text:
FUNDU ZAKOVYA MABANJA | MUNTHURUMI NDI MUNTHUKAZI
Kumbi Mungalongo Wuli Kuti Mutumbikana?
SUZGU LO LIŴAPU
Munthurumi watiti: “Tati tatorana, ini ndi muwolu wangu tenga ndi maŵanaŵanu ngakupambana pa nkhani yakutumbikana. Ivi ving’anamuwa kuti maŵanaŵanu nga munyaki ngenga ngakwenere penipo nga munyaki ngenga ngambula kwenere cha, kweni ngenga ŵaka ngakupambana. Kanandi ndakhumbanga kuti muwolu wangu wanditumbikengi ukongwa asani walongoro nani.”
Munthukazi watiti: “Ndingukuliya ku malu ko ŵanthu akweza ukongwa mazu pakulongoro, agwirisiya ntchitu manja pakulongoro kweniso adumulana mazu asani munyaki walongoro. Tawonanga kuti palivi suzgu kuchita viyo. Kweni ivi venga vakupambana ukongwa ndi vo ŵanthu achitanga ku malu ko murumu wangu wangukuliya.”
Ŵanthu akutorana atenere kutumbikana nyengu zosi. Kumbi mungalongo wuli kuti mutumbika munthu yo mukutorana nayu?
VO MUTENERE KUZIŴA
Anthurumi akhumba kuŵatumbika ukongwa. Bayibolu likambiya anthurumi kuti: “Weyosi waku imwi wayanjengi muwolu waki nge po watijiyanjiya mweneku.” Kweni likamba so kuti: “Munthukazi watumbikengi ukongwa murumu waki.” (Ŵaefesu 5:33) Chinanga kuti wosi anthurumi ndi anthukazi wo ŵe pa nthengwa akhumba kuti munthu yo akutorana nayu waŵayanjengi ndi kuŵatumbika, kweni anthurumi ndiwu akhumba kuŵatumbika ukongwa. Munthurumi munyaki yo we pa banja zina laki Carlos * wangukamba kuti: “Anthurumi akhumba kuti ajivwengi kuti angakwanisa kunoza vinthu, kumalisa masuzgu kweniso kuphwere banja losi.” Asani munthukazi watumbika murumu waki pa nkhani zenizi, vitovya wosi ŵaŵi. Munthukazi munyaki zina laki Corrine wangukamba kuti: “Murumu wangu watindiyanja ukongwa asani ndachita chinthu chinyaki chakulongo kuti nditimutumbika.”
Anthukazi nawu akhumbika kuŵatumbika. Fundu iyi njauneneska chifukwa munthurumi wangakamba cha kuti watanja muwolu waki asani waleka kumutumbika. Daniel wangukamba kuti: “Ndikhumbika kutumbika maŵanaŵanu nga muwolu wangu. Ndikhumbika so kutumbika mo wavwiya. Asani ndaleka kuvwisa chifukwa cho muwolu wangu wavwiya viyo, ving’anamuwa kuti nditenere cha kuleka kutoliyaku kanthu mo iyu wavwiya.”
Weyosi wawona vinthu mwakupambana pa nkhani yakutumbikana. Nkhani yagona pa mo imwi muwone kuti mutumbika munthu yo mukutorana nayu cha, kweni asani munthu yo mukutorana nayu wawona kuti mutimutumbika. Ivi ndivu munthukazi yo wazumbulika kukwamba kwa nkhani iyi pa ka mutu kakuti “Suzgu lo Liŵapu,” wakuwona kuti vakukhumbika. Iyu wanguti: “Asani vo ndachita vachitisa murumu wangu kuwona kuti ndamutumbika cha, ndawonanga kuti ini ndini ndakhumbikanga kusintha, chinanga kuti ndamweni ndawonanga kuti palivi suzgu.”
VO MUTENERE KUCHITA
Lembani mijalidu yitatu yamampha yo murumu winu pamwenga muwolu winu wenayu. Mijalidu yamampha yo mwawona yingakuwovyani kuti muyambi kutumbika munthu yo mukutorana nayu.
Kwa sabata yimoza, wonani mo imwi muchitiya vinthu (m’malu mwakuwona vo munthu yo mukutorana nayu wachita) pa vigaŵa ivi:
Vo mukamba. Buku linyaki lo likonkhosa va nthengwa likamba kuti: “Ŵanthu akutorana wo aja mwalikondwa angukonkhosa kuti akamba vinthu 5 vamampha vakukwaskana ndi munthu yo akutorana nayu kweniso chinthu chimoza chiheni asani akambisana masuzgu ngawu. Kweni ŵanthu akutorana wo nthengwa zawu zitenda umampha cha angukambapu cha vinthu vamampha vakukwaskana ndi munthu yo akutorana nayu.” *—Lemba lakovya: Nthanthi 12:18.
Jifumbeni kuti: ‘Kumbi ndilongoro mwaulemu ndi munthu yo ndikutorana nayu? Nkhalinga po nditimususka? Nanga nkhalinga po ndikoliyana ndi vo watindikambiya? Kumbi ndilongoro wuli asani nditimukambiya chinthu cho wanangisa pamwenga suzgu linyaki?’ Kumbi munthu yo mukutorana nayu wakoliyanengi ndi vo mwamuka pa mafumbu ngenanga?—Lemba lakovya: Ŵakolose 3:13.
Yesani kuchita ivi: Zuŵa lelosi mukambiyengi murumu winu pamwenga muwolu winu chinthu chamampha cho wachita. Sachizgu: Wonani so mijalidu yamampha ya munthu yo mukutorana nayu yo mungulemba. Nyengu ndi nyengu, muyesesengi kumukambiya mijalidu yamampha yo wenayu.—Lemba lakovya: 1 Ŵakorinte 8:1.
Vo muchita. Alicia wangukamba kuti: “Nyengu zinandi ndigwira ntchitu zapakhomu. Asani murumu wangu waŵika umampha vinthu vaki pamwenga watindiwovya kusuka mbali, vitindiwovya kuziŵa kuti watindiwonga chifukwa cha ntchitu zo ndigwira. Vitindiwovya so kuwona kuti nde wakukhumbika mu nthengwa yidu.”
Jifumbeni kuti: ‘Kumbi mo ndichitiya vinthu ndi munthu yo ndikutorana nayu ndilongo kuti nditimutumbika? Kumbi ndicheza nayu mwakukwana kweniso nditimuvwisiya?’ Kumbi munthu yo mukutorana nayu wakoliyanengi ndi vo mwamuka pa mafumbu ngenanga?
Yesani kuchita ivi: Lembani nthowa zitatu zo mungayanja kuti murumu winu pamwenga muwolu winu walongongi kuti watikutumbikani. Yo mukutorana nayu wachiti so viyo. Pavuli paki, sinthanani vo mwalemba kuti weyosi wachitengi vo munyaki walemba. Muchitengi vo munyinu walemba kuti mumulongongi kuti mutimutumbika. Asani yumoza wangayambisa, munyaki nayu wachitengi so viyo.
^ ndimi 8 Mazina nganyaki mu nkhani iyi ngasinthika.
^ ndimi 14 Buku ili nda mutu wakuti, Ten Lessons to Transform Your Marriage.
Ziŵani Vinandi
BANJA LINU LIKHOZA KUJA LALIKONDWA
Muthembengi Chiuta Kuti Nthengwa Yinu Yije Yalikondwa
Kugwiriskiya nchitu mafumbu ngaŵi ngambula kusuzga, kungakuwovyani kuti nthengwa yinu yije yalikondwa.


c: text/html

text:
Kumbi Mungayanja Kuziŵa Uneneska?
UNENESKA wa vinthu wuli? Uneneska wa mafumbu nganyaki ngakukhumbika ukongwa ngo ŵanthu ŵakwamba kali kufumba. Panyaki imwi namwi mukufumbapu mafumbu nge ndi yanga:
Kumbi Chiuta watitiphwere nadi?
Kumbi nkhondu ndi masuzgu vyazamumala?
Kumbi nchinthu wuli cho chichitika asani munthu wafwa?
Kumbi abali ŵidu wo akufwa tazakuŵawona so?
Kumbi ndingachita wuli kuti Chiuta wavwengi marombu ngangu?
Kumbi ndingachita wuli kuti ndiŵi ndi umoyu wa likondwa?
Kumbi kwamuka kwa mafumbu yanga mungakusaniya pani? Pe mabuku nganandi ngo ngayesa kumuka mafumbu yanga, kweni nyengu zinandi mabuku yanga ngamuka mwakuyanana cha. Nganyaki ngagwira nchitu kanyengu kamanavi waka pavuli paki atingalembaso, pamwenga kulemba nganyaki ngo ngasele mu malu mwaki.
Kweni pe buku limoza pe lakugomezgeka lo limuka mwakukhorweska mafumbu yanga. Buku ili likamba uneneska. Ndichu chifukwa chaki Yesu wachiromba kwaku Chiuta wanguti: “Mazu ghinu mbuneneska.” (Yohane 17:17) Mazuŵa nganu tiziŵa kuti Mazu ngo Yesu wakambanga ndi Bayibolo. Pakuŵelenga kapepala yaka, muwonengi mo Bayibolo limukiya umampha mafumbu ngo nge pachanya yapa.
Kumbi Chiuta Watitiphwere Nadi?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Tija mu charu chenicho ŵanthu anandi wendi nkhaza ndipuso mbambura urunji. Kweniso visopa vinandi visambiza kuti ndi khumbu laku Chiuta kuti taŵanthu tisuzgikengi.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Chiuta ndiyu wachitiska vinthu viheni cha. Lemba la Jobu 34:10 lititi: “Chiŵe kutali ndi Chiuta kuti iyo wachiti ubendezi, ndipo chiŵe kutali ndi Wanthazizose kuti wabudi.” Chifukwa cha chanju chaki, Chiuta wakhumba kusintha charu kuti ŵanthu ŵazije pa chimangu. Ndichu chifukwa chaki Yesu wangutisambiza kuromba kuti: “Auskefwe mwaŵakuchanya, . . . Ufumu winu uze. Khumbu linu lichitike, panu pasi nge ndiko kuchanya.” (Mateyu 6:9, 10) Chiuta watitiphwere ukongwa, ndipu ngwakukhumbisiska kuti wafiski khumbu laki pa ŵanthu.—Yohane 3:16.
Wonani so Chiyambo 1:26-28; Yakobe 1:13; ndi 1 Petro 5:6, 7.
Kumbi Nkhondu ndi Masuzgu Vyazamumala?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Ŵanthu anandi atufwa pa nkhondu. Ndipu taŵanthu tosi tikwaskika ndi masuzgu nga mu charu.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Chiuta wakamba za nyengu yo wazamuchitiska kuti pa charu chosi chapasi paziŵi chimangu. Mu Ufumu waki, ŵanthu ‘ŵazamusambira so nkhondu cha.’ Kweni, “ŵazamsula malipanga ghawo kuŵa vyakulimiya.” (Yesaya 2:4) Ndipu Chiuta wazamutuzgapu masuzgu ndi uheni wosi. Bayibolo lilayizga kuti: “[Chiuta] waleskengeko sozi lose ku maso ghawo, ndi nyifwa kuti yikaŵangapo so cha; chingana nchitenje, chingana ndi nkhuta, chingana mburwirwi, kuti vikaŵangapo so cha: chifukwa vyakudankha vyo [kusazyapu uheni ndi masuzgu] vyarutapo.”—Chivumbuzi 21:3,4.
Wonani so Sumu 37:10, 11; 46:9; ndi Mika 4:1-4.
Kumbi Nchinthu Wuli Cho Chichitika Asani Munthu Wafwa?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Visopa vinandi visambiza kuti asani munthu wafwa, mzimu waki ulutiliya kuŵa ndi umoyu. Anyaki agomezga kuti ŵakufwa akhoza kupweteka ŵanthu amoyu, pamwenga kuti Chiuta walanga ŵanthu aheni ndi motu wamuyaya.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Asani munthu wafwa, umoyu waki umaliya penipo. Lemba la Wakutaula 9:5 lititi: “Ŵakufwa . . . ŵaziŵa kanthu cha.” Chifukwa chakuti iwu ŵaziŵa kanthu cha, ŵatuvwa kanthu cha, pamwenga kuchita chechosi cha, vingachitika cha kuti iwu apweteki pamwenga kovya ŵanthu amoyu.—Sumu 146:3, 4.
Wonani so Chiyambo 3:19 ndi Wakutaula 9:6, 10.
Kumbi Abali Ŵidu wo Akufwa Tazakuŵawona So?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Tosi tikhumba kuja ndi umoyu walikondwa pamoza ndi abali ŵidu. Ndichu chifukwa chaki tikhumbisiska kuziŵawona so abali ŵidu wosi wo akufwa.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Ŵanthu anandi wo akufwa azamuyukiskika. Yesu wakulayizga kuti, ‘ŵose ŵamu miunda . . . ŵazamutuwamu.’ (Yohane 5: 28, 29) Mwakukolerana ndi khumbu lakudankha laku Chiuta, ŵanthu wo azamuyuka, azamukuŵa ndi mwaŵi wa kuja pa charu chapasi cha paradayisu. (Yesaya 65:21-22) Layizgu laku Yesu lisazgiyapu umoyu wambula matenda ndipuso wamuyaya ku ŵanthu ŵakuvwiya. Lekani Bayibolo likamba kuti: “Ŵakurunjika ŵaharenge charu, ndipo ŵakajanga paku cho muyaya.”—Sumu 37:29.
Wonani so Jobu 14:14, 15; Luka 7:11-17; ndi Machitidu 24:15.
Kumbi Ndingachita Wuli Kuti Chiuta Wavwengi Marombu Ngangu?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Ŵanthu ŵamuvisopa vyosi aromba. Kweni ndipuuli, anandi atijivwa kuti marombu ngawu ngamukika cha.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Yesu wakutisambiza kuti titenele cha kuwerezga marombu pamwenga kusunga pamtima. Iyu wanguti, “Pakuromba mungawerezgawerezga ŵaka cha.” (Mateyu 6:7) Asani tikhumba kuti Chiuta wavwi marombu ngidu, titenele kuromba mu nthowa yo iyu watiyizomerezga. Kweni chakudankha, tikhumbika kusambira vyo iyu wakhumba ndipu pavuli paki tingaromba mwakuyana ndi khumbu laki. Lemba la 1 Yohane 5:14 likonkhoska kuti: “Asani tipempha kanthu kwakuyana ndi khumbu [laku Chiuta] iyu watuvwa ifwe.”
Wonani so Sumu 65:2; Yohane 14:6, 14; ndi 1 Yohane 3: 22.
Kumbi Ndingachita Wuli Kuti Ndiŵi ndi Umoyu Walikondwa?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Ŵanthu anandi agomezga kuti angaŵa ndi umoyu walikondwa asani angaŵa akutowa, andalama ndipuso akutchuka. Mwaviyo, iwu apenjapenja vinthu ivi kweni umoyu walikondwa atiwusaniya mbwenu cha.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Pakukamba za mo ŵanthu angaŵiya ndi likondwa Yesu wanguti: ‘Mbamwaŵi ŵasauchi mu mzimu, pakuti ngwawu Ufumu wa kuchanya.’ (Mateyu 5:3) Tingasaniya umoyu walikondwa pija asani tingachitapu kanthu kuti timalisi nja yidu yauzimu, yakuti tiziŵi uneneska waku Chiuta ndi khumbu laki lo wakulenge isi taŵanthu. Uneneska uwu usanirika mu Bayibolo. Kuziŵa uneneska uwu kungatovya kuziŵa vinthu vyakwenere ndi vyambura kwenere. Kuzomerezga kuti uneneska wa mu Bayibolo ulongozgengi vyakusankha ndi vyakuchita vidu, kutichitiskengi kuŵa ndi umoyu walikondwa.—Luka 11:28.
Wonani so Nthanthi 3:5, 6, 13-18 ndi 1 Timote 6:9, 10.
Apa tawona waka fundu zimanavi za mwenimo Bayibolo lamukiya mafumbu 6 yanga. Kumbi mungayanja kuziŵa vinandi vyakujumpha yapa? Asani namwi mwe “ŵasauchi mu mzimu,” mutenere kuti mungayanja nadi kuziŵa vinandi. Panyaki mungaŵa ndi mafumbu nganyaki nge ndi yanga: ‘Asani Chiuta watitiphwere nadi, nchifukwa uli wazomerezga kuti pa charu paŵi uheni ndi masuzgu? Kumbi ndingachita wuli kuti umoyu wa banja langu uwi wa likondwa?’ Bayibolo limuka mwakukhorweska mafumbu yanga ndi nganyaki ngo mungaŵa nangu.
Chinanga wuli ve viyo, ŵanthu anandi aziŵaniza kuŵelenga Bayibolo. Atiliwona kuti ndakuvukiska kweniso ndakusuzga kulivwiska. Kumbi mungayanja kuti ŵanthu anyaki akuwovyeni kusaniya kwamuka kwa mafumbu yanga mu Bayibolo? Akaboni ŵaku Yehova ŵendi nthowa ziŵi zo zingamuwovyani.
Nthowa yakwamba ndi buku lakuti, Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa? Buku ili likupangika kuti liwovyi ŵanthu kuwona mo Bayibolo limukiya mafumbu ngo ŵanthu atuŵa nangu. Nthowa yachiŵi ndi sambiru la Bayibolo lawezi la panyumba. Akaboni ŵaku Yehova angayanja kusambira namwi Bayibolo panyumba pinu pamwenga kwekosi ko mungayanja, kweniso panyengu yo imwi mungasankha sabata yeyosi. Sambiru ili lawovya ŵanthu anandi pa charu chosi chapasi. Ndipu anandi afika pakukamba mazu ngakukondweska ngakuti: “Ndasaniya uneneska!”
Paliviso chuma chinyaki cho tingasaniya kuphara cho che mu Bayibolo. Lititifwatuwa kuti tileki kugomezga vinthu nge mizimu, masaramusi, ndi misiku, kweniso kuti tileki kutimbanyizika maŵanaŵanu ndi kuti tileki kuŵa ndi mantha. Lititipaska chilindizga, likondwa kweniso lititikambiya chifukwa cho tikulengeke. Yesu wanguti: “Ndipu muziŵengi uneneska, ndipu uneneska wo usandusengi imwi ŵanangwa.”—Yohane 8:32.
Ziŵani Vinandi
Nchifukwa Wuli Tikhumbika Kusambira Bayibolo?
Bayibolo litovya ŵanthu anandi kusaniya kwamuka kwa mafumbu ngo ngatitisuzga pa umoyu. Kumbi mungayanja kusaniya kwamuka kwa mafumbu ngenanga?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MTWE 17
‘Akusyeje Cikulupi Cawo Ceswela’
‘Mwakukusya cikulupi cawo ceswela . . . alisunjeje m’cinonyelo ca Mlungu.’
1, 2. Ana wawojo ali pamasengo gakukusya cici, soni ligongo cici masengoga gali gakusosekwa mnope?
WOSOPEWE tukusasaka kuŵa ŵamacili, soni kola umi wambone. Nambo kuti cilu cetu cikule, soni kuti ciŵe camacili tukusasosekwa kulyaga yakulya yambone, kutendaga mang’asi gakulimbikasya cilu, soni kwendelecela kusamalila cenene umi wetu. Kuti tutende yeleyi tukusasosekwa kuŵa ŵamtawu. Nambo pakuŵa kutenda yeleyi kukusakwayaga mnope umi wetu, soni m’bujo mwetu, ngatukusaleka kuyitenda. Nambo panasoni cindu cine catukusosekwa kucikusya. Ana cindu cakwe cili cici?
2 Ndumetume Yuda ŵasasile kuti ‘kukusya cikulupi cetu ceswela’ kuli cindu cakusosekwa mnope. (Yuda 20, 21) Naga Aklistu akukusya cikulupi cawo ‘cacilisunga m’cinonyelo ca Mlungu.’ Ana mpaka akusye cikulupi cawo mwatuli kuti ajendelecele kuŵa m’cinonyelo ca Mlungu? Kwende tulole matala gatatu gampaka gatukamucisye.
AJENDELECELE KUKUSYA CIKULUPI CAWO PA MALAMUSI GAKULUNGAMA GA YEHOFA
3-5. (a) Ana Satana akusaka kwasokonasya kuti agawoneje catuli malamusi ga Yehofa? (b) Ana tukusosekwa tugawoneje catuli malamusi ga Mlungu, soni ana kugawona cati m’yoyo mpaka kutukamucisye mwatuli? Asale ciwanicisyo.
3 Candanda, tukusosekwa kulimbisya cikulupi cetu pa malamusi ga Mlungu. Paŵele ali mkulijiganya Bukuji, agaweni gane mwa malamusi gakulungama ga Yehofa gakwamba ya ndamo. Ana wawojo akusagawona wuli malamusiga? Satana akusaka kwasokonasya kuti agawoneje malamusi ga Yehofa, yijiganyo ya m’Baibulo yakutukamucisya kusagula cenene, soni ndamo syakwe kuŵa yakusawusya. Paŵayiweni kuti litala lyeleli lyakamwile masengo cenene mgunda wa Edeni, Satana akwendelecela kulikamulicisya masengo. (Genesis 3:1-6) Ana litala lyeleli mpaka lyasokonasyesoni wawojo? Mpaka yijigalile mwakusayiwonela yindu wawojo.
4 Tuwanicisye kuti akwenda ku malo gakusalala gakusunjila yinyama, kaneko akuluwona lutenje lwakulimba lwalikwatendekasya kuti akajawula mbali jine ja malo gakusunjila yinyamago. Nambo mbali jelejo jikuwoneka jakusalala mnope. Pandanda komboleka kuluwonaga lutenjeli kuŵa cindu cacikwatendekasya kuti akajenda mwagopoka. Nambo pakulola kumbali jine ja lutenjelyo akuliwona lisimba lyakutesya woga mnope lili mkwenda mwagwaŵilila kuti likamule cinyama. Sambano mpaka amanyilile kuti masengo ga lutenjelyo gali kwacenjela. Ana pana cilombo cakogoya mpela lisimbali cacikwagwaŵilila ŵawojo? Maloŵe ga Mlungu gakusatukalamusya kuti: “Mŵeje ŵakuligosa soni ŵakulindilila. Mmagongo jwenu Satana akusaŵa ali mkwendajenda aku nakuku mpela lisimba lyakubangula, [“lyakutongola,” NW] kupita mcisosa jwakuti amlye.”
5 Satana ali mpela cilombo cakogoya mnope. Pakuŵa Yehofa ŵangasaka kuti Satana atukamule, jwalakwe atupele malamusi gakutucenjela ku ‘ukalamusi’ wa Satana. (Aefeso 6:11) M’yoyo, pandaŵi jilijose jatukuganicisya ya malamusi ga Mlungu, tukusosekwa kuyiwona kuti Atati ŵetu ŵakwinani akusatunonyela. Naga tukugawona malamusi ga Mlungu camti m’yiyi, gacitucenjela, soni tuciŵa ŵakusangalala. Ndumetume Yakobo ŵalembile kuti: “Malamusi ga Mlungu gali gangali ulemwa nambo gakusampa mundu ufulu. Mundu jwakugapocela ni kugakuya malamusigo, ngaŵa jwagamba kugapikanape ni kugaliŵalila, jwele Mlungu tacimpa upile mu yitendo yakwe yosope.”
6. Ana litala lyambone lyapi lyampaka litukamucisye kukusya cikulupi cetu pa malamusi gakulungama ga Mlungu ni yijiganyo ya m’Baibulo yakutukamucisya kusagula cenene yakutenda? Asale cisyasyo.
6 Kukuya malamusi ga Mlungu pa umi wetu kuli litala lyambone lyakutukamucisya kukusya cikulupi cetu kwa Jwakutupa malamusi, soni pa lunda lwa m’malamusigo. Mwambone, “lilamusi liŵajiganyisye Klistu” likusapwatikapo yaŵalamwile Yesu yakwiganya ŵane yindu ‘yosope yatulamwile.’ (Agalatia 6:2; Matayo 28:19, 20) Aklistu akusaliwonasoni lilamusi lya kusongana pampepe kuti amlambile Mlungu, soni alimbikasyane kuŵa lyakusosekwa mnope. (Ahebeli 10:24, 25) Malamusi ga Mlungu gakusatulimbikasyasoni kuti tupopeleje kwa Yehofa mwakutamilicika, soni kutyocela pasi pa mtima. (Matayo 6:5-8; 1 Atesalonika 5:17) Patukukuya malamusi gelega, tuciyiwona mwangasawusya kuti Mlungu ŵatupele malamusiga ligongo lyakutunonyela. Kupikanila malamusiga kucitukamucisya kuti tuŵeje ŵakusangalala, soni ŵakwikutila mwakuŵajilwa yanganiyiŵa tuyipatile kulikose m’cilambo cayipwetesici. Pakuganicisya mwagaŵele mkwakamusisya malamusi ga Mlungu pa umi wawo, ana cikulupi cawo pa malamusigo ngacikusalimba?
7, 8. Ana Maloŵe ga Mlungu gakwasimicisya cici ŵakulikayicila kuti ngasapakombola kwendelecela kuya malamusi ga Mlungu payikumala yaka?
7 Ndaŵi sine, ŵane akusaganisya kuti mpaka yiŵe yakusawusya kukuya malamusi ga Yehofa panyuma pa yaka yejinji. Jemanjaji akusajogopa kuti mpaka atende cakulemweceka. Naga wawojo akusaganisyasoni yeleyi, akaliŵalila maloŵe aga: “Une Yehofa, ndili Mlungu jwenu, jwangumjiganya kuti jemanja yindu yimjendeleje cenene. Jwangumtendekasya kuti mjendeje m’litala lyamkusosekwa kwendamo. Mpaka yiŵe cenene kupikanila malamusi gangu! Pamkutenda yeleyi mtendele wenu uciŵa mpela sulo, soni cilungamo cenu ciciŵa mpela matumbela ga m’nyasa.” (Yesaya 48:17, 18) Ana pakwete paganicisye kuti maloŵe gelega gali gakulimbikasya catuli?
8 Pa lilembali Yehofa akutukumbusya kuti kumpikanila jwalakwe kukusatukamucisya acimsyewe. Naga tukumpikanila, jwalakwe akutusalila kuti cacitupa yindu yiŵili. Candanda, mtendele wetu uciŵa mpela sulo, kugopolela kuti uciŵa wejinji, soni ucijendelecelape. Caŵili, cilungamo cetu ciciŵa mpela matumbela ga m’nyasa. Naga ajimi mungulugulu nyasa nikugawonaga mwagakwendela matumbela gali mkuŵinuka, mwangakayicila mpaka ayiwoneje kuti cigatendeje yeleyi mpaka kalakala. Yehofa akusala kuti cilungamo cawo, mpaka cijendelecele mpela kuŵinuka kwa matumbela. Naga akulingalinga kuŵa ŵakulupicika kwa Mlungu, jwalakwe ngasakunda kuti wawojo alepele kugakuya malamusi gakwe. (Aŵalanje Salimo 55:22.) Ana yeleyi ngayikukusya cikulupi cawo kwa Yehofa, soni pa malamusi gakwe?
‘TUJAWULE PAUJO’
9, 10. (a) Ligongo cici kwawula paujo kuli kwakusosekwa mnope kwa Mklistu jwalijose? (b) Ana kuyiwona yindu mwausimu kukusatukamucisya catuli kuti tuŵeje ŵakusangalala?
9 Cindu caŵili campaka citukamucisye kukula cikuwonecela m’maloŵe ga m’Baibulo gakuti: “Kwende tujawule pasogolo kapena kuti paujo.” (Ahebeli 6:1) Kwawula paujo kuli cindu cakusosekwa mnope kwa Mklistu jwalijose. Mwakulekangana ni umlama wele ŵandu ngaŵa mkukomboleka kuwupata apanopano, mundu jwalijose mpaka akombole kwawula paujo. Konjecesya pelepa, Aklistu akusaŵa ŵakusangalala mnope pakutumicila Yehofa naga akwawula paujo. Ligongo cici yili m’yoyo?
10 Mklistu jwakwawula paujo akusaŵa mundu jwausimu. Jwalakwe akusayiwonaga yindu mpela mwakusayiwonela Yehofa. (Yohane 4:23) Paulo ŵalembile kuti: “Ŵandu ŵakusajipikanila ndamo jawo jakusakalajo, akusaŵika mitima pa yakusaka ya mitima jawo. Nambo ŵandu ŵakupikanila msimu weswela, akusaŵika mitima pa yawukusaka msimu weswelawo.” (Aloma 8:5) Pakuŵa mundu jwakusayiwona yindu mwakucilu akusaŵa jwakutunduka, jwangalola ya m’bujo, soni akusaŵikaga nganisyo syakwe syosope pa yindu yakuciluyo, jwalakwe ngakusaŵa jwakusangalala yisyesyene. Nambo mundu jwakusayiwona yindu mwausimu akusaŵa jwakusangalala ligongo jwalakwe akusaŵikaga nganisyo syakwe pa Yehofa, jwali “Mlungu jwakusangalala.” (1 Timoteo 1:11, NW) Mundu jwausimu akusaŵa jwakusacilila kumnonyelesya Mlungu atamose pakulinjikwa. Ligongo cici? Kulinjikwa kukusatupa upile wakumlosya Satana kuti ali jwakulambusya, soni wakukusya kukulupicika kwetu, yayikusatendekasya Atati ŵetu kuŵa ŵakusangalala.
11, 12. (a) Ana Paulo ŵasasile kuti Mklistu akusosekwa kutenda cici kuti amanyilileje kulekanganya yambone ni yangalumbana, soni ana maloŵe gakuti “kulijiganya” gakusagopolela cici? (b) Ana mundu jwakusatendaga ung’asi wakulimbisya cilu akusasosekwa kulijiganya kwatuli kuti ajawule paujo?
11 Pakusasosekwa kulijiganya kuti mundu aŵe jwausimu, soni jwakwawula paujo. Aganicisye ya maloŵe ga lilemba ali: “Yakulya yakulimba ni ya ŵandu ŵakomangale. Pakupitila mkulijiganya kwawo akumanyilila kulekanganya yindu yambone ni yangalumbana.” (Ahebeli 5:14) Paulo paŵasalaga ya maloŵe gakuti “kulijiganya” ŵakamulicisye masengo maloŵe ga Cigiliki gaŵagasalaga ŵandu pa ung’asi ŵakulimbisya cilu ku Greece. Maloŵega m’Cigiliki mpaka gagopolelesoni kuti ‘kulijiganya mpela mwakusatendela mundu jwakutenda ung’asi ŵakulimbisya cilu.’ Aganicisye yayikusasosekwa kutenda pakulijiganya ung’asi wakulimbisya cilu.
12 Patwagambile kupagwa, nganitumanyililaga kakamulicisye masengo ka cilu cetu. Mwambone, kalikandi kangamanyilila kuti makono gakwe kapena ngongolo syakwe yili papi. Ni ligongo lyakwe kakusagamba kwendesya makono gakwe, atamose kuliputa kwene kumeso yayikusatendekasya kuti kalipwetece, soni kasimonje. Nambo mwapanandipanandi kakusalijiganya kukamulicisya masengo cenene cilu cakwe. Kaneko mwanacejo akusatanda kukwaŵa, pakusile panandi akusalijiganya kwenda, kaneko akusakombola kuwutuka. * Nambi uli pakwamba ya mundu jwakusatenda ung’asi wakulimbisya cilu? Pam’weni mundu jwakusatenda ung’asi wakulimbisya cilu ali mkuguluka ni kulipitukusyaga mwakutesya lung’wanu mumlengalenga, soni mwakulosya kuti akusamanyililaga cenene ung’asiwo, wawojo ngakusakayicila kuti cilu cili mpela makina gampaka tugacenje kuti gakomboleceje kamula masengo cenene. M’yoyo, namatetule jwakutenda ung’asi wakulimbisya cilu ngakusakombola ung’asiwo mwangosi, nambo akusamalila ndaŵi jejinji ali mkulijiganya. Pakwamba ya ung’asi wakulimbisya cilu welewu, Baibulo jikusati, ‘ukusakamucisya panandi.’ Nambi kuliwuli kulijiganya kuti tumanyilileje kulekanganya yindu yambone ni yangalumbana!
13. Ana mpaka tulijiganye catuli kulekanganya yambone ni yangalumbana?
13 M’bukuji, tulijiganyisye yejinji yampaka yakamucisye kumanyilila kulekanganya yambone ni yangalumbana, kuti ajendelecele kuŵa ŵakulupicika kwa Yehofa mpela mundu jwausimu. Aganicisyeje malamusi ga Yehofa mwakusokoka soni kupopela kuti ŵakamucisye kugakamulicisya masengo pakusagula yakutenda lisiku lililyose. Pa cindu cilicose cakusaka kutenda aliwusyeje kuti: ‘Ana malamusi ga m’Baibulo gakusati uli panganiji? Ana mpaka nagakamulicisye masengo catuli? Ana ndende yatuli kuti nanonyelesye Atati wangu ŵakwinani?’ (Aŵalanje Miyambo 3:5, 6; Yakobo 1:5.) Ndaŵi jilijose pakusagula kutenda yindu mwakamulana ni malamusi, soni yajikusajiganya Baibulo, cacijendelecela kulijiganya kumanyilila kulekanganya yindu yambone ni yangalumbana. Kulijiganya kweleku kucakamucisya kuti aŵe mundu jwausimu jusyesyene.
14. Ana tusacilileje cici kuti tukuleje mwausimu, nambo tukusosekwa kusamalaga cici?
14 Atamose kuti mundu mpaka ajawule paujo, nambope kukula mwausimu kuli kwangamala. Kuti mundu akuleje akusasosekwa kulya. Ni ligongo lyakwe Paulo ŵasasile kuti: “Yakulya yakulimba ni ya ŵandu ŵakomangale.” Kulya cakulya ca usimu cakulimba ni kwampaka kwakamucisye kukusya cikulupi cawo. Pakukamulicisya masengo mwakuŵajilwa yindu yalijiganyisye akusaŵa mundu jwalunda. Baibulo jikusati, “Lunda luli cindu cakusosekwa mnope.” M’yoyo, tukusosekwa kusacilila kulijiganya usyesyene wawuli cindu cakusosekwa mnope cakusatupa Atati ŵetu. (Miyambo 4:5-7; 1 Petulo 2:2) Nambope, kola lunda lwakutyocela kwa Mlungu kukatutendekasya kuŵa ŵakupoka kapena ŵakulitulumbasya. Ndaŵi ni katema tukusosekwa kuliwungunya kuti mwine mpaka tutande kulikwesya kapena yindu yine yakulemweceka mpaka yitande kutamalicika mumtima mwetu. Paulo ŵalembile kuti: “Mlilinje mwacimsyene kuti mlilole naga mkusungadi cikulupi cenu.”
15. Ligongo cici cinonyelo cili cakusosekwa mnope kuti mundu akuleje mwausimu?
15 Mundu komboleka kuŵa jwamacili, soni mpaka akole umi wambone, nambope akusasosekwa kwendelecela kulya, soni kulisamalila. Ana cici campaka citukamucisye kuti tujawule paujo, soni kuti tujendelecele kuŵa mundu jwausimu? Cindu cakusosekwa mnope cili cinonyelo. Tukusosekwa kukusya cinonyelo cetu pa Yehofa, soni pa ŵakulupilila acimjetu. Naga nganitukola cinonyelo, umanyilisi wetu, soni yindu yosope yatukusatenda yiciŵa yangali mate. Yiciŵa mpela masegwe gangali mate. (1 Akolinto 13:1-3) Cinonyelo mpaka cimkamucisye Mklistu kwawula paujo, soni kwendelecela kukula mwausimu.
AŴICEJE NGANISYO SYAWO PA CEMBECEYO CATUPELE YEHOFA
16. Ana Satana akusalimbikasya kaganisye katuli, nambo ana Yehofa akusatucenjela mwatuli?
16 Kwende tulolesoni cindu cine campaka cakamucisye kukula mwausimu. Kuti aŵe ŵakumkuya ŵa Yesu ŵasyesyene akusosekwa kucenjela kaganisye kawo. Satana jwali mkulamula jwa cilambo capasi, akwete lunda mnope lwakwatendekasya ŵandu kutanda kuganicisya mwalemweceka, kogopa ya m’bujo, kulikayicila, soni kuliwona kuŵa ŵangali cembeceyo. (Aefeso 2:2) Kaganisye keleka kali kakogoya mnope kwa Mklistu mpela mwajikusaŵela nyumba jayitela yayitandite kuwola. Nambo cakusangalasya cili cakuti, Yehofa atupele cida cakusosekwa mnope cakutucenjela cacili cembeceyo.
17. Ana maloŵe ga Mlungu gakusalosya catuli kusosekwa kwa cembeceyo?
17 Baibulo jikusasala ya yida yakulekanganalekangana yausimu yampaka yitukamucisye pangondo jakulimbana ni Satana, soni cilamboci. Cida cakusosekwa mnope cili cisoti, cacili “cembeceyo ca cikulupusyo.” (1 Atesalonika 5:8) Kalakala mu ndaŵi ja Baibulo, msilikali ŵamanyililaga kuti naga ngakuwala cisoti ngaŵa mkukulupuka pangondo. Ndaŵi syejinji cisotici ŵacipanganyaga ni cisyano, nambo mkati mwakwe mosope ŵacipanganyaga ni lipende. Cisotici cakamucisyaga kuti mipamba jacijiyiceje kumtwe kwa msilikalijo jikasomaga mtwe nambo jigambeje kugwa. Mpela mwele cisoti cikusacijila mtwe, nombe naco cimbeceyo cikusacijila nganisyo syawo.
18, 19. Ana Yesu ŵalosisye cisyasyo capi pa ngani jakusunga cembeceyo, soni ana mpaka tumsyasye catuli?
18 Yesu ŵatupele cisyasyo cambone ca kwendelecela kuŵa ni cembeceyo. Ana akukumbucila muŵalajile Yesu palisiku lyakumalisya lya umi wakwe wa pacilambo capasi? Ligongo lyakusaka mbiya, mjakwe jusyesyene ŵampelece Yesu kwa acimmagongo ŵakwe. Mjakwe jwine ŵakanile kuti ngakummanyilila. Soni acimjakwe ŵane ŵamtisile. Ŵandu ŵamtundu ŵakwe ŵamkanile, mwakugumila kuti asilikali ŵa Ciloma am’wulaje mwakumkomela pacitela cakulagacisya. Jwalijose mpaka ajiticisye kuti yakulinga yaŵasimene nayo Yesu yaliji yakogoya mnope kupundana ni yampaka tusimane nayo. Ana cici cacamkamucisye Yesu kupilila? Lilemba lya Ahebeli 12:2 likusajanga kuti: ‘Ligongo lyacisangalalo cele cicaliji mkulindilila, Jwalakwejo ŵapimilile yipwetesi ya citela cakulagacisya. Nganasamala kose kutenda sooni ni ciwa camti m’yoyo, nipo sambano akutama kumkono wamlyo kucitengu ca Ucimwene wa Mlungu.’ Yesu nganajasa cikulupi “ligongo lya cisangalalo cele cicaliji mkulindilila.”
19 Ana Yehofa ŵamsunjile Yesu cisangalalo catuli? Yesu ŵamanyililaga kuti naga akupilila yipwetesiyo, cacikamucisya kuswejesya lina lyeswela lya Yehofa. Konjecesya pelepa, cacilosya kuti Satana ali jwakulambusya. Pangali cembeceyo cilicose cacikamtendekasisye Yesu kuŵa jwakusangalala kupundana ni celeci. Jwalakwe ŵamanyililagasoni kuti Yehofa cacimpa mbote ligongo lya kukulupicika kwakwe. Mbote jakwe jaliji ndaŵi jambone jijaliji pawujo pakwe jakutamasoni ni Atati ŵakwe. Pandaŵi josope jiŵasimanaga ni yipwetesi, Yesu ŵaŵikaga nganisyo syakwe syosope pa cembeceyo cakweci. M’wejisoni tukusosekwa kutenda yeleyi. Yehofa atupelesoni cembeceyo. Jwalakwe akusatucimbicisya wosope ligongo lyakamucisya kuswejesya lina lyakwe. Mpaka tulosye kuti Satana ali jwawunami mwakusagula Yehofa kuŵa jwakutulamulila, soni kulisunga m’cinonyelo ca Atati ŵetu ŵakwinani atamose tusimane ni yakusawusya yatuli.
20. Ana cici campaka cakamucisye kuti akolepe nganisyo syambone, soni cembeceyo?
20 Yehofa jwangagambape kusaka kwapa mbote ŵakutumicila ŵakwe, nambo cacapa kwene mbotejo. (Yesaya 30:18; aŵalanje Malaki 3:10.) Jwalakwe ali jwakusacilila kwapa ŵakumtumicila ŵakwe yakusaka ya mtima wawo. (Masalmo 37:4) M’yoyo, aŵiceje nganisyo syawo syosope pa cembeceyo cacili m’bujo mwawo. Akakunda kuti nganisyo syakulemweceka, syakusakala, soni syesokonecele sya m’cilambo ca Satanaci syasokonasye. Naga akumanyilila kuti msimu wa m’cilamboci utandite kwinjila mumtima mwawo, akusosekwa kupopela mnope kwa Yehofa kuti ŵape “mtendele wa Mlungu wele uli wakupunda umanyilisi wosope wa ŵandu.” Mtendele wakutyocela kwa Mlunguwu, tiwucisunga cenene mtima wawo, soni nganisyo syawo.
21, 22. (a) Ana ŵali mu “likuga lya ŵandu ŵangaŵalanjika” akwete cembeceyo cakusangalasya catuli? (b) Ana yindu yapi yakusayijembeceya Aklistu yayikusasangalasya mnope, soni ana asimicisye ya cici?
21 Wawojo akwete cembeceyo cakusangalasya cakusosekwa kuciganicisya. Naga ali mu ‘likuga lya ŵandu ŵangaŵalanjika . . . ŵacacipunda mu yisawusyo yekulungwa,’ aganicisyeje ya umi wambone wacacikola pacangakaŵapa. (Ciunukuko 7:9, 14) Pakuŵa Satana ni misimu jakusakala kuciŵa kuli kwangali, tuciŵa pamtendele ŵanganituwuwoneje citandilile. Ana pana mundu jwalijose jwaŵele ali mkusangalala ni umi mwangasimana ni yipwetesi yakusatendekasya Satana? Payicimala yipwetesi yosopeyi, tuciŵa ŵakusangalala mnope pakukamula masengo gakulinganyasoni cilamboci kuti ciŵe paladaiso pasi pa ulamusi wa Yesu ni acimjakwe ŵa 144,000 ŵacacilamulaga najo yimpepe. Tukusaŵa ŵakusangalala mnope patukwembeceya kumala kwa yilwelwe yosope, kwapocelasoni ŵakunonyelwa ŵetu kutyocela ku malembe, soni kutama ni umi muŵasacilaga Mlungu. Patuciŵandicilaga kuŵa ŵamlama, tuciŵasoni tuli mkuŵandicila kupocela “ufulu ni ucimbicimbi wa ŵanace ŵa Mlungu” jajili mbote jekulungwa mnope jajikolasile pa Aloma 8:21.
22 Yehofa akusaka kuti wawojo capate ufulu wejinji kupunda ni mwakusaganicisya. Litala lyampaka lyakamucisye kupata ufulu welewu lili kupikanila. Ana ngakuŵajilwa kulingalingaga sambano jino kuti ampikanileje Yehofa lisiku lililyosye? Akuŵajilwa kutenda yeleyo. M’yoyo akusyeje cikulupi cawo ceswela, kuti ajendelecele kuŵa m’cinonyelo ca Mlungu ndaŵi syosope!
^ ndime 12 Ŵasayansi akusati cilu cetuci komboleka kutukamucisya kuti tumanyilileje malo gali yiŵalo yetu. Mwambone, m’weji komboleka kukwata m’miyala tuli tusisinile. Mundu jwine ligongo lyakulwala nganakombolaga kwima, kwenda atamose kutama.
ALIJIGANYE YEJINJI
MABUKU NI TUMABUKU
Asyasyeje Cikulupi Cawo
Ana mpaka tupate umbone watuli patukulijiganya ya acalume ni acakongwe ŵakulupicika wa m’Baibulo?


text:
Sambiru 4
Kumbi Yesu Khristu Ndiyani?
1. Kumbi umoyu waku Yesu ungwamba wuli?
Yesu wapambana ndi munthu munyaki weyosi chifukwa chakuti iyu wenga kuchanya wechendawi nge munthu pacharu chapasi. (Yohane 8:23) Iyu wenga chakulengeka chakwamba chaku Chiuta ndipu wawovyananga ndi Chiuta pa nchitu yakulenga vinthu vinyaki vosi. Yehova wakumulenga yija Yesu kwambula kugwiriskiya nchitu munthu munyaki weyosi, ndichu chifukwa chaki wadanika kuti “Mwana wakuwayija” waku Chiuta. (Yohane 1:14) Yesu waŵereŵetanga so m’malu mwaku Chiuta lekani wadanika kuti “Mazu.”
2. Nchifukwa wuli Yesu wanguza pacharu?
Chiuta wangutuma Mwana waki pacharu mwakusamusiya umoyu waki mu moyu mwaku Mariya yo wenga msungwana wa Chiyuda. Yesu wengavi awiski a umunthu. (Luka 1:30-35) Yesu wanguza pacharu (1) kuzisambiza uneneska wakukwaskana ndi Chiuta, (2) kuzitilongo chakuwoniyapu cha mo tingachitiya khumbu laku Chiuta chinanga kuti tingakumana ndi masuzgu ndipuso (3) kuzipereka umoyu waki wambula ubudi nge “sembi.”
3. Nchifukwa wuli tikhumbika uwombozi?
Uwombozi ndi mtengu wo ulipirika kuti munthu wawomboleki ku mulandu wo ungamuchitiska kuti wabayiki. (Chituwa 21:29, 30) Pakulenga ŵanthu, Chiuta wakhumbanga cha kuti azikotengi ndi kufwa. Kumbi tiziŵa wuli venivi? Chiuta wangukambiya Adamu kuti asani wachitengi “ubudi,” wafwengi. Mwaviyo, asani Adamu wanguleka kubuda, mphanyi wakufwa cha. (Chiyambo 2:16, 17; 5:5) Bayibolo likamba kuti nyifwa ‘yikusere’ m’charu kuporote mwaku Adamu. Mwaviyo, Adamu wakuyambuzgiya ubudi ndi nyifwa kwa ŵana ŵaki wosi. Ndichu chifukwa chaki tikhumbika sembi kuti yitifwatuwi ku chilangu cha nyifwa cho tikwambuwa kwaku Adamu.
Kumbi ndiyani yo wenga wakwenere kupereka umoyu waki nge sembi yakutifwatuwa ku nyifwa? Asani munthu wafwa, watijipereke sembi ya vakunanga vaki. Palivi munthu wambula kufikapu yo wangapereke sembi anyaki.
4. Kumbi Yesu wakufwiyanji?
Yesu wapambana ndi isi, iyu wenga wakufikapu pamwenga kuti wambula kubuda. Mwaviyo, iyu wakufwiya mphulupulu zaki cha chifukwa palivi cho wakunanga. M’malu mwaki, Yesu wakufwiya maubudi nga ŵanthu. Yapa Chiuta wangulongo chanju chikulu ukongwa pakutitumiya Mwana waki kuti wazitifwiyi. Yesu nayu wangulongo chanju chikulu pakuvwiya Awiski ndi kupereka umoyu waki chifukwa cha maubudi ngidu.
5. Kumbi Yesu wachitanji sonu?
Pa nyengu yo wenga pacharu chapasi, Yesu wanguchizga akutama, wanguyuska akufwa ndi kovya akusuzgika. Ivi vingulongo vo wazamuchitiya ŵanthu akuvwiya kunthazi. (Mateyu 15:30, 31; Yohane 5:28) Yesu wati wayuskika, Chiuta wangumupaska umoyu wauzimu. (1 Petro 3:18) Yesu wangulindizga kuti nyengu yaku Chiuta yikwani ndipu wanguja kujanja lamaryi laku Yehova kuti wamupaski nthazi zakuwusiya nge Fumu pacharu chapasi. (Ŵahebere 10:12, 13) Pasonupanu, Yesu wawusa nge Fumu kuchanya ndipu akumulondo ŵaki apharazga uthenga wamampha uwu pacharu chosi chapasi.
Kwaja kanyengu kamanavi ndipu Yesu wagwiriskiyengi nchitu nthazi zaki nge Fumu kuti watuzgepu masuzgu ngosi pacharu chapasi kweniso ŵanthu wo atambisa masuzgu ngo. Ŵanthu wosi wo agomezga Yesu ndi kumuvwiya azamulonde umoyu wambula kumala m’paradayisu pacharu chapasi.
Ziŵani Vinandi
Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa?
Uwombozi, Nchawanangwa Chapachanya Chakutuwa Kwaku Chiuta
Kumbi uwombozi nchinthu wuli? Kumbi ungakuwovyani wuli?


text:
CHIGONGWI CHA ALINDA NA. 5 2016
Kumbi Ndiyani Yo Wangatipembuzga?
Tosi tikhumbika kupembuzgika ndi Chiuta, ukongwa asani takumana ndi masuzgu. Magazini iyi yikonkhosa mo Chiuta watitipembuzgiya asani takumana ndi masuzgu.
Tosi Tikhumbika Kupembuzgika
Kumbi ndiyani yo wangakupembuzgani asani munthu yo mwamuyanjanga watayika, ntchitu pamwenga nthengwa yamala kweniso asani mutama?
Mo Chiuta Watitipembuzgiya
Nthowa zinayi zo Chiuta wapembuzgiya ŵanthu wo akumana ndi masuzgu.
Mo Chiuta Watitipembuzgiya Asani Takumana Ndi Masuzgu
Mo ŵanthu anyaki angupembuzgikiya pa nyengu yo akumananga ndi masuzgu.
“Nkhondu Njaku Yehova”
Ntchinthu wuli cho chinguwovya Davidi kuti wathereski Goliati? Kumbi tisambiranji pa nkhani ya ku Davidi?
Davidi Wangupumana Ndi Goliati—Kumbi Vinguchitika Nadi?
Ŵanthu anyaki akayikiya asani nkhani yeniyi yikuchitika nadi. Kumbi mbuneneska?
Ndenga Wandewu Kweniso Ndasweranga Cha Kufya Mtima
Ntchinthu wuli cho chinguwovya munthu munyaki yo wenga wandewu kuti wasinthi umoyu waki?
Kumbi Bayibolu Likambanji?
Mukondwengi asani mungaziŵa vo Bayibolu likamba.


text:
NGANI JA PANDANDA
Ana Yisyene Yesu Jwamtameje Pacilambopa?
YESU nganakola cipanje soni nganalamulilaga cilambo. Jwalakwe nganakolasoni nyumba jakwejakwepe. Nambope yaŵajiganyaga yiŵele yakamucisya kwa ŵandu ŵajinji. Ana yisyene Yesu jwamtameje pacilambopa? Ana ŵandu ŵakumanyika ŵakala soni ŵa masiku agano akusati wuli pa nganiji?
Michael Grant, jwakulijiganya ni kulemba mbili, jwatite, “Naga tukusajiwona mbali ja Baibulo ja Malangano Gasambano kuŵa jakusosekwa, mpela mwatukusakuwonela kusosekwa kwa mabuku ga mbili, tukakayicilagasoni yakuti Yesu jwapali. Ligongo mabuku ga mbili gakusasala ya ŵandu ŵakala ŵanganalambilaga Mlungu nambo ŵele ngatukusakayicila yakuti ŵapali.”
Rudolf Bultmann, juŵajiganyaga mbali ja Baibulo ja Malangano Gasambano ku koleji, jwatite, “Kayicila naga Yesu jwapali kuli kwangapikanika ata panandi. Pangali mundu jwambonembonepe jwampaka akayicile yakuti Yesu jwatesile yindu yejinji kalakalako. Cimo mwa yinduyo cili kutendekasya kuti ku Palesitina kuŵe [Aklistu].”
Will Durant, jwakulijiganya ni kulemba mbili, soni jwalunda mnope, jwalembile kuti, “Pangani syosope syasili m’mabuku ga Ngani Syambone, ngani jakutesya lung’wanu mnope jili jakuti acalume ŵangamanyika mnope [ŵaŵalembile mabuku ga Ngani Syambone] ŵakamucisye ŵandu kola ndamo syambone, soni kulimbikasya mkamulano.”
Albert Einstein, jwasayansi Jwaciyuda juŵapagwile ku German, jwatite, “Une ndili m’Yuda, nambo ngusatenda lung’wanu ni umi wa m’Nasaletiju.” Mundu jwine paŵam’wusisye Albert naga akusakulupilila kuti Yesu jwapali, jwalakwe jwajanjile kuti, “Yili yangakayikasya! Pawukuŵalanga mabuku ga Ngani Syambone ukusalipikana kuti Yesu jwapali yisyene. Ngani syosope sikusasala ya ndamo syakwe syambone. Ngani syaunami ngaŵa mkupikanika camti m’yiyi.”
“Pawukuŵalanga mabuku ga Ngani Syambone ukusalipikana kuti Yesu jwapali yisyene.”
—Albert Einstein
ANA YAKULEMBA YAKALA YIKUSATI WULI YA YESU?
Ngani syejinji syakwamba ya umi wa Yesu ni undumetume wakwe sikusimanikwa m’mabuku ga m’Baibulo gakolanjikwa kuti Ngani Syambone. Mena ga mabukuga gali Mateyu, Maliko, Luka ni Yohane. Gelega galisoni mena ga ŵandu ŵaŵagalembile. Nambo, panasoni yakulemba ya ŵandu ŵane ŵanganaŵa Aklistu yayikusasimicisya kuti Yesu jwapali.
TACITUS
(Jwapagwile ca m’ma 56 ni kuwa mu 120 C.E. [C.E. jigopolela yaka yele Yesu ŵaliji ali apagwile]) Ŵandu ŵajinji akusam’wonaga Tacitus kuti ali jumo mwa ŵandu ŵakumanyilila mnope mbili ja ulamusi wa Loma. Jwalakwe jwalembile yayatendekwaga mu Ulamusi wa Loma kutandila mu 14 C.E. mpaka 68 C.E. (Yesu jwawile mu 33 C.E.) Tacitus jwalembile yakwayana ni moto wawajonasile msinda wa Loma mu 64 C.E. Jwalakwe jwasasile kuti Mwenye Nero ni juŵatendekasisye yeleyi. Jwalembilesoni kuti, “kuti nganiji jimale,” Nero jwalambucisye Aklistu kuti ni ŵaŵacomile motowo. Kaneko Tacitus jwatite, “Klistu, juŵatandisye kakuga ka [Aklistu], jwapocele cilango ca ciwa mu ulamusi wa Tibeliya, panyuma pakulamulidwa ni Pontiyo Pilato.”—Annals, XV, 44.
SUETONIUS
(Jwapagwile ca m’ma 69 ni kuwa panyuma pa caka ca 122 C.E.) M’buku jakwe jakuti Lives of the Caesars (Umi wa Mayimwene ga Loma), jwakulemba mbili ja Lomaju jwalembile yakutendekwa ya mundaŵi ja mayimwene 11 gandanda ga Loma. Pakutagulila yakutendekwa ya mu ulamusi wa Claudius, jwalakwe jwasasile ya ukangani wawapali ku Loma pasikati pa Ayuda, mwine ligongo lya ngani syakwayana ni Yesu. (Masengo 18:2) Suetonius jwalembile kuti, “Pakuŵa Ayuda ŵatendaga yakusokonasya ligongo lya ngani syakwayana ni Klistu, [Claudius] jwatopwele jemanjajo ku Loma.” (The Deified Claudius, XXV, 4) Suetonius jwatiga kuti ŵandu ŵatendaga yakusokonasya mtande wa Yesu, yayikulosya kuti nganakayicilaga yakuti Yesujo jwapali.
PLINY THE YOUNGER
(Jwapagwile ca m’ma 61 ni kuwa mu 113 C.E.) Jwaliji jwakulemba mabuku jwa ku Loma soni jwalamulilaga upande wa Bituniya. (Apano cili cilambo ca Turkey) Jwalakwe jwalembile cikalata kwa Mwenye jwamkulungwa Trajan cakusala yakuti akusaka kumalana ni Aklistu wosope mu upande wakwe. Pliny jwasasile kuti jwakanganicisyaga Aklistu kuti alece dini jawo, jwalijose jwakanileje ŵam’wulagaga. Jwalakwe jwatite, “Ŵandu . . . ŵanapopelaga nawo kwa Milungu [jacikusa], soni kujinonyela, kupeleka finyo ni ubani, ku yiwanicisyo yakwe . . . ŵandu ŵele pambesi pakwe ŵamlwesile Klistu . . . , nawonaga kuti ali ŵandu ŵambone.”—Pliny—Letters, Book X, XCVI.
FLAVIUS JOSEPHUS
(Jwapagwile ca m’ma 37 ni kuwa mu 100 C.E.) Jwaliji jwambopesi jwa Ciyuda soni jwakulijiganya ni kulemba mbili. Jwalakwe jwalembile kuti Anasi, jwamkulungwa jwa ŵambopesi jwa Ciyuda juŵajinjililaga ndale, “jwalongolelaga Sanihedilini [nganya jekulungwa ja Ayuda]. Jwalakwe jwayice kunganyaku ni mundu jwakolanjikwa kuti Yakobo kuti amlamule. Yakobo jwaliji mlongo mjakwe jwa Yesu juŵamanyikaga kuti Klistu.”—Jewish Antiquities, XX, 200.
TALMUD
Gelega gali mabuku ga malamusi ga Ayuda, gaŵagalembile ca m’ma 201 mpaka 600 C.E. Mabukuga gakusalosya kuti atamose acimmagongo ŵa Yesu ŵasimicisyaga yakuti jwapali. M’buku jine mwana maloŵe gakuti, “Yesu jwa ku Nasaleti ŵamkomele pacitela palisiku lya Pasaka.” Yeleyi yili yisyene, mwakamulanasoni ni mabuku ga mbili. (Babylonian Talmud, Sanhedrin 43a, Munich Codex; Yohane 19:14-16) Buku jinesoni jikusati, “Jwalijose akaŵeleka mwanace jwakulitesya sooni pekuga mpela m’Nasaleti.” Yesu ni juŵamanyikaga kuti ali m’Nasaleti.—Babylonian Talmud, Berakoth 17b, footnote, Munich Codex; alole Luka 18:37.
UMBONI WA M’BAIBULO
Mabuku ga Ngani Syambone gakwete ngani syejinji syakwamba umi wa Yesu soni undumetume wakwe. Mabukuga gakusasala mpakana ya ŵandu, malo, soni ndaŵi jisyesyene ja yakutendekwa. Yindu yeleyi yili yakwanila kusimicisya naga ngani jine jakwe jili jisyesyene. Cisyasyo cimo cikusimanikwa pa Luka 3:1, 2. Ngani jajili pelepa jikutukamucisya kumanyilila ndaŵi jisyesyene jele Yohane m’Batisi jwatandite kamula masengo gakulalicila, Yesu mkanatande.
Luka jwalembile kuti, “M’caka ca 15 ca ulamusi wa Kayisala Tibeliya, Pontiyo Pilato jwaliji bwanamkubwa jwa Yudeya. Helodi jwaliji jwakulamulila mu upande wa Galileya, soni Filipo mlongo mjakwe Helodi jwaliji jwakulamulila mu upande wa Ituleya ni Tilakoniti. Lusaniyasi jwaliji jwakulamulila mu upande wa Abilene. M’masiku gelego Anasi ni Kayafa ŵaliji acakulungwa ŵa ŵambopesi. Pandaŵi jelejo maloŵe ga Mlungu gayice kwa Yohane mwanace jwa Sakaliya juŵaliji mkutama m’cipululu.” Yaŵalembile Luka pelepayi, yikututendekasya kuŵeceta kuti “maloŵe ga Mlungu gayice kwa Yohane” m’caka ca 29 C.E.
Ŵandu 7 ŵaŵakolasile Luka, ali ŵakumanyikasoni mnope kwa ŵakulijiganya ni kulemba mbili. Atamose yili m’yoyo, pa ndaŵi jine ŵandu ŵane ŵasisyaga naga Pontiyo Pilato ni Lusaniyasi ŵapali. Nambo pacangakaŵapa, kupatikene maganga gelembe mena ga ŵandu ŵaŵiliŵa. Yeleyi yikutusimicisya kuti Luka nganalambusyaga. *
LIGONGO CICI NGANIJI JILI JAKUSOSEKWA?
Kusimicisya yakuti Yesu jwapali kuli kwakusosekwa ligongo yaŵajiganyisye yili yakamucisya. Mwambone, Yesu jwajiganyisye ŵandu yampaka atende kuti atameje ni umi wakusangalala. * Jwalakwe jwasasilesoni kuti jiciyika ndaŵi jakuti ŵandu wosope caciŵa ŵakamulana soni cacitamaga pamtendele usyesyene. Pandaŵijo boma jimo jajili “Ucimwene wa Mlungu” ni jajicilamulilaga cilambo cosope.—Luka 4:43.
Lina lya bomaji lyakuti “Ucimwene wa Mlungu” lili lyakuŵajilwa ligongo Mlungu cacilamulilaga cilamboci pakamulicisya masengo ucimwenewo. (Ciunukuko 11:15) Yesu jwasasile mwakupikanika cenene yeleyi m’lipopelo lyakwe lyacisyasyo. Jwalakwe jwatite, “Atati ŵetu ŵakwinani, . . . Ucimwene wawo uyice. Lisosa lyawo litendekwe pacilambo capasi.” (Matayo 6:9, 10) Ana Ucimwenewu ucakamucisya catuli ŵandu?
Ucimasya ngondo soni ukangani. —Salimo 46:8-11.
Ucityosya wiyi, soni katangale, kupwatikapo ŵandu wosope ŵakusatenda yakusakala.—Salimo 37:10, 11.
Ŵandu ŵacaciŵa pasi pa Ucimwenewu ngasakamula masengo ni ngapata cilicose.—Yesaya 65:21, 22.
Yindu yosope m’cilamboci yiciŵa yambone soni kuciŵa yakulya yejinji. —Salimo 72:16; Yesaya 11:9.
Ŵandu ŵane mpaka ajile kuti kuganicisya yeleyi kuli kwangakamucisya. Nambo yisyene yakwe ni yakuti kwegamila pa yakulingalinga ya ŵandu ni kwakuli kwangakamucisya. Aganicisye ayi: Atamose kuti majiganyo, sayansi, soni yakupanganyapanganya yikwawula pasogolo, nambo ŵandu ŵajinji akusajogopa ya malaŵi. Kusawusya kwa mbiya, ungapikangana wa ŵandu ŵandale, ukangani mu dini syejinji, wiyi nambosoni katangale yikutupilatupila lisiku lililyose. Yosopeyi yikusimicisya kuti ulamusi wa ŵandu uli wakulepela!—Mlaliki 8:9.
Wosope tukusosekwa kulijiganya kuti tusimicisye yakuti Yesu jwapali. * Ligongo lilemba lya 2 Akolinto 1:19, 20 likusati, ‘Yilanga yosope yiŵatesile Mlungu, yikwanilicikwe kupitila mwa [Klistu].’
^ ndime 23 Pamkaŵapa kwasimanikwe liganga lyelembe lina lya Lusaniyasi, ‘jwakulamulila jwa upande.’ (Luka 3:1) Jwalakwe jwalamulilaga ku upande wa Abilene mu ndaŵi jakulandana ni jaŵajisasile Luka.
^ ndime 25 Cisyasyo cambone ca yindu yaŵajiganyisye Yesu cili pa Matayo macaputala 5 mpaka 7. Maloŵe ga m’macaputalaga gakusakolanjikwasoni kuti Kulalicila kwa Petumbi.
^ ndime 32 Kuti alijiganye yejinji yakwamba Yesu ni yaŵajiganyisye, ajawule pa webusayiti ja www.jw.org kaneko alole palembile kuti BIBLE TEACHINGS > BIBLE QUESTIONS ANSWERED.
ALIJIGANYE YEJINJI
Ana Yisyene Kuti Yesu Ŵawile ni Kwimuka?
Ana cici cacikwatendekasya kulupilila kuti yayalembedwe m’mabuku ga Ngani Syambone yakutagulila ya Yesu yatendekwe?


text:
KASI BAIBOLO LIKUSAMBIZGACHI? (VYAKOVWIRA PAKUSAMBIRA)
KASI BAIBOLO LIKUSAMBIZGACHI CHOMENECHOMENE? (VYAKOVWIRA PAKUSAMBIRA)
Wonani Umoyo Nga Umo Chiuta Wakuwuwonera (Chigaŵa 2)
Nkhani iyi yafuma mu buku la Kasi Baibolo Likusambizgachi Chomenechomene? mutu 13.
Kasi ntchivichi icho Baibolo likukanizga pa nkhani ya ndopa? Kasi likuzomerezga kugwiliskira ntchito pa vichi pera? Manya mazgoro.
Vinyake
Kasi Ufumu wa Chiuta ni Vichi? (Chigaŵa 2)
Kasi Ufumu wa Chiuta wachitapo vichi? Kasi uzamuchita vichi kunthazi?
Kasi Tili mu “Mazuŵa Ghaumaliro”? (Chigaŵa 1)
Ŵanyake ŵakugomezga yayi kuti tili mu mazuŵa ghaumaliro. Kasi ungayowoya vichi kuti uŵasimikizgire kuti vinthu viheni vili pafupi kumara?
Kasi Ufumu wa Chiuta ni Vichi? (Chigaŵa 1)
Chifukwa wuli Chiuta wasankha ŵanthu kuti ŵakaŵe mafumu kuchanya m’malo mwakusankha ŵangelo?


text:
Asyasyeje Cikulupi Cawo
Ana mpaka tupate umbone watuli patukulijiganya ya acalume ni acakongwe ŵakulupicika wa m’Baibulo?
Msele Wakulosya Ndaŵi Jayatendekwaga Yindu
msele wakulosya ndaŵi jayatendekwaga yindu soni malo yakwakamucisya kumanyilila kuti yinduyo yatendekwe cakaci soni malo gele ŵandu ŵa m’Baibuloŵa ŵatamaga.
Cikalata Cakutyocela ku Likuga Lyakulongolela
Likuga Lyakulongolela likwalimbikasya wosope kuti aŵalanje kapena alijiganye bukuji pajika kapena yalumo ni liŵasa lyawo.
Maloŵe gandanda
M’Baibulo mwana ngani sisyesyene syakamucisya syakwamba acalume ni acakongwe ŵakulupicika. Ana yisyasyo yawo mpaka yitukamucisye catuli?
ABEL
“Atamose Jwawile, Nambo Jwalakwe Akuŵecetape”
Ana mpaka tulijiganye yatuli kutyocela ku cikulupi ca Abele atamose kuti Baibulo jangasala yejinji pakwamba ya jwalakwe?
NOWA
“Jwajesile ni Mlungu jusyesyene”
Ana Nowa ni ŵamkwakwe ŵasimene ni yakusawusya yatuli paŵalelaga ŵanace wawo? Ana Nowa ni ŵamkwakwe ŵalosisye cikulupi mwatuli paŵataŵaga combo?
ABULAHAMU
“Mtati jwa Ŵandu Wosope Ŵakwete Cikulupi”
Ana Abulahamu ŵalosisye catuli cikulupi? Ana mpaka amsyasye abulahamu catuli
LUTE
“Kwakwawula Wawojo Nombe Une Cinjawule Kukoko”
Ligongo cici Lute ŵaliji jwakusacilila kwaleka ŵacinasi ŵakwe soni cilambo cakwe? Ana jwalakwe ŵalosisye ndamo syapi syasyamtendekasisye Yehofa kum’wona kuŵa mundu jwakusosekwa?
LUTE
“Jwamkongwe Jwambone”
Ligongo cici ulombela ŵa Lute ni Bowasi waliji wakusosekwa? Ana cici catukulijiganya kutyocela kwa Lute ni Bowasi pakwamba ya liŵasa?
HANA
Jwapopesile kwa Mlungu Kutyocela Pasi Pamtima
Cikulupi ca Hana camkamucisye catuli Hana kupilila yakusawusya yakuwoneka mpela yangamala.
SAMUYELE
“Yehofa Ŵajendelecele Kumnonyela Paŵakulaga”
Ana cici cacatendekwe Samuyele ali mwanace yayili yakulekangana ni yayatendekwaga kwa ŵanace ŵajinji? Ana cici cacamkamucisye kuti cikulupi cakwe cikuleje paŵaliji ku nyumba jakulambilila?
SAMUYELE
Jwakulupicice Atamose Kuti Paliji Yakutengusya
Wosopeŵe ndaŵi sine tukusasimana ni yakusawusya soni yakutengusya yakulinga cikulupi cetu. Ana jwalijosye mpaka alijiganye cici kutyocela ku cisyasyo cakulupicika ca Samuyele?
ABIGAYELI
Jwatesile Yindu Mwalunda
Ana tukulijiganya cici ni mwaŵetendelaga yindu Abigayeli paŵaliji paulombela wakusawusya?
ELIYA
Jwacenjele Kulambila Kweswela
Ana mpaka tumsyasye catuli Eliya patukuŵeceta ni ŵandu ŵakusasisya yajikusajiganya Baibulo?
ELIYA
Jwaliji Mesope, soni Jwalindililaga
Ana jwakulocesya Eliya jwalosisye mwatuli kuti jwakwete cisoŵe cakupopela paŵajembeceyaga kwanilicikwa kwa cilanga ca Yehofa?
ELIYA
Mlungu Jwakwe Jwamlimbikasisye
Ana yakutendekwa yapi yayamtendekasisya Eliya kulaga mnope nganisyo, mwati mpaka jwaŵendile kuwa?
YONA
Jwalijiganyisye pa Yakulemwa Yakwe
Ana pakwete patesile woga kupocela undumetume wasambano mpela mwaŵatendele Yona? Mbili jakala jikusajiganya yindu yakamucisya yakwamba kulitimalika soni canasa ca Yehofa.
YONA
Jwalijiganyisye Kwatendela Ŵane Canasa
Ana ngani ja Yona mpaka jitukamucisye catuli kuliwungunya jika?
ESITELE
Mwakulimba Mtima Jwacenjele Ŵandu ŵa Mlungu
Kulosya cinonyelo cakumtendekasya mundu kulaga ligongo lya ŵane mpela mwaŵetendele Esitele kukusasaka kuti mundu aŵe jwakulimba mtima soni cikulupi
ESITELE
Jwatesile Yindu Mwalunda, Mwakulimba Mtima, soni Mwangalinonyela
Ana Esitele jwalosisye mwatuli kuti jwaliji jwangalinonyela pakumjimila Yehofa soni ŵandu ŵakwe?
MALIYA
“Une Ndili Kapolo jwa Yehofa!”
Ana yaŵajanjile Maliya kwa lilayika Gabuliyele yikusalosya yatuli yakwamba cikulupi cakwe? Ana Maliya ŵalosisyesoni ndamo sine syapi?
MALIYA
‘Jwaganicisyaga ya Mate ga Maloŵego Mumtima Mwakwe’
Yaŵasimene nayo Maliya ku Betelehemu yamlimbikasisye kuti akulupilileje mnope yilanga ya Yehofa
YOSEFE
Jwalicenjele Liŵasa Lyakwe, Kulisamalila Soni Jwaliji Jwakulupicika
Ana Yosefe ŵalicenjele liŵasa lyakwe m’matala gatuli? Ligongo Cici Jwalakwe Jwamjigalile Maliya ni Yesu ku Iguputo?
MALITA
“Ngusakulupilila”
Ana Malita ŵalosisye catuli cikulupi capajika atamose paŵalilaga malilo?
PETULO
Jwalimbene ni Woga Soni Kayicila
Kayicila mpaka kutusokonasye mnope mwausimu. Nambo Petulo jwalimbene ni woga soni kayicila mwakumkuya Yesu.
PETER
Jwaliji Jwakulupicika Paŵasimanaga ni Yakulinga
Ana cikulupi ca Petulo camkamucisye catuli kuti apocele camuko ni makono gaŵili kutyocela kwa Yesu?
PETER
Ambuje Ŵakwe Ŵamjiganyisye Kuŵa Jwakululuka
Ana Yesu ŵamjiganyisye catuli Petulo yakwamba kululuka? Ana Yesu jwalosisye catuli kuti amkululucile Petulo?
Maloŵe Gakumbesi
Ana mpaka ajendelecele catuli kulimbikasya cikulupi cawo soni kuti akaliŵalila cembeceyo cakwete?


text:
Yesu Khristu
Yesu Khristu
Apo Yesu wakaŵa wandababike, Baibolo likayowoyerathu kuti kwizenge munthu wakutumika na Ciuta kuzakaŵa Mesiya, panji Khristu. Zina lakuti “Mesiya” (ilo ndakufuma ku lizgu la Cihebere) na Khristu (ilo ndakufuma ku lizgu la Cigiriki) ghose ghakung’anamura “Wakuphakazgika.” Mesiya wakenera nadi kuphakazgika na mzimu wa Ciuta; ico cikung’anamura kwimikika na Ciuta kuti wacite nchito yakuzirwa. Mu vipaturo vyakunthazi mu buku lino, tisambirenge vinandi vyakukhwaskana na udindo wa Mesiya wakufiska vinthu ivyo Ciuta wakalayizga.


text:
Malango
Tamupokelerani!
Webusayiti iyi yimovwiraninge kumanya Chiuta, Baibolo, kweniso Ŵakaboni ŵa Yehova. Mungaŵerenga, kuwonelera kweniso kuchita dawunilodi ivyo vyamukondweskani. Tikukhumba kuti ŵanthu ŵanandi ŵawovwirike na webusayiti iyi, kweni kutora vinthu pa webusayiti iyi na kuŵika pa yinyake yayi. Para mukukhumba kuphalirako ŵanyinu ivyo mwasambira pa webusayiti iyi, mungalondezga Malango agho ghali musi umu.
Ŵeneko (Copyright)
© 2017 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. All rights reserved.
Awo ŵakunozga na kuŵika vinthu pa webusayiti iyi mba Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. (“Watchtower”). Vyose ivyo vili pa webusayiti iyi, ŵeneko mba Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania (“Watch Tower”). Usange yayi, ŵakulongosora.
Mazina gha makampani (Trademarks)
Adobe, Adobe logo, Acrobat, na Acrobat logo, ni mazina gha kampani ya Adobe Systems Incorporated. iTunes na iPod ni mazina gha Apple Inc. Microsoft, Microsoft logo, na mazina gha ma software na vinyake vya Microsoft, nga ni Microsoft Office na Microsoft Office 365, ni mazina gha makampani gha Microsoft Inc. Makampani ghanyake ghose ghakumanyikwa na trademark yake.
Malango gha Webusayiti Iyi
Mulondezgenge malango agha para muli pa webusayiti iyi. Para muli pa webusayiti iyi, ndikuti mwazomera kulondezga “Malango” ghose gha webusayiti iyi. Para mukuwona kuti mungalondezga yayi Malango agha, muleke kugwiliskira ntchito webusayiti iyi.
Kasi ni vichi ivyo mungachita pa webusayiti iyi? Kuyana na malango:
Mungaŵerenga mabuku, kuchita dawunilodi sumu na mavidiyo, kupulinta mabuku na vithuzithuzi, kweni kuguliska yayi.
Mungatumira ŵanyinu malinki panji, ma EPUB, PDF, mavidiyo, vyakupulikizga na vinyake.
Ivyo mukwenera yayi kuchita:
Ivyo mwatora pa webusayiti iyi ma EPUB, PDF, mavidiyo, sumu, matrademark, vithuzithuzi na vinyake, kuŵika pa Intaneti yayi (file-sharing site, panji social network).
Muleke kutora vinthu pa webusayiti iyi na kuŵika pa software yinyake.
Muleke kupangaso panji kukopera ivyo vili pa webusayiti iyi kuti muguliske, (nanga mungaleka kusangirapo phindu).
Kugaŵizga yayi mapulogiramu ghakufuma pa webusayiti iyi. (Kweni mungagaŵizga mapulogiramu ghaulere agho ghakovwira kuchita dawunilodi mafayelo nga ni EPUB, PDF, MP3, na MP4).
Muleke kunanga vinthu pa webusayiti iyi panji kuyigwiliskira ntchito munthowa yambura kwenelera.
Muleke kugwiliskira ntchito webusayiti iyi munthowa yakuti mwambiske masuzgo, kujalira ŵanthu kuti ŵaleke kunjira pa webusayiti iyi, panji kuchita chilichose chakususkana na dango, panji kovwira ŵakhuluku.
Kuchitira bizinesi yayi webusayiti iyi.
Vyachipatala
Ivyo vikusangika pa chigaŵa cha vyachipatala pa webusayiti iyi (“Vyachipatala”) mungavigwiliskira ntchito kweni ni ulongozgi wa ku chipatala yayi panji munkhwala. Chigaŵa cha Vyachipatala chikusankhira munthu chakuchita yayi pa nkhani ya mtundu wa munkhwala, kupimiska, masachizgo, dokotala, na vinyake ivyo vikuyowoyeka pa chigaŵa ichi.
Nyengo zose para mukukhumba kumanya vinandi vyakukhwaskana na suzgo linyake la muthupi panji vya munkhwala, fumbani a dokotala panji munthu munyake wakwenelera.
Ivyo muwonenge pa webusayiti iyi pa chigaŵa cha Vyachipatala ni vyaunenesko kweniso vya panyengo yake. Kweni ŵachipatala ndiwo ŵangamovwirani makora chomene. Para mungagwiliskira ntchito uheni vinthu ivyo vyalembeka pa chigaŵa ichi, webusayiti iyi yilije mulandu.
Usange Pali Dandawuro
Webusayiti iyi na vyose ivyo vilipo ni vya Watchtower. Ndipouli para mwagwiliskira ntchito uheni ivyo mungatora pa webusayiti iyi na kusanga navyo masuzgo, ŵa Watchtower vikuŵakhwaska yayi ndipo ŵakupeleka wovwiri uliwose yayi.
Ŵa Watchtower ŵakumusimikizgirani kalikose yayi pa nkhani yakuti webusayiti iyi yilije mavayilasi panji vinthu vinyake viheni ivyo vingananga kompyuta yinu. Ŵazamulipira yayi katundu wa munthu waliyose uyo wanganangika, panji ngozi iyo yingachitika chifukwa cha kugwiliskira ntchito webusayiti iyi.
Kuswa Malango
Para mwaswa Malango agha, ŵa Watchtower ŵazamuchitapo kanthu mwakuyana na dango. Para ŵawona kuti ntchakwenelera, ŵangamujalirani kuti muleke kunjiraso pa webusayiti iyi. Ŵangagwiliskira ntchito IP address yinu na kumujalirani kuti muleke kusanga webusayiti iyi. Kweniso ŵangapempha kampani iyo yikumovwirani kunjira pa Intaneti kuti yimujalirani, panji kumukakiskani.
Para Malango Ghasintha
Nyengo zinyake ŵa Watchtower ŵangasintha Malango ghanyake. Para ŵasintha waka Malango, ghakwamba kugwira ntchito nyengo yeneyiyo. Ntheura muwonenge Malango agha nyengo zose kuti mumanye para ghanyake ghasintha.
Malango gha Boma
Malango ghose pa webusayiti iyi, ngakukolerana na malango gha State of New York, U.S.A. Ntheura para kungaŵa mulandu uliwose wakukhwaskana na Malango agha, ndikuti mulandu uwo wendenge kuyana na malango gha State of New York, U.S.A.
Dango Lambura Ntchito
Para khoti ladumura kuti dango linyake pa Malango agha ndambura ntchito, malango ghanyake ghalutilirenge kugwira ntchito. Para ŵa Watchtower ŵandakake munthu uyo waswa Malango agha, chikung’anamura kuti Malango ghaleka kugwira ntchito yayi panji kuti ŵalije nkhongono zakuchitirapo kanthu.
Phangano
Malango agha ni phangano pakati pa imwe na ŵa Watchtower, ndipo ndigho mulondezgenge pakugwiliskira ntchito webusayiti iyi. Malango agha ghakunjira m’malo mwa agho ghakaŵako kumanyuma.


text:
Yezgani Ŵabwezi ŵa Yehova
“Yehova ni mubwezi wa awo ŵakumopa.”
SUMU: 106, 118
1-3. (a) Chifukwa wuli nase tingaŵa paubwezi na Chiuta? (b) Zunurani mazina gha ŵanthu awo tidumbiskanenge mu nkhani iyi.
MU BAIBOLO, mazgu ghakuti Abrahamu wakaŵa mubwezi wa Chiuta, ghakusangika mu malo ghatatu. (2 Mid. 20:7; Yes. 41:8; Yak. 2:23) Nakuti ni Abrahamu pera uyo Baibolo likumuzunura kuti wakaŵa mubwezi wa Chiuta. Kasi fundo iyi yikung’anamura kuti palije ŵanyake awo ŵakaŵa paubwezi na Yehova? Yayi. Baibolo likulongora kuti waliyose wangaŵa paubwezi na Chiuta.
2 Baibolo likuyowoya za ŵateŵeti ŵanandi ŵakugomezgeka awo ŵakaŵa paubwezi na Yehova. Ŵateŵeti aŵa ŵakaŵa na chipulikano kweniso ŵakopanga Yehova. (Ŵazgani Salimo 25:14.) Paulosi nayo wakayowoya vya ŵanthu ŵanandi awo ŵakaŵa paubwezi na Yehova, ndipo wakati ŵali nga ni ‘bingu likuru la ŵakaboni.’ (Heb. 12:1) Mu bingu ili mukaŵa ŵanthu ŵakupambanapambana.
3 Mu nkhani iyi tidumbiskanenge za ŵanthu ŵatatu awo ŵakaŵa paubwezi na Yehova. Tidumbiskanenge za (1) Rute, mwanakazi wa ku Moabu uyo wakaŵa chokoro; (2) Hezekiya, themba la Yuda; na (3) Mariya, nyina wa Yesu. Kasi ni vichi ivyo vikawovwira ŵanthu aŵa kuŵa paubwezi na Yehova, ndipo ise tikusambirapo vichi?
WAKALONGORA CHITEMWA
4, 5. Kasi Rute wakanozgeka kukasangana na masuzgo wuli? (Wonani chithuzi chakwamba.)
4 Zuŵa linyake Naomi na ŵakamwana ŵake ŵaŵiri, Rute na Oripa ŵakaŵa paulendo. Iwo ŵakafumanga ku Moabu ndipo ŵakalutanga ku Israyeli. Paulendo uwu, Oripa wakawelera na kuluta kukwake. Pa nyengo iyi mtima wa Naomi ukaŵa ku Israyeli, charu chakwawo. Kasi Rute wakachita wuli? Kasi nayo wakawelera? Iyo wakeneranga kusankha pakati pakuluta ku Betelehemu pamoza na Naomi, panji kuwelera.
5 Rute wakaŵa wa ku Moabu ndipo ndiko kukaŵa anyina na ŵabali ŵake. Pakuti Rute wakaŵa chokoro, ŵabali ŵake ŵakate ŵamovwirenge. Kweni ku Betelehemu uko wakalutanga, wakamanyanga yayi uyo wamumovwira, ndipo wakeneranga kukasambira chiyowoyero, kakhaliro, na kuzgoŵerana na ŵanthu ŵa mtundu unyake. Kweniso Naomi wakafipanga mtima kuti Rute wamusoŵa nyumba yakukhalamo na mwanalume wakuti wakamutore. Kasi Rute wakachita wuli? Rute wakachita nga ni Oripa yayi uyo wakawelera ku “ŵanthu ŵakwake na ku ŵachiuta ŵake.” (Rute 1:9-15) Rute wakakana kuwelera ku ŵachiuta ŵatesi awo ŵabali ŵake ŵakasopanga.
6. (a) Kasi Rute wakasankha vichi? (b) Chifukwa wuli Bowazi wakalumba Rute?
6 Rute wakwenera kuti wakasambira vya Yehova kwa mfumu wake panji kwa anyinavyara. Yehova ni Chiuta wamoyo apo ŵachiuta ŵa ku Moabu ŵakaŵa vikozgo. Rute wakamanyanga kuti Yehova ndiyo ngwakwenelera kumutemwa na kumusopa. Ndipouli kumanya waka vinthu ivi kukaŵa kwakukwana yayi. Rute wakeneranga kusankha pakati pa Yehova na ŵachiuta ŵa ku Moabu. Rute wakasankha kuteŵetera Yehova. Iyo wakati kwa Naomi: “Ŵanthu ŵakwinu ŵamuŵa ŵanthu ŵakwithu, ndipo Chiuta winu wamuŵa Chiuta wane.” (Rute 1:16) Rute wakatemwanga Naomi, kweniso wakatemwanga chomene Yehova. Pamasinda, Bowazi wakalumba Rute chifukwa wakabisama mu mapapindo gha Yehova. (Ŵazgani Rute 2:12.) Ivyo Bowazi wakayowoya vikutikumbuska vya chitwana icho chikubisama mu mapapindo gha amama ŵake para kwiza chirwani. (Sal. 36:7; 91:1-4) Mwakuyana waka, Rute wakabisama mu mapapindo gha Yehova, ndipo wakatumbikika chifukwa cha chipulikano chake. Nakuti Rute wakadandawurapo yayi kuti wakasankha kusopa Yehova.
7. Kasi awo ŵakuziwulika kujipeleka kwa Yehova ŵakwenera kujifumba mafumbo wuli?
7 Mazuŵa ghano ŵanthu ŵanandi ŵakusambira vya Yehova, ndipouli ŵakuziwulika kubisama mu mapapindo ghake. Ŵandajipeleke kwa iyo na kubatizika. Para namwe mundabatizike, jifumbani kuti, Chifukwa wuli nindabatizike m’paka sono? Usange mundabatizike, kasi ndikuti mukuteŵetera njani? (Josh. 24:15) Bisamani mu mapapindo gha Yehova, Chiuta uyo ngwakwenelera kumuteŵetera. Para mwajipeleka kwa Yehova mukulongora kuti muli na chipulikano mwa iyo. Yehova wamovwiraninge kuti mulutilire kuŵa ŵakugomezgeka nanga ni para mwasangana na masuzgo. Ndimo Yehova wakachitira na Rute.
“WAKADEMELERA KWA YEHOVA”
8. Kasi Hezekiya wakakulira mu ukhaliro wuli?
8 Mwakupambana na Rute, Hezekiya wakababikira mu mtundu wa Israyeli uwo ukasopanga Yehova. Kweni Ŵaisrayeli ŵanyake ŵakaleka kusopa Yehova. Yumoza wawo wakaŵa Themba Ahazi, wiske wa Hezekiya. Ahazi wakaŵa munthu muheni chomene ndipo wakapangiska ŵanthu mu ufumu wa Yuda kuti ŵambe kusopa vikozgo. Kweniso Ahazi wakachindikanga yayi tempile la Yehova. Apo Hezekiya wakaŵa mwana, umoyo wake ukaŵa pa ngozi. Ŵabali ŵake ŵanyake ŵakafwa nyifwa yakuŵinya chomene. Iwo ŵakawotcheka ŵamoyo kuŵa sembe ya chiuta mutesi.
9, 10. (a) Kasi nkharo yiheni ya Ahazi yikate yipangiskenge Hezekiya kuchita vichi? (b) Chifukwa wuli tikwenera yayi kukwiyira Chiuta? (c) Chifukwa wuli munthu wakwenera yayi kuyowoya kuti wakuchita viheni chifukwa cha ŵapapi ŵake?
9 Nkharo yiheni ya awiske yikati yipangiskenge Hezekiya kukwiyira Chiuta na kumugalukira. Chifukwa cha masuzgo, ŵanyake ‘ŵakukwiyira Yehova’ na kwamba kukayikira gulu lake. (Zinth. 19:3) Ŵanji ŵakuti ŵakuchita vinthu viheni chifukwa chakuti ndivyo ŵapapi ŵawo ŵakachitanga. (Ezek. 18:2, 3) Maghanoghano agha ngambura kwenelera.
10 Ivyo Hezekiya wakachita vikutovwira kuti tileke kugalukira Yehova chifukwa ndiyo yayi wakupangiska masuzgo. (Yobu 34:10) Mbunenesko kuti ŵana ŵangatolera ivyo ŵapapi wawo ŵakuchita, kwali ni viwemi panji viheni. (Zinth. 22:6; Kol. 3:21) Kweni fundo iyi yikung’anamura kuti nyengo zose ndimo munthu waliyose wachitirenge yayi. Vili nthena chifukwa Yehova wali kupa munthu waliyose wanangwa wakusankha. (Doto. 30:19) Kasi Hezekiya wakasankha vichi?
11. Chifukwa wuli Hezekiya wakaŵa themba liwemi chomene mu Yuda?
11 Pa mathemba ghose gha Yuda agho ghakachita vinthu viheni, wiske wa Hezekiya ndiyo wakachita viheni chomene. Ndipouli, Hezekiya wakaŵa na nkharo yiwemi. (Ŵazgani 2 Mathemba 18:5, 6.) M’malo mwa kutolera nkharo yiheni ya awiske, Hezekiya wakatolera nkharo yiwemi ya ŵateŵeti ŵakugomezgeka ŵa Yehova nga ni ntchimi Yesaya, Mika, na Hoseya. Themba Hezekiya likazomera ulongozgi uwo Yehova wakapeleka kwizira mu ŵanalume ŵakugomezgeka aŵa. Ntheura Hezekiya wakanozga vinthu ivyo adada ŵake ŵakananga. Wakatozga nyumba ya Yehova, wakapeleka sembe yakuphepiskira Israyeli yose, na kuparanya vikozgo vyose. (2 Mid. 29:1-11, 18-24; 31:1) Apo Senakeribu, themba la Asiriya wakawofyanga kuti wawukirenge Yerusalemu, Hezekiya wakalongora chikanga na chipulikano. Wakagomezga kuti Yehova wamovwirenge ndipo wakakhwimiska ŵanthu ŵake. (2 Mid. 32:7, 8) Nyengo yinyake, Hezekiya wakalongora mtima wakujikuzga. Kweni wakati wapika ulongozgi, wakaleka kujikuzga mu mtima wake. (2 Mid. 32:24-26) Hezekiya wakatolera nkharo yiheni ya ŵapapi ŵake yayi. Kweni wakasankha kuŵa paubwezi na Yehova. Nase tikwenera kusankha mwamahara nga ni Hezekiya.
12. Kasi ŵanandi mazuŵa ghano ŵamuyezga wuli Hezekiya?
12 Mu charu chiheni ichi, ŵanthu ŵanandi ŵalije chitemwa ndipo mbankhaza. Ichi chapangiska kuti ŵana ŵanandi ŵakulire mu mbumba zambura chitemwa. (2 Tim. 3:1-5) Nangauli Ŵakhristu ŵanandi ŵali kulelekera mu mbumba zambura chitemwa, kweni ŵali paubwezi wakukhora na Yehova. Nga ni Hezekiya, nawo ŵandatolere nkharo ziheni za ŵapapi ŵawo. Vili nthena chifukwa chakuti Yehova wali kutipa wanangwa wakusankha. Ntheura tikwenera kuwugwiliskira ntchito makora wanangwa withu, ndipo tidemelere kwa Yehova na kumupa uchindami nga umo Hezekiya wakachitira.
“WONANI, MUZGAKAZI WA YEHOVA!”
13, 14. Chifukwa wuli mulimo uwo Mariya wakapika ukaŵa upusu yayi, kweni wakawupokelera wuli?
13 Mwali munyake wa Chiyuda, wakaŵa paubwezi wapadera na Yehova. Mwali uyu wakaŵa wa ku Nazarete ndipo wakapika mulimo uwo palije munthu munyake wali kupikapo. Mungelo wakaphalira mwali uyu kuti waŵenge na nthumbo na kubaba Mwana wa Chiuta. Mwali uyu wakaŵa Mariya, mwana wa Heli. Yehova wakawona kuti Mariya ngwakugomezgeka, lekani wakamupa mulimo uwu. Kasi Mariya wakawuwona wuli mulimo uwo wakapika?
14 Kanandi tikughanaghanira waka uwemi wa mulimo uwo Mariya wakapika, kweni tikughanaghanirapo yayi vinyake ivyo Mariya wakafipanga navyo mtima. Mungelo Gabriyeli wakaphalira Mariya kuti waŵenge na nthumbo mwamunthondwe. Kumbukani kuti Gabriyeli wakaphalira Mariya pera kuti waŵenge na nthumbo kwambura kugonana na mwanalume. Mariya wakaghanaghaniranga umo ŵabali ŵake ŵawonerenge nkhani iyi. Kweniso Mariya wakafipanga mtima kuti wamumuphalira vichi Yosefe. Nangauli Mariya wakaŵa na nthumbo, kweni wakaŵa wakugomezgeka kwa Yosefe. Nakuti ukaŵa mulimo ukuru chomene kulera, kupwelelera, na kusambizga Mwana wa Chiuta. Tikumanya vyose yayi ivyo Mariya wakafipanga navyo mtima wati waphalirika nkhani iyi na Gabriyeli. Kweni icho tikumanya ntchakuti Mariya wakati: “Wonani, muzgakazi wa Yehova! Vichitike kwa ine kuyana na mazgu ghinu.”
15. Kasi ni vichi ivyo vikulongora kuti Mariya wakaŵa na chipulikano chapadera?
15 Mariya wakaŵa na chipulikano chapadera. Muzgakazi wakachitanga ntchito yiliyose iyo bwana wake wamuphalira. Mariya nayo wakaŵa wakunozgeka kuchita mulimo uliwose uwo bwana wake, Yehova, wakamuphalira. Kasi chipulikano cha Mariya chikafuma nkhu? Kuluwa yayi kuti munthu wakubabika na chipulikano chara. Chipulikano ntchipambi cha mzimu. (Gal. 5:22; Efe. 2:8) Kasi ni vichi ivyo vikawovwira Mariya kukhozga Chipulikano chake? Mariya wakategherezganga mazgu gha Chiuta na kughayowoya ku ŵanji.
16. Ntchivichi icho chikulongora kuti Mariya wakaŵa mutegherezgi muwemi?
16 Mariya wakategherezganga. Baibolo likuti: “Munthu waliyose wapulikenge luŵiro, wazikirenge pakuyowoya.” (Yak. 1:19) Mariya wakayimanyanga makora fundo iyi. Buku la Luka likulongora kuti Mariya wakategherezganga mazgu gha Chiuta na kughanaghanirapo. Mwachiyelezgero, Yesu wati wababika waka, ŵaliska ŵakaphalira Mariya uthenga wakufuma kwa mungelo. Kweniso apo Yesu wakaŵa na vyaka 12, wakaphalira amama ŵake fundo yinyake ya mu mazgu gha Chiuta. Pa nyengo zose izi, Mariya wakategherezganga, kusungilira, na kughanaghanirapo.
17. Kasi ivyo Mariya wakayowoyanga vikutisambizga vichi?
17 Mariya wakayowoyanga mazgu gha Chiuta. Ni vyose yayi ivyo Mariya wakayowoya vili kulembeka mu Baibolo. Mazgu ghanandi agho Mariya wakayowoya ghakusangika pa Luka 1:46-55. Mazgu gha Mariya agha ghakulongora kuti wakamanyanga makora mazgu gha Chiuta. Mazgu ghake ghakuyanako na mazgu ghanyake gha mu lurombo lwa Hana, nyina wa ntchimi Samuyeli. (1 Sam. 2:1-10) Munthu munyake wakati pa Luka 1:46-55, Mariya wakayowoya fundo 20 zakufuma mu Malemba. Fundo izi zikulongora kuti Mariya wakatemwanga kuyowoya mazgu gha Chiuta. Mazgu gha Chiuta agho Mariya wakategherezganga na kughasungilira pa mtima, ndigho wakayowoyanga.
18. Kasi tingamuyezga wuli Mariya?
18 Nga ni Mariya, nase nyengo zinyake Yehova wangatipa mulimo uwo ungawoneka nga ngunonono. Para vyaŵa nthena, nase tikwenera kuŵika vyose mu mawoko gha Yehova. Tingayezga Mariya para tikutegherezga panji kuti kusambira vya Yehova na khumbo lake, kughanaghanirapo, na kuphalirako ŵanyithu ivyo tasambira.
19. Kasi titumbikikenge wuli para tikuyezga chipulikano cha ŵanthu ŵakugomezgeka?
19 Mu nkhani iyi tawona kuti Rute, Hezekiya, na Mariya, ŵakaŵa paubwezi na Yehova nga ni Abrahamu. Ŵanthu aŵa, pamoza na ‘bingu likuru la ŵakaboni,’ ndiposo ŵateŵeti ŵanandi ŵakugomezgeka, ŵakaŵa ŵabwezi ŵa Yehova. Mphanyi talutilira kuyezga chipulikano chawo. (Heb. 6:11, 12) Para tichitenge nthena, titumbikikenge chomene. Tiŵenge ŵabwezi ŵa Yehova kwamuyirayira.


text:
YAKONJECESYA
Kumasya Ungapikangana Pangani sya Malonda
Pa lilemba lya 1 Akolinto 6:1-8, ndumetume Paulo ŵasasile ya magambo ga pasikati pa Aklistu. Jwalakwe ŵasasile kuti yili yakutesya canasa kuti Aklistu ŵane ŵa ku Kolinto ‘ŵajawulaga ku nganya sya ŵakulamula ŵele nganaŵa ŵakulupilila.’ (1 Akolinto 6:1) Paulo ŵasasile magongo gakupikanika cenene gele Aklistu nganasosecelaga kukatilana yisamani ku nganya, nambo mmalo mwakwe ŵasosekwaga kumasya ungapikanganawo mwakukuya yawukusajendela mpingo. Kwende tulole gane mwa magongo gagamtendekasisye Paulo kulemba yeleyi, kaneko tulole yakutendekwa yine yampaka tukamulicisyesoni masengo yaŵalembile Pauloyi.
Naga ngatukupikangana ni jwakulupilila mjetu pangani ja malonda, candanda tukusosekwa kutenda yindu mwakamula ni nganisyo sya Yehofa ngaŵaga syetu. (Miyambo 14:12) Yesu ŵalosisye kuti kuli kwambone kumasya ungapikangana mwacitema yindu mkaniyiyice pakusawusya. (Matayo 5:23-26) Nambo yakutesya canasa yili yakuti Aklistu ŵane akusayikana pakukangana, soni mpaka kwawusyana ku nganya. Paulo ŵasasile kuti: “Kwimbana magambo kwa jemanja acimsyene kukulosya kuti mlepele mwacimsyene.” Ligongo cici? Ligongo lyekulungwa lili lyakuti kutenda yeleyi kukusasakasya mbili jambone ja mpingo, soni Mlungu jwatukusamlambila. M’yoyo, tukusosekwa kuganicisya ya ciwusyo ca Paulo cakuti: “Ana ngaŵa mpaka yiŵe yambone kuti ŵandu amlemwecesye?”
Paulo ŵalosisyesoni kuti Yehofa awupele mpingo litala lyambone lyakumacisya ungapikangana. Acakulungwa ŵa mumpingo ali acalume ŵakwete lunda ligongo akusamanyilila cenene usyesyene wa m’Malemba. Paulo ŵasasile kuti jemanjaji “mpaka ajilanyeje magambo sikati ja Aklistu” pangani jakwayana ni “yindu ya umi awuno.” (1 Akolinto 6:3-5) Yesu ŵalosisye kuti naga Mklistu amlemwecesye mnope mjakwe mpela kumsogoda, soni kumtendela yindu yangali cilungamo, mpaka amasye nganiji pakamulicisya masengo matala gatatu gakuyicisyaga: litala lyandanda, alinjelinje kumasya nganijo kwa ŵaŵilipe; lyaŵili, naga litala lyandandalyo nganilikamucisya, aŵilanje mboni jimo kapena siŵili; soni lyatatu, naga lyaŵili nganilikamusisyasoni, ajijigalile nganijo kwa acakulungwa ŵa mumpingo.
Acakulungwa ŵa mumpingo nganaŵa ŵakwimila ŵandu pamagambo kapena ŵamalonda soni ukumu wawo nganiwuŵa kwakamucisya ŵandu pangani sya malonda. Jemanjaji ngakusatamilikasya malamusi gakumacisya ungapikangana wa Aklistu pangani sya malonda. M’malo mwakwe akusalingalinga kwakamucisya Aklistuwo kuti akamulicisyeje masengo malemba kuti amasye ungapikanganawo mwamtendele. Pangani syakusawusya mnope, acakulungwaŵa akusakomboleka kupata cikamucisyo kwa jwakulolela mkuli kapena ku ofesi ja nyambi ja Mboni sya Yehofa. Nambope, pana yakutendekwa yine yanganayisala Paulo m’maloŵe gakwe. Ana yine mwa yakutendekwayi ni yapi?
Muyakutendekwa yine, kwawula ku nganya mpaka kuŵe litala lyakuŵajilwa lyakumacisya cenene yakusawusya mwamtendele, soni mwakamulana ni malamusi. Mwambone, kwawula ku nganya mpaka kuŵe litala lyambone lyakumacisya ulombela, lyakumjiticisya jumo mwa ŵalekangene ulombela kuti atameje ni ŵanace soni kuti ŵasamalileje, lyakulola naga jumo mwa ŵalekangene ulombela akusosekwa kumpa mjakwe mbiya, lyakupocelela mbiya kutyocela ku yiwanja yayikusalipila mbiya syakamucisya naga patendekwe ngosi, lyakupocelela mbiya syanganiŵapaga pamasengo gakamwileje, soni lyakusimicisya kuti yalembile pa cikalata cakusala ya ŵakusosekwa kupocela cipanje ca mundu jwawile yili yisyesyene. Panasoni yakutendekwa yine yele Mklistu mpaka ayiwone kuŵa yakuŵajilwa kuja kukata cisamani kuti alicenjele ku magambo. *
Naga mundu akwawula kukata cisamani pa ngani mpela syelesi nambo mwangasaka ya ukangani, ngaŵa kuti akutenda yindu yakusisyana ni yaŵasasile Paulo. * Nambope, cindu candanda cele Mklistu akusosekwa kulolecesya cili kuswejesya lina lya Yehofa, soni kulimbikasya mtendele ni mkamulano wa mumpingo. Ŵakumkuya Klistu akusamanyikwa ni cinonyelo, soni “cinonyelo . . . cangalinonyela.”
^ ndime 2 Ndaŵi sine, Mklistu mpaka amtendele cakulemwa cekulungwa Mklistu mjakwe mpela kumkamulila, kumputa mwangalwe, kum’wulaga, kapena kumjiŵila. Naga yeleyi yitendekwe, nganikuŵa kulemwa Mklistu kwawula ni nganiji ku nganya atamose kuti yeleyi mpaka yitendekasye kuti Mklistu jwalemwisyejo amjimbe magambo kapena kumtaŵa kwene.
^ ndime 3 Kuti amanyilile yejinji, alole Nsanja ya Olonda, ja March 15, 1997, pa mapeji 17-22, soni ja October 15, 1991, pa mapeji 25-28.


text:
VYAKUCHITA PAKUSOPA NA MBUMBA
VYAKUCHITA PAKUSOPA NA MBUMBA
Rahabi Wakapulikira Ivyo Wakaphalirika
JOSHUA CHAPUTARA 2 NA 6
Ŵapapi: Ivi vimovwiraninge pakusambira Baibolo na ŵana.
Vinyake
Yosefe mu Charu cha Eguputo
Kasi tikusambirako vichi kwa Yosefe apo wakaŵa muzga kweniso apo wakaŵa mu jele ku Eguputo? Chitani dawunilodi nkhani izi na kusambira pamoza nga banja.
Chiuta Wakatuma Mozesi ku Eguputo
Mozesi na Aroni ŵakawopa yayi kuyowoya na Farawo nangauli wakaŵa wankhongono. Chitani dawunilodi nkhani iyi kuti musambire pamoza na banja linu.
Yehova Wakaponoska Ŵaisrayeli
Sankhanipo ivyo mungachita pakusopa na banja linu.


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Mbakhristu?
Enya. Tili Ŵakhristu pa vifukwa ivi:
Tikulondezga ivyo Yesu Khristu wakasambizga na kuchita.—1 Petrosi 2:21.
Tikugomezga kuti tizamupona chifukwa cha Yesu. Baibolo likuti: “
Palije zina linyake pasi pa mtambo ilo lapika pakati pa ŵanthu, ilo tikwenera kuponoskeka nalo.”—Milimo 4:12.
Kuti munthu waŵe Kaboni wa Yehova, wakubatizika mu zina la Yesu.—Mateyu 28:18, 19.
Tikulomba mu zina la Yesu.—Yohane 15:16.
Tikugomezga kuti Yesu wali na mazaza pa munthu waliyose.—1 Ŵakorinte 11:3.
Ndipouli, tikupambana na visopa vinyake Vyachikhristu. Tikugomezga kuti Yesu ni Chiuta yayi, kweni ni Mwana wa Chiuta nga umo Baibolo likuyowoyera. (Mariko 12:29) Tikugomezga yayi kuti para munthu wafwa mzimu ukulutilira kuŵa wamoyo, kweniso Baibolo likuyowoyapo yayi kuti Chiuta wakotcha ŵanthu mu moto, panji kuti ŵalongozgi ŵaŵenge na mazina ghapadera.—Mupharazgi 9:5; Ezekiel 18:4; Mateyu 23:8-10.


text:
AIDS
Contents
Matenda yambula mankhwala ya AIDS[edit | edit source]
Matenda yambula kuchiliskika ya AIDS yakwambika na kanthu kamoyo kadoko chomene kakuti tingakawona na maso yithu pela kwambula wovwiri wa mashini, (masenga ya bazungu) yayi ako pa chiNgelezi bakukachema kuti vayirasi (virus), panji titi ka jeremusi, ilo zina lake mu chiTumbuka tingati ni ‘kam’pangiski ka urwali uwo wukupangiska thupi la munthu kuti litondeke kurwa na matenda’ ndipo mu chiNgelezi bakukachema ‘Human Immuno-Deficiency Syndrome, pakufupikizga, HIV. Ka jeremusi aka kakuchimbizgika panji kukomeka mu thupi la munthu yayi chifukwa nkhachenjezi chomene ndipo kakusintha-sintha mwakuti mankhwala yakutondeka kukapanizizga makola kuti yakakome.
Matenda aya yakumala, chomene chomene banthu ba vyaka vyakugwira ntchito kufuma vyaka makhumi yabiri kufika makhumi yankhondi (20 to 50) ndipo ngakuti ise tose tivwilane kuti tiyatonde. Matenda aya yakutikhwaska tose. Tiyeni tose tibe barwi bakulimana nayo.
Nthowa za kutolera jeremusi la HIV ilo likwambiska AIDS[edit | edit source]
• Kugonana, panji tidumulizge waka nakuti: kugundana na munthu wakuti wali na jeremusi la HIV kwambula kugwiliska ntchito chiskango/chakuvikilira chamtundu wuliwose icho pa chiNgelezi bakuti condom ndiyo nthowa iyo banthu banandi bakutolera ka jeremusi aka.
• Kugwiliska ntchito vimeto (malezala) na masingano (njekishoni) yakuti munthu wakuti wali na ka jeremusi aka wagwiliskapo kale.
• Kupokela ndopa zakuti zili na jeremusi ili (mazuba ghano ku chipatala bakuzibekisiska chomene ndopa sono ndiko kuti nthowa iyi kuzirwa kwake kwachepa chomene).
• Kumyangana milomo (kukisana) na munthu wakuti wali na jeremusi ili nako kungakutoleska jeremusi ili chomene-chomene pala nawe wuli na vilonda panji wakhula jino mu m’lomo wako.
Nthowa zakuti munthu wangatolera yayi jeremusi la HIV[edit | edit source]
• Kukolana chasa na munthu wakuti wali na ka jeremusi aka pekha-pekha pala mose mwa babiri muli na vilonda mu mawoko yinu.
• Kulumika na nyimbo yakuti yaluma munthu wakuti wali na ke jeremusi aka
• Kuchezga na munthu wakuti wali na jeremusi ili.
• Mwakudumulizga titi nthowa zose zakuti ndopa, vilonda, maji ya’mthupi la munthu (kuwuskako masozi) ngeti ni vyakufuma ku zinkhule za banalume na banakazi (genital fluids including discharges) vikukhwaskana yayi zingamupa munthu ka jeremusi aka yayi.
Nthowa zakujipwelelera kuti tileke kutola matenda yaheni aya[edit | edit source]
Pakuti mbadoko bakuti bakutolera matenda aya mu masingano, vimeto na nthowa zinyake izo zingapangiska kuti vya maji-maji (body fluids) vya munthu uyo wali na kajeremusi aka vinjile mu thupi la munthu munyake, nthowa yakugomezgeka chomene, yakujumpha zinyake zose ni yakujikola – keleka kugonana (kugundana) na mwanalume panji mwanakazi waliyose mpaka nthengwa yiweme. Pambele mundatolane munthu uyo mwatemwana, mose mulute kuchipatala kuti bakamuyezgeni kuti mose muli makola. Pala kakwamba mose muli makola, mose muzizipizge ndipo muluteso kuti bakamuyazgeniso pala pajumpha myezi yitatu. Pala mose muchali makola ndiko kuti pala mose mwababiri mundapange ulebi pawevyenge suzgo lililose.
Vyakuti timanye makola[edit | edit source]
Munthu wakuti wali na kajeremusi ka HIV bakumanyikwa yayi. Wangaba wakututuba, wakuyonda, musambazgi, mukavu, mliska, msambizgi, mlimi, dokotala (doctor), na waliyoske. Banthu barwali na AIDS bachali banyithu na babali bithu, tibatemwe na kubavwira bakasankha yayi kuti barwale, nase tingazakarwala ndipo tizamuwonga na kukondwa pala banyithu bakuleka kutichimbila.
Kuchimbilira kuyezga mwanalume panji mwanakazi yayi, nyengo yinu yizenge yakuti imwe na uyo mwatolana nayo mu chitemwa muzampulika kunowa kwa kugundana, ntheula, jipwelelereni – chalo chinu chikumukhumbani – jisungeni mwabana bakwithu!


text:
MUTU 3
Kumbi Chilatu Chaku Chiuta cha Charu Chapasi Nchakuti Wuli?
Kumbi Chiuta we ndi chilatu wuli ku mtundu wa ŵanthu?
Kumbi Chiuta wakususkika wuli?
Kumbi umoyu wazamuja wuli pacharu kunthazi?
1. Kumbi chilatu chaku Chiuta cha charu chapasi nchakuti wuli?
CHILATU chaku Chiuta cha charu chapasi nchamampha ukongwa. Yehova wakhumba kuti charu chapasi chizazi ndi ŵanthu alikondwa kweniso ambula kutama. Bayibolo likamba kuti “Chiuta wangupanda munda mu Edene,” ndipu “wangumezga miti yosi yakukondweska kuyiwona ndi yamampha kurya.” Chiuta wati walenga, Adamu ndi Eva, wanguŵaŵika mu munda wakutowa ndi kuŵakambiya kuti: “Papanani ndi mwandani, ndi muzazi charu ndi muchithereski.” (Chiyambo 1:28; 2:8, 9, 15) Mwaviyo, chilatu chaku Chiuta chenga chakuti ŵanthu abali ŵana, akuzgi mphaka za munda wa paradayisu pacharu chosi chapasi, ndipuso aphwere nyama zosi.
2. (a) Kumbi tiziŵa wuli kuti chilatu chaku Chiuta cha charu chapasi chazamufiskika? (b) Kumbi Bayibolo likambanji pa nkhani ya umoyu wambula kumala wa ŵanthu?
2 Kumbi muŵanaŵana kuti chilatu chaku Yehova Chiuta chakuti ŵanthu azije mu paradayisu pa charu chapasi chazamuchitika nadi? Chiuta wakukamba kuti, “Ndarongoro” ndipu “ndikachitangadi.” (Yesaya 46:9-11; 55:11) Chiuta wazamuchita nadi vosi vo wakhumba. Iyu watiti charu “wanguchilenga chakutimbanyizgika cha,” kweni “wanguchichitiya kujamu.” (Yesaya 45:18) Kumbi Chiuta wakhumbanga kuti pacharu paje ŵanthu a mtundu wuli? Nanga kumbi wangukhumba kuti ajepu kwa nyengu yitali wuli? Bayibolo limuka kuti: “Ŵakurunjika ŵaharengi charu, ndipu ŵakajanga paku cho muyaya.”
3. Kumbi mazuŵa nganu pacharu pe vinthu viheni nivi, ndipu ndi mafumbu nanga ngo ngabuka?
3 Tiziŵa kuti ivi vechendachitiki. Mazuŵa nganu ŵanthu atama ndi kufwa, kweniso apumana ndi kubayana. Chilipu mbwenu cho chikunangika. Kweni chinanga veviyo, chilatu chaku Chiuta chenga chakuti charu chije nge po chiliri sonu cha. Sonu kumbi nchinthu wuli chinguchitika? Nchifukwa wuli chilatu chaku Chiuta chechendafiskiki? Palivi buku lelosi la mbiri lakulembeka ndi ŵanthu lo lingamuka fumbu ili, chifukwa masuzgu yanga ngangwambiya kuchanya.
CHIYAMBI CHA MURWANI
4, 5. (a) Kumbi ndiyani yo wanguŵereŵeta ndi Eva kuporote mu njoka? (b) Kumbi munthu yo pakwamba wenga ndi nkharu yamampha kweniso wakugomezeka wangasambuka wuli munkhungu?
4 Buku lakwamba la m’Bayibolo, lititikambiya vaku yo wangususka Chiuta mu munda wa Edene. Iyu wadanika kuti “njoka,” kweni yenga njoka chayiyu cha. Buku lakumaliya la m’Bayibolo likamba kuti, “wakuzumbulika Diabolo ndi Satana, murandizgi wa [charu chosi cha] pasi.” Iyu wadanika so kuti “njoka yo yamwaka.” (Chiyambo 3:1; Chivumbuzi 12:9) Mungelu wanthazi uyu, pamwenga kuti njoka, wangulongoro ndi Eva, nge mo munthu walusu wangachitiskiya kuti chidoli chilongoro mazu ngaki. Mwambula kukayika, munthu wauzimu uyu wengaku panyengu yo Chiuta wanozganga charu kuti mtundu wa ŵanthu ujemu.
5 Sonu pakuti vosi vo Yehova wangulenga venga vambula kubuda, ndiyani wangulenga “Diabolo,” yo wadanika so kuti “Satana”? Tingakamba kuti, Yumoza wa ŵana auzimu aku Chiuta wangujisambuska yija kuja Diabolo. Kumbi ivi vinguchitika wuli? Chinanga ndi mazuŵa nganu, munthu yo pakwamba wenga wa nkharu yamampha kweniso wakugomezgeka, wakhoza kuja munkhungu. Kumbi ivi vichitika wuli? Iyu wakhoza kuzomerezga makhumbiru ngaheni kuti ngakuwi mu mtima mwaki. Asani iyu wangalutirizga kuŵanaŵana vinthu viheni, makhumbiru ngaheni ngangakuwa ukongwa. Ndipu asani mpata wasanirika waka, wakhoza kuchita vinthu viheni vo waja wachiviŵanaŵana.
6. Kumbi mwana wauzimu wanthazi waku Chiuta wangujisambuska wuli kuja Satana Diabolo?
6 Ivi ndivu Satana Diabolo wanguchita. Iyu watenere kuti wanguvwa Chiuta wachikambiya Adamu ndi Eva kuti abali ŵana ndi kuzaza charu chosi chapasi. (Chiyambo 1:27, 28) Satana watenere kuti wanguŵanaŵana kuti, ‘ŵanthu wosi yaŵa akhoza kusopa ini m’malu mwakusopa Chiuta.’ Mwaviyo, khumbiru liheni lingwamba kukuwa mu mtima mwaki. Pavuli paki, iyu wangunyenga Eva mwa kumukambiya maboza ngakukwaskana ndi Chiuta. (Chiyambo 3:1-5) Ndichu chifukwa chaki iyu wanguja “Diabolo,” kung’anamuwa kuti “Waboza.” Kweni so wanguja “Satana,” kung’anamuwa kuti “Wakususka.”
7. (a) Nchifukwa wuli Adamu ndi Eva akufwa? (b) Nchifukwa wuli mphapu zosi zaku Adamu zikota ndi kufwa?
7 Satana Diabolo wanguchitiska kuti Adamu ndi Eva aleki kuvwiya Chiuta, mwakugwiriskiya nchitu maboza ndi mazu nga uryarya. (Chiyambo 2:17; 3:6) Chifukwa chakuleka kuvwiya kwawu, yiwu angufwa nge mo Chiuta wanguŵakambiya kuti akafwanga asani aleka kuvwiya. (Chiyambo 3:17-19) Chifukwa chakuti Adamu wati wabuda wenga wambula kufikapu, mphapu zaki zosi zikuhara ubudi waki. (Ŵaroma 5:12) Chakuchitika ichi tingachiyeruzgiya ndi chikomboli chakuwumbiya vidina. Asani chikomboli nchakudibwama mukati, kumbi nchinthu wuli cho chingachitikiya vidina vo vingawumbika? Chidina chechesi chiŵengi chakudibwama. Mwakuyana waka, munthu weyosi wakutoliyaku “chibanga” cha ubudi kwaku Adamu. Ndichu chifukwa chaki ŵanthu wosi akota ndi kufwa.
8, 9. (a) Kumbi Satana watenere kuti wangususkanji? (b) Nchifukwa wuli Chiuta wanguŵabaya panyengu yeniyiya cha ŵanthu wo angumugarukiya?
8 Satana wati wachitiska Adamu ndi Eva kunangiya Chiuta, iyu ndiyu wanguŵagaruska. Iyu wasuskanga muwusu waku Yehova. Tikhoza so kukamba kuti Satana wakambanga kuti ‘Chiuta ngwakuwusa wamampha cha. Wakamba maboza ndipu wanola ŵanthu ŵaki vinthu vamampha. Ŵanthu akhumbika kuwusika ndi Chiuta cha. Yiwu angasankha ŵija cho nchamampha pamwenga chiheni. Ndipu angakondwa ukongwa ndi muwusu wangu.’ Kumbi Chiuta watingi wachitengi wuli ndi mtonyoru uwu? Ŵanthu anyaki aŵanaŵana kuti Chiuta mphanyi wangubaya akugaruka yaŵa nyengu yeniyo. Kweni kumbi asani wanguchita viyo watingi wamukengi vo Satana wangususka? Kumbi vatingi vilongongi kuti muwusu waku Chiuta ngwamampha?
9 Chifukwa chakuti Yehova wachita vinthu mwa urunji, iyu wanguŵabaya nyengu yeniyo cha ŵanthu akugaruka yaŵa. Iyu wangusankha kuti papiti nyengu yakumukiya vo Satana wangususka mu nthowa yakwenere, kuti Diabolo wawoneki kuti ngwaboza. Mwaviyo, Chiuta wangusankha kuti wazomerezgi ŵanthu kujiwusa kwa nyengu yitali mwakulongozgeka ndi nthazi zaku Satana. Mu Mutu 11, tazamusambira chifukwa cho Yehova wakuchitiya ivi ndipuso cho wazomerezge kuti papiti nyengu yitali wechendamaliski nkhani iyi. Isi tingachita umampha kujifumba kuti: Kumbi Adamu ndi Eva anguchita umampha kuvwiya Satana yo wenga wechendaŵachitiyepu chamampha chechosi? Kumbi yiwu anguchita umampha kugomezga kuti Yehova yo wanguŵapaska chechosi cho ŵenga nachu ngwankhaza ndipuso ngwaboza? Kumbi imwi mwatingi muchitengi wuli?
10. Kumbi mungalongo wuli kuti mwe kuchigaŵa chaku Yehova pakumuka vo Satana wangususka?
10 Mbumampha kuŵanaŵaniyapu pa mafumbu yanga mazuŵa nganu, chifukwa weyosi waku isi wakwaskika ndi nkhani iyi. Mwe ndi mwaŵi wakovya Yehova kumuka maboza ngaku Satana. Mukhoza kuzomerezga Yehova kuja Wakuwusa winu ndi kulongo kuti Satana ngwaboza. (Sumu 73:28; Nthanthi 27:11) Chakupaska chitima ukongwa nchakuti, pa ŵanthu mabiliyoni nganandi wo ŵe pacharu, mbanthu amanavi waka wo asankha kuchita viyo. Fundu iyi iyuska fumbu lakukhumbika lakuti, Kumbi Bayibolo lisambiza nadi kuti Satana ndiyu wawusa charu ichi?
KUMBI NDIYANI WAWUSA CHARU ICHI?
11, 12. (a) Kumbi kweseka kwaku Yesu kulongo wuli kuti Satana ndiyu wawusa charu chapasi? (b) Nchinthu wuli so cho chilongo kuti Satana ndiyu wawusa charu ichi?
11 Yesu wangukayikapu cha kuti Satana ndiyu wawusa charu ichi. Nyengu yinyaki Satana wangulongo Yesu munthowa yakuziziswa, “maufumu ngosi nga pasi, ndi unkhankhu wawu.” Pavuli paki Satana wangulayizga Yesu kuti: “Vosi ivi ndikupaskengi, asani uwengi pasi ndi kundilambiya.” (Mateyu 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Ŵanaŵaniyani ivi. Asani Satana wenga wakuwusa wa maufumu ngenanga cha, kumbi vo wangukambiya Yesu vatingi viŵengi mayeseru? Yesu wangususka cha kuti maboma ngosi nga m’charu ngaku Satana. Kukamba uneneska, Yesu watingi wasuskengi asani Satana wengavi nthazi pa maboma yanga.
12 Tiziŵa kuti Yehova ndiyu Chiuta Wanthazizosi, Mulengi wa chilengedu chosi chakuziziswa. (Chivumbuzi 4:11) Kweni palivi peposi mu Bayibolo po pakamba kuti Yehova Chiuta pamwenga Yesu Khristu mbakuwusa a charu ichi. Kweniso, pa usiku wakumaliya wa umoyu waki wa pacharu, Yesu wangukamba kuti Satana ndi “muusi wa charu ichi.” (Yohane 12:31; 14:30; 16:11) Bayibolo likamba so kuti Satana Diabolo ndi “Chiuta wa mgonezi unu.” (2 Ŵakorinte 4:3, 4) Pakukamba va wakususka uyu pamwenga kuti Satana, wakutumika wa Chikhristu Yohane wangulemba kuti: “Charu chosi chira mu nthazi ya mheni yo.”
MO CHARU CHAKU SATANA CHAZAMUTUZGIKIYAPU
13. Kumbi nchifukwa wuli tikhumbika charu chifya?
13 Chaka chechosi charu chihenekeheneke. Chazaza ndi magulu nga nkhondu, andali ambula kugomezgeka, alongozgi avisopa achinyengu ndipuso vigeŵenga vakofya. Charu chosi chanangikiya limu. Bayibolo likamba kuti nyengu yakuti Chiuta watuzgepu uheni mu charu pa nkhondu ya Aramagedo, yepafupi. Ivi vazamuchitiska kuti paje charu chifya cha urunji.
14. Kumbi Chiuta wasankha yani kuja Wakuwusa wa Ufumu Waki, ndipu venivi vingukambikiya limu wuli?
14 Yehova Chiuta wakusankha Yesu Khristu kuti waje Wakuwusa wa Ufumu wakuchanya pamwenga boma Laki. Kuvuli uku, Bayibolo lingukambiya limu kuti: “Pakuti kwaku ifwi mwana wapapika kwaku ifwi kwapaskika mwana munthurumi, ndipu weruzgi ukaŵanga pa pheŵa laki, zina laki likadanikanga . . . Karonga wa Chimangu. Kukuwa kwa ufumu waki ndi chimangu kuti kukaŵanga ndi umari cha.” (Yesaya 9:6, 7) Pakukamba va boma ili, Yesu wangusambiza akumulondo ŵaki kuromba kuti: “Ufumu winu uzi. Khumbu linu lichitiki, panupasi nge ndiko kuchanya.” (Mateyu 6:10) Nge mo tazamuwone kunthazi m’buku ili, pambula kuswera yapa, Ufumu waku Chiuta wazamutuzgapu maboma ngosi nga charu ichi, ndipu iwu ndiwu wazamusere m’malu mwa maboma yanga. (Danyele 2:44) Pavuli paki, Ufumu waku Chiuta ndiwu wazamuwusa mu charu cha paradayiso.
CHARU CHIFYA CHE PAFUPI
15. Kumbi “charu chifya” nchinthu wuli?
15 Bayibolo lititisimikizgiya kuti: “Tilereze machanya ghafya ndi charu chifya [mwakulingana ndi layizgu laku Chiuta] mwenimo muja urunji.” (2 Petro 3:13; Yesaya 65:17) Nyengu zinyaki asani Bayibolo likamba kuti “charu,” ling’anamuwa ŵanthu wo aja pacharu. (Chiyambo 11:1) Mwaviyo “charu chifya” chimiya ŵanthu wo Chiuta watiŵayanja.
16. Kumbi nchawanangwa chawezi nichi cho Chiuta wanozge ŵanthu wo watanja, nanga titenere kuchitanji kuti tizichilonde?
16 Yesu wakulayizga kuti mu charu chifya, ŵanthu wo Chiuta watiŵayanja azamulonde chawanangwa cha “umoyu wamuyaya.” (Marko 10:30) Sonu julani Bayibolo linu pa Yohane 3:16 ndi 17:3, ndipu ŵerengani vo Yesu wangukamba kuti titenere kuchita kuti tizilonde umoyu wamuyaya. Sonu awonani vitumbiku vo ŵanthu akwenere kuzilonde chawanangwa chapade ichi chakutuliya kwaku Chiuta, azamukondwa navu mu charu cho chituza cha Paradayisu.
17, 18. Kumbi tingasimikizga wuli kuti pacharu chosi chapasi pazamuja chimangu ndi chivikiliru?
17 Uheni, nkhondu, kuswa marangu ndipuso viwawa vazamumala. “muheni kuti wakaŵangapu so cha . . . Kweni ŵakuzika ndiwu ŵakaharanga charu.” (Sumu 37:10, 11) Pazamuja chimangu chifukwa ‘Chiuta wazamulekeska zinkhondu mpaka ku chigoti cha charu chapasi.’ (Sumu 46:9; Yesaya 2:4) Pavuli paki ‘murunji wazamusapatiya mu mazuŵa ngosi nga umoyu waki, ndipu wazamusakata nyengu zosi po mwezi uŵaliya,’ ivi ving’anamuwa kwamuyaya.
18 Ŵanthu aku Yehova azamuja mwakuvikiririka. Ayisraele ajanga mwakuvikiririka nyengu yosi yo avwiyanga Chiuta. (Ŵalevi 25:18, 19) Vazamuja vakukondweska ukongwa kuzija mwakuvikiririka viyo mu Paradayisu.
19. Kumbi tiziŵa wuli kuti mu charu chifya mwazamuja chakurya chakukwana?
19 Chakurya chazamusoŵa so cha. Wakulemba buku la sumu wanguti, ‘mu charu mwazamuja kurya kwakuzara, mitunthu yiburumutizgiki ndi vipasi.’ (Sumu 72:16) Yehova Chiuta wazamutumbika ŵanthu ŵaki arunji, ndipu ‘charu chapasi chazamupaska mwandanu waki.’
20. Nchifukwa wuli tingasimikizga kuti charu chosi chazamuja paradayisu?
20 Charu chosi chapasi chazamuja paradayisu. Charu cho chingunangika ndi ŵanthu akubuda chazamuja ndi nyumba kweniso minda yakutowa. (Yesaya 65:21-24; Chivumbuzi 11:18) Mu kuluta kwa nyengu, ŵanthu azamulutirizga kulima vigaŵa vosi va charu chapasi mpaka po charu chosi chazamujaliya chakutowa, kweniso cha nyata nge po wenge munda wa Edene. Ndipu Chiuta ‘wazamudambasuwa janja laki ndi kugutiska khumbiru la chakututa chechosi.’
21. Nchinthu wuli cho chilongo kuti ŵanthu azamuja pa chimangu ndi vinyama?
21 Ŵanthu ndi nyama azamuja pa chimangu. Nyama za mudondu ndi zakuŵeta zazamuryiya pamoza. Chinanga ndi mwanamana wazakuziwopa cha nyama zo zitofya mazuŵa nganu.
22. Nchinthu wuli cho chazamuchitikiya matenda?
22 Kwazamuŵavi matenda. Yesu yo wazamuwusa Ufumu waku Chiuta wakuchanya, wazamuchizga ŵanthu kuphara po wanguchitiya panyengu yo wenga pacharu. (Mateyu 9:35; Marko 1:40-42; Yohane 5:5-9) Ndipu ‘pazamuŵavi wakujamu yo wazamukamba kuti: “Ndatama.”’
23. Nchifukwa wuli tazamukondwa ndi chiyuka?
23 Akwanjiwa ŵidu wo akufwa azamuyuskikiya ku umoyu ndipu azamukufwa so cha. Ŵanthu wosi wo agona mu nyifwa wo ŵe mu chikumbusku chaku Chiuta azamuyuskika. Ndipuso ‘kwazamuja chiyuka cha ŵarunji ndi waziraurunji.’
24. Kumbi fundu yakuti mwazamuja ndi umoyu wamuyaya m’Paradayisu pacharu chapasi, yitikuchitiskani kujivwa wuli?
24 Ŵanthu wo asankha kusambira vakukwaskana ndi Mulengi widu Mula Yehova Chiuta ndi kumuteŵete, alindizga munthazi mwakukondweska ukongwa. Yesu wakambanga va Paradayisu wapacharu chapasi panyengu yo walayizganga munthu muheni yo wangufwiya nayu nyengu yimoza, iyu wanguti: “Wazamuja ndi ini mu Paradayisu.” (Luka 23:43 NW) Mwaviyo, nchinthu chakukhumbika ukongwa kuti tisambiri vinandi vakukwaskana ndi Yesu Khristu, chifukwa vitumbiku vosi ivi, vazamufiskika kuporote mwaku iyu.


text:
LUTIRIZANI KUJA AKUGOMEZEKA KWAKU YEHOVA!
Unganu Wachigaŵa wa Akaboni aku Yehova wa 2016
Titikudanani kuti muzisanirikepu pa unganu wa mazuŵa ngatatu wa Akaboni aku Yehova.
VO TAMUSAMBIRA PA UNGANU UWU
Pa Chinkhondi: Nkhani zo zamukambika kweniso mavidiyo, vakutiwovya kuziŵa mo Yesu Khristu wangulongole chakuwoniyapu chamampha pa nkhani yakuja “wakugomezeka” kwaku Chiuta.—Machitidu 2:27.
Pa Chisulu: Mwazamuwona mo buku la Jobu lititisambiziya kuja wakugomezeka chinanga tingakumana ndi masuzu ngakulu.
Pa Sabata: Kwazamuja vidiyo yo yazakutiwovya kuwona mo Fumu Hezekiya “wangumeremete kwaku Yehova” pa nyengu yo arwani ŵaki angumuyukiya.—2 Ŵakaronga 18:6.
MBAYANI WO ADANIKA?
Weyosi wadanika. Mwazamulipira cha ndipu kwazamuŵavi kwendesa mbali ya mpasu.
Wonani pulogilamu yosi ya unganu kweniso woneriyani vidiyo ya maunganu ngakulungakulu.


text:
VYA ŴANYAMATA NA ŴASUNGWANA
Kasi Nkharo Njakukhumbikwa Nadi?
‘Ine ŵanthu ŵakukhumba yayi kunitawuzga, so palije chifukwa chakuti nane niŵatawuzgenge?’
‘Ka nichite kuyowoya kuti “tawonga” panji kuti “phepani”?’
Ŵanung’una ŵane ningaŵachindika yayi. Asi tose tili ŵamunyumba yimoza?’
Pa ivyo vyayowoyeka pachanya apa, kasi pali fundo yinyake iyo ukukolerana nayo? Usange ni nthena, ndikuti ulije nkharo.
Ivyo ukwenera kumanya pa nkhani ya nkharo
Para uŵenge na nkharo vikovwirenge pa vigaŵa vitatu ivi:
Mbiri yako. Umo ukuchitira na ŵanthu vilongorenge usange uli na nkharo panji yayi. Usange ndiwe wa nkharo ŵanthu ŵakuchindikenge. Usange ulije nkharo ŵakuwonenge kuti ndiwe wakujitemwa, kweniso vingakusuzga kusanga ntchito na vinthu vinyake viwemi. Baibolo likuti: “Munthu wankhaza wakujichemera suzgo.”—Zintharika 11:17.
Ŵabwezi ŵako. Baibolo likuti: “Vwarani chitemwa, pakuti chitemwa chikukakilira ŵanthu pamoza.” (Ŵakolose 3:14) Chitemwa ntchakuzirwa para tikukhumba kuŵa na ŵabwezi. Para ŵanthu tikuŵachindika ŵatitemwenge. Palije uyo wangatemwa kuchezga na munthu wankhwesa kweniso wambura nkharo.
Umo ukuchitira na ŵanthu. Jennifer wakati: “Para ndiwe wa ntchindi, ŵanthu awo mbambura nkharo ŵakukuchindika. Usange ulije nkharo ŵanthu ŵangakutemwa yayi. Baibolo likuti: “Mweso uwo mukupimira ŵanyinu, ndiwo ŵazamumupimiranipo.”—Mateyu 7:2.
Manya kuti: Zuŵa lililose tikusangana na ŵanthu ŵakupambanapambana. Umo tichitirenge nawo ndimo iwo ŵachitirenge nase. Unenesko ngwakuti, nkharo njakukhumbikwa!
Umo ungachitira
Ujifumbe usange uli na nkharo. Jifumba kuti: ‘Kasi ŵalara nkhuŵachindika? Kasi nkhuyowoya kuti “nawonga” panji kuti “phepani”? Kasi para nkhuyowoya na ŵanthu nkhutangwanika na kuŵerenga panji kulemba mameseji? Kasi nkhuchindika ŵapapi ŵane na ŵabali ŵane, panji nkhuŵatora waka kuti “mbamunyumba yakwithu”?’
Baibolo likuti: “Yambani ndimwe kulongora ntchindi ku ŵanyinu.”—Ŵaroma 12:10.
Ivyo ungachita. Lemba vinthu vitatu ivyo ukuwona kuti ungasintha. Msungwana munyake wa vyaka 15 zina lake Allison wakati: “Nkhukhumba kuti nitegherezgenge para ŵanthu ŵakuyowoya m’malo mwakuyowoyanga waka.” Davide wa vyaka 19 wakati iyo wakukhumba kusintha kuti waleke kutangwanika na mameseji uku wakuyowoya na ŵanthu nanga ŵangaŵa ŵabali ŵake. Iyo wakati: “Ni ntchindi yayi, vikuŵa nga ukuŵaphalira kuti imwe nilije namwe ntchito, wakuzirwa ni uyo nkhuyowoya nayo apa.” Edward, wa vyaka 17, wakayowoya kuti wakukhumba kuti waleke kutimbanizga ŵanyake para ŵakuyowoya. Jennifer uyo wayowoyeka mu nkhani iyi wakawona kuti ntchiwemi kusintha umo wakuchitira na ŵachekuru. Iyo wakati: “Nkhaŵatawuzganga waka luŵiro na kufumapo kukachezga na ŵanthanga zane. Kweni sono nili kusintha. Sono nkhuchezga nawo kuti niŵamanye makora. Ndipo vyanovwira kuti niŵe wantchindi.”
Baibolo likuti: “Kulaŵiska pa ivyo imwe mukukhumba pera yayi, kweniso ivyo ŵanyinu ŵakukhumba.”—Ŵafilipi 2:4.
Ujiwone usange ukusintha nadi. Kwa mwezi umoza, ujiwone usange ukusintha umo ukuyowoyera panji umo ukuchitira vinthu. Para mwezi wamara, jifumba kuti: ‘Kasi sono ndine wantchindi? Kasi ni mpha apo ningasintha?
Baibolo likuti: “Ivyo mukukhumba kuti ŵanthu ŵamuchitiraninge, ndivyo namwe muŵachitirenge.”—Luka 6:31.


text:
Kasi Ningachita Wuli Kuti Nileke Kuwonelera Vyauzeleza?
Ivyo ungachita
Manya kuti vyauzeleza ni viheni. Para munthu wakuwonelera vyauzeleza panji kuti vyamuziro, wakuyuyura ivyo Chiuta wali kulenga kuŵa vyakuchindikika. Para wamanya fundo iyi, vikovwirenge kuti utinkhe ‘
icho ntchiheni.’—Salmo 97:10.
Uheni wakuwonelera vyauzeleza. Para munthu wakuwonelera vyauzeleza, wakuyuyura awo wakuŵawonera kweniso ni vyakukhozga soni. Lekani Baibolo likuti: ‘
Uyo wakughanaghana makora wakuwona ulwani na kubisama, kweni muzeleza wakujendera waka bweka ndipo wakupwetekeka.’—Zintharika 22:3.
Simikizga Mtima. Yobu wakati: ‘
Nachita phangano na maso ghane. Kasi ningalaŵiskirachi mwali na khumbiro liheni?’—Job 31:1. Vinyake ivyo ungasimikizga mtima kuchita ni ivi:
Nijurenge yayi intaneti para nili nekha.
Para mwamabuchi nawona vyauzeleza, nyengo yeneyiyo nijarenge.
Para nambiraso kuwona vyauzeleza niphalirenge munthu mulara uyo nkhumugomezga.
Pemphera. Wamasalimo munyake wakaphalira Yehova kuti: ‘
Zgorani maso ghane kuti ghaleke kulaŵiska vyawaka.’ (Salmo 119:37) Chiuta wakukhumba kuti uleke kuthera, kweni ukwenera kupemphera ndipo wakovwirenge kuti uchite icho ntchakwenelera.—Ŵafilipi 4:13.
Phalira mubwezi wako. Para wamuphalira mubwezi wako, vikovwirenge kuti uleke nkharo iyi.—Zintharika 17:17.
Manya kuti: Nyengo yiliyose para wagega kuwona vyauzeleza, ndikuti watonda chiyezgo. Uwonge Yehova kuti wakovwira. Ukondweskenge Yehova usange ukukana kuwonelera vyauzeleza.—Zintharika 27:11.