:8-20.
Kasi kuphendukira ku Cikhristu uko Paulosi wakacita kukukhozga wuli awo mufumu wawo panji muwoli wawo ni Kaboni yayi? (Mil. 26:11; 1 Tim. 1:14-16; 2 Tim. 4:2; 1 Pet. 3:1-3)


text:
KUMBI VIKUCHITIKA VIJA?
Liŵavu la Nyere za Mtundu wa Siliva za ku Sahara
NYERE zasiliva za ku Sahara (Cataglyphis bombycina) ziziŵika kuti nthividononu to tija nyengu yitali pa lumwi chinanga lingafunda ukongwa. Cha m’ma 12 koloku musana, yituŵa nyengu yamampha kuti nyere izi ziyambi kupenja chakurya. Ve viyo chifukwa panyengu iyi, nyama zo ziturya nyere zenizi zibisama kuti zileki kufwa ndi lumwi lo litotcha ukongwa. Chakurya cha nyere izi chisazgapu tividononu to tafwa ndi lumwi.
Ŵanaŵaniyani ivi: Nyere izi ze ndi liŵavu lo litizivikiriya ku lumwi. Liŵavu lenili le ndi cheya pamsana kweni panganga ndipuso ku lufu kulivi cheya. Cheya ichi, chipangisa kuti nyere izi ziwonekengi za siliva, ndipu ntchamakona ngatatu kweniso che ndi zenji mukati. Pa makona ngatatu ngenanga, chigaŵa cho chikwaska pa liŵavu ntchakusililika kweni vigaŵa vinyaki viŵi va cheya ichi vilaza kubwalu ndipu ve ndi mizeri yo ye mu utali wa cheya ichi. Ivi vitovya pa vinthu viŵi ivi: Chakwamba, vigaŵa vo vilaza kubwalu viweze muchanya chifundizi cha lumwi. Chachiŵi, vigaŵa ivi vivikiliya nyere izi kuti zilekengi kuvwa kufunda chinanga lumwi liwotchi wuli. Ndipu nganga kweniso lufu vo vilivi cheya, viweze kubwalu chifundizi chakutuliya pasi po pe chimuchenga chinandi. *
Liŵavu la nyere zasiliva za ku Sahara litovya kuti kufunda kwa liŵavu losi kulekengi kujumpha madigiri 53.6 seshasi. Asani kufunda kwa liŵavu la nyere izi kungajumpha yapa zingafwa. Chifukwa chakuwona mo liŵavu la nyere izi lichitiya, asayansi apenja kupanga mapepala ngakubenekere vinthu ngo ngangazizilisa vinthu kwambula kugwirisiya ntchitu vipangizu nge fuliji pamwenga mafani.
Kumbi Imwi Muwona Wuli? Kumbi liŵavu la nyere za mtundu wa siliva za ku Sahara likuchita kusambuka kutuwa ku chinthu chinyaki? Pamwenga walipu yo wakulilenga?
^ ndimi 4 Chinthu chinyaki cho chitovya nyere izi ndi pulotini wapade yo wasanirika mu liŵalu laki. Pulotini uyu wasongonoka bweka cha chinanga kungafunda. Nyere izi ze so ndi malundi ngatalingatali ngo ngatiziwovya kuti zilekengi kukwaska muchenga wo ufunda ukongwa. Malundi yanga, ngatiziwovya so kuti zitchimbiyengi liŵi ukongwa ndi kuwere kumazenji ngaki.


text:
Vinthu Vyakovwira Pakusambira Baibolo
Vinthu ivi vingamovwirani kuti mukondwenge kweniso muŵe ŵakukhorwa pakusambira Baibolo.
CHIUTA WAKUTIPHALIRA UTHENGA UWEMI!
Kasi Chiuta Wali na Zina?
Chiuta wali na mazina ghanandi gha udindo, iyo ni Chiuta Wankhongonozose, Mlengi na Fumu. Kweni zina la Chiuta likusangika m’malo ghakukwana 7,000 mu Baibolo.
CHIUTA WAKUTIPHALIRA UTHENGA UWEMI!
Kasi Chiuta Wali na Zina?
Chiuta wali na mazina ghanandi gha udindo, iyo ni Chiuta Wankhongonozose, Mlengi na Fumu. Kweni zina la Chiuta likusangika m’malo ghakukwana 7,000 mu Baibolo.
Pemphani Munthu
Chifukwa Wuli Mukwenera Kusambira Baibolo?
Baibolo likuzgora mafumbo ghakuzirwa gha ŵanthu ŵanandi pa charu chose. Kasi mukukhumba kuti mafumbo ghinu ghazgoreke?
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchita Wuli Pakusambizga Ŵanthu Baibolo?
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakusambizga ŵanthu Baibolo kwaulere. Wonani umo ŵakuchitira.
Pemphani Kuti Musambirenge Baibolo
Sambirani nkhani za mu Baibolo pa malo na nyengo iyo njiwemi kwa imwe.
Ivyo Vingamovwirani Pakusambira Baibolo
Mavidiyo gha Ivyo Baibolo Likusambizga
Vyakovwira Pakusambira
Mabuku
Kusambira pa Maungano Ghithu
Maungano gha Mpingo gha Ŵakaboni ŵa Yehova
Sangani uko Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakusopera na ivyo ŵakuchita pakusopa.
Kasi pa Nyumba ya Ufumu Pakuchitika Vichi?
Lutani kuti mukawone ivyo vikuchitika.
Vinyake
JW Library
Ŵerengani na kusambira Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya. Yaniskani na Mabaibolo ghanyake.
Layibulare ya pa Intaneti
Penjani nkhani za mu Baibolo pa Intaneti mu mabuku gha Ŵakaboni ŵa Yehova.


text:
Kumbi Ufumu Waku Chiuta Ntchinthu Wuli?
Kumbi mungakamba kuti . . .
we mumitima yidu?
ndi nthanu ŵaka?
ndi boma lakuchanya?
VO BAYIBOLU LIKAMBA
“Chiuta wakuchanya wamikengi ufumu wo ubwangandulikengi cha.”—Danyele 2:44, New World Translation.
“Kwaku ifwi kwapaskika mwana munthurumi, ndipu weruzgi ukaŵanga papheŵa laki.”—Yesaya 9:6.
KUMBI VENIVI VING’ANAMUWANJI?
Boma lamampha lo lingakuwovyani.—Yesaya 48:17, 18.
M’charu chifya cho chituza ŵanthu azamutama cha ndipu azamukondwa ndi umoyu wamampha.—Chivumbuzi 21:3, 4.
KUMBI VO BAYIBOLU LIKAMBA VAUNENESKA?
Vauneneska, pavifukwa viŵi ivi:
Yesu wangulongo vo Ufumu waku Chiuta wazamuchita. Iyu wangukambiya akusambira ŵaki kuti arombengi kuti Ufumu waku Chiuta uzi kweniso kuti khumbu laki lifiskiki pacharu chapasi. (Mateyu 6:9, 10) Yesu wangulongo mo rombu ili lazamumukikiya.
Yesu weche pacharu chapasi, waryiskanga, wachizanga ndipuso wayuskanga ŵanthu akufwa! (Mateyu 15:29-38; Yohane 11:38-44) Nge Fumu ya Ufumu waku Chiuta, Yesu wangulongo vo Ufumu wenuwu wazamuchitiya ŵanthu ŵaki.—Chivumbuzi 11:15.
Vinthu vo vichitika pacharu vilongo kuti Ufumu waku Chiuta wepafupi. Yesu wangukambiya limu kuti Ufumu wechendajalikiski chimangu, pacharu chapasi paŵengi nkhondu, nja kweniso vidilirisi.—Mateyu 24:3, 7.
Venivi titiviwona mazuŵa nganu. Mwaviyo, te ndi chigomezgu chakuti Ufumu waku Chiuta utuzgengepu masuzgu ngenanga pambula kuswera.
ŴANAŴANIYANI MAFUMBU YANGA
Kumbi umoyu wazamukuŵa wuli mu Ufumu waku Chiuta?
Bayibolu limuka fumbu ili pa SUMU 37:29 ndi YESAYA 65:21-23.


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
8 Asi vinjeru vikuchemerezga?
Umanyi nawo, asi ukutumphuska mazgu ghake?+
2 Vimilira pa mphatukano,
Pa malo ghakukwera+ musi mwa nthowa.
3 Pafupi na vipata vya ku msumba,
Pakunjilira mu milyango,
Vikuchemerezga kuti:+
4 “Nkhuchemerezga kwa imwe, mwaŵanthu.
Nkhutumphuska mazgu ghane kwa waliyose.
5 Imwe ŵazeleza, muŵe ŵakuchenjera.+
Imwe vindere, muŵe na mtima wakupulikiska.
6 Pulikizgani, pakuti ivyo nkhuyowoya ni vyakuzirwa,
Milomo yane yikuyowoya vyakunyoloka.
7 Pakuti mulomo wane ukuyowoya unenesko,
Uheni mbukazuzi ku milomo yane.
8 Vyose ivyo mulomo wane ukuyowoya mburunji.
Palije icho ntchakunyongoloka panji chakubendera.
9 Vyose ni vyakunyoloka kwa munthu waumanyi,
Ni vyakwenelera ku awo ŵakumanya tunthu.
10 Pokelerani chisambizgo chane, siliva chara,
Kumanya tunthu kuluska golide liwemi,+
11 Pakuti vinjeru ni viwemi kuluska malibwe gha korali,
Vinthu vinyake vyose vyakukondweska vingayana navyo chara.
12 Ine vinjeru, nkhukhala pamoza na kuchenjera.
Nasanga kumanya na kaghanaghaniro kawemi.+
13 Kopa Yehova nkhutinkha uheni.+
Ine nkhutinkha kujikwezga, kunotha,+ nthowa yiheni, na kayowoyero kauryarya.+
14 Nili na ulongozgi uwemi kweniso vinjeru viwemi.+
Kupulikiska vinthu+ na nkhongono ni vyane.+
15 Mathemba ghakuwusa kwizira mwa ine,
Ndipo ŵalaraŵalara ŵakulangura kuti urunji uchitike.+
16 Kwizira mwa ine, ŵakaronga ŵakuwusa,
Ndipo ŵanthu ŵakuchindikika ŵakweruzga mu urunji.
17 Nkhutemwa awo ŵakunitemwa,
Ndipo awo ŵakunipenja ŵanisangenge.+
18 Usambazi na uchindami vili na ine,
Vyuma vyambura kumara na urunji.
19 Chipambi chane ntchiwemi kuluska golide, enya, kuluska golide lakwengeka,
Ndipo vuna yane yikuluska siliva liwemi chomene.+
20 Nkhwenda mu nthowa ya urunji,
Mukatikati mwa nthowa zakunyoloka.
21 Nkhuŵapa chiharo chiwemi awo ŵakunitemwa,
Ndipo nkhuzuzga nthamba zawo.
22 Yehova wakanipanga nga nkhwamba kwa nthowa zake,+
Wakwambilira wa milimo yake yakale.+
23 Nkhimikika papo kale,+
Pakwambilira penecho, pambere charu chapasi chindaŵeko.+
24 Zindaŵeko ndimba za maji,+ ine nkhababika,
Apo kukaŵavya viziŵa vyakuzura na maji.
25 Nkhababika pambere mapiri ghandakhazikike,
Pambere tumapiri tundaŵeko,
26 Apo wakaŵa wandalenge charu chapasi na minda
Panji vibuma vyakwamba vya dongo la charu.
27 Apo wakanozganga machanya,+ nkhaŵapo.
Apo wakagwaranga chimzere zingilizge pachanya pa vimaji,+
28 Apo wakakhozganga mabingu kuchanya,
Apo wakapanganga ndimba za maji,
29 Apo wakimikanga dango pa nyanja
Kuti maji ghaleke kujumpha languro lake,+
Apo wakakhozganga malufura gha charu chapasi,
30 Penepapo ine nkhaŵa pafupi nayo nga ni misiri,+
Wakakondwanga nane+ zuŵa na zuŵa,
Nane nkhakondwanga pamaso pake nyengo zose.+
31 Nkhasekelera na charu chake chakukhalamo ŵanthu,
Ndipo nkhakondwanga chomene na ŵana ŵa ŵanthu.
32 Sono imwe, ŵana ŵane, pulikizgani kwa ine.
Nadi, mbakukondwa awo ŵakusungilira nthowa zane.
33 Pulikani chisambizgo+ ndipo muŵe ŵavinjeru,
Mungavisuranga yayi.
34 Ngwakukondwa munthu uyo wakupulika kwa ine
Wakutendekera kwiza pa vijaro vyane zuŵa na zuŵa,
Na kulindilira pa milyango yane.
35 Pakuti uyo wanisanga ine, wasangenge umoyo,+
Ndipo Yehova wakukondwa nayo.
36 Kweni uyo wakuniswaya, wakujipweteka yekha,
Ndipo awo ŵakunitinkha ŵakutemwa nyifwa.”+
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Zintharika 8
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
KABUKU KA UTEŴETI NA UMOYO WACHIKHRISTU March 2017
Umo Mungapharazgira
Masachizgo gha umo mungapharazgira na Gongwe la Mulinda kweniso umo mungalongosolera unenesko wa mu Baibolo wakukhwaskana na Ufumu wa Chiuta. Lembani masachizgo ghinu gha umo mungapharazgira.
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
“Ine Nili Nawe Kukuponoska”
Apo Yehova wakamusankha kuŵa ntchimi, Yeremiya wakajikayikiranga usange wangafiska. Kasi Yehova wakamukhozga wuli?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Ŵakaleka Kuchita Khumbo la Chiuta
Ŵaisrayeli ŵakawonanga kuti tempele lili na nkhongono zakovwira na kuvikilira ŵanthu. Mwachikanga, Yeremiya wakavumbura upusikizgi na zakwananga za Ŵaisrayeli.
UMOYO WACHIKHRISTU
Umo Mungasambizgira na Burosha la Mbanjani Ŵakuchita Khumbo la Yehova Mazuŵa Ghano?
Sambirani burosha ili kuti msambiri watimanye makora, ivyo tikuchita, kweniso kumanya gulu lithu.
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Awo Ŵakuthemba Yehova, Vinthu Vikuŵayendera Makora
Kale mu Israyeli, awo ŵakalondezganga ulongozgi wa Yehova ŵakaŵanga pa mtende, ŵakukondwa, ndipo vinthu vikaŵayenderanga makora.
UMOYO WACHIKHRISTU
Umo Tingasambizgira na Burosha la Tegherezgani kwa Chiuta
Gwiliskirani ntchito vithuzi na malemba kuti movwire awo vikuŵasuzga kuŵazga kuti ŵamanye ivyo Baibolo likusambizga.
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Ŵaisrayeli Ŵakaluwa Yehova
Kasi ivyo Yehova wakaphalira Yeremiya kuti wende mtunda wa makilomita 500 kuluta ku Mlonga wa Yufurate na kukabisa lamba vikang’anamurangachi?
UMOYO WACHIKHRISTU
Wovwirani Mbumba Yinu Kukumbuka Yehova
Para mbumba zikuŵa na Nyengo Yakusopera ya Mbumba yakukondweska na yakukhazikika mbwenu zikumbukenge Yehova. Kasi mungamarana wuli na masuzgo agho ghakuŵapo pa Nyengo Yakusopera ya Mbumba?


text:
AIDS
Contents
Matenda yambula mankhwala ya AIDS
Matenda yambula kuchiliskika ya AIDS yakwambika na kanthu kamoyo kadoko chomene kakuti tingakawona na maso yithu pela kwambula wovwiri wa mashini, (masenga ya bazungu) yayi ako pa chiNgelezi bakukachema kuti vayirasi (virus), panji titi ka jeremusi, ilo zina lake mu chiTumbuka tingati ni ‘kam’pangiski ka urwali uwo wukupangiska thupi la munthu kuti litondeke kurwa na matenda’ ndipo mu chiNgelezi bakukachema ‘Human Immuno-Deficiency Syndrome, pakufupikizga, HIV. Ka jeremusi aka kakuchimbizgika panji kukomeka mu thupi la munthu yayi chifukwa nkhachenjezi chomene ndipo kakusintha-sintha mwakuti mankhwala yakutondeka kukapanizizga makola kuti yakakome.
Matenda aya yakumala, chomene chomene banthu ba vyaka vyakugwira ntchito kufuma vyaka makhumi yabiri kufika makhumi yankhondi (20 to 50) ndipo ngakuti ise tose tivwilane kuti tiyatonde. Matenda aya yakutikhwaska tose. Tiyeni tose tibe barwi bakulimana nayo.
Nthowa za kutolera jeremusi la HIV ilo likwambiska AIDS
• Kugonana, panji tidumulizge waka nakuti: kugundana na munthu wakuti wali na jeremusi la HIV kwambula kugwiliska ntchito chiskango/chakuvikilira chamtundu wuliwose icho pa chiNgelezi bakuti condom ndiyo nthowa iyo banthu banandi bakutolera ka jeremusi aka.
• Kugwiliska ntchito vimeto (malezala) na masingano (njekishoni) yakuti munthu wakuti wali na ka jeremusi aka wagwiliskapo kale.
• Kupokela ndopa zakuti zili na jeremusi ili (mazuba ghano ku chipatala bakuzibekisiska chomene ndopa sono ndiko kuti nthowa iyi kuzirwa kwake kwachepa chomene).
• Kumyangana milomo (kukisana) na munthu wakuti wali na jeremusi ili nako kungakutoleska jeremusi ili chomene-chomene pala nawe wuli na vilonda panji wakhula jino mu m’lomo wako.
Nthowa zakuti munthu wangatolera yayi jeremusi la HIV
• Kukolana chasa na munthu wakuti wali na ka jeremusi aka pekha-pekha pala mose mwa babiri muli na vilonda mu mawoko yinu.
• Kulumika na nyimbo yakuti yaluma munthu wakuti wali na ke jeremusi aka
• Kuchezga na munthu wakuti wali na jeremusi ili.
• Mwakudumulizga titi nthowa zose zakuti ndopa, vilonda, maji ya’mthupi la munthu (kuwuskako masozi) ngeti ni vyakufuma ku zinkhule za banalume na banakazi (genital fluids including discharges) vikukhwaskana yayi zingamupa munthu ka jeremusi aka yayi.
Nthowa zakujipwelelera kuti tileke kutola matenda yaheni aya
Pakuti mbadoko bakuti bakutolera matenda aya mu masingano, vimeto na nthowa zinyake izo zingapangiska kuti vya maji-maji (body fluids) vya munthu uyo wali na kajeremusi aka vinjile mu thupi la munthu munyake, nthowa yakugomezgeka chomene, yakujumpha zinyake zose ni yakujikola – keleka kugonana (kugundana) na mwanalume panji mwanakazi waliyose mpaka nthengwa yiweme. Pambele mundatolane munthu uyo mwatemwana, mose mulute kuchipatala kuti bakamuyezgeni kuti mose muli makola. Pala kakwamba mose muli makola, mose muzizipizge ndipo muluteso kuti bakamuyazgeniso pala pajumpha myezi yitatu. Pala mose muchali makola ndiko kuti pala mose mwababiri mundapange ulebi pawevyenge suzgo lililose.
Vyakuti timanye makola
Munthu wakuti wali na kajeremusi ka HIV bakumanyikwa yayi. Wangaba wakututuba, wakuyonda, musambazgi, mukavu, mliska, msambizgi, mlimi, dokotala (doctor), na waliyoske. Banthu barwali na AIDS bachali banyithu na babali bithu, tibatemwe na kubavwira bakasankha yayi kuti barwale, nase tingazakarwala ndipo tizamuwonga na kukondwa pala banyithu bakuleka kutichimbila.
Kuchimbilira kuyezga mwanalume panji mwanakazi yayi, nyengo yinu yizenge yakuti imwe na uyo mwatolana nayo mu chitemwa muzampulika kunowa kwa kugundana, ntheula, jipwelelereni – chalo chinu chikumukhumbani – jisungeni mwabana bakwithu!


text:
MUTU 12
Kumbi Mungachita Wuli Kuti Muje Bwezi Laku Chiuta?
1, 2. Kumbi ndi ŵanthu naŵa wo ŵenga mabwezi ngaku Yehova?
KUMBI ndi munthu wa mtundu wuli yo mungayanja kuti waje mubwezi winu? Wangaja munthu yo mutanja, yo mukoliyana nayu ndipu nayu wakoliyana namwi. Munthu yo wachitiya lisungu ŵanthu ndipuso we ndi mijalidu yo yitikukondwesani.
2 Yehova Chiuta wasankha ŵanthu anyaki kuti aje mabwezi ngaki. Mwakuyeruziyapu, Abrahamu wenga bwezi laku Yehova. (Yesaya 41:8; Yakobe 2:23) Yehova wayanjanga so Davidi. Iyu wangukamba kuti Davidi wenga ‘munthu wapamtima paki.’ (Machitidu 13:22) Ndipu mchimi Danyele nayu wenga munthu “wakwanjiwa ukongwa” kwaku Yehova.
3. Kumbi Abrahamu, Davidi ndi Danyele anguchita wuli kuti aje mabwezi ngaku Yehova?
3 Kumbi Abrahamu, Davidi ndi Danyele anguchita wuli kuti aje mabwezi ngaku Yehova? Yehova wangukambiya Abrahamu kuti: “Wavwiya mazu ngangu.” (Chiyambo 22:18) Yehova waja bwezi la ŵanthu wo atimuvwiya. Kaya pangaŵa mtundu unyaki wa ŵanthu, ungaja bwezi laku Chiuta nge mo venge ndi mtundu wa Ayisraele. Yehova wangukambiya mtundu wenuwu kuti: “Vwiyani mazu ngangu ndipu ini ndijengi Chiuta winu, imwi mujengi ŵanthu ŵangu.” (Yeremiya 7:23) Mwaviyo, asani namwi mukhumbisisa kuja bwezi laku Yehova, mukhumbika kumuvwiya.
YEHOVA WAVIKILIYA MABWEZI NGAKI
4, 5. Kumbi Yehova watingavikiliya wuli mabwezi ngaki?
4 Bayibolu likamba kuti Yehova wakhumba “kulongo nthazi zaki ku ŵanthu wo atimuvwiya ndi mtima wosi.” (2 Mikoka 16:9) Pa lemba la Sumu 32:8, Yehova walayiza mabwezi ngaki kuti: ‘Ndazakukupasani zeru ndi kukulongoni nthowa yo mutenere kwendamu. Ndazakukupasani ulongozi ndipu ndazakukuvikiliyani.’
5 Te ndi murwani wanthazi yo wakhumba cha kuti tije mabwezi ngaku Chiuta. Kweni Yehova ngwakunozeka kutivikiliya. (Ŵerengani Sumu 55:22.) Chifukwa chakuti te mabwezi ngaku Yehova, titimuteŵete ndi mtima wosi. Tija akugomezeka kwaku iyu chinanga tingakumana ndi masuzu ngakulu. Ndipu te ndi chigomezu nge cho wakulemba sumu wenga nachu. Iyu wangulemba zaku Yehova kuti: “Chifukwa chakuti we ku janja langu lamaryi, ndisukunyikengi cha.” (Sumu 16:8; 63:8) Kumbi Satana wachita wuli kuti watilekesi kuja mabwezi ngaku Chiuta?
VO SATANA WANGUKAMBA VAKUKWASANA NDI ŴANTHU
6. Kumbi Satana wangukambanji vakukwasana ndi ŵanthu?
6 Mu Mutu 11, tikusambira kuti Satana wangususa Yehova kuti ngwaboza ndipu wachita vinthu mwambula urunji chifukwa wanguzomereza cha kuti Adamu ndi Eva asankhengi ŵija chamampha ndi chiheni. Buku la Jobu lititisambiza kuti Satana wasusa so ŵanthu wo akhumba kuja mabwezi ngaku Chiuta. Satana wangukamba kuti ŵanthu ateŵete Chiuta chifukwa chakuti atimuyanja cha kweni chifukwa cha vinthu vo watiŵapasa. Iyu wangukamba so kuti wangachitisa weyosi kuti waleki kuvwiya Chiuta. Tiyeni tiwoni vo tingasambira kwaku Jobu kweniso vo Yehova wanguchita kuti wamuvikiliyi.
7, 8. (a) Kumbi Jobu wenga yani? (b) Kumbi Satana wangukambanji vakukwasana ndi Jobu?
7 Kumbi Jobu wenga yani? Iyu wenga munthu wamampha yo wengaku vyaka pafupifupi 3,600 vajumpha. Yehova wangukamba kuti pa nyengu yo pengavi munthu wakuyanana nayu pacharu chapasi. Jobu watumbikanga Chiuta ndipu watinkhanga vinthu viheni. (Jobu 1:8) Iyu wenga nadi bwezi laku Yehova.
8 Satana wangukamba kuti Jobu wateŵetiyanga Chiuta pa vifukwa vamampha cha. Iyu wangukambiya Yehova kuti: “Asi imwi mwamuŵikiya mpanda wakumuvikiliya limoza ndi nyumba yaki kweniso vosi vo wenavu? Mwatumbika ntchitu ya manja ngaki, ndipu viŵetu vaki vayandana ukongwa pacharu chapasi. Kweni tambasuwani janja linu sonu ndi kunanga vosi vo wenavu, ndipu muwonengi, wakutukeningi muchiwona.”
9. Kumbi Yehova wanguzomereza Satana kuchitanji?
9 Satana wangukamba kuti Jobu wateŵetiyanga Yehova chifukwa cha vinthu vamampha vo wapasikanga. Iyu wangukamba so kuti wangalekesa Jobu kuteŵete Yehova. Yehova wangususa Satana kweni wangumuzomereza kuti wayesi Jobu. Iyu wanguchita venivi kuti Satana wawoni asani Jobu wateŵetiyanga nadi Yehova chifukwa chakuti wamuyanjanga.
SATANA WAYUKIYA JOBU
10. Kumbi Satana wangumuyukiya wuli Jobu, nanga Jobu wanguchita wuli?
10 Chakwamba, Satana wangubaya viŵetu vosi vaku Jobu. Pavuli paki wangubaya antchitu ŵaki wosi. Jobu wanguja ndi chechosi cha. Pakumaliya, Satana wangubaya ŵana 10 aku Jobu ndi chimphepu. Kweni Jobu wangulutiriza kuteŵete Yehova mwakugomezeka. “Pa vakuchitika vosi venivi, Jobu wangubuda cha pamwenga kukamba kuti Chiuta wachita vinthu viheni.”
11. (a) Ntchinthu wuli chinyaki cho Satana wanguchitiya Jobu? (b) Nanga Jobu wanguchita wuli?
11 Satana wanguleke penapa cha. Iyu wangukambiya Chiuta kuti: ‘Nangani chiwanga kweniso liŵavu laki, ndipu muwonengi, wakutukeningi muchiwona.’ Pavuli paki, Satana wanguchitisa kuti Jobu watami matenda ngakulu. (Jobu 2:5, 7) Chinanga kuti venga viyo, Jobu wangulutiriza mbwenu kuteŵete Yehova mwakugomezeka. Iyu wanguti: “Mpaka nyifwa yangu, ndilekengi cha kuja wakugomezeka!”
12. Kumbi Jobu wangulongo wuli kuti vo Satana wakambanga venga vaboza?
12 Jobu waziŵanga cha vo Satana wangumupusikiya kweniso chifukwa cho wasuzikiyanga. Iyu waŵanaŵananga kuti ndi Yehova yo wachitisanga masuzu ngaki. (Jobu 6:4; 16:11-14) Chinanga kuti venga viyo, Jobu wanguleka cha kuteŵete Yehova. Venivi vingulongore limu kuti iyu wateŵetiyanga Yehova chifukwa cha vinthu vo wapasikanga cha kweni chifukwa chakuti wamuyanjanga. Vo Satana wangukamba venga vaboza.
13. Ntchinthu wuli chinguchitika chifukwa chakugomezeka kwaku Jobu?
13 Chinanga kuti Jobu waziŵanga cha vo vachitikanga kuchanya, iyu wangulutiriza kuteŵete Chiuta ndipu wangulongo kuti Satana ngwaboza. Yehova wangutumbika Jobu chifukwa chakumuteŵete mwakugomezeka.
BOZA LO SATANA WAKAMBA LAKUKWASANA NDI IMWI
14, 15. Kumbi Satana wakamba boza wuli?
14 Tingasambirapu vinandi pa vo vinguchitikiya Jobu. Mazuŵa nganu, Satana wakamba so kuti titeŵete Yehova chifukwa chakuti watitipasa vinthu vamampha. Pa lemba la Jobu 2:4, Satana wakukamba kuti: “Munthu waperekengi chechosi cho wenachu kuti watasi umoyu waki.” Viwoneke limu kuti pa lemba ili, Satana wakambanga Jobu pe cha kweni taŵanthu tosi. Pati pajumpha vyaka vinandi kutuliya po Jobu wangufwiya, Satana wangulutiriza kunyoza Yehova ndipuso kukamba kuti taŵanthu titimuteŵete chifukwa cha vo watitipasa. Mwakuyeruziyapu, pa lemba la Nthanthi 27:11 pakamba kuti: “Mwana wangu ja wazeru ndipu ukondwesi mtima wangu, kuti ndimumuki yo watindinyoza.”
15 Mungasankha kuvwiya Yehova kweniso kuja akugomezeka kwaku iyu ndipu mungalongo kuti Satana ngwaboza. Kuja bwezi laku Chiuta ndichu chinthu chakukhumbika ukongwa cho mutenere kuchita. Kweni kuti muje bwezi laki mukhumbika kusintha vinthu vinyaki pa umoyu winu. Kuja bwezi laku Chiuta ndi nkhani yikulu ukongwa chifukwa Satana wakamba kuti mungalutiriza cha kuja akugomezeka kwaku Yehova asani mwakumana ndi masuzu. Iyu wayesesa kugwirisiya ntchitu nthowa zinandi kuti tileki kuja akugomezeka kwaku Chiuta. Kumbi wachita wuli venivi?
16. (a) Kumbi Satana wagwirisiya ntchitu nthowa nizi kuti walekesi ŵanthu kuteŵete Yehova? (b) Nanga wangachita wuli kuti wakulekeseni kuteŵete Yehova?
16 Satana wagwirisiya ntchitu nthowa zinandi kuti tileki kuja bwezi laku Chiuta. Iyu watitiyukiya ‘nge nkharamu yakukoloma ndipu wakhumbisisa kuti wamezi munyaki.’ (1 Petro 5:8) Mungazizwanga cha asani anyinu, ŵanthu a mubanja linu ndipuso ŵanthu anyaki atikukambiyani kuti muleki kusambira Bayibolu ndipuso kuchita vinthu vamampha. Mungawona nge kuti akuyukiyani. * (Yohane 15:19, 20) Nyengu zinyaki, Satana watijilongo “nge mungelu wa ukweru.” Mwaviyo, iyu wangatipusisa kuti tileki kuvwiya Yehova. (2 Ŵakorinte 11:14) Satana watitipangisa kuŵanaŵana kuti te akwenere cha kuteŵete Yehova chifukwa wakhumba kuti tileki kuteŵete Chiuta.
MUVWIYENGI MARANGU NGAKU YEHOVA
17. Ntchifukwa wuli tivwiya Yehova?
17 Asani tivwiya Yehova, tilongo kuti Satana ngwaboza. Ntchinthu wuli cho chingatiwovya kuti tije akugomezeka? Bayibolu likamba kuti: “Uyanjengi Yehova Chiuta waku ndi mtima waku wosi, umoyu waku wosi ndi nthazi zaku zosi.” (Marangu 6:5) Tivwiya Yehova chifukwa chakuti titimuyanja. Asani tilutiriza kwanja Yehova, tichitengi chechosi cho wakhumba kuti tichiti. Wakutumika Yohane wakulemba kuti: “Kwanja Chiuta kung’anamuwa kusunga marangu ngaki, ndipu marangu ngaki ngazitu cha.”
18, 19. (a) Ndi vinthu nivi vo Yehova watinkhana navu? (b) Kumbi tiziŵa wuli kuti Yehova wangatipempha cha kuti tichiti vinthu vo isi tingatondeka kufisa?
18 Kumbi ndi vinthu nivi vo Yehova watinkhana navu? Vinyaki valembeka mukabokosi kakuti, “ Mutinkhengi Vinthu vo Yehova Watinkha.” Pakwamba, mungaŵanaŵana kuti vinyaki mwa vinthu venivi viheni ukongwa cha. Asani mwaŵerenga mavesi nga m’Bayibolu ndi kungaŵanaŵaniya, muziŵengi umampha wakuvwiya marangu ngaku Yehova. Muwonengi so kuti mukhumbika kusintha vinthu vinyaki pa umoyu winu. Chinanga kuti nkhwakusuza kuchita viyo, kweni asani mungasintha mukondwengi kweniso muŵengi ndi chimangu chifukwa chakuja bwezi lakugomezeka laku Chiuta. (Yesaya 48:17, 18) Kumbi tiziŵa wuli kuti munthu wangafisa kusintha vinthu vinyaki pa umoyu?
19 Yehova wangatikambiya cha kuti tichiti chinthu cho tingatondeka kufiska. (Marangu 30:11-14) Nge bwezi lidu, iyu watitiziŵa umampha kuluska mo taŵeni titijiziŵiya. Waziŵa vo tingafisa kweniso vo tingafisa cha. (Sumu 103:14) Wakutumika Paulo wangukamba kuti: “Chiuta ngwakugomezeka, ndipu wazomerezengi cha kuti imwi muyeseki mpaka kutondeka kukunthiyapu, asani muyeseka iyu waperekengi nthowa kuti mufisi kukunthiyapu.” (1 Ŵakorinte 10:13) Titenere kuja ndi chigomezu kuti Yehova watiwovyengi kuti tichitengi vinthu vamampha. Iyu wakupaseningi “nthazi yo yiluska yo tikuwa nayu” kuti yikuwovyeni kukunthiyapu masuzu. (2 Ŵakorinte 4:7) Paulo wati wawona mo Yehova wangumuwovye pa nyengu yo wakumananga ndi masuzu, wangukamba kuti: “Mu vinthu vosi ndisaniya nthazi kutuwa kwaku yo watindipasa nthazi.”
MUYANJENGI VO CHIUTA WATANJA
20. Kumbi ndi mijalidu niyi yo mukhumbika kutoliyaku, nanga ntchifukwa wuli?
20 Asani tikhumba kuja bwezi laku Yehova, titenere cha kuchita vo iyu watinkha kweni pe so vinthu vinyaki vo tikhumbika kuchita. (Ŵaroma 12:9) Mabwezi ngaku Chiuta ngatanja vo iyu watanja. Yingu ngakonkhoseka pa lemba la Sumu 15:1-5. (Ŵerengani.) Mabwezi ngaku Yehova ngatoliyaku mijalidu yaki nge “chanju, likondwa, chimangu, kuzizipiza, lisungu, umampha, chivwanu, kufwasa ndipuso kujikaniza.”
21. Kumbi mungachita wuli kuti muje ndi mijalidu yo Chiuta watanja?
21 Kumbi mungachita wuli kuti muje ndi mijalidu yeniyi? Mukhumbika kuziŵa vo Yehova watanja mwakuŵerenga ndipuso kusambira Bayibolu. (Yesaya 30:20, 21) Asani muchitengi venivi, mumuyanjengi ukongwa Yehova ndipu mumuvwiyengi.
22. Ntchinthu wuli chingachitika asani muvwiya Yehova?
22 Kusintha vinthu vinyaki pa umoyu winu kungayanana ŵaka ndi kuzuwa malaya ngakali ndi kuvwala ngasonu. Bayibolu likamba kuti “zuwani umunthu wakali” ndipu vwalani “umunthu wasonu.” (Ŵakolose 3:9, 10) Chinanga kuti kuchita venivi nkhwakusuza, kweni asani tasintha ndipu tivwiya Yehova, iyu watitilayiza kuti watipasengi “mphotu yikulu.” (Sumu 19:11) Sankhani kuvwiya Yehova kuti mulongo kuti Satana ngwaboza. Mungateŵetiyanga Yehova chifukwa cha vo watilayiza munthazi cha kweni chifukwa chakuti mutimuyanja. Asani muchitengi venivi mujengi bwezi laki!
^ ndimi 16 Ivi ving’anamuwa kuti Satana wachita kuŵakambiya cha ŵanthu kuti akukanizeni kusambira Bayibolu. Chinanga kuti ve viyo, iyu ndi “chiuta wa nyengu yinu” ndipu “charu chosi che mu nthazi [yaki].” Mwaviyo, tingazizwanga cha asani ŵanthu anyaki akhumba kuti tileki kuteŵete Yehova.


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchita Umishonale?
Enya. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuphalirako ŵanthu uthenga wa mu Baibolo, na ivyo ŵakugomezga. Ivi ndivyo ŵamishonale ŵakuchita.—Mateyu 28:19, 20.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵanyake ŵakusama na kuluta kukapharazga uthenga wa mu Baibolo ku malo uko ŵanthu ŵandawupulikepo. Ŵanyake ŵakuluta ku vyaru vinyake. Ŵakufiska ivyo Yesu wakayowoya, apo wakati: ‘Muzamuŵa ŵakaboni ŵane ku vigaŵa vyakutali chomene vya charu chapasi.’—Milimo 1:8.
Mu 1943, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakajura sukulu yakusambizga ŵamishonale. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakujumpha 8,000, ŵali kusambirako ku sukulu iyi. Yikuchemeka, Sukulu Yakusambizga Baibolo ya Giliyadi.


text:
FUMBO 19
Kasi mu Mabuku gha mu Baibolo Muli Nkhani Wuli?
MALEMBA GHACHIHEBERE (“TESTAMENTE LAKALE”)
MABUKU 5 GHAKWAMBILIRA:
Genizesi, Ekisodo, Levitiko, Maŵazgo, Dotoronome
Kufuma apo vinthu vikalengekera kuzakafika apo Chiuta wakasolera Israyeli kuŵa mtundu wapadera
MABUKU 12 GHAKULONGOSORA VYAKUCHITIKA:
Joshuwa, Ŵeruzgi, Rute
Umo Ŵaisrayeli ŵakanjilira mu Charu cha Layizgano na vinthu vinyake ivyo vikachitika pamanyuma
1 na 2 Samuyeli, 1 na 2 Mathemba, 1 na 2 Midauko
Vyakuchitika mu mtundu wa Israyeli kuzakafika pa nyengo iyo Yerusalemu wakaparanyikira
Ezira, Nehemiya, Esitere
Ivyo Ŵayuda ŵakachitanga ŵakati ŵawera ku wuzga ku Babuloni
MABUKU 5 GHA MAPOWEMU:
Yobu, Masalimo, Zintharika, Mupharazgi, Sumu ya Solomoni
Mazgu ghakupa vinjeru, na sumu
MABUKU 17 GHA MAUCHIMI:
Yesaya, Yeremiya, Chitengero cha Yeremiya, Ezekiyeli, Daniyeli, Hoseya, Joyeli, Amosi, Obadiya, Yona, Mika, Nahumu, Habakuku, Zefaniya, Hagayi, Zekariya, Malaki
Mauchimi agho ghakayowoyeka kukhwaskana na ŵanthu ŵa Chiuta
MALEMBA GHACHIGIRIKI (“TESTAMENTE LASONO”)
MABUKU 4 GHA MAKANI GHAWEMI:
Mateyu, Mariko, Luka, Yohane
Umoyo wa Yesu na uteŵeti wake
BUKU LA MILIMO YA ŴAPOSITOLE:
Umo mpingo wachikhristu ukambira kweniso ivyo ŵamishonale ŵakwambilira ŵakachita
MAKALATA 21:
Ŵaroma, 1 na 2 Ŵakorinte, Ŵagalatiya, Ŵaefeso, Ŵafilipi, Ŵakolose, 1 na 2 Ŵatesalonika
Makalata ghakuluta ku mipingo yakupambanapambana ya Ŵakhristu
1 na 2 Timote, Tito, Filimoni
Makalata ghakuluta ku Ŵakhristu ŵanji
Ŵahebere, Yakobe, 1 na 2 Petrosi, 1, 2, na 3 Yohane, Yuda
Makalata ghakuluta ku Ŵakhristu wose
BUKU LA CHIVUMBUZI:
Mboniwoni izo zikalongoreka kwa mpositole Yohane


text:
FUMBO 15
Kasi Mungachita Wuli Kuti Muŵenge Ŵakukondwa?
“Ntchiwemi kurya mphangwe apo pali chitemwa kuluska ng’ombe yakututuŵa apo pali thinkho.”
“Ine Yehova, ndine Chiuta winu, uyo wakumusambizgani kuti musange chandulo, uyo wakumulongozgani mu nthowa iyo mukwenera kwendamo.”
“Mbakukondwa awo ŵakumanya kuti ŵali na njara yauzimu, pakuti Ufumu wakuchanya ngwawo.”
“Utemwenge mzengezgani wako nga umo ukujitemwera wamwene.”
“Ivyo mukukhumba kuti ŵanthu ŵamuchitiraninge, ndivyo namwe muŵachitirenge.”
“Ŵakukondwa ni awo ŵakupulika mazgu gha Chiuta na kughasungilira!”
“Nanga munthu wangaŵa na vinthu vinandi, umoyo wake ukufuma mu ivyo wali navyo yayi.”
“Ntheura pakuŵa na vyakurya, vyakuvwara na nyumba, tikhorwenge na vinthu ivi.”
“Uyo wakupeleka wakukondwa chomene kuluska uyo wakupokera.”


text:
Yampaka Tutende Kuti Tukajogopaga
MWANACE pagambile kupagwa akusawoneka mpela jwangasosekwa. Kutyocela patwapagwile, twatandite kwajegamila mnope acinangolo ŵetu kuti atucenjeleje. Patwatandite kwenda, twacinganganaga ni acakulungwakulungwa mwati twakolaga woga. Wogawu wanandipaga naga tuli yimpepe ni acinangolo ŵetu. Nambo patukamwile mkono wa mama kapena baba ŵetu ni patwalipikanaga kuti pangali cakogoya.
Patwaliji ŵanace, twasangalalaga naga acinangolo ŵetu akutunonyela, soni kutulimbikasya. Kumanyilila kuti acinangolo ŵetu akutunonyela, kwatutendekasyaga kulipikana kuti pangali campaka citujogoye. Patutesile yambone acinangolo ŵatuyamicilaga, mwati yeleyi yatutendekasyaga kuti tulimbicileje kutenda yamboneyo.
Patwakulaga, twapataga acimjetu ŵapamtima ŵane. Patuli nawo, nganitujogopaga. Mwati kusukulu nganitwajogopaga mnope ŵandu.
Yatutagulileyi yikusala yayikusatendekwa mundu ali mwanace. Ŵacinyamata ŵane akusaŵa ni acimjawo ŵapamtima ŵamnono. Acinangolo ŵane ŵangakamucisya ŵanace ŵawo mwakwanila. Jwamkongwe jwine lina lyakwe Melissa * jwatite, “Pingambile kuyiwona yipikica ya maŵasa gakamulana, ngusalisalila jika kuti, ‘Ngakulile m’liŵasa mpela lyeleli, yikaliji cenene kwabasi.’” Kombolekasoni kuti ŵane mwa jemanja mkusalipikana m’yoyo.
YAYIKUSATENDEKWA NAGA ŴASIMANAGA NI YAKUTESYA WOGA ALI MWANACE
Ŵane mwa jemanja komboleka kuti acinangolo ŵenu ŵalepele kumkamucisya pamwaliji mwanace. Ŵane nganiŵanonyelaga mnope, kapenasoni nganiŵalimbikasyaga. Kombolekasoni kuti acinangolo ŵawo ŵamenyanaga ndaŵi ni katema, mwati yeleyi yatendekasisye kuti acinangolowo alekangane ulombela. Yeleyi mpaka yapweteceje mnope mumtima, soni pane mpaka alijimbeje magambo mpela yatendekwe ligongo lya wawojo. Mpaka aŵesoni ŵangasangalala naga acinangolo ŵawo ŵatendelaga ngalwe.
Ana mwanace jwacingangene ni yindu mpela yeleyi akusatenda yatuli? Ŵacinyamata ŵane akusatanda kamulicisya masengo mitela jakusokonasya mtwe kapena kumwa mnope ukana. Ligongo lya lipowo, ŵane akusajinjila m’makuga ga ŵaciswamba. Ŵanesoni akusawutucila kwinjila mu ulombela kuti mwine mwakwe apate mundu jwakwanonyela. Nambo malombela gelega gangatamilicika, mwati pagamasile akusakola lipowo mnope.
Atamose ŵacinyamata ŵane ŵanganajinjilila mu yitendo mpela yeleyi akusaliwonape kuti ali ŵangali mate. Mundu jwine lina lyakwe Ana ŵatite, “Naliwonaga mpela mundu jwangali mate, ligongo yeleyi ni yaŵasalaga mama ŵangu ndaŵi syosope. Ngangukumbucila mama ŵangu ali mkuyamicila kapena kundendela yindu yakulosya kunonyela.”
Kulipikana mpela pangali ŵakukunonyela kukusatandasoni ligongo lya yindu yine yayitutendecele atamose tuli tukusile. Mwambone, kumala kwa ulombela, ucekulu, soni ganicisya mnope ya kawonece ketu. Cinga kulipikana m’yiyi kwatandite catuli, nambo yisyesyene yakwe ni yakuti kukusatutendekasya kuti tukasangalalaga, soni tukusajonanga unasi ni acimjetu. Ana cici campaka citukamucisye?
MLUNGU AKUSATUSAMALILA
Tukusosekwa kumanyilila kuti cikamucisyo cipali. Mlungu mpaka atukamucisye, soni ali jwakusacilila kutenda yeleyi.
Kupitila mwa jwakulocesya Yesaya, Mlungu jwatite, “Une ndili Mlungu jwenu, mkajasa mtima. Tinjimpa macili, soni kumkamucisya, tinjimcinjilicisya ni mkono wangu wamlyo wakupunda pangondo.” (Yesaya 41:10, 13) Yili yakutamika mtima pasi kumanyilila kuti Mlungu akusaka kutukamula ni mkono wakwe wamlyo. M’yoyo tukajogopaga!
Baibulo jikusasala ya ŵakulambila ŵa Mlungu ŵaŵasimene ni yindu yakumasya lunda nambo ŵaŵamjegamile Mlungu kuti ŵakamucisye. Cisyasyo cambone cili ca Hana, mamagwe Samuyele. Jwalakwe ŵaliwonaga mpela mundu jwakulepela ligongo lyakuti jwaliji jwangaŵeleka. Yeleyi yatendesyagasoni kuti ŵane amnyosyeje. Hana yampwetekaga mnope mumtima, mwati ŵakanaga kulya, soni ŵagambaga kulila. (1 Samueli 1:6, 8) Nambo paŵagambile kupopela kwa Mlungu, ŵatandite kupikana cenene mumtima.—1 Samueli 1:18.
Jwamalumbo Daudi nombe najo pandaŵi jine ŵaliwonaga mpela pangali jwampaka amsamalile. Kwa yaka yejinji, Mwenye Sauli ŵasakaga kum’wulaga. Yeleyi yatendekwaga ndaŵi ni katema, mwati ŵayikene pakuliwona mpela akutiŵila mu yakusawusya yaŵasimanaga nayo. (Salimo 55:3-5; 69:1) Atamose yeleyi yamtendecelaga, jwalakwe ŵatite, ‘Pangugona pasi, ngugona mumtendele, pakuŵa ŵalakwe jika Yehofa, akusunga une mwamtendele.’—Salimo 4:8.
Hana soni Daudi ŵamtulile Yehofa yakusawusya yawo, mwati ŵakamucisye. (Salimo 55:22) Ana mpaka tutende yatuli kuti m’wejisoni atukamucisye?
YINDU YITATU YAKUTUKAMUCISYA KUTI TUKALIPIKANAGA ŴAWOGA
1. Tum’woneje Yehofa mpela Mtati jwetu.
Yesu ŵatulimbikasisye kuti twamanyilile Atatigwe, ‘Mlungu jikape jwakuwona.’ (Yohane 17:3) Ndumetume Paulo ŵatusimicisye kuti, “Mlungu nganaŵa kose pakutalika ni jwalijose jwetuwe.” (Masengo 17:27) Nombe najo Yakobo ŵalembile kuti, ‘Mum’ŵandicile Mlungu, nipo jwalakwe tacim’ŵandicila jemanja.’—Yakobo 4:8.
Kumanyilila kuti tukwete Atati ŵakwinani ŵakusatunonyela soni kutusamalila kukusatukamucisya kuti tukadandawulaga. Yili yisyene kuti pakusajigala ndaŵi kuti mundu ayice pakumkulupilila Mlungu m’yiyi. Nambo kutenda yeleyi kwakamucisye ŵandu ŵajinji. Caroline jwatite, “Panatandite kum’wona Yehofa mpela Atati ŵangu, napatile mundu jwakuti namsalileje yakungulo kwangu. Yeleyi yandamikaga mtima pasi!”
Rachel jwatite, “Acinangolo ŵangu wosope paŵajasice, Yehofa ni juŵangamucisyaga kuti ngakolaga woga. Naŵecetanaga najo, soni nam’ŵendaga kuti angamucisye pa yakusawusya yanasimanaga nayo, mwati ŵangamucisyaga.” *
2. Tuŵe m’likuga lya ŵakulambila ŵakamulana.
Yesu ŵajiganyisye ŵakumkuya ŵakwe kuti atendeje yindu mpela abale ni alongo. Jwalakwe ŵasalile kuti, “Wosope m’li ŵapaulongo.” (Matayo 23:8) Ŵasakaga kuti ŵakumkuya ŵakwe ŵasyesyene anonyelaneje, soni kuti aŵe m’likuga lya ŵakulambila ŵakamulana.—Matayo 12:48-50; Yohane 13:35.
M’mipingo ja Mboni sya Yehofa, ŵandu akusanonyelana soni kamusyangana mpela ŵa m’liŵasa limo lyausimu. (Ahebeli 10:24, 25) Ŵajinji ajiweni misongano jetu ja mpingo kuŵa jakamucisya mpela mawuta gakuposya maŵanga gawo.
Jwamkongwe jwine lina lyakwe Eva jwatite, “Mumpingo wanasonganaga nakwete mjangu jwine jwapamtima. Jwalakwe ŵapikanicisyaga yakusawusya yinasimanaga nayo. Ŵambikanilaga pangusala yakusawusya yangu, ŵambalanjilaga Baibulo, soni twapopelaga yimpepe. Nganakundaga kuti mbeje jika. Twatagulilanaga cilicose cacikusawusya, mwati napikanaga cenene. Ngusayamicila cikamucisyo cakwe. Mumpingo napatile ‘mama, soni baba.’ Nalipikanaga kuti ŵandu akunonyela, soni akusamalila.”
3. Twanonyeleje ŵane, soni kwatendela yambone.
Kwanonyela ŵane, soni kwatendela yambone kukusakamucisya kuti tupate acimjetu ŵapamtima. Yesu ŵatite, “Kupeleka kukusampa upile mundu kulekangana ni kupocela.” (Masengo 20:35) Tucimanyilila kuti naga tukwanonyela mnope ŵane, nombe nawo cacitunonyelaga mnope. Yesu ŵasalile ŵakumkuya ŵakwe kuti, ‘Mpeleceje kwa ŵane mtuka mwakoloŵa magasa, nipo ŵanduwo tacimpasoni.’—Luka 6:38.
Ŵane pakutunonyela, m’wejo ni kwanonyelagasoni tukusaŵa ŵakusangalala. Yeleyi yili yakamulana ni yajikusasala Baibulo yakuti, “cinonyelo cili cangamala.” (1 Akolinto 13:8) María ŵasasile kuti, “Ndaŵi sine ngusaganisya yakulemweceka ya uneji. Nambo ngusamanyilila kuti nganiyiŵa yisyene. Kwakamucisya ŵane kukusandendekasya kuti ndiŵalileje yeleyi. Ngusaŵa jwakusangalala mnope naga ndesile cinecakwe pakwakamucisya ŵane.”
WOSOPE TUCITAMA MWANGALI WOGA
Atamose tuli tutesile yindu yitatu yatutagulilene mwinaniyi, ngaŵa kuti ngasitukolasoni woga. Nambope mpaka yitukamucisye mnope. Caroline jwatumkolasile kundanda jula jwatite, “Ngusakolape woga, nambo ngaŵa mnope. Ngusamanyilila kuti Mlungu akusasamala ya une, soni ngwete acimjangu ŵapamtima ŵajinji ŵakusangamucisya kuti ngakolaga woga.” Nombe najo Rachel ŵatite, “Ndaŵi sine ngusaŵa jwangasangalala. Nambope ngwete abale ni alongo ŵangu ŵausimu ŵakusangamucisya, soni kulimbikasya. Cakusangalasyasoni mnope cili cakuti ngwete Atati ŵangu ŵakwinani ŵangusaŵecetana nawo lisiku lililyose. Yeleyi ngayikulandana ni ngakola cikamucisyo cilicose.”
Ndaŵi jikwisa jakuti tucitamaga mwangali woga mpaka kalakala. Baibulo jikusatagulila kuti yeleyi yicitendekwa m’cilambo casambano
Ndaŵi jikwisa jakuti tucitamaga mwangali woga mpaka kalakala. Baibulo jikusatagulila kuti yeleyi yicitendekwa m’cilambo casambano. Maloŵe ga Mlungu gakusati, ‘Jwalijose cacitama mumtendele pasikati pa mgunda wakwe wa mipeleya ni mkuju, soni pangali jutacajogoya.’ (Mika 4:4) Pandaŵijo, pangali jucacitujogoya kapena kutuwulasya. Yindu yosope yakala yayatutesyaga woga “yiciliŵalicika.” (Yesaya 65:17, 25) Mlungu ni Mwanagwe, jwali Klistu Yesu, cacitamilikasya ‘cilungamo.’ Yeleyi yicitendekasya kuti m’cilambomo ‘cimuŵe mtendele ni bata mpaka ndaŵi syangamala.’—Yesaya 32:17.
^ ndime 5 Mena gosope munganiji tugacenjile.
^ ndime 21 Ŵamboni sya Yehofa akusalijiganya Baibulo kwalulele ni ŵandu ŵakusaka kum’ŵandicila Mlungu.


text:
Nkhani Nambara 2: Munda Wakutowa
Wona umo caru cikuwonekera! Cilicose nchakutowa! Wona utheka na makuni, maluŵa na nyama. Kasi ungalongora zovu na nkharamu?
Kasi munda wakutowa uwu ukaŵako wuli? Tiye tiwone umo Ciuta wakanozgera caru kuti ise tikhalemo.
Cakwamba, Ciuta wakalenga utheka kuti umere pa caru. Ndipo wakalenga mitundu yose ya vyakumera vicokovicoko na vivwati na makuni. Vyakumera ivi vikupangiska caru kuŵa cakutowa. Kweni vikucita vinandi kuluska apa. Vinandi mwa vinthu ivi vikutipa vyakurya ivyo vikunowa comene.
Pamanyuma pake Ciuta wakalenga somba kuti ziskambenge mu maji na viyuni kuti vidukenge mu mlengalenga. Wakalenga ncheŵe, ŵacona na mahaci; nyama zikuluzikuru na zicokozicoko. Kasi ni nyama wuli izo zikukhala pafupi na nyumba yakwako? Kasi tikwenera kukondwa yayi kuti Ciuta wakalenga vinthu vyose ivi cifukwa ca ise?
Paumaliro, Ciuta wakapanga cigaŵa cinyake kuŵa malo ghapadera comene. Wakathya malo agha munda wa Edeni. Ukaŵa uwemi comene. Cilicose cikaŵa cakutowa. Ndipo Ciuta wakakhumbanga kuti caru cose ciŵe cakutowa nga ni munda uwo wakapanga.
Kweni laŵiskaso cithuzithuzi ca munda uwu. Kasi ukumanya ico Ciuta wakawona kuti mukaŵavya? Tiye tiwone.
Genesis 1:11-25; 2:8, 9.
Mafumbo
- Ni mwauli umo Ciuta wakacitira kuti caru ciŵe ciwemi cakuti tikhalengemo?
- Longosorani nyama zakupambanapambana izo Ciuta wakalenga. (Wonani cithuzithuzi.)
- Nchifukwa uli munda wa Edeni ukaŵa wapadera?
- Kasi Ciuta wakakhumbanga kuti caru cose ciŵe wuli?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Genesis 1:11-25.
Kasi Ciuta wakalenga vici pa zuŵa lacitatu la kulenga? (Gen. 1:12)
Nchivici cikacitika pa zuŵa lacinayi la kulenga? (Gen. 1:16)
Kasi ni nyama za mtundu wuli izo Ciuta wakalenga pa zuŵa la nambara fayivi na sikisi? (Gen. 1:20, 21, 25)
- Ŵazgani Genesis 2:8, 9.
Ni makuni ghaŵiri wuli ghapadera agho Ciuta wakamezga mu munda, kasi ghakayimilanga vici?


text:
SAMBIRO 10
Yesu Wakapulikiranga Nyengo Zose
Kasi nyengo zose nchipusu kupulikira ŵapapi ŵako?— Nyengo zinyake vikusuzga nadi. Kasi ukumanya kuti Yesu wakapulikiranga Yehova na ŵapapi ŵake ŵa pano pasi?— Ivyo Yesu wakacita vingakovwira kuti nawe upulikirenge taŵapapi ŵako, nanga ni apo nchakusuzga kucita nthena. Tiye tisambire vinandi pa nkhani iyi.
Pambere Yesu wandize pa caru capasi, wakakhalanga kucanya na Yehova Adada ŵake. Kweni Yesu wakaŵaso na ŵapapi pano pasi. Ŵapapi ŵake ŵa pano pasi ŵakaŵa Yosefe na Mariya. Kasi ukumanya ivyo vikacitika kuti Yosefe na Mariya ŵaŵe ŵapapi ŵa Yesu?—
Yehova wakatora umoyo wa Yesu kucanya na kuwuŵika mu nthumbo ya Mariya. Wakacita nthena mwakuti Yesu wababike na kukhala pa caru capasi. Ici cikaŵa cakuzizwiska! Yesu wakakuranga mu nthumbo ya Mariya nga umo ŵana wose ŵakukulira mu nthumbo za amama ŵawo. Yesu wakababika pati pajumpha myezi 9. Ivi ndivyo vikacitika kuti Yosefe na Mariya ŵaŵe ŵapapi ŵa Yesu.
Apo Yesu wakaŵa na vyaka 12, wakacita cinthu cinyake ico cikalongora kuti wakatemwanga comene Yehova. Ivi vikacitika apo Yesu na ŵapapi ŵake ŵakaluta ku Yerusalemu kukacita Paska (Paska cikaŵa cikondwelero ico Ŵaisrayeli ŵakacitanga kukumbukira zuŵa ilo Yehova wakaŵaponoska mu Eguputo). Uwu ukaŵa ulendo utali comene. Pakuwera, Yosefe na Mariya ŵakamuwona yayi Yesu. Kasi ukumanya uko wakaŵa?—
Cifukwa wuli Yesu wakaŵa pa tempele?
Yosefe na Mariya ŵakawelera ku Yerusalemu kukapenja Yesu. Ŵakafipa mtima cifukwa ŵakamusanga yayi. Kweni pati pajumpha mazuŵa ghatatu, ŵakamusanga mu tempele (Tempele yikaŵa nyumba iyo ŵanthu ŵakasoperangamo Yehova). Kasi ukumanya cifukwa ico Yesu wakaŵira mu tempele?— Cifukwa wakamanya kuti ndiko wangasambirako vya Yehova Adada ŵake. Wakatemwanga Yehova ndipo wakakhumbanga kusambira ivyo wangacita kuti wamukondweske. Nanga ni apo wakaŵa mulara, Yesu wakapulikiranga Yehova. Wakapulikiranga Yehova nanga ni apo vikaŵa vyakusuzga kucita nthena. Kasi Yesu wakapulikirangaso Yosefe na Mariya?— Enya, Baibolo likuti wakaŵapulikiranga.
Kasi ungasambirako vici kwa Yesu?— Ukwenera kupulikira ŵapapi ŵako, nanga ni para nchakusuzga kucita nthena. Kasi ndivyo ucitenge?—


text:
Kumbi Bayibolu Likambanji?
Kumbi Bayibolu lingakuwovyani kuti mulekengi kusuzgika maŵanaŵanu?
Kumbi mungamuka kuti
Hinya?
Awa?
Panyaki?
Vo Bayibolu likamba
‘Muponyiyeni Chiuta vosi vo mufipa navu mtima, chifukwa watikuphweriyani.’ (1 Petro 5:7) Bayibolu lilongo kuti Chiuta wangakuwovyani kuti muleki kusuzgika maŵanaŵanu.
Fundu zinyaki zo tisambira m’Bayibolu
Pempheru lingakuwovyani kuja ndi “chimangu chaku Chiuta” cho chitovya kuti munthu waleki kusuzgika maŵanaŵanu.—Ŵafilipi 4:6, 7.
Kuŵerenga Mazu Ngaku Chiuta kungakuwovyani so kuti muleki kufipa mtima.—Mateyu 11:28-30.
Kumbi ŵanthu azamuleka kusuzgika maŵanaŵanu?
Ŵanthu anyaki agomezga . . . kuti taŵanthu tikulengeka kuti tisuzgikengi maŵanaŵanu penipo anyaki agomezga kuti munthu waleka kusuzgika maŵanaŵanu asani waluta kuchanya pamwenga wabalika so kumalu nganyaki. Kumbi imwi muŵanaŵana wuli?
Vo Bayibolu likamba
Chiuta wazamutuzgapu vinthu vo vichitisa kuti taŵanthu tisuzgikengi maŵanaŵanu. Iyu wakutilayizga kuti: “Nyifwa yazamuŵapu so cha, chinanga nkhuliya, chinanga nkhukuta, chinanga mburwirwi kuti vazamuŵapu so cha.”—Chivumbuzi 21:4.
Mu Ufumu waku Chiuta ŵanthu azamuja mwa chimangu.—Yesaya 32:18.
▸ Kwazamuŵavi kusuzgika maŵanaŵanu kweniso kufipa mtima.—Yesaya 65:17.


text:
Vo Akuŵerenga Afumba
Kumbi pe ukaboni wuli wo ulongo kuti msumba wa Yeriko anguwuzinga kwa nyengu yimanavi?
Mwakukoliyana ndi lemba la Yoswa 6:10-15, 20, Ayisraele anguzunguliya Yeriko kamoza pa zuŵa, kwa mazuŵa 6. Pa zuŵa la nambala 7, yiwu anguzunguliya msumba wa Yeriko maulendu 7, ndipu Chiuta wanguchitiska kuti mpanda wa Yeriko uwi. Ivi vinguwovya Ayisraele kusere m’msumba uwu ndi kuwubwanganduwa. Kumbi ŵanthu wo afukuwa vinthu vapasi akoliyana ndi vo Bayibolu likamba kuti msumba wa Yeriko anguwuzinga kwa nyengu yimanavi?
Kali asilikali ayanjanga kuzinga msumba asani akhumba kuwubwanganduwa. Kwali awuzinga kwa nyengu yitali wuli, yiwu atonga chechosi cho asaniya. Wo afukuwa vinthu vapasi angusaniya vakurya vinandi ukongwa pa malu po penga msumba wa Yeriko. Buku linyaki lingukamba kuti: “Pa malu po penga msumba wa Yeriko pangusanirika tirigu munandi. . . . Ichi nchachilendu ukongwa ku ŵanthu wo afukuwa vinthu vapasi ku Palestine. Mungasaniya vakurya vakuzaza chithini chimoza pamwenga mathini ngaŵi, kweni kusaniya vakurya vinandi viyo, vichitika kaŵikaŵi cha.”
Mwakukoliyana ndi Malemba, Ayisraele ŵenga ndi chifukwa chakuvwika chakuleke kuto tirigu m’msumba wa Yeriko. Yehova wanguŵalamula kuti angatonga cha. (Yoswa 6:17, 18) Ayisraele angulonda msumba wa Yeriko ŵanthu ŵati avuna waka. Mwaviyo, tirigu wenga munandi. (Yoswa 3:15-17; 5:10) Pakuti m’msumba wa Yeriko mungusanirika tirigu munandi, mbukaboni wakuti Ayisraele anguwuzinga kwa nyengu yimanavi, nge mo Bayibolu likambiya.


text:
Yesu Khristu
Yesu Khristu
Apo Yesu wakaŵa wandababike, Baibolo likayowoyerathu kuti kwizenge munthu wakutumika na Ciuta kuzakaŵa Mesiya, panji Khristu. Zina lakuti “Mesiya” (ilo ndakufuma ku lizgu la Cihebere) na Khristu (ilo ndakufuma ku lizgu la Cigiriki) ghose ghakung’anamura “Wakuphakazgika.” Mesiya wakenera nadi kuphakazgika na mzimu wa Ciuta; ico cikung’anamura kwimikika na Ciuta kuti wacite nchito yakuzirwa. Mu vipaturo vyakunthazi mu buku lino, tisambirenge vinandi vyakukhwaskana na udindo wa Mesiya wakufiska vinthu ivyo Ciuta wakalayizga.