text:
MUTU 78
Muteŵeti Mulara Wakugomezgeka
MUTEŴETI MULARA WAKUGOMEZGEKA WAKWENERA KUŴA WAKUNOZGEKA
YESU WATI WIZA WAKAGAŴANISKA ŴANTHU
Yesu wakalongosora kuti “ŵakamskambo kachoko” ŵazamupokera malo mu Ufumu wakuchanya. (Luka 12:32) Kweni ŵakakhumbikwiranga kuŵikapo mtima kuti ŵazakapokere njombe iyi. Nakuti Yesu wakalutilira kuyowoya kuti ntchakukhumbikwa kuti munthu waŵe na maghanoghano ghakwenelera kuti wazakaŵe mu Ufumu.
Ntheura Yesu wakachiska ŵasambiri ŵake kuti ŵanozgekerenge kuti wizengeso. Wakati: “Muvware na kunozgeka ndipo nyali zinu zigolerenge. Ndipo muŵe nga mbanthu awo ŵakulindilira fumu yawo kufuma ku chiphikiro cha nthengwa, mwakuti para yikwiza na kukhung’uska ŵayijulire nyengo yeneyiyo. Ŵakukondwa mbazga awo fumu yawo pakwiza yikuŵasanga ŵakulinda.”—Luka 12:35-37.
Ŵasambiri ŵakamanya ivyo Yesu wakang’anamuranga. Ŵateŵeti awo Yesu wakazunura ŵakaŵa ŵakunozgeka ndipo ŵakalindiliranga kuti fumu yawo yikwizaso. Yesu wakati: “Mbakukondwa usange [fumu] yikwiza pa ulinda wachiŵiri [9 koloko usiku m’paka pakati pa usiku], nanga ngwachitatu [pakati pa usiku m’paka 3 koloko mulenji], yikuŵasanga kuti mbakunozgeka.”—Luka 12:38.
Wakayowoya ulongozgi uwu kuti waŵachiske waka kuti ŵaŵe ŵateŵeti panji ŵalimbikirenge yayi. Tikuyowoya nthena chifukwa cha ivyo Yesu, pakuŵa Mwana wa munthu, wakayowoya pamanyuma pa ntharika yira. Wakaphalira ŵasambiri ŵake kuti: “Imwe namwe, muŵe ŵakunozgeka, chifukwa Mwana wa munthu wakwiza pa ora ilo mukughanaghana kuti ndilo chara.” (Luka 12:40) Ntheura fundo yikaŵa yakuti nyengo yinyake kunthazi, Yesu wizengeso. Wakakhumbanga kuti ŵalondezgi ŵake, chomenechomene “ŵakamskambo kachoko,” ŵaŵenge ŵakunozgeka.
Petrosi wakakhumba kupulikiska icho Yesu wakang’anamuranga. Ntheura wakafumba kuti: “Fumu, kasi mukuyowoya ntharika iyi kwa ise pera panji ku waliyose?” M’malo mwakuti wamuzgore Petrosi, Yesu wakayowoya ntharika yinyake, wakati: “Kasi muteŵeti mulara wakugomezgeka, uyo ngwavinjeru ni njani, uyo fumu yake yimwimikenge pa gulu la ŵateŵeti ŵake kuti waŵapenge chakurya chakukwana pa nyengo yakwenelera? Ngwakukondwa muzga uyo, usange fumu yake pakwiza yizamumusanga wakuchita nthena. Nkhumuphalirani unenesko kuti, yizamumwimika pa vyose ivyo yili navyo.”—Luka 12:41-44.
Mu ntharika yakwamba, “fumu” ni Yesu, uyo ni Mwana wa munthu. Ntheura “muteŵeti mulara wakugomezgeka” mbanthu awo ŵali mu gulu la “ŵakamskambo kachoko” awo ŵazamupika Ufumu. (Luka 12:32) Apa Yesu wakayowoyanga kuti ŵanyake mwa ŵanthu aŵa ŵazamupeleka “chakurya chakukwana pa nyengo yakwenelera” ku “gulu la ŵateŵeti ŵake.” Ntheura Petrosi na ŵasambiri ŵanyake, awo Yesu wakaŵasambizganga na kuŵaryeska mwauzimu, ŵakamanya kuti nyengo yinyake kunthazi Mwana wa munthu wizenge. Mu nyengo iyo, pazamuŵa ndondomeko yakukhazikika yakupelekera chakurya chauzimu ku ŵalondezgi ŵa Yesu, panji kuti “gulu la ŵateŵeti” ŵa Fumu.
Yesu wakayowoyaso mu nthowa yinyake chifukwa icho ŵasambiri ŵake ŵakwenera kuŵira ŵakunozgeka kweniso kuŵa maso na ivyo ŵakughanaghana. Chifukwa ntchakuti vingachitika kuti ŵambe kudemwera na kwambaso kusuzga ŵanyawo. Yesu wakati: “Kweni usange muzga yura wayowoyenge mu mtima wake kuti, ‘Fumu yane yikuchedwa kwiza,’ na kwamba kutimba ŵateŵeti ŵanalume na ŵateŵeti ŵanakazi, ndiposo kurya na kumwa na kuloŵera, fumu ya muzga yura yizenge pa zuŵa ilo wakuyilindizga yayi kweniso mu ora ilo wakumanya chara. Ndipo yizamumulanga chomene na kumupa chigaŵa pamoza na ŵambura kugomezgeka.”—Luka 12:45, 46.
Yesu wakayowoya kuti wakiza “kuzakabuska moto pa charu chapasi.” Ndivyo vikachitika nadi, nkhani izo wakayowoyanga zikambiska kususkana kweniso zikawotcha visambizgo na maluso ghautesi. Ivi vikapangiska kuti ŵanthu ŵagaŵikane, “dada na mwana wake mwanalume, mwana mwanalume na wiske, mama na mwana wake msungwana, mwana msungwana na nyina, mamavyara na mkamwana wake, ndipo mkamwana na nyinavyara.”—Luka 12:49, 53.
Yesu wakayowoyanga mazgu agha chomenechomene ku ŵasambiri ŵake. Kufuma apo, wakang’anamukira ku mzinda. Ŵanandi mwa ŵanthu ŵara ŵakakana ukaboni wakuti Yesu ni Mesiya. Ntheura Yesu wakaŵaphalira kuti: “Para mwawona bingu likukwera kuzambwe, nyengo yeneyiyo mukuti, ‘Vula ya mphepo yikwiza,’ ndipo vikuchitika nadi. Para mwawona mphepo yamwera yikuputa, mukuti, ‘Kuŵenge chithukivu,’ ndipo vikuchitika nadi. Ŵapusikizgi, mukumanya kawonekero ka charu chapasi na mtambo, kweni chifukwa wuli mukutondeka kumanya nyengo iyi?” (Luka 12:54-56) Ŵanthu ŵara ŵakaŵa ŵambura kunozgeka.


c: text/html

text:
Kasi Chiuta Tingamusanga Nadi?
Philo, munthu wavinjeru wa ku Alexandria, wakati: “Munthu wangamupulikiska yayi Chiuta.”
Saulosi, wa ku Taraso wakaphalira ŵanthu ŵavinjeru ŵa ku Ateni kuti: ‘Chiuta wali kutali chara na waliyose wa ise.’
PA ŴAŴIRI aŵa, kasi imwe mukukolerana na nju? Ŵanthu ŵanandi ŵakuwona kuti ivyo wakayowoya Saulosi wa ku Taraso, uyo wakuchemekaso mpositole Paulosi, ni vyakupembuzga kweniso vyakukwezga nkhongono. (Milimo 17:26, 27) Mu Baibolo muliso fundo zinyake zakukhozga nga ni iyi. Mu lurombo, Yesu wakayowoya fundo iyo yikulongora kuti awo ŵakumulondezga ŵangamanya Chiuta na kutumbikika.—Yohane 17:3.
Kweni ŵanthu ŵavinjeru nga ni Philo ŵakaŵa na maghanoghano ghanyake. Iwo ŵakatenge vingachitika yayi kuti timumanye Chiuta chifukwa tingamupulikiska yayi. Kasi unenesko ngwakuti wuli?
Mbunenesko kuti Baibolo likuyowoyapo kuti pali vinthu vinyake vyakukhwaskana na Chiuta ivyo taŵanthu tingavipulikiska yayi. Mwachiyelezgero, munthu wangamanya yayi vyaka ivyo Mlengi waŵirako, unandi wa mahara ghake, na vinjeru vyake. Munthu wangavipulikiska yayi vinthu ivi. Kweni chikung’anamura kuti tingatondeka kumumanya yayi. Nakuti para tikughanaghanira vinthu ivi, vikutovwira kuti ‘tisendelerenge kwa Chiuta.’ (Yakobe 4:8) Tiyeni tiwonepo vinthu vichoko waka ivyo tingavipulikiska yayi. Kufuma apo, tiwonenge vinthu vinyake vyakukhwaskana na Chiuta ivyo tingavipulikiska.
Kasi Ni Vinthu Wuli Ivyo Tingavipulikiska Yayi?
VYAKA IVYO CHIUTA WAŴIRAKO: Baibolo likuti Chiuta wali kuŵako “kufuma ku muyirayira na kuya ku muyirayira.” (Salmo 90:2) Panji tiyowoye kuti Chiuta walije pakwambira na umaliro. Munthu wangamanya yayi ‘unandi wa vilimika vya Chiuta.’—Job 36:26.
Umo vingamovwilirani: Chiuta wakuti usange mwamumanya nadi, muzamusanga umoyo wamuyirayira. (Yohane 17:3) Chiuta waŵenge kuti ngwamuyirayira yayi, mphanyi tikuti layizgo ili ndautesi. “Themba lamuyirayira” pera ndilo lingayowoya na kufiska layizgo ili.—1 Timote 1:17.
MAHARA GHA CHIUTA: Baibolo likusambizga kuti ‘mahara gha Chiuta ngambura mapenjeko’ chifukwa maghanoghano ghake ngapachanya kuluska ghithu. (Yesaya 40:28; 55:9) Lekani Baibolo likuti: “Ni njani wafika pa kumanya maghanoghano gha Yehova, kuti wamulongozge?”—1 Ŵakorinte 2:16.
Umo vingamovwilirani: Para ŵanthu mamiliyoni ghanandi ŵakulomba pa nyengo yimoza, Chiuta wakuŵapulika wose. (Salmo 65:2) Chiuta wakuwona nanga ni mpheta yimoza iyo yawa pasi. Kasi Chiuta wangatondeka kumuwonani na kupulika para mukulomba kwa iyo chifukwa chakuti wali na vinandi ivyo wakughanaghana? Yayi, chifukwa mahara ghake ghalije chigoti. Kweniso imwe “muli ŵakuzirwa kuluska mpheta zinandi” kwa iyo.—Mateyu 10:29, 31.
NTHOWA ZA CHIUTA: Baibolo likusambizga kuti munthu ‘wangamanya yayi mulimo wakuchitika na Chiuta kwamba ku jando kufikira ku umaliro.’ (Mupharazgi 3:11) Ntheura, vingachitika yayi kuti timanye vyose vyakukhwaskana na Chiuta. Baibolo likuti nthowa za Chiuta ni “zambura kubowozgeka.” (Ŵaroma 11:33) Kweni Chiuta ngwakunozgeka kuvumbura nthowa zake ku awo ŵakukhumba kumukondweska.—Amosi 3:7.
Munthu wangamanya yayi vyaka ivyo Mlengi waŵirako, unandi wa mahara ghake, na vinjeru vyake
Umo vingamovwilirani: Usange mukuŵazga na kusambira Baibolo, mumanyenge vinthu viphya vya Chiuta kweniso nthowa zake. Ichi chikulongora kuti tingaŵa pafupi na Dada withu wakuchanya m’paka muyirayira.
Ivyo Mungavipulikiska
Tawona vinthu vinyake vyakukhwaskana na Chiuta ivyo tingavipulikiska yayi. Kweni ichi chikung’anamura kuti tingatondeka kumumanya yayi. Mu Baibolo muli vinandi ivyo vingatovwira kuti timumanye makora Chiuta. Tiyeni tiwonepo vinyake.
ZINA LA CHIUTA: Baibolo likusambizga kuti Chiuta wali na zina. Iyo wakuti: “Ine ndine Yehova; ili ndilo zina lane.” Zina la Chiuta likusangika mu malo pafupifupi 7,000 mu Baibolo.—Yesaya 42:8.
Umo vingamovwilirani: Mu lurombo, Yesu wakati: ‘Ŵadada ŵithu imwe muli kuchanya, zina linu lituŵiskike.’ (Mateyu 6:9) Kasi namwe mungazunura zina la Chiuta para mukulomba? Yehova ngwakunozgeka kuzakaponoska waliyose uyo wakuchindika zina lake.—Ŵaroma 10:13.
UKO CHIUTA WAKUKHALA: Baibolo likusambizga kuti pali malo ghaŵiri ghakukhalako, charu chapasi na kuchanya. (Yohane 8:23; 1 Ŵakorinte 15:44) Kanandi para Baibolo likuzunura “kuchanya” likunena uko kukukhala ŵangelo. “Kuchanya” uku ndiko kuli ‘malo ghakukhalako’ Mlengi.—1 Mathemba 8:43.
Umo vingamovwilirani: Mungamumanya makora Chiuta. Chiuta, uyo ni Mlengi ni nkhongono waka yambura kuwoneka yayi iyo yikusangika palipose panji mu vinthu vyose. Yehova ni Munthu wanadi uyo wali na malo ghakukhalako. Kweni ‘kulije chilengiwa icho ntchambura kuwonekera pamaso pake.’—Ŵahebere 4:13.
WUNTHU WA CHIUTA: Baibolo likusambizga kuti Yehova ni muwemi. ‘Chiuta ntchitemwa.’ (1 Yohane 4:8) Wakuteta yayi. (Tito 1:2) Wakutemwera yayi, ngwalusungu, wachiwuravi, kweniso wakukalipa luŵiro yayi. (Exodus 34:6; Milimo 10:34) Ŵanthu ŵanandi ŵangazizwa kupulika kuti Chiuta wakukhumba kuŵa “bwezi” la awo ŵakumuchindika.—Salmo 25:14.
Umo vingamovwilirani: Mungaŵa mubwezi wa Chiuta. (Yakobe 2:23) Para mwamanya wunthu wa Yehova, mungapulikiska makora nkhani za mu Baibolo.
‘MUPENJANI’
Baibolo likutipa chithuzithuzi cha umo Yehova Chiuta waliri. Iyo ngwakuti tingatondeka kumupulikiska yayi. Nakuti Mlengi uyu wakukhumba kuti timumanye. Mazgu ghake ghakuti: “Usange ukumupenja iyo tiwasangike na iwe.” (1 Midauko 28:9) Namwe ŵazgani Baibolo na kughanaghanirapo kuti mumanye Chiuta. Baibolo likuti usange muchitenge nthena, Chiuta “wasendelerenge kwa imwe.”—Yakobe 4:8.
Kweni mungajifumba kuti, ‘Kasi ningaŵa wuli mubwezi wa Chiuta uku ningapulikiska yayi vyose vya iyo?’ Wonani fundo iyi: Kasi dokotala wakuŵa paubwezi na munthu uyo ni dokotala munyake pera? Yayi. Dokotala wangaŵa paubwezi na munthu uyo wakugwira ntchito yinyake. Kweni ŵakuŵa paubwezi wakukhora. Icho chikukhumbikwa ntchakuti mubwezi wa dokotala wamanye wunthu wa dokotala kweniso ivyo wakutemwa na ivyo wakutinkha. Ndimo namwe mungachitira. Mungasambira mu Baibolo umo Yehova waliri, mungamanya vinthu ivyo vikukhumbikwa kuti muŵe mubwezi wa Chiuta.
Mu Baibolo muli fundo zakukhumbikwa kuti timumanye makora Chiuta. Kasi mungatemwa kumanya vinandi vya Yehova Chiuta? Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakusambizga ŵanthu Baibolo kwambura kulipiliska. Tikumupemphani kuti mukumane na Ŵakaboni mu chigaŵa chinu panji lutani pa www.jw.org/tum.
Manyani Vinandi
Ciuta Wakukhumba Kuŵa Namwe Paubwezi
Wuli usange mukumugomezga Ciuta kweni mukuwona nga wali kutali comene na imwe?
Chifukwa Wuli Ŵanthu Ŵanandi Ŵakugomezga Kuti Kuli Mlengi?
Kasi taŵanthu tili kulengeka na Chiuta panji tili kufuma ku vinyama?

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 9 Yesu wakachemera pamoza ŵasambiri ŵake 12, wakaŵapa nkhongono na mazaza ghakufumiskira viŵanda vyose+ na kuchizga matenda.+2 Wakaŵatuma kukapharazga Ufumu wa Chiuta na kuchizga ŵalwari.3 Wakati kwa iwo: “Pa ulendo uwu, kuyegha kanthu chara, nesi ndodo nesi thumba la chakurya, nesi chingwa nesi ndalama,* nesi kuŵa na malaya ghaŵiri.*+4 Kweni kulikose uko mwamunjira mu nyumba, mukakhale mwenemumo m’paka mufumemo.+5 Ndipo kulikose uko ŵanthu ŵamumupokelerani chara, pakufuma mu msumba uwo phatani fuvu ku malundi ghinu kuti uŵe ukaboni kwa iwo.”+6 Penepapo ŵakanyamuka ŵakenda mu chigaŵa chose, muzi na muzi, kulikose uko ŵakenda ŵakapharazga makani ghawemi na kuchizga ŵanthu.+7 Sono Herode* uyo wakalamuliranga chigaŵa wakapulika vinthu vyose ivyo vikachitikanga, ndipo wakahangayika chomene chifukwa ŵanthu ŵanyake ŵakatenge Yohane wali kuwuskika ku ŵakufwa.+8 Kweni ŵanyake ŵakatenge Eliya wawoneka, ŵanyakeso ŵakatenge yumoza wa ntchimi zakale wawuka ku ŵakufwa.+9 Herode wakati: “Yohane nkhamudumura mutu.+ Ni njani pera uyo wakuchita vinthu ivyo nkhupulika?” Ntheura wakakhumbanga kumuwona.+10 Ŵapositole ŵakati ŵawerako, ŵakaphalira Yesu vinthu vyose ivyo ŵakachita.+ Yesu wakaŵatora na kuluta nawo kwaŵekha mu msumba wakuchemeka Betesayida.+11 Kweni mizinda yikati yamanya, yikamulondezga. Wakaŵapokelera makora na kwamba kuyowoya nawo vya Ufumu wa Chiuta, ndipo wakachizga awo ŵakaŵa ŵalwari.+12 Apo zuŵa likaŵa pafupi kunjira, ŵasambiri ŵake 12 ŵakiza kwa iyo ndipo ŵakati: “Wezgani mzinda, ulute mu mizi na mu vikaya vyapafupi kuti ŵakasange malo ghakugona na vyakurya, chifukwa kuno tili nkhumayiyi.”+13 Kweni iyo wakati kwa iwo: “Imwe ndimwe muŵape chakuti ŵarye.”+ Ŵakati: “Tilije kanthu padera pa vingwa vinkhondi na somba ziŵiri. Kasi tilute ndise na kukagura vyakurya vya ŵanthu wose aŵa?”14 Nakuti pakaŵa ŵanalume pafupifupi 5,000. Kweni iyo wakati ku ŵasambiri ŵake: “Ŵakhalikani pasi mu magulu gha ŵanthu 50.”15 Ndimo ŵakachitira, wose ŵakaŵakhalika pasi.16 Wakati wakatora vingwa vinkhondi na somba ziŵiri, wakalaŵiska kuchanya, na kulomba. Wakamenya na kupeleka ku ŵasambiri kuti ŵapeleke ku mzinda.17 Ntheura wose ŵakarya na kukhuta. Ŵakatora vimenyu ivyo vikakhalapo, vyakuzura vidunga 12.+18 Pamanyuma pake, apo wakalombanga payekha, ŵasambiri ŵakiza kwa iyo, ndipo wakaŵafumba kuti: “Kasi mizinda yikuti ndine njani?”+19 Ŵakazgora kuti: “Yohane Mubatizi, kweni ŵanyake ŵakuti Eliya, ŵanyakeso ŵakuti yumoza wa ntchimi zakale wawuka ku ŵakufwa.”+20 Iyo wakati kwa iwo: “Kweni imwe mukuti ndine njani?” Petrosi wakazgora kuti: “Ndimwe Khristu wa Chiuta.”+21 Ndipo wakaŵakanizga kuphalira munthu waliyose,+22 kweni wakati: “Mwana wa munthu wakwenera kujumpha mu visuzgo vinandi, wakanikenge na ŵalara, ŵalara ŵa ŵasembe, na ŵalembi, na kukomeka,+ ndipo pa zuŵa lachitatu wazamuwuskika.”+23 Penepapo wakalutilira kuyowoya ku wose kuti: “Usange munthu wakukhumba kunilondezga, wajipate+ na kunyamura khuni lake lakusuzgikirapo* zuŵa na zuŵa ndipo walutilire kunilondezga.+24 Chifukwa waliyose uyo wakukhumba kuponoska umoyo wake wawutayenge, kweni waliyose uyo wakutaya umoyo wake chifukwa cha ine ndiyo wawuponoskenge.+25 Nakuti chingamovwira vichi munthu usange wangasanga vinthu vyose mu charu kweni wataya umoyo wake panji kujipweteka?+26 Pakuti waliyose uyo wakukhozgeka soni na ine kweniso mazgu ghane, Mwana wa munthu nayo para wakwiza mu uchindami wake na wa Awiske na wa ŵangelo ŵatuŵa wazamukhozgeka soni na munthu uyu.+27 Nadi nkhumuphalirani kuti, ŵalipo ŵanyake awo ŵimilira pano awo ŵachetenge nyifwa chara m’paka ŵazakawone dankha Ufumu wa Chiuta.”+28 Pakati pajumpha mazuŵa 8 kufuma apo wakayowoyera mazgu agha, wakatora Petrosi, Yohane, na Yakobe ndipo wakakwera nawo mu phiri kukalomba.+29 Apo wakalombanga chisko chake chikasintha ndipo chakuvwara chake chikazgoka chituŵa chomene.30 Kweniso wonani, ŵanalume ŵaŵiri ŵakayowoyanga nayo, ŵakaŵa Mozesi na Eliya.31 Aŵa ŵakawonekera na uchindami ndipo ŵakamba kuyowoya vya kuwukapo kwake uko wakaŵa pafupi kufiska mu Yerusalemu.+32 Sono Petrosi na awo ŵakaŵa nayo ŵakaŵa mu tulo twakufwa nato, kweni ŵakati ŵawuka ŵakawona uchindami wake+ na ŵanalume ŵaŵiri ŵimilira pamoza nayo.33 Apo ŵanalume aŵa ŵakawukangapo, Petrosi wakati kwa Yesu: “Msambizgi, ntchiwemi kuti tili pano. Ntheura tiyeni tijinthe mahema ghatatu, limoza linu, limoza la Mozesi, na limoza la Eliya.” Wakamanya chara icho wakayowoyanga.34 Kweni apo wakayowoyanga vinthu ivi, bingu likiza na kuŵabenekelera. Apo ŵakanjiranga mu bingu, ŵakawopa.35 Ndipo mu bingu mukafuma mazgu+ ghakuti: “Uyu ni Mwana wane wakusoleka.+ Mupulikirani.”+36 Apo mazgu agha ghakapulikikwanga, Yesu wakasangika yekha. Kweni ŵakakhala chete ndipo vinthu ivyo ŵakawona ŵakaphalirapo munthu chara mu mazuŵa ghara.+37 Pa zuŵa lakulondezgapo, ŵakati ŵakhira mu phiri, mzinda ukuru ukakumana nayo.+38 Ndipo wonani, munthu wakachemerezga kufuma mu mzinda, wakati: “Msambizgi, nkhumupemphani kuti mumuwone mwana wane, chifukwa njumoza pera.+39 Wonani, mzimu ukumukora, ndipo mwamabuchi wakukolomoka. Ukumuponya pasi na kumuziliriska m’paka mphovu nyuku ku mulomo. Ukumuleka para wamupweteka ndipo pakufumamo pakuŵa suzgo.40 Nangupempha ŵasambiri ŵinu kuti ŵawufumiske, kweni ŵangutondeka.”41 Yesu wakazgora kuti: “Imwe ŵa muwiro wambura chipulikano na wakubendera,+ kasi niŵenge namwe na kumuzizipizgirani m’paka pawuli? Zanayo kuno mwana wako.”+42 Kweni nanga ni apo wakasendeleranga, chiŵanda chikamuponya pasi na kumuziliriska chomene. Ndipouli, Yesu wakachenya mzimu waukazuzi na kumuchizga msepuka ndipo wakamupeleka kwa wiske.43 Wose ŵakazizwa na nkhongono zikuru za Chiuta.Apo wose ŵakazizwanga na vinthu vyose ivyo wakachitanga, Yesu wakati ku ŵasambiri ŵake:44 “Tegherezgani chomene na kusungilira mazgu agha, chifukwa Mwana wa munthu wamupelekeka mu mawoko gha ŵanthu.”+45 Kweni ŵakapulikiska yayi ivyo wakayowoya. Nakuti vikabisika kwa iwo mwakuti ŵaleke kuvipulikiska, ndipo ŵakawopanga kumufumba ivyo wakayowoya.46 Ŵasambiri ŵakamba kukwesana za uyo ni mukuru kuluska wose.+47 Yesu wakati wamanya maghanoghano gha mitima yawo, wakatora mwana muchoko na kumuyimika pafupi na iyo.48 Wakati kwa iwo: “Waliyose uyo wakupokelera mwana muchoko uyu mu zina lane, wakupokeleraso ine. Ndipo waliyose uyo wakupokelera ine wakupokeleraso Uyo wakanituma.+ Pakuti uyo wakuchita nga ni muchoko chomene pakati pa mose ndiyo ni mukuru.”+49 Yohane wakati: “Msambizgi, tanguwona munthu munyake wakufumiska viŵanda mu zina linu ndipo tanguyezga kumukanizga, chifukwa wakumulondezgani pamoza na ise chara.”+50 Kweni Yesu wakati kwa iyo: “Mungayezganga chara kumukanizga, chifukwa uyo wakwimikana namwe chara, wali kwa imwe.”51 Apo mazuŵa ghakasendeleranga* kuti watolekere kuchanya,+ wakakhumbisiska kuluta ku Yerusalemu.52 Ntheura wakatuma mathenga munthazi mwake. Ndipo ŵakaluta na kunjira mu muzi wa Ŵasamariya, kuti ŵakamunozgere malo.53 Kweni ŵakamupokelera chara,+ chifukwa wakakhumbisiska* kuluta ku Yerusalemu.54 Ŵasambiri ŵake, Yakobe na Yohane,+ ŵakati ŵawona ichi, ŵakati: “Fumu, kasi mukukhumba kuti ticheme moto wize kufuma kuchanya na kuŵamara?”+55 Kweni wakang’anamuka na kuŵasuska.56 Ntheura ŵakaluta ku muzi unyake.57 Sono apo ŵakaŵa mu nthowa, munthu munyake wakati kwa iyo: “Nimulondezganinge kulikose uko mukuya.”58 Kweni Yesu wakati kwa iyo: “Ŵakambwe ŵali na michembo ndipo viyuni vyamudera vili na vivwimbo, kweni Mwana wa munthu walije malo ghakugonekapo mutu wake.”+59 Penepapo wakati ku munyake: “Uŵe mulondezgi wane.” Munthu yura wakati: “Fumu, nizomerezgani kuti nilute dankha nkhasunge adada.”+60 Yesu wakati kwa iyo: “Ŵakufwa+ uŵaleke ŵasunge ŵakufwa ŵawo, kweni iwe lutanga ndipo ukapharazge kutali Ufumu wa Chiuta.”+61 Ndipo munyakeso wakati: “Fumu, nimulondezganinge, kweni nizomerezgani dankha kuti nkhalayire ŵamunyumba yane.”62 Yesu wakati kwa iyo: “Palije munthu uyo waŵika woko lake pa chakulimira* na kulaŵiska ku vinthu vyakumasinda+ uyo wakwenelera nadi Ufumu wa Chiuta.”+


text:
111 Lumbani Ya!*+א [Aleph]Nilumbenge Yehova na mtima wane wose+ב [Beth]Mu gulu la ŵakunyoloka awo ŵawungana, na mu mpingo.ג [Gimel]2 Milimo ya Yehova njikuru,+ד [Daleth]Wose awo ŵakukondwa nayo ŵakuyisambira.+ה [He]3 Ntchito zake ni ziwemi na zakuchindikika,ו [Waw]Urunji wake ukukhalilira muyirayira.+ז [Zayin]4 Wakukumbuska ŵanthu milimo yake yakuzizwiska.+ח [Heth]Yehova ngwachiwuravi* na walusungu.+ט [Teth]5 Wakupeleka chakurya ku awo ŵakumopa.+י [Yod]Wakukumbuka phangano lake muyirayira.+כ [Kaph]6 Wavumbulira ŵanthu ŵake milimo yake yankhongono,ל [Lamed]Pakuŵapa chiharo cha ŵamitundu.+מ [Mem]7 Unenesko na urunji ni milimo ya mawoko ghake.+נ [Nun]Malanguro ghake ghose ngakugomezgeka.+ס [Samekh]8 Nyengo zose ngakugomezgeka, sono na muyirayira,ע [Ayin]Ghali kupangika mwaunenesko kweniso mwaurunji.+פ [Pe]9 Wapeleka chiwombolero ku ŵanthu ŵake.+צ [Tsade]Walangura kuti phangano lake likhalilire muyirayira.ק [Qoph]Zina lake ndituŵa na lakofya.+ר [Resh]10 Kopa Yehova ni jando la vinjeru.+ש [Sin]Wose awo ŵakusungilira malanguro ghake ŵakulongora mahara.+ת [Taw]Malumbo ghake ghakukhalilira muyirayira.
Mazgu Ghamusi
^ Panji kuti, “Aleluya.” “Ya” nkhudumura kwa zina lakuti Yehova.


text:
MUTU 13
Sambiraniko kwa Yesu pa Umo Wakachitira na Viyezgo
MATEYU 4:1-11 MARIKO 1:12, 13 LUKA 4:1-13
SATANA WAKAYEZGA YESU
Yesu wakati wabatizika waka, mzimu wa Chiuta ukamulongozgera ku mapopa gha Yudeya. Pa nyengo yira, Yesu wakaŵa na vinandi vyakuti waghanaghanirepo. Apo wakabatizikanga, “kuchanya kukajulika.” (Mateyu 3:16) Ntheura Yesu wakamba kukumbuka vinthu ivyo wakasambiranga na kuchita kuchanya. Wakaŵa na vinthu vinandi nadi vyakuti waghanaghanirepo.
Yesu wakakhala mu mapopa mazuŵa 40, muhanya na usiku. Nyengo yose yira, wakaryapo kanthu yayi. Wakaŵa na njara chomene. Penepapo Satana Dyabulosi wakiza kwa Yesu kuti wamuyezge. Wakati: “Usange ndiwe mwana wa Chiuta, phalira malibwe agha kuti ghazgoke vingwa.” (Mateyu 4:3) Yesu wakamanyanga kuti ntchiheni kuchita munthondwe kuti wajikhutiske. Ntheura Yesu wakakana ivyo Satana wakayowoya.
Dyabulosi wakalekera papo yayi. Wakayezga nthowa yinyake. Wakamuphalira Yesu kuti wajiponye pasi kufuma pachanya pa tempile. Kweni Yesu wakakhumba yayi kuti wajilongore. Pakukora fundo ya mu Malemba, Yesu wakayowoya kuti ntchiheni kuyezga Chiuta mu nthowa iyi.
Kufuma apo, mu chiyezgo chachitatu, Dyabulosi wakalongora Yesu “maufumu ghose gha pa charu na uchindami wawo.” Ndipo wakati: “Nikupenge vinthu vyose ivi usange ungajikama na kunisopa.” Yesu wakakanaso, wakati: “Fumapo Satana!” (Mateyu 4:8-10) Wakazomera yayi kuti wabude, chifukwa wakamanyanga kuti Yehova pera ndiyo wakwenera kumuchitira uteŵeti wakupatulika. Nadi, Yesu wakasankha kuŵa wakugomezgeka kwa Chiuta.
Tingasambirako ku viyezgo ivi, kweniso pa umo Yesu wakachitira. Viyezgo vira vikachitika nadi, ndipo ichi chikulongora kuti Dyabulosi waliko nadi. Mbuheni waka yayi, nga umo ŵanthu ŵanyake ŵakughanaghanira. Satana waliko nadi, nangauli tingamuwona yayi. Nkhani iyi yikulongoraso kuti maboma gha ŵanthu nga Dyabulosi. Ndiyo wakughalongozga. Ghaŵenge kuti ngake yayi, mphanyi wakakhumbanga kughapeleka kwa Khristu yayi. Ndipo mphanyi chiyezgo ichi tikuti ntchidokoni waka.
Dyabulosi wakayowoyaso kuti para Yesu wangamusopa kamoza pera wamupenge malipiro. Wakatenge wamupenge Yesu maufumu ghose gha charu chapasi. Nase Dyabulosi wangatiyezga mu nthowa zanthena izi. Panyake wangatinyenga kuti tikopeke na mwaŵi wa kusanga usambazi, mazaza, na udindo. Ntheura para tikulimbikira kuŵa ŵakugomezgeka kwa Chiuta nga umo Yesu wakachitira, ndikuti tili ŵavinjeru. Kweni kumbukani kuti Dyabulosi wakamuleka dankha Yesu “kulindilira m’pata unyake uwemi.” (Luka 4:13) Ndimo wangachitiraso kwa ise, ntheura nyengo zose tiŵenge maso.


text:
BAIBOLO LIKUSINTHA UMOYO WA ŴANTHU
Umoyo Wane Ukafika Paheni Chomene
CHAKA ICHO WAKABABIKIRA: 1952
UKO WAKABABIKIRA: UNITED STATES
MBIRI YAKE: WAKAŴA NA MTIMA WAKUNJOŴE
UMO NKHAŴIRA KALE:
Nkhakulira mu msumba wa Los Angeles, ku California, U.S.A. Nkhakhalanga mu vikaya vyakupambanapambana ivyo mukaŵa magulu gha ŵanthu ŵakusuzga kweniso ŵakumwa minkhwala yakutimbanizga wongo. Pakwithu tikababika ŵana 6, ndipo ine nkhaŵa wachiŵiri.
Amama ŵakalutanga nase ku limoza mwa matchalitchi gha evangelical. Kweni nkhati nafika pa unyamata, nkhaŵikangako mtima chomene yayi ku vya tchalitchi. Pa Sabata, nkhimbanga kwaya ku tchalitchi. Kweni mukati mwa sabata nkhatandaranga ku vikondwelero, kumwa minkhwala yakutimbanizga wongo, na kugona na ŵanakazi umo nakhumbira.
Nkhaŵa na mtima wakunjoŵe, munthu wakanilongoranga kamunwe yayi. Chilichose icho nachisanga nkhatimbiranga munthu. Ivyo nkhasambiranga ku tchalitchi vikanovwira yayi. Nkhatemwanga kuyowoya kuti, “Kuwezgera nkhwa Fumu, ndipo ine ndine muzga wake kuchita ntchito iyi.” M’ma 1960 apo nkhaŵa ku sekondare, nkhatoleka mtima na fundo za gulu la ndyali lakuchemeka Black Panthers. Gulu ili likalweranga wanangwa wa ŵanthu. Kufuma apo, nkhanjira gulu la ŵana ŵa sukulu la kuvikilira wanangwa wa ŵanthu. Kanandi tikachitanga viwoneskero mwakuti sukulu ŵakajaranga dankha.
Nkhawona kuti viwoneskero navyo vikunovwira yayi. Mbwenu ine na ŵanyane tikamba kusuzga na kutimba ŵanthu chifukwa cha sankho. Mwachiyelezgero, ulendo unyake ine na ŵanyane tikaluta kukawonelera mafilimu. Mafilimu ghanyake agho tikawoneleranga ghakalongoranga umo ŵanthu ŵafipa ŵakasuzgikiranga mu United States vyaka vyakumasinda. Ine na ŵanyane tikakwiya, ndipo tikatimba ŵanyamata ŵazungu awo ŵakaŵa umo tikawoneleranga mafilimu. Kufuma apo, tikamba kwenda mu vikaya vya ŵazungu ivyo vikaŵa kufupi na ise, kupenja ŵanthu ŵakuti tiŵatimbe.
Apo nkhaŵa na vyaka vyapakati pa 17 na 19, ine, mukuru wane na ŵanung’una ŵane ŵaŵiri tikachitanga viheni vinandi chomene. Kanandi tikaŵanga mu mawoko gha ŵapolisi. Munung’una wane munyake wakaŵa mu gulu linyake lakumanyikwa chomene, ndipo nkhamba kwenda nawo. Umoyo wane ukafika paheni chomene.
UMO BAIBOLO LIKASINTHIRA UMOYO WANE:
Nkhaŵa na munyane uyo ŵapapi ŵake ŵakaŵa Ŵakaboni ŵa Yehova. Ŵakanichema kuti nilute ku tchalitchi kwawo, ndipo nkhaluta. Nkhati nafika, nkhawona kuti Ŵakaboni ŵakupambana chomene na matchalitchi ghose. Waliyose wakaŵa na Baibolo ndipo wakajuranga. Nkhazizwa kuwona kuti ŵanyamata nawo ŵakusambizga. Nkhakondwa kumanya kuti Chiuta zina lake ni Yehova, ndipo nkhapulikanga ŵanthu ŵakulizunura. (Salmo 83:18) Mu tchalitchi mura mukaŵa ŵanthu ŵa mitundu yinandi, kweni pakaŵavya kusankhana mitundu.
Pakwamba nkhakhumbanga yayi kusambira Baibolo na Ŵakaboni, kweni nkhatemwanga waka kukasopa nawo. Usiku unyake apo nkhaluta kukasopa na Ŵakaboni, ŵanyane ŵakaluta ku dansi. Kwenekura ŵakatimba munyamata munyake na kufwa chifukwa chakuti wakakana kuŵalekera fomubaki (sikumba) yake. Machero ghake, ŵakajihayanga kuti ŵakoma munthu. Ŵakati ŵatolekera ku khoti, ŵakawonanga nga kuti ivyo ŵakachita vikaŵa viwemi waka. Kweni ŵanandi ŵakapika chilango chakuti ŵakakhale mu jele umoyo wawo wose. Ine nkhakondwa chomene kuti nkhaŵa nawo yayi usiku wura. Nyengo yeneyiyo nkhaŵikapo mtima kuti nisinthe umoyo wane ndipo nkhamba kusambira Baibolo.
Pakuti nkhani ya kusankhana mitundu yikaninjira chomene, vinthu vinyake ivyo Ŵakaboni ŵakachitanga vikanizizika. Mwachiyelezgero, ulendo unyake Kaboni munyake muzungu wakafumapo kuya ku charu chinyake. Ŵana ŵake wakasungiska ku Ŵakaboni ŵanyake ŵafipa. Kweniso Ŵakaboni ŵanyake ŵazungu ŵakatora munyamata munyake mufipa na kwamba kukhala nayo chifukwa wakaŵavya kwakukhala. Apa nkhakhorwa kuti Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuchita ivyo Yesu wakayowoya pa Yohane 13:35, apo pakuti: ‘Na ichi, wose ŵamanyenge kuti ndimwe ŵasambiri ŵane, usange muli na chitemwa pakati pinu.’ Ntheura nkhamanya kuti nasanga nadi ŵabali ŵane ŵeneko.
Apo nkhasambiranga Baibolo, nkhamba kumanya kuti nkhwenera kusintha maghanoghano ghane. Nkhasintha maghanoghano ghane mwakuti nikhalenge mwamtende na ŵanthu kweniso nkhawona kuti ndiwo umoyo uwemi chomene. (Ŵaroma 12:2) Pachokopachoko, nkhamba kuchita makora. Mu Janyuwale 1974, nkhabatizika na kuŵa Kaboni wa Yehova.
Nkhasintha maghanoghano ghane mwakuti nikhalenge mwamtende na ŵanthu kweniso nkhawona kuti ndiwo umoyo uwemi chomene
Kweni nkhakhumbikwiranga kulutilira kujikora, nangauli nkhabatizika. Chiyelezgero, ulendo unyake apo nkhapharazganga nyumba na nyumba, nkhachimbizgana na munkhungu uyo wakanibira wayilesi mu galimoto yane. Wakati wawona kuti nili pafupi kumukora, wakataya pasi wayilesi yira na kuchimbira. Nkhati naŵaphalira ŵanyane awo nkhaŵa nawo umo nkhaponoskera wayilesi yane, mulara munyake pa gulu lithu wakanifumba kuti: “Stephen, uŵenge kuti wamukora munkhungu yura mphanyi wanguchita nayo wuli?” Fumbo ili likanovwira kuti nighanaghanirepo kweniso likanikhukiska kuti nilutilire kusambira kuŵa wamtende.
Mu Okutobala 1974, nkhamba upayiniya (panji kuti nkhamba kumalira nyengo yinandi pakupharazga), nkhamaliranga maora 100 mwezi uliwose kusambizga ŵanthu Baibolo. Pamanyuma, nkhaŵa na mwaŵi wakugwirako ntchito mwakujipeleka ku likuru la Ŵakaboni ŵa Yehova ku Brooklyn, New York. Mu 1978, nkhawelera ku Los Angeles kuti nkhapwelelere amama awo ŵakalwaranga. Pakati pajumpha vyaka viŵiri, nkhatora Aarhonda kuŵa muwoli wane. Muwoli wane wakanovwira chomene pakupwelelera amama m’paka apo ŵakafwira. Nyengo yikati yajumphapo, tikaluta ku sukulu ya Giliyadi ndipo paumaliro ŵakatituma ku Panama, uko tichali kuchita umishonale.
Kufuma apo nkhabatizikira, nakwiyiskikapo kanandi waka na vinthu vinyake mwakuti pakakhala pachoko kuti nikumbuske chikale. Kweni nasambira kuti ntchiwemi kufumapo waka para munthu wakwavya panji kumazga waka nkhani iyo mu nthowa yinyake. Muwoli wane, na ŵanthu ŵanyake ŵanandi ŵaniwongapo chifukwa cha umo namazgirapo nkhani zanthena izi. Nane nkhuzizwa na umo nili kusinthira. Nkhuwona kuti nili kusintha chifukwa cha kulimbikira kwane yayi. Kweni nkhuwona kuti uwu mbukaboni wakuti Baibolo lili na nkhongono kusintha ŵanthu.—Ŵahebere 4:12.
UMO NASANGIRA CHANDULO:
Baibolo lanovwira chomene pa umoyo wane kweniso lanisambizga kuŵa munthu wakutemwa mtende. Lero nkhutimbaso ŵanthu yayi. Kweni nkhuŵawovwira kuti ŵaŵe ŵabwezi ŵa Chiuta. Nkhukumbuka kuti nkhasambirapo na munyamata munyake uyo tikatinkhananga chomene apo tikaŵa ku sekondare. Wakati wabatizika, nyengo yichoko waka tikakhalanga chipinda chimoza. Tichali kutemwana m’paka sono. Kuzakafika sono, ine na muwoli wane tasambizga Baibolo ŵanthu ŵanandi chomene, ndipo tawovwirapo ŵanthu ŵakujumpha 80 kuŵa Ŵakaboni ŵa Yehova.
Nkhuwonga chomene Yehova chifukwa wali kunovwira kuti umoyo wane uŵe uwemi kweniso nkhukondwa kuŵa pakati pa ŵabali ŵeneko.
Manyani Vinandi
Chifukwa Wuli Tili na Umoyo?
Kasi muli kujifumbapo kuti, ‘Chifukwa wuli tili na umoyo?’ Sangani mazgoro mu Baibolo.


text:
MUTU 39
Soka ku Muwiro Wambura Kupulika
YESU WAKATEMBA MISUMBA YINYAKE
WAKAYOWOYA KUTI WAPEMBUZGENGE ŴANTHU
Yesu wakachindikanga chomene Yohane Mubatizi. Kweni kasi ŵanthu ŵanandi ŵakamuwonanga wuli Yohane? Yesu wakati: “Muwiro uwu uli nga mbana ŵachoko awo ŵakukhala mu misika, awo ŵakuchemerezga ku ŵanyawo kuti: ‘Tikamulizgirani fyoliro, kweni mukavina chara, tikatengera, kweni mukajitimba chara chifukwa cha chitima.’”—Mateyu 11:16, 17.
Kasi Yesu wakang’anamuranga vichi apa? Iyo wakati: “Yohane wakiza ndipo wakaryanga chara nesi kumwa, kweni ŵanthu ŵakuti: ‘Wali na chiŵanda.’ Mwana wa munthu wakiza ndipo wakurya na kumwa, kweni ŵanthu ŵakuti: ‘Wonani! Munthu wakutemwa kurya na kumwa vinyo, mubwezi wa ŵakusonkheska msonkho na ŵakwananga.’” (Mateyu 11:18, 19) Yohane wakaŵa Munaziri, ndipo wakakananga vinthu vinyake nga nkhumwa vinyo. Kweni muwiro wura ukatenge Yohane wali na chiŵanda. (Maŵazgo 6:2, 3; Luka 1:15) Yesu wakachitanga vinthu nga umo ŵanthu wose ŵakachitiranga. Wakamwanga na kurya mwakwenelera, kweni ŵakamunenanga kuti wakutemwa kurya na kumwa. Ntchakusuzga nadi kukondweska ŵanthu.
Yesu wakati muwiro wura ukayananga waka na ŵana ŵachoko awo ŵakukhala mu misika, awo ŵakukana kuvina para ŵana ŵanyawo ŵakulizga fyoliro panji awo ŵakuchita chitima yayi para ŵanyawo ŵakulira. Ntheura Yesu wakati: “Vilije kanthu, vinjeru vikuwoneka vyaurunji na milimo yake.” (Mateyu 11:16, 19) “Milimo,” kung’anamura ivyo Yohane na Yesu ŵakachitanga, ndiyo yikalongora kuti ivyo ŵanthu aŵa ŵakayowoyanga vikaŵa vyautesi.
Yesu wakati wanena muwiro wura kuti ngwambura kupulika, wakamba kutemba misumba ya Korazini, Betesayida, na Kaperenaumu, uko wakachitako minthondwe. Yesu wakayowoya kuti minthondwe yira waŵenge kuti wakachitira mu misumba ya Ŵafonike, ya Ture na Sidoni, mphanyi ŵanthu ŵa mu misumba yira ŵakapulikira na kusintha. Wakazunuraso Kaperenaumu, malo agho wakakhalako nyengo yitaliko. Kura nako, ŵanthu ŵakapulikira yayi. Yesu wakawunena msumba wura kuti: “Pa Zuŵa la Cheruzgo, vinthu vizamuŵako makora ku charu cha Sodomu, kuluska kwa iwe.”—Mateyu 11:24.
Penepapo Yesu wakalumba Awiske chifukwa chakuti ŵakubisa unenesko ku “ŵavinjeru na ŵamahara,” na kuwuvumbura ku ŵanthu ŵapasi, awo ŵali nga mbana. (Mateyu 11:25) Ŵanthu awo ŵali nga mbana, Yesu wakuŵachema kuti: “Zani kwa ine, imwe mose mukuphyoka na kunyekezgeka, ndipo nimupumuzganinge. Yeghani joko lane ndipo sambirani kwa ine, pakuti nili wakuzika na wakujiyuyura mu mtima, ndipo muzamupumuzgika. Chifukwa joko lane ndipusu na katundu wane ngwakupepuka.”—Mateyu 11:28-30.
Kasi Yesu wakapumuzga wuli ŵanthu? Ŵalongozgi ŵa chisopa ŵakanyekezga ŵanthu na maluso ghawakawaka, nga nthumalango twakukhwaskana na Sabata. Kweni Yesu wakaŵasambizga unenesko uwo ukaŵafwaturanga ku maluso agha, ndipo wakaŵapumuzga. Wakapumuzgangaso ŵanthu awo ŵakayuzgikanga na ŵandyali kweniso awo ŵakaphyoka na zakwananga. Yesu wakaŵaphalira ivyo ŵangachita kuti zakwananga zawo zigowokereke kweniso umo ŵangaŵira pamtende na Chiuta.
Wose awo ŵakuzomera joko (goliwoli) la Yesu ilo ndipusu, ŵangajipeleka kwa Chiuta na kumuteŵetera pakuŵa Dada withu wachiwuravi na walusungu. Uyu ni katundu muzito yayi, chifukwa ivyo Chiuta wakukhumba kwa ise ni vizito yayi.—1 Yohane 5:3.


text:
MUTU 17
“Wonani, Muzgakazi wa Yehova!”
1, 2. (a) Kasi mulendo wakamutawuzga wuli Mariya? (b) Kasi Mariya wakakhumbikwiranga kusankha chakuchita pa nkhani wuli?
MARIYA wakazizwa wakati wawona mulendo wakunjira mu nyumba yakwake. Mulendo wakapukwa awiske panji anyina yayi. Wakapukwa iyo. Mariya wakamanya kuti mulendo uyu wafuma mu Nazarete yayi. Munthu wachilendo wakakaŵanga yayi kumanyikwa mu tawuni yawo chifukwa yikaŵa yichoko. Kweni munthu uyu wakawoneka wachilendo chomene. Wakamutawuzga Mariya munthowa yachilendo, wakati: “Monire iwe wakutumbikika chomene, Yehova wali nawe.”—Ŵerengani Luka 1:26-28.
2 Na mazgu agha, Baibolo likwamba kutiphalira vya Mariya, mwana wa Heli, wa ku tawuni ya Nazarete mu Galileya. Iyi yikaŵa nyengo iyo Mariya wakakhumbikwiranga kusankha chakuchita pa nkhani yakuzirwa chomene. Mariya wakapangana na Yosefe kalipentara kuti ŵatoranenge. Yosefe wakaŵa musambazi yayi, kweni wakaŵa na chipulikano chakukhora mwa Chiuta. Ntheura Mariya wakamanyanga kuti ŵamukhala umoyo wawofuwofu yayi. Kweni wakaŵa wakunozgeka kukawovwirana na mfumu wake Yosefe, na kulelera lumoza ŵana ŵawo. Ndipouli, mulendo yura wakiza na ntchito yinyake kwa Mariya yakufuma kwa Chiuta. Ntchito iyi yikasintha umoyo wa Mariya.
3, 4. Kasi tikwenera kusulako vichi usange tikukhumba kumumanya makora Mariya? Ndipo tikwenera kuŵika mtima pa vichi?
3 Ŵanthu ŵanandi ŵakuzizwa kuwona kuti Baibolo likuyowoyapo vinandi yayi vya Mariya. Likutiphalira vinandi yayi vya umo wakakulira, wunthu wake, ndipo likuyowoyapo chilichose yayi vya mawonekero ghake. Kweni ivyo Mazgu gha Chiuta ghakutiphalira vikutovwira kumanya vinandi vya iyo.
4 Kuti timumanye makora Mariya, tikwenera kusulako vinthu vyautesi ivyo ŵaliska ŵakusambizga ŵanthu vya iyo. Tisuleko waka vithuzithuzi vya Mariya ivyo ŵanthu ŵakuŵaja, kujambura mu viliŵa, panji kupenta mu malo ghanandi. Kweniso tisuleko visambizgo ivyo ŵaliska ŵakusambizga ivyo vyachitiska ŵanthu kumukwezga Mariya na kumuwona nga ni “Mama wa Chiuta” panji “Fumukazi Yakuchanya.” M’malo mwake, tiyeni tiŵike mtima chomene pa ivyo Baibolo likuyowoya vya Mariya. Baibolo likutiphalira makora chomene vya chipulikano icho wakaŵa nacho kweniso umo ise tingamuyezgera.
Mungelo Wakiza kwa Mariya
5. (a) Kasi umo Mariya wakachitira apo Gabriyeli wakamutawuzga vikutisambizga vichi? (b) Kasi tikusambirako fundo wuli yakuzirwa kwa Mariya?
5 Mulendo uyo wakiza kwa Mariya wakaŵa munthu bweka yayi. Wakaŵa mungelo Gabriyeli. Mungelo wakati wamuphalira kuti “wakutumbikika chomene,” Mariya “wakasuzgika chomene maghanoghano” na mazgu agha kweniso katawuzgiro kake. (Luka 1:29) Kasi wakaŵa wakutumbikika chomene na njani? Mariya wakaghanaghananga kuti ŵanthu ŵangamulumba nthena yayi. Kweni mungelo wakayowoyanga vya kulumbika na Yehova Chiuta. Nangauli yikaŵa nkhani yakukondweska kulumbika na Chiuta, kweni Mariya wakajikuzga yayi. Usange tikukhumba kuti Chiuta watitumbike, tingajikuzganga yayi na kughanaghana kuti watitumbika kale. Ivyo Mariya wakachita pa nkhani iyi ni sambiro lakuzirwa chomene kwa ise. Chiuta wakususka ŵakujikuzga, kweni wakutemwa na kovwira awo mbapasi kweniso ŵakujiyuyura.—Yak. 4:6.
Mariya wakajikuzga yayi wakati wamanya kuti Chiuta wamutumbikenge
6. Zunurani ntchito yapadera iyo mungelo wakaphalira Mariya.
6 Mariya wakakhumbikwiranga nadi kujiyuyura, chifukwa mungelo wakamuphalira ntchito yapadera chomene. Mungelo wakalongosora kuti Mariya wababenge mwana uyo wazamuŵa munthu wakuzirwa chomene pa ŵanthu wose. Gabriyeli wakati: “Yehova Chiuta wazamumupa chitengo cha Davide, awiske. Wazamuwusa nga ni Themba pa nyumba ya Yakhobe muyirayira, ndipo Ufumu wake uzamumara chara.” (Luka 1:32, 33) Mariya wakamanyanga ivyo Chiuta wakalayizga Davide vyaka vinandi kumasinda, vyakuti yumoza wa mphapu yake wazamuwusa muyirayira. (2 Sam. 7:12, 13) Ntheura mwana uyo Mariya wakaŵa pafupi kubaba wakaŵa Mesiya, uyo ŵanthu ŵa Chiuta ŵakamulindilira vyaka vinandi chomene.
7. (a) Kasi fumbo ilo Mariya wakafumba mungelo likuvumburachi vya iyo? (b) Kasi ŵachinyamata mazuŵa ghano ŵangasambirako vichi kwa Mariya?
7 Kweniso mungelo wakamuphalira Mariya kuti mwana uyu “wazamuchemeka Mwana wa Wapachanya Nkhanira.” Kasi vingachitika kuti munthu wababe Mwana wa Chiuta? Kweniso kasi Mariya wakatenge wababenge wuli mwana? Iyo wakapangana na Yosefe kuti ŵatoranenge, kweni ŵakaŵa kuti ŵandatorane. Mariya wakafumba mungelo kuti: “Kasi ichi chichitikenge wuli apo nindagonanepo na mwanalume?” (Luka 1:34) Wonani kuti Mariya wakachita soni yayi kuyowoya kuti wandagonepo na mwanalume. Kweni wakaŵa wakukondwa kuti wakasunga umwali wake. Mazuŵa ghano, ŵawukirano ŵanandi ŵakukaŵa yayi kujisakaza, ndipo ŵakunena ŵanyawo awo ŵandagonepo na mwanalume panji mwanakazi. Charu chasintha nadi. Kweni Yehova wandasinthe. (Mal. 3:6) Yehova wakukondwa chomene na awo ŵakulondezga fundo zake, nga umo wakakondwera na Mariya.—Ŵerengani Ŵahebere 13:4.
8. Kasi vikatenge vichitikenge wuli kuti Mariya wababe mwana wambura kwananga?
8 Mariya nayo wakaŵa wakwananga, nangauli wakaŵa muteŵeti wakugomezgeka wa Chiuta. Ipo kasi vikati vichitikenge wuli kuti wababe Mwana wa Chiuta wambura kwananga? Gabriyeli wakalongosora kuti: “Mzimu utuŵa wizenge pa iwe, ndipo nkhongono ya Wapachanya Nkhanira yikubenekelerenge. Ntheura uyo wababikenge wazamuchemeka mutuŵa, Mwana wa Chiuta.” (Luka 1:35) Munthu “mutuŵa” ni uyo “ngwakutowa,” panji “wakupatulika.” Para mama wababa mwana, wakumupirako kwananga mwana wake. Kweni pa nkhani ya Mariya, Yehova wakati wachitenge munthondwe wapadera. Wakakhumbanga kusamuska umoyo wa Mwana wake kufuma kuchanya na kuwuŵika munthumbo ya Mariya. Kufuma apo, wakanozga kuti watume mzimu utuŵa kuti ‘ubenekelere’ Mariya, mwakuti waleke kumupirako mwana uyu kwananga kwake. Kasi Mariya wakagomezga ivyo mungelo wakamuphalira? Kasi wakachita wuli?
Ivyo Mariya Wakayowoya kwa Gabriyeli
9. (a) Kasi awo ŵakukayikira ivyo vikachitikira Mariya ŵakuluwa fundo wuli? (b) Kasi Gabriyeli wakakhozga wuli chipulikano cha Mariya?
9 Ŵanthu ŵanyake, na ŵakusambira vya chisopa wuwo, ŵakukayikira fundo yakuti mwanakazi uyo wandagonanepo na mwanalume wangababa mwana. Nangauli mbakusambira, kweni ŵakutondeka kumanya fundo yipusu waka iyo Gabriyeli wakayowoya. Wakati “kwa Chiuta kulije mazgu agho ghangatondeka kuchitika.” (Luka 1:37) Mariya wakagomezga ivyo Gabriyeli wakayowoya, chifukwa wakaŵa na chipulikano. Kweni kuti wakachita kuyegheka waka yayi. Mariya wakakhumbikwiranga ukaboni kuti waŵe na chipulikano, ndimo munthu waliyose wamahara wakuchitira. Gabriyeli wakamupa ukaboni. Wakamuphalira vya mubali wake Elizabeti, uyo wakaŵa muchekuru kweniso ŵanthu ŵakamanyanga kuti wakaŵa chumba. Chiuta wakachita munthondwe, ndipo Elizabeti wakaŵa na nthumbo.
10. Chifukwa wuli tileke kughanaghana kuti ntchito iyo Mariya wakapika yikaŵa yipusu?
10 Kasi Mariya wakachita vichi? Wakapika ntchito ndipo wakaŵa na ukaboni wakuti Chiuta wachitenge vyose ivyo Gabriyeli wakayowoya. Tileke kughanaghana kuti ntchito iyi yikaŵa yipusu kwa Mariya. Chakwamba, wakapangana na Yosefe kuti ŵatoranenge. Ntheura panji wakaghanaghananga kuti usange Yosefe wamanya kuti wali na nthumbo, kasi nthengwa yiŵengepo? Chinyake ntchakuti ntchito iyo wakapika yikaŵa yikuru chomene. Wakeneranga kunyamura umoyo wa munthu wakuzirwa chomene pa vilengiwa vyose vya Chiuta, uyo ni Mwana wake wakutemweka. Wakeneranga kumupwelelera pa ubonda na kumuvikilira ku charu chiheni. Iyi yikaŵa ntchito yamaseŵera yayi.
11, 12. (a) Zunurani ŵanthu ŵanyake awo ŵakaŵa na chipulikano chakukhora, ndipo ŵakachita wuli Chiuta wakati waŵapa ntchito? (b) Kasi ivyo Mariya wakazgora Gabriyeli vikutiphalira vichi vya iyo?
11 Baibolo likulongora kuti nanga mbanthu ŵachipulikano, nyengo zinyake ŵakukana ntchito izo zikuwoneka zakusuzga. Mozesi wakakana ndipo wakayowoya kuti wakutondeka kuyowoya makora, ntheura wangakwaniska yayi kuyowoya m’malo mwa Chiuta. (Eks. 4:10) Yeremiya wakayowoya kuti ni “msepuka” waka, wangafiska yayi kuchita ntchito iyo Chiuta wakamupa. (Yer. 1:6) Yona wakachimbira ntchito iyo Chiuta wakamupa. (Yona 1:3) Kasi Mariya wakachita wuli?
12 Nanga ni lero ŵanthu ŵanandi ŵakumanya kuti Mariya wakaŵa wakujiyuyura, ndipo wakazomera ntchito iyi. Wakati kwa Gabriyeli: “Wonani, muzgakazi wa Yehova! Vichitike kwa ine kuyana na mazgu ghinu.” (Luka 1:38) Munthu uyo wakaŵa muzgakazi wakaŵa wapasi chomene pa ŵateŵeti wose awo munthu wakaŵanga nawo. Nyengo zose muzgakazi wakaŵanga pasi pa fumu yake. Ndimo Mariya wakajiwoneranga pamaso pa Yehova, Fumu yake. Wakamanyanga kuti Chiuta wali nayo, chifukwa ngwakugomezgeka ku awo mbakugomezgeka kwa iyo. Ntheura Mariya wakagomezganga kuti Chiuta wamutumbikenge apo wakuchita ntchito yakusuzga iyi.—Sal. 18:25.
Mariya wakamanyanga kuti Yehova, Chiuta wakugomezgeka, wakaŵa nayo
13. Kasi ivyo Mariya wakachita vingatovwira wuli para Chiuta watipempha kuchita chinthu icho tingawona nga ntchinonono, panji chingachitika yayi?
13 Nyengo zinyake Chiuta wangatipempha kuti tichite ntchito iyo tingayiwona nga njinonono, panji yakuti yingachitika yayi. Kweni Mazgu ghake ghakutipa vifukwa vyakupulikikwa vyakumugomezgera. Tikwenera kuŵika vyose mu mawoko ghake, nga umo Mariya wakachitira. (Zinth. 3:5, 6) Kasi ndimo tichitirenge? Usange tachita nthena, Chiuta watitumbikenge. Ntheura tikwenera kuŵa na chipulikano chakukhora mwa iyo.
Mariya Wakaluta kwa Elizabeti
14, 15. (a) Kasi Yehova wakamutumbika wuli Mariya wakati waluta kwa Elizabeti na Zekariya? (b) Kasi ivyo Mariya wakayowoya pa Luka 1:46-55 vikuvumburachi vya iyo?
14 Ivyo Gabriyeli wakayowoya vya Elizabeti vikaŵa vyakovwira chomene kwa Mariya. Elizabeti yekha ndiyo wakaŵa wakuti wangamupulikiska Mariya. Ntheura Mariya wakanyamuka luŵiro kuluta ku chigaŵa chamapiri cha Yuda, ulendo wa mazuŵa ghatatu panji ghanayi. Apo wakanjiranga mu nyumba ya Elizabeti na Zekariya wasembe, Yehova wakamupaso Mariya ukaboni unyake, uwo ukakhozga chipulikano chake. Elizabeti wakati wapulika kutawuzga kwa Mariya, nyengo yeneyiyo mwana munthumbo yake wakabwalanthuka na chimwemwe. Elizabeti wakazuzgika na mzimu utuŵa ndipo wakachema Mariya kuti “mama wa Fumu yane.” Chiuta wakamuvumbulira Elizabeti kuti mwana wa Mariya wazamuŵa Fumu yake, Mesiya. Kweniso Elizabeti wakalumba Mariya chifukwa cha kupulikira, wakati: “Wakukondwa ni mwanakazi uyo wakagomezga.” (Luka 1:39-45) Nadi, vyose ivyo Yehova wakamulayizga Mariya vikaŵa vyakuti vifiskikenge.
15 Mariya nayo wakayowoyapo. Ivyo wakayowoya vili kusungika mu Mazgu gha Chiuta. (Ŵerengani Luka 1:46-55.) Apa pekha ndipo Mariya wakayowoyapo nyengo yitali, ndipo ivi vikutiphalira vinandi vya iyo. Vikutiphalira kuti wakaŵa wakuwonga chomene ndipo wakalumba Yehova chifukwa cha kumupa mwaŵi wa kuŵa mama wa Mesiya. Vikulongora kuti wakaŵa na chipulikano chikuru chifukwa wakayowoya kuti Yehova wakukhizga ŵakujikuzga na ŵankhongono, kweni wakovwira ŵanthu ŵapasi na ŵakavu awo ŵakumuteŵetera. Vikulongoraso kuti wakamanyanga vinandi. Buku linyake likuti wakazunura fundo za mu Malemba Ghachihebere maulendo ghakujumpha 20. *
16, 17. (a) Kasi tingasambirako vichi kwa Mariya na mwana wake? (b) Kasi ulendo wa Mariya kwa Elizabeti ukutikumbuska uwemi wuli?
16 Mariya wakaghamanyanga makora Mazgu gha Chiuta. Kweni wakalutilira kuŵa wakujiyuyura, ndipo wakayowoya waka ivyo vikaŵa mu Malemba, m’malo mwa kuyowoya vya mu mutu wake. Ndivyo mwana uyo wakaŵa munthumbo yake wakachitanga wakati wakura. Mwana uyu wakati: “Ivyo nkhusambizga ni vyane chara, kweni vya uyo wakanituma.” (Yoh. 7:16) Tingachita makora kujifumba kuti: ‘Kasi ine nkhuchindika Mazgu gha Chiuta? Panji kasi nkhutemwa kuyowoya fundo panji visambizgo vya mu mutu wane?’ Mariya wakachita makora chomene pa nkhani iyi.
17 Mariya wakakhala na Elizabeti myezi yitatu. Ŵakwenera kuti ŵakakhozgananga chomene nyengo yose iyi. (Luka 1:56) Umo Baibolo likulongosolera ulendo uwu vikutikumbuska uwemi wa kuŵa na ŵabwezi. Usange tili na ŵabwezi awo ŵakutemwa nadi Yehova, Chiuta withu, ubwezi withu na iyo ukhorenge. (Zinth. 13:20) Nyengo yakuti Mariya wawelere ku nyumba yikakwana. Panji wakaghanaghananga kuti wamumuphalira wuli Yosefe kuti wali na nthumbo.
Mariya na Yosefe
18. Kasi Mariya wakamuphalira vichi Yosefe, ndipo Yosefe wakachita wuli?
18 Mariya wakalindilira yayi kuti nthumbo yikure dankha, ndipo waphalirenge Yosefe. Wakawona kuti ntchiwemi kumuphalira waka Yosefe. Pambere wandayowoye, wakwenera kuti wakaghanaghananga kuti mwanalume wakopa Chiuta uyu wachitenge wuli para wamuphalira. Ndipouli, wakakumana nayo na kumuphalira vyose ivyo vikachitika kwa iyo. Yosefe wakasuzgika chomene maghanoghano, nga umo namwe mukumanyira pa nkhani izi. Wakamugomezganga mwali uyu, kweni nipera wakawona nga kuti wamwenda pasi. Baibolo likuyowoyapo yayi ivyo vikaŵa mu maghanoghano gha Yosefe. Kweni icho likutiphalira ntchakuti wakaghanaghananga vya kumuleka waka. Pa nyengo yira, usange ŵanthu ŵapangana kuti ŵatoranenge, vikaŵanga nga kuti ŵatorana kale. Kweni Yosefe wakakhumba chara kuti wamulengeske Mariya, ntheura wakakhumbanga kumuleka mwachisisi. (Mat. 1:18, 19) Mariya vikwenera kuti vikamuŵinya kuti Yosefe wakudandawura na umo vinthu vikaŵira. Kweni Mariya wakamususka yayi Yosefe kuti wakamukayikira.
19. Kasi Yehova wakamovwira wuli Yosefe kuti wachite chinthu chakwenelera?
19 Yehova wakamovwira Yosefe kuti wachite chinthu chamahara. Mungelo wa Chiuta wakaphalira Yosefe mu maloto kuti nthumbo ya Mariya yiza mwamunthondwe. Yosefe mtima ukwenera kuti ukakhira. Sono Yosefe nayo wakachita ivyo Yehova wakamuphalira, nga umo Mariya wakachitira kufuma pakwamba. Wakatora Mariya kuŵa muwoli wake, ndipo wakanozgeka kutora ntchito yapadera ya kupwelelera Mwana wa Yehova.—Mat. 1:20-24.
20, 21. Kasi ŵanthu ŵakutorana na awo ŵakukhumba kutora ŵangasambirako vichi kwa Mariya na Yosefe?
20 Ŵanthu ŵakutorana na awo ŵakughanaghana vya kutora, ŵangasambirako vinandi ku ŵakutorana aŵa. Yosefe wakwenera kuti wakakondwa chomene kuti mungelo wa Yehova wakamovwira kuti watore Mariya. Nayo wakakhorwa na umo muwoli wake uyu wakachitiranga ntchito za pa nyumba kweniso kupwelelera ŵana. Yosefe wakawona kuti ntchakuzirwa chomene kugomezga Yehova para tikusankha chakuchita. (Sal. 37:5; Zinth. 18:13) Tikukayika yayi kuti wakalutilira kusankha vinthu mwamahara pakuŵa mutu wa mbumba.
21 Kweni kasi tikusambirako vichi kwa Mariya apo wakazomera kutorana na Yosefe uku wakamukayikiranga? Nangauli pakwamba Yosefe wakamukayikira Mariya wati wamuphalira vya nthumbo, Mariya wakamupa mwaŵi Yosefe kuti wasankhe chakuchita. Chifukwa ntchakuti ndiyo wakaŵa mutu wa mbumba. Ili likaŵa sambiro liwemi kwa iyo, kweniso ku ŵanakazi awo Mbakhristu mazuŵa ghano. Paumaliro, nkhani izi zikaŵasambizga Yosefe na Mariya kuti ntchiwemi kuyowoya unenesko kweniso kudumbiskana mwakufwatuka.—Ŵerengani Zintharika 15:22.
22. Kasi Yosefe na Mariya ŵakamba wuli nthengwa yawo, ndipo ni vichi vikaŵalindiliranga?
22 Nthengwa ya Yosefe na Mariya yikamba makora chomene. Wose ŵakatemwanga Yehova Chiuta, ndipo ŵakakhumbanga kumukondweska. Kweni pakaŵaso vitumbiko na masuzgo. Ŵakaŵa na ntchito yakulera Yesu, uyo wakazakaŵa munthu mukuru kuluska wose awo ŵali kuŵapo pa charu chapasi.
^ ndime 15 Vikuwoneka kuti Mariya wakakora mazgu gha Hana, mwanakazi wakugomezgeka, uyo nayo Yehova wakamutumbika pakumupa mwana.—Wonani bokosi lakuti “Malurombo Ghaŵiri Ghapadera,” mu Mutu 6.


text: 9 Uthenga:“Mazgu gha Yehova ghakwimikana na charu cha Hadiraki,Ndipo ghadunjika* pa Damaseko+Pakuti jiso la Yehova lili pa ŵanthu+Na pa mafuko ghose gha Israyeli.2 Ghakwimikanaso na Hamati,+ uyo wakupakana nayo mphaka,Na kwimikana na Ture+ na Sidoni,+ pakuti mbavinjeru chomene.+3 Ture wali kujizengera chibumira.*Wali kuwunjika siliva nga ni fuvuNa golide nga ni dongo la mu misewu.+4 Wonani! Yehova wazamumupoka katundu wake,Ndipo chiwuru chake cha ŵasilikari wazamuchikomera mu nyanja,+Ndipo iyo wazamotcheka na moto.+5 Ashikeloni wazamuwona ichi na kopa,Gaza wazamupulika ulwilwi ukuru,Na Ekironi wuwo, chifukwa uyo wakagomezganga wakhozgeka soni.Themba lizamuparanyika mu Gaza,Ndipo mu Ashikeloni muzamukhalaso munthu chara.+6 Mwana wapathondo* wazamukhala mu Ashidodi,Ndipo nizamumazga kujikuzga kwa Ŵafilisiti.+7 Nizamuwuskamo vinthu vyakuthimbilira na ndopa ivyo vili mu mulomo wakeNa vinthu vyakuseluska ivyo vili pakati pa mino ghake,Wazamusidikira Chiuta withu,Ndipo wazamuŵa nga ni fumu mu Yuda,+Ndipo Ekironi wazamuŵa nga Mbayebusi.+8 Nizamuzenga msasa nga mulinda wa nyumba yane,+Mwakuti paŵavye munthu na yumoza wakwendendeka uku na uku,Kapitawo* wazamujumphamoso chara,+Pakuti sono nachiwona* na maso ghane.9 Sekelera chomene, iwe mwana msungwana wa Ziyoni.Chemerezga mwakukondwa, iwe mwana mwanakazi wa Yerusalemu.Wona! Themba lako likwiza kwa iwe.+Ndaurunji ndipo likwiza na chiponosko,*Ndakujiyuyura+ ndipo lakwera pa mbunda,Pa kambunda kanalume, kamwana ka mbunda yanakazi.+10 Nizamuwuskako gileta lankhondo kwa Efurayimu,Na hachi ku Yerusalemu.Uta wa nkhondo uzamuwuskikako.Ndipo lizamupharazga mtende ku ŵamitundu,+Muwuso wake uzamwambira ku nyanja m’paka ku nyanjaNdiposo kufuma ku Mlonga* m’paka ku vigoti vya charu chapasi.+11 Kweni iwe wa mwanakazi, chifukwa cha ndopa za phangano lako,Nizamufumiska ŵakayidi ŵako mu mbuna yambura maji.+12 Imwe ŵakayidi ŵachigomezgo,+ welerani ku linga lakukhora.Muhanya uno nkhukuphalira,‘Iwe mwanakazi, nizamukuwezgera kaŵiri.+13 Pakuti nizamugoŵa Yuda nga ni uta wane.Efurayimu nizamumuŵika pa uta nga ni muvi,Iwe Ziyoni nizamuwuska ŵana ŵako,Kuti ŵawukire ŵana ŵako iwe Girisi,Ndipo nizamukuzgora nga ni lupanga lwa chinkhara.’14 Yehova wazamuwoneka pachanya pawo,Ndipo mivi yake yizamuluta nga ni leza.Fumu Yikuru Yehova yizamulizga mbata,+Ndipo iyo yizamuluta na ŵakavuluvulu ŵakumwera.15 Yehova wa mawumba wazamuŵavikilira,Ndipo ŵazamumyangura na kuthereska awo ŵakuponya malibwe na vyakuponyera.+Ŵazamumwa na kupoma, nga ŵamwa vinyo,Ŵazamuzuzgika nga ni bakule,Nga ni makona gha jotchero.+16 Mu zuŵa ilo, Yehova Chiuta wawo wazamuŵaponoska,Chifukwa ŵanthu aŵa ni mskambo wake,+Pakuti ŵazamuŵa nga ni malibwe ghakuzirwa gha pa mphumphu agho ghakung’azimira pa dongo lake.+17 Nawo mbukuru wa uwemi wake,+Nawo mbukuru wa utozi wake!Vyakurya vizamuŵapa nkhongono ŵanyamata,Ndipo vinyo liphya lizamuŵapa nkhongono ŵamwali.”+


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI | BOMA LAMBURA VIMBUNDI
Maboma Ghali Panthazi Kuchita Vimbundi
Ŵanthu ŵa mu boma ŵakuchita vimbundi kuti ŵasangirepo phindu. Ivi vikamba ni kale chomene. Mu Baibolo muli dango ilo likukanizga kupokera vimbundi pakweruzga milandu. Ichi chikulongora kuti vyaka 3,500 ivyo vyajumpha vimbundi vikaŵako kale. (Exodus 23:8) Pali vinandi ivyo vikuchitika pa nkhani ya vimbundi. Ŵanthu ŵanyake awo ŵakugwira ntchito mu boma ŵakwiba katundu, ndalama, na kuchita vinthu vinyake mwakubisilizga. Kweniso ŵakutemwera ŵabali na ŵabwezi ŵawo.
Nangauli vimbundi vili palipose, kweni mu boma ndimo vyazara chomene. Wupu unyake ukati pa charu chose ŵanthu ŵakumanya kuti ŵavipani, ŵapolisi, awo ŵakugwira ntchito mu maofesi gha boma, awo ŵakupanga malango, na awo ŵakweruzga milandu ndiwo ŵali panthazi kuchita vimbundi. (Transparency International) Wonani ivyo wupu uwu ukayowoya.
AFRICA: Mu 2013, ku South Africa, ŵanthu 22,000 awo ŵakugwira ntchito mu boma ŵakaŵazenga milandu ya vimbundi.
SOUTH AMERICA: Mu 2012, ku Brazil, ŵanthu 25 ŵakaŵajalira mu jele chifukwa cha kwiba ndalama za boma kuti ŵachitire kamupeni. Yumoza wawo ni uyo kale wakaŵa mulara wa awo ŵakugwira ntchito mu boma ku Brazil.
ASIA: Mu 1995, ku Seoul, South Korea, sitoro yikuru yikawa ndipo pakafwa ŵanthu 502. Vikulongora kuti suzgo likaŵa pakuzenga. Ŵalaraŵalara ŵa boma ŵakapokera vimbundi, ndipo sitoro iyi yikazengeka na vinthu vyambura kukhora.
EUROPE: Cecilia Malmström, mulara wa wupu unyake, wakati “vimbundi mu Europe vyazara chomene.” Wakayowoyaso kuti: “Maboma ghakuchitapo kanthu yayi kuti ghamazge vimbundi.”—European Commission Home Affairs.
Vimbundi vili kujintha misisi mu boma. Pulofesa Susan Rose-Ackerman wakalemba kuti vimbundi vingamara usange boma lingasintha umo likwendeskera vinthu. Pasono vinthu vikuwoneka nga vingasintha yayi, kweni Baibolo likuti vimbundi vizamumara.


text:
Nkhani Nambara 15: Muwoli wa Loti Wakalaŵiska Kumanyuma
Loti na mbumba yake ŵakakhalanga lumoza na Abrahamu mu caru ca Kenani. Zuŵa linyake Abrahamu wakaphalira Loti kuti: ‘Palije malo ghakukwana gha viŵeto vithu. Conde, tiye tipatukane. Usange ulutenge kunyake, ine nilutenge kunyake.’
Loti wakalaŵiska caru. Wakawona cigaŵa ciwemi ico cikaŵa na maji na utheka unandi wa viŵeto vyake. Ici cikaŵa Cigaŵa ca Yorodani. Mwantheura Loti wakasamira kwenekura na mbumba yake na viŵeto vyake. Paumaliro pake ŵakakhala mu msumba wa Sodomu.
Ŵanthu ŵa mu Sodomu ŵakaŵa ŵaheni comene. Ici cikamukwiyiska Loti cifukwa wakaŵa munthu muwemi. Ciuta nayo wakakwiya. Nyengo yikati yajumphapo, Ciuta wakatuma ŵangelo ŵaŵiri kukacenjezga Loti kuti waparanyenge msumba wa Sodomu na wa Gomora cifukwa ca uheni wawo.
Ŵangelo ŵakaphalira Loti kuti: ‘Yendeska! Tora muwoli wako na ŵana ŵako ndipo muwukemo muno!’ Loti na mbumba yake ŵakacedwanga kunyamuka, mwantheura ŵangelo ŵakaŵakora mawoko na kuŵafumiska mu msumba. Yumoza wa ŵangelo wakati: ‘Cimbirani kuti muponoske umoyo winu! Kulaŵiska kumanyuma cara. Cimbilirani ku mapiri, kuti muleke kukomeka.’
Loti na ŵana ŵake ŵanakazi ŵakapulikira ndipo ŵakacimbira kufumamo mu Sodomu. Ŵakayimilira yayi, ndipo ŵakalaŵiska kumanyuma cara. Kweni muwoli wa Loti wakapulikira yayi. Ŵakati ŵayendapo kamutunda kacoko waka kufuma mu Sodomu, wakayimilira na kulaŵiska kumanyuma. Ndipo muwoli wa Loti wakazgoka ciduli ca mucere. Kasi ukumuwona pa cithuzithuzi apa?
Tingatolapo sambiro liwemi pa cakucitika ici. Cikutilongora kuti Ciuta wakuponoska awo ŵakumupulikira, kweni awo ŵakuleka kumupulikira ŵafwenge.
Genesis 13:5-13; 18:20-33; 19:1-29; Luka 17:28-32; 2 Petros 2:6-8.
Mafumbo
- Nchifukwa wuli Abrahamu na Loti ŵakapatukana?
- Nchifukwa wuli Loti wakasankha kukhala mu Sodomu?
- Kasi ŵanthu ŵa mu Sodomu ŵakaŵa ŵa nkharo wuli?
- Ni nchenjezgo wuli iyo ŵangelo ŵaŵiri ŵakapeleka kwa Loti?
- Nchifukwa wuli muwoli wa Loti wakazgoka ciduli ca mucere?
- Tikusambirapo vici pa nkhani ya muwoli wa Loti?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Genesis 13:5-13.
Pa nkhani ya kumazga mphindano pa ŵanthu, kasi tikusambirapo vici pa umo Abrahamu wakacitira? (Gen. 13:8, 9; Rom. 12:10; Fil. 2:3, 4)
- Ŵazgani Genesis 18:20-33.
Kasi kumanya umo Yehova wakacitira na Abrahamu kukutipa wuli nkhongono kuti Yehova na Yesu ŵazamweruzga ŵanthu mwaurunji? (Gen. 18:25, 26; Mat. 25:31-33)
- Ŵazgani Genesis 19:1-29.
Kasi lemba ili likulongora kuti Ciuta wakuwona wuli kugonana kwa ŵanalume pera panji ŵanakazi pera? (Gen. 19:5, 13; Lev. 20:13)
Ni mphambano wuli iyo yilipo umo Abrahamu na Loti ŵakacitira na ulongozgi wa Ciuta, ndipo ise tikutorapo sambiro wuli? (Gen. 19:15, 16, 19, 20; 22:3)
- Ŵazgani Luka 17:28-32.
Kasi muwoli wa Loti wakawonanga wuli vinthu vyakuthupi, ndipo ni cenjezgo wuli ilo tikutorapo? (Luka 12:15; 17:31, 32; Mat. 6:19-21, 25)
- Ŵazgani 2 Petros 2:6-8.
Kuti tilondezge Loti, kasi ŵanthu awo ŵakuleka kusopa Ciuta tikwenera kuŵawona wuli? (Ezek. 9:4; 1 Yoh. 2:15-17)
Manyani Vinandi
Muwoli wa Loti Wakazgoka Chiduli cha Mchere
Ŵerenga nkhani iyi na kujoyina tumadontho. Kasi ukusambirako vichi kwa muwoli wa Loti?
Loti na Banja Lake—Nkhani mu Vithuzithuzi
Koperani nkhani iyi na kusambira kwa Loti na banja lake.


text:
Kusambizga Ŵanthu Kuŵazga na Kulemba
“Munthu waliyose wali na wanangwa wakuti wasambire, ndipo ichi chikovwira munthu kuchita vinthu payekha kweniso wakovwira pa chitukuko cha mukaya.”—UNESCO. *
MALIPOTI ghakulongora kuti pa charu chose chapasi pali ŵanthu ŵakujumpha 700 miliyoni ŵa vyaka 15 kuya munthazi awo ŵakumanya yayi kuŵazga panji kulemba. Ntheura ŵakumanya vinandi yayi. Ŵakumanyaso yayi viwemi ivyo Baibolo ‘likutisambizga’ pa nkhani ya nkharo na kumanya Chiuta. (Ŵaroma 15:4) Pa chifukwa ichi, Ŵakaboni ŵa Yehova mu vyaru vinandi ŵali na makilasi ghakusambizga ŵanthu kuŵazga na kulemba kwambura kulipira. Kasi ndondomeko iyi yikovwira?
Pulikani ivyo Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuchita ku Mexico. Ŵanthu ŵanandi chomene mu charu ichi ŵakuyowoya Chisipanishi. Kwambira mu 1946, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵasambizga ŵanthu ŵakujumpha 152,000 kuŵazga na kulemba. Ndipo ŵanandi awo ŵakasambira sukulu iyi nawo sono ŵakusambizga ŵanyawo. Boma likuwonga chomene ivyo Ŵakaboni ŵakuchita, ndipo likaŵalembera makalata ghanandi. Kalata yimoza yikati: “Boma kwizira mu wupu wa General Board of Education likumanya kweniso likumuwongani chomene chifukwa cha sukulu yakusambizga ŵanthu (Adult Education Program) iyo muli nayo.”
Ŵanthu ŵanandi, ŵana na ŵalara wuwo, ŵawovwirika chomene na sukulu iyi. Mwachiyelezgero, buya munyake zina lake Josefina wakalembeska sukulu iyi apo wakaŵa na vyaka 101. Wakasambira vyaka viŵiri na kumalizga.
Nangauli Chisipanishi ndicho ntchiyowoyero chikuru ku Mexico, kweni sukulu iyi yikuchitikaso mu viyowoyero vinyake. Mu 2013, ŵanthu ŵa viyowoyero 8 vichokovichoko ŵakasambira kuŵerenga na kulemba mu viyowoyero vyawo.
Kumanya kuŵazga na kulemba ntchinthu chakuzirwa nadi icho chikovwira kuti munthu wajulike kumaso. Kweni chikuru chomene ntchakuti vikovwira ŵanthu ŵa mitundu yose kuti ŵaŵazgenge Baibolo, buku lakufuma kwa Chiuta. Buku ili likovwira ŵanthu kuleka tumitheto twawakawaka, kugomezga vyautesi ivyo matchalitchi ghakusambizga, na nkharo ziheni.—Yohane 8:32.
^ ndime. 2 UNESCO chikwimira United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization.


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI | KASI YESU WAKATIWOMBORA KU VICHI?
Chifukwa Wuli Tikukhumba Kuponoskeka
‘Munthu wakubabika na mwanakazi mazuŵa ghake ngachoko ndipo ngakuzura na masuzgo. Wakufuma nga ni luŵa na kufota; wakuzgeŵelekera nga ni mfwiri.’—Job 14:1, 2.
Kwamba kale ŵanthu ŵakukhumba kuti ŵakhalenge na umoyo uwemi wambura kuchekura. Kweni chachitima ntchakuti tikufwa. Pajumpha vyaka 3000 kufuma apo Yobu wakayowoyera mazgu ghapachanya agha, kweni ivyo wakayowoya ndivyo vikuchitika m’paka sono.
Ŵanthu pa charu chose chapasi ŵakukhumbisiska kukhala kwamuyirayira. Baibolo likuti Chiuta wali kuŵika vyamuyirayira mu mtima withu. (Mupharazgi 3:11) Kasi chingaŵa chakupulikikwa kuti Chiuta wachitemwa waŵike vyamuyirayira mu mtima withu na kutondeka kuvifiska? Yayi. Baibolo likuti nyifwa ni mulwani ndipo “yizamumalizgika.”—1 Ŵakorinte 15:26.
Nadi, nyifwa ni mulwani. Palije uyo wakukhumba kufwa. Lekani para tawona chilwani tikuchimbira panji kubisama. Usange talwara, tikumwa mankhwala kuti tichire. Tikuyezgeska kuchita chilichose kuti tileke kufwa.
Kasi nyifwa yizamumara nadi? Enya. Khumbo la Yehova likaŵa lakuti tifwenge yayi. Iyo wakalenga ŵanthu kuti ŵakhalenge kwamuyirayira pa charu chapasi ndipo wafiskenge khumbo lake.—Yesaya 55:11.
Kasi nyifwa yizamumara wuli? Kwamba kale ŵanthu ŵayezga nthowa iyi na iyi kuti ŵamazge nyifwa, kweni ŵatondeka. Mazuŵa ghano napo, ŵanthu ŵachali kupenja nthowa za umo ŵangamazgira nyifwa. Ŵasayansi ŵachepeskako waka matenda ghanyake chifukwa cha katemera na mankhwala ghanyake. Ŵakuŵikapo mtima kuti ŵamanye makora umo thupi la munthu liliri. Pa avereji, mu malo ghanyake ŵanthu ŵakukhala na umoyo utaliko kuluska umo vikaŵira vyaka 100 ivyo vyajumpha. Kweni fundo njakuti, ŵatondekerathu kumazga nyifwa. Nga umo Baibolo likuyowoyera, ‘wose ŵakuwelera ku fuvu.’—Mupharazgi 3:20.
Ŵanthu ŵatondeka, ndipo ŵangamazga yayi suzgo ili. Kweni chakukondweska ntchakuti kwizira mwa Yesu, Chiuta wali kunozga kale nthowa yakumazgira nyifwa.


text: 7 Mwana wane, sungilira mazgu ghane,Sunga malango ghane nga ni chuma.+2 Sunga malango ghane kuti uŵe wamoyo,+Sungilira chisambizgo* chane nga ni mboni ya jiso lako.3 Uvikakilire ku minwe yako,Uvilembe pa mtima wako.+4 Uyowoye na vinjeru kuti: “Ndiwe mudumbu wane,”Ndipo uphalire umanyi kuti: “Ndiwe mubali wane,”5 Kuti vikuvikilire ku mwanakazi wakupuluka,*+Ku mwanakazi muleŵi* na mazgu ghake ghakukopa.*+6 Nkhalaŵiska pa windo la nyumba yane,Pa vidangazi, nkhalingizga kuwaro,7 Ndipo apo nkhalaŵiskanga ŵanthu ŵazeleza,Nkhawona munyamata wambura mahara* pakati pa ŵawukirano.+8 Wakendanga mu msewu pafupi na kona ya mwanakazi muleŵi,Wakaphindanga kulazga ku nyumba yake,9 Mise, kwati kwazgelera,+Kukati kwakhala pachoko kuti chisi chiwe.10 Penepapo nkhawona mwanakazi wakakumana nayo,Wakavwara nga ni* hule,+ wa mtima wauryarya.11 Ni mwanakazi wapamulomo na wamtafu.+Wakukhalapo* yayi pa nyumba.12 Nakalinga wafuma, na nyengo cha, wali mu maluŵaza,Wakukhazga pa kona yiliyose.+13 Wakumukora munyamata yura na kumufyofyontha.Na soni wuwo ha, wakumuphalira kuti:14 “Napeleka sembe zawenenawene.+Muhanya uno nafiska vilapo vyane.15 Lekani niza kuzakakumana nawe,Nakupenjanga, ndipo sono nakusanga.16 Pa bedi lane natandikapo salu ziwemi,Za mitundu yakupambanapambana za ku Eguputo.+17 Napementherapo vyakununkhira viwemi chomene pa bedi lane, mure, aloyi, na sinamoni.+18 Zanga, tiye tibezere na chitemwa m’paka mulenji.Tikondwe na chitemwa,19 Pakuti mfumu wane palije pa nyumba.Wali kuluta kutali.20 Wali kunyamura thumba la ndalama,Wawerengeko para mwezi wakhoma.”21 Wakupuluska munyamata na kukopa kukuru.+Wakumunyenga na kayowoyero kakumyamyatika.22 Mwamabuchi wakumulondezga nga ni ng’ombe iyo yikuluta kukakomeka,Nga ntchindere icho ŵachiŵikenge mu magwedi,+23 M’paka muvi ulase mu chiŵindi chake.Nga nkhayuni ako kakuchimbilira mu chipingo, wakumanya yayi kuti watayenge umoyo wake.+24 Sono ŵana ŵane, pulikani kwa ine.Thyani khutu ku mazgu agho nkhuyowoya.25 Mtima winu ungapatukiranga ku nthowa zake yayi.Mungapulukiranga mu mendero ghake chara,+26 Pakuti wakomeska ŵanandi,+Ndipo awo iyo wakoma mbanandi chomene.+27 Nyumba yake yikulongozgera ku Dindi.*Yikukhilira ku vipinda vyamukati vya nyifwa.


text:
Nkhani Nambara 84: Mungelo Wakiza kwa Mariya
Mwanakazi wakutowa uyu ni Mariya. Ni Muisrayeli uyo wakakhalanga mu tawuni ya Nazarete. Ciuta wakamanya kuti wakaŵa munthu muwemi comene. Ndico cifukwa cake wakatuma mungelo wake Gabriyeli kuti wazakayowoye nayo. Kasi ukumanya ico Gabriyeli wakakhumba kuphalira Mariya? Tiye tiwone.
‘Monire iwe wakucindikika, Yehova wali nawe,’ Gabriyeli wakayowoya mwantheura. Munthu uyu wakaŵa wacilendo kwa Mariya. Wakenjerwa, cifukwa wakamanya yayi ico wakung’anamura. Kweni Gabriyeli wakamuzikiska mtima.
‘Ungopanga yayi Mariya,’ wakayowoya ntheura. ‘Pakuti Yehova wakukondwa nawe. Ndico cifukwa cake wakucitirenge cinthu cakuziziswa. Sonosono apa uŵenge na mwana. Ndipo zina lake umuthyenge Yesu.’
Gabriyeli wakalutirizga kulongosora wakati: ‘Mwana uyu wazamuŵa mukuru, ndipo wazamucemeka Mwana wa Ciuta Wapacanya Nkhanira. Yehova wamwimikenge kuŵa fumu, nga ni umo Davide wakaŵira. Kweni Yesu waŵenge fumu kwamuyirayira, ndipo ufumu wake kuti umalenge yayi!’
‘Kasi ici cingacitika wuli?’ Mariya wakafumba. ‘Ine nindatengwe yayi. Nindakhalepo pamoza na mwanalume, ntheura ningaŵa wuli na mwana?’
Gabriyeli wakazgora kuti: ‘Nkhongono ya Ciuta yizenge pa iwe, ntheura mwana wazamucemeka Mwana wa Ciuta.’ Pamanyuma pake wakaphalira Mariya kuti: ‘Kumbuka mbali wako Elizabeti. Ŵanthu ŵakatenge wacekura comene kuti wangababa yayi mwana. Kweni sonosono apa waŵenge na mwana musepuka. Sono wawona, palije cinthu ico Ciuta wangatondeka kucita.’
Penepapo Mariya wakati: ‘Ndine muzga wa Yehova! Cicitike kwa ine kwakuyana na umo mwayowoyera.’ Ndipo mungelo wakaluta.
Mariya wakaluta mwaluŵiro kwa Elizabeti. Elizabeti wati wapulika mazgu gha Mariya, mwana wakabwalanthika na cimwemwe mu nthumbo yake. Elizabeti wakazura na mzimu wa Ciuta, ndipo wakaphalira Mariya kuti: ‘Ndiwe wakucindikika pakati pa ŵanakazi.’ Mariya wakakhala na Elizabeti kwa myezi pafupifupi yitatu, ndipo pamanyuma pake wakawelera ku Nazarete.
Mariya wakaŵa pafupi kutengwa kwa mwanalume zina lake Yosefe. Kweni Yosefe wati wapulika kuti Mariya wali na nthumbo, wakaghanaghana za kumuleka. Ntheura mungelo wa Ciuta wakamuphalira kuti: ‘Ungawopanga yayi kumutora Mariya muwoli wako. Cifukwa Ciuta ni uyo wamupa mwana.’ Ntheura Mariya na Yosefe ŵakatorana, ndipo ŵakalindizga kuti Yesu wababike.
Luka 1:26-56; Mateyu 1:18-25.
Mafumbo
- Kasi mwanakazi uyo wali pa cithuzithuzi ici ni njani?
- Kasi Gabriyeli wakamuphalira vici Mariya?
- Kasi Gabriyeli wakalongosora wuli kwa Mariya kuti waŵenge na mwana nangauli wandakhalepo pamoza na mwanalume?
- Nchivici ico cikacitika peneapo Mariya wakaluta kwa Elizabeti?
- Kasi Yosefe wakaghanaghana vici wakati wapulika kuti Mariya wali na nthumbo, kweni nchifukwa wuli wakasintha maghanoghano ghake?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Luka 1:26-56.
Kasi lemba Luka 1:35 likulongosora wuli za kwananga kulikose uko Mariya wakahara kwa Adamu peneapo Ciuta wakasamuska umoyo wa Mwana wake kufuma kucanya? (Hag. 2:11-13; Yoh. 6:69; Heb. 7:26; 10:5)
Kasi Yesu wakacindikika wuli nanga ni apo wakaŵa wandababike? (Luka 1:41-43)
Kasi Mariya nchiyelezgero wuli ciwemi ku Ŵakhristu awo ŵakupika mauteŵeti ghakuzirwa mazuŵa ghano? (Luka 1:38, 46-49; 17:10; Zinth. 11:2)
- Ŵazgani Mateyu 1:18-25.
Nangauli Yesu wakapika cara zina lakuti Emanuweli, kasi kacitiro kake ka vinthu kakufiska wuli ng’anamuro la zina ili? (Mat. 1:22, 23; Yoh. 14:8-10; Heb. 1:1-3)
Manyani Vinandi
Mauthenga Ghapadera Ghakufuma kwa Chiuta
Mungelo Gabriyeli wakiza na mauthenga agho ghakaŵa ghakusuzga kughagomezga.
Kadi la mu Baibolo la Mariya
Manya uko Mariya wakaluta na Yesu wati wakwaniska mazuŵa 40 kufuma apo wakababikira. Pulinta, cheketa, na kusunga kadi la munthu wa mu Baibolo ili.
Mariya
—“Wonani, Muzgakazi wa Yehova!”
Kasi ivyo Mariya wakazgora mungelo Gabriyeli vikutiphalira vichi vya chipulikano chake? Kasi ni makhaliro wuli ghanyake agho wakalongora?


text:
Chifukwa Wuli Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakupharazga Nyumba na Nyumba?
Yesu wakaphalira ŵasambiri ŵake kuti ‘
ŵakazgore ŵanthu ŵa mitundu yose kuŵa ŵasambiri.’ (Mateyu 28:19, 20) Apo wakatumanga ŵasambiri ŵake, Yesu wakati ŵakapharazge ku nyumba za ŵanthu. (Mateyu 10:7, 11-13) Yesu wakati wafwa, Ŵakhristu ŵakwambilira ŵakalutilira kuthandazga uthenga “
pakweru na ku nyumba na nyumba.” (Milimo 5:42; 20:20) Tikulondezga Ŵakhristu ŵakwambilira, ndipo tikuwona kuti kuluta ku nyumba na nyumba ni nthowa yiwemi yakupharazgira ŵanthu.
Manyani Vinandi
Kavidiyo: Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakupharazga pa Charu Chose
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakupharazga uthenga wa mu Baibolo maora ghanandi mu viyowoyero vinandi. Manyani chifukwa chake.


text:
NKHANI YAKULONGOSORA UMOYO Wa MUNTHU
Yehova Wakaŵa Nase ‘mu Nyengo Yiwemi na ya Suzgo’
NKHABABIKA mu Malichi, 1930, mu muzi wa Namkumba, ku Lilongwe, Malaŵi. Mu nyumba yakwithu tose tikaŵa Ŵakaboni ŵa Yehova. Mu 1942, nkhajipeleka kwa Yehova na kubatizika. Paulosi wakaphalira Timote kuti: ‘Pharazga mazgu, uchite mwaluŵiro, mu nyengo yiwemi na nyengo ya suzgo.’ (2 Tim. 4:2) Ndivyo nane nachita kwa vyaka 70.
Mu 1948, Nathan H. Knorr na Milton G. Henschel ŵakiza ku Malaŵi. Pa nyengo iyi nkhachiskika kuti nambe uteŵeti wanyengozose. Pakati pajumpha nyengo, nkhakumana na mudumbu Lidasi, uyo pamasinda tikatorana. Nayo wakakhumbanga kuteŵetera Yehova nyengo zose. Tikatorana mu 1950. Mu 1953 tikaŵa na ŵana ŵaŵiri. Nangauli tikatangwanikanga na kupwelelera mbumba, kweni tikadumbiskana na muwoli wane kuti ine nambe upayiniya wanyengozose. Pakati pajumpha vyaka viŵiri, nkhamba upayiniya wapadera.
Pakati pajumpha nyengo yichoko waka, nkhaŵa mulaŵiliri wadera. Muwoli wane Lidasi, wakanovwira chomene kuti nikwaniske kupwelelera mbumba uku nili mu uteŵeti wanyengozose. * Kweni tose tikakhumbanga kuchita uteŵeti wanyengozose. Ntheura tikasintha vinthu vinyake ndipo mu 1960, Lidasi nayo wakamba kuchita uteŵeti wanyengozose.
Mu 1962, tikaŵa na ungano wa chigaŵa wa mutu wakuti: “Ŵapharazgi Ŵachikanga” (Courageous Ministers.) Pakati pajumpha chaka chimoza, mubali Henschel wakizaso pa ungano wapadera uwo ukachitikira pafupi na msumba wa Blantyre. Pa ungano uwu pakiza ŵanthu ŵakujumpha 10,000. Maungano agha ghakatovwira kunozgekera suzgo iyo yikaŵa pafupi kwamba mu Malaŵi.
NYENGO YA SUZGO
Mu 1964, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakamba kutambuzgika chomene chifukwa ŵakakana kuchitako ndyali. Ntheura ŵanthu ŵakabwangasura Nyumba za Ufumu zakujumpha 100 kweniso nyumba za ŵabali zakujumpha 1,000. Ine na muwoli wane Lidasi, tikalutilira kwendera mipingo m’paka mu 1967 apo boma la Malaŵi likakanizga ntchito ya Ŵakaboni ŵa Yehova mu Malaŵi. Boma likapoka ofesi ya munthavi ku Blantyre, likachimbizga ŵamishonale na kujalira Ŵakaboni ŵa Yehova mu jele. Nase ŵakatijalira. Tikati tafuma mu jele tikalutilira kwendera mipingo ndipo tikachitanga mwavinjeru.
Mu Okutobala 1972, gulu linyake la chipani (Malaŵi Youth League) likiza ku nyumba. Gulu ili likakhumbanga kunikoma. Kweni munthu munyake wa gulu ili wakiza luŵiro na kuniphalira kuti nibisame. Nkhaphalira muwoli wane na ŵana kuti ŵabisame mu vinthochi. Ine nkhakwera mu khuni la yembe. Nkhawonanga apo ŵakagumuranga nyumba na kunanga katundu withu.
Suzgo iyi yikalutilira ndipo Ŵakaboni ŵanandi ŵakachimbira mu Malaŵi. Ise tikachimbilira ku Mozambique. Tikakhalako m’paka mu Juni 1974. Ine na muwoli wane tikamba kuchita upayiniya wapadera mu tawuni ya Dómue, ku Mozambique. Tikalutilira kuchita upayiniya m’paka mu 1975 apo boma la Mozambique likatitumizgaso ku Malaŵi. Pa nyengo iyi, boma la Malaŵi likaŵa kuti lichali kukanizga ntchito ya Ŵakaboni ŵa Yehova.
Tikati tafika ku Malaŵi, ŵakatituma kuti tikenderenge mipingo mu msumba wa Lilongwe. Mipingo yikalutilira kusazgikira mu madera agho tikayenderanga nangauli tikatambuzgikanga chomene.
YEHOVA WAKATIPWELELERA
Zuŵa linyake tikafika mu muzi unyake umo mukaŵa ungano wa chipani. Ŵakati ŵamanya kuti ndise Ŵakaboni ŵa Yehova, gulu la chipani (Malawi Young Pioneers) likatikora na kutisunga. Tikalomba Yehova kuti watovwire. Ungano wawo ukati wamara ŵakamba kutitimba. Mwamabuchi, kukiza gogo munyake uyo wakachemerezga kuti: “Ŵalekani ŵanthu aŵa, chonde. Mbabali ŵane. Ŵalekani ŵalutenge!” Tikumanya yayi chifukwa icho gogo uyu wakayowoyera nthena. Wakaŵa mubali withu yayi. Apa tikawona kuti Yehova wazgora lurombo lwithu.
Mu 1981, gulu la chipani lira likizaso. Likatipoka njinga, vikwama kweniso mapepara ghanyake ghakukhumbikwa. Tikachimbira na kukabisama ku nyumba ya mubali mulara. Ndipouli, tikafipanga mtima chomene na uthenga uwo ukaŵa mu mapepara agha. Gulu ili likati lawona mapepara agha, likasanga kuti ni makalata agho ŵabali ŵa mu vigaŵa vyakupambapambana vya Malaŵi ŵakanilembera. Gulu ili likachita wofi chifukwa likaghanaghananga kuti nkhugwira ntchito mu boma. Nyengo yeneyiyo, likapeleka mapepara ghose kwa ŵalara.
Zuŵa linyake tikakwera boti apo tikambukanga dambo linyake. Mweneko wa boti wakaŵa mulongozgi wa chipani ndipo wakamba kusecha kuti wawone usange waliyose wali na kadi la chipani. Apo wakaŵa pafupi kufika pa ise, wakasanga munkhungu uyo ŵapolisi ŵakamupenjanga. Waliyose wakatimbanizgika, ndipo mweneko wa boti wakalutizga yayi kusecha. Apa napo tikawona kuti Yehova watiwovwira.
ŴAKATIKAKA NA KUTIJALIRA
Zuŵa linyake mu Febuluwale, 1984, nkhalutanga ku Lilongwe kukapeleka makalata agho ghakalutanga ku ofesi ya munthavi ya ku Zambia. Wapolisi wakaniyimika na kusecha chikwama chane. Wakasanga mabuku, ndipo wakanikora na kuluta nane ku polisi na kwamba kunitimba. Wakanikaka na vingwe na kunijalira mu selo pamoza na ŵanthu awo ŵakakakika chifukwa cha unkhungu.
Zuŵa lakulondezgapo, mulara wa ŵapolisi wakanitora na kuniŵika mu selo yinyake. Iyo wakakhumbanga kuti nisayinire mazgu ghakuti: “Ine Trophim R. Nsomba, ndineso Kaboni wa Yehova yayi.” Wakakhumbanga kuti para nasayinira nifume mu jele. Nkhakana kusayinira ndipo nkhamuzgora kuti: “Nili wakunozgeka kukakika na kufwa wuwo. Nichali Kaboni wa Yehova.” Mulara wa ŵapolisi wakakwiya chomene mwakuti wakatchaya pa thebulu. Wapolisi munyake uyo wakaŵa mu ofesi yinyake wakiza kuzakawona icho chikuchitika. Mulara wa ŵapolisi wakamuphalira kuti: “Munthu uyu wakukana kusayinira kuti waleka kuŵa Kaboni wa Yehova. Ipo mulekani wasayinire kuti ni Kaboni wa Yehova ndipo timutumizge ku polisi ya ku Lilongwe.” Pa nyengo iyi muwoli wane wakamanyanga yayi uko nili. Ŵabali ŵakamuphalira pakati pajumpha mazuŵa ghanayi.
Nati nafika ku polisi ya ku Lilongwe ŵakanipokelera makora. Mulara wa ŵapolisi pa malo agha wakati: “Pakuti wakakika chifukwa cha Mazgu gha Chiuta, mpunga uwu lyanga. Ŵanyake ŵali muno chifukwa cha unkhungu.” Kufuma apo, ŵakanitumiza ku jele la Kachere, ndipo nkhakhalako myezi 5.
Mulara wa jele wakakondwa chomene chifukwa wakakhumbanga kuti niŵe “muliska” pa malo agha. Muliska uyo wakaŵapo wakamulekeska. Wakamuphalira kuti: “Nkhukhumbaso yayi kuti usambizgenge Mazgu gha Chiuta muno mu jele. Uli muno chifukwa ukibiranga ŵanthu mu tchalitchi lako.” Ntheura sabata yiliyose nkhasambizganga Baibolo pa ungano wa ŵakayidi.
Nyengo yikati yajumphapo, vinthu vikahenipa chomene. Ŵalara ŵa jele ŵakanifumba kuti Ŵakaboni ŵa Yehova ŵalipo ŵalinga mu Malaŵi. Pakuti ŵakakhorwa yayi na ivyo nkhaŵazgora, ŵakanitimba m’paka nkhafenta panji kuzemphuka. Zuŵa linyake ŵakati niŵaphalire uko kuli ofesi yikuru ya Ŵakaboni ŵa Yehova. Nkhazgora kuti, “Mwanifumba makora, lekani nimuphalirani.” Nkhaŵaphalira kuti ofesi yithu yili kulembeka mu Baibolo. Ŵakazizwa ndipo ŵakanifumba kuti: “Ŵali kulemba mpha?”
Nkhazgora kuti: “Pa Yesaya 43:12.” Ŵakajura na kuŵazga. Pa lemba ili pali mazgu ghakuti: “‘Imwe ndimwe Ŵakaboni ŵane,’ wakuti Yehova.” Ŵakaŵazga katatu lemba ili. Pamasinda, ŵakanifumba kuti: “Ofesi yikuru ya Ŵakaboni ŵa Yehova yili ku America, kweni chifukwa wuli iwe ukuti yili mu Baibolo?” Nkhaŵaphalira kuti: “Ŵakaboni ŵa Yehova ku America nawo ŵakumanya kuti lemba ili likulongosora uko kuli ofesi yawo yikuru.” Ŵakakondwa yayi na ivyo nkhaŵaphalira. Ntheura ŵakanitumizga ku jele la ku Dzaleka, ilo lili kumpoto kwa msumba wa Lilongwe.
YEHOVA WAKATOVWIRA PA NYENGO YA MASUZGO
Nkhafika ku Dzaleka mu Julayi 1984. Pa jele ili pakaŵaso Ŵakaboni ŵa Yehova 81. Tikapanga tumagulu ndipo zuŵa lililose tikadumbiskananga lemba la mu Baibolo. Ivi vikatovwira chomene kuti tiŵe ŵakukhora. Pa jele ili pakaŵa ŵakayidi ŵanandi chomene. Ŵakayidi 300 ŵakagonanga pasi, kweni mwakufyenyana.
Mu Okutobala 1984, Ŵakaboni tose ŵakatitolera ku khoti. Khoti likadumura kuti tikakhale mu jele vyaka viŵiri. Mu jele tikakhalanga pamoza na ŵanthu awo ŵakaŵa Ŵakaboni yayi. Mulara wa jele wakaphalira ŵakayidi awo ŵakaŵa Ŵakaboni yayi kuti: “Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukhweŵa yayi. Ntheura kuŵachichizga yayi kuti ŵakhweŵenge. Kuŵatuma kuti ŵamutoleraninge moto wakubuskira ndudu yayi. Aŵa mbanthu ŵa Chiuta. Ŵakaboni ŵa Yehova muŵapenge chakurya kaŵiri pa zuŵa. Iwo ŵali muno chifukwa chakuti ŵaswa malango yayi, kweni chifukwa cha ivyo ŵakugomezga mu Baibolo.”
Ŵakatigomezganga chifukwa tikaŵa na nkharo yiwemi. Para kwafipa kweniso para kuli vula, ŵakayidi ŵakazomerezgekanga yayi kufumira kuwaro. Kweni ise ŵakatizomerezganga chifukwa ŵakatigomezganga ndiposo ŵakamanyanga kuti tingagwentha yayi. Mwachiyelezgero, zuŵa linyake tikagwiranga ntchito ku munda ndipo uyo wakatilaŵiliranga wakalwara. Tikamunyamura na kuluta nayo ku ofesi. Nkharo yithu yiwemi yikawovwira awo ŵakatilaŵiliranga kuchindika zina la Yehova.—1 Pet. 2:12. *
NTHAMBUZGO YIKAMARA
Pa Meyi 11, 1985, ŵakanifumiska mu jele ku Dzaleka. Nkhakondwa chomene kuwonana na mbumba yane. Tikuwonga chomene Yehova chifukwa pa nyengo ya masuzgo wakatovwira kuti tilutilire kugomezgeka. Nase tikujipulika nga ni Paulosi uyo wakalemba kuti: ‘Pakuti tikukhumba chara kuti muŵe ŵambura kumanya, ŵabali, vya suzgo iyo yikatiwira . . . mwakuti tikamanyanga chara kuti tingaŵa ŵamoyo. Nakuti tikajipulika mukati mwithu kuti tapokera cheruzgo cha nyifwa. Ichi chikaŵa nthena kuti tiŵe na chigomezgo, mwa ise taŵene chara, kweni mwa Chiuta uyo wakuwuska ŵakufwa. Iyo wakatithaska ku chinthu chikuru nga ni nyifwa.’—2 Kor. 1:8-10.
Nyengo zinyake tikamanyanga yayi usange tiponenge. Para vyaŵa nthena, tikalombanga kwa Yehova kuti watipe chikanga na vinjeru. Kweniso tikalombanga kuti tilutilire kuŵa ŵakujiyuyura na kuchindika zina lake.
Yehova watitumbika chomene “mu nyengo yiwemi na nyengo ya suzgo.” Mazuŵa ghano, tikukondwa chomene kuwona ofesi ya munthavi ku Lilongwe. Sono mu Malaŵi muli Nyumba za Ufumu ziphya zakujumpha 1,000. Ivi ni vitumbiko vikuru chomene, ndipo ine na muwoli wane Lidasi tikuŵa nga tikulota. *
^ ndime 6 Ŵabali awo ŵali na ŵana ŵakuzomerezgeka yayi kuteŵetera nga mbalaŵiliri ŵadera mazuŵa ghano.
^ ndime 27 Para mukukhumba kumanya umo Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakatambuzgikira mu Malaŵi, wonani Yearbook ya 1999, peji 171-223.
^ ndime 31 Mubali Nsomba wakafwa apo tikalembanga nkhani iyi. Wakafwa na vyaka 83.


text:
Kasi Mukumanya?
Cifukwa wuli ŵanthu ŵa mu nyengo yakale ŵakapaluranga vyakuvwara vyawo?
MALEMBA ghakulongosora nyengo zakupambanapambana apo ŵanthu ŵakapalura vyakuvwara vyawo. Mazuŵa ghano, ŵanthu ŵangazizikika na kaluso aka, kweni ndimo Ŵayuda ŵakacitiranga para ŵakhuŵara, ŵali na citima, ŵakhozgeka soni, ŵakalipa, panji para ŵakulira.
Mwaciyelezgero, Rubeni “wakapalura vyakuvwara vyake” apo wakawona kuti watondeka kuthaska Yosefe ku ŵabali ŵake cifukwa cakuti ŵakamuguliska ku wuzga. Yakobe, uyo wakaŵa wiskewo, “wakapalura vyakuvwara vyake” apo wakaghanaghananga kuti Yosefe walyeka na cikoko. (Gen. 37:18-35) Yobu “wakapalura munjilira wake” apo wakaphalirika kuti ŵana ŵake wose ŵakomeka. (Job 1:18-20) Thenga “na vyakuvwara vyake vyakupaluka,” likiza kwa Musofi Mukuru, Eli, kuzakamuphalira kuti Ŵaisrayeli ŵathereskeka ku nkhondo ndipo ŵana ŵake ŵaŵiri ŵakomeka, kweniso kuti likasa la phangano lapokeka. (1 Sam. 4:12-17) Themba Yosiya likati lapulika mazgu gha mu Dango, likamanya kuti ŵanthu ŵake mbakwananga ndipo “likapalura vyakuvwara vyake.”—2 Mathe. 22:8-13.
Pa nyengo iyo Yesu wakeruzgikanga, Musofi Mukuru, Kayafa, “wakapalura minjilira yake” wakati wapulika mazgu agho wakatenge ni muyuyuro. (Mat. 26:59-66) Dango la cisopa la ŵarabi, likatenge munthu uyo wapulika kuti zina la Ciuta likuyuyulika, wapalure vyakuvwara vyake. Ndipouli, pamanyuma pakuti Yerusalemu waparanyika, ŵarabi ŵakatenge “uyo wapulika kuti Zina la Ciuta likuyuyulika, waleke kupalura vyakuvwara vyake, cifukwa cakuti mbwenu viŵenge vizwazwa.”
Kweni kaluso ka kupalura vyakuvwara kakaŵa kakuzirwa yayi kwa Ciuta, pekha para munthu uyo wacita nthena wali na citima nadi. Lekani Yehova wakaphalira ŵanthu ŵake kuti ‘ŵapalure mtima, vyakuvwara cara, na kuzgokera kwa iyo.’—Joel 2:13.


text:
MUTU 59
Kasi Mwana wa Munthu Ni Njani?
MATEYU 16:13-27 MARIKO 8:22-38 LUKA 9:18-26
YESU WAKACHIZGA MUNTHU WAMBURA KULAŴISKA
PETROSI WAKAPOKERA MAKIYI GHA UFUMU
YESU WAKAYOWOYERATHU KUTI WAFWENGE NA KUWUKA
Yesu na ŵasambiri ŵake ŵakafika ku Betesayida. Ŵanthu ŵakiza na mwanalume wambura kulaŵiska ndipo ŵakalomba Yesu kuti wamukhwaske na kumuchizga.
Yesu wakakora mwanalume uyu pa woko na kumutolera kuwaro kwa muzi. Wakamuthunyira mata mu maso na kumufumba kuti: “Kasi ukuwona kalikose?” Munthu yura wakazgora kuti: “Nkhuwona ŵanthu kweni ŵakuwoneka nga ni makuni ghakwendendeka.” (Mariko 8:23, 24) Yesu wakakora mu maso gha munthu yura ndipo wakamba kuwona. Yesu wakaphalira munthu uyu kuti walutenge kukwake. Pa nyengo iyi munthu uyu wakawonanga makora chomene. Yesu wakamuphalira kuti waleke kunjira mu muzi.
Kufuma apo, Yesu na ŵasambiri ŵake ŵakaluta chakumpoto, ku chigaŵa cha Kesareya Filipi. Ni mtunda utali, wakukwana makilomita 40. Muzi uwu ukaŵa pachanya pa kaphiri. Cha kumpoto kukawonekanga Phiri la Heremoni, ilo likaŵanga na chiwuvi. Ulendo uwu ukatoranga tumazuŵa.
Wali mukati mwa ulendo uwu, Yesu wakalomba kwayekha. Kukakhala myezi 9 panji 10 kuti wafwe. Ntheura wakafipiranga mtima ŵasambiri ŵake. Ŵanandi ŵakaŵa kuti ŵaleka kumulondezga, ŵanyake ŵakatimbanizgika panji kukhuŵara. Panji ŵakajifumbanga kuti, chifukwa wuli Yesu wakakana apo ŵanthu ŵakakhumbanga kuti waŵe fumu? Kasi wakakanirachi kuchita chimanyikwiro apo wakamupempha, kuti walongore kuti ni mwana wa Chiuta nadi?
Ŵasambiri ŵake ŵakati ŵiza uko wakalombanga, Yesu wakaŵafumba kuti: “Kasi ŵanthu ŵakuti Mwana wa munthu ni njani?” Iwo ŵakati: “Ŵanyake ŵakuti Yohane Mubatizi, ŵanyake Eliya, ŵanyakeso Yeremiya panji yumoza wa zintchimi.” Ŵanthu ŵakaghanaghananga kuti Yesu njumoza mwa ŵanthu ŵakuwuskika ku ŵakufwa. Kuti Yesu wamanye umo ŵasambiri ŵakamuwoneranga, wakaŵafumba kuti: “Kweni imwe mukuti ndine njani?” Petrosi wakakaŵa yayi kuzgora, wakati: “Ndimwe Khristu, Mwana wa Chiuta wamoyo.”—Mateyu 16:13-16.
Yesu wakati Petrosi wakondwe kuti Chiuta wamuvumbulira ichi. Wakatiso: “Nkhukuphalira kuti: Ndiwe Petrosi, ndipo pa jalawe ili nizamuzengapo mpingo wane, ndipo vipata vya Dindi vizamuwuthereska chara.” Yesu wakang’anamuranga kuti ndiyo wazengenge mpingo. Ndipo nanga ni Dindi liŵathereskenge yayi ŵanthu ŵa mu mpingo uwu usange ŵalutilira kugomezgeka pa charu. Yesu wakalayizga Petrosi kuti: “Nizamukupa makiyi gha Ufumu wakuchanya.”—Mateyu 16:18, 19.
Apa Yesu wakang’anamuranga kuti Petrosi ngwakuluska ŵasambiri ŵanyake yayi. Kweniso Yesu wakamuŵika Petrosi kuti ndiyo jalawe panji kuti fawundeshoni ya mpingo yayi. Yesu ndiyo ni Jalawe ilo pali kuzengeka mpingo. (1 Ŵakorinte 3:11; Ŵaefeso 2:20) Kweni Petrosi wakapokera makiyi ghatatu. Wakaŵa na mazaza gha kujulira ŵanthu mwaŵi wa kunjira mu Ufumu wakuchanya.
Petrosi wakagwiliskira ntchito kiyi wakwamba pa Pentekoste 33 C.E., apo wakalongosolera Ŵayuda na ŵanthu awo ŵakanjira Chiyuda ivyo ŵangachita kuti ŵaponoskeke. Kiyi wachiŵiri wakajulira mwaŵi Ŵasamariya kuti nawo ŵanjire mu Ufumu wa Chiuta. Ndipo mu 36 C.E., Petrosi wakagwiliskira ntchito kiyi wachitatu kuti wapeleke mwaŵi uwu ku Ŵamitundu ŵambura kukotoleka, nga ni Koroneliyo na ŵanyake.—Milimo 2:37, 38; 8:14-17; 10:44-48.
Pa chidumbirano ichi, ŵapositole ŵa Yesu ŵakasuzgika mu mtima chifukwa wakaŵaphalira kuti kwakhala nyengo yichoko waka kuti wasuzgike na kufwira mu Yerusalemu. Petrosi wakawamo yayi kuti Yesu wazamuwuskika na kuwelera kuchanya. Ntheura wakatolera Yesu pamphepete na kumuchenya. Wakati: “Mujilengere lusungu Fumu. Mungazomerezganga na pachoko chara kuti ichi chimuchitikirani.” Kweni Yesu wakazgoka, wakati: “Luta kumanyuma kwane Satana! Ndiwe chikhuŵazgo kwa ine, chifukwa uli na maghanoghano gha Chiuta chara, kweni gha ŵanthu.”—Mateyu 16:22, 23.
Sono Yesu wakachema ŵanthu ŵanyake padera pa ŵapositole ŵake na kwamba kuŵalongosolera kuti chiŵenge chipusu yayi kumulondezga. Wakati: “Usange munthu wakukhumba kunilondezga, wajipate na kunyamura khuni lake lakusuzgikirapo ndipo walutilire kunilondezga. Chifukwa waliyose uyo wakukhumba kuponoska umoyo wake wawutayenge, kweni waliyose uyo wakutaya umoyo wake chifukwa cha ine ndiposo chifukwa cha makani ghawemi, wawuponoskenge.”—Mariko 8:34, 35.
Uwu mbunenesko nadi. Kuti Yesu waŵatemwe, ŵanthu awo ŵakumulondezga ŵakwenera kuŵa na chikanga ndiposo kujinora. Yesu wakati: “Waliyose uyo wakukhozgeka soni na ine kweniso mazgu ghane mu muwiro uwu wauleŵi na wakwananga, Mwana wa munthu nayo wazamukhozgeka soni na iyo para wakwiza mu uchindami wa Awiske pamoza na ŵangelo ŵatuŵa.” (Mariko 8:38) Para Yesu wakwiza, “wazamuwezgera munthu waliyose kuyana na nkharo yake.”—Mateyu 16:27.


text:
LUTILIRANI KUGOMEZGEKA KWA YEHOVA
Ungano wa Chigaŵa wa Ŵakaboni ŵa Yehova wa 2016
Tikumuchemani kuti muzakaŵepo pa ungano wa chigaŵa wa Ŵakaboni ŵa Yehova wa mazuŵa ghatatu.
IVYO VIZAMUŴAKO
Chinkhondi: Tizamupulikizga nkhani na kuwonelera mavidiyo agho ghazamutovwira kuŵa ŵakugomezgeka kwa Chiuta nga ni Yesu Khristu—Milimo 2:27.
Chisulo: Tizamusambira umo buku la Yobu lingatovwilira kugomezgeka para takumana na masuzgo.
Sabata: Tizamuwonelera filimu iyo yizamutovwira kuwona umo Themba Hezekiya likagomezgera Yehova apo ŵalwani ŵakiza kuzakalimbana nalo.—2 Mathemba 18:6.
KASI MBANJANI AWO ŴANGIZA?
Waliyose. Muzamulipira ndalama yiliyose yayi, ndipo kulije zithero.
Wonani ndondomeko yose ya ungano. Pa ungano uwu pazamuŵa mavidiyo ghaŵiri, wonelerani vichoko waka ivyo vyamuŵa mu mavidiyo agha.
Manyani Vinandi
Chifukwa Wuli Tikuŵa na Maungano Ghakuru?
Chaka chilichose tikukumana katatu pa maungano ghakuru. Kasi maungano agha ghangamovwirani wuli?
Kavidiyo: Maungano Ghakurughakuru gha Ŵakaboni ŵa Yehova Agho Ghakuchitika Chaka Chilichose
Ŵanthu ŵanandi pa charu chose ŵakwiza ku maungano agha. Manyani chifukwa chake.


text: 3 “Imwe ŵana ŵa Israyeli, pulikani mazgu agha, agho Yehova wayowoya ghakukhwaskana na imwe, ghakukhwaskana na mbumba yose iyo nkhakwera nayo kufuma mu charu cha Eguputo:2 ‘Imwe pera ndimwe namumanyani pa mbumba zose za pa charu chapasi.+Ndicho chifukwa nizamumufumbani pa maubendezi ghinu ghose.+3 Kasi ŵaŵiri ŵangendera lumoza kwambura kupangana?*4 Kasi nkhalamu yingabangura mu nkhorongo para yilije nyama?Kasi nkhalamu yiwukirano yingawuluma mu mphanji yake para yindakore kanthu?5 Kasi kayuni kangakoleka pa chipingo chapasi para pa chipingo palije nyambo?Kasi chipingo chingavwamphuka pasi uku chindakore kanthu?6 Para mbata yalira mu msumba, kasi ŵanthu ŵakumbwambwantha yayi?Usange soka lachitika mu msumba, kasi ni Yehova yayi uyo walichita?7 Pakuti Fumu Yikuru Yehova yikuchita kanthu charaKwambura kuti yavumbura chisisi chake ku ŵateŵeti ŵake zintchimi.+8 Nkhalamu yabangura!+ Ni njani wangaleka kopa?Fumu Yikuru Yehova yayowoya! Ni njani wangaleka kuchima?’+9 ‘Pharazgani ichi pa vigongwe vyakukhora vya AshidodiNa pa vigongwe vyakukhora vya mu charu cha Eguputo.Muti: “Wunganani pamoza kwimikana na mapiri gha Samariya,+Wonani chitimbaheti mukati mwakeNa vimbundi mukati mwake.+10 Pakuti ŵakumanya yayi kuchita icho ntchakunyoloka,” ndimo wayowoyera Yehova,“Ŵanthu awo ŵakusunga nkhaza na pharanyiko mu vigongwe vyawo vyakukhora.”’11 Ntheura ichi ndicho Fumu Yikuru Yehova yayowoya,‘Mulwani wazamuzingilizga charu,+Wazamumazga nkhongono zinu,Ndipo wazamuphanga vigongwe vinu vyakukhora.’+12 Ichi ndicho Yehova wayowoya,‘Nga umo muliska wakupokeskera malundi ghaŵiri panji khutu ku mulomo wa nkhalamu,Ndimo ŵana ŵa Israyeli ŵazamuponoskekera,Awo sono ŵakukhala mu Samariya pa mabedi ghapachanya na pa mipando yiwemi.’+13 ‘Pulikani na kuchenjezga nyumba ya Yakhobe,’ ndimo yayowoyera Fumu Yikuru Yehova, Chiuta wa mawumba.14 ‘Pakuti mu zuŵa ilo nizamufumbira Israyeli chifukwa cha kugaluka kwake,+Nizamweruzgaso majotchero gha ku Beteli;+Masengwe gha jotchero ghazamudumulika na kuwa pasi.+15 Nizamutimba nyumba yakukhalamo mu nyengo ya chifuku* na yakukhalamo mu nyengo ya chihanya.’‘Nyumba za mino gha zovu zizamuparanyika,+Ndipo nyumba zikuru zizamumara,’+ ndimo wayowoyera Yehova.”


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI | KASI MUNGACHITA WULI KUTI MUPULIKISKENGE BAIBOLO?
Kasi Mungachita Wuli Kuti Mukondwenge Para Mukuŵazga Baibolo?
Ŵanyake ŵakuti vikunozga kuŵazga Baibolo, apo ŵanyake ŵakuti yayi. Imwe mukuti wuli? Manyani kuti pali vinthu ivyo vikukhumbikwa kuti mukondwenge pakuŵazga Baibolo. Tiyeni tiwone ivyo mungachita.
Sankhani Baibolo lakung’anamurika makora. Manyani kuti mungakondwa yayi para mukuŵazga Baibolo ilo lili na mazgu ghakusuzga agho ŵanthu ŵali kuleka kuyowoya. Ntheura mukwenera kusankha Baibolo lipusu. Kweni mukwenera kuwoneseska kuti Baibolo ilo mukuŵazga lili kung’anamulika makora kwambura kuwuskako fundo zinyake. *
Ŵerengerani pa vinthu vyasono. Mazuŵa ghano mungaŵerengaso Baibolo pa kompyuta, foni panji pa tabuleti. Mungaŵerengera pa Intaneti panji mungachita dawunilodi. Nyengo zinyake mungawona umo fundo iyo mukuŵazga yili kulembekera pa vesi linyake panji mu Mabaibolo ghanyake. Kweniso mu viyowoyero vinyake, Baibolo likusangika lakuti mungategherezga waka. Ŵanyake ŵakutemwa kutegherezga para ŵali paulendo, ŵakuchapa, panji ŵakugwira kantchito kanyake. Namwe mungayezga nthowa iyo mukuwona kuti njiwemi kwa imwe.
Gwiliskirani ntchito vinthu ivyo vingamovwirani kupulikiska Baibolo. Mabaibolo ghanyake ghali na vinthu ivyo vingamovwirani kupulikiska ivyo mukuŵerenga. Mwachiyelezgero, ghanyake ghali na mapu. Mapu ghangamovwirani kumanya malo agho ghakuzunulika mu Baibolo na kuŵa na chithuzi cha ivyo mukuŵazga. Nkhani izo zikusangika mu magazini gha Gongwe la Mulinda na pa webusayiti ya jw.org, pa chigaŵa cha “Ivyo Baibolo Likusambizga,” zingamovwiraniso kupulikiska Baibolo.
Mungasintha. Usange mukuwona kuti mungafiska yayi kuŵazga Baibolo kufuma waka pakwamba m’paka paumaliro, mungasankha kwamba na nkhani izo mukuzitemwa chomene. Panji mungamba kuŵazga nkhani ya munthu munyake wakumanyikwa uyo wakuzunulika mu Baibolo uyo mwakhumba. Pa kabokosi kakuti “ Ŵamanyani Makora Ŵanthu Awo Ŵakuzunulika mu Baibolo,” pali mazina gha ŵanthu ŵanyake awo ŵakuzunulika Baibolo. Panyake mungasankha kwamba na nkhani kuyana na nyengo iyo vinthu vikachitikira. Wuli muyezge kuŵazga nkhani za ŵanthu aŵa kuti muŵamanye makora?
^ ndime 4 Ŵanthu ŵanandi ŵakuwona kuti Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya lili kung’anamulika makora, kwambura kuwuskako fundo zinyake panji kusazgirako kweniso lili na mazgu ghapusu. Baibolo ili ŵali kung’anamura Mbakaboni ŵa Yehova ndipo likusangika mu viyowoyero vyakujumpha 130. Mungachita dawunilodi Baibolo ili pa webusayiti ya jw.org panji mungachita dawunilodi pa JW Library app. Kweniso Ŵakaboni ŵa Yehova ŵangamupani Baibolo ili usange mukulikhumba.
Manyani Vinandi
Fundo Izo Zikovwira pa Kung’anamura Baibolo
Fundo zinkhondi izo zikawovwira pakung’anamura Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya.


text:
UMOYO WACHIKHRISTU
“Mfumu Wake Wakumanyikwa mu Vipata vya Msumba”
Mwanakazi muwemi wakuyowoya viwemi vya mfumu wake. Mu nyengo ya Themba Lemuyeli, mfumu uyo wakaŵa na mwanakazi muwemi ‘wakamanyikwanga mu vipata vya msumba.’ (Zi 31:23) Mazuŵa ghano, ŵanalume awo mbakugomezgeka ŵakuŵa ŵalara na ŵateŵeti mu mpingo. Para mbakutora, kuti ŵachite makora uteŵeti wawo vikuthemba pa wovwiri na nkharo ya ŵawoli ŵawo. (1Ti 3:4, 11) Ŵawoli ŵanthena aŵa ŵakuwongeka chomene na ŵafumu ŵawo kweniso mpingo.
Mwanakazi muwemi wakovwira mfumu wake kuti wateŵetere makora para . . .
wakumukhwimiska na mazgu ghalusungu.—Zi 31:26.
wakudandawura yayi para mfumu wake wakutangwanika na vya mpingo.—1Te 2:7, 8.
wakukhumba vinandi yayi.—1Ti 6:8.
wakumufumba yayi nkhani zachisisi za mpingo.—1Ti 2:11, 12; 1Pe 4:15.