text:
Kumbi Tisambiranjipu pa Vo Vinguchitika Munyengu Yakali?
“Vinthu ivi . . . vikulembeka kuti vititcheŵesi, isi wo umaliru wa nyengu yinu watifikiya.”—1 ŴAKOR. 10:11.
SUMU: 11, 29
1, 2. Ntchifukwa wuli tikhumbika kukambisana vo mafumu nganayi nga Yuda nganguchita?
YERUZGIYANI kuti mutenda ndipu muwona munthu wateremuka ndi kuwa pasi. Asani namwi mutenda munthowa yeniyo, kumbi muyendengi mwakuphwere cha? Kuŵanaŵaniya vo anyaki akunangisapu, kungatiwovya kuti tileki kuchita vo yiwu anguchita. Venivi vingachitika so asani titeŵete Chiuta. Tingasambirapu fundu zakovya pa vo anyaki akunangisa, kusazgapu wo nkhani zawu zikulembeka m’Bayibolu.
2 Mafumu nganayi nga Yuda ngo tikukambisana munkhani yaluta, nganguteŵete Yehova ndi mtima wosi. Kweni penga vinthu vinyaki vo ngangunangisa. Kumbi tingasambiranji pa vo nganguchita, nanga tingachita wuli kuti tileki kuchita vo nganguchita? Asani tiŵanaŵaniya vo mafumu yanga nganguchita, tiyanduwengi ndi vinthu vo vikulembeka kali kuti vitisambizi.—Ŵerengani Ŵaroma 15:4.
KUTHEMBA ZERU ZA ŴANTHU KUZISA MASUZGU NGAKULU
3-5. (a) Chinanga kuti Asa wateŵetiyanga Yehova ndi mtima wosi, kumbi wangukumana ndi suzgu wuli? (b) Ntchifukwa wuli Asa wanguthemba ŵanthu pa nyengu yo Basha wakhumbanga kuyukiya Yuda?
3 Chakwamba, tiyeni tikambisani za ku Asa ndipu tiwoni mo Mazu ngaku Chiuta ngangatiwovye pa umoyu widu. Asa wangugomeza Yehova pa nyengu yo asilikali 1 miliyoni a ku Etiopia anguyukiya Yuda. Kweni wangugomeza Yehova cha pa nyengu yo Basha, fumu ya Yisraele yingwamba kuzenga tawuni ya Rama yo yenga mphaka ya chigaŵa cho Asa walamuliyanga. (2 Mik. 16:1-3) Asa wanguthemba zeru zaki ndipu wangupereka vinyeda kwaku Benihadadi fumu ya Asiriya kuti yiyukiyi Basha. Kumbi vo Asa wanguchita vingumuyende umampha? Bayibolu likamba kuti: “Basha wati wavwa venivi, wanguleka mwaliŵi kuzenga Rama ndipu wanguleka ntchitu yaki.” (2 Mik. 16:5) Pakwamba vinguwoneka nge kuti nthowa yo Asa wangugwirisiya ntchitu yenga yamampha.
4 Kumbi Yehova wanguviwona wuli vo Asa wanguchita? Iyu wangutuma mchimi Hanani, kuti wakachenyi Asa chifukwa chakuti wanguleka kumugomeza. (Ŵerengani 2 Mikoka 16:7-9.) Hanani wangukambiya Asa kuti: “Kwambiya sonu mpaka munthazi, ŵanthu akachitanga nawi nkhondu.” Chinanga kuti Basha wangulondeka tawuni ya Rama, ŵanthu ayukiyanga mbwenu Asa ndi ŵanthu ŵaki pa nyengu yosi yo wangulamuliya.
5 Nge mo tinguwone munkhani yaluta, Chiuta wangusanda mtima waku Asa ndipu wanguwona kuti wamuteŵetiyanga ndi mtima wosi. (1 Ŵakar. 15:14) Chiuta wawonanga kuti Asa wenga wakujipereka kwaku iyu ndipu wafiskanga vo wakhumbanga. Chinanga kuti venga viyo, watingi wakumanengi mbwenu ndi masuzgu chifukwa chakusankha vinthu mwambula kuŵanaŵana umampha. Pa nyengu yo Asa walimbananga ndi Basha, ntchinthu wuli chinguchitisa kuti wajithembi ndipuso wathembi Benihadadi m’malu mwakuthemba Yehova? Kumbi wanguŵanaŵana kuti kukoliyana ndi Asiriya ndipuso kuja ndi asilikali anandi ndiku kwatingi kuchitisengi kuti waphari nkhondu? Kumbi wanguŵanaŵana viyo chifukwa chakupasika ulongozgi uheni?
6. Kumbi tingasambiranji pa vo Asa wangunangisa? Konkhosani vakuyeruzgiyapu.
6 Nkhani yaku Asa yingatiwovya kuwona mo tichitiya vinthu pa umoyu widu. Asani takumana ndi masuzgu ngo ngangawoneka kuti palivi cho tingachita, kungaŵa kwambula kusuzga kuziŵa kuti tikhumbika kuthemba Yehova. Nanga tichita wuli asani tikhumba kumalana ndi masuzgu ngamanangamana ngo tikumana nangu pa umoyu? Kumbi tiŵanaŵana nge mo ŵanthu aŵanaŵaniya ndi kwamba kwesa kungamalisa tija? Pamwenga tiŵanaŵaniya fundu za m’Bayibolu ndi kuzigwirisiya ntchitu kuti zitiwovyi? Asani tichita viyo, tilongo kuti tigomeza Yehova kuti ndiyu wangamalisa masuzgu ngidu. Mwakuyeruzgiyapu, nyengu zinyaki ŵanthu a mubanja linu angakunyozani chifukwa chakuti muluta ku maunganu nga mpingu pamwenga ngadera. Mungapempha Yehova kuti wakulongozgeni kweniso wakuwovyeni kuziŵa vo mungachita pa nkhani yo. Vingachitika kuti akukutuzgani ntchitu ndipu musuzgika kuti musaniyi yinyaki. Asani munthu munyaki wakhumba kukulembani ntchitu, kumbi mungamukambiya kuti mwazamukhumbika kuwungana sabata yeyosi? Kaya tingakumana ndi suzgu wuli, tingachita umampha kukumbuka vo munthu munyaki yo wangulembaku sumu wangukamba. Iyu wanguti: “Ponyiyani Yehova masuzgu nginu ndipu iyu wakuwovyeningi. Wazomerezengi cha kuti munthu murunji wawi.”—Sumu 55:22.
VO VINGACHITIKA ASANI MUCHEZA NDI ŴANTHU A MIJALIDU YIHENI
7, 8. Kumbi Yehosafati wangunangisanji, nanga ndi vinthu wuli vo vinguchitika? (Wonani chithuzi cho che papeji 23.)
7 Sonu tiyeni tikambisani zaku Yehosafati, mwana waku Asa. Iyu wenga ndi mijalidu yinandi yamampha. Yehosafati wanguchita vinthu vinandi vamampha chifukwa chakuti wathembanga Chiuta. Chinanga kuti venga viyo, nyengu yinyaki wanguchita vinthu mwambula kuŵanaŵana umampha. Mwakuyeruzgiyapu, mwana waki munthurumi wanguto mwana wa ku Ahabu yo wenga fumu yiheni ya ufumu wakunkhondi. Kusazgiyapu yapa, Yehosafati wangukoliyana ndi Ahabu kuti akapumani ndi Asiriya chinanga kuti mchimi Mikaya wangumutcheŵesa. Pa nkhondu yo, Yehosafati wanguja kamanavi kubayika. Pavuli paki wanguwere ku Yerusalemu. (2 Mik. 18:1-32) Chifukwa cha vo Yehosafati wanguchita, Yehu wangumukambiya kuti: “Kumbi utenere kovya ŵanthu aheni ndipuso kumbi utenere kwanja ŵanthu wo atinkha Yehova?”—Ŵerengani 2 Mikoka 19:1-3.
8 Kumbi Yehosafati wangusambirapu kanthu pa vo vingumuchitikiya? Chinanga kuti wakhumbisisanga kukondwesa Chiuta, viwoneka kuti wangusambirapu kanthu cha pa vo vingumuchitikiya ndi Ahabu kweniso pa vo Yehu wangumutcheŵesa. Yehosafati wanguchita chinthu chinyaki chambula zeru. Iyu wangukoliyana ndi Fumu Ahaziya mwana waku Ahabu. Ahaziya wenga fumu yiheni kweniso murwani waku Chiuta. Yehosafati ndi Ahaziya angupanga masitima ngo pavuli paki ngangusweka ndipu angufiska cha vo angungapangiya.—2 Mik. 20:35-37.
9. Kumbi kucheza ndi ŵanthu aheni kungakwaska wuli umoyu widu?
9 Kuŵerenga nkhani yaku Yehosafati kungatiwovya kuti tiwoni mo tichitiya vinthu pa umoyu widu. Kumbi tingachita wuli venivi? Tingakamba kuti Yehosafati wenga fumu yamampha. Iyu wachitanga vinthu vamampha ndipu “wangupenja Yehova ndi mtima waki wosi.” (2 Mik. 22:9) Chinanga kuti venga viyo, wangukumana ndi masuzgu chifukwa chakucheza ndi ŵanthu aheni. Kumbukani nthanthi iyi: “Munthu yo watenda ndi wazeru wazamuja wazeru kweni wakuchita vinthu ndi ŵanthu azereza, wazamukumana ndi masuzgu.” (Nthanthi 13:20) Nyengu zinyaki tingayesa kovya ŵanthu wo akhumba kuziŵa uneneska kweni tikhumbika kuphwere. Yehosafati wanguja kamanavi kufwa chifukwa chakukoliyana ndi Ahabu. Mwakuyanana ŵaka, asani titanjana ndi ŵanthu wo ateŵete Yehova cha, tingakumana ndi masuzgu.
10. (a) Pa nkhani yakuto pamwenga kuyirwa, kumbi tingasambiranji kwaku Yehosafati? (b) Kumbi tikhumbika kukumbukanji asani tikhumba kwanjana ndi ŵanthu a mijalidu yiheni?
10 Kumbi tingasambiranji pa vo vinguchitikiya Yehosafati? Mkhristu wangayamba kukhumba munthurumi pamwenga munthukazi yo ndi Kaboni cha. Iyu wangachita venivi chifukwa chakuŵanaŵana kuti wamusaniyengi cha munthu wakwenere kutorana nayu mumpingu wachikhristu. Pamwenga Mkhristu wangachichizgika ndi abali ŵaki wo mbakaboni cha kuti wato pamwenga wayirwi pakuŵanaŵana kuti ‘wangaswera.’ Kusazgiyapu yapa, anyaki angaŵanaŵana nge muzichi munyaki yo wangukamba kuti: “Taŵanthu tikulengeka kuti tiyanjikengi kweniso tijengi ndi munyidu.” Kumbi Mkhristu watenere kuchitanji? Kuŵanaŵaniya vo vinguchitikiya Yehosafati kungamuwovya. Kanandi, iyu wathembanga Chiuta kuti wamulongozgengi. (2 Mik. 18:4-6) Ntchinthu wuli chinguchitika Yehosafati wati wayamba kukoliyana ndi Ahabu, yo wayanjanga Yehova cha? Yehosafati wakhumbikanga kukumbuka kuti masu ngaku Yehova ngawona ŵanthu wo atimuteŵete ndi mtima wosi. Mu nyengu yidu so, masu ngaki “ngaleresa uku ndi uku pacharu chosi chapasi” ndipu iyu ngwakunozgeka ‘kulongo nthazi zaki’ kuti watiwovyi. (2 Mik. 16:9) Iyu waziŵa mo vinthu viliri pa umoyu widu ndipu watitiyanja. Asani mukhumba munthu wakwenere kutorana nayu, kumbi mugomeza kuti Yehova waziŵa ndipu wakhumba kukuwovyani? Mungakayikanga cha kuti wakuwovyeningi!
MUNGAJIKUZGANGA CHA
11, 12. (a) Kumbi Hezekiya wangulongo wuli vo venga mumtima mwaki? (b) Ntchifukwa wuli Chiuta wanguleka kukwiyiya Hezekiya?
11 Vo tingasambira kwaku Hezekiya vikwaskana ndi mtima. Yehova yo wasanda mitima, nyengu yinyaki wanguvumbuwa vo venga mumtima waku Hezekiya. (Ŵerengani 2 Mikoka 32:31.) Iyu wati watama ukongwa, Chiuta wangumulongo chisimikizgu kuti wachirengi. Chisimikizgu chenichi chenga chithuthuzi cho chinguwere vuli. Viwoneka kuti akaronga aku Babiloni angutuma nthumi kuti zikafumbi za chisimikizgu chenichi. (2 Ŵakar. 20:8-13; 2 Mik. 32:24) Hezekiya wangulongo vo venga mumtima mwaki chifukwa Chiuta ‘wati wamuleka,’ wangulongo nthumi zo “nyumba yaki yosi yakusungiyamu chuma.” Vinthu vambula zeru vo Hezekiya wanguchita, vinguvumbuwa “vosi vo venga mumtima waki.”
12 Bayibolu lititikambiya cha vo vinguchitisa kuti Hezekiya wajikuzgi. Kumbi chenga chifukwa chakuti wanguthereska Asiriya pamwenga chifukwa chakuti Chiuta wangumuchizga mwakuziziswa? Kumbi chenga chifukwa chakuti wenga ndi “chuma chinandi kweniso unkhankhu”? Mwemosi mo venge, chifukwa chakuti Hezekiya wangujikuzga ‘wangulongo cha kuwonga pa vinthu vamampha vo vingumuchitikiya.’ Venivi venga vakuchitisa chitima ukongwa! Chinanga kuti Hezekiya wanguninizikiya Yehova kuti wangumuteŵete ndi mtima wosi kweni vo wanguchita pa nyengu yinyaki, vingumukondwesa cha Yehova. Pavuli paki, “Hezekiya wangujiyuyuwa” ndipu iyu ndi ŵanthu wo waŵalamuliyanga, Chiuta wanguleka kuŵakwiyiya.—2 Mik. 32:25-27; Sumu 138:6.
13, 14. (a) Kumbi mpha nyengu niyi po Yehova ‘wangatileka kuti tiyeseki’? (b) Kumbi tingachita wuli asani ŵanthu atitiwonga pa vo tachita?
13 Kumbi kuŵerenga ndi kuŵanaŵaniya nkhani yaku Hezekiya kungatiwovya wuli? Kumbukani kuti Hezekiya wangwamba kujikuzga pati pajumpha nyengu yimanavi kutuliya po Yehova wanguthereska Senakeribu kweniso wati wachizgika ku nthenda yaki yo watingi wafwengi nayu. Nanga isi? Asani tafiska kuchita chinthu chinyaki chikulu, Yehova ‘wangatileka kuti tiyeseki,’ tilongo vo ve mumtima mwidu. Mwakuyeruzgiyapu, mubali wangayesesa kunozgeke nkhani ndi kuchiyikamba pa gulu la ŵanthu. Anandi angamuwonga chifukwa cha nkhani yo wakamba. Kumbi iyu wangachita wuli?
14 Asani ŵanthu atitiwonga, tingachita umampha kugwirisiya ntchitu mazu ngaku Yesu ngakuti: “Asani mwachita vosi vo akukambiyani kuti muchiti, mukambengi kuti: ‘Te akapolu ambula ntchitu. Vo tachita ndivu takhumbikanga kuchita.’” (Luka 17:10) Tingasambirapu so kanthu pa vo Hezekiya wanguchita. Iyu wangulongo jalidu lakujikuzga chifukwa ‘wanguwonga cha vinthu vamampha vo Chiuta wangumuchitiya.’ Asani tingaŵanaŵaniya vo Chiuta watichitiya, vitiwovyengi kuti tileki kuja ndi mijalidu yo Yehova watinkhana nayu. Tingalongo kuti titimuwonga Yehova mwa vakukamba vidu. Iyu wakutipasa Bayibolu ndi mzimu waki kuti vitiwovyi.
PHWERIYANI ASANI MUSANKHA VINTHU
15, 16. Ntchifukwa wuli Josiya wangufwa, nanga Chiuta wangulekiyanji kumuvikiriya?
15 Nanga ntchinthu wuli cho tingasambirapu pa vo vinguchitikiya Fumu yamampha Josiya? Ŵanaŵaniyani vo vinguchitisa kuti waphaliki nkhondu kweniso wafwi. (Ŵerengani 2 Mikoka 35:20-22.) Josiya “wanguluta kuchichita nkhondu” ndi Fumu Neko ya ku Egipiti chinanga kuti yingumukambiya kuti yinguza kuzilimbana ndi iyu cha. Bayibolu likamba kuti vo Neko wangukamba, vingutuliya “mumulomu mwaku Chiuta.” Nanga ntchifukwa wuli Josiya wanguluta mbwenu kuchipumana nayu? Bayibolu likamba cha.
16 Kumbi Josiya watingi waziŵengi wuli kuti mazu ngo Neko wangukamba ngangutuliya nadi kwaku Yehova? Iyu watingi wafumbengi Yeremiya, yo wenga yumoza mwa achimi akugomezeka. (2 Mik. 35:23, 25) Kweni Bayibolu likambapu cha kuti wanguchita viyo. Neko wakanga ku Karchemishi kuchichita nkhondu ‘ndi mtundu unyaki.’ Iyu walutanga ku Yerusalemu cha. Kusazgiyapu yapa, zina laku Chiuta lakwaskikanga cha chifukwa Neko wanyozanga Yehova cha pamwenga ŵanthu ŵaki. Mwaviyo, Josiya wanguŵanaŵana umampha cha kuti wachiti nkhondu ndi Neko. Kumbi pe fundu yo tingasambirapu pa nkhani yeniyi ndi kuyigwirisiya ntchitu? Asani takumana ndi suzgu, tingachita umampha kuŵanaŵaniya mo Yehova watiyiwone nkhani yo.
17. Asani takumana ndi suzgu, kumbi tingachita wuli kuti tileki kunangisa nge mo Josiya wanguchitiya?
17 Asani takumana ndi suzgu, tikhumbika kuŵanaŵaniya fundu za m’Bayibolu zo zingakwaskana ndi nkhani yo ndi kuzigwirisiya ntchitu mu nthowa yakwenere. Pangaŵa nkhani zinyaki zo tingakhumbika kufumba ŵara kuti atiwovyi. Tingayamba dankha kuŵanaŵaniya vinthu vo tiziŵa kali pa nkhani yo ndipuso kufufuza mumabuku ngidu. Kweni pangaŵa so fundu zinyaki za m’Bayibolu zo tingakhumbika kuziŵanaŵaniya zo mura wangatiwovya kuti tizivwisi. Mwakuyeruzgiyapu, muzichi wangaziŵa kuti we ndi udindu wakupharazga uthenga wamampha. (Mac. 4:20) Zuŵa linyaki wangakhumba kuluta kuchipharazga kweni murumu waki yo ndi Kaboni cha, wangamukambiya kuti wangalutanga cha. Munthurumi yo wangakamba kuti pajumpha nyengu kutuliya po anguchitiyapu vinthu limoza. Mwaviyo, wakhumba kuti achiti vinthu vinyaki ŵe limoza. Muzichi yo wangaŵanaŵaniya fundu zakovya zo zisanirika m’Bayibolu nge yakuti, tikhumbika kuvwiya Chiuta ndipuso kusambiza ŵanthu. (Mat. 28:19, 20; Mac. 5:29) Chinanga kuti ve viyo, watenere so kuŵanaŵaniya fundu yakuti munthukazi wakhumbika kujithereska kwa murumu waki kweniso kuchita vinthu mwazeru. (Ŵaef. 5:22-24; Ŵaf. 4:5) Kumbi murumu waki watimukaniziya limu kupharazga pamwenga wakhumba ŵaka kuti achitiyi limoza vinthu vinyaki pa zuŵa lenilo? Tikhumbika kuchita vinthu mwazeru kuti tichiti khumbu laku Chiuta ndipuso kuyesesa kuja ndi njuŵi yamampha.
TEŴETIYANI YEHOVA NDI MTIMA WOSI KUTI MUJE ALIKONDWA
18. Kumbi tingayanduwa wuli asani tiŵanaŵaniya nkhani za mafumu nganayi zo zakonkhoseka munkhani iyi?
18 Chifukwa chakuti ndisi akubuda, nyengu zinyaki tingachita chimoza mwa vinthu vo nganguchita mafumu nganayi ngo takambisana. (1) Tingayamba kuthemba zeru za ŵanthu mwambula kuziŵa, (2) tingayamba kucheza ndi ŵanthu a mijalidu yiheni, (3) tingayamba kujikuzga pamwenga (4) tingayamba kusankha vinthu techendaŵanaŵaniyi mo Chiuta watiyiwone nkhani yo. Ntchinthu chakuchiska kuziŵa kuti Yehova wawona vamampha mwaku isi nge mo wanguchitiya ndi mafumu nganayi. Yehova wawona so mo titimuyanjiya ndipuso kuti tikhumbisisa kumuteŵete ndi mtima wosi. Ndichu chifukwa chaki watititcheŵesa mwakugwirisiya ntchitu vinthu vo vinguchitika mu nyengu yakali kuti watiwovyi kuti tingachitanga cha maubudi ngakulungakulu. Mwaviyo, titenere kuŵanaŵaniya nkhani za m’Bayibolu zenizi ndipuso kuwonga Yehova chifukwa chakuti wakuchitisa kuti zilembeki.


c: text/html

text:
Mosse Mbuladye waku Makanjira ku Mangochi wakwibila mu Mwenye mu shop ndipo wayamba kusambazga banthu bakuwona.
Pali shop yinyake iyo yili mu 1st Street mukati mwa town ya Johannesburg umo Mosse wakugwila ndipo iye ndiye bakumugomezga chomene ma bwana ghake mu shop iyi.
Mosse Mbuladye walikupangana na munyamata munyake waku Lilongwe uyo wakugwila ntchito ku Rosebank kuti ndiye wamusungilenge ndalama izo wakwiba mu shop iyi ya ba Mwenye.
Nkhani Mchitumbuka yanguyowoya naye kuti yimanye ndyali izo iye wakuchita kuti wayambe kusambazga ndipo iye wangutizgola mwa ntheula:
“Adada mumanye kuti pano pa Joni kakwiza kekha kakulawula! Chifukwa nthowa zakasambazgilo kuno ku South Africa ni kajimanyile wekha mukhuto wa fulu!”
Mutolamakani wakaluta kwa mubwezi wake, Charles Banda, uyo wakugwila ku Rosebank pafupi na malo agho banthu bakukwelelapo sitima yapasi.
Banda ndiye wakavumbula chona mu saka kuti vose vimanyikwe umo ndalama zikufumila mu shop iyi.
Nkhani yose umo banthu aba bakuyendeskela kuti batole ndalama mu shop ya Mwenye, ni iyi:-
Mbuladye wakutola sopo ya sunlight nakunjizgamo ndalama mukati yakukwana ma R200 ghatatu panji ghanayi ndipo nyengo zinyake pala wanjizga makola mukukwana gha nkhondi.
Sono sopo iyi wakuyibika pakuti kasitomala wangafikila yekha chaaa kuti watole. Ntheula Charles Banda ndiye wakulutanga dazi lililose kukagula sopo ya sunlight pamoza na vinyake.
Ndalama izi kwasono pano zakwana R25,000.
Mbuladye wakayamba kwenda ku Joni muchaka cha 2015 ndipo chaka chamala vikamuyendela makola mwakuti walikukagula nyumba zinandi ku Blantyre ndipo chaka chino wakuti ntchaumalilo pala ndalama zakwana mbwenu wawelelengethu kukaya.
Chaka chamala ndalama izi wakasungiskanga munyake ndipo chaka chino wakusungiskaso munyakeso.
Mu shop iyi benecho ba mwenye balikubikamo ma camera kwene iye Mbuladye wakukhatalako yayi pakuti wananthowa zake izo iye wakupanga.
Kwasono pano Mosse wandakoleke dankha yayi chifukwa wandamanyikwe kuti wakwiba mu shop iyi.
Chalo cha South Africa ntchimoza mwa vyalo ivo banthu banandi bakuchimbililako kukapenja wovwili chifukwa bazungu bachaliko banandi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SAMBIRU 6
Davidi Wengavi Mantha
Kumbi uchita wuli asani wachita mantha?— Akhumba uluta kwa ama ŵaku pamwenga kwa ada ŵaku kuti akuwovyi. Kweni pe munthu munyaki so yo wangakuwovya. Iyu we ndi nthazi kuluska weyosi. Kumbi utimuziŵa?— Hinya, ndi Yehova Chiuta. Tiyi tikambiskani vakukwaskana ndi Davidi, mnyamata yo wazumbulika m’Bayibolo. Iyu wengavi mantha chifukwa waziŵanga kuti nyengu zosi Yehova wamuwovyengi.
Kutuliya pa unamana waki, apapi ŵaki angumusambiza kuti wayanjengi Yehova. Ivi vinguwovya Davidi kuti waleki kuchita mantha chinanga kuti wangakumana ndi vinthu vakofya. Iyu waziŵanga kuti Yehova ndi Mubwezi waki ndipuso kuti wamuwovyengi. Zuŵa linyaki, Davidi wachiliska mbereri kunguza nkharamu yikulu yo yinguko mbereri ndi mulomu waki! Kumbi uziŵa vo Davidi wanguchita? Iyu wangutchimbizga nkharamu yo ndipu wanguyibaya ndi manja pe kwambula chidya! Ndipu pavuli paki, Davidi wangubaya chikoku cho chinguko mbereri! Kumbi uŵanaŵana kuti ndiyani yo wanguwovya Davidi?— Hinya, wenga Yehova.
Penga so nyengu yinyaki yo Davidi wangulongo chiganga. Ayisraele achitanga nkhondu ndi Afilisti. Msilikali munyaki wa Afilisti wenga mtali ukongwa ndipuso chenga chinkhara chanthazi. Iyu wadanikanga kuti Goliati. Chinkhara chenichi chanyozanga asilikali a Yisraele ndipuso Yehova. Goliati wawofyanga asilikali a Yisraele kuti ŵazi kuzipumana nayu. Kweni Ayisraele wosi awopanga kupumana nayu. Davidi wati wavwa wangukambiya Goliati kuti: ‘Ini ndikupumengi! Yehova wandiwovyengi ndipu ndipundengi!’ Kumbi uŵanaŵana kuti Davidi wenga ndi chiganga?— Hinya, wenga ndi chiganga ukongwa. Kumbi ungayanja kuziŵa vo vinguchitika pavuli paki?
Davidi wanguto chakuponye ndi mya yinkhondi yankhurungu ndipu wanguluta kuchipumana ndi chinkhara. Goliati wati wawona kuti Davidi ndi mwana, wangwamba kumunyoza! Kweni Davidi wangumukambiya kuti: ‘Iwi utuza kwaku ini ndi lipanga kweni ini ndituza kwaku iwi mu zina laku Yehova!’ Pavuli paki wanguŵika mwa mukachingwi, wangutchimbiriya kwaku Goliati ndipu wanguwuponya. Mwa wo ungufikiya pachisku chaku Goliati. Chinkhara cho chinguwa pasi ndi kufwiya penipo! Ŵati awona ivi, Afilisti wosi anguchita mantha ndipu anguthaŵa. Kumbi Davidi yo wenga mwanamana wangufiska wuli kubaya chinkhara?— Iyu wanguwovyeka ndi Yehova yo wenga ndi nthazi kuluska chinkhara cho.
Kumbi tingasambiranji pa nkhani yaku Davidi?— Yehova ngwanthazi kuluska weyosi. Ndipu iyu ndi Mubwezi waku. Sonu asani nyengu yinyaki wazichita mantha, uzikumbuki kuti Yehova wangakuwovya kuti uje ndi chiganga!
ŴERENGA M’BAYIBOLO LAKU
Sumu 56:3, 4
1 Samuele 17:20-54


text:
Nkhani 65: Kugaŵika kwa Ufumu
KUMBI wachiziŵa chifukwa cho munthu yo waperuriya chakuvwala chaki? Yehova ndiyu wangumutuma kuti wachiti viyo. Munthu uyu ndi Ahija, mchimi waku Chiuta. Kumbi utimuziŵa mchimi? Mchimi ndi munthu mweniyo Chiuta watimukambiya vinthu vo vazamuchitika kunthazi.
Yapa sonu, Ahija wakambiskana ndi Yeroboamu. Yeroboamu wenga munthu wakuzirwa yo wagwiriyanga nchitu Solomoni. Ahija wati wakumana ndi Yeroboamu panthowa, wanguchita chinthu chakuziziswa. Iyu wanguzuwa chakuvwala chaki chifya ndi kuchikeluwa vigamba 12. Ndipu wangukambiya Yeroboamu kuti: ‘Utopu vigamba 10 vije vaku.’ Kumbi wachiziŵa chifukwa cho Ahija wapaskiya Yeroboamu vigamba 10?
Ahija wangumukonkhoske kuti Yehova wamulondengi ufumu Solomoni. Ndipu wangukamba so kuti Yehova waperekengi mafuku 10 kwaku Yeroboamu. Ichi chang’anamuwanga kuti mafuku ngaŵi ndingu ngapaskikengi kwaku Rehoboamu, mwana waku Solomoni.
Sonu Solomoni wangukwiya ukongwa wati wavwa vo Ahija wangukambiya Yeroboamu. Iyu wakhumbanga kubaya Yeroboamu. Kweni Yeroboamu wanguthaŵiya ku Egipiti. Ndipu pati pajumpha kanyengu kamanavi Solomoni wangufwa. Iyu wanguwusa kwa vyaka 40 ndipu mwana waki Rehoboamu, ndiyu wanguja fumu. Yeroboamu wati wavwa kuti Solomoni wakufwa, iyu wangutuwaku ku Egipiti ndi kuwere ku Yisraele.
Rehoboamu wenga fumu yamampha cha. Iyu waŵachitiyanga nkhaza ukongwa ŵanthu kuphara awiski a Solomoni. Yeroboamu ndi ŵalaŵala anyaki anguluta kuchikambiskana ndi Fumu Rehoboamu, kuti waleki kuchitiya ŵanthu nkhaza. Kweni Rehoboamu wanguŵavwiya cha. M’malumwaki, iyu wangulutirizga kuchitiya ŵanthu nkhaza kuphara pakwamba. Sonu ŵanthu angumuŵika Yeroboamu kuti waje fumu ya mafuku 10. Kweni mafuku ngaŵi, laku Benjamini ndi Yuda ngangusankha Rehoboamu kuja fumu yawu.
Yeroboamu wakhumbanga cha kuti ŵanthu alutengi kuchisopa kunyumba yakusopiyamu yaku Yehova, ku Yerusalemu. Sonu iyu wangupanga ŵana ang’ombi ŵaŵi a golidi ndipu wangukambiya ŵanthu a ufumu wa mafuku 10 kuti aŵasopengi. Pambula kuswera, ŵanthu a m’charu mo angwamba kuswa malangu ndipuso kubayana.
Mu ufumu wa mafuku ngaŵi namu mwenga masuzgu. Vyaka vinkhondi vechendakwani kutuliya po Rehoboamu wanguja fumu, fumu ya ku Egipiti yinguza kuzirwana nkhondu ndi ŵanthu a ku Yerusalemu. Yinguto chuma chinandi cha m’nyumba yakusopiyamu yaku Yehova. Sonu kwanyengu yimanavi, nyumba yakusopiyamu yinguja so nge po yenge pakwamba yati yazengeka waka.
1 Ŵakaronga 11:26-43; 12:1-33; 14:21-31.
Mafumbu
- Zumbuwa mazina nga anthurumi ŵaŵi wo we pachithuthuzi, kumbi yiwu ŵenga ayani?
- Kumbi Ahija wachitanji ndi chakuvwala chaki, nanga vo wachita ving’anamuwanji?
- Kumbi Solomoni watesa kumuchitiyanji Yeroboamu?
- Nchifukwa wuli ŵanthu asankha Yeroboamu kuja fumu ya mafuku 10?
- Nchifukwa wuli Yeroboamu wangupanga ŵana ŵang’ombi ŵaŵi ŵagolidi, ndipu pavuli paki nchinthu wuli cho chinguchitikiya charu cho?
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitikiya ufumu wa mafuku ngaŵi ndi nyumba yaku Yehova yakusopiyamu ku Yerusalem?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga 1 Ŵakaronga 11:26-43.
Kumbi Yeroboamu wenga ndi nkharu wuli, ndipu Yehova wangumulayizganji asani wangusunga malangu ngaku Chiuta? (1 Ŵaka. 11:28, 38)
- Ŵerenga 1 Ŵakaronga 12:1-33.
Kumbi apapi kweniso ŵara a mpingu angasambiranji pa chakuwoniyapu chiheni chaku Rehoboamu, pankhani ya kuleka kugwiriskiya nchitu ulongozgi mwakwenele? (1 Ŵaka. 12:13; Waku. 7:7; 1 Pet. 5:2, 3)
Kumbi achinyamata atenele kulereska kwaku yani kuti alonde ulongozgi wakugomezgeka pakupanga vakusankha vikuluvikulu pa umoyu? (1 Ŵaka. 12:6, 7; Ntha. 1:8, 9; 2 Timo. 3:16, 17; Ŵahe. 13:7)
Kumbi nchinthu wuli cho chingumupangiska Yeroboamu kuti wajalikiski malu ngaŵi ngakusope mwana wang’ombi, ndipu ivi vingulongo wuli kuleka kulongo chigomezgu mwaku Yehova? (1 Ŵaka. 11:37; 12:26-28)
Kumbi ndiyani yo wangulongozga ŵanthu a ufumu wa mafuku 10, kuti agarukiyi kusopa kwauneneska? (1 Ŵaka. 12:32, 33)


text:
TICHITENGI VINTHU NGE AKHRISTU
Kuphwere Malu Ngidu Ngakusopiyamu
Nyumba za Ufumu ndi nyumba waka cha kweni ndi malu ngakupaturika ngo tisopiyamu Yehova. Kumbi weyosi wangawovya wuli kuti Nyumba ya Ufumu yijengi yakutowa? Woneriyani video yakuti Kuphwere Malu Ngidu Ngakusopiyamu. Pavuli paki, kambisanani mafumbu yanga:
Kumbi Nyumba za Ufumu zigwira ntchitu wuli?
Ntchifukwa wuli tikhumbika kuphwere ndipuso kunozga Nyumba ya Ufumu nyengu zosi?
Kumbi mbayani wo awonere ntchitu yakunozga Nyumba ya Ufumu?
Ntchifukwa wuli tikhumbika kuphwere kuti tileki kuchita ngozi asani tigwira ntchitu yakunozga Nyumba ya Ufumu, nanga vakuwoniyapu nivi va kujivikiliya vo tawona mu vidiyo?
Kumbi tingamutumbika wuli Yehova ndi vakupereka vidu?


text:
Kasi Mukukumbuka?
Kasi muli kuŵazga magazini gha Gongwe la Mulinda ghasonosono apa? Yezgani kuzgora mafumbo agha:
Kasi pa Nisani 14, mwanamberere wa Paska wakeneranga kukomeka nyengo wuli?
Mabaibolo ghanyake ghakuti “na mise,” “misemise,” panji “para dazi lanjira waka” kweni ungweru ucalipo. (Ex. 12:6)—12/15, peji 18-19.
Kasi ni fundo wuli za mu Baibolo izo zingawovwira ŵawukirano kuti ŵasankhe vinthu mwavinjeru?
Zitatu ni izi (1) Penjani dankha Ufumu wa Ciuta na urunji wake. (Mat. 6:19-34) (2) Sangani cimwemwe pakuteŵetera ŵanji. (Mil. 20:35) (3) Teŵeterani Ciuta mwakukwana apo mucali ŵawukirano. (Muph. 12:1)—1/15, peji 19-20.
Kasi ŵanthu ŵanayi awo ŵakwera pa mahaci kwambira mu 1914 ŵakwimira vici?
Yesu, ndiyo wakwera pa haci lituŵa, ndipo wakacimbizga Satana na viŵanda vyake kucanya. Uyo wakwera pa haci liswesi wakwimira nkhondo izo zasuzga comene ŵanthu. Uyo wakwera pa haci lifipa wakwimira njara. Uyo wakwera pa haci lituwulufu wakukoma ŵanthu na nthenda zakofya, ndipo wakoma ŵanthu mamiliyoni ghanandi. (Uvu. 6:2-8)—2/1, peji 6-7.
Kasi nyengo yakuti “nthengwa ya Mwanamberere” yicitike yizamukwana pawuli? (Uvu. 19:7)
Yizamucitika para Themba, Yesu Khristu, lazakamalizga kutonda kwake, pamanyuma pakuti Babuloni Mukuru waparanyika ndiposo nkhondo ya Haramagedoni yamara.—2/15, peji 10.
Cifukwa wuli Ŵayuda ŵa mu nyengo yakale “ŵakalindiliranga” Mesiya? (Luka 3:15)
Palije ukaboni uwo ukulongora kuti Ŵayuda ŵa mu nyengo ya Yesu ŵakawumanyanga makora ucimi wa Daniyeli wakuyowoya vya Mesiya, umo ise tikuwumanyira. (Dan. 9:24-27) Ndipouli, ŵakwenera kuti ŵakapulika ivyo mungelo wakaphalira ŵaliska, panji ivyo nchimi yanakazi, Ana, yikayowoya yikati yawona Yesu mu tempile pa nyengo iyo wakaŵa bonda. Kweniso ŵakumanya vya nyenyezi ŵakiza kuzakapenja ‘uyo wakababika themba la Ŵayuda.’ (Mat. 2:1, 2) Pamanyuma, Yohane Mubapatizi wakalongora kuti Khristu wali pafupi kwiza.—2/15, peji 26-27.
Kasi tingacita wuli kuti kayowoyero kithu kaleke kuŵa Enya apo tikunena Cara? (2 Kor. 1:18)
Nyengo zinyake tingatondeka kufiska ivyo tikalayizga cifukwa ca vinthu vyamabuci. Kweni usange talayizga cinthu cinyake, tikwenera kuyezgayezga kufiska.—3/15, peji 32.
Kasi tingacita wuli kuti tikane ciyezgo ca kuwonelera vithuzithuzi vyamuziro?
Pali fundo zitatu zakovwira (1) Usange mwamabuci tawona vinthu vyakuwuska khumbo lakugonana, nyengo yeneyiyo tikwenera kulaŵiska kumphepete. (2) Tikwenera kuvikilira maghanoghano ghithu mwa kughanaghanira comene vinthu viwemi na kulomba kwa Ciuta. (3) Tikwenera kuvikilira mendero ghithu mwa kugega mafilimu panji Mawebusayiti agho ghakulongora vithuzithuzi vyamuziro.—4/1, peji 10-12.
Kasi pangaŵa masuzgo wuli usange Mkhristu wangasida mbumba yake na kuluta ku caru cinyake kukapenja ndalama?
Para ŵapapi na ŵana ŵakukhala pamoza yayi, ŵana ŵangasuzgika maghanoghano ndipo nkharo yawo yinganangika. Ŵangamba kuŵakwiyira ŵapapi ŵawo. Ndipo awo ŵakukhala kutali na munyawo wa mu nthengwa ŵangayezgeka kuti ŵacite uleŵi.—4/15, peji 19-20.
Cifukwa wuli vigeŵenga ivyo ŵakavipayikanga pa khuni ŵakaviphyoranga malundi?
Ŵaroma ŵakapayikanga pa khuni ŵanthu ŵanyake awo ŵaswa malango. Ŵayuda ŵakalomba kuti malundi gha vigeŵenga ivyo ŵakavipayika pafupi na Yesu ghaphyoleke. Ici cikapangiska kuti vigeŵenga vitondeke kuthuta makora, na kufwa luŵiro. Ntheura vikagona pa khuni yayi. (Dute. 21:22, 23)—5/1, peji 11.
Kasi tikwenera kukumbuka mafumbo ghanayi ngani para tili mu upharazgi?
Kasi ŵanthu awo nkhukhumba kuŵapharazgira mbanjani? Kasi naŵasanga nkhu? Kasi nyengo yiwemi yakuŵasangira ni nji? Kasi nkhwenera kucita wuli pakuŵapharazgira?—5/15, peji 12-15.
Kasi hona wakoma ŵanthu ŵanandi wuli?
Mu vyaka vya m’ma 1900 ivyo vyajumpha, wakakoma ŵanthu 100 miliyoni. Pa nyengo yasono, wakukoma ŵanthu pafupifupi 6 miliyoni pa caka.—6/1, peji 3.


text: 31 Yehova wakuti: “Pa nyengo iyo, nizamuŵa Chiuta wa mbumba zose za Israyeli, ndipo iwo ŵazamuŵa ŵanthu ŵane.”+2 Yehova wakuti:“Ŵanthu awo ŵakapona ku lupanga ŵakasanga uwemi mu mapopa,Apo Israyeli wakalutanga ku malo ghake ghakupumulirako.”3 Yehova wakawoneka kwa ine kufuma kutali chomene, wakati:“Nakutemwa na chitemwa chamuyirayira.Lekani nakuguza na lusungu.*+4 Nizamumuzenganiso, ndipo muzamuzengeka.+Iwe mwali wa Israyeli, uzamutoraso tung’oma twakoUzamukondwa na kuvina.+5 Uzamupandaso mpheska mu mapiri gha Samariya.+Ŵakupanda ŵazamupanda na kusangwa na vipambi vyawo.+6 Zuŵa lizenge apo ŵalinda mu mapiri gha Efurayimu ŵazamuchemerezga kuti:‘Wukani, tiyeni tikwelere ku Ziyoni, kwa Yehova Chiuta withu.’”+7 Yehova wakuti:“Chemerezgani kwa Yakhobe mwakukondwa.Sekelerani chifukwa muli pachanya pa mitundu.+Pharazgani, lumbani, na kuyowoya kuti:‘A Yehova, ponoskani ŵanthu ŵinu, ŵakukhalapo ŵa Israyeli.’+8 Nizenge nawo kufuma ku charu cha kumpoto.+Niŵawunganyenge pamoza kufuma ku vigaŵa vyakutali chomene vya charu chapasi.+Mukati mwawo muŵenge ŵachibulumutira na ŵakupendera,+Mwanakazi wanthumbo pamoza na uyo wakubaba.Wumba ukuru uwelerenge kuno.+9 Ŵizenge uku ŵakulira.+Niŵadangilirenge apo ŵakupempha kuti niŵachitire chitima.Niŵalongozgerenge ku tumilonga twa maji,+Mu nthowa yakunyoloka kuti ŵaleke kukhuŵara.Pakuti ndine Dada wa Israyeli, ndipo Efurayimu ni mwana wane wakwamba.”+10 Pulikani mazgu gha Yehova, imwe mitundu,Pharazgani mu virwa vyakutali,+ kuti:“Uyo wakambininiska Israyeli wamuwunganyenge pamoza.Wamulaŵilirenge nga umo muliska wakuchitira na mskambo wake.+11 Pakuti Yehova wazamuwombora Yakhobe+Na kumuthaska mu woko la uyo ngwankhongono kuluska iyo.+12 Ŵizenge na kuchemerezga mwachimwemwe pachanya pa Ziyoni+Ŵazamumwemwetera chifukwa cha uwemi wa Yehova,Chifukwa cha vyakurya, vinyo liphya,+ mafuta,Twana twa mberere na twa ng’ombe.+Ŵazamuŵa nga ni munda wakuthilirika makora,+Ndipo ŵazamutamburaso yayi.”+13 “Pa nyengo iyo, ŵamwali ŵazamukondwa na kuvina,Ŵanyamata na madoda pamoza.+Nizamusintha kutengera kwawo kuŵa kusekelera.+Nizamuŵapembuzga na kuŵapa chimwemwe m’malo mwa chitima.+14 Nizamukhorweska ŵasembe na vinthu vinandi,*Ŵanthu ŵane ŵazamukhorwa na uwemi wane,”+ wakuti Yehova.15 “Yehova wakuti:‘Lizgu likupulikikwa mu Rama,+ kutengera na kulira kukuru.Rakelo wakulilira ŵana ŵake.+Wakana kupembuzgika pa ŵana ŵake,Chifukwa ŵalikoso chara.’”+16 Yehova wakuti:“‘Leka kulira, masozi ghaleke kufuma mu maso ghako,Chifukwa upokerenge njombe pa mulimo wako,’ wakuti Yehova.‘Ŵamuwerako ku charu cha mulwani.’+17 Yehova wakuti: ‘Munthazi mwako muli chigomezgo.+Ŵana ŵako ŵazamuwelera ku charu chawo.’”+18 “Napulika nadi kulira kwa Efurayimu,‘Mwanichenya, ndipo nachenyeka,Nga nkhang’ombe ako kandasambizgike.Niwezgani ndipo niwelerenge nadi,Pakuti ndimwe Yehova Chiuta wane.19 Nkhati nawelera nkhajinyumwa.Nkhati nawovwirika kumanya,+ nkhajitimba pa chigha chifukwa cha chitima.Nkhakhozgeka soni na kuyuyulika,+Pakuti nkhayegha muyuyuro wa uwukirano wane.’”20 “Asi Efurayimu ni mwana wakuzirwa kwa ine, mwana wakutemweka?+Pakuti nanga nkhumususka, nichali kumukumbuka.Lekani nkhumunwekera.+Ndipo nimuchitirenge nadi chitima,” wakuti Yehova.+21 “Jiŵikira vimanyikwiro pa msewu,Na kwimika viphambano.+Ŵika mtima wako pa msewu ukuru, nthowa iyo ukwenera kwendamo,+Welera, iwe mwali wa Israyeli, welera ku misumba yako.22 Kasi uyingayingenge m’paka pawuli, iwe mwana msungwana wambura kugomezgeka?Pakuti Yehova walenga chinthu chiphya mu charu:Mwanakazi waskerenge mwanalume.”23 Yehova wa mawumba, Chiuta wa Israyeli wakuti: “Para nawezga awo ŵakakoleka, ŵazamuyowoyaso mazgu mu charu cha Yuda na mu misumba yake, ghakuti: ‘Yehova wakutumbike, iwe malo ghakukhalamo ghaurunji,+ iwe phiri lituŵa.’+24 Mu Yuda na misumba yake yose, ŵanthu ŵazamukhalamo pamoza, ŵalimi na awo ŵakuliska miskambo.+25 Pakuti nizamukhutiska uyo wavuka, na kukhorweska waliyose uyo wakutambura.”+26 Penepapo nkhawuka na kubenura maso ghane, tulo twane tukaŵa tuwemi chomene.27 Yehova wakuti: “Wonani, mazuŵa ghakwiza, ndipo nizamupandamo mu nyumba ya Israyeli na nyumba ya Yuda mbuto* ya ŵanthu na mbuto ya viŵeto.”+28 “Nga umo nkhaŵalaŵiliranga pakuzgura, kubwangandura, kuwiskira pasi, kuparanya na kupweteka,+ ndimo nizamuŵalaŵililira pakuzenga na kupanda,”+ wakuti Yehova.29 “Mu mazuŵa agho, ŵazamuyowoyaso yayi kuti: ‘Ŵadada ŵakarya mpheska zakuntchantchamira, kweni mino gha ŵana ndigho ghakazilirika.’+30 Kweni munthu yose wazamufwa chifukwa cha kwananga kwake. Munthu uyo wakurya mpheska zakuntchantchamira ndiyo mino ghake ghazamuzilirika.”31 Yehova wakuti: “Wonani, mazuŵa ghakwiza, nizamuchita phangano liphya na nyumba ya Israyeli na nyumba ya Yuda.+32 Lizamuŵa nga ni phangano ilo nkhachita na ŵasekuru ŵawo chara pa zuŵa ilo nkhaŵakora pa woko kuŵafumiska mu charu cha Eguputo,+ ‘phangano lane ilo ŵakaswa,+ nangauli nkhaŵa fumu* yawo yeneko,’ wakuti Yehova.”33 “Pakuti ili ni phangano ilo nizamuchita na nyumba ya Israyeli pamanyuma pa mazuŵa agho,” wakuti Yehova. “Nizamuŵika dango lane mukati mwawo,+ nizamulilemba mu mitima yawo.+ Ndipo nizamuŵa Chiuta wawo, iwo ŵazamuŵa ŵanthu ŵane.”+34 “Ŵazamusambizganaso chara waliyose na mzengezgani wake panji mubali wake, kuti: ‘Manya Yehova!’+ pakuti wose ŵazamunimanya, kwamba ku muchoko chomene m’paka ku mukuru chomene,”+ wakuti Yehova. “Pakuti nizamuŵagowokera maubudi ghawo ndipo nizamukumbukaso chara kwananga kwawo.”+35 Ndimo wakuyowoyera Yehova,Uyo wakupeleka dazi kuti lingweluskenge muhanya,Malango gha mwezi na nyenyezi kungweluska usiku,Uyo wakuvundura nyanja kuti majigha ghake ghapome,Uyo zina lake ni Yehova wa mawumba:+36 “Yehova wakuti: ‘Usange malango agha ghangatondeka,Apo ndipo mphapu ya Israyeli yizamulekera kuŵa mtundu pamaso pane muyirayira.’”+37 Yehova wakuti: “‘Usange mtambo kuchanya ungapimika ndipo malufura gha charu ghangasandika, apo ndipo ningataya mphapu yose ya Israyeli chifukwa cha vyose ivyo ŵachita,’ wakuti Yehova.”+38 Yehova wakuti: “Wonani, mazuŵa ghakwiza, apo msumba wa Yehova uzamuzengeka+ kufuma ku Chigongwe cha Hananeli+ kukafika ku Chipata cha Pakona.+39 Chingwe chakupimira+ chizamujumpha pachanya pa kaphiri ka Garebi, ndipo chizamulazga ku Gowa.40 Dambo* lose la vitanda na vyoto na mabande ghose mu minda m’paka ku Dambo la Kidironi,+ kukafika ku kona la Chipata cha Mahachi+ kulazga kumafumiro gha dazi, malo ghose agha ghazamuŵa ghakupatulika kwa Yehova.+ Msumba uzamuzgulikaso yayi panji kubwangandulika.”


text:
UMOYO WACHIKHRISTU
Ivyo Tikusambira mu Buku la Yona
Mu Mazgu ghake, Yehova wakutiphalira ivyo vikachitikira ŵanalume na ŵanakazi ŵa chipulikano kuti nase tisambirepo kanthu. (Ro 15:4) Kasi mukusambiramo vichi mu buku la Yona? Wonelerani vidiyo ya mutu wakuti Kusopa kwa Mbumba: Yona—Yehova Wakamusambizga Kuŵa Walusungu, pamanyuma zgorani mafumbo agha:
Kasi ŵapharazgi ŵatatu ŵa mu vidiyo iyi ŵakasangana na masuzgo wuli?
Kasi buku la Yona lingatikhozga wuli para tapika ulongozgi panji ŵatiyimiska uteŵeti? (1Sa 16:7; Yon 3:1, 2)
Kasi nkhani ya Yona yingatovwira wuli kuti tiwonenge mwakwenelera chigaŵa chithu chakupharazgako? (Yon 4:11; Mt 5:7)
Kasi ivyo vikachitikira Yona vingatovwira wuli para tikulwara nthenda yambura kukonda munkhwala? (Yon 2:1, 2, 7, 9)
Mu vidiyo iyi, kasi mwasambira vichi pa nkhani ya kuŵazga Baibolo na kughanaghanirapo?


text: 14 Yehova wazamuchitira lusungu Yakhobe,+ ndipo wazamusankhaso Israyeli.+ Wazamuŵakhazika* mu charu chawo,+ ndipo ŵalendo ŵazamwiza kwa iwo na kudemelera ku nyumba ya Yakhobe.+2 Ŵanthu ŵa mitundu yinyake ŵazamutora Ŵaisrayeli na kuŵawezgera kukwawo, ndipo nyumba ya Israyeli yizamutora ŵanthu aŵa na kuŵazgora ŵateŵeti ŵawo ŵanalume na ŵanakazi+ mu charu cha Yehova. Ŵazamutora awo ŵakaŵakora wuzga na kuŵa na mazaza pa awo ŵakaŵasuzganga.3 Mu zuŵa ilo Yehova wakumupumuzgani ku vyakuŵinya, suzgo, na wuzga unonono ivyo ŵakamunyekezgani navyo,+4 muzamuyowoyera themba la Babuloni ntharika iyi:“Uyo wakasuzganga ŵanyake wamara.Kuyuzgika kwamara nadi.+5 Yehova waphyora ndodo ya muheni,Nthonga ya ŵakuwusa,+6 Mweneuyo mu kutukutwa wakatimbanga ŵanthu na mafayiti kwambura kuleka,+Uyo mu ukali wakathereskanga mitundu na nthambuzgo zambura kumara.+7 Charu chose chapasi sono chapumura, kuli yii.Ŵanthu ŵakuchemerezga mwachimwemwe.+8 Nanga ni makuni gha junipa ghakusekelera pa iwe,Pamoza na makuni gha sidara gha ku Lebanoni.Ghakuti, ‘Umo uli kuwira,Palije wakudumura makuni uyo wiza kuzakatiwukira.’9 Nanga ni Dindi* layaghayikaKukupokelera para ukwiza.Chifukwa cha iwe, likuwuska wose awo ŵali mu nyifwa,Ŵalongozgi* wose ŵankhaza ŵa charu.Likuwuska mathemba ghose gha ŵamitundu mu vitengo vyawo.10 Wose ŵakuyowoya, ŵakuti kwa iwe:‘Kasi nawe walopwa nga ndise?Kasi wayana waka na ise?11 Kunotha kwako kwakhizgikira ku Dindi,*Kulira kwa vyakwimbira vyako vya vingwe.+Wagona pachanya pa mpholozi nga ni bedi,Ndipo chakudika chako ni minyoloro.’12 Waphawuka kufuma kuchanya,Iwe wakuŵala, mwana wa matandakucha.Wadumulikira pasi,Iwe ukathereskanga mitundu.+13 Ukati mu mtima wako: ‘Nikwelerenge kuchanya.+Nikwezgenge chitengo chane pachanya pa nyenyezi za Chiuta,+Nikhalenge pa phiri la kuwunganapo,Ku vigaŵa vyakutali chomene vya kumpoto.+14 Nikwerenge pachanya pa mabingu.Kuti niyane na Wapachanya Nkhanira.’15 M’malo mwake, ukhizgikirenge ku Dindi,*Ku vigaŵa vyapasi chomene vya khululu.16 Awo ŵakukuwona ŵakudodoliskenge.Ŵakulaŵisiskenge, na kuyowoya kuti:‘Asi munthu uyu ndiyo wakasunkhunyanga charu chapasi,Uyo wakatenthemeska maufumu,+17 Uyo wakazgora charu chakukhalamo ŵanthu nga ni mapopaNa kubwangandura misumba yake,+Mweneuyo wakakananga kuwezgera ŵakayidi kukwawo?’+18 Mathemba ghanyake ghose gha ŵamitundu,Enya, ghose ghakugona mu uchindami,Waliyose mu dindi lake.*19 Kweni iwe watayika kwambura dindi,Nga ni mphukira yakuseluska,Wavwalikika na ŵakukomeka awo ŵakagwazika na lupanga,Awo ŵakukhilira ku malibwe gha khululu,Nga ntchitanda icho ŵakukandapo na malundi.20 Uŵenge nawo yayi mu dindi,Chifukwa ukaparanya charu chako,Ukakoma ŵanthu ŵako.Mphapu ya ŵakuchita uheni yizamuchemekaso zina chara.21 Nozgani chakukomerapo ŵana ŵakeChifukwa cha mulandu wa ŵasekuru ŵawo,Mwakuti ŵaleke kuwukaso na kupoka charu chapasiNa kuzuzga charu na misumba yawo.”22 “Nizamuwuka kwimikana nawo,”+ wakuti Yehova wa mawumba.“Ndipo mu Babuloni nizamuphyeramo zina, wakukhalapo, ŵana, na mphapu,”+ wakuti Yehova.23 “Nizamumuzgora malo ghakukhalamo vinungu na chigaŵa cha visapa, ndipo nizamumuphyera na chiphyelero cha pharanyiko,”+ wakuti Yehova wa mawumba.24 Yehova wa mawumba walapa kuti:“Nga umo nakhumbira, ndimo vichitikirenge,Ndipo nga umo nadumulira, ndimo viŵirenge.25 Nizamuphwanya Muasiriya mu charu chane,Ndipo nizamumukandira pasi pa mapiri ghane.+Goliwoli lake lizamufumiskikapo pa iwo,Ndipo katundu wake wazamuwuskikapo pa viŵegha vyawo.”+26 Ichi ndicho chadumulikira* charu chose chapasi,Ndipo ili ndilo ni woko ilo lanyoloskeka* kwimikana na mitundu yose.27 Pakuti Yehova wa mawumba wakaka fundo,Kasi ni njani wangayitimbanizga?+Woko lake lanyoloskeka,Kasi ni njani wangalikhwinyatiska?+28 Mu chaka icho Themba Ahazi wakafwira,+ uthenga uwu ukayowoyeka:29 “Ungasekeleranga chara, iwe Filisitiya, waliyose wa imwe,Chifukwa chakuti nthonga ya uyo wakakutimbanga yaphyoka.Pakuti pa msisi wa njoka+ pafumenge njoka yapoyizoni,+Ndipo mphapu yake yiŵenge njoka yamoto yakuduka muchanya.30 Apo mwana wakwamba wa munthu wakuyuyuka, wakurya,Na mukavu wakugona mwakufwasa,Nikomenge msisi wako na njara,Ndipo uyo wakhalako kwa iwe wakomekenge.+31 Lira, iwe chipata! Kolomoka, iwe msumba!Iwe Filisitiya, mose imwe musongonokenge mtima!Pakuti josi likufuma kumpoto,Ndipo palije wakuguguzika waka pa gulu lawo.”32 Kasi ŵaghazgore wuli mathenga gha mtundu?Kuti Yehova wazenga fawundeshoni* ya Ziyoni,+Ndipo ŵanthu ŵake ŵakuyuyuka ŵabisamenge mwa iyo.


text:
MUTU 93
Mwana wa Munthu Wazamuvumbukwa
UFUMU UKAŴA PAKATI PAWO
KASI VINTHU VIZAMUŴA WULI PARA YESU WAZAKAVUMBUKWA?
Yesu wakwenera kuti wakaŵa wachali mu Samariya panji mu Galileya. Sono Ŵafarisi ŵakiza na kumufumba vya kwiza kwa Ufumu. Iwo ŵakaghanaghananga kuti pakwiza pazamuŵa kugiya na kujilongora kukuru. Kweni Yesu wakati: “Ni wose yayi awo ŵazamuwona Ufumu wa Chiuta ukwiza. Ŵanthu ŵazamuyowoyapo yayi kuti, ‘Wonani kuno!’ panji ‘Kura!’ Pakuti wonani, Ufumu wa Chiuta uli pakati pinu.”—Luka 17:20, 21.
Ŵanyake ŵangaghanaghana kuti Yesu wakatenge Ufumu ukukhala mu mitima ya ŵateŵeti ŵa Chiuta. Kweni ivi vingachitika yayi, chifukwa Ufumu ungakhala yayi mu mitima ya ŵanthu. Nanga vingaŵa kuti ukukhala mu mitima ya ŵanthu, kasi mphanyi ukakhala mu mitima ya Ŵafarisi awo Yesu wakayowoyanga nawo? Kweni Ufumu ukaŵa nadi pakati pawo chifukwa Yesu, uyo ni Themba la Ufumu wa Chiuta, wakaŵa nawo penepara.—Mateyu 21:5.
Ŵafarisi ŵakati ŵafumapo, Yesu wakalongosolera ŵasambiri ŵake umo Ufumu wizirenge. Pakuyowoya vya kuŵapo kwake mu Ufumu, wakadankha kuchenjezga kuti: “Mazuŵa ghizenge apo muzamukhumba kuwona limoza la mazuŵa gha Mwana wa munthu kweni muzamuliwona chara.” (Luka 17:22) Yesu wakalongora kuti Mwana wa munthu wazamuŵa Themba la Ufumu kunthazi. Pambere nyengo iyi yindize, panyake ŵasambiri ŵanyake ŵazamukhumbisiska kuti ŵaliwone, kweni ŵakwenera kuzakalindilira m’paka nyengo ya Chiuta yakuti Mwana wa munthu wizire yikwane.
Yesu wakatiso: “Ŵanthu ŵazamuti kwa imwe, ‘Wonani kura!’ panji ‘Wonani kuno!’ Kuyako chara nesi kuŵalondezga. Pakuti nga ni umo leza wakumwetukira kufuma ku chigaŵa chimoza cha mtambo m’paka ku chigaŵa chinyake cha mtambo, ndimo Mwana wa munthu wazamuŵira mu zuŵa lake.” (Luka 17:23, 24) Kasi ŵasambiri ŵa Yesu ŵazamuvikilirika wuli kuti ŵaleke kulondezga ŵamesiya ŵatesi? Yesu wakati Mesiya mwenecho wazamwiza nga umo leza wakuwonekera. Wose awo ŵazamulaŵisiska ŵazamuwona ukaboni wa kuŵapo kwake mu Ufumu.
Penepapo Yesu wakayowoya ivyo vikachitika kale chomene na kuviyaniska na umo ŵanthu ŵazamuŵira mu nyengo yakunthazi iyi, wakati: “Nga umo vikaŵira mu mazuŵa gha Nowa, ndimo vizamuŵira mu mazuŵa gha Mwana wa munthu . . . Nga ni umo vikaŵiraso mu mazuŵa gha Loti: ŵakaryanga, ŵakamwanga, ŵakaguranga, ŵakaguliskanga, ŵakapandanga, na kuzenga. Kweni pa zuŵa ilo Loti wakafumira mu Sodomu, kukalokwa moto na sulefure kufuma kuchanya na kuparanya wose. Ndimo kuzamuŵira pa zuŵa ilo Mwana wa munthu wazamuvumbukwira.”—Luka 17:26-30.
Yesu wakang’anamuranga kuti ŵanthu mu nyengo ya Nowa na Loti ŵakaparanyika chifukwa chakuti ŵakachitanga vinthu viwemi yayi. Ŵanthu ŵara ŵakaryanga, ŵakamwanga, ŵakagulanga, ŵakaguliskanga, ŵakapandanga, na kuzenga. Nowa na Loti pamoza na ŵamunyumba zawo nawo ŵakachitangako vinthu ivi. Kweni ŵanthu ŵanyake ŵakachitanga vinthu ivi na kuluwa khumbo la Chiuta kweniso ŵakademwera. Lekani Yesu wakachenjezganga ŵasambiri ŵake kuti ŵaŵe maso pakuchita khumbo la Chiuta na mtima wose. Ntheura wakalongora ivyo munthu wakwenera kuchita kuti wazakapone para Chiuta wazamuparanya ŵaheni munthazi.
Ŵasambiri ŵakakhumbikwiranga kuŵa maso. Ŵakeneranga yayi kutimbanizgika na vinthu vyakumasinda ivyo vikachitikanga. Yesu wakati: “Pa zuŵa ilo, munthu uyo wali pachanya pa nyumba kweni vinthu vyake vili mu nyumba wangakhiranga chara kuti wakavitore. Ndipo munthu uyo wali ku munda waleke kuwelera ku vinthu ivyo wavileka kumasinda. Kumbukani muwoli wa Loti.” (Luka 17:31, 32) Muwoli wa Loti wakazgoka chiduli cha mchere.
Pakulutilira kulongosora umo vizamuŵira apo Mwana wa munthu wazamuŵa Themba, Yesu wakaphalira ŵasambiri ŵake kuti: “Mu usiku uwo, ŵanthu ŵaŵiri ŵazamuŵa pa bedi limoza, yumoza wazamutolekapo, kweni munyake wazamulekeka.” (Luka 17:34) Ŵanyake ŵazamuponoskeka, apo ŵanyake ŵazamulekeka, panji kuti kuparanyika.
Ŵasambiri ŵakafumba kuti: “Nkhu Fumu?” Yesu wakati: “Uko kuli chitanda, nombo zizamuwungana kwenekuko.” (Luka 17:37) Enya, ŵanyake ŵazamuwona patali nga ni nombo. Ŵasambiri aŵa ŵazamuwungana kwa Khristu mwenecho, Mwana wa munthu. Mu nyengo yakunthazi iyi, Yesu wazamuphalira ŵasambiri ŵake unenesko uwo uzamuponoska awo ŵali na chipulikano.


text:
FUMBU 4
Kumbi Ndingachita Wuli Ndi Vinthu vo Ndinangisa?
KUMBI MUNGACHITA WULI?
Ŵanaŵaniyani chakuchitika ichi: Tim watchaya bola ndi anyaki ndipu bola laswa gilasi la pawindu la nyumba ya aneba.
Asani imwi mwenga Tim, kumbi mwatingi muchitengi wuli?
MUŴANAŴANIYENGEPU DANKHA!
MUNGASANKHAPU NICHI PA VINTHU VITATU IVI:
Kuthaŵa.
Kupusikiziya anyinu.
Kuŵakonkhose vo vachitika ndi kuŵakambiya kuti mulipiyengepu gilasi lo lasweka.
Nyengu zinyaki mtima winu ungakunyengani kuchita vo valembeka pa Sachizu A. Kaya mwaswa gilasi pamwenga mwananga chinthu chinyaki chechosi, kweni chinthu chakukhumbika ukongwa nkhuzomeleza vo mwanangisa.
NTCHIFUKWA WULI MUKHUMBIKA KUZOMELA VO MUNANGISA?
Ntchinthu chamampha kuchita viyo.
Bayibolu likamba kuti: “Tikhumba kuchita vinthu vosi mwakugomezeka.”—Ŵahebere 13:18.
Ŵanthu agowoke munthu yo wazomela vo wanangisa.
Bayibolu likamba kuti: “Munthu yo wabisa maubudi ngaki wasaniyengi mwaŵi cha, kweni yo wazomela ndi kungaleka wachitikiyengi lisungu.”—Nthanthi 28:13.
Tikondwesa Chiuta asani tichita viyo.
Bayibolu likamba kuti: “Yehova watinkha munthu wachinyengu, kweni watanja ŵanthu a mtima wamampha.”—Nthanthi 3:32.
Karina wa vyaka 20, wangubisa awisi kuti walipira ndalama chifukwa chakuti watchimbizanga ukongwa galimotu. Kweni awisi anguziŵa zuŵa linyaki vo wanguchita. Karina wangukamba kuti, “Pati pajumpha chaka, ada angusaniya tikiti la ndalama zo ndingulipira. Venivi vingundiŵika mumasuzu.”
Kumbi wangusambiranjipu? Karina wangukamba kuti: “Vinthu vinganangika ukongwa asani wabisa vo wanangisa. Chinanga pangajumpha nyengu yitali wuli, wazamukumana nangu mbwenu masuzu!”
KUMBI MUNGASAMBIRANJI PA VO MUNANGISA?
Bayibolu likamba kuti: “Tosi tinangisa nyengu zinandi.” (Yakobe 3:2) Nge mo tawone, asani tizomela liŵi vo tanangisa vilongo kuti te akujiyuyuwa kweniso tiŵanaŵana umampha.
Chinthu chinyaki cho mungachita nkhusambira pa vo mwanangisa. Msungwana munyaki zina laki Vera wangukamba kuti: “Ndisambirapu kanthu pa chechosi cho ndanangisa, ndipu ivi vitindiwovya kuti ndije munthu wamampha ndipuso kuti ndizisankhi umampha vakuchita nyengu yinyaki.” Wonani mo mungachitiya venivi.
Kumbi mungachitanji asani mwananga njinga yo mungubweleka kwa ada ŵinu?
Mungaja cheti ndi kuŵanaŵana kuti awiskemwi aziŵengi cha.
Kuŵakambiya chechosi cho mwachita.
Kupusikiziya munthu munyaki kuti ndiyu wananga.
Kumbi mungachita wuli asani mwatondeka mayesu chifukwa chakuti mwaŵerenganga cha?
Mukambengi kuti mayesu ngangusuza.
Muzomelezengi vo munguchita kuti mutondeki.
Mumbengi mlandu asambizi kuti ŵe namwi ndi chifukwa.
Ŵanaŵaniyani vakuchitika vo vakambika kukwambiliya kwa nkhani ndipu yeruziyani kuti ndimwi (1) ada (2) asambizi. Kumbi ada ŵinu kweniso asambizi angakuŵanaŵaniyaninji asani mungazomela vo mwanangisa? Kumbi angakuŵanaŵaniyaninji asani mungabisa vo mwanangisa?
Ŵanaŵaniyani vo mungunangisa chaka chamala ndipu mukani mafumbu yanga.
Kumbi ndi vinthu wuli vo mungunangisa, nanga munguchita wuli?
Ndingubisa.
Ndingumba mlandu munthu munyaki.
Ndinguzomela.
Kumbi munguvwa wuli mwati mwaleka kuzomela vo mungunangisa?
Ndinguvwa umampha.
Ndingujimba mlandu.
Kumbi mwatingi muchitengi wuli kuti musankhi umampha vinthu?
Kumbi mungusambiranji pa vo mungunangisa?
KUMBI MUŴANAŴANA WULI?
Ntchifukwa wuli ŵanthu anyaki azomela cha vo anangisa?
Kumbi ŵanthu angakuwonani wuli asani nyengu zosi muzomela cha vo mwanangisa, nanga angakuwonani wuli asani muzomela vo munangisa?—Luka 16:10.


text:
‘Daŵirani Utozi wa Yehova’
Masuzgo ghakukhwaska comene umoyo withu. Tingasuzgika maghanoghano, nkhongono zingamara, ndipo umoyo tingamba kuwuwona mu nthowa yinyake. Davide, themba la Ŵaisrayeli, wakakumana na masuzgo ghanandi. Kasi nchivici ico cikamovwira kuti wazizipizge? Mu salimo linyake, Davide wakati: “Nkhucemerezga na kucema Yehova, nkhuŵeyelera Yehova na mazgu ghane. Nkhupungulira pamaso pake kunyunyuta kwane, na kukonkhoska pakweru lwavyo lwane. Para lwathika lusoko mukati mu mzimu wane, Imwe mukumanya uko nkhwenda.” Nadi, Davide wakalombanga wovwiri kwa Ciuta.—Sal. 142:1-3.
Para wakumana na masuzgo, Davide wakalombanga wovwiri kwa Yehova
Kweniso mu salimo linyake, Davide wakimba kuti: “Kanthu kamoza ndalomba kwa Yehova, kenekako ndiko ndipenjenge; kuti ndikhalilire mu nyumba ya Yehova mazuŵa ghose gha umoyo wane, mwakuti ndidaŵirenge utozi wa Yehova, na kutaŵataŵa vya mu tempele lake.” (Sal. 27:4) Davide wakaŵa Mulevi yayi, kweni wonani kuti wakakondwanga kukhala kuwaro kwa luŵaza lwakupatulika pafupi na cihema, ico cikaŵa malo ghakuzirwa comene pa nkhani ya kusopa kwaunenesko pa nyengo iyi. Davide wakaghazirwiskanga comene malo agha mwakuti wakakhumbanga kukhala kwenekuku umoyo wake wose kuti ‘wadaŵirenge utozi wa Yehova.’
Lizgu lakuti “utozi,” likuyowoya za vinthu ivyo ni “vyakuzomerezgeka ndiposo vyakukondweska.” Nyengo zose, Davide wakazirwiskanga comene ivyo Ciuta wakanozga pa nkhani ya kusopa. Tingajifumba kuti, ‘Kasi ndimo nane nkhucitira?’
‘TITATAŴENGE’ NDONDOMEKO YA CIUTA NA MTIMA WA KUWONGA
Mazuŵa ghano, palije malo ghapadera agho Yehova wali kunozga ghakuti tisoperengepo. M’malo mwake, tikusopa Ciuta mu tempile lake likuru lauzimu, iyo ni ndondomeko ya kusopa kwaunenesko. * Usange ‘tikutataŵa’ ndondomeko iyi na mtima wa kuwonga, nase ‘tidaŵirenge utozi wa Yehova.’
Ghanaghanirani vya jochero la mkuŵa la sembe zakocha ilo likaŵa pa mulyango wa cihema. (Ex. 38:1, 2; 40:6) Jochero ili likaŵa cimanyikwiro cakuti Ciuta ngwakukhumbisiska kupokelera sembe ya Yesu. (Heb. 10:5-10) Ghanaghanirani waka ivyo fundo iyi yikung’anamura kwa ise. Mpositole Paulosi wakalemba kuti: “Apo tikaŵa ŵalwani, tikaphemaniskika kwa Ciuta kwizira mu nyifwa ya Mwana wake.” (Rom. 5:10) Usange tilongorenge cipulikano mu ndopa za Yesu izo zikathiskika, Ciuta watitemwenge na kutigomezga pakuŵa ŵabwezi ŵake. Para tacita nthena, ‘Yehova waŵenge bwezi’ lithu.—Sal. 25:14.
Cifukwa cakuti ‘zakwananga zithu zikusisitika,’ ‘nyengo zakusamphuska zikwiza kufuma ku cisko ca Yehova.’ (Mil. 3:19) Tili nga ni kayidi uyo wapera pa ivyo wakacita na kusintha pambere wandakomeke. Pakuwona ivi, mweruzgi walusungu wakuciskika kumugowokera na kulangura kuti waleke kukomeka. Kayidi wakukondwa comene. Nga ni mweruzgi uyu, Yehova wakugowokera ŵanthu awo ŵapera ndipo wakuŵawuskirapo ceruzgo ca nyifwa.
MUKONDWENGE NA KUSOPA KWAUNENESKO
Vinthu vyakukhwaskana na kusopa kwaunenesko ivyo Davide wakadaŵiranga pa nyumba ya Yehova, ni ungano uwo pakizanga mizinda ya Ŵaisrayeli ŵanyake, ndiposo kuŵazgika na kulongosoreka kwa Dango. Vinyake, nkhocha sembe, kweniso uteŵeti wakupatulika wa ŵasofi na Ŵalevi. (Ex. 30:34-38; Maŵa. 3:5-8; Dute. 31:9-12) Pali kuyana pakati pa vinthu ivi na ivyo vikucitika mazuŵa ghano pa kusopa kwaunenesko.
Nga ni kale, mazuŵa ghano napo cikuŵa cakukondweska na cakunozga kuwona “ŵanambumba ŵakukhala pamoza na mtima wakulungana!” (Sal. 133:1) Gulu la pa caru cose la ‘ŵabali mu cipulikano’ lakura comene. (1 Pet. 2:17) Mazgu gha Ciuta ghakuŵazgika na kulongosoreka pa maungano ghithu. Kwizira mu gulu lake, Yehova wanozga masambiro ghanandi ghauzimu. Kweniso wapeleka cakurya cinandi cauzimu kwizira mu mabuku kuti tisambirenge patekha kweniso mu mbumba. Mubali munyake wa mu Wupu Wakulongozga wakati: “Nkhulanguluka pa Mazgu gha Yehova, nkhughanaghanirapo pa ng’anamuro lake, nkhupenja mahara na umanyi, ndipo ivi vyanovwira kuti niŵe musambazi mwauzimu kweniso wakukhorwa.” Nadi, ‘mahara ghaŵenge ghakuca nagho ku mzimu withu.’—Zinth. 2:10.
Mazuŵa ghano, Yehova wakupokelera malurombo kufuma ku ŵateŵeti ŵake zuŵa lililose. Kwa Yehova, malurombo agha ghali nga ni sembe ya sungu liwemi. (Sal. 141:2) Nchakukhozga comene kumanya kuti Yehova Ciuta wakukondwa nase comene para tikulomba kwa iyo mwakujiyuyura.
Mozesi wakalomba kuti: “Ulemu [lusungu] wa Yehova Ciuta withu ukhale nase, nchito ya mawoko ghithu muyikhozge.” (Sal. 90:17) Apo tikucita uteŵeti withu mwamwamphu, Yehova wakuwutumbika. (Zinth. 10:22) Tingaŵa kuti tili kovwirapo ŵanji kuti ŵasambire unenesko. Panyake tazizipizga kwa vyaka vinandi pakuteŵetera Ciuta nangauli ŵanyake ŵakukana kutegherezga, panji tikulwaralwara, tikusuzgika maghanoghano, panji tikutambuzgika. (1 Tes. 2:2) Ndipouli, tawona “utozi wa Yehova” ndipo tamanya kuti Adada ŵithu ŵa kucanya ŵakukondwa comene na ivyo tikucita.
Davide wakimba kuti: “Yehova ndiye ciharo cane na nkhombo yane; ndimwe mukukhozga nkharo yane. Vyose vyandiwira mu malo gha cimwemwe.” (Sal. 16:5, 6) Davide wakawonganga “ciharo” cake ico nkhuŵa paubwezi na Yehova kweniso mwaŵi wa kumuteŵetera. Nga ni Davide, tingakumana na masuzgo, kweni tikutumbikika comene mwauzimu. Ntheura, mphanyi talutilira kukondwa na kusopa kwaunenesko ndipo nyengo zose ‘titataŵenge’ tempile lauzimu la Yehova na mtima wa kuwonga.
^ ndime 6 Wonani Gongwe la Mulinda la Ciceŵa la Julayi 1, 1996, peji 14-24.


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI
DNA Ni Layibulare ya Umoyo!
MU 1953, James Watson na Francis Crick ŵakalemba buku lakulongosora ivyo ŵakabowozga pa nkhani ya umoyo. Ivyo ŵakabowozga apa vikaŵa vyakovwira chomene kuti ŵanthu ŵapulikiske umo umoyo uliri. Ŵanthu aŵa ŵakabowozga kuti DNA njakunyongoloka. * Mu DNA muli kulembeka ulongozgi, lekani tingati ni layibulare ya umoyo. Ivyo ŵasayansi aŵa ŵakabowozga vyawovwira kumanyaso vinthu vinyake pa nkhani ya umoyo. Kweni kasi ulongozgi uwo uli kulembeka mu maselo ukugwira ntchito wuli? Nakuti vikenda wuli kuti ukasangike mu maselo?
KASI ULONGOZGI NGWACHI MU MASELO?
Kasi mukumanya icho chikuchitika kuti njere yizgoke khuni panji sumbi la mama lizgoke munthu? Kasi vikenda wuli kuti mukozge ŵapapi ŵinu? Vyose ivi vikuchitika chifukwa cha ulongozgi uwo uli mu DNA.
DNA yikusangika mu maselo, ndipo yikuwoneka nga ni makwelero ghatali ghakunyongoloka. Mu DNA ya munthu, makwelero agha ghali na tumitambiko pafupifupi 3 biliyoni. Ŵasayansi ŵakuti ‘tumitambiko’ utu tulipo twamitundu yinayi, ndipo ŵakutulemba na vilembo ivi: A, C, G, na T. * Mu 1957, Crick wakasachizga kuti tumitambiko utu tuli kundanda makora, ntheura ndito tukupanga ulongozgi uwo uli mu DNA. M’ma 1960, ŵasayansi ŵakamba kuyipulikiska fundo iyi.
Nga umo tikumanyira, pali nthowa zinandi zakusungira na kutumizgira uthenga nga umo vikuŵira pa kompyuta, kwali uthenga uwo ni vithuzi panji mazgu. Kweni mu vyamoyo, maselo ghakusunga uthenga na kutumizga mwakuchita kupirana. Mu selo lililose mukuŵa DNA, ntheura para maselo ghakugaŵikana kweniso para vinthu vikubabana ndikuti vikupirana DNA.
Kasi maselo ghakuchita nawo wuli uthenga uwu? DNA tiyitore nga ni buku ilo ŵalembamo umo munthu wangaphikira vyakurya vyakupambanapambana. Chilichose ŵachilemba mwakupulikikwa makora. Para munthu wakukhumba kuphika mabisiketi pakulondezga ivyo vyalembeka, wakuphura mabisiketi. Mwakuyana waka, maselo ghakulondezga ulongozgi uwo uli mu DNA pakupanga chinthu. Kwali ni maselo gha vyakumera panji vinyama, ghose ghakupanga chinthu kuyana na ulongozgi uwo uli mu DNA. Nakuti vyose vili kunozgekerathu, ndipo chilichose chikuchitika mwakuyana na ndondomeko yake. Ntheura ŵanthu ŵakuti uwu ni minthondwe.
Usange uthenga uwo ukuŵa mu selo limoza la bakiteriya ungalembeka ungakwana buku la mapeji 1,000
Uthenga ukusungika mu DNA m’paka apo uzamukhumbikwira, nga nkhuwezgerapo maselo agho ghavuka, panji kulwara. Kweniso ukovwira kuti ŵana ŵakozge ŵapapi ŵawo. DNA yikusunga uthenga unandi. Kuti mupulikiske, ghanaghanirani za tunthu tuchoko chomene twakuchemeka bakiteriya. Wasayansi munyake wa ku Germany zina lake Bernd-Olaf Küppers wakati: ‘Usange uthenga uwo ukuŵa mu selo limoza la bakiteriya ungalembeka, ungakwana buku la mapeji 1,000.’ Lekani professor David Deamer wakalemba kuti: ‘Munthu wakuzizikika pakuwona umo vyamoyo vili kupangikira, nanga kangaŵa kachoko chomene.’ Kasi uthenga uwo uli mu maselo gha munthu ngunandi wuli? Küppers wakati: ‘Uthenga uwu ungazura mu layibulare iyo muli mabuku masauzandi.’
‘VILI KULEMBEKA MUNTHOWA IYO TINGAPULIKISKA’
Küppers wakati uthenga uwo uli mu DNA ukuyana waka na chiyowoyero. Iyo wakati: ‘Nawo ukulembeka mu masentesi.’ Panji tiyowoye kuti DNA yili na malango (gilamara), agho ghakulongozga umo uthenga ukulembekera na kutumizgikira.
Uthenga uwu ukovwira pakupanga mapulotini na vinthu vinyake ivyo vikupanga maselo ghakupambanapambana. Chiyelezgero, ukovwira pakupanga maselo gha viwangwa, minofu, misipa, panji chikumba. Wasayansi munyake zina lake Richard Dawkins wakalemba kuti: ‘DNA ni uthenga uwo uli kulembeka mu vimanyikwiro waka, ndipo chimanyikwiro chilichose chili na ng’anamuro lake. Nangauli ntchakusuzga kugomezga, kweni vimanyikwiro ivi vili kulembeka munthowa iyo tingapulikiska.’
Wamasalimo Davide wakayowoya kwa Chiuta mu lurombo kuti: “Maso ghinu ghakawona viduswa vyane; mu buku linu vikalembeka vyose.” (Salmo 139:16) Apa Davide wakimbanga sumu. Kweni ivyo wakayowoya vikaŵa vyaunenesko nadi. Davide na ŵanyake awo ŵakalembako Baibolo ŵakalemba vidokoni yayi panji nkhani zautesi za ŵanthu ŵanyake ŵakale.—2 Samuel 23:1, 2; 2 Timote 3:16.
KASI VIKENDA WULI KUTI UTHENGA UWU USANGIKE MU DNA?
Kanandi para ŵasayansi ŵakulongosora chinthu icho ntchakusuzga kupulikiska, icho ŵalongosora nacho chikuŵaso chakusuzga. Ndimo vikaŵira apo ŵakabowozga DNA. Ŵakati ŵamanya kuti mu DNA muli kulembeka uthenga, ŵanthu ŵanyake ŵakafumba kuti, ‘Kasi vikenda wuli kuti uthenga uwu usangike mu DNA?’ Fundo njakuti palije munthu uyo wakaŵako apo DNA yikapangikanga. Ntheura tikwenera kuzgora tekha mafumbo agha. Kweni tikwenera kusachizga waka yayi. Wonani fundo zakulondezgapo izi.
Mu 1999, ŵasayansi ŵakasanga tumadengere twakale ku Pakistan, uto pakalembeka vimanyikwiro vyachilendo. M’paka muhanya uno palije uyo wakumanya ng’anamuro la vimanyikwiro ivi. Kweni ŵakugomezga kuti ŵanthu ndiwo ŵakalemba.
Vyaka vichoko waka Watson na Crick ŵakati ŵabowozga umo DNA yiliri, ŵasayansi ŵaŵiri ŵakasachizga kuti ŵapime na kumanya mauthenga agho ghakujumpha mu mphepo. Apa ndipo ŵanthu ŵakambira kupenja kuti ŵawone usange kuchanya kuli ŵanthu.
Kasi apa fundo njakuti wuli? Para ŵanthu ŵawona uthenga ŵakugomezga kuti wafuma kwa munthu, kwali uthenga uwu ntchimanyikwiro waka chakulembeka pa dengere panji uli mu mphepo. Ŵakugomezga kuti ukalembeka na munthu nangauli ŵakaŵapo yayi apo ukalembekanga. Nangauli ŵasayansi ŵabowozga kuti mu DNA muli uthenga, kweni ŵanandi ŵakugomezga yayi kuti waliko uyo wakawulemba. Ŵakuti DNA yili kuŵako yekha. Kasi ichi ntchakupulikikwa? Ndipo kasi vikukolerana na sayansi? Ŵasayansi ŵanyake ŵakuchindikika ŵakuti apa vikupulikikwa yayi. Dr. Gene Hwang na Professor Yan-Der Hsuuw mbamoza ŵa iwo. * Pulikani ivyo ŵakayowoya.
Dr. Gene Hwang njumoza wa ŵakusambira umo majini ghakupangikira. Nyengo yinyake, nayo wakagomezganga kuti vinthu vikachita kusintha. Kweni wakaleka kugomezga ivi chifukwa cha ivyo wakasanga. Iyo wakati: “Chifukwa cha kusambira vya majini, namanya umo umoyo uliri, ndipo ichi chanovwira kuti nimanye kuti Mlengi ngwavinjeru.”
Professor Yan-Der Hsuuw wakudangilira pakusambira umo munthu wakupangikira mu nthumbo. Iyo wakugwira ntchito ku Taiwan’s National Pingtung University of Science and Technology. Hsuuw nayo wakagomezgapo kuti vinthu vikachita kusintha, kweni wali kusintha chifukwa cha ivyo wakasanga. Iyo wakalongosora umo maselo ghakugaŵikirana kweniso ntchito zake. Wakati: “Maselo ghakupangika mu ndondomeko yake kweniso pa malo ghakwenelera. Ghakuwunjikana na kuŵa viŵaro vya thupi. Kasi walipo munthu waluso uyo wangalemba ulongozgi pa vinthu vyanthena ivi? Kweni ulongozgi wakupangira munthu uli kulembeka makora chomene mu DNA. Para nawona vyose ivi, nkhukhorwa kuti umoyo uli kufuma kwa Chiuta.”
KASI IVI VILI NA NTCHITO WULI?
Vili na ntchito. Usange Chiuta ndiyo wali kulenga umoyo, ipo ndiyo wakwenera kulumbika. (Uvumbuzi 4:11) Kweniso usange tose tiliko chifukwa cha Mlengi, ndikuti pali chifukwa icho tili kuŵirako. Umoyo uŵengeko wekha, mphanyi tikumanya yayi icho tili kuŵirako. *
Nadi, ŵanthu awo ŵakughanaghana makora ŵakukhumba kumanya. Professor Viktor Frankl wakati: ‘Chinthu chakwamba icho munthu wakukhumba, nkhumanya chifukwa icho wali kuŵirako.’ Panji tiyowoye kuti tili na njara yauzimu. Tili na njara iyi chifukwa chakuti tili kulengeka. Kweni usange tili kulengeka, kasi chilipo icho Chiuta wali kutipa kuti chitovwire?
Yesu Khristu wakazgora fumbo ili, wakati: ‘Munthu wakwenera kuŵa wamoyo na chingwa pera chara, kweniso na lizgu lililose lakufuma mu mulomo wa Yehova.’ (Mateyu 4:4) Mazgu gha Yehova, agho ghali mu Baibolo, ghawovwira ŵanandi. Ŵanandi ŵamanya icho ŵali kuŵirako kweniso ghaŵapa chigomezgo. (1 Ŵatesalonika 2:13) Mphanyi namwe Baibolo lamovwirani. Nakuti ntchakwenelera kuti mulisambire buku ili.
^ ndime. 3 Watson na Crick ŵakalutizga waka ivyo ŵasayansi ŵanyawo ŵakabowozga pa nkhani ya DNA (deoxyribonucleic acid).—Wonani bokosi la mutu wakuti “ Madeti Ghakuzirwa pa Nkhani ya DNA.”
^ ndime. 6 A wakwimira adenine, C wakwimira cytosine, G wakwimira guanine, ndipo T wakwimira thymine.
^ ndime. 18 Mungawonaso vinyake ivyo ŵasayansi ŵayowoya pa webusayiti yithu ya jw.org. Fikani pa Search, ndipo lembanipo “interview scientist.”
^ ndime. 22 Para muli na mafumbo pa nkhani iyi kweniso pa chisambizgo chakuti vinthu vikachita kusintha, wonani maburosha ghakuti The Origin of Life—Five Questions Worth Asking na lakuti Was Life Created? agho ghali pa www.jw.org.


text:
Ziŵani Vakukwaskana ndi Maofesi Ngidu Kweniso Kuwona Malu Ngidu
Titikudanani ndi mtima wosi kuti muziwoni maofesi ngidu ndi malu ngakusindikiziyaku mabuku. Saniyani malu kweniso nyengu yakuwone malu
New Caledonia
236, rue Georges Lèques
Normandie
98800 NOUMEA
NEW CALEDONIA
+687 43-75-00
Kuwona Malu
Mandi mpaka Chinkhondi
Kwamba 8:00 mulenji mpaka 11:00 kweniso 1:00 msana mpaka 4:00.
Kuwona malu kuto maminiti 45
Vo Ofesi Iyi Yichita
Yiwonere ntchitu ya Akaboni aku Yehova ku New Caledonia, Wallis ndi Virwa va Futuna. Yiwonere so ntchitu yakufwatuli mabuku ngakukonkhosa Bayibolu mu Chidrehu, Chiwalisi kweniso vineneru vinyaki 8.
Pangani dawunilodi kabuku kakulongo vo vichitika pa ofesi yeniyi.


text: 21 Nkhawona kuchanya kuphya na charu chapasi chiphya,+ pakuti kuchanya kwakale na charu chapasi chakale vikafumapo,+ ndipo nyanja+ kulijeso.2 Nkhawonaso msumba utuŵa, Yerusalemu Muphya wakukhira kufuma kuchanya kwa Chiuta+ ndipo wakanozgeka nga ni mwali uyo wajitozga kuti wapokelere mfumu wake.+3 Nkhapulika mazgu ghakuru kufuma ku chitengo,* ghakati: “Wonani! Hema la Chiuta lili na ŵanthu. Iyo wazamukhala nawo, ndipo iwo ŵazamuŵa ŵanthu ŵake. Chiuta wazamuŵa nawo pamoza.+4 Wazamufyura masozi ghose ku maso ghawo,+ ndipo nyifwa yizamuŵakoso yayi.+ Kuzamuŵavya kutengera panji kulira, kutampha nesi vyakuŵinya.+ Vinthu vyakale vyafumapo.”5 Uyo wakakhala pa chitengo*+ wakati: “Wonani! Nkhupanga vinthu vyose kuŵa viphya.”+ Kweniso wakati: “Lemba, chifukwa mazgu agha ngakugomezgeka na ghaunenesko.”6 Wakati kwa ine: “Ghafiskika! Ndine Alefa na Omega,* wakwamba na waumaliro.+ Waliyose uyo wali na nyota nizamumupa maji kufuma mu chisimi cha maji gha umoyo kwawanangwa.*+7 Waliyose uyo wathereska wazamuhara vinthu ivi, nizamuŵa Chiuta wake, ndipo iyo wazamuŵa mwana wane.8 Kweni ŵawofi, ŵambura chipulikano,+ awo ŵakuchita vinthu vyaukazuzi na vyakuseluska, ŵakukoma ŵanthu,+ ŵazaghali,*+ ŵakuchita vyamizimu, ŵakusopa vikozgo, na ŵatesi wose+ chigaŵa chawo chizamuŵa mu nyanja iyo yikugolera na moto na sulefure.+ Iyi yikwimira nyifwa yachiŵiri.”+9 Ndipo kukiza yumoza wa ŵangelo 7 awo ŵakaŵa na ŵabakule 7 ŵakuzura na masoka 7 ghaumaliro,+ ndipo wakati kwa ine: “Zanga, nikulongore mwali, muwoli wa Mwana wa mberere.”+10 Ntheura wakaniyegha mu nkhongono ya mzimu kuya nane ku phiri likuru na litali, ndipo wakanilongora msumba utuŵa, Yerusalemu, ukukhira kufuma kuchanya kwa Chiuta,+11 ukaŵa na uchindami wa Chiuta.+ Kugadima kwake kukaŵa nga nkhwa libwe lakuzirwa chomene, nga ni libwe la yasipisi lakuŵala langalanga.+12 Ukaŵa na linga likuru na litali ndipo likaŵa na vipata 12. Pa vipata pakaŵa ŵangelo 12. Pa vipata pakalembeka mazina gha mafuko 12 gha ŵana ŵa Israyeli.13 Kuvuma kukaŵa vipata vitatu, kumpoto vipata vitatu, kumwera vipata vitatu ndiposo kuzambwe vipata vitatu.+14 Linga la msumba likaŵa na malibwe 12 gha fawundeshoni, ndipo pa malibwe agha pakaŵa mazina 12 gha ŵapositole 12+ ŵa Mwana wa mberere.15 Sono uyo wakayowoyanga nane wakakolera thete lagolide lakupimira kuti wapime msumba na vipata vyake ndiposo linga lake.+16 Msumba ukayana waka mu vigaŵa vyose vinayi, ndipo utali wake ukayana waka na usani wake. Wakapima msumba na thete, ukaŵa masitadiyo 12,000.* Utali wake na usani wake na kutumphuka kwake vikayana waka.17 Wakapimaso linga, likaŵa mikono 144,* kuyana na chakupimira cha munthu, icho chikuyana waka na cha mungelo.18 Sono linga likazengeka na yasipisi,+ ndipo msumba ukaŵa wagolide lanadi nga ni gilasi lakulangara.19 Mafawundeshoni gha linga la msumba ghakatozgeka na mtundu uliwose wa libwe lakuzirwa: fawundeshoni yakwamba yikaŵa ya yasipisi, yachiŵiri safiro, yachitatu kalakedoni, yachinayi samaragido,20 yachinkhondi saradoniki, ya 6 saradiyoni, ya 7 kurusolito, ya 8 berulo, ya 9 topazi, ya 10 kurusopuraso, ya 11 hayakinto ndipo ya 12 ametusito.21 Vipata 12 vikaŵa vyangale 12. Chipata chilichose chikaŵa cha ngale yimoza. Msewu ukuru wa mu msumba ukaŵa wa golide lanadi, nga ni gilasi lakulangara.22 Nkhaliwonamo yayi tempile, chifukwa Yehova* Chiuta Wankhongonozose+ ndiyo ni tempile lake, kweniso Mwana wa mberere.23 Msumba ukakhumbikwira dazi yayi nesi mwezi kuti uŵalirepo, pakuti uchindami wa Chiuta ukangweluska msumba,+ ndipo nyali yake wakaŵa Mwana wa mberere.+24 Mitundu yizamwenda mu ungweru wake,+ ndipo mathemba gha charu chapasi ghazamwizamo na uchindami wawo.25 Vipata vyake vizamujalika yayi na muhanya, pakuti usiku uzamuŵako yayi.+26 Ndipo ŵazamwizamo na uchindami na ntchindi za mitundu.+27 Kweni chilichose chakufipirwa na waliyose uyo wakuchita chinthu chakuseluska na utesi wazamunjiramo yayi.+ Kweni ŵekha awo ŵalembeka mu mupukutu wa umoyo wa Mwana wa mberere ndiwo ŵazamunjiramo.+


text:
Ivyo Vingawovwira Nthengwa Kuŵa Yakukhora na Yachimwemwe
“Kwambura kuti Yehova wakuzenga nyumba awo ŵakuyizenga ŵakutokatoka waka.”—SAL. 127:1a.
1-3. Kasi ŵakutorana ŵakukumana na masuzgo wuli? (Wonani chithuzithuzi chakwamba.)
MWANALUME munyake uyo wakhala mu nthengwa kwa vyaka 38, wakati: “Usange mukuŵikapo mtima ndiposo mukukhumba kuti nthengwa yinu yendenge makora, Yehova wamutumbikaninge.” Nadi, ntchamachitiko kuti ŵafumu na ŵawoli ŵaŵe ŵakukondwa mu nthengwa yawo na kovwirana mu nyengo za masuzgo.—Zinth. 18:22.
2 Ndipouli, ntchachilendo yayi para ŵakutorana ŵakukumana na masuzgo chifukwa Baibolo likuti ŵaŵenge na “suzgo mu thupi lawo.” (1 Kor. 7:28) Chifukwa wuli vili nthena? Masuzgo gha zuŵa na zuŵa ghangapangiska kuti ŵakutorana ŵasuzgike maghanoghano. Chifukwa chakuti mbambura kufikapo, nyengo zinyake ŵafumu na ŵawoli ŵangakhuŵazgana ndipo ŵangatondeka kuyowoyeskana makora. (Yak. 3:2, 5, 8) Ŵakutorana ŵanandi ŵakutangwanika na ntchito kweniso kulera ŵana. Chifukwa chakuti ŵakusuzgika maghanoghano ndiposo ŵakuvuka chomene, ŵakuŵavya nyengo kuti ŵakhozge nthengwa yawo. Ŵangaleka kuchindikana na kutemwana chifukwa cha masuzgo gha ndalama, ulwali ndiposo masuzgo ghanyake. Kweniso nthengwa iyo yikuwoneka kuti njakukhora yingatimbanizgika chifukwa cha “milimo ya thupi” nga ni uzaghali, ukwakwa, maulwani, zawe, sanji, ukali, na mphindano.—Gal. 5:19-21.
3 Suzgo linyake ndakuti ŵanthu “mu mazuŵa ghaumaliro” agha mbakujitemwa kweniso mbambura kopa Chiuta. Nkharo izi zingananga nthengwa. (2 Tim. 3:1-4) Kweniso pali mulwani uyo wakukhumba kunanga nthengwa. Mpositole Petrosi wakutichenjezga kuti: “Mulwani winu, Dyabulosi wakuyingayinga nga ni nkhalamu yakuwuluma, wakukhumba kumilimitizga yunji.”—1 Pet. 5:8; Uvu. 12:12.
4. Kasi nthengwa yingaŵa yakukhora kweniso yachimwemwe? Longosorani.
4 Mfumu munyake ku Japan wakati: “Nkhasuzgika chomene maghanoghano chifukwa cha masuzgo gha ndalama. Muwoli wane nayo wakamba kusuzgika maghanoghano chifukwa chakuti nkhamuphalira yayi suzgo lane. Kweniso wakalwara chomene. Nyengo zinyake tikagazgananga chifukwa cha kusuzgika maghanoghano.” Mu nthengwa mungaŵa masuzgo agho tingaghagwentha yayi, ndipouli tingatondeka kughamazga yayi. Yehova wangawovwira ŵakutorana kuti nthengwa yawo yiŵe yakukhora na yachimwemwe. (Ŵazgani Salmo 127:1.) Tiyeni tidumbiskane vinthu 5 ivyo vingawovwira ŵakutorana kuti nthengwa yawo yiŵe yakukhora na yakukhaliska. Kweniso tiwonenge umo chitemwa chingakhozgera nthengwa.
YEHOVA WAŴE MU NTHENGWA YINU
5, 6. Kasi ŵafumu na ŵawoli ŵangachita wuli kuti Yehova waŵe mu nthengwa zawo?
5 Usange ŵakutorana mbakugomezgeka kweniso mbakujilambika kwa Yehova, nthengwa yawo yiŵenge yakukhora. (Ŵazgani Mupharazgi 4:12.) Ŵakutorana ŵangaŵika Yehova mu nthengwa yawo usange ŵakulondezga ulongozgi wake. Baibolo likuti: “Makutu ghinu tighapulike lizgu kunyuma kwinu, likuti, ‘Iyi ndiyo nthowa, endaninge mwa iyi,’ para mukupatukira ku woko lamalyero, panji ku lamazere.” (Yes. 30:20, 21) Mazuŵa ghano, ŵakutorana ‘ŵangapulika’ lizgu la Yehova usange ŵakuŵazgira lumoza Mazgu gha Chiuta. (Sal. 1:1-3) Ŵangakhozga nthengwa yawo usange nyengo zose ŵakuŵa na Nyengo Yakusopera ya Mbumba iyo njakukondweska na yakukhozga mwauzimu. Kweniso usange ŵakutorana ŵakulombera lumoza zuŵa lililose nthengwa yikuŵa yakukhora, ndiposo ŵazizipizgenge masuzgo gha charu Satana.
6 Gerhard wa ku Germany, wakati: “Nyengo yiliyose para tapambana maghanoghano, ulongozgi wa mu Mazgu gha Chiuta ukutovwira kuti tiŵe ŵakuzikira ndiposo kuti tigowokeranenge. Mikhaliro iyi njakuzirwa chomene kuti nthengwa yende makora.” Usange ŵakutorana ŵakufwilirapo kuchitira lumoza vinthu vyauzimu, ŵakutemwana chomene ndiposo ŵakuŵa paubwezi wakukhora na Chiuta.
ŴAFUMU LONGOZGANI MWACHITEMWA MBUMBA YINU
7. Kasi mfumu wakwenera kulongozga wuli mbumba yake?
7 Para mfumu wakulongozga makora, nthengwa yikuŵa yakukhora kweniso yachimwemwe. Baibolo likuti: “Mutu wa mwanalume waliyose ni Khristu; ndipo mutu wa mwanakazi ni mwanalume.” (1 Kor. 11:3) Kasi mazgu agha ghakung’anamurachi? Nga umo Yesu wakachitiranga na ŵasambiri ŵake, ndimo mfumu nayo wakwenera kuchitira na muwoli wake. Yesu wakaŵa wankhaza yayi, kweni nyengo zose wakaŵanga wachitemwa, walusungu, wakupulikiska, wakuzika ndiposo wakujiyuyura mu mtima.—Mat. 11:28-30.
8. Kasi mwanalume wakwenera kuchita vichi kuti muwoli wake wamutemwenge na kumuchindika?
8 Mfumu wakwenera yayi kuchichizga muwoli wake kuti wamuchindikenge. M’malo mwake ‘wakulutilira kukhala nayo mwakuyana waka, kwakuyana na kumanya, kumupa ntchindi nga ntchiŵiya chambura kukhora.’ (1 Pet. 3:7) Pa wumba ndiposo kwaŵekha, mfumu wakwenera kuyowoya na muwoli wake mwantchindi kweniso mwalusungu. Wangalongora kuti wakuzirwiska muwoli wake kwizira mu ivyo wakuyowoya na kuchita. (Zinth. 31:28) Usange mfumu wakulongora chitemwa, muwoli nayo wamutemwenge na kumupa ntchindi, ndipo Yehova watumbikenge nthengwa yawo.
ŴAWOLI JILAMBIKANI KU ŴAFUMU ŴINU
9. Kasi muwoli wangalongora wuli kuti ngwakujilambika?
9 Para tikutemwa Yehova na mtima wose tilondezgenge fundo zake ndiposo tijiyuyurenge ‘pasi pa woko lankhongono la Chiuta.’ (1 Pet. 5:6) Muwoli wangalongora kuti wakuchindika mazaza gha Yehova para wakukolerana na mfumu wake. Baibolo likuti: ‘Imwe ŵawoli, jilambikani ku ŵafumu ŵinu, pakuti ichi ntchakwenelera mu Fumu.’ (Kol. 3:18) Ni nyengo zose yayi apo muwoli wangakolerana na ivyo mfumu wake wasankha. Kweni usange ivyo mfumu wake wasankha vikuswa malango gha Chiuta yayi, muwoli uyo ngwakujilambika wakoleranenge nayo.—1 Pet. 3:1.
10. Chifukwa wuli ntchakuzirwa kuti muwoli wajilambikenge kwa mfumu wake?
10 Yehova wakuwona kuti mwanakazi ngwakuzirwa mu mbumba. Mwanakazi ni ‘munyake’ wa mwanalume. (Mal. 2:14) Usange mfumu na muwoli ŵakupanga vyakusankha, muwoli wakwenera kuyowoya mwantchindi maghanoghano ghake. Ndipouli wakwenera kulutilira kujilambika kwa mfumu wake. Mfumu wavinjeru wakutegherezga mwakupwelelera para muwoli wake wakuyowoya. (Zinth. 31:10-31) Para muwoli wakujilambika kwa mfumu wake, ŵakuŵa chimwemwe, ŵamtende ndiposo ŵakukolerana. Mfumu na muwoli ŵakuŵa ŵakukhorwa chifukwa ŵakukondweska Chiuta.—Efe. 5:22.
LUTILIRANI KUGOWOKERANA NA MTIMA WOSE
11. Chifukwa wuli kugowokerana nkhwakuzirwa?
11 Kuti nthengwa yikhaliske, ŵafumu na ŵawoli ŵakwenera kugowokerana. Usange mfumu na muwoli ŵakulutilira “kuzizipizgirana yumoza na munyake na kugowokerana na mtima wose,” ŵakukhozga ubwezi wawo. (Kol. 3:13) Ndipouli, nthengwa yingakhora yayi usange ŵakusunga vyakusingo. Kweni nthengwa yingakhora chomene usange ŵafumu na ŵawoli ŵakugowokerana nga umo Yehova wakuchitira.—Mika 7:18, 19.
12. Kasi chitemwa chikubenekelera wuli “wumba wa zakwananga”?
12 Chitemwa chanadi ‘chikukonthora uheni chara.’ Kweni ‘chitemwa chikubenekelera wumba wa zakwananga.’ (1 Kor. 13:4, 5; ŵazgani 1 Petrosi 4:8.) Ntheura usange tikutemwa ŵanji, tiŵagowokerenge zakwananga zawo nanga zingaŵa zinandi wuli. Mpositole Petrosi wakati wafumba Yesu kuti wakwenera kumugowokera kalinga munthu, Yesu wakazgora kuti: ‘M’paka makumi ghankhondi na ghaŵiri pachanya kankhondi na kaŵiri (77).’ (Mat. 18:21, 22) Apa Yesu wakang’anamuranga kuti palije mphaka ya unandi wa zakwananga izo Mkhristu wakwenera kugowokera munyake.—Zinth. 10:12. *
13. Kasi ŵakutorana ŵangachita wuli kuti ŵagowokeranenge?
13 Annette wakati: “Usange ŵakutorana ŵakugowokerana yayi, ŵakwamba kusungirana vyakusingo ndipo ŵakuleka kugomezgana. Ivi vingananga nthengwa. Kweni usange ŵakugowokerana, ŵakukhozga nthengwa na ubwezi wawo.” Usange mukukhumba kuti mugowokeranenge, wonani ivyo munyinu wakuchita makora ndipo muwongani. (Kol. 3:15) Para mukuchita nthena, muŵenge na mtende wa mtima, mukoleranenge, ndiposo Chiuta wamutemwaninge.—Rom. 14:19.
LONDEZGANI FUNDO YA YESU
14, 15. Kasi Yesu wakayowoya fundo wuli? Kasi fundo iyi njakuzirwa wuli mu nthengwa?
14 Waliyose wakukhumba kupika ntchindi. Mukukondwa usange ŵanji ŵakumutegherezgani na kuchindika maghanoghano ghinu. Kweni kasi muli kupulikapo munthu munyake wakuyowoya kuti, “Nane nimukhawuliskenge”? Nangauli nyengo zinyake pangaŵa vifukwa vyakupulikikwa vyakuchitira nthena, kweni Baibolo likutiphalira kuti: ‘Unganenanga, “Ndimuchitire umo iye wandichitira; ndimuwezgere kwakulingana na icho iye wachita.”’ (Zinth. 24:29) Nakuti Yesu wakayowoya fundo yiwemi chomene yakumazgira masuzgo. Fundo iyi njakuti: ‘Umo mukukhumbira kuti ŵanthu ŵamuchitirani, chitani mwakuyana waka kwa iwo.’ (Luka 6:31) Yesu wakang’anamuranga kuti ivyo ise tikukhumba kuti ŵanji ŵatichitire, ndivyo nase tikwenera kuŵachitira. Tikwenera kuwezgera uheni pa uheni yayi. Ntheura ivyo tikukhumba kuti munyithu mu nthengwa wachitenge ndivyo nase tikwenera kuchita.
15 Ŵakutorana ŵakukhozga ubwezi wawo usange ŵakumanyana makora. Mfumu munyake ku South Africa wakati, “Tayezga kulondezga Fundo ya Yesu mu nthengwa yithu. Mbunenesko kuti nyengo zinyake tikukhuŵazgana, kweni tikufwilirapo kuchindikana.”
16. Kasi ŵakutorana ŵakwenera kugega nkharo wuli?
16 Lekani kuphalira ŵanji maubudi gha munyinu panji kuyowoya ivyo munyinu wakutondeka kuchita makora. Kumbukani kuti nthengwa ntchiphalizgano yayi chakumanyira uyo ngwankhongono chomene, uyo wakukolomoka chomene, panji uyo wakuyowoya mazgu ghakulasa chomene. Unenesko ngwakuti, tose tili ŵambura kufikapo ndipo nyengo zinyake tikukhuŵazga ŵanji. Kweni palije chifukwa chakuti mfumu panji muwoli wakhozgere soni munyake panji kumutimba na mazgu ghakuŵaŵa.—Ŵazgani Zintharika 17:27; 31:26.
17. Kasi ŵafumu ŵangalondezga wuli Fundo ya Yesu?
17 Mu vyaru vinyake, ŵanalume awo ŵakutimba ŵawoli ŵawo ndiwo ŵanthu ŵakuti mbanalume nadi. Kweni Baibolo likuti: ‘Uyo wakuziwulika kukalipa ndi muwemi kwakuluska chinkhara.’ (Zinth. 16:32) Munthu wakwenera kufwilirapo chomene kuti waŵe ŵakujikora nga umo Yesu Khristu wakachitiranga. Mwanalume uyo wakuchitira nkhaza muwoli wake ni mwanalume wanadi yayi, ndipo wangataya ubwezi wake na Yehova. Wamasalimo Davide, uyo wakaŵa wankhongono kweniso wachikanga, wakati: ‘Kalipani, kweni muleke kwananga; yowoyani mu mtima winu pa vitara vinu ndipo mukhale chete.’—Sal. 4:4.
‘MUJIVWALIKE CHITEMWA’
18. Chifukwa wuli chitemwa ntchakuzirwa mu nthengwa?
18 Ŵazgani 1 Ŵakorinte 13:4-7. Chitemwa ntchakuzirwa chomene mu nthengwa. Baibolo likuti, ‘jivwalikani mtima wa chiwuravi, lusungu, kujichefya, kuzika na kukhomezga. Kweni padera pa vinthu vyose ivi, mujivwalike chitemwa, pakuti ntchakukakira chakufikapo cha umoza.’ (Kol. 3:12, 14) Ŵafumu na ŵawoli ŵakwenera kuŵa na chitemwa chakujipata nga ntcha Khristu, uyo wakaŵa wakunozgeka kufwira ŵanji. Usange mu nthengwa muli chitemwa chanthena ichi, yilutilirenge kuŵa yakukhora nanga pangaŵa masuzgo, nga nkhukhuŵazgana, matenda, kusoŵa ndalama, panji masuzgo ghakufuma ku ŵabali ŵathupi.
19, 20. (a) Kasi ŵafumu na ŵawoli ŵakwenera kuchita vichi kuti nthengwa zawo ziŵe zakukhora kweniso zachimwemwe? (b) Kasi mu nkhani yakulondezgapo tizamudumbiskana vichi?
19 Nthengwa yikwenda makora para ŵakutorana ŵakutemwana na kugomezgana. Para pawuka masuzgo ŵakwenera yayi kumazga nthengwa. Kweni ŵakwenera kufwilirapo kuti ŵakhozge ubwezi wawo. Ŵakutorana awo ŵakutemwana ndiposo ŵakutemwa Yehova, ŵakwenera kuŵikapo mtima kumazga masuzgo ghawo, pakuti ‘chitemwa chikutondeka chara.’—1 Kor. 13:8; Mat. 19:5, 6; Heb. 13:4.
20 Mu “nyengo zinonono” izi, ntchipusu yayi kuti nthengwa ziŵe zakukhora ndiposo zachimwemwe. (2 Tim. 3:1) Kweni Yehova wangawovwira kuti nthengwa ziŵe zakukhora. Ndipouli, ŵakutorana ŵakwenera kugega nkharo zawakawaka izo zazara chomene mu charu ichi. Mu nkhani yakulondezgapo, tizamudumbiskana ivyo ŵafumu na ŵawoli ŵangachita kuti ŵajivikilire ku nkharo izi.
^ ndime 12 Apo ŵakutorana ŵakufwilirapo kugowokerana na kumazga masuzgo gha mu nthengwa yawo, Baibolo likupeleka wanangwa kwa uyo wandabude wa kugowokera panji kupata uyo wachita uleŵi. (Mat. 19:9) Wonani vyakusazgirapo pa mutu wakuti “Ivyo Baibolo Likuyowoya pa Nkhani ya Kupatana na Kupatukana,” pa peji 219 m’paka 221 mu buku la “Citemwa ca Ciuta.”


text:
Mazgu Ghakwamba gha Chigaŵa 10
Yehova ni Fumu ya vyose. Ndiyo wakwendeska vinthu. Mwachiyelezgero, wakathaska Yeremiya ku nyifwa. Wakaponoska Shadireki, Misheki, na Abedinego mu ng’anjo ya moto kweniso Daniyeli ku nkhalamu. Yehova wakavikilira Esitere kuti waponoske mtundu wose. Walekelerenge yayi kuti uheni ulutilire muyirayira. Mauchimi gha chikozgo chikuru na chikhuni chikuru ghakutisimikizgira kuti Ufumu wa Yehova uzamuwuskapo uheni wose sonosono apa, ndipo ndiwo uzamwendeska vinthu pa charu.
MU CHIGAŴA ICHI
Yehova Wakatuma Yeremiya Kuti Wakapharazge
Ivyo Yeremiya wakayowoya vikakwiyiska chomene ŵanalume ŵalara ŵa mu Yuda.
Yerusalemu Wakaparanyika
Ŵanthu ŵa mu Yuda ŵakalutilira kusopa ŵachiuta ŵatesi, ntheura Yehova wakaŵaleka.
Ŵanyamata Ŵanayi Awo Ŵakapulikira Yehova
Ŵanyamata ŵa ku Yuda ŵakalutilira kugomezgeka kwa Yehova, nangauli ŵakakhalanga mu nyumba yachifumu ku Babuloni.
Ufumu Uwo Uzamukhalilira Muyirayira
Daniyeli wakalongosora ng’anamuro la loto la Nebukadinezara.
Ŵakakana Kugwadira Chikozgo
Shadireki, Misheki, na Abedinego ŵakakana kusopa chikozgo chagolide cha themba la Babuloni.
Ufumu uwo Ukaŵa nga ni Khuni Likuru
Loto ili likang’anamuranga kuti Nebukadinezara wazamupokeka ufumu.
Mazgu Ghakalembeka pa Chiliŵa
Kasi mphawuli apo mazgu ghachilendo agha ghakalembeka, ndipo ghakung’anamura vichi?
Daniyeli mu Khululu la Nkhalamu
Ulombenge kwa Yehova zuŵa lililose nga umo wakachitiranga Daniyeli
Esitere Wakaponoska Ŵanthu Ŵakwake
Nangauli wakaŵa mulendo, kweni wakazgoka fumukazi.
Ezira Wakasambizganga Dango la Chiuta
Ŵaisrayeli ŵakati ŵategherezga kwa Ezira, ŵakachita phangano lapadera na Chiuta.
Viliŵa vya Yerusalemu
Nehemiya wakapulika kuti ŵalwani ŵake ŵakakhumbanga kuŵawukira. Chifukwa wuli wakawopa yayi?


text:
KABUKU KA UNGANU WA UMOYU WIDU WACHIKHRISTU NDIPUSO UTEŴETI June 2016
Sample Presentations
Fundu za mo tingagaŵiya Galamukani! ndipuso timapepala. Gwiriskiyani ntchitu masachizu nga vo mungakamba pakulemba vo mwanozeke kuchikamba.
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA
Mugomezengi Yehova Ndipu Muchitengi Vamampha
Gwirisiyani ntchitu ulongozi wakovya wo usanirika pa lemba la Sumu 37.
TICHITENGI VINTHU NGE AKHRISTU
Mo Tingasaziyaku Lusu Lidu mu Uteŵeti—Kugwirisiya Ntchitu Mavidiyo Pakusambiza
Ntchifukwa wuli tikhumbika kugwirisiya ntchitu mavidiyo ngidu mu uteŵeti? Kumbi ngangatiwovya wuli pakusambiza?
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA
Yehova Wapembuza Wo Atama
Mazu ngo Davidi wakulemba mu buku la Sumu 41 ngangawovya ateŵeti akugomezeka wo atama pamwenga kukumana ndi masuzu nganyaki.
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA
Yehova Waŵalekengi cha Ŵanthu Akusuzika Maŵanaŵanu
Mu chaputala 51 cha Sumu, Davidi wangukonkhosa mo wangusuzikiya maŵanaŵanu chifukwa cha ubudi wo wanguchita. Ntchinthu wuli cho chingumuwovya kuti waje so paubwezi ndi Yehova?
TICHITENGI VINTHU NGE AKHRISTU
Vo Ufumu Wachita mu Vyaka 100
Gwirisiyani ntchitu mafumbu pakukambisana vo Ufumu waku Chiuta wachita kutuliya mu 1914.
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA
“Kambiyani Yehova Masuzu Nginu”
Ulongozi waku Davidi wa pa lemba la Sumu 55:22 ungatiwovya kumalana ndi masuzu, kweniso asani tisuzika maŵanaŵanu
TICHITENGI VINTHU NGE AKHRISTU
“Chiuta Ndiyu Watindiwovya”
Davidi wanguthamika Yehova chifukwa cha Mazu Ngaki. Kumbi ndi malemba nanga ngo ngangukuwovyani pa nyengu yo mungukumana ndi masuzu?


text:
“Ngangamikani mu Chivwanu”
“Ngangamikani mu chivwanu chinu, . . . jani anthazi.”
SUMU: 23, 34
1. (a) Kumbi Petro wanguchitanji pa nyengu yo chimphepu chikulu chingwamba kuputa pa Nyanja ya Galile? (Wonani chithuzi cho che pachanya.) (b) Nchifukwa wuli Petro wangwamba kubira?
PETRO ndi akutumika anyaki atondekanga kuvuŵa boti chifukwa cha chimphepu cho chenga pa Nyanja ya Galile. Pavuli paki, anguwona Yesu watenda pa maji. Petro wangukambiya Yesu kuti wakhumba kwenda pa maji kuti wazi kwaku iyu. Yesu wati wamukambiya kuti wazi, Petro wangutuwa muboti ndi kwamba kwenda pa maji kulaza ko kwenga Yesu. Kweni pati pajumpha kanyengu kamanavi, Petro wangwamba kubira. Chifukwa wuli? Iyu walereskanga chimphepu ndipu wanguchita mantha. Petro wangudaniriza kwaku Yesu ndipu wangumuko mwaliŵi ndi kukamba kuti: “Iwi wa chivwanu chimana, nchifukwa wuli ukayika?”
2. Kumbi tikambiskanengenji mu nkhani iyi?
2 Sonu tikambiskanengi fundu zitatu zakukwaskana ndi chivwanu pa vo vinguchitikiya Petro: (1) mo Petro wangulongore kuti wenga ndi chivwanu kuti Chiuta wamuwovyengi, (2) chifukwa cho Petro wangwambiya kukayika, ndi (3) cho chinguwovya Petro kuti waje so ndi chivwanu. Kuŵanaŵaniya fundu izi kungatiwovya ‘kungangamika mu chivwanu.’
KUJA NDI CHIVWANU KUTI CHIUTA WATIWOVYENGI
3. Nchifukwa wuli Petro wangutuwa muboti, ndipu nchinthu wuli chakuyana waka cho nasi tikuchita?
3 Petro wangutuwa muboti ndi kwamba kwenda pa maji chifukwa chakuti wenga ndi chivwanu. Yesu wati wamudana, Petro wanguvwana kuti Chiuta wamuwovyengi nge mo wanguwovye Yesu. Mwakuyana waka, pa nyengu yo tingujipereka kwaku Yehova ndi kubatizika, tinguchita viyo chifukwa cha chivwanu. Yesu wakutidana kuti tije akusambira ŵaki ndi kuchita vo wachitanga. Yesu ndi Chiuta atiwovyengi asani titiŵagomezga.
4, 5. Nchifukwa wuli chivwanu nchakukhumbika ukongwa?
4 Chivwanu nchakukhumbika ukongwa. Nge mo chivwanu chinguwovye Petro kwenda pa maji, nasi chingatiwovya kuchita vinthu vo ŵanthu angawona kuti vingachitika cha. (Mat. 21:21, 22) Mwakuyeruzgiyapu, tanandi tikusintha ukongwa umoyu widu mwakuti ŵanthu wo atiziŵanga kali, sonu angatiŵanika cha. Yehova wangutiwovya chifukwa tamugomezganga. (Ŵerengani Ŵakolose 3:5-10.) Asani tajipereka kwaku Yehova chifukwa chakuti titimugomezga, tija mabwezi ngaki. Tingaja cha mabwezi ngaki kwambula kuti iyu watiwovya.
5 Chivwanu chititiwovya kulimbana ndi murwani widu, Diabolo. (Ŵaef. 6:16) Kweniso asani tigomezga Yehova, tisuzgika ukongwa cha maŵanaŵanu pa nyengu ya masuzgu. Yehova watiti asani tiŵika pakwamba Ufumu chifukwa chakuti titimugomezga, watipaskegi vinthu vakuliŵavu vo tikhumba. (Mat. 6:30-34) Kweniso chifukwa cha chivwanu cho te nachu, tazamulonde chawanangwa cho munthu wangachisaniya cha pakuyija. Chawanangwa ichi mbumoyu wamuyaya.—Yoh. 3:16
CHIVWANU CHIDU CHINGAMALA ASANI TIŴIKA MTIMA PA VINTHU VINYAKI
6, 7. (a) Kumbi ndi vinthu wuli vo tingaviyeruzgiya ndi chimphepu kweniso mayiŵa? (b) Nchifukwa wuli titenere cha kuyiwona mwasaza fundu yakuti chivwanu chidu chingamala?
6 Mphepu ndi mayiŵa vo vengaku pa nyengu yo Petro wayendanga pa maji, tingaviyeruzgiya ndi mayeseru ngo tikumana nangu chifukwa chakuteŵete Chiuta. Chinanga mayeseru yanga ngangaŵa ngakulu wuli, Yehova wangatiwovya kuja ndi chivwanu chakukho. Kumbukani kuti Petro wangubira chifukwa cha chimphepu pamwenga mayiŵa cha. Ŵanaŵaniyani vo vinguchitika pa nyengu iyi. Iyu “wati wawona chimphepu, wanguchita mantha.” (Mat. 14:30) Petro wanguleka kulereska Yesu ndipu chivwanu chaki chingwamba kumala. Nasi chivwanu chidu chingamala asani tingayamba ‘kuwona chimphepu,’ kuŵanaŵaniya nthazi yaki ndi kwamba kukayikiya kuti Yehova wangatovya.
7 Titenere kuziŵa kuti chivwanu chidu chingamala. Fundu iyi titenere kuyiwona mwasaza cha chifukwa Bayibolu likamba kuti kuŵavi chivwanu ‘mbubudi wo utitizinga mwambula kusuzga.’ (Ŵah. 12:1) Nge mo Petro wanguchitiya, nasi chivwanu chidu chingamala asani tingaŵika maŵanaŵanu pa vinthu vinyaki. Kumbi tingaziŵa wuli kuti tayamba kuchita viyo? Tiyeni tiwoni mafumbu ngo tingajifumba kuti tiziŵi asani chivwanu chidu chayamba kumala.
8. Kumbi ndi vinthu wuli vo vingapangiska kuti tiyambi kukayikiya?
8 Kumbi mwayamba kukayikiya vo Chiuta wakulayizga? Mwakuyeruzgiyapu, Chiuta wakulayizga kuti wazamubwanganduwa charu chiheni ichi. Mwaviyo, kumbi titangwamika ndi vakusangaluska vo vingachitiska kuti chivwanu chidu chiyambi kumala? Tingayamba kukayikiya kuti umaliru we pafupi. (Hab. 2:3) Tiyeni tiwone chakuyeruzgiyapu chinyaki. Chiuta wakulayizga kuti watigowokiyengi chifukwa cha sembi. Kweni asani titijimba mlandu chifukwa cha ubudi wo tinguchita kuvuli, tingayamba kukayikiya kuti Yehova “wakusisita” maubudi ngidu ngosi. (Mac. 3:19) Asani tingachita viyo, tingaleka kukondwa pakuteŵete Chiuta kweniso tingalopwa mwauzimu.
9. Kumbi ndi vinthu wuli vo vingachitika asani tingayamba kuŵika ukongwa maŵanaŵanu pa vinthu vakuliŵavu?
9 Kumbi nditeŵete Chiuta mwaphamphu nge mo ndachitiyanga kali? Paulo wangukamba kuti asani munthu wateŵete Yehova mwaphamphu watuŵa ndi ‘chigomezgu chakusimikizika mpaka umaliru.’ Kweni ndi vinthu wuli vo vingachitika asani tingayamba kuŵika ukongwa maŵanaŵanu pa vinthu vakuliŵavu, nge kusaniya ntchitu yamalipiru nganandi yo yingatitondekesa kusopa umampha? Chivwanu chidu chingayamba kumala. Ndipu tingayamba kuchita ulesi pakuteŵete Yehova.
10. Kumbi tilongo wuli kuti tigomezga Yehova asani tigowoke anyidu?
10 Kumbi ndisuzgika kugowoke wo andinangiya? Asani anyidu atinangiya tingayamba kuŵanaŵaniya vo abuda ndikuleka kulongoro nawu. Kweni asani tingaŵagowoke, tingalongo kuti tigomezga Yehova. Chifukwa wuli tikamba viyo? Asani munthu watinangiya, waja nasi pa ngongoli. Ndipu asani tanangiya Chiuta, nasi tija nayu pa ngongoli. (Luka 11:4) Mwaviyo, kuti tigowoke anyidu, tikhumbika kugomezga kuti kuja pa ubwezi ndi Chiuta nkhwakukhumbika ukongwa kuluska kuŵapaniska kuti awezi ngongoli. Akusambira aku Yesu anguziŵa kuti chivwanu nchakukhumbika kuti agowoke anyawu. Yesu wati waŵakambiya kuti akhumbika kugowoke anyawu wo aŵanangiya mwakuwerezawereza, yiwu angumupempha kuti: “Tisazgiyeniku chivwanu.”—Luka 17:1-5.
11. Nchinthu wuli cho chingatitondekeska kuyanduwa ndi ulongozgi?
11 Kumbi ndikwiya asani ndapaskika ulongozgi? M’malu mwakuwona mo tingayanduliya ndi ulongozgi wo tapaskika, tingayamba kuŵanaŵaniya maubudi nga munthu yo watitipasa ulongozgi. Ndipuso tingayamba kuwona kuti ulongozgi wo tapaskika nguheni. (Nthanthi 19:20) Ivi vingachitiska kuti tileki kuwona vinthu nge mo Chiuta wawone.
12. Kumbi yo wadinginyika kaŵikaŵi ndi abali wo Chiuta wagwiriskiya ntchitu walongonji?
12 Kumbi ndidinginyika ndi abali wo ŵe ndi maudindu mumpingu? Ayisraele ŵati ŵayamba kuŵanaŵaniya lipoti liheni lo asyoli 10 anguza nalu, angwamba kudinginyika ndi Mosese ndi Aroni. Pavuli paki, Yehova wangukambiya Mosese kuti: “Kumbi ŵanthu yaŵa azamukwamba zukwanji kundigomezga?” (Maŵ. 14:2-4, 11) Kukamba uneneska, kudinginyika kwa Ayisraele kungulongo kuti amugomezganga cha Chiuta yo wangusankha Mosese ndi Aroni. Asani nasi tayamba kudinginyika ndi abali wo Chiuta wagwiriskiya ntchitu kuti walongozgi ŵanthu ŵaki, kumbi vingalongo cha kuti chivwanu chidu mwaku Chiuta chayamba kumala?
13. Nchifukwa wuli tikhumbika cha kudandawula asani tawona kuti chivwanu chinu chayamba kumala?
13 Asani tajifumba mafumbu yanga, tingadandawulanga cha asani tawona kuti chivwanu chidu chayamba kumala. Chinanga ndi Petro nayu wenga ndi mantha ndipu wakayikiyanga. Nyengu yinyaki, Yesu wanguchenya akutumika wosi chifukwa chakuti “ŵenga ndi chivwanu chimana.” (Mat. 16:8) Tisambirapu fundu yakukhumbika ukongwa pa vo Petro wanguchita chivwanu chaki chati chayamba kumala ndi kwamba kubira mu maji.
VO YESU WANGUCHITA VINGATOVYA KUTI TIJE NDI CHIVWANU CHAKUKHO
14, 15. (a) Kumbi Petro wanguchitanji wati wayamba kubira? (b) Kumbi tingamulereska wuli Yesu chinanga kuti tingamuwona cha?
14 Petro wati wawona chimphepu ndi kwamba kubira, watingi waweliyengeku yija ku boti. Iyu waziŵanga kusambira ndipu watingi wasuzgikengi cha kuwere ku boti. (Yoh. 21:7) M’malu mwakujithemba, iyu wangulereska so kwaku Yesu ndipu Yesu wangumuwovya. Asani tawona kuti chivwanu chidu chayamba kumala, titenere kuchita vo Petro wanguchita. Kumbi tingachita wuli ivi?
15 Nge mo Petro wangulereske so kwaku Yesu, nasi titenere ‘kulereseska Mteŵeti Mula ndi Wakufiska chivwanu chidu, Yesu.’ (Ŵerengani Ŵahebere 12:2, 3.) Mbuneneska kuti tingamuwona ndi masu cha nge mo Petro wanguchitiya. Kweni titimulereska asani tiŵanaŵaniya vo wasambizanga ndi kuchita kweniso asani titimuyezga. Tiyeni tikambiskani vo tingachita kuti tiyezgi Yesu. Asani tiyezga Yesu, chivwanu chidu chijengi chakukho.
16. Kumbi tingalisambira wuli Bayibolu kuti chivwanu chidu chije chakukho?
16 Musambirengi Bayibolu kuti chivwanu chinu chije chakukho. Yesu wangusimikizga kuti Bayibolu ndi Mazu Ngaku Chiuta ngo ngatitilongozga. (Yoh. 17:17) Yesu waŵerenganga Mazu Ngaku Chiuta. Namwi mutenere kuŵerenga Bayibolu zuŵa lelosi, kulisambira ndi kuŵanaŵaniyapu. Kweniso mufufuzengi nkhani zo muleka kuzivwisa. Mwakuyeruzgiyapu, mungasimikizga kuti charu chepafupi kumala asani muŵerenga ukaboni wa m’Malemba wo ulongo kuti tija m’mazuŵa ngakumaliya. Mungagomezga malayizgu nga m’Bayibolu asani mufufuza mauchimi ngo ngakufiskika kali. Kweniso mungasimikizga kuti Bayibolu ndakovya ukongwa asani muŵanaŵaniya mo lasinthiya ŵanthu anyaki. *
17. Nchinthu wuli chinguwovya Yesu kuja wakugomezgeka chinanga kuti wangukumana ndi masuzgu, ndipu isi tingamuyezga wuli?
17 Muŵanaŵaniyengi vitumbiku vo Yehova wakulayizga. Yesu waŵanaŵaniyanga ukongwa “likondwa lo lenga panthazi paki.” Ivi vingumuwovya kuti waje wakugomezgeka chinanga kuti wangukumana ndi masuzgu. (Ŵah. 12:2) Iyu wangutimbanyizgika cha ndi vo watingi wasaniyengi m’charu. (Mat. 4:8-10) Namwi mungachita vo Yesu wachitanga asani muŵanaŵaniya vo Yehova wakulayizgani. Mujiwonengi nge mwe m’charu chifya. Mungajambula vinthu vo mukhumba kuzichita asani Chiuta wazituzgapu charu chiheni ichi. Kweniso mungalemba ŵanthu wo mukhumba kuzikumana nawu asani aziyuka. Mungalemba so vo mukhumba kuzikambiskana nawu. Muwonengi kuti vinthu ivi Chiuta walayizga imwi.
18. Kumbi rombu lingakuwovyani wuli kuti chivwanu chinu chije chakukho?
18 Murombengi kuti Chiuta wakusazgiyeniku chivwanu. Yesu wangukambiya akutumika ŵaki kuti apemphengi Yehova kuti waŵapaski mzimu wakupaturika. (Luka 11:9, 13) Namwi mutenere kupempha Chiuta kuti wakupaskeni mzimu wakupaturika kweniso wakusazgiyeniku chivwanu chifukwa nchipasu cha mzimu. Asani muromba, mukambengi chinthu cho mukhumba kuti Chiuta wakuwovyeni. Mwakuyeruzgiyapu, asani mwe ndi jalidu lo lilongo kuti chivwanu chinu chayamba kumala, nge kusuzgika kugowoke anyinu, mungapempha Chiuta kuti wakuwovyeni kumalana ndi suzgu ili.
19. Kumbi ndi ŵanthu naŵa wo tikhumbika kusankha kuti aje mabwezi ngidu?
19 Muyanjanengi ndi ŵanthu wo ŵe ndi chivwanu. Yesu waphweriyanga pakusankha mabwezi. Akutumika ndiwu ŵenga mabwezi ngaki ngapamtima chifukwa ŵenga ndi chivwanu. Yiwu angulongo kuti ŵe ndi chivwanu chifukwa avwiyanga marangu ngaki. (Ŵerengani Yohane 15:14, 15.) Mwaviyo, asani musankha mabwezi, musankhengi ŵanthu wo ŵe ndi chivwanu chifukwa avwiya Yesu. Mutenere kukumbuka kuti mabwezi ngamampha ngakambiskana umampha, ukongwa asani munyaki wananga ndipu wakhumbika ulongozgi.
20. Kumbi tiyanduwa wuli asani titovya anyidu kuti aje ndi chivwanu?
20 Muwovyengi anyinu kuti aje ndi chivwanu chakukho. Vo Yesu wachitanga ndi kukamba vinguwovya akusambira ŵaki kuti aje ndi chivwanu. (Marko 11:20-24) Titenere kuchita vo Yesu wachitanga chifukwa asani titovya anyidu, nasi chivwanu chidu chikhongi. (Nthanthi 11:25) Asani mupharazga ndi kusambiza, mukonkhoskengi ukaboni wakuti Chiuta waliku, watitiphwere kweniso kuti Bayibolu ndi Mazu ngaki. Muwovyengi so abali ndi azichi kuti chivwanu chawu chikho. Asani m’bali pamwenga mzichi wayamba kudinginyika chifukwa cha vo abali wo ŵe ndi maudindu achita, kumukhwecha liŵi cha. M’malu mwaki, mutenere kumuwovya mwalusu kuti chivwanu chaki chiyambi so kukho. (Yuda 22, 23) Asani mukilasi linu asambiza nkhani yakuti vamoyu vikuchitika kusambuka, mutenere kuchita chiganga ndi kukonkhoska vo imwi mugomezga. Anyaki angavwisa vo mungakamba.
21. Kumbi Yehova wakutilayizga vinthu wuli?
21 Kuporote mwaku Yesu, Chiuta wanguwovya Petro kuti waleki kuchita mantha. Pavuli paki, chivwanu chaki chinguwovya Akhristu anyaki kuti aje ndi chivwanu chakukho. Mwakuyana waka, Yehova watitiwovya kuti tingangamiki mu chivwanu. (Ŵerengani 1 Petro 5:9, 10.) Asani tiyesesa kuja ndi chivwanu chakukho, tifyoke pawaka cha chifukwa Yehova wazakutitumbika ukongwa.
^ ndimi 16 Mwakuyeruzgiyapu, wonani nkhani yakuti, “Bayibolo Lisintha Ŵanthu” yo yituŵa mu Chigongwi cha Alinda chakugaŵiya.


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Ŵaefurayimu ŵakutimbana na Yefita (1-7)
-
Ŵeruzgi Ibizani, Eloni, na Abidoni (8-15)
12 Ŵanalume ŵa Efurayimu ŵakachemeka ndipo ŵakambukira ku Zafoni, ŵakati kwa Yefita: “Chifukwa wuli ukatichema yayi kuti tilute nawe apo ukajumphanga kukarwa na Ŵaamoni?+ Tikuwotchenge pamoza na nyumba yako.”
2 Kweni Yefita wakati: “Ine na ŵanthu ŵane tikalimbana nawo chomene Ŵaamoni. Nkhamuchemani kuti munovwire, kweni mukaniponoska chara mu woko lawo.
3 Nkhati nawona kuti muniponoskenge yayi, nkhaŵika umoyo wane pangozi ndipo nkhaluta kukarwa na Ŵaamoni.+ Ndipo Yehova wakaŵapeleka kwa ine. Kasi imwe mwizirachi muhanya uno kuzakalimbana nane?”
4 Penapapo Yefita wakawunganya pamoza ŵanalume ŵa Giliyadi+ ndipo ŵakarwa na Efurayimu. Ŵanalume ŵa Giliyadi ŵakathereska Efurayimu, uyo wakatenge: “Imwe ndimwe ŵakuchimbira kufuma mwa Efurayimu, imwe Ŵagiliyadi ŵa mu Efurayimu na Manase.”
5 Giliyadi wakajanda pa majambuko gha Yorodani+ kuti wakore Efurayimu. Apo ŵanalume ŵa Efurayimu ŵakakhumbanga kuchimbira, ŵakatenge: “Nizomerezgani nambuke,” ndipo ŵanalume ŵa Giliyadi ŵakaŵafumbanga yumozayumoza kuti: “Ndiwe Muefurayimu?” Para wazgora kuti: “Yayi,”
6 ŵakatenge: “Yowoya kuti Shiboleti.” Kweni iyo wakatenge: “Siboleti,” pakuti wakatondekanga kuzunura makora lizgu. Ndipo ŵakamukoranga na kumukomera pa majambuko gha Yorodani. Ntheura Ŵaefurayimu 42,000 ŵakakomeka pa nyengo yira.
7 Yefita wakeruzga Israyeli vyaka 6. Pamanyuma, Yefita Mugiliyadi wakafwa, ŵakamusunga mu msumba wake mu Giliyadi.
8 Pamanyuma pa Yefita, Ibizani wa ku Betelehemu ndiyo wakeruzganga Israyeli.+
9 Wakaŵa na ŵana ŵanalume 30 na ŵana ŵanakazi 30. Wakatuma ŵana ŵake ŵasungwana kuti ŵakatengwe ku ŵanalume ŵa mafuko ghanyake. Wakatora ŵanakazi 30 kuti ŵatorane na ŵana ŵake ŵanalume. Wakeruzga Israyeli vyaka 7.
10 Ndipo Ibizani wakafwa, wakasungika mu Betelehemu.
11 Pamanyuma pa Ibizani, Eloni Muzebuloni ndiyo wakeruzganga Israyeli. Wakeruzga Israyeli vyaka 10.
12 Ndipo Eloni Muzebuloni wakafwa, wakasungika mu Ayijaloni mu charu cha Zebuloni.
13 Pamanyuma pake Abidoni mwana wa Hileli Mupiratoni wakeruzga Israyeli.
14 Wakaŵa na ŵana ŵanalume 40 na ŵazukuru ŵanalume 30 ndipo ŵakendanga pa mbunda 70. Iyo wakeruzga Israyeli vyaka 8.
15 Abidoni mwana wa Hileli Mupiratoni wakafwa, ndipo wakasungika mu Piratoni mu charu cha Efurayimu, mu phiri la Muamaleki.+
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Ŵeruzgi 12
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg