text:
MUTU 10
Nthengwa Ntchawanangwa Chakufuma kwa Chiuta Wachitemwa
“Chingwe chakuposeka na mikusa yitatu chikudumuka luŵiro chara.”
1, 2. (a) Para ŵanthu ŵatorana waka, ntchivichi icho tingajifumba, ndipo chifukwa wuli? (b) Ni mafumbo wuli agho tidumbiskanenge mu chipaturo ichi?
KASI mukutemwa kuluta ku maukwati? Ŵanandi ŵakutemwa kuluta ku maukwati, chifukwa nyengo zanthena zikuŵa zakukondweska chomene. Mukuwona ŵakutorana ŵavwara ndiposo kuwoneka makora. Kweniso visko vyawo vikuŵa vyachimwemwe. Pa zuŵa ili, wose ŵakumwemwetera, ndipo ŵakuŵa na chigomezgo kuti vinthu viŵenderenge makora munthazi.
2 Ndipouli, tikwenera kuzomerezga kuti lero nthengwa yili pa suzgo. Apo tikugomezga kuti awo ŵatorana vinthu viŵenderenge makora, nyengo zinyake tingajifumba kuti: ‘Kasi nthengwa iyi yiŵenge yakukondweska? Kasi yikhorenge?’ Mazgoro gha mafumbo agha ghakuthemba pa umo mfumu na muwoli ŵakugomezgera ndiposo kulondezga ulongozgi wa Chiuta pa nkhani ya nthengwa. (Ŵerengani Zintharika 3:5, 6.) Ndimo ŵakwenera kuchitira mwakuti ŵakhalilire mu chitemwa cha Chiuta. Tiyeni sono tiwone umo Baibolo likuzgolera mafumbo ghanayi agha: Chifukwa wuli ŵanthu ŵakutora panji kutengwa? Usange mukukhumba kutora panji kutengwa, kasi mungasankha wuli wakuti mutorane nayo? Kasi munganozgekera wuli nthengwa? Ndipo ntchivichi chingawovwira ŵakutorana kuti ŵalutilire kukondwa mu nthengwa?
CHIFUKWA WULI ŴANTHU ŴAKUTORA PANJI KUTENGWA?
3. Chifukwa wuli chingaŵa chambura vinjeru kutora panji kutengwa pa vifukwa vyambura kwenelera?
3 Ŵanji ŵakugomezga kuti nthengwa njakukhumbikwa kuti munthu waŵe wakukondwa, ŵakuti para munthu wandatore panji kutengwa wangakhorwa yayi na umoyo nesi kuŵa wachimwemwe. Uwu mbunenesko yayi. Yesu, uyo wakaŵa wambura kutora, wakayowoya za kukhala wambura kutora panji kutengwa kuti ntchawanangwa ndipo wakachiska awo ŵangakwaniska kuti ŵachipokelere. (Mateyu 19:11, 12) Mpositole Paulosi nayo wakalongosora za uwemi wa kukhala kwambura kutora panji kutengwa. (1 Ŵakorinte 7:32-38) Yesu panji Paulosi ŵakaŵika dango chara pa nkhani iyi, nakuti, ‘kukanizga kutora’ chikuyowoyeka kuti ntchimoza mwa “visambizgo vya viŵanda.” (1 Timote 4:1-3) Ndipouli, kukhala kwambura kutora panji kutengwa kuli na chandulo chomene ku awo ŵakukhumba kuteŵetera Yehova kwambura nthimbanizgo. Ntheura chingaŵa chavinjeru yayi kutora panji kutengwa pa vifukwa vyambura kwenelera, nga nkhuchichizgika na ŵanyithu.
4. Kasi nthengwa yiwemi yikupeleka jando wuli la kulelera ŵana?
4 Kweni, kasi pali vifukwa vyakwenelera vya kutolera panji kutengwera? Enya. Nthengwa nayo ntchawanangwa chakufuma kwa Chiuta withu wachitemwa. (Ŵerengani Genizesi 2:18.) Ntheura yili na uwemi wake ndipo yili na vitumbiko. Mwachiyelezgero, nthengwa yiwemi nkhwamba kuwemi chomene kwa umoyo wa mu mbumba. Ŵana ŵakukhumbikwira malo ghamtende pamoza na ŵapapi kuti ŵaŵalerenge, kuŵalongora chitemwa, kuŵalanga, ndiposo kuŵalongozga. (Masalimo 127:3; Ŵaefeso 6:1-4) Ndipouli, kubaba ŵana ndicho ntchifukwa chekha cha kutolera panji kutengwera yayi.
5, 6. (a) Mwakuyana na Mupharazgi 4:9-12, kasi vyandulo vinyake vya ubwezi uwemi ni vichi? (b) Kasi nthengwa yingayana wuli na mkusa wa mphamikizgo zitatu?
5 Wonani lemba ilo pajintha nkhani iyi pamoza na ivyo likuyowoya: “Ŵaŵiri ŵakuluska yumoza, chifukwa ŵasangenge njombe yiwemi pa kutokatoka kwawo. Pakuti usange yumoza wawa, munyake wamuwuskenge. Kweni kasi viŵenge wuli kwa uyo wali yekha para wawa ndipo walije munyake wakuti wamuwuske? Kweniso usange ŵaŵiri ŵagona pamoza, ŵakuthukizgana. Kweni yumoza wangathukira wuli payekha? Nakuti munthu wangakaŵa yayi kuthereska uyo wali yekha, kweni ŵaŵiri ŵangimikana nayo. Ndipo chingwe chakuposeka na mikusa yitatu chikudumuka luŵiro chara.”
6 Chomene lemba ili likuyowoya za uwemi wa ubwezi. Nthengwa nayo mbubwezi. Nga umo lemba ili likulongolera, ubwezi wanthena ukupeleka chovwiro, chisangulusko, ndiposo chivikiliro. Nthengwa yikuŵa yakukhora chomene usange yikusazgapo vinandi kuluska kuŵa waka ubwezi wa ŵanthu ŵaŵiri. Nga umo vesi ili likuyowoyera, mkusa wa mphamikizgo ziŵiri ungadumuka. Kweni para mikusa yitatu yaposeka pamoza, ntchinonono kudosora. Para mfumu na muwoli ŵakulimbikira kukondweska Yehova, nthengwa yawo yikuyana waka na mkusa wa mphamikizgo zitatu. Yehova wakuŵa pakati mu nthengwa iyi, ntheura ubwezi wawo ukuŵa wakukhora nadi.
7, 8. (a) Kasi Paulosi wakaŵalembera ulongozgi wuli Ŵakhristu awo ŵakusuzgika na khumbo lakugonana? (b) Kasi Baibolo likuti tikwenera kuwona wuli nthengwa?
7 Nthengwa ndigho ni malo ghekha agho munthu wangafiskirako makhumbiro gha kugonana. Ni mu nthengwa pera, umo kugonana kukuwoneka kuti nkhwakukondweska. (Zintharika 5:18) Munthu wambura kutora panji kutengwa uyo wajumpha uwo Baibolo likuti “uwukirano,” nyengo iyo khumbo la kugonana likuŵa lankhongono chomene, wangasuzgika nipera na khumbo ili. Kwambura kujikora, makhumbiro agha ghangapangiska munthu kuŵa na nkharo yaukazuzi panji yambura kwenelera. Paulosi wakakhuŵilizgika na mzimu kulemba ulongozgi uwu ku ŵanthu ŵambura kutora panji kutengwa, wakati: “Usange ŵangajikora yayi, lekani ŵanjire mu nthengwa, chifukwa ntchiwemi kunjira mu nthengwa kuluska kugolera na makhumbiro.”
8 Kwali munthu wakutora panji kutengwa pa vifukwa wuli, ntchiwemi kuwona vinthu mwakwenelera. Nga umo Paulosi wakayowoyera, awo ŵakutora panji kutengwa “ŵaŵenge na suzgo mu thupi lawo.” (1 Ŵakorinte 7:28) Ŵanthu awo ŵali mu nthengwa ŵakusangana na masuzgo agho ŵanthu ŵambura kutora panji kutengwa ŵangasangana nagho yayi. Kweni usange mwasankha kutora panji kutengwa, kasi mungachepeska wuli masuzgo na kusazgirako vitumbiko? Nthowa yimoza ndiyo kusankha mwavinjeru wakutorana nayo.
KASI MUNGAMANYA WULI MUNTHU MUWEMI WAKUTORANA NAYO?
9, 10. (a) Kasi Paulosi wakapeleka chiyelezgero wuli pa uheni wa kupanga ubwezi na ŵanthu ŵambura kugomezga? (b) Kanandi ntchivichi chikuchitika para munthu wasulako ulongozgi wa Chiuta wa kuleka kutorana na munthu wambura kugomezga?
9 Paulosi wakakhuŵilizgika na mzimu kulemba fundo yakuzirwa chomene iyo yingalondezgeka pakusankha munthu wakutorana nayo, wakati: “Mungakakikanga mu joko pamoza na ŵambura kugomezga yayi.” (2 Ŵakorinte 6:14) Chiyelezgero chake chikajintha pa umo ŵalimi ŵakuchitira. Usange nyama ziŵiri izo zikupambana msinkhu panji nkhongono ŵazikakilira mu joko limoza, zose zisuzgikenge. Mwakuyana waka, usange wakugomezga na wambura kugomezga ŵakakilirika pamoza mu nthengwa, kwambura kukayika ŵasuzgikenge. Usange yumoza wakukhumba kukhalilira mu chitemwa cha Yehova ndipo munyake walije navyo ntchito, ŵapambanenge pakusankha vinthu vyakuzirwa mu umoyo, ndipo ntchakuwonekerathu kuti masuzgo ghaŵengepo. Lekani Paulosi wakachiska Ŵakhristu kuti ŵatorenge panji kutengwa “mu Fumu pera.”
10 Nyengo zinyake, Ŵakhristu ŵambura kutora panji kutengwa ŵakughanaghana kuti kutorana na munthu wambura chipulikano nkhuwemi kuluska phukwa ilo ŵakuŵa nalo sono. Ŵanji ŵakusulako fundo ya mu Baibolo, ndipo ŵakutorana na munthu uyo wakuteŵetera Yehova yayi. Kanandi, ivyo vikuchitika vikuŵa vyachitima. Ŵanthu ŵanthena ŵakusanga kuti ŵatorana na munthu uyo ŵakudumbiskana yayi za vinthu vyakuzirwa mu umoyo. Phukwa ilo ŵakuŵa nalo likuŵa likuru chomene kuluska ilo ŵakaŵa nalo pambere ŵandatore panji kutengwa. Chakukondweska ntchakuti pali Ŵakhristu ŵanandi ŵambura kutora panji kutengwa awo ŵakugomezga ulongozgi wa Chiuta ndipo ŵakuwulondezga mwakugomezgeka. (Ŵerengani Masalimo 32:8.) Nangauli ŵakugomezga kuti zuŵa linyake ŵazamutora panji kutengwa, ŵakulutilira kukhala ŵekha m’paka apo ŵazamusangira munthu wakutorana nayo uyo wakusopa Yehova Chiuta.
11. Ntchivichi chingamovwirani kusankha mwavinjeru wakutorana nayo? (Wonaniso bokosi lakuti “ Kasi Nkhukhumba Munthu wa Mtundu Wuli Wakutorana Nayo”.)
11 Ndipouli, chikung’anamura kuti waliyose uyo wakuteŵetera Yehova ndikuti ngwakwenelera kutorana nayo yayi. Usange mukughanaghana za kutora panji kutengwa, penjani munthu uyo wunthu wake, vilato vyauzimu, ndiposo chitemwa chake kwa Chiuta vikuyana waka na vinu. Muzga wakugomezgeka wapeleka fundo zinandi chomene pa nkhani iyi, ndipo mungachita makora kusanda fundo za mu Malemba pamoza na kulomba, na kuzilondezga para mukusankha chakuchita pa nkhani yakuzirwa iyi. *
12. Kasi mu vyaru vinyake ŵakuchita wuli pa nkhani ya nthengwa, ndipo ntchiyelezgero wuli cha mu Baibolo icho chikupeleka ulongozgi pa nkhani iyi?
12 Mu vyaru vinandi, ni dango kuti ŵapapi ŵapenjerenge mwana wawo munthu wakutorana nayo. Mu vyaru ivi, ŵanthu wose ŵakugomezga kuti ŵapapi ŵali na vinjeru ndiposo ŵakumanya vinandi, ndipo ivi vingawovwira kuti ŵasankhe makora pa nkhani yakuzirwa iyi. Kanandi nthengwa zanthena zikwenda makora, nga umo zikaŵira mu nyengo yakale. Ivyo Abrahamu wakachita pakutuma muteŵeti wake kukapenjera Yisake mwanakazi, ntchisambizgo ku ŵapapi awo ŵangakhumba kuchita nthena mazuŵa ghano. Mtima wa Abrahamu ukaŵa pa ndalama panji kukhupuka kwa munthu yayi. Kweni wakayezgayezga kusangira Yisake mwanakazi pakati pa ŵanthu awo ŵakasopanga Yehova. *
KASI MUNGANOZGEKERA WULI NTHENGWA YIWEMI?
13-15. (a) Kasi fundo iyo yikusangika pa Zintharika 24:27, yingawovwira wuli mwanalume uyo wakunozgekera kutora? (b) Kasi mwanakazi wangachitachi kuti wanozgekere nthengwa?
13 Usange mukughanaghanira za nthengwa, mungachita makora kujifumba kuti, ‘Kasi nili wakunozgeka nadi?’ Zgoro kuti likuthemba pa umo mukujipulikira pa nkhani ya chitemwa, kugonana, ubwezi, panji kubaba ŵana yayi. Kweni pali vilato vinyake ivyo uyo wazamuŵa mfumu panji muwoli wakwenera kughanaghanira.
14 Mwanalume uyo wakupenja mwanakazi wakwenera kughanaghanira mwakupwelelera fundo iyi: “Nozga makora mulimo wako kuwaro, ndipo nozga vyose vya mu munda. Kufuma apo, uzenge nyumba yako.” (Zintharika 24:27) Kasi fundo njakuti wuli apa? Mu nyengo yakale, usange mwanalume wakukhumba ‘kuzenga nyumba yake,’ panji kuŵa na mbumba, wakeneranga kujifumba kuti, ‘Kasi nili wakunozgeka kupwelelera na kovwira muwoli wane ndiposo ŵana awo ŵangaŵapo?’ Chakwamba wakeneranga kugwira ntchito, kupwelelera minda yake, panji ivyo walima. Fundo iyi yikugwiraso ntchito lero. Mwanalume uyo wakukhumba kutora wakwenera kunozgekera kuyegha udindo. Chikuru wali makora waka, wakwenera kugwira ntchito. Mazgu gha Chiuta ghakulongora kuti mwanalume uyo wakupwelelera yayi mbumba yake mwakuthupi, maghanoghano, ndiposo mwauzimu ni muheni chomene kuluska wambura chipulikano.
15 Mwanakazi uyo wasankha kutengwa nayo wakuzomera kuyegha maudindo ghakuzirwa. Baibolo likuyowoya za maluso ndiposo mikhaliro iyo muwoli wakwenera kuŵa nayo apo wakovwira mfumu wake na kupwelelera ŵamunyumba yake. (Zintharika 31:10-31) Ŵanalume na ŵanakazi awo ŵakuchimbilira mu nthengwa kwambura kunozgekera kuyegha maudindo agho ghakuŵapo, ŵakujighanaghanira ŵekha, ŵakutondeka kughanaghana ivyo ŵangachitira munyawo uyo ŵatoranenge nayo. Kweni chakuzirwa chomene ntchakuti awo ŵakughanaghana za kutora panji kutengwa ŵakwenera kuŵa ŵakunozgeka mwauzimu.
16, 17. Kasi awo ŵakunozgekera nthengwa ŵakwenera kughanaghanira fundo wuli za mu Malemba?
16 Kunozgekera nthengwa kukusazgapo kulanguruka pa milimo iyo Chiuta wali kupeleka kwa mfumu na muwoli. Mwanalume wakwenera kumanya ng’anamuro la kuŵa mutu mu mbumba Yachikhristu. Mulimo uwu ngwakuti umuchitiske kuŵa wankhaza yayi. Kweni wakwenera kuyezga umo Yesu wakulongozgera. (Ŵaefeso 5:23) Mwakuyana waka, mwanakazi uyo ni Mkhristu wakwenera kumanya mulimo wakuchindikika wa muwoli. Kasi waŵenge wakunozgeka kujilambika ku “dango la mfumu wake”? (Ŵaroma 7:2) Iyo wali kale pasi pa dango la Yehova na la Khristu. (Ŵagalatiya 6:2) Mazaza gha mfumu wake mu mbumba nagho ni dango. Kasi wangakhozgera na kujilambika ku dango la munthu wambura kufikapo? Usange wakuwona kuti wangachita yayi, wangachita makora kuleka kutengwa.
17 Kweniso waliyose wakwenera kuŵa wakunozgeka kupwelelera vya munyake. (Ŵerengani Ŵafilipi 2:4.) Paulosi wakalemba kuti: “Namwe waliyose payekha watemwenge muwoli wake umo wakujitemwera yekha. Ndipo muwoli nayo wachindikenge chomene mfumu wake.” Mwakukhuŵilizgika na mzimu wa Chiuta, Paulosi wakamanya kuti mwanalume wakukhumba kuti wawonenge kuti muwoli wake wakumuchindika. Ndipo muwoli nayo wakukhumba kuti wawonenge kuti wakutemweka na mfumu wake.
Para ŵali pa chibwezi, ŵanandi ŵakutemwa kuŵa na munthu wakuŵapelekezga
18. Chifukwa wuli awo ŵakukhumba kutorana ŵakwenera kujikora para ŵali pa chibwezi?
18 Ipo nyengo ya chibwezi, yikwenera kuŵa ya kuseŵelera waka yayi. Ni nyengo yakuti mwanalume na mwanakazi ŵamanye umo ŵangachitira vinthu mwakwenelera kwa yumoza na munyake, kuwona usange chingaŵa chavinjeru kuti ŵatorane. Kweniso ni nyengo yakuŵira ŵakujikora. Chiyezgo cha kukhumba kuŵa pafupi kwa yumoza na munyake chingaŵa chikuru chomene, nakuti ntchakawiro kudokerana. Ndipouli, awo ŵakutemwana nadi ŵagegenge kachitiro kose ako kangapweteka mwauzimu uyo ŵakumutemwa. (1 Ŵatesalonika 4:6) Ntheura usange muli pa chibwezi, jikorani; mungasanga chandulo na mukhaliro uwu mu umoyo winu wose, kwali mutoranenge panji yayi.
KASI MUNGACHITA WULI KUTI NTHENGWA YIKHORE?
19, 20. Kasi Ŵakhristu ŵakwenera kupambana wuli na ŵanthu ŵanandi lero pa umo ŵakuwonera nthengwa? Pelekani chiyelezgero.
19 Usange ŵakutorana ŵakukhumba kuti nthengwa yawo yikhore, ŵakwenera kuliwona makora phangano. Mu umoyo, nthengwa mbumaliro yayi; kweni nkhwamba waka, nkhwamba kwa chinthu icho Yehova wakanozga kuti chileke kumara. (Genizesi 2:24) Ntchachitima kuti ndimo ŵanthu ŵanandi ŵakuwonera yayi mazuŵa ghano. Mu vyaru vinyake, ŵanthu ŵakuwona kuti kutorana kukuyana waka na kukaka nkhululira vingwe viŵiri. Ŵakumanya yayi kuti ichi chikulongora umo ŵanandi ŵakuwonera nthengwa. Chifukwa wuli? Nangauli nkhululira yiwemi yikuŵa yakukhora, kweni fundo yinyake yakuzirwa njakuti yingakakika na kusutulika kwambura kusuzga.
20 Ŵanthu ŵanandi mazuŵa ghano ŵakuwona nthengwa kuŵa ya umoyo wose yayi. Ŵakunjiramo luŵiro mu nthengwa chifukwa ŵakughanaghana kuti yiwovwirenge pa ivyo ŵakukhumba, kweni ŵakukhazga kuti ŵafumengemo malinga yamba kusuzga. Kweni kumbukani kuti Baibolo likuyaniska ubwezi wa mu nthengwa na mkusa. Mikusa panji vingwe vyakwendeskera ngalaŵa vikupangika kuti vikhalenge nyengo yitali, kwambura kuzunguluka panji kukhululuka, nanga kungaŵa chimphepo chikuru. Mwakuyana waka, nthengwa yili kunozgeka kuti yikhaliskenge. Kumbukani kuti Yesu wakati: “Icho Chiuta wagumanya pamoza munthu waleke kupatura.” (Mateyu 19:6) Usange mwatora panji kutengwa, namweso mukwenera kuwona nthengwa mwakuyana waka. Kasi phangano lanthena likupangiska nthengwa kuŵa yinonono? Yayi.
21. Kasi mfumu na muwoli ŵakwenera kulutilira kuwonana wuli, ndipo ntchivichi chingawovwira kuchita nthena?
21 Mfumu na muwoli ŵakwenera kulutilira kuwonana mwakwenelera. Usange waliyose wakuŵika mtima pa viwemi ivyo munyake wakuyezgayezga kuchita, nthengwa yiŵenge yachimwemwe na yakukondweska. Kasi ntchambura mahara kuwona vinthu mu nthowa iyi mwa munthu wambura kufikapo? Yayi. Nyengo zose Yehova wakuwona vinthu umo viliri nadi, ndipouli wakulutilira kutiwona mwakwenelera. Wamasalimo wakafumba kuti: “Imwe Ya, muŵenge kuti mukuŵanika maubudi, kasi ni njani wangima, A Yehova?” (Masalimo 130:3) Ŵafumu na ŵawoli nawo ŵakwenera kuwonana mwakwenelera na kugowokerana.
22, 23. Kasi Abrahamu na Sara ŵakupeleka chakuwonerapo wuli ku ŵakutorana lero?
22 Para vilimika vikuluta, nthengwa iyo njakukhora yingaŵa yakukondweska chomene. Baibolo likutiphalira za nthengwa ya Abrahamu na Sara apo ŵakaŵa ŵachekuru. Umoyo wawo ukaŵa wambura maunonono na masuzgo yayi. Ghanaghanirani umo vikaŵira kwa Sara, mwanakazi uyo wakwenera kuti wakaŵa na vilimika 60. Wakafumako ku chikaya chawo mu msumba usambazi wa Uri na kwamba kukhala mu mahema umoyo wake wose. Ndipouli, wakajilambika ku udangiliri wa mfumu wake. Pakuŵa movwiri wakwenelera nadi kwa Abrahamu, mwantchindi wakamovwiranga kuti ivyo iyo wadumura vyendenge makora. Kweniso kujilambika kwake kukaŵa kwa dango waka yayi. Nanga ni “mu mtima wake,” wakachemanga mfumu wake kuti fumu. (Genizesi 18:12; 1 Petrosi 3:6) Wakachindikanga Abrahamu kufumira mu mtima.
23 Kweni ichi chikulongora kuti nyengo zose Abrahamu na Sara ŵakawonanga vinthu mwakuyana yayi. Pa nyengo yinyake Sara wakapeleka sachizgo ilo ‘likamukwiyiska chomene’ Abrahamu. Ndipouli, mwa kuphalirika na Yehova, Abrahamu wakapulikira mwakujiyuyura mazgu gha muwoli wake, ndipo paumaliro mbumba yira yikasanga chandulo. (Genizesi 21:9-13) Lero, ŵafumu na ŵawoli, nanga ni awo ŵakhala mu nthengwa vilimika vinandi, ŵangasambira vinandi ku ŵakutorana ŵakopa Chiuta aŵa.
24. Kasi ni nthengwa za mtundu wuli izo zikuchindika Yehova Chiuta, ndipo chifukwa wuli?
24 Mu mpingo Wachikhristu, muli nthengwa zinandi chomene zakukondweska, nthengwa izo ŵawoli ŵakuchindika chomene ŵafumu ŵawo, ndipo ŵafumu nawo ŵakutemwa na kuchindika ŵawoli ŵawo. Kweniso wose ŵakuchitira vinthu pamoza mwakuti kuchita khumbo la Yehova kuŵenge pakwamba mu vyose. Usange mwasankha kutora panji kutengwa, ipo mphanyi mwasankha mwavinjeru wakutorana nayo, kunozgekera makora nthengwa, ndiposo kulimbikira kuti muzakaŵe na nthengwa yamtende na yachitemwa iyo yikuchindika Yehova Chiuta. Para mwachita nthena, nthengwa yinu yizamumovwirani nadi kuti mukhalilire mu chitemwa cha Chiuta.
^ ndime 11 Wonani mutu 2 mu buku la Umo Mbumba Yingaŵira Yacimwemwe, lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.
^ ndime 12 Ŵapapi ŵanji ŵakale ŵakaŵa na ŵanakazi ŵanandi. Apo Yehova wakachitanga vinthu na ŵapapi aŵa kweniso Israyeli wakuthupi, wakazomerezga mitala kuchitika. Kuti ndiyo wakambiska yayi, kweni wakayilekelera waka. Ndipouli, Ŵakhristu ŵakukumbuka kuti Yehova wakuzomerezgaso mitala yayi pakati pa awo ŵakumusopa.
Manyani Vinandi
Ivyo Vingawovwira Nthengwa Kuŵa Yakukhora na Yachimwemwe
Vinthu 5 ivyo vingawovwira kuti nthengwa yiŵe yakukhora na yachimwemwe


c: text/html

text: 38 Penepapo Yehova wakamuzgora Yobu kufumira mu chimphepo:+2 “Kasi ni njani uyo wakujanda ulongozgi waneNa kuyowoya kwambura kumanya?+3 Uvware zikhore nga ni mwanalume,Nikufumbenge, ndipo unizgore.4 Kasi ukaŵa nkhu apo nkhajinthanga charu chapasi?+Niphalira, usange ukughanaghana kuti ukumanya.5 Ni njani uyo wakaŵika vipimo vyake, para ukumanya,Panji ni njani uyo wakanyoloska chingwe chakupimira pachanya pake?6 Kasi ntchindamiro zake zikajintha pa vichi,Panji ni njani uyo wakaŵika libwe lake lapakona,+7 Apo nyenyezi zamulenji+ zikachemerezga pamoza mwachimwemwe,Apo ŵana wose ŵa Chiuta*+ ŵakamba kuchemerezga mwakukondwa?8 Ni njani wakajara vijaro vya nyanja,+Yikati yafuma mu nthumbo,9 Apo nkhayivwarika mabinguNa kuyivunga mu mdima ukuru,10 Apo nkhayiŵikira vigoti vyane,Na kuŵika mitambiko na vijaro vyake mu malo ghake,+11 Ndipo nkhati, ‘Uwelere apa, kulutilira chara,Apa ndipo majigha ghako ghakujikuzga ghagoterenge’?+12 Kasi uli kulangurapo mulenji,Panji kuphalira matandakucha kumanya malo ghake,+13 Kuti ukore vigoti vya charu chapasi,Na kusunkhunya ŵaheni kuti ŵafumemo?+14 Charu chikuzgoka nga ni dongo kusi kwa chidindo,Ndipo ndondo zake zikuwoneka laŵalaŵa nga mpha chakuvwara.15 Kweni ŵaheni ŵakunoreka ungweru,Ndipo woko lawo lakukwezgeka likuphyoka.16 Kasi wakhilirako ku mbwiwi za nyanja,Panji kufikapo pa ndimba ya maji?+17 Kasi vipata vya nyifwa+ vyavumbukwa kwa iwe,Panji wawona vipata vya mdima bii?*+18 Kasi ukumanya usani wose wa charu chapasi?+Niphalira usange ukumanya vyose ivi.19 Kasi ungweru ukukhala ku chigaŵa ntchi?+Ndipo malo gha mdima ghali nkhu,20 Kuti ulute navyo ku malo ghawoNa kumanya nthowa zakulutira ku vikaya vyake?21 Kasi ukumanya ichi chifukwa chakuti ukaŵa wababika kale,Ndiposo chifukwa chakuti vyaka* vyako ni vinandi chomene?22 Kasi wanjiramo mu nthamba za chiwuvi,+Panji kuwona nthamba za vula yamalibwe,+23 Izo nasungira nyengo ya suzgo,Pa zuŵa la mbembe na nkhondo?+24 Kasi ungweru* ukuthandazgika kufuma ku chigaŵa ntchi,Ndipo mphepo ya kumafumiro gha dazi iyo yikuputa pa charu chapasi yikufuma nkhu?+25 Ni njani wali kujima migelo ya maji ghakututukaNa kupangira nthowa bingu la ŵaleza,+26 Kulokweska vula ku malo ghambura kukhala munthu,Mu mapopa, umo mulije na ŵanthu,+27 Kukhorweska charu chakunangika chamayiyiNa kumezga utheka?+28 Kasi vula yili na wiske,+Panji ni njani wakababa manthonyezi gha jumi?+29 Kasi maji ghakukhoma ghakafuma mu nthumbo ya njani,Ndipo ni njani wakababa chiwuvi chakukhoma chakuchanya,+30 Apo maji ghakuŵa nga ghabenekelereka na libwe,Ndipo pachanya pa ndimba ya maji pakukhoma gwaa?+31 Kasi ungakaka vingwe vya chipingausiku cha Kima,Panji kufwatura vingwe vya chipingausiku cha Kesili?+32 Kasi ungafumiska chipingausiku* mu nyengo yake?Panji kulongozga chipingausiku cha Ashi pamoza na ŵana ŵake?33 Kasi ukumanya malango agho ghakulongozga vinthu vyakuchanya,+Panji kasi ungaŵika mazaza ghawo pa charu chapasi?34 Kasi ungakwezga mazgu ghako ku mabingu,Kuti maji ghanandi ghize na kukubenekelera?+35 Kasi ungatuma ŵaleza?Kasi ŵangiza kwa iwe na kuyowoya kuti, ‘Ndise pano!’?36 Ni njani wakaŵika vinjeru mu mabingu,*+Panji uyo wakapeleka mahara ku vinthu vyamumlengalenga?+37 Ni njani wali na vinjeru vinandi mwakuti wangapenda mabingu,Panji ni njani wangasendeka viŵiya vya maji ghakuchanya,+38 Para fuvu likukhutuka na kuzgoka mathipa,Ndipo mabuma* gha pa charu chapasi ghakukorana pamoza?39 Kasi nkhalamu ungayikolera nyamaPanji kukhutiska njara ya ŵana ŵa nkhalamu,+40 Para zikujoŵelera mu michembo yawo,Panji apo zikuŵendelera mu malo ghawo?41 Ni njani wakunozgera chakurya chaholi*+Para twana twake tukulilira wovwiri kwa ChiutaNa kuyingayinga chifukwa chakuti palije chakurya?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
‘Ŵikani Maghanoghano Ghinu pa Vinthu vya Mzimu Kuti Musange Umoyo na Mtende’
“Awo ŵakwenda mwakuyana na mzimu, ŵakughanaghana vinthu vya mzimu.”—ROM. 8:5.
SUMU: 57, 52
1, 2. Chifukwa wuli chaputara 8 cha buku la Ŵaroma chikuyowoya chomene za Ŵakhristu ŵakuphazgika?
PAKUTI chaka chilichose tikukumbukira nyifwa ya Yesu, kasi muli kuŵerengapo lemba la Ŵaroma 8:15-17? Lemba ili likulongosora umo Ŵakhristu ŵanyake ŵakumanyira kuti mbakuphakazgika. Mzimu utuŵa ukuŵachitira ukaboni pamoza na mzimu wawo. Ndipo vesi lakwamba mu chaputara 8 likuyowoya za iwo kuti “ŵali mu umoza na Khristu Yesu.” Kweni kasi lemba la Ŵaroma chaputara 8 likuyowoya za ŵakuphakazgika pera? Kasi likuyowoyaso za Ŵakhristu awo ŵali na chigomezgo chakuzakhala pa charu chapasi?
2 Chaputara ichi chikuyowoya chomene za Ŵakhristu ŵakuphakazgika. Ŵakupokera “mzimu” wa awo ŵakulindilira Chiuta kuti ‘waŵatore kuŵa ŵana ŵake, ndiposo kuti mathupi ghawo ghafwatulike.’ (Rom. 8:23) Ŵakhristu ŵakuphakazgika ŵamuŵa ŵana ŵa Chiuta kuchanya. Ivi vili nthena chifukwa para iwo ŵabatizika na kuŵa Ŵakhristu, Chiuta wakuŵawombora na sembe, wakuŵagowokera zakwananga zawo, ndipo wakuŵawona kuti mbarunji nga ŵana ŵauzimu.—Rom. 3:23-26; 4:25; 8:30.
3. Chifukwa wuli awo ŵali na chilindizga chakuzakakhala pa charu chapasi nawo ŵangasanga phindu na Ŵaroma chaputara 8?
3 Kweniso chaputara 8 cha buku la Ŵaroma chikuyowoyaso za awo ŵali na chigomezgo chakuzakakhala pa charu chapasi, chifukwa Chiuta wakuŵawona kuti nawo mbarunji. Tikumanya fundo iyi chifukwa cha mazgu agho Paulosi wakalemba kukwambilira mu kalata yake. Mu chaputara 4, wakayowoyapo za Abrahamu. Abrahamu wakaŵa na chipulikano. Wakaŵako pambere Chiuta wandapeleke Malango ku Ŵaisrayeli, kweniso pambere Yesu wandatiwombore ku zakwananga zithu. Kweni Yehova wakati wawona chipulikano cha Abrahamu, wakamupima kuti ni murunji. (Ŵerengani Ŵaroma 4:20-22.) Mazuŵa ghano napo Yehova wangatiwona kuti ndise ŵarunji, Taŵakhristu ŵakugomezgeka ise tili na chigomezgo chakuzakakhala na umoyo wamuyirayira pa charu chapasi. Ntheura ulongozgi wa pa Ŵaroma chaputara 8 uwo ukuluta ku Ŵakhristu ŵakuphakazgika, nase ungatovwira.
4. Kasi lemba la Ŵaroma 8:21 likutichiska kuti tighanaghanire fumbo wuli?
4 Pa Ŵaroma 8:21, pali ukaboni wakuti charu chiphya chizenge nadi. Vesi ili likutilayizga kuti “chilengiwa chizamufwatuka ku wuzga wa kuvunda na kuŵa na wanangwa wauchindami wa ŵana ŵa Chiuta.” Kwali tizamuŵa mu charu chiphya, kwali tizamupokera njombe kuchanya, fumbo ndakuti, kasi mukugomezga kuti muzamupokera nadi njombe yinu? Chaputara 8 cha buku la Ŵaroma chili na ulongozgi uwo ugamovwirani kuti muzakapokere njombe yinu.
“KUGHANAGHANIRA VYA THUPI”
5. Kasi pa Ŵaroma 8:4-13, Paulosi wakayowoya nkhani wuli yakuzirwa?
5 Ŵerengani Ŵaroma 8:4-13. Lemba la Ŵaroma chaputara 8 likuyowoya za ŵanthu awo ŵakwenda “mwakuyana na makhumbiro gha thupi,” kweniso awo ŵakwenda “mwakuyana na mzimu.” Ŵanyake ŵangaghanaghana kuti mazgu agha ghakulongora mphambano pakati pa awo ŵali mu unenesko panji yayi. Kweniso awo Mbakhristu panji yayi. Kweni Paulosi wakalemberanga awo ŵakaŵa mu Romu, wakati: “Imwe muli mu Romu, imwe Chiuta wakumutemwani ndipo mukuchemeka kuŵa ŵatuŵa.” (Rom. 1:7) Pa lemba ili, Paulosi wakapambaniskanga Ŵakhristu awo ŵakendanga mwakuyana na makhumbiro gha thupi na Ŵakhristu awo ŵakendanga mwakuyana na mzimu. Pakaŵa mphambano wuli?
6, 7. (a) Kasi mazgu ghakuti “thupi” ghangang’anamurachi mu Baibolo? (b) Kasi mazgu ghakuti “thupi” agho Paulosi wakayowoya pa Ŵaroma 8:4-13, ghakung’anamurachi?
6 Ghanaghanirani mazgu ghakuti “thupi.” Kasi Paulosi wakang’anamurangachi pakuyowoya mazgu agha? Mazgu ghakuti “thupi” ghali na mang’anamuro ghanandi mu Baibolo. Nyengo zinyake, ghangang’anamura thupi leneko. (Rom. 2:28; 1 Kor. 15:39, 50) Kweniso ghangang’anamura ubali. Yesu “wakafuma mu mphapu ya Davide mwakuyana na thupi,” ndipo Paulosi wakawonanga Ŵayuda nga “mbana kuyana na thupi.”—Rom. 1:3; 9:3.
7 Kweni ivyo Paulosi wakalemba mu chaputara 7 cha buku la Ŵaroma, vikutovwira kupulikiska mazgu ghakuti “thupi” agho ghali pa Ŵaroma 8:4-13. Wakayaniska mazgu ghakuti “tikakhalanga mwakuyana na thupi” na mazgu ghakuti “makhumbiro ghakwananga” agho panyengo iyo “ghakagwiranga ntchito mu mathupi [ghawo].” (Rom. 7:5) Fundo iyi yikutovwira kupulikiska ng’anamuro la mazgu agho Paulosi wakayowoya, ghakuti “awo ŵakwenda mwakuyana na makhumbiro gha thupi, ŵakuŵika maghanoghano ghawo pa vinthu vya thupi.” Paulosi wakayowoyanga za ŵanthu awo ŵakwendera makhumbiro ghawo, panji awo chifukwa cha kwananga, nyengo zose ŵakughanaghanira waka makhumbiro ghawo. Unenesko ngwakuti ŵanthu aŵa, ni awo ŵakulondezga waka makhumbiro ghawo ghaheni, kwali nga uzaghali panji maghanoghano ghanyake.
8. Chifukwa wuli chikaŵa chakwenelera kuti Paulosi wachenjezge Ŵakhristu ŵakuphakazgika pa nkhani ya “kwenda mwakuyana na thupi”?
8 Kweni nyengo zinyake mungajifumba kuti, chifukwa wuli Paulosi wakachenjezga Ŵakhristu ŵakuphakazgika uheni wakwenda “mwakuyana na makhumbiro gha thupi”? Kasi fundo iyi yikukhwaskaso Ŵakhristu mazuŵa ghano awo Chiuta wakuŵachema ŵabwezi ŵake, kweniso wakuŵawona kuti mbarunji? Enya. Chachitima ntchakuti, Mkhristu waliyose wangamba kwenda mwakuyana na makhumbiro gha thupi lakwananga. Mwachiyelezgero, Paulosi wakalemba kuti ŵanyake pakati pa ŵabali ŵa ku Romu ŵakaŵa ŵazga “ŵa makhumbiro ghawo.” Vingachitika kuti ŵakadokeranga uzaghali, chakurya, chakumwa, panji vinthu vinyake. Ŵanyake mwa iwo ‘ŵakapusikanga ŵanthu ŵawemi.’ (Rom. 16:17, 18; Fil. 3:18, 19; Yuda 4, 8, 12) Kumbukani kuti panyengo iyo, mubali munyake wa ku Korinte wakakhala na “muwoli wa awiske.” (1 Kor. 5:1) Lekani Chiuta wakatuma Paulosi kuti wachenjezge Ŵakhristu za uheni wa kuŵika “maghanoghano ghawo pa vinthu vya thupi.”—Rom. 8:5, 6.
9. Ni vinthu wuli ivyo Paulosi wakang’anamuranga yayi pa Ŵaroma 8:6?
9 Chenjezgo ili lichalipo m’paka sono. Para Mkhristu wateŵetera Chiuta vyaka vinandi, wangamba kuŵika maghanoghano pa vinthu vya thupi. Fundo iyi yikung’anamura kuti ntchiheni yayi para Mkhristu nyengo zinyake wakughanaghana vya chakurya, ntchito, vyakusanguluska panji vya chitemwa. Vinthu ivi ni vyakukhumbikwa kwa muteŵeti wa Chiuta waliyose. Yesu wakaryanga chakurya, ndipo nyengo yinyake wakaryeskapo ŵanthu. Nyengo zinyake wakasangwangapo. Ndipo Paulosi wakalemba vyakukhwaskana na khumbiro panji chitemwa pakati pa ŵanthu ŵakutorana.
10. Kasi mazgu gha pa Ŵaroma 8:5, 6, agho ghakuti “ŵakuŵika maghanoghano ghawo,” ghakung’anamurachi?
10 Kasi Paulosi wakang’anamurangaso vichi apo wakati, “kuŵika maghanoghano pa vinthu vya thupi”? Lizgu Lachigiriki ilo Paulosi wakayowoya likung’anamura “kuŵika maghanoghano panji mtima pa chinthu chinyake, kwendera maghanoghano ghako, panji kugomezga chomene vya m’mutu wako.” Awo ŵakukhala mwakuyana na thupi, ŵakuchita waka chilichose icho mtima wawo wakwananga waŵatuma. Munthu munyake wakusambira chomene wakalongosora fundo ya pa Ŵaroma 8:5, wakati: “Ŵakuŵika maghanoghano ghawo pa vinthu ivyo vikuŵakondweska chomene. Iwo ŵakutemwa kuyowoya, kuchita, kweniso kulumba chomene vinthu vya thupi.”
11. Ni vinthu wuli ivyo tikwenera kughanaghanira para tikujifumba kuti, ‘kasi nkhutemwa chomene vichi?’
11 Chikaŵa chakuzirwa kuti Ŵakhristu ŵa ku Romu ŵasande chomene ivyo ŵakatemwanga pa umoyo wawo. Kasi umoyo wawo ukaŵa chomene pa “vinthu vya thupi?” Nase tikwenera kusanda vinthu ivyo tikutemwa chomene. Kasi tikutemwa chomene vichi? Kasi ivyo tikutemwa kuyowoya vikulongorachi? Kasi zuŵa lililose tikutemwa kuchita vichi? Vingachitika kuti ŵanyake ŵakutemwa kulaŵa mitundu yakupambanapambana ya moŵa, kutozga nyumba yawo, kusanga masitayelo ghaphya gha vyakuvwara, bizinesi, kutembeya, na vinyake. Vinthu ivi ni viheni yayi chifukwa ni vyakukhumbikwa pa umoyo wa munthu. Mwachiyelezgero, Yesu nyengo yinyake wakapanga vinyo, ndipo Paulosi wakaphalira Timote kuti wamwengepo “vinyo pachoko.” (1 Tim. 5:23; Yoh. 2:3-11) Kweni kasi Yesu na Paulosi, “nyengo zose ŵakakhaliranga waka kuyowoya, kumwa, na kulumba chomene” vinyo? Kasi ivyo ‘ŵakayowoyanga nyengo zose,’ vikulongora kuti ŵakatemwanga chomene vinyo? Yayi. Ise ke? Kasi ise tikutemwa chomene vichi?
12, 13. Chifukwa wuli ivyo tikughanaghana ni nkhani yikuru?
12 Ntchakuzirwa chomene kujifumba mafumbo agha. Chifukwa wuli? Paulosi wakalemba kuti: “Kughanaghanira vya thupi ni nyifwa.” (Rom. 8:6) Fundo iyo Paulosi wakayowoya njakuzirwa chomene kuyighanaghanira, chifukwa tingafwa mwauzimu, ndipo kunthazi tingazakafwa mwakuthupi. Kweni Paulosi wakang’anamuranga kuti para munthu ‘wakughanaghanira vya thupi’ ndikuti wafwa kale yayi. Wangasintha. Ghanaghanirani za munthu munyake wa ku Korinte uyo wakatemwanga “vya thupi” ndipo pamanyuma wakasezgeka mu mpingo. Kweni wakasintha. Wakaleka kwenda mwakuyana na thupi ndipo wakamba kwenda pa nthowa yiwemi.—2 Kor. 2:6-8.
13 Para munthu wa ku Korinte wakasintha, ndikuti mazuŵa ghano napo Mkhristu uyo wachitanga vinthu viheni chomene nayo wangasintha. Chenjezgo ilo Paulosi wakayowoya lakuti tileke ‘kuŵika maghanoghano pa vinthu vya thupi,’ likwenera kovwira Ŵakhristu kusintha apo mphakwenelera.
“KUGHANAGHANIRA VYA MZIMU”
14, 15. (a) Kasi tikwenera ‘kuŵika maghanoghano’ ghithu pa vichi? (b) Ntchivichi icho “kughanaghanira vya mzimu,” kukung’anamura yayi?
14 Paulosi wakati wachenjezga pa nkhani ya “kughanaghanira vya thupi,” wakayowoya fundo yakukhozga chomene, wakati: “Kughanaghanira vya mzimu mbumoyo na mtende.” Ni mwaŵi ukuru chomene kuzakasanga umoyo na mtende. Kweni kasi tingachita wuli kuti tizakasange njombe iyi?
15 Para tikuti “kughanaghanira vya mzimu,” chikung’anamura kuti palipose mbwe tighanaghanirenge waka vinthu vyauzimu yayi. Panji chikung’anamura kuti nyengo zose tighanaghanirenge na kuyowoya waka vya Baibolo, umo tikutemwera Chiuta, na ivyo tikulindizga munthazi yayi. Kumbukani kuti Paulosi na ŵanyake awo ŵakakondweskanga Chiuta, nawo ŵakachitanga vinthu nga ndise. Ŵakaryanga na kumwa. Ŵanandi ŵakatoranga na kukondwa na mabanja ghawo. Kweniso ŵakagwiranga ntchito kuti ŵapwelelere mabanja ghawo.—Mrk. 6:3; 1 Tes. 2:9.
16. Nangauli Paulosi wakachitanga ntchito zinyake zakuthupi, kweni kasi ntchivichi icho chikaŵa chakuzirwa chomene kwa iyo?
16 Kweni ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakale ŵakakana kuti vinthu vyakuthupi ndivyo viŵe vyakuzirwa chomene pa umoyo wawo. Nangauli Paulosi wakagwiranga ntchito ya kupanga mahema, kweni Baibolo likuyowoya kuti ndivyo Paulosi wakawonanga kuti ni vyakuzirwa chomene pa umoyo wake yayi. Wakawonanga kuti ntchito ya kupharazga na kusambizga ndiyo njakuzirwa chomene. (Ŵerengani Milimo 18:2-4; 20:20, 21, 34, 35.) Paulosi wakachiska ŵabali na ŵadumbu ŵa ku Romu kuti nawo ndimo ŵachitirenge. Wakaghanaghaniranga na kuchita vinthu vyauzimu. Ŵakhristu ŵa ku Romu ŵakeneranga kuchita nga ndiyo. Ndipo nase ndimo tikwenera kuchitira.—Rom. 15:15, 16.
17. Kasi umoyo withu uŵenge wuli para tikuŵika maghanoghano ghithu pa vya mzimu?
17 Kasi pali uwemi wuli para tikughanaghanira vya mzimu? Lemba la Ŵaroma 8:6 likuzgora kuti: “Kughanaghanira vya mzimu mbumoyo na mtende.” Fundo iyi, yikung’anamura kuti maghanoghano ghithu ghakwenera kulongozgeka na mzimu utuŵa, kweniso tikwenera kuchita ivyo Chiuta wakukhumba. Nyengo zose para tikuŵika vinthu “vya mzimu” pakwamba, tiŵenge ŵakukhorwa ndiposo ŵakukondwa. Paumaliro tizamusanga umoyo wambura kufwa kuchanya panji umoyo wamuyirayira pa charu chapasi.
18. Kasi tikusanga wuli mtende para ‘tikughanaghanira vya mzimu’?
18 Tiyeni tiwone fundo yakuti, ‘kughanaghanira vya mzimu ni . . . mtende.’ Ŵanthu ŵanandi ŵalije mtende mu mtima. Apo ŵanyithu ŵakusuzgika kupenja mtende, ise tili nawo kale. Tikuŵikapo mtima kuti tiŵe pa mtende na waliyose mu banja lithu kweniso mu mpingo. Ndipo tikumanya makora kuti tose ndise ŵakwananga. Nyengo zinyake tingapambana maghanoghano. Tose tikulondezga ulongozgi wa Yesu, wakuti: “Ukawezgerepo dankha mtende na mubali wako.” (Mat. 5:24) Chikuŵa chipusu kuchita nthena para tamanya kuti mubali panji mudumbu, nayo wakuteŵetera “Chiuta uyo wakupeleka mtende.”—Rom. 15:33; 16:20.
19. Kasi tingaŵa pa mtende na njani para tikughanaghanira vya mzimu?
19 Kweniso pali mtende unyake wakuzirwa chomene. Para ‘tikughanaghanira vya mzimu,’ tikuŵa pa mtende na Mulengi withu, Yehova. Yesaya wakalemba mazgu agho ghakufiskika chomene mazuŵa ghano kuluska kale, ghakuti: “Musungilirenge awo ŵakuyegamira kwa imwe fikepo. Muŵapenge mtende wambura kumara, chifukwa ŵakuthemba imwe.”—Yes. 26:3; ŵerengani Ŵaroma 5:1.
20. Chifukwa wuli tikwenera kulondezga ulongozgi wa mu chaputara 8 cha buku la Ŵaroma?
20 Kwali ndise Ŵakhristu ŵakuphakazgika kwali tili na chigomezgo chakuzakaŵa na umoyo wamuyirayira pa charu chapasi, tikwenera kulondezga ulongozgi wa mu chaputara 8 cha buku la Ŵaroma. Ntchakuzirwa chomene kuleka kwendera ivyo “thupi” lithu likutituma. Kweni tikwenera kuchita vinthu kuyana na mazgu agha, ghakuti: “Kughanaghanira vya mzimu mbumoyo na mtende.” Para tachita nthena, tizamusanga umoyo wamuyirayira. Paulosi wakati: “Pakuti malipiro gha kwananga ni nyifwa, kweni chawanangwa icho Chiuta wakupeleka mbumoyo wamuyirayira mwa Khristu Yesu Fumu yithu.”—Rom. 6:23.


text:
Julayi 18-24
MASALIMO 74-78
Sumu 110 na Lurombo
Mazgu Ghakwamba (Mamin. 3 panji kuchepera apa)
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
“Mukumbukenge Milimo ya Yehova”: (Mamin. 10)
Sa 74:16; 77:6, 11, 12—Mughanaghanirenge milimo ya Yehova (w15 8/15 peji 10 ndime 3-4; w04-CN 3/1 peji 19-20; w03-CN 7/1 peji 10, 11 ndime 6-7)
Sa 75:4-7—Milimo yinyake iyo Yehova wakuchita nkhwimika ŵanalume ŵakujiyuyura kuti ŵalongozgenge mu mpingo wake (w06 9/1 peji 9 ndime 3; it-1 E 1160 ndime 7)
Sa 78:11-17—Mukumbukirenge umo Yehova wakaponoskerapo ŵanthu ŵake kumasinda (w04-CN 4/1 peji 21-22)
-
Ivyo Tasambira: (Mamin. 8)
Sa 78:2—Kasi vesi ili likafiskika wuli mwa Mesiya? (w11 8/15 peji 11 ndime 14)
Sa 78:40, 41—Kasi mavesi agha ghakulongora kuti ivyo tikuchita vikumukhwaska wuli Yehova? (w12 11/1 peji 14 ndime 5; w11 7/1 peji 10)
Kasi ivyo nasambira pakuŵerenga Baibolo sabata iyi vikunisambizga vichi za Yehova?
Kasi nasanga fundo wuli pakuŵerenga Baibolo sabata iyi izo zinganovwira pakupharazga?
-
Kuŵerenga Baibolo: (Mamin. 4 panji kuchepera apa) Sa 78:1-21
PHARAZGANI MWALUSO
Paulendo wakwamba: (Mamin. 2 panji kuchepera apa) Mulongorani nkhani ya pa peji 16 mu Gongwe la Mulinda la nambara 4. Muphalirani kuti wangapelekapo chawanangwa.
Ulendo Wakuwelerako: (Mamin. 4 panji kuchepera apa) Mulongosolerani nkhani iyo yili pa peji 16 mu Gongwe la Mulinda la nambara 4
Sambiro la Baibolo: (Mamin. 6 panji kuchepera apa) Uthenga Uwemi sambiro 5 ndime 6-7
UMOYO WACHIKHRISTU
Sumu 15
Ivyo Vikukhumbikwa pa Mpingo: (Mamin. 10)
‘Yehova Wakalenga Vinthu Vyose’: (Mamin. 5) Kudumbiskana. Woneskani vidiyo ya pa jw.org. (Lutani pa IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA > ŴANA.) Para vidiyo yamara, chemani ŵana ŵachoko waka kuti ŵize kunthazi, ndipo muŵafumbe kuti ŵayowoye ivyo ŵasambirapo.
Sambiro la Baibolo la Mpingo: (Mamin. 30) ia mutu 2 ndime 13-23
Weleranimo Ivyo Mwasambira na Kuyowoyapo Mwakudumura Ivyo Muzamusambira Sabata Yikwiza (Mamin. 3)
Sumu 73 na Lurombo


text:
Yehova “Wakumupwelelerani”
CHIFUKWA wuli tikugomezga kuti Yehova wakutipwelelera nadi? Chifukwa chimoza ntchakuti Baibolo likulongosora mwakudunjika kuti Chiuta wakutipwelelera. Lemba la 1 Petrosi 5:7 likuti: “Muthulirani vyose ivyo mukwenjerwa navyo, chifukwa wakumupwelelerani.” Kweni kasi tili na ukaboni wuli wakuti Yehova wakutipwelelera nadi?
WAKUTIPA VINTHU VYAKUTHUPI
Tikumanya kuti Yehova wakutipwelelera chifukwa wali na mikhaliro yiwemi iyo kanandi tikukhumba kuti ŵabwezi ŵithu ŵaŵenge nayo. Ŵanthu awo ŵali paubwezi ŵakuchitirana mwalusungu kweniso ŵakunorana yayi vinthu. Yehova nayo ndimo wakuchitira. Zuŵa lililose wakutichitira lusungu ndiposo wakutipa kwawanangwa ivyo tikukhumba. Wonani ivyo Baibolo likuyowoya, likuti: “[Adada ŵithu ŵakuchanya] ŵakufumiskira dazi lawo pa ŵanthu ŵaheni na ŵawemi. Ndipo ŵakulokweska vula pa ŵanthu ŵarunji na ŵambura urunji.” (Mat. 5:45) Kasi dazi na vula vikutovwira wuli? Yehova wakugwiliskira ntchito dazi kweniso vula kuti tisange chakurya na ‘kuzuzga mitima yithu na chimwemwe.’ (Mil. 14:17) Ntheura Yehova wakuwoneseska kuti charu chikutipa chakurya chakukwana. Nakuti chakurya chiwemi ntchimoza mwa vinthu ivyo vikutipangiska kuti tiŵe ŵakukondwa.
Kweni chifukwa wuli ŵanthu ŵanandi ŵakusuzgika na njara? Chifukwa ntchakuti ŵanthu awo ŵakuwusa ŵanyawo mbaryezi chomene, lekani ŵakutondeka kovwira ŵanthu ŵawo. Kweni sonosono apa Yehova wamazgenge njara para Ufumu wake wamba kulamulira pa charu chapasi. Yehova wasankha Mwana wake kuti waŵe Fumu ya Ufumu wakuchanya uwu, ndipo uzamunjira mu malo mwa maboma ghose gha ŵanthu. Mu Ufumu wa Chiuta, palije uyo wazamufwa na njara. Ndipouli, nanga ni sono Yehova wakupwelelera ŵateŵeti ŵake ŵakugomezgeka. (Sal. 37:25) Kasi ivi vikulongora yayi kuti Yehova wakutipwelelera nadi?
WAKUPATURA NYENGO YAKE
Kanandi mubwezi muwemi wakupatura nyengo kuti wachezgenge namwe. Wangachezga namwe kwa nyengo yitali ndipo mungadumbiskana nkhani zinandi izo mose mukutemwa. Kweniso para mukumuphalira masuzgo ghinu, wakutegherezga mwakupwelelera. Kasi ndimo Yehova nayo wakuchitira? Nkhanira kwali! Yehova wakutegherezga na kupulika para tikulomba kwa iyo. Lekani Baibolo likutichiska kuti ‘tikoserenge pakulomba,’ kweniso kuti ‘nyengo zose tilombenge.’—Rom. 12:12; 1 Tes. 5:17.
Kasi Yehova wakupatura nyengo yinandi wuli kuti wategherezge malurombo ghithu? Baibolo likutovwira kusanga zgoro. Pambere Yesu wandasankhe ŵapositole ŵake, “wakatchezera usiku wose kulomba kwa Chiuta.” (Luka 6:12) Pa nyengo iyi Yesu wakwenera kuti wakazunuranga zina la mpositole waliyose, kughanaghanira mikhaliro yiwemi na ivyo wakutondeka kuchita makora, kweniso kupempha Yehova kuti wamovwire kusankha makora. Pa zuŵa lakulondezgapo, Yesu wakamanya kuti wasankha ŵanthu ŵakwenelera kuti ŵaŵe ŵapositole ŵake. Yehova uyo ‘wakupulika malurombo,’ wakukondwa kutegherezga para tikulomba kwa iyo na mtima wose. (Sal. 65:2) Nyengo zinyake tingaŵa kuti tili na nkhani yinyake iyo yikutisuzga chomene. Nangauli tingatora nyengo yitali kumulongosolera Yehova mu lurombo kweni wakuwona kuti tikumuchedweska yayi. Iyo wakutegherezga mwakupwelelera.
WAKUTIGOWOKERA NA MTIMA WOSE
Nyengo zinyake ŵanthu awo ŵali paubwezi wakandapo nane nikandepo vikuŵasuzga kugowokerana. Nangauli ŵangaŵa kuti ŵaŵa paubwezi kwa nyengo yitali, nyengo zinyake ubwezi wawo ukumara chifukwa chakutondeka kugowokerana. Kweni ndimo Yehova waliri yayi. Baibolo likutichiska kuti tilombenge Yehova kuti watigowokere, ndipo ‘watigowokerenge’ na mtima wose. (Yes. 55:6, 7) Chifukwa wuli Yehova wakutigowokera na mtima wose?
Chifukwa ntchakuti Yehova wakutitemwa chomene, lekani wakapeleka Mwana wake, Yesu, kuti watiwombore kukwananga na nyifwa. (Yoh. 3:16) Sembe ya Yesu yikutovwira chomene. Yikutovwira kuti Yehova watigowokere zakwananga zithu. Mpositole Yohane wakalemba kuti: “Usange tikuzomera zakwananga zithu, Chiuta ni murunji na wakugomezgeka, ndipo watigowokerenge zakwananga zithu.” (1 Yoh. 1:9) Sembe ya Yesu yikutovwiraso kuti tilutilire kuŵa paubwezi na Yehova, ndipo ichi chikutipangiska kuŵa ŵakukondwa.
NGWAKUNOZGEKA KUTOVWIRA NYENGO ZOSE
Mubwezi muwemi wakovwira nyengo zose, pa mtende na pa masuzgo wuwo. Yehova nayo ndimo wakuchitira. Mazgu ghake ghakuti: “Nanga [muteŵeti wake] wangakhuŵara, wawirengethu yayi, pakuti Yehova wakumukora pa woko.” (Sal. 37:24) Yehova wakovwira ŵateŵeti ŵake munthowa zinandi. Wonani ivyo vikachitikira msungwana munyake wa pa chirwa cha St. Croix, ku Caribbean.
Msungwana uyu, ŵanyake ŵa mu kilasi ŵakamuhoyanga chifukwa chakuti wakakananga kusindamira ndembera. Iyo wakakananga kusindamira ndembera chifukwa cha ivyo wali kusambira mu Baibolo. Wakati walomba kwa Yehova, wakawona kuti ntchiwemi kuchitapo kanthu. Ntheura zuŵa linyake wakalongosolera ŵanyake mu kilasi nkhani yakukhwaskana na kusindamira ndembera. Wakagwiliskira ntchito Buku Lane la Nkhani za mu Baibolo ndipo wakalongosora umo nkhani ya Shadireki, Misheki, na Abedinego yikamovwilira. Msungwana uyu wakati: “Yehova wakavikilira ŵanyamata ŵatatu ŵa Chihebere chifukwa ŵakakana kusopa chikozgo.” Pamanyuma wakaŵapa buku ili ndipo ŵana 11 ŵakazomera kuliŵerenga. Msungwana uyu wakakondwa chomene kuti Yehova wakamupa nkhongono na vinjeru kuti wapharazgire ŵanyake mwachikanga nangauli yikaŵa nkhani yakusuzga.
Usange muchali kukayikira kuti Yehova wakumupwelelerani, ipo ŵazgani na kughanaghanirapo ivyo Salimo 34:17-19; 55:22; 145:18, 19 likuyowoya. Mungafumbaso awo ŵateŵetera Yehova mwakugomezgeka kwa nyengo yitali na kuwona umo Yehova waŵawovwilira. Kweniso lombani Yehova kuti wamovwirani. Ivi vimovwiraninge kumanya kuti Yehova “wakumupwelelerani” nadi.


text:
MUTU 10
Kasi Vilengiwa Vyauzimu Vikuchita Nase Wuli?
Kasi ŵangelo ŵakovwira ŵanthu?
Kasi mizimu yiheni yikupusika wuli ŵanthu?
Kasi mizimu yiheni tikwenera kuyiwopa?
1. Chifukwa wuli tikwenera kumanya vyakukhwaskana na ŵangelo?
PARA tikukhumba kumumanya makora munthu, tikwenera kumanya vinthu vinyake vyakukhwaskana na banja lake. Ntheura kuti timumanye makora Yehova Chiuta, tikweneraso kumanya banja lake lauzimu ilo mbangelo. Baibolo likuti ŵangelo ni ‘ŵana ŵa Chiuta.’ (Yobu 38:7) Kasi ŵangelo ŵakovwira wuli kuti khumbo la Chiuta lifiskike? Kasi kale chilipo icho ŵakachitapo? Kasi mukukhwaskika na ivyo ŵangelo ŵakuchita? Para ni nthena, mukukhwaskika wuli?
2. Kasi ni njani wakalenga ŵangelo? Kasi ŵalipo ŵalinga?
2 Baibolo likuzunura ŵangelo kanandi waka. Tiyeni tiwone malemba ghachoko waka agho ghakuyowoya za ŵangelo. Kasi ni njani wakalenga ŵangelo? Lemba la Ŵakolose 1:16 likuti: “Vinthu vinyake vyose vikalengeka kuchanya na pa charu chapasi kwizira mwa iyo [Yesu Khristu].” Ntheura, ŵangelo wose Yehova ndiyo wakaŵalenga kwizira mwa Mwana wake, Yesu Khristu. Kasi ŵangelo ŵalipo ŵalinga? Baibolo likulongosora kuti pali ŵangelo mamiliyoni ghanandi, ndipo wose mbankhongono.
3. Kasi lemba la Yobu 38:4-7 likutiphalira vichi za ŵangelo?
3 Baibolo likutiphalira kuti Chiuta wakati wamara kulenga charu, “ŵana wose ŵa Chiuta ŵakamba kuchemerezga mwakukondwa.” (Yobu 38:4-7) Fundo iyi yikulongora kuti ŵangelo ŵakaŵako ni kale chomene pambere Chiuta wandalenge charu na ŵanthu. Lemba ili likulongoraso kuti ŵangelo ŵakukhwaskika na ivyo vikuchitika, chifukwa likuti, wose “ŵakachemerezga mwakukondwa.” Wonani kuti “ŵana wose ŵa Chiuta ŵakachemerezga mwakukondwa.” Pa nyengo iyo, ŵangelo wose ŵakateŵeteranga Yehova Chiuta mwakukolerana.
ŴANGERO ŴAKUTOVWIRA NA KUTIVIKILIRA
4. Kasi Baibolo likulongora wuli kuti ŵangelo ŵakugomezgeka ŵakufipira mtima ŵanthu?
4 Kufuma waka apo Chiuta wakalengera ŵanthu ŵaŵiri ŵakwamba, ŵangelo ŵakukhumbisiska kuwona kuti banja la Chiuta likukura kweniso kuti khumbo lake likufiskika. (Zintharika 8:30, 31; 1 Petrosi 1:11, 12) Kweni nyengo yikati yajumphapo, ŵangelo ŵakawona kuti ŵanthu ŵanandi ŵaleka kuteŵetera Mlengi wawo wachitemwa. Ŵangelo ŵakugomezgeka ŵakwenera kuti ŵakadandawura chomene. Kweniso para munthu uyo wakagaluka wambaso kuteŵetera Yehova, ŵangelo ‘ŵakuŵa na chimwemwe.’ (Luka 15:10) Chifukwa chakuti ŵangelo ŵakufipira mtima ŵanthu awo ŵakuteŵetera Chiuta, lekani Yehova wakuŵatuma kuti ŵakhozgenge na kuvikilira ŵateŵeti ŵake ŵakugomezgeka pa charu chapasi. (Ŵerengani Ŵahebere 1:7, 14.) Tiyeni tiwone nkhani izo zikulongora kuti ŵangelo ŵakovwira na kuvikilira ŵanthu.
5. Kasi ni nkhani wuli za mu Baibolo izo zikulongora kuti ŵangelo ŵakovwira ŵanthu?
5 Ŵangelo ŵaŵiri ŵakaponoska Loti na ŵana ŵake ŵanakazi ŵaŵiri apo misumba ya Sodomu na Gomora yikaparanyikanga. Ŵakaŵakora pa woko na kuŵafumiskira kuwaro kwa misumba iyi. (Genizesi 19:15, 16) Vyaka vinandi vikati vyajumphapo, ntchimi Daniyeli ŵakayiponya mu chikhululu cha nkhalamu, kweni zikayipweteka yayi. Daniyeli wakayowoya kuti: “Chiuta wane wangutuma mungelo wake na kujara mulomo wa nkhalamu.” (Daniyeli 6:22) Mu nyengo ya Ŵakhristu ŵakwambilira, mungelo wakafwatura mpositole Petrosi mu gadi. (Milimo 12:6-11) Ŵangelo ŵakawovwiraso Yesu apo wakambanga uteŵeti wake pa charu chapasi. (Mariko 1:13) Kweniso apo Yesu wakaŵa pafupi kufwa, mungelo wakawoneka kwa iyo na “kumukhozga.” (Luka 22:43) Yesu wakwenera kuti wakakhozgeka chomene pa nyengo yakusuzga iyi.
6. (a) Kasi ŵangelo ŵakuvikilira ŵanthu ŵa Chiuta ku vichi? (b) Kasi tidumbiskanenge mafumbo wuli?
6 Mazuŵa ghano, ŵangelo ŵakuwonekaso yayi ku ŵanthu ŵa Chiuta pano pasi. Nangauli ŵangelo tingaŵawona yayi, kweni ŵachali kuvikilira ŵanthu ŵa Chiuta. Ŵakutivikilira chomene ku vinthu ivyo vingatitimbanizga mwauzimu. Baibolo likuti: “Mungelo wa Yehova wakuzingilizga awo ŵakopa Chiuta, ndipo wakuŵathaska.” (Salimo 34:7) Chifukwa wuli mazgu agha ngakukhozga? Chifukwa pali ŵangelo ŵanyake ŵaheni awo ŵakukhumba kutipweteka. Kasi ŵangelo aŵa mbanjani? Kasi chikachitika ntchivichi kuti ŵangelo aŵa ŵazgoke ŵaheni? Kasi ŵakukhumba kutipweteka munthowa wuli? Kuti timanye, tiyeni tidumbiskane ivyo vikachitika kale chomene pa charu chapasi.
VILENGIWA VYAUZIMU IVYO NI ŴALWANI ŴITHU
7. Kasi Satana wakapusika ŵanthu ŵalinga kuti ŵaleke kuteŵetera Chiuta?
7 Nga umo tikasambira mu Mutu 3 mu buku lino, mungelo munyake wakamba kuŵa na mtima wa kukhumba kulamulira ŵanyake ndipo wakagalukira Chiuta. Paumaliro, mungelo uyu wakamba kumanyikwa na zina lakuti Satana Dyabulosi. (Chivumbuzi 12:9) Pakati pajumpha vyaka 1,600 kufuma apo Satana wakapusika Eva, wakapusikaso ŵanthu ŵanandi chomene kuti ŵaleke kuteŵetera Chiuta. Kweni ŵanthu ŵachoko waka ndiwo ŵakalutilira kugomezgeka. Ŵanthu aŵa ni Abelu, Enoki, na Nowa.
8. (a) Kasi chikachitika ntchivichi kuti ŵangelo ŵanyake ŵazgoke viŵanda? (b) Kasi viŵanda vikachita vichi kuti vipone Chigumula mu nyengo ya Nowa?
8 Mu nyengo ya Nowa, ŵangelo ŵanyake ŵakagalukira Yehova. Ŵakafuma kuchanya kwiza pano pasi, na kujizgora ŵanthu. Chifukwa wuli? Pa Genizesi 6:2 tikuŵazga kuti: “Ŵana ŵa Chiuta waunenesko ŵakawona ŵana ŵanakazi ŵa ŵanthu kuti mbakutowa. Ntheura ŵakamba kutora ŵanakazi wose awo iwo ŵakhumba, kuŵa ŵawoli ŵawo.” Kweni Yehova wakazomerezga yayi kuti nkharo yiheni ya ŵangelo aŵa na ya ŵanthu yilutilire. Ntheura Yehova wakiza na chigumula panji kuti chiwowota pa charu chapasi, icho chikakoma ŵanthu ŵaheni wose. Chikaleka ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵekha ŵakugomezgeka. (Genizesi 7:17, 23) Kweni ŵangelo ŵakugaluka aŵa, awo ŵakumanyikwaso kuti viŵanda, ŵakachichizgika kuleka mathupi gha wunthu. Ndipo ŵakavwaraso mathupi ghauzimu na kuweleraso kuchanya. Iwo ŵakakolerana na Dyabulosi, ndipo wakaŵa “fumu ya viŵanda.”
9. (a) Ntchivichi icho chikachitikira viŵanda vikati vyawelera kuchanya? (b) Kasi tidumbiskanenge vichi?
9 Apo ŵangelo ŵakugaluka aŵa ŵakawelera kuchanya, ŵakazomerezgeka yayi kukhala pamoza na ŵangelo ŵakugomezgeka nga umo vikaŵira na Satana, fumu yawo. (2 Petrosi 2:4) Nangauli viŵanda vingajizgoraso yayi kuti viwonekenge nga mbanthu, kweni vichali kupusika ŵanthu. Satana wakugwiliskira ntchito viŵanda ivi kuti wapusike “charu chose.” (Chivumbuzi 12:9; 1 Yohane 5:19) Kasi vikupusika wuli ŵanthu? Viŵanda vili na nthowa zawo izo vikupusikira ŵanthu. (Ŵerengani 2 Ŵakorinte 2:11.) Tiyeni tidumbiskane nthowa zinyake izo viŵanda vikupusikira ŵanthu.
KASI VIŴANDA VIKUPUSIKA WULI ŴANTHU?
10. Kasi kugomezga mizimu ni vichi?
10 Kuti vipusike ŵanthu, viŵanda vikukhumba kuti ŵanthu ŵagomezgenge mizimu yiheni. Kugomezga mizimu ni para munthu wakuyowoya na viŵanda mwakudunjika panji kwizira mu ŵang’anga. Baibolo likukanizga kugomezga mizimu ndipo likutichenjezga kuti tileke kuchita chilichose icho chikukolerana na mizimu. (Ŵagalatiya 5:19-21) Kugomezga mizimu ni nyambo iyo viŵanda vikupusikira ŵanthu nga umo mulovi wakuchitira. Mulovi wakuŵa na nyambo zakupambanapambana zakukolera somba zakupambanapambana. Viŵanda navyo vili na nthowa zinandi zakupusikira ŵanthu ŵakupambanapambana kuti ŵagomezgenge mizimu.
11. Kasi kuwukwa ni vichi, ndipo chifukwa wuli tikwenera yayi kuwukwa?
11 Nyambo yimoza iyo viŵanda vikupusikira ŵanthu nkhuwukwa. Kasi kuwukwa ni vichi? Kuwukwa ni para munthu wakugwiliskira ntchito mizimu yiheni kuti wamanye vinthu vyamunthazi panji vinthu vinyake ivyo tingavimanya yayi. Nthowa zinyake za kuwukwa ni izi: mayere ghakulaŵiska pa gilasi, kugomezga kuti umo nyenyezi, dazi, na mwezi vikwendera vili na ng’anamuro linyake pa umoyo wa ŵanthu, kung’anamulira maloto, kumanya icho chichitikirenge munthu mwa kulaŵiska tumizere twa mu mawoko, kuloska, na kulowa. Nangauli ŵanthu ŵanandi ŵakughanaghana kuti kuwukwa nkhuheni yayi, kweni Baibolo likulongosora kuti awo ŵakuloska ŵakukolerana chomene na mizimu yiheni. Mwachiyelezgero, pa Milimo 16:16-18 pakuyowoya za msungwana uyo wakaŵa na “chiŵanda chakuwukwa” icho chikamovwiranga kuti waloskenge. Kweni wakaleka kuloska apo mzimu uheni uwu ukafumamo mwa iyo.
12. Chifukwa wuli ntchakofya kuyowoya na ŵakufwa?
12 Nthowa yinyake iyo viŵanda vikupusikira ŵanthu njakuti ŵayowoyenge na ŵakufwa. Ŵanthu awo ŵakulira nyifwa ya wakutemweka wawo, kanandi ŵang’anga ŵakuŵaphalira vinthu vyautesi vyakukhwaskana na uyo wafwa. Ng’anga yingaŵaphalira vinthu vinyake panji yingayowoya mazgu agho ghakukozganako na gha munthu uyo wali kufwa. Para ŵanandi ŵapulika ivi, ŵakugomezga kuti ŵakufwa mbamoyo ndipo para ŵangayowoya nawo chitima chawo chingachepako. Kweni uwu mbutesi ndipo ntchakofya chomene kuchita nthena. Chifukwa wuli? Chifukwa viŵanda vingayowoya mazgu gha munthu uyo wali kufwa ndipo vingaphalira ng’anga vinthu vinyake vyakukhwaskana na uyo wali kufwa. (1 Samuyeli 28:3-19) Mu Mutu 6 tikasambira kuti para munthu wafwa wakuŵakoso yayi. (Salimo 115:17) Waliyose uyo “wakufumba ku ŵakufwa,” ndikuti wapusikika na mizimu yiheni, ndipo wakuchita vinthu vyakupambana na khumbo la Chiuta. (Ŵerengani Dotoronome 18:10, 11; Yesaya 8:19) Ntheura tikwenera kuŵa maso kuti tileke kupusikika na viŵanda.
13. Kasi ŵanthu awo ŵakawopanga viŵanda ŵachitachi?
13 Mizimu yiheni yikofyaso ŵanthu. Mazuŵa ghano, Satana na viŵanda vyake ŵakumanya kuti nyengo iyo yaŵakhalira njichoko chomene yakuti ŵapokeke nkhongono. Ndipo mbakali chomene kuluska kale. (Chivumbuzi 12:12, 17) Nangauli vili nthena, ŵanthu ŵanandi awo kale ŵakawopanga viŵanda, sono ŵali kufwatuka, ndipo ŵakuviwopaso yayi. Kasi ntchivichi chikaŵawovwira? Kasi munthu uyo wakuchita kale vyamizimu wangachita wuli kuti waleke?
UMO TINGAKANIZGIRA MIZIMU YIHENI
14. Kuyana na ivyo Ŵakhristu ŵa ku Efeso ŵakachita, kasi tingachita vichi kuti tileke kugomezga mizimu?
14 Baibolo likutiphalira umo tingakanizgira mizimu yiheni kweniso umo tingachitira kuti tileke kuchitako vyamizimu. Tiyeni tiwone ivyo kale Ŵakhristu ŵa ku Efeso ŵakachita. Ŵanyake ŵakagomezganga mizimu pambere ŵandaŵe Ŵakhristu. Kasi ŵakachita wuli kuti ŵaleke kugomezga mizimu? Baibolo likuti: “Ŵanandi awo ŵakachitanga masalamusi ŵakawunjika pamoza mabuku ghawo na kughawotcha panthazi pa waliyose.” (Milimo 19:19) Ŵanthu awo ŵakukhumba kuleka kugomezga mizimu, ŵangasambirako ku ivyo Ŵakhristu aŵa ŵakachita. Ŵakawotcha mabuku ghose gha vyamasalamusi. Ŵanthu awo ŵakukhumba kuteŵetera Yehova ŵakwenera kuwotcha chinthu chilichose chakukhwaskana na mizimu. Vinthu ivi vingaŵa mabuku, magazini, mafilimu, maposta, na sumu izo zikupangiska ŵanthu kughanaghana kuti kugomezga mizimu nkhuwemi. Vinyake ivyo mukwenera kuwotcha ni vinthumwa panji vinthu vinyake ivyo ŵanthu ŵakuvwara kuti ŵajivikilire.
15. Kasi tikwenera kuchita vichi kuti tilimbane na mizimu yiheni?
15 Pakati pajumpha nyengo kufuma apo Ŵakhristu ŵa ku Efeso ŵakawotchera mabuku ghamasalamusi, mpositole Paulosi wakaŵalembera kuti: “Tikulimbana na . . . mawumba gha mizimu yiheni.” (Ŵaefeso 6:12) Viŵanda vikaŵa kuti vichali kulimbana nawo. Vikayezgayezganga kuti viŵalamulirenge. Kasi Ŵakhristu aŵa ŵakenerangaso kuchita vichi? Paulosi wakati: “Padera pa vyose, torani chiskango chikuru cha chipulikano, icho mungazimwira mivi yose yakugolera ya muheni.” (Ŵaefeso 6:16) Para chiskango panji kuti chipulikano chithu ntchakukhora, ndikuti tilimbanenge na mizimu yiheni.
16. Kasi tingachita wuli kuti tikhozge chipulikano chithu?
16 Kasi tingachita wuli kuti tikhozge chipulikano chithu? Tikwenera kusambira Baibolo. Para fawundeshoni njakukhora, chiliŵa nacho chikuŵa chakukhora. Ntheura, kuti chipulikano chithu chiŵe chakukhora, tikwenera kumanya makora Mazgu gha Chiuta, Baibolo. Ntheura tikwenera kuŵerenga na kusambira Baibolo zuŵa lililose. Nga umo vikuŵira na chiliŵa chakukhora, chipulikano chakukhora nacho chitivikilirenge ku mizimu yiheni.
17. Kasi tikwenera kuchita vichi kuti tilimbane na mizimu yiheni?
17 Kasi Ŵakhristu ŵa ku Efeso ŵakenerangaso kuchita vichi? Ŵakakhumbikwiranga kuvikilirika, chifukwa ŵakakhalanga mu tawuni iyo yikazura na ŵanthu ŵakugomezga mizimu. Lekani Paulosi wakaŵaphalira kuti: “Lutilirani kulomba mu mzimu na lurombo lwa mtundu uliwose na kuŵeyelera.” (Ŵaefeso 6:18) Pakuti nase tikukhala mu charu chakuzura na ŵanthu awo ŵakutemwa vyamizimu, tikwenera kupempha Yehova kuti watovwire kulimbana na mizimu yiheni. Ndipo pakupemphera tikwenera kuzunura zina lakuti Yehova. (Ŵerengani Zintharika 18:10.) Tikwenera kulomba Chiuta kuti “watiwombore kwa muheni,” uyo ni Satana Dyabulosi. (Mateyu 6:13) Yehova wakuzgora mapemphero ghakufumira pasi pa mtima.
18, 19. (a) Chifukwa wuli tingaŵa na chigomezgo kuti tiyitondenge mizimu yiheni? (b) Kasi mutu 11 uzamuzgora fumbo wuli?
18 Mizimu yiheni njakofya, kweni para tikulimbana na Dyabulosi, kusendelera kwa Chiuta, na kuchita khumbo lake, tiyiwopenge yayi. (Ŵerengani Yakobe 4:7, 8.) Nkhongono za mizimu yiheni zili na chigoti. Mizimu yiheni yikalangika mu nyengo ya Nowa, ndipo kunthazi yizamulangika kaumaliro. (Yuda 6) Kweniso kumbukani kuti tili na ŵangelo ŵankhongono ŵa Yehova awo ŵakutivikilira. (2 Mathemba 6:15-17) Ŵangelo aŵa ŵakukhumba kuti tiwine nkhondo yakulimbana na mizimu yiheni. Ŵangelo ŵarunji ŵakutikhozga. Ntheura tiyeni tiŵe paubwezi na Yehova na banja lake la ŵangelo ŵakugomezgeka kuchanya. Tiyeni tigege mtundu uliwose wa kugomezga mizimu, ndipo nyengo zose tipulikirenge ulongozgi wa Chiuta uwo wuli mu Baibolo. (1 Petrosi 5:6, 7; 2 Petrosi 2:9) Para tachita nthena, tingaŵa na chigomezgo chose kuti tiyitondenge mizimu yiheni.
19 Kweni kasi chifukwa wuli Chiuta wayilekelera mizimu yiheni ndiposo vithu viheni ivyo ŵanthu ŵakusuzgika navyo? Fumbo ili lizgorekenge mu mutu 11.
^ ndime 2 Pakuyowoya za ŵangelo ŵarunji, lemba la Chivumbuzi 5:11 likuti: “Unandi wawo ukaŵa masawuzandi ghanandi kwandaniska na masawuzandi ghanandi ndiposo masawuzandi ghanandi kwandaniska na masawuzandi ghanandi.” Baibolo likulongora nadi kuti Chiuta wakalenga ŵangelo mamiliyoni ghanandi.


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Chiuta wakuwezgera nduzga ŵalwani ŵake (1-7)
-
Nineve waparanyikenge (8-14)
-
Makani ghawemi ghakupharazgika kwa Yuda (15)
1 Uthenga wakwimikana na Nineve:+ Buku la mboniwoni ya Nahumu Muelikoshi:
2 Yehova ni Chiuta uyo wakukhumba kuti ŵanthu ŵasopenge iyo pera,+ ndipo wakuwezgera nduzga.
Yehova wakuwezgera nduzga ndipo ngwakunozgeka kulongora ukali wake.+
Yehova wakuwezgera nduzga awo ŵakupindikana nayo,
Ndipo wakusungira ukali ŵalwani ŵake.
3 Yehova wakukalipa luŵiro chara+ ndipo wali na nkhongono zikuru,+
Kweni wakuleka yayi kulanga uyo wasangika na mulandu.+
Nthowa zake zili mu chimphepo chakusakaza na kavuluvulu,
Ndipo mabingu ni fuvu la malundi ghake.+
4 Wakuchenya nyanja,+ ndipo wakuyikamuska,
Wakukamuska milonga yose.+
Bashani na Karimeli ŵakufota,+
Ndipo maluŵa gha ku Lebanoni ghakufota.
5 Mapiri ghakusunkhunyika chifukwa cha iyo,
Ndipo tumapiri tukusongonoka.+
Charu chapasi chizamuhangayika chifukwa cha chisko chake,
Pamoza na charu na wose awo ŵakukhalamo.+
6 Ni njani wangima panthazi pa kutukutwa kwake?+
Ndipo ni njani wangazizipizga chithukivu cha ukali wake?+
Ukali wake uzamupungulika nga ni moto,
Ndipo majalawe ghazamusweka chifukwa cha iyo.
7 Yehova ni muwemi,+ ni linga lakukhora mu zuŵa la suzgo.+
Wakuŵamanya awo ŵakupenja chiphokwero mwa iyo.+
8 Msumba uwu wazamuwuparanyirathu na vimaji vyakututuka,
Ndipo mdima uzamuskera ŵalwani ŵake.
9 Kasi mungamunozgera chiŵembu wuli Yehova?
Iyo wakuparanya tetete.
Suzgo lizamuwukaso kachiŵiri chara.+
10 Pakuti ŵakulukana nga ni minga,
Ŵali nga ni awo ŵaloŵera phere,
Kweni ŵazamunyeka nga ntchipundwe chakomira.
11 Kwa imwe kuzamufuma uyo wakunozgera chiheni Yehova,
Wakupeleka ulongozgi wawakawaka.
12 Ichi ndicho Yehova wayowoya:
“Nanga ŵangaŵa ŵankhongono chomene ndiposo ŵanandi,
Kweni ŵazamudumulika na kumara.
Nakusuzga iwe, kweni nizamukusuzgaso chara.
13 Sono niphyorenge goliwoli lake kuliwuskapo pa iwe,+
Ndipo nibanthurenge pakati ivyo ŵakukaka navyo.
14 Yehova wayowoya vya iwe kuti,
‘Zina lako lilutilirenge chara.
Nizamuparanya vikozgo vyakuŵaja na vikozgo vyachisulo ivyo vili mu nyumba ya ŵachiuta ŵako.
Nizamukupangira dindi, chifukwa ndiwe mukazuzi.’
15 Wonani! Pa mapiri pali malundi gha uyo wakwiza na makani ghawemi,
Uyo wakupharazga mtende.+
Iwe Yuda, chita viphikiro vyako,+ fiska vilapo vyako,
Pakuti munthu wawakawaka wazamujumphaso mwa iwe chara.
Wazamuparanyika petu.”
Tumizgani
Tumizgani
Nahumu 1
Malemba Ghakupatulika mu Mang’anamuliro gha Charu Chiphya
https://www.jw.org/finder?docid=1001061103&Book=34&Chapter=1&wtlocale=TB&srcid=share
Chitumbuka
mailto:?body=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti%0a%0ahttps%3A%2F%2Fwww.jw.org%2Ffinder%3Fdocid%3D1001061103%26Book%3D34%26Chapter%3D1%26wtlocale%3DTB%26srcid=share&subject=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI
Ivyo Tingachita Kuti Tijivikilire ku Matenda
Zuŵa lililose mathupi ghithu ghakulimbana na ŵalwani ŵambura kuwoneka awo ŵangatikoma. Ŵanyake mwa ŵalwani aŵa ni mabakiteriya, mavayirasi, na twamoyo tunyake uto tungatirwaliska. * Kanandi tikumanya yayi para mathupi ghithu ghakulimbana na ŵalwani aŵa chifukwa mathupi ghithu ghakuŵakoma pambere ŵandatirwaliske. Ndipouli, nyengo zinyake mathupi ghithu ghakutondeka kulimbana na ŵalwani aŵa. Para vyaŵa nthena, pakukhumbikwira kuti timwe munkhwala kuti utovwire.
Kale ŵanthu ŵanandi ŵakamanyanga makora yayi umo majeremusi ghakulwariskira munthu. Kweni cha m’ma 1800, ŵasayansi ŵakabowozga kuti majeremusi ndigho ghakwambiska matenda. Ntheura tikamba kuyezgayezga kuti tijivikilire ku matenda. Ndipo ŵasayansi ŵakamba kuyezgayezga kulimbana panji kuchepeskako matenda ghanyake nga ni nthomba na poliyo. Ndipouli, kwizaso matenda ghanyake ghakofya chomene nga ni yellow fever na dengue. Kasi matenda ghakuthandazgika wuli? Tiyeni tiwone nthowa zinyake:
Chaka chilichose ŵanthu ŵanandi ŵakuluta ku vyaru vinyake uko ŵakukatora panji kuthandazga matenda. Nyuzipepara yinyake yikuti: “Pafupifupi matenda ghose ghakupirana ghangathandazgika na ŵanthu awo ŵakuluta mu vyaru vinyake. Ntheura chikuŵa chipusu kutora panji kuthandazga matenda ghakofya.”—Clinical Infectious Diseases.
Mabakiteriya ghanyake ghamba kukana munkhwala. Lipoti linyake la World Health Organization (WHO) likuti: “Charu chafika paheni chomene ndipo ŵanthu ŵambaso kufwa na nthenda izo zikachizgikanga.”
Maboma ghanandi ghakutondeka kulimbana na matenda chifukwa cha nkhondo kweniso ukavu.
Ŵanthu ŵanandi ŵakumanya makora yayi ivyo ŵangachita kuti ŵaleke kutora matenda.
Nangauli vili nthena, kweni pali vinandi ivyo mungachita kuti mujivikilire ku matenda pamoza na banja linu. Nkhani yakulondezgapo yikulongosora ivyo tingachita kuti tijivikilire ku matenda.
^ ndime 3 Twamoyo tunandi (microbes) nga umo viliri na mabakiteriya ghanyake tukwambiska matenda yayi. Kweni tunyake tungatilwariska. Nkhani iyi na yakulondezgapo zikulongosora vinandi pa nkhani iyi.


text:
Kasi Ni Njani Wakalemba Baibolo?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Ŵanthu ŵanandi ŵakumanya yayi uyo wakalemba Baibolo. Kweni Baibolo likutiphalira. Mavesi ghanyake, ghakwamba na mazgu ghakuti, “
mazgu gha Nehemiya,” “
mboniwoni ya Yesaya,” “
mazgu gha Yehova agho ghakiza kwa Joel.”—Nehemiya 1:1; Yesaya 1:1; Joel 1:1.
Ŵanandi awo ŵakalembako Baibolo, ŵakati Yehova, Chiuta yekha waunenesko, ndiyo wakaŵatuma. Mu Malemba Ghachihebere, mazgu ghakuti “
ntheura wakuti Yehova,” ghakusangika mu malo ghakujumpha 300. (Amosi 1:3; Mika 2:3; Nahum 1:12) Ŵanyake awo ŵakalembako Baibolo, ŵakapokera uthenga wa Chiuta kwizira mu ŵangelo.—Zekariya 1:7, 9.
Baibolo likalembeka na ŵanthu 40, ndipo likatora vyaka 1,600. Ŵanyake ŵakalemba mabuku ghanandi. Mu Baibolo muli mabuku 66. Mabuku 39 ghakalembeka mu Chihebere, ŵanyake ŵakuti Phangano Lakale, mabuku 27 ghakalembeka mu Chigiriki, ŵanyake ŵakuti Phangano Liphya.
Manyani Vinandi
Kasi Baibolo Likutiphalira Unenesko?
Usange Baibolo ndakufuma kwa Chiuta, likwenera kupambana na mabuku ghanyake ghose.


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI | IVYO TINGACHITA KUTI TIJIVIKILIRE KU MATENDA
Jivikilirani ku Matenda
KALE ŵanthu ŵakazenganga mpanda wakukhora kuzingilizga msumba wawo. Usange ŵalwani wadolora pa malo ghanyake, mbwenu msumba ukaŵanga pangozi. Mathupi ghithu nagho ghali nga ni msumba uwo uli mukati mwa mpanda. Ntheura ivyo tikuchita kuti tijipwelelere vikukhwaska chomene umoyo withu. Tiyeni tiwone nthowa zinkhondi izo tingatolera matenda na umo tingachitira kuti tijivikilire.
1 MAJI
UMO MUNGATOLERA MATENDA: Majeremusi ghanganjira mu thupi linu para mwamwa maji ghaheni.
MUNGAJIVIKILIRA WULI?: Nthowa yiwemi chomene nkhumwa maji ghawemi. Usange mwamanya kuti maji ngaheni panji mwaghakayikira, mukwenera kupanga vyakuti ghaŵe ghawemi. * Mukwenera kusunga maji pa malo ghawemi na kubenekelerapo. Kukolamo yayi mu maji ghawemi agho mukuteka. Usange mungakwaniska mungachita makora kukhala ku malo agho ŵanthu ŵakupwelelera maji.
2 CHAKURYA
UMO MUNGATOLERA MATENDA: Majeremusi ghangasangikaso mu chakurya chinu.
MUNGAJIVIKILIRA WULI?: Nangauli chakurya chingawoneka makora, kweni chingaŵa na majeremusi. Ntheura nyengo zose mukwenera kusuka makora vipasi panji mphangwe pambere mundarye. Woneseskani kuti malo agho mukuphikira chakurya kweniso viŵiya ni vyakutowa. Kweniso gezani mu mawoko pambere mundambe kuphika panji kupelekera chakurya. Mukwenera kuphika chomene vyakurya vinyake kuti mukome majeremusi. Mukwenera kuŵa maso chomene na vyakurya ivyo vyamba kusintha mtundu, kanowero panji vyamba kufumiska kasungu kaheni. Ivi ni vimanyikwiro vyakuti vyakurya ivi vyamba kunangika ndipo vingamulwariskani. Usange ntchamachitiko, mukwenera kusunga mu fuliji chakurya icho chakhalako. Kweniso ntchiwemi yayi kuphikira ŵanyinu chakurya para mwalwara. *
3 MEMBE, NYIMBO NA TUVIBENENE TUNYAKE
UMO MUNGATOLERA MATENDA: Membe, nyimbo na tuvibenene tunyake tukuyegha majeremusi ndipo tungamupirani matenda.
MUNGAJIVIKILIRA WULI?: Lekani kuŵa pafupi na tunthu utu, ndipo ntchiwemi kuvwara vyakuvwara vyamawoko ghatali na buluku kuti vileke kumulumani panji kumupirani matenda. Nyengo zose mukwenera kugona mu usikiti uwo uli na munkhwala kweniso mufayirenge munkhwala wakukomera nyimbo mu nyumba pambere mundalute kukagona. Wundirani vimaji vyambura kwenda na kuphwanya vinthu ivyo vili na vimaji viheni umo nyimbo zikubabiranamo. *
4 VINYAMA
UMO MUNGATOLERA MATENDA: Vinyama vikulwara yayi na majeremusi ghanyake agho vikuŵa nagho, kweni ngakofya kwa munthu. Ntheura nyengo zinyake mungatora matenda usange nyama yinyake yamulumani panji mwakhwaska mavi ghake.
MUNGAJIVIKILIRA WULI?: Ŵanthu ŵanyake ŵakuwona kuti ntchiwemi kuti viŵeto vigonenge kuwaro m’malo mwakuti vigonenge mu nyumba. Gezani mu mawoko para mwakora chiŵeto ndipo lekani kukhwaska chinyama chakuthengere kwali chafwa panji yayi. Usange mwalumika na nyama izi, mukwenera kusuka makora chilonda na kuluta ku chipatala. *
5 ŴANTHU
UMO MUNGATOLERA MATENDA: Munthu wangatora majeremusi agho ghakwambiska matenda nga ntchikhoso para munyake wayethyemura panji wapenkha. Kweniso mungatora matenda ghanyake para mwakhwaskana panji kukorana chasa na munthu uyo wali na matenda ghakwambukira. Mungatoraso matenda agha para mwakora vinthu ivyo ŵanthu ŵanandi ŵakukora nga ntchakujulira chijaro, telefoni, limoti, panji kiyibodi ya kompyuta.
MUNGAJIVIKILIRA WULI?: Lekani kubwerekana vinthu nga ni malezara, miswachu panji mathawulo bafa. Lekani kukhwaska vinthu nga ni matuzi, ndopa za munthu panji za nyama. Nyengo zose mugezenge mu mawoko mwakukwana. Nakuti kugeza mu mawoko ndiyo ni nthowa yakovwira chomene kuti matenda ghaleke kuthandazgika.
Para mwalwara, ntchiwemi chomene kuti mukhalenge waka pa nyumba. Wupu unyake ukati para munthu walwara chikhoso wakwenera kuyethyemulira pa kasalu, m’malo mwa mu mawoko.—U.S. Centers for Disease Control and Prevention.
Ntharika yinyake yakale yikuti: “Munthu wakuchenjera wakuwona ulwani na kubisama.” (Zintharika 22:3) Fundo iyi njaunenesko nadi, chomenechomene mazuŵa ghano apo charu chazura na nthenda zakofya. Ntheura ntchiwemi kuti nyengo zose mulondezgenge nthowa ziwemi nga izo tazunura mu nkhani izi. Kweni para mwalwara mukwenera kuchimbilira ku chipatala. Ndipo para mukuchita ivi mujivikilirenge ku matenda.
^ ndime 6 Wupu wa World Health Organization (WHO) ukuchiska ŵanthu kuti ŵamwenge maji ghawemi ghakuthiramo kololini, ghakusuja makora, kweniso ghakugaduska pa moto.
^ ndime 9 Ŵazgani Wukani! ya Chicheŵa ya Juni 2012, peji 3-9 kuti mumanye vinandi pa nkhani ya kupwelelera chakurya.
^ ndime 12 Ŵazgani Wukani! ya Julayi 2015, peji 14-15 kuti mumanye vinandi pa nkhani ya kujivikilira ku maleriya.
^ ndime 15 Usange mwalumika na nyama izo zikuŵa na poyizoni, chimbilirani ku chipatala.


text:
Mafumbo Ghakufumira ku Ŵaŵazgi
Kasi ntchivichi icho chingawovwira Mkhristu kumanya usange wakwenera kupeleka chawanangwa kwa uyo wakugwira ntchito mu boma?
Pali vinthu vinandi ivyo Mkhristu wakwenera kughanaghanira pambere wandapeleke chawanangwa. Nyengo zose Ŵakhristu ŵakwenera kuŵa ŵakugomezgeka. Ŵakwenera kupulikira malango gha charu chawo usange ghakususkana yayi na dango la Yehova. (Mat. 22:21; Rom. 13:1, 2; Heb. 13:18) Ŵakhristu ŵakuchindika chomene mitheto ya uko ŵakukhala ndipo ŵakuwoneseska kuti ŵaleke kukhuŵazga ŵanji. Iwo ŵakutemwa ‘ŵazengezgani ŵawo nga umo ŵakujitemwera ŵeneko.’ (Mat. 22:39; Rom. 12:17, 18; 1 Tes. 4:11, 12) Fundo izi zikovwira Ŵakhristu kumanya usange mphakwenelera kupeleka chawanangwa kwa uyo wakugwira ntchito mu boma.
Mu vigaŵa vinandi, ŵanthu ŵakupeleka kalikose yayi ku awo ŵakugwira ntchito mu boma kuti ŵaŵawovwire. Boma ndilo likuŵalipira. Padera pa malipiro agho ŵakupokera ku boma, iwo ŵakukhazga kupokera kalikose yayi kufuma ku ŵanthu. Mu vyaru vinandi, boma likuzomerezga yayi kuti ŵantchito ŵake ŵapemphenge panji kupokera chawanangwa chilichose ku ŵanthu na chilato chakuti ŵaŵawovwire. Ŵakuzomerezgeka yayi nanga ni para ŵakulondezga malango gha boma pakuchita mulimo wawo. Chawanangwa chanthena chingawoneka kuŵa chimbundi nanga kungaŵa kuti wantchito waboma wachita makora ntchito yake. Usange ndimo viliri mu charu chinu, ndikuti ntchakwenelera yayi kupeleka chawanangwa kwa uyo wakugwira ntchito mu boma.
Mu vyaru vinyake kulije malango ghanthena, kweni mu vyaru vinyake ghaliko ndipouli ghakugwira ntchito viŵi yayi. Ntheura awo ŵakugwira ntchito mu vyaru vyanthena ŵakuwona kuti palije suzgo kupokera chawanangwa. Mu vyaru vinyake, ŵalara ŵaboma ŵakugwiliskira ntchito udindo wawo mwambura kwenelera. Iwo ŵakuchichizga ŵanthu kuti ŵaŵape ndalama panji vinthu vinyake pambere ŵandaŵawovwire. Kweni para ŵandapokepo kalikose, ŵakukana kugwira ntchito yawo. Lekani ŵalara ŵaboma nga ni awo ŵakupeleka mitchato ya nthengwa, awo ŵakutolera msonkho, awo ŵakupeleka makalata ghamalo ghakuzengapo na ŵanyake, ŵakukhumba kuti ŵanthu ŵaŵapeko dankha kachoko. Usange kachokochoko palije, ŵalara ŵaboma aŵa ŵakwamba kuzerezga kuti ŵanthu ŵambe kuwona kuti ivyo ŵakukhumba vingachitika yayi kwambura kupelekapo. Mu charu chinyake, awo ŵakovwira para kwachitika ngozi zamoto ŵakuwoneseska kuti ŵapokerathu kangachepe pambere ŵandambe kuzimwa moto.
Uko vinthu ivi vikuchitika, ŵanthu ŵanyake ŵakuwona kuti vingachitika yayi kuti awo ŵakugwira ntchito mu boma ŵaŵawovwire kwambura kupelekapo kanthu. Para ndimo viliri, Mkhristu wangawona chawanangwa cha nthena nga ni malipiro ghakusazgirapo. Ndipouli, uko ŵanthu ŵakutemwa kuchita vimbundi, Mkhristu wakwenera kuŵa maso kuti waleke kuswa fundo za Chiuta. Pali mphambano pakati pa kuwonga uyo wakugwira ntchito mu boma mwakumupa chawanangwa na kupeleka chimbundi kuti watovwire mwakupambana na malango. Uko vimbundi ni vyakuzara, ŵanthu ŵanyake ŵakupeleka kangachepe kwa uyo wakugwira ntchito mu boma kuti waŵachitire vinthu ivyo vikuŵenelera yayi. Ŵanthu ŵanyake para ŵananga, ŵakuhonga wapolisi panji mulara munyake waboma kuti waleke kuŵalanga. Nadi, ntchiwemi yayi kupeleka panji kupokera chimbundi chifukwa ivi vikutimbanizga urunji.—Eks. 23:8; Doto. 16:19; Zinth. 17:23.
Ŵakhristu ŵanandi awo mbakukhwima mwauzimu, njuŵi zawo zikuŵazomerezga yayi kupeleka chawanangwa para uyo wakugwira ntchito mu boma waŵapempha. Ŵakuwona kuti para ŵangapeleka chawanangwa chawo ndikuti ŵakuzomerezga vimbundi, lekani ŵakukana.
Ŵakhristu ŵakukhwima ŵakumanya kuti kupeleka chawanangwa na chilato chakuti vinthu viŵayendere makora kweni mwakupambana na malango, ntchimbundi. Ndipouli, mwakuyana na umo vinthu viliri ku vigaŵa vinyake panji kuti ŵaleke kukhuŵazga ŵanji, Ŵakhristu ŵanyake ŵakupelekerathu kangachepe kuti ŵawovwirike. Ŵakhristu ŵanyake ŵakupeleka chawanangwa kwa dokotala kuti ŵamuwonge chifukwa chakuŵawovwira. M’malo mwakupelekerathu chawanangwa chawo, ŵakupeleka pamanyuma pakuti ŵapokera wovwiri. Ŵakuchita nthena kuti ŵanji ŵaleke kughanaghana kuti ŵakuhonga dokotala.
Tingakwaniska yayi kulongosora vyose ivyo vikuchitika mu vyaru vyakupambanapambana. Ntheura pambere Ŵakhristu ŵandasankhe chakuchita, ŵakwenera kulondezga njuŵi yawo mwakuyana na umo vinthu viliri uko ŵakukhala. (Rom. 14:1-6) Iwo ŵakwenera kupulikira ŵamazaza. (Rom. 13:1-7) Ŵakwenera yayi kuchita vinthu ivyo vingatukiska zina la Yehova na kukhuŵazga ŵanji. (Mat. 6:9; 1 Kor. 10:32) Ivyo ŵakusankha vikwenera kulongora kuti ŵakutemwa ŵazengezgani ŵawo.—Mrk. 12:31.
Kasi ŵabali na ŵadumbu ŵangalongora wuli kuti ŵakondwa para ŵapulika chipharazgo chakuti munthu uyo wakasezgeka wawezgekeramo mu mpingo?
Mu buku la Luka 15, Yesu wakayowoya ntharika yiwemi chomene ya munthu uyo wakaŵa na mberere 100. Mberere yimoza yikati yazgeŵa, munthu uyu wakasida “mberere 99 mu mapopa na kuluta kukapenja yakuzgeŵa m’paka wayisange.” Yesu wakati: “Para wayisanga wakuyiŵika pa viŵeya vyake na kusekelera. Ndipo para wafika ku nyumba, wakuchema ŵabwezi ŵake na ŵazengezgani ŵake pamoza, wakuti kwa iwo, ‘Sekelerani pamoza na ine, chifukwa nayisanga mberere yane iyo yikazgeŵa.’” Paumaliro Yesu wakati: “Nkhumuphalirani kuti ndimo kuzamuŵira chimwemwe chikuru kuchanya para wakwananga yumoza wang’anamuka mtima, kuluska ŵarunji 99 awo ŵakukhumbikwira kung’anamuka mtima yayi.”—Luka 15.
Yesu wakayowoya ntharika iyi kuti wasuske maghanoghano gha Ŵafarisi na ŵalembi awo ŵakamunenanga kuti wakwendezgana na ŵamsonkho kweniso ŵakwananga. (Luka 15:1-3) Yesu wakati para wakwananga wapera, kuchanya kukuŵa chimwemwe chikuru. Ntheura tingajifumba kuti, ‘Usange kuchanya kukuŵa chimwemwe chikuru, wuli pa charu chapasi? Asi ŵabali na ŵadumbu nawo ŵakwenera kukondwa chomene para wakwananga waleka nthowa zake ziheni na kuwelera kwa Yehova?’—Heb. 12:13.
Para munthu uyo wakasezgeka wawezgekeramo mu mpingo, tikukondwa nadi. Munthu uyu wakuŵa kuti walapa nadi lekani wawezgekeramo mu mpingo. Ndipouli wakwenera kulutilira kuŵa wakugomezgeka kwa Yehova. Ntheura tingakuŵa mawoko kulongora kuti takondwa na chipharazgo chakuti munthu uyo wakasezgeka wawezgekeramo mu mpingo. Ndipouli, tikwenera kuchita vinthu mwatchindi.
Kasi ntchivichi icho chikavundulanga maji pa chiziŵa cha Betizata?
Ŵanthu ŵanyake awo ŵakakhalanga mu Yerusalemu mu nyengo iyo Yesu wakaŵa pa charu chapasi, ŵakagomezganga kuti chiziŵa cha Betizata chikaŵa na nkhongono zakuchizgira ŵalwari awo ŵanjirapo para maji ghake ‘ghavunduka.’ (Yoh. 5:1-7) Ntheura ŵanthu ŵakizanga ku chiziŵa ichi kuti ŵazakachizgike.
Kakaŵa kaluso ka Ŵayuda kugeza mu chiziŵa cha Betizata. Para maji gha mu chiziŵa ichi ghachepa, ŵakajuranga maji gha mu chiziŵa chinyake icho chikaŵa pafupi kuti ghathikire mu chiziŵa cha Betizata. Kafukufuku wakulongora kuti pakati pa viziŵa viŵiri ivi, pakaŵa chiliŵa icho chikapaturanga viziŵa ivi. Maji ghakendanga mu kamugelo ako ŵakajulanga kuti ghathikire mu chiziŵa cha Betizata icho Ŵayuda ŵakatemwanga kugezamo kuyana na mutheto wawo. Ntheura maji agho ghakizanga mwankhongono para ghakuthikira mu chiziŵa ichi, ndigho ghakapangiskanga kuti chivunduke.
Mu mabaibolo ghanyake, pa lemba la Yohane 5:4, ghakuti mungelo ndiyo wakavundulanga maji. Kweni fundo iyi yikusangika yayi mu mipukutu yakale chomene ya Chigiriki nga ni mpukutu wa Codex Sinaiticus. Ndipouli, Yesu wakachizga munthu uyo wakamusanga pafupi na chiziŵa cha Betizata. Munthu uyu wakalwara kwa vyaka 38. Nakuti munthu uyu wakachira nyengo yeneyiyo kwambura kunjira mu chiziŵa ichi.


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI | PARA MUBALI WINU WAFWA
Kasi Nkhwananga Kuŵa na Chitima?
Kasi muli kulwarapo nthenda yikuru? Nyengo zinyake mukachira luŵiro mwakuti muli kuluwa umo vikaŵinyiranga. Kweni ndimo viliri yayi na chitima. Dr. Alan Wolfelt wakalemba mu buku lake kuti ‘chitima chikumara luŵiro yayi.’ Kweni wakayowoyaso kuti: “Para pajumpha nyengo ndiposo na wovwiri wa ŵanyako, chitima chingachepako.”—Healing a Spouse’s Grieving Heart.
Wonani umo Abrahamu, uyo wakuzunulika mu Baibolo, wakachitira muwoli wake wakati wafwa. Baibolo likuti: “Abrahamu wakamba kumulira Sara na kumutengelera.” Mazgu ghakuti “wakamba” ghakulongora kuti pakatora nyengo kuti Abrahamu chitima chichepeko chifukwa cha nyifwa ya muwoli wake. * Wonaniso vya Yakhobe. Ŵana ŵake ŵakamupusika kuti Yosefe wakomeka na chinyama chamuthondo. Yakhobe wakalira “mazuŵa ghanandi,” ndipo ŵabali ŵake ŵakatondeka kumupembuzga. Pakati pajumpha vyaka vinandi, Yakhobe wakaŵa wachali kudandawura na nyifwa ya Yosefe.—Genizesi 23:2; 37:34, 35; 42:36; 45:28.
Lero napo, ŵanthu ŵanandi chitima chikumara luŵiro yayi para munthu uyo ŵakatemwananga wafwa. Pulikani ivyo ŵanthu aŵa ŵakayowoya.
Gail wa vyaka 60, wakuti: “Afumu ŵane, a Robert, ŵakafwa pa Julayi 9, 2008. Vyose vikaŵa makora waka pa zuŵa ilo ŵakafwira pa ngozi. Mwa nyengo zose, tikati tarya chakurya cha mulenji pambere ŵandalute ku ntchito, tikalayirana. Mbwenu umaliro ukaŵa wenewuwo. Nangauli pajumpha vyaka 6, vichali kuniŵinya mu mtima. Nkhumanya yayi usange chitima chizamumara chifukwa cha nyifwa ya Rob.”
Etienne wa vyaka 84, wakuti: “Nakhala nekha kwambura muwoli wane vyaka vyakujumpha 18 sono, kweni nichali kumulira. Para nawona waka chithu chinyake chakutowa, mbwenu nkhumukumbuka. Nkhughanaghanira umo mphanyi nayo wakukondwera pakuwona ivyo ine nkhuwona.”
Ivi vikulongora kuti ndimo taŵanthu tikujipulikira. Kweni taŵanthu tikupambana pa nkhani ya chitima. Ntheura chingaŵa chiwemi yayi kususka ŵanyithu umo ŵakuchitira para suzgo laŵawira. Kweniso tikwenera kujisuska yayi usange vikuwoneka nga tajumphizga kuŵa na chitima. Kasi tingachita wuli para tili na chitima?
^ ndime 4 Yisake, mwana wa Abrahamu, nayo wakaŵa wachali na chitima cha nyifwa ya anyina, nangauli pakajumpha vyaka vitatu kufuma apo ŵakafwira.—Genizesi 24:67.