text:
MUTU 15
Kusopa Uko Chiuta Wakuzomerezga
Kasi visopa vyose vikukondweska Chiuta?
Kasi mungachimanya wuli chisopa chaunenesko?
Kasi mazuŵa ghano mbanjani awo ŵakusopa Chiuta mwaunenesko?
1. Kasi tipindurenge wuli para tikusopa Chiuta munthowa yakwenelera?
YEHOVA CHIUTA wakutipwelelera chomene ndipo wakukhumba kuti tipindurenge na ulongozgi wake wachitemwa. Para tikumusopa munthowa yakwenelera, tiŵenge ŵakukondwa ndipo tigegenge masuzgo ghanandi. Kweniso watitumbikenge na kutovwira. (Yesaya 48:17) Ndipouli, pali matchalitchi ghanandi chomene agho ghakuyowoya kuti ghakusambizga vinthu vyaunenesko vyakukhwaskana na Chiuta. Kweni matchalitchi agha ghakusambizga vinthu vyakupambana chomene pa nkhani ya Chiuta na ivyo wakukhumba kuti tichitenge.
2. Kasi tikwenera kuchita vichi kuti timanye chisopa chaunenesko? Yowoyani chiyelezgero.
2 Kasi mungayimanya wuli nthowa iyo Yehova wakuzomerezga kuti timusopenge? Kuti mungakhumbikwira kusambira na kuyaniska ivyo matchalitchi ghose ghakusambizga yayi. Kweni mukwenera kumanya waka ivyo Baibolo likusambizga pa nkhani ya kusopa kwaunenesko. Tiyelezgere kuti mu vyaru vinandi muli ŵanthu awo ŵakupanga ndalama zautesi. Para mungapika ntchito ya kupambaniska pakati pa ndalama zautesi na zanadi, kasi mungachita wuli kuti muzimanye? Kasi mungachita kusungilira pa mtima ndalama yiliyose yautesi? Yayi. Chingaŵa chamahara kuti mumanye ndalama zanadi. Para mwamanya ndalama zanadi, chingaŵa chipusu kumanya zautesi. Mwakuyana waka, para tamanya chisopa chaunenesko, chingaŵaso chipusu kumanya visopa vyautesi.
3. Kuyana na ivyo Yesu wakayowoya, kasi tikwenera kuchita vichi para tikukhumba kuti tikondweske Chiuta?
3 Ntchakuzirwa chomene kusopa Yehova mu nthowa iyo wakuzomerezga. Ŵanthu ŵanandi ŵakugomezga kuti matchalitchi ghose ghakukondweska Chiuta, kweni ndimo Baibolo likusambizgira yayi. Kweniso kumanyikwa waka kuti ndise Ŵakhristu nkhwakukwana yayi. Yesu wakati: “Ni waliyose yayi uyo wakuyowoya kwa ine kuti, ‘Fumu, Fumu,’ wazamunjira mu Ufumu wa kuchanya, kweni yekha uyo wakuchita khumbo la Adada awo ŵali kuchanya.” Ntheura kuti tikondweske Chiuta, tikwenera kusambira ivyo Yehova wakukhumba na kuchita. Yesu wakayowoya kuti ŵanthu awo ŵakuchita yayi khumbo la Chiuta, ‘ŵakuchita viheni.’ (Mateyu 7:21-23) Nga ni ndalama yautesi, chisopa chautesi chilije phindu kweniso ntchakofya.
4. Zunurani nthowa ziŵiri izo Yesu wakayowoya. Kasi nthowa yiliyose yikuluta nkhu?
4 Yehova wapeleka mwaŵi kwa waliyose pa charu chapasi kuti wazakaŵe na umoyo wamuyirayira. Kweni kuti tizakasange umoyo wamuyirayira mu Paradiso, tikwenera kusopa Chiuta mu nthowa iyo wakuzomerezga na kuchita ivyo wakukhumba. Ntchachitima kuti ŵanthu ŵanandi wakukana kuchita ivyo Chiuta wakukhumba. Lekani Yesu wakati: “Njirani pa chipata chifinyi, chifukwa chipata chikuru chili na nthowa yisani iyo yikuya ku pharanyiko, ndipo mbanandi awo ŵakwendamo. Kweni chipata chifinyi chili na nthowa yichoko iyo yikuya ku umoyo, ndipo mbachoko awo ŵakuyisanga.” (Mateyu 7:13, 14) Chisopa chaunenesko chingatovwira kuti tizakasange umoyo wamuyirayira, kweni chisopa chautesi chingatipangiska kuti tizakaparanyike. Yehova wakukhumba yayi kuti tizakafwe, lekani wapeleka mwaŵi wakuti ŵanthu ŵasambire za iyo. (2 Petrosi 3:9) Ntheura tingazakasanga umoyo panji yayi, kuyana na umo tikusopera.
UMO MUNGAMANYIRA CHISOPA CHAUNENESKO
5. Kasi ntchivichi chingatovwira kumanya awo ŵali mu chisopa chaunenesko?
5 Kasi tingayisanga wuli ‘nthowa yakuya ku umoyo’? Yesu wakayowoya kuti ŵanthu awo ŵali mu chisopa chaunenesko ŵazamumanyikwa kwizira mu ivyo ŵakuchita. Wakati, “Muŵamanyenge na vipambi vyawo. Khuni lililose liwemi likupambika vipambi viwemi.” (Mateyu 7:16, 17) Mu mazgu ghanyake tingati, awo ŵali mu chisopa chaunenesko ŵakumanyikwa na ivyo ŵakugomezga kweniso nkharo yawo. Nangauli iwo mbarunji yayi ndipo ŵakubuda, Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakuyezgayezga kuchita khumbo la Chiuta. Tiyeni tidumbiskane fundo 6 izo zingatovwira kuti timanye awo ŵali mu chisopa chaunenesko.
6, 7. Kasi ŵanthu ŵa Chiuta ŵakuliwona wuli Baibolo, ndipo Yesu wakachitanga wuli na malemba?
6 Ivyo Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakusambizga vikufuma mu Baibolo. Baibolo likuti: “Malemba ghose ngakupelekeka na Chiuta kwizira mwa mzimu ndipo ngachandulo pa kusambizga, kuchenya, kunyoloska vinthu, na kulanga mu urunji, mwakuti munthu wa Chiuta waŵenge wakukwana, wakunozgeka kuchita mulimo uliwose uwemi.” (2 Timote 3:16, 17) Paulosi wakalembera kalata Ŵakhristu ŵanyake kuti: “Apo mukapulika mazgu gha Chiuta kwa ise, mukaghazomera nga ni mazgu gha ŵanthu yayi, kweni nga umo ghaliri nadi mazgu gha Chiuta, agho ghakugwira ntchito mwa imwe ŵakugomezga.” (1 Ŵatesalonika 2:13) Ntheura awo ŵali mu chisopa chaunenesko, ivyo ŵakusambizga na kugomezga vikufuma mu maghanoghano gha ŵanthu yayi panji mitheto yawo. Kweni vikufuma mu mazgu gha Chiuta, Baibolo.
7 Yesu wakalongora chiyelezgero chiwemi chifukwa ivyo wakasambizganga vikafumanga mu Mazgu gha Chiuta. Apo wakalombanga kwa Adada ŵake, wakati: “Mazgu ghinu mbunenesko.” (Yohane 17:17) Yesu wakagomezganga chomene Mazgu gha Chiuta, ndipo vyose ivyo wakasambizganga vikakolerananga na Malemba. Kanandi Yesu wakayowoyanga kuti: “Kuli kulembeka.” (Mateyu 4:4, 7, 10) Pamanyuma wakazunuranga mazgu gha mu lemba. Mazuŵa ghano napo, ŵanthu ŵa Chiuta ŵakusambizga maghanoghano ghawo yayi. Ŵakugomezga kuti Baibolo ni Mazgu gha Chiuta, ndipo ivyo ŵakusambizga vikukolerana chomene na ivyo Baibolo likuyowoya.
8. Kasi tikwenera kuchitaso vichi padera pakusopa waka Yehova?
8 Awo ŵali mu chisopa chaunenesko ŵakusopa Yehova yekha ndipo ŵakuphalirako ŵanthu zina lake. Yesu wakati: “Yehova Chiuta wako ndiyo ukwenera kumusopa, ndipo ndiyo pera uyo ukwenera kumuchitira uteŵeti wakupatulika.” (Mateyu 4:10) Lekani ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakusopa Yehova yekha mbwenu. Kweniso ŵakuphalirako ŵanthu zina la Chiuta waunenesko na umo iyo waliri. Lemba la Salimo 83:18 likuti: “Mwaŵeneimwe zina linu ni Yehova, ndimwe mwekha Wapachanya Nkhanira pa charu chose chapasi.” Yesu wakawovwira ŵanthu kuti ŵamumanye Chiuta. Pakupemphera, wakati: “Navumbura zina linu ku ŵanthu awo mukanipa kufuma mu charu.” (Yohane 17:6) Awo ŵali mu chisopa chaunenesko mazuŵa ghano, nawo ŵakuphalirako ŵanyawo zina la Chiuta, ivyo wakukhumba kuzakachita, ndiposo mikhaliro yake.
9, 10. Kasi Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakulongora wuli kuti ŵakutemwana?
9 Ŵanthu ŵa Chiuta ŵakutemwana zanadi. Yesu wakati: “Usange mukutemwana, wose ŵamanyenge kuti ndimwe ŵasambiri ŵane.” (Yohane 13:35) Ŵakhristu ŵakwambilira ŵakatemwananga zanadi. Chitemwa ichi chikutovwira kuti timazge sankho ilo likuŵapo chifukwa cha kupambana fuko, mtundu, charu, panji chifukwa cha kuti ŵanyake mbakavu panji mbasambazi. Ndipo chitemwa ichi chikovwiraso kuti Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakoleranenge pa charu chose. (Ŵerengani Ŵakolose 3:14.) Awo ŵali mu chisopa chautesi ŵakutemwana nthena yayi. Tikumanya wuli? Ŵakukomana ŵekhaŵekha chifukwa cha kupambana vyaru na mitundu. Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakukomana yayi panji kukoma munthu waliyose. Baibolo likuti: “Ŵana ŵa Chiuta na ŵana ŵa Dyabulosi ŵakumanyikwa na fundo iyi: Waliyose uyo wakuleka kuchita urunji na uyo wakuleka kutemwa mubali wake ngwakufuma kwa Chiuta yayi . . . Titemwanenge. . . . Tileke kuŵa nga ni Kayini uyo wakafuma kwa muheni ndipo wakakoma munung’una wake.”
10 Chitemwa chanadi chikung’anamura vinandi padera pa kuleka waka kukoma ŵanyithu. Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakugwiliskira ntchito nyengo, nkhongono, na chuma chawo pa kovwirana na kukhozgana. (Ŵahebere 10:24, 25) Ŵakovwirana mu nyengo ya masuzgo, ndipo ŵakugomezgeka. Iwo ŵakulondezga ulongozgi wa mu Baibolo wakuti “tichite icho ntchiwemi kwa wose.”
11. Chifukwa wuli tikwenera kupulikana mwa Yesu Khristu?
11 Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakugomezga kuti Chiuta wakatuma Yesu Khristu kuti wazakatiponoske. Baibolo likuti: “Palije munyake uyo wangatiponoska, chifukwa palije zina linyake pa charu chapasi ilo Chiuta wasankha pakati pa ŵanthu kuti watiponoske nalo.” (Milimo 4:12) Mu Mutu 5 tikasambira kuti, Yesu wakapeleka umoyo wake kuŵa sembe kuti wawombore ŵanthu awo ŵakupulikira. (Mateyu 20:28) Kweniso Chiuta wali kusankha Yesu kuŵa Fumu ya Ufumu wakuchanya uwo uzamulamulira charu chose chapasi. Para tikukhumba kuzakasanga umoyo wamuyirayira, tikwenera kupulikira Yesu na kuchita ivyo wakasambizganga. Ivi ndivyo Chiuta wakukhumba kuti tichitenge. Lekani Baibolo likuti: “Uyo wakupulikana mwa Mwana wali na umoyo wamuyirayira. Uyo wakuleka kupulikira Mwana wazamuwona umoyo chara.”
12. Kasi kuleka kuŵa ku chigaŵa cha charu, chikung’anamura vichi?
12 Ŵakhristu ŵaunenesko ŵali ku chigaŵa cha charu chara. Apo wakeruzgikanga panthazi pa Pilato, fumu ya Ŵaroma, Yesu wakati: “Ufumu wane ngwa charu chino chara.” (Yohane 18:36) Ŵalondezgi ŵa Yesu ŵakujilambika ku Ufumu wakuchanya. Kwali ŵakukhala mu charu wuli, iwo ŵakuchitako yayi ndyali za mu charu icho, nkhondo, panji vivulupi. Ndipouli, awo ŵakusopa Yehova ŵakususka yayi ŵanthu awo ŵali mu vipani vya ndyali panji awo ŵakupharizgana mu visora vya ndyali. Ŵakukanizga ŵanthu yayi kuvota. Nangauli Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakuchitako yayi ndyali, kweni ŵakupulikira chomene malango gha boma. Chifukwa wuli? Chifukwa Mazgu gha Chiuta ghakuŵaphalira kuti ‘ŵajilambikenge’ ku ŵalara panji kuti “ŵamazaza” ŵa boma. (Ŵaroma 13:1) Para ŵalara ŵa boma ŵaphalira Ŵakhristu ŵaunenesko kuti ŵachite vinthu ivyo vikupambana na malango gha Chiuta, iwo ŵakuchita nga mbapositole. Awo ŵakati: “Tikwenera kupulikira Chiuta nga muwusi m’malo mwa ŵanthu.”
13. Kasi Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakugomezga kuti Ufumu wa Chiuta uzamuchita vichi, ndipo ŵakuchita vichi?
13 Ŵalondezgi ŵa Yesu ŵakupharazga kuti Ufumu wa Chiuta ndiwo pera uzamumazga masuzgo gha ŵanthu. Yesu wakati: “Makani ghawemi agha gha Ufumu, ghazamupharazgika mu charu chose chapasi kuti uŵe ukaboni ku mitundu yose, penepapo ndipo umaliro wizenge.” (Mateyu 24:14) M’malo mwakuchiska ŵanthu kuti ŵagomezgenge ŵanthu awo ŵakuŵalamulira kuti ŵamazgenge masuzgo ghawo, Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakupharazga kuti Ufumu wa Chiuta ndiwo wekha uzamumazga masuzgo gha ŵanthu. (Salimo 146:3) Yesu wakatisambizga kuti tilombenge Ufumu wa Chiuta uwo ni boma laurunji. Iyo wakati: “Ufumu winu wize. Khumbo linu lichitike pano pasi nga nkhuchanya.” (Mateyu 6:10) Chiuta wakayowoyerathu kuti Ufumu uwu, “uzamuteketa na kumazga maufumu ghose agha, ndipo iwo wekha ndiwo uzamuŵako kwamuyirayira.”
14. Kasi mukuwona kuti ntchisopa ntchini icho chikuchita ivyo Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakwenera kuchita?
14 Kufuma pa ivyo tasambira, jifumbani kuti: ‘Kasi ntchisopa ntchini icho visambizgo vyake vyose vikufuma mu Baibolo kweniso chikuphalirako ŵanthu zina la Yehova? Kasi ntchisopa ntchini icho ŵanthu ŵake ŵakutemwana zanadi, ŵali na chipulikano mwa Yesu, ŵali ku chigaŵa cha charu chara, kweniso ŵakupharazga kuti Ufumu wa Chiuta ndiwo wekha uzamumazga masuzgo gha ŵanthu? Pa visopa vyose ivyo vili pa charu chapasi, ntchisopa ntchini icho chikuchita vyose ivi?’ Ukaboni ukulongora kuti Ŵakaboni ŵa Yehova ndiwo ŵakuchita ivi.
KASI MUCHITENGECHI?
15. Padera pa kugomezga kuti Chiuta waliko, kasi wakukhumbaso kuti tichitenge vichi?
15 Kugomezga waka kuti Chiuta waliko nkhwakukwana yayi kuti wakondwe nase. Chifukwa Baibolo likuti mizimu yiheni nayo yikugomezga kuti Chiuta waliko. (Yakobe 2:19) Kweni mizimu yiheni yikuchita khumbo la Chiuta yayi ndipo wakuyitemwa yayi. Kuti Chiuta watitemwe, tikwenera kugomezga waka kuti waliko yayi, kweni tikweneraso kuchita khumbo lake. Tikwenera kufumako ku chisopa chautesi na kunjira mu chisopa chaunenesko.
16. Kasi tikwenera kuchita wuli na vinthu ivyo vikukolerana na chisopa chautesi?
16 Mpositole Paulosi wakayowoya kuti tikwenera yayi kuchitako vinthu ivyo vikukolerana na chisopa chautesi. Iyo wakati: “Yehova wakuti: ‘Fumanipo pakati pawo, ndipo jipaturani kwa iwo, lekani kukhwaska chinthu chaukazuzi, ndipo nizamumupokelerani.’” (2 Ŵakorinte 6:17; Yesaya 52:11) Ntheura Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakuchitako yayi chinthu chilichose icho chikukolerana na chisopa chautesi.
17, 18. Kasi “Babuloni Mukuru” wakwimira vichi, ndipo chifukwa wuli tikwenera “kufumamo mwa iyo” mwaluŵiro?
17 Baibolo likulongora kuti visopa vyose vyautesi ndivyo vikupanga “Babuloni Mukuru.” * (Chivumbuzi 17:5) Zina lakuti Babuloni, likutikumbuska msumba wakale wa Babuloni. Mu msumba uwu ndimo mukambira chisopa chautesi, Chigumula cha mu nyengo ya Nowa chikati chamara. Mu Babuloni, ndimo visambizgo vinandi vyautesi na maluso agho visopa vyautesi vikuchita, vikambira. Mwachiyelezgero, Ŵababuloni ŵakagomezganga kuti kuli ŵachiuta ŵatatu mwa chiuta yumoza. Mazuŵa ghano napo, visopa vinandi vikusambizga nthena. Kweni Baibolo likusambizga kuti kuli Chiuta yumoza pera waunenesko, Yehova. Ndipo Yesu Khristu ni Mwana wake. (Yohane 17:3) Ŵababuloni ŵakagomezganga kuti ŵanthu ŵali na mzimu uwo ukulutilira kuŵa wamoyo para munthu wafwa ndipo ungalangika ku moto. Mazuŵa ghano napo, matchalitchi ghanandi ghakusambizga kuti para munthu uyo wakachitanga viheni wafwa, wakukalangika ku moto.
18 Pakuti visambizgo vyautesi vya Ŵababuloni vikathandazgika pa charu chose, lekani mazuŵa ghano Babuloni Mukuru wakwimira ufumu wa pa charu chose wa chisopa chautesi. Chiuta wakayowoyerathu kuti chisopa chautesi ichi, chizamumara mwamabuchi. Lekani ntchakuzirwa chomene kuti muleke kuchitako chinthu chilichose chakukhwaskana na Babuloni Mukuru. Yehova Chiuta wakukhumba kuti ‘mufumemo mwa iyo’ mwaluŵiro apo nyengo yichali.
19. Kasi muzamusanga vichi para mukuteŵetera Yehova?
19 Para mwafumamo mu chisopa chautesi, ŵanthu awo ŵakaŵa ŵabwezi ŵinu ŵalekenge kuchezga namwe. Kweni manyani kuti para mukuteŵetera lumoza na ŵanthu ŵa Yehova, musangenge mabwezi ghanandi. Ŵasambiri ŵa Yesu ŵakaleka vinthu vinyake na kulondezga Yesu. Kweni ŵakasanga mabwezi ghanandi. Namwe musangenge ŵabali na ŵadumbu ŵanandi ŵauzimu. Muŵenge mu gulu la Ŵakhristu ŵaunenesko pa charu chose, ndipo ŵamutemwaninge zanadi. Ndiposo muzamusanga umoyo wamuyirayira “mu nyengo iyo yikwiza.” (Ŵerengani Mariko 10:28-30.) Nyengo zinyake ŵanthu awo ŵakaleka kuchezga namwe chifukwa cha ivyo mukugomezga, kunthazi nawo ŵangazakamba kusambira Baibolo na kwamba kusopa Yehova.
20. Kasi ŵanthu awo ŵali mu chisopa chaunenesko ŵakulindilira vichi?
20 Baibolo likusambizga kuti sonosono apa Chiuta waparanyenge charu chiheni ichi ndipo wizenge na charu chiphya icho muzamuŵa urunji. Ufumu wake ndiwo uzamulamulira charu chose. (2 Petrosi 3:9, 13) Charu ichi chizamuŵa chiwemi chomene. Mu charu chiphya, muzamuŵa chisopa chimoza pera chaunenesko. Ipo ntchamahara kuti mwambepo sono kusopa pamoza na Ŵakhristu ŵaunenesko.
^ ndime 17 Kuti mumanye chifukwa icho Babuloni Mukuru wakwimira visopa vyose vyautesi pa charu chapasi, wonani Vyakusazgirapo pa pa mutu wakuti Kasi “Babuloni Mukuru” ni Vichi?.


c: text/html

text:
Pulogilamu ya Unganu Wachigaŵa wa 2017
Wonani ndondomeku ya nkhani zo zamukambika zuŵa lelosi la unganu. Unganu wenuwu wakukuwovyani kuti mulutirizi kuchita vinthu vamampha kweniso kuti mukunthiyengepu mayeseru.
Chinkhondi
Ntchinthu wuli cho chingawovya Akhristu kuti aje ndi mijalidu yo yitovya kuti akunthiyengepu masuzgu?
Chisulu
Kumbi Chiuta Wanthazizosi watitipembuzga wuli, nanga watitiwovya wuli kuti tikunthiyengepu?
Sabata
Yesu wangukamba kuti: “Kweni yo wazamukunthiyapu mpaka pakumaliya, wazamutaskika.” Kumbi mungachita wuli kuti muvwiyi mazu ngaki?
Vo Akuwungana Atenere Kuziŵa
Panyaki mungayanja kuti mukasanirikepu pa maunganu nganyaki ngapade ngo ngamuchitika pa unganu wenuwu. Wonani penapa asani mukhumba kuziŵa vakukwaskana ndi wo alonde alendu, ubatizu, vakupereka, vinthu vo vasoŵa ndi vo vasanirika, malu ngakujapu kweniso uteŵeti wakujipereka.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Mwanakazi, mwana msepuka, na chinjoka (1-6)
-
Mikayeli wakurwa nkhondo na chinjoka (7-12)
-
Chinjoka chikuyuzga mwanakazi (13-17)
12 Chimanyikwiro chikuru chikawoneka kuchanya: Mwanakazi+ wakavwara dazi, mwezi ukaŵa kusi ku malundi ghake, pa mutu wake pakaŵa mphumphu ya nyenyezi 12,
2 ndipo wakaŵa na nthumbo. Wakalira na vyakuŵinya na kukweŵeka kuti wababe.
3 Chimanyikwiro chinyake chikawoneka kuchanya. Wonani, chinjoka chikuru chiswesi,+ chakuŵa na mitu 7 na masengwe 10 ndipo pa mitu yake pakaŵa mphumphu 7,
4 mchira wake ukaguzanga chigaŵa chachitatu cha nyenyezi+ zakuchanya, ndipo chikaziponya pa charu chapasi.+ Chinjoka chikalutilira kwimilira panthazi pa mwanakazi+ uyo wakaŵa pafupi kubaba, kuti para wababa chirye mwana wake.
5 Mwanakazi uyu wakababa mwana msepuka,+ mwanalume, uyo wazamuliska mitundu yose na ndodo yachisulo.+ Ndipo mwana wake wakatolekera kwa Chiuta na ku chitengo chake.
6 Ndipo mwanakazi wakachimbilira ku mapopa, uko kukaŵa malo agho Chiuta wakamunozgera, mwakuti kwenekura ŵakamuryeske mazuŵa 1,260.+
7 Ndipo kukawuka nkhondo kuchanya: Mikayeli+ na ŵangelo ŵake wakarwanga na chinjoka. Chinjoka na ŵangelo ŵake ŵakarwa nkhondo
8 kweni ŵakaluska yayi, ndipo malo ghawo ghakasangikaso yayi kuchanya.
9 Ntheura chinjoka chikuru+ chikaponyeka pasi, njoka ya papo kale,+ iyo yikuchemeka Dyabulosi+ na Satana,+ uyo wakupuluska charu chose.+ Wakaponyeka pa charu chapasi,+ ndipo ŵangelo ŵake ŵakaponyeka pasi pamoza nayo.
10 Nkhapulika mazgu ghakuru kufuma kuchanya ghakuti:
“Sono chafika chiponosko+ na nkhongono na Ufumu vya Chiuta withu+ na mazaza gha Khristu wake, chifukwa uyo wakunena ŵabali ŵithu waponyeka pasi, uyo wakuŵanena muhanya na usiku panthazi pa Chiuta withu!+
11 Ndipo ŵakamuthereska+ chifukwa cha ndopa za Mwana wa mberere+ ndiposo chifukwa cha mazgu gha ukaboni wawo,+ ndipo ŵakatemwa umoyo wawo yayi,+ nanga ni mu ulwani wa nyifwa.
12 Pa chifukwa ichi, kondwani imwe machanya na imwe mukukhala mwenemumo! Soka ku charu chapasi na nyanja,+ chifukwa Dyabulosi wakhilira pasi kwa imwe, wali na ukali ukuru pakumanya kuti wali na nyengo yifupi.”+
13 Sono chinjoka chikati chawona kuti chaponyeka pa charu chapasi,+ chikatambuzga mwanakazi+ uyo wakababa mwana mwanalume.
14 Kweni mwanakazi, wakapika mapapindo ghaŵiri gha nombo yikuru+ kuti wawulukire ku mapopa ku malo ghake, uko wakwenera kukaryeskeka nyengo yimoza, nyengo ziŵiri, na hafu ya nyengo,+ kutali na njoka.+
15 Ndipo njoka yikawukura maji nga ni mlonga kufuma mu mulomo wake, yikawukulira mwanakazi kuti wabire mu mlonga.
16 Kweni charu chapasi chikamovwira mwanakazi, ndipo charu chapasi chikajura mulomo wake na kumira mlonga uwo chinjoka chikawukura kufuma mu mulomo wake.
17 Ntheura chinjoka chikamukwiyira chomene mwanakazi, ndipo chikaluta kukarwa nkhondo na ŵakukhalapo ŵa mphapu yake,+ awo ŵakusungilira malango gha Chiuta ndipo ŵali na mulimo wa kuchitira ukaboni Yesu.+
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Chivumbuzi 12
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
FUMBO 3
Kasi Ningachita Wuli Kuti Niyowoyenge Makora na Ŵapapi Ŵane?
KASI IMWE MUNGACHITA WULI?
Wonani ivyo wakachita Geoff: Pa Chitatu namise, Geoff, uyo wali na vyaka 17, wamalizga waka ntchito zake zapanyumba, ndipo wakukhumba kuwonelera TV. Wajura TV na kukhala pa mpando.
Nyengo yeneyiyo, Adada ŵake ŵakwiza ndipo ŵakuwoneka kuti mbakukondwa yayi.
Adada ŵake ŵakuti: “Geoffrey! Chifukwa wuli ukuwonelera waka TV, m’malo mwakovwira munung’una wako homuweki? Nyengo zose ukupulika yayi ivyo nkhukuphalira!”
Geoff wakuyowoya mwapasipasi kuti: “Mwayambapo sono.”
Adada ŵake ŵakusendelera pafupi na kumufumba kuti: “Wati vichi?”
Geoff wakuti: “Palije icho nayowoya Adada,” uku wakugadabura maso.
Sono adada ŵake ŵakwiyirathu. Ŵakumuphalira kuti: “Ukuyowoya nthena na ine?”
Kasi imwe muŵenge Geoff, mwate muchitenge wuli?
YIMANI NA KUGHANAGHANA!
Para mukuyowoyeskana na ŵapapi ŵinu vikuyana waka na kwendeska galimoto. Usange dilayivala wasanga vinthu vinyake vyajala msewu, wakusanga nthowa yinyake yakuti wakafike uko wakuluta.
CHIYELEZGERO:
Msungwana munyake zina lake Leah wakati: “Ntchakusuzga kuyowoya na adada. Nyengo zinyake para nkhuyowoya nawo ŵakuŵikako mahara yayi, ndipo ŵakutemwa kufumba kuti, ‘Ka wate wuli?’”
PALI NTHOWA ZITATU IZO LEAH WANGASANKHA.
Kuyowoya mwakuchemerezga.
Leah wachemerezgenge pakuyowoya watenge: “Adada, pulikizgani! Nkhani iyi njakuzirwa chomene!”
Kuleka waka kuyowoya na adada ŵake.
Leah waleke waka kuphalira adada ŵake suzgo lake.
Walindilirenge nyengo yiwemi yakuyowoyera na adada ŵake.
Leah wakwenera kuyowoya na awiske maso na maso panji kuŵalembera waka pa pepara suzgo lake.
Kasi imwe mukuwona kuti Leah wasankhe nthowa nji pakuyowoya na adada ŵake?
MANYANI KUTI: Vingachitika kuti adada ŵa Leah ŵakughanaghana vinthu vinyake, ntheura ŵakutondeka kuŵika mahara ku ivyo wakuyowoya. Usange Leah wangasankha Nthowa 1, iyo njakuyowoya mwakuchemerezga, palije icho adada ŵake ŵangatorapo. Adada ŵake ŵangamupulikizga chifukwa chakuti wakuyowoya mwakuchemerezga yayi, nakuti wangalongora waka kuti wakuŵachindika yayi. (Ŵaefeso 6:2) Nthowa iyi njambura kovwira.
Nangauli Nthowa 2 yingaŵa yipusu, kweni njambura kovwira. Chifukwa Leah kuti wawovwilike, wakukhumbikwira kuyowoya na adada ŵake. Nakuti adada ŵake ŵangamovwira pekha para ŵamanya suzgo lake. Ntheura kukhala waka chete kulije phindu.
Usange Leah wangasankha Nthowa 3, iyo njakulindizga nyengo yiwemi yakuyowoyera na adada ŵake vingamovwira. Para Leah wangayowoya nawo pa nyengo yiwemi panji kuŵalembera pa pepara, waŵenge wakukondwa chifukwa adada ŵake ŵamanyenge suzgo lake.
Kulemba pa pepara vingawovwira kuti walongosore makora suzgo lake. Para adada ŵa Leah ŵaŵerenga mazgu agho mwana wawo walemba, ŵamanyenge ivyo wakukhumba kuŵaphalira kweniso ŵapulikiskenge makora. Ntheura nthowa 3 yiwovwirenge Leah na adada ŵake. Nthowa 3 iyi yikukolerana na fundo ya mu Baibolo yakuti, “tilondezge vinthu vyakovwira kuti paŵe mtende.”—Ŵaroma 14:19.
Kasi ni nthowa wuli zinyake izo Leah wangasankha?
Ghanaghanirani nthowa zinyake izo Leah wangalondezga, ndipo lembani yimoza pasi apa. Pamasinda lembani ivyo vingachitika usange wangalondezga nthowa iyo.
LEKANI KUPELEKA NG’ANAMURO LAKUBUDIKA
Mukwenera kumanya kuti nyengo zinyake ivyo imwe mungayowoya, ŵapapi ŵinu ŵangavipulika mu nthowa yinyake.
CHIYELEZGERO:
Nyengo zinyake ŵapapi ŵinu ŵangamufumbani kuti: “Chifukwa wuli mundakondwe?” Imwe pakuzgora mungati: “Nindakhumbe kuyowoya na munthu.”
Apa ŵapapi ŵinu ŵangapulika nga mukuti: “Nkhumugomezgani yayi. Suzgo lane namuphalira ŵanyane awo nkhuŵagomezga.”
Tiyelezgere kuti muli na suzgo ndipo ŵapapi ŵinu ŵakukhumba kumovwirani, kweni imwe mukuŵaphalira kuti: “Kutangwanika na ine yayi, nimaranenge navyo nekha.”
Kasi ŵapapi ŵinu ŵangapulika nga mukuti vichi?
Kasi zgoro linu liwemi lingaŵa lakuti wuli?


text:
Nkhani Nambara 46: Viliŵa vya Yeriko
Nchivici ico cikacitiska viliŵa vya Yeriko kuti viwe? Kukuwoneka nga ni para munthu munyake wakaponyapo bomba. Kweni pa nyengo yira kukaŵavya mabomba; ndiposo kukaŵavya nanga ni futi. Ni munthondwe unyake wa Yehova! Tiye tiwone umo ici cikacitikira.
Tegherezga ivyo Yehova wakaphalira Yoswa: ‘Iwe na ŵanalume ŵankhondo mwende kuzingilira msumba wose. Mucite ntheura kamoza pa zuŵa kwa mazuŵa ghankhondi na limoza. Muyeghenge likasa la phangano peneapo mukuzingilira. Ŵasofi ŵankhondi na ŵaŵiri ŵendenge panthazi pa likasa la phangano na kulizga mbata zawo.
‘Pa zuŵa la cinkhondi na ciŵiri mukwenera kuzingilira msumba kankhondi na kaŵiri. Pamanyuma pake ŵasofi ŵazakalizge mbata nyengo yitali, ndipo waliyose wazakacemerezge comene. Ndipo viliŵa vya msumba vizamuwa pasi!’
Yoswa na ŵanthu wose ŵakacita nga ni umo Yehova wakayowoyera. Waliyose wakaŵa waka cete peneapo ŵakazingiliranga msumba. Palije uyo wakayowoyanga. Mbata zekha ndizo zikapulikikwa na musketusketu wa malundi. Ŵarwani ŵa ŵanthu ŵa Ciuta mu Yeriko ŵakwenera kuti ŵakaŵa na wofi. Kasi waciwona cingwe ico cikulendera pa windo? Kasi ni windo la nyumba ya njani? Rahabi wakacita ico mphaci zikamuphalira kuti wacite. Iyo na mbumba yake yose ŵakaŵa mukati kuwona ivyo vikacitikanga.
Paumaliro, pa zuŵa lacinkhondi na ciŵiri, ŵati ŵazingilira msumba kankhondi na kaŵiri, ŵasofi ŵakalizga mbata, ŵanalume ŵankhondo ŵakacemerezga, ndipo viliŵa vikawa. Yoswa wakati: ‘Komani waliyose mu msumba ndipo wuwochani. Wochani cilicose kupatulako siliva, golide, mkuŵa na cisulo. Vinthu ivi mukavipeleke kwa uyo wakusunga ndarama za cihema ca Yehova.’
Ku mphaci ziŵiri zira, Yoswa wakati: ‘Njirani mu nyumba ya Rahabi, mufumiskani iye na mbumba yake.’ Rahabi na mbumba yake ŵakapona, nga ni umo mphaci zikamulayizgira.
Joshua 6:1-25.
Mafumbo
- Kasi Yehova wakaŵaphalira vici ŵanalume ŵankhondo na ŵasofi kuti ŵacite kwa mazuŵa ghankhondi na limoza?
- Kasi ŵanalume ŵakeneranga kucita vici pa zuŵa lacinkhondi na ciŵiri?
- Nga ni umo mukuwonera pa cithuzithuzi, nchivici cikucitikira viliŵa vya Yeriko?
- Nchifukwa wuli cingwe ciswesi cikulendera pa windo?
- Kasi Yoswa wakaphalira ŵanalume ŵankhondo kuti ŵacite vici na ŵanthu ndiposo msumba, kweni nchivici cikeneranga kucitikira siliva, golide, mkuŵa na cisulo?
- Kasi mphaci ziŵiri zikaphalirika kucitaci?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Joshua 6:1-25.
Ni mwauli umo kwenda na kuzingilira Yeriko uko Ŵaisrayeli ŵakacita pa zuŵa lacinkhondi na ciŵiri kukuyanira na mulimo wa kupharazga wa Ŵakaboni ŵa Yehova mu mazuŵa gha ku umaliro agha? (Josh. 6:15, 16; Yes. 60:22; Mat. 24:14; 1 Kor. 9:16)
Ni mwauli umo ucimi uwo wuli pa Joshua 6:26 ukafiskikira vilimika 500 vyati vyajumphapo, ndipo kufiskika uku kukutisambizga vici za mazgu gha Yehova? (1 Mathe. 16:34; Yes. 55:11)


text:
MUTU 10
Kasi Ŵangelo na Viŵanda Mbanjani?
1. Chifukwa wuli tikwenera kuŵamanya makora ŵangelo?
YEHOVA wakukhumba kuti tilimanye banja lake. Ŵangelo ŵali mu banja la Chiuta. Baibolo likuti ŵangelo ni ‘ŵana ŵa Chiuta.’ (Yobu 38:7) Kasi ŵangelo ŵakuchita vichi? Kasi ŵali kovwirapo wuli ŵanthu kumanyuma? Kasi mazuŵa ghano ŵangatovwira?—Wonani Mazgu Ghakuumaliro 8.
2. Kasi ŵangelo ŵakaŵako wuli? Kasi ŵalipo ŵalinga?
2 Tikwenera kumanya umo ŵangelo ŵakaŵirako. Lemba la Ŵakolose 1:16 likutiphalira kuti Yehova wati walenga Yesu, “vinthu vinyake vyose vikalengeka kuchanya na pa charu chapasi.” Mazgu agha ghakulongora kuti ŵangelo nawo ŵakachita kulengeka. Kasi ŵalipo ŵalinga? Baibolo likuti pali ŵangelo mamiliyoni ghanandi.—Salimo 103:20; Chivumbuzi 5:11.
3. Kasi lemba la Yobu 38:4-7 likutiphalira vichi za ŵangelo?
3 Baibolo likutisambizga kuti Yehova wakalenga dankha ŵangelo pambere wandalenge charu. Kasi ŵangelo ŵakachita wuli ŵati ŵawona charu? Buku la Yobu likutiphalira kuti ŵakakondwa chomene. Wose ŵakateŵeteranga Yehova nga ni banja limoza.—Yobu 38:4-7.
ŴANGELO ŴAKOVWIRA ŴANTHU ŴA CHIUTA
4. Tikumanya wuli kuti ŵangelo ŵakutemwa ŵanthu?
4 Kwamba kale, ŵangelo ŵakutemwa chomene ŵanthu ndipo ŵakukhumba kuti khumbo la Chiuta pa charu chapasi lichitike. (Zintharika 8:30, 31; 1 Petrosi 1:11, 12) Ŵangelo ŵakwenera kuti ŵakakwiya apo Adamu na Eva ŵakagalukira Chiuta. Ndipo sono napo ŵakwenera kuti ŵakukwiya chomene kuwona kuti ŵanthu ŵanandi ŵakumupulikira yayi Yehova. Kweni ŵakukondwa para wakwananga walapa na kuwelera kwa Chiuta. (Luka 15:10) Ŵangelo ŵakutemwa chomene awo ŵakuteŵetera Chiuta. Yehova wakutuma ŵangelo kuti ŵawovwire na kuvikilira ŵateŵeti ŵake pa charu chapasi. (Ŵahebere 1:7, 14) Tiyeni tiwone viyelezgero.
5. Kasi ŵangelo ŵali kovwirapo wuli ŵateŵeti ŵa Chiuta kumanyuma?
5 Apo tawuni ya Sodomu na Gomora yikaparanyikanga, Yehova wakatuma ŵangelo ŵaŵiri kuti ŵakaponoske Loti na banja lake. (Genizesi 19:15, 16) Vyaka vinandi vikati vyajumphapo, Daniyeli ŵakamuponya mu chikhululu cha nkhalamu. Kweni zikamupweteka yayi, chifukwa ‘Chiuta wakatuma mungelo wake na kujara mulomo wa nkhalamu.’ (Daniyeli 6:22) Apo mpositole Petrosi wakajalirika mu jele, Yehova wakatuma mungelo ndipo wakamuponoska. (Milimo 12:6-11) Ŵangelo ŵakawovwiraso Yesu apo wakaŵa pa charu chapasi. Mwachiyelezgero, Yesu wakati wabatizika, “ŵangelo ŵakamuteŵeteranga.” (Mariko 1:13) Pambere Yesu wandakomeke, mungelo “wakamukhozga.”—Luka 22:43.
6. (a) Kasi tikumanya wuli kuti ŵangelo ŵakovwira ŵanthu mazuŵa ghano? (b) Kasi tisangenge mazgoro gha mafumbo wuli?
6 Mazuŵa ghano ŵangelo ŵakuwoneka yayi ku ŵanthu. Kweni Chiuta wachali kutuma ŵangelo kuti ŵawovwire ŵateŵeti ŵake. Baibolo likuti: “Mungelo wa Yehova wakuzingilizga wose awo ŵakopa Chiuta, ndipo wakuŵathaska.” (Salimo 34:7) Chifukwa wuli tikukhumba kuvikilirika? Chifukwa tili na ŵalwani awo ŵakukhumba kutipweteka. Kasi ŵalwani aŵa mbanjani? Kasi ŵali kufuma nkhu? Kasi ŵakukhumba kutipweteka wuli? Kuti tisange mazgoro gha mafumbo agha, tiyeni tiwone dankha ivyo vikachitika Adamu na Eva ŵati ŵalengeka waka.
ŴALWANI ŴITHU ŴAMBURA KUWONEKA
7. Kasi Satana wachita nawo wuli ŵanthu?
7 Mu Mutu 3 tikasambira kuti mungelo munyake wakagalukira Chiuta ndipo wakakhumbanga kulamulira ŵanyake. Baibolo likumuchema kuti Satana Dyabulosi. (Chivumbuzi 12:9) Satana wakakhumbangaso kuti ŵangelo na ŵanthu ŵanyake nawo ŵagalukire Chiuta. Wakapusika Eva ndipo kufuma nyengo yira wapusikaso ŵanthu ŵanandi. Kweni ŵanthu ŵanyake nga ni Abelu, Enoki, na Nowa, ŵakalutilira kugomezgeka kwa Yehova.—Ŵahebere 11:4, 5, 7.
8. (a) Kasi ŵangelo ŵanyake ŵakazgoka wuli viŵanda? (b) Kasi viŵanda vikapona wuli Chigumula?
8 Mu nyengo ya Nowa, ŵangelo ŵanyake ŵakagalukira Yehova. Ŵakafuma kuchanya kwiza pano pasi, na kujizgora ŵanthu. Chifukwa wuli? Baibolo likutiphalira kuti ŵakakhumbanga kutora ŵanakazi. (Ŵerengani Genizesi 6:2.) Kweni ŵangelo ŵakeneranga kuchita nthena yayi. (Yuda 6) Ŵanthu ŵanandi ŵakamba kuchita nga mbangelo ŵaheni. Ŵakamba kuchita nkhaza na nkharo ziheni. Lekani Yehova wakatuma Chigumula pa charu chose kuti waparanye ŵanthu ŵaheni. Kweni wakaponoska ŵateŵeti ŵake ŵakugomezgeka. (Genizesi 7:17, 23) Kuti ŵapone Chigumula, ŵangelo ŵaheni aŵa ŵakawelera kuchanya. Baibolo likuti ŵangelo ŵaheni aŵa ni viŵanda. Nawo ŵakagaluka na kuŵa ku chigaŵa cha Satana, ndipo wakamba kuŵalamulira.—Mateyu 9:34.
9. (a) Ntchivichi chikachitikira viŵanda apo vikawelera kuchanya? (b) Kasi tiwonenge vichi?
9 Pakuti ŵangelo aŵa ŵakagaluka, Chiuta wakaŵazomerezga yayi kuti ŵaŵe mu banja lake. (2 Petrosi 2:4) Viŵanda vingajizgoraso ŵanthu yayi, kweni vichali ‘kupuluska charu chose.’ (Chivumbuzi 12:9; 1 Yohane 5:19) Tiyeni tiwone umo vikupusikira ŵanthu ŵanandi.—Ŵerengani 2 Ŵakorinte 2:11.
KASI VIŴANDA VIKUPUSIKA WULI ŴANTHU?
10. Kasi viŵanda vikupusika wuli ŵanthu?
10 Pali nthowa zinandi izo viŵanda vikupusikira ŵanthu. Para ŵanthu ŵakuyowoya navyo, ŵakuchita nthena mwakudunjika panji kwizira mwa ng’anga panji fwiti. Kuchita nthena nkhugomezga mizimu. Kweni Baibolo likutiphalira kuti tileke kuchita chilichose icho chikukolerana na viŵanda. (Ŵagalatiya 5:19-21) Chifukwa wuli? Awo ŵakukhumba kukora nyama ŵakuthya chipingo panji waya kuti ŵakore nyama iyo ŵakukhumba. Viŵanda navyo vili na vipingo ivyo vikukolera ŵanthu.—Wonani Mazgu Ghakuumaliro 25.
11. Kasi kuwukwa ni vichi, ndipo chifukwa wuli tikwenera yayi kuwukwa?
11 Nthowa yimoza iyo viŵanda vikupusikira ŵanthu nkhuwukwa. Kuwukwa ni para munthu wakufumba ku mizimu yiheni kuti wamanye vyamunthazi panji vinthu vinyake ivyo wangavimanya yayi. Pakuchita nthena, ŵanyake ŵakulaŵiska nyenyezi, kulaŵiska pa gilasi, kufumba supa (chipindi), kukweska musi pasi, na kulaŵiska tumizere twa mu mawoko. Ŵanandi ŵakughanaghana kuti kuwukwa nkhuwemi waka, kweni nkhuheni chomene. Kuchita nthena nkhwakofya chomene. Baibolo likulongosora kuti awo ŵakuloska ŵakukolerana chomene na mizimu yiheni. Pa Milimo 16:16-18 pakuyowoya za msungwana uyo wakaŵa na “chiŵanda chakuwukwa” icho chikamovwiranga kuti waloskenge. Kweni mpositole Paulosi wakati wawuskamo chiŵanda, msungwana yura wakaleka kuloska.
12. (a) Chifukwa wuli kuyowoyeskana na ŵakufwa nkhwakofya? (b) Chifukwa wuli ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakuchitako yayi tumaluso twa kugomezga viŵanda?
12 Viŵanda viliso na chipingo chinyake icho vikukolera ŵanthu. Vikutipusika kuti tigomezgenge kuti tingayowoyeskana na ŵakufwa ndiposo kuti ŵakufwa ŵachali ŵamoyo ku malo ghanyake. Ndipo ŵangayowoya nase panji kutipweteka. Mwachiyelezgero, munthu uyo mubali panji mubwezi wake wafwa, wangaluta ku ng’anga ndipo yingamuphalira kuti wangayowoyeskana na munthu uyo wafwa. Yingamuphalira vinthu vinyake vyakukhwaskana na uyo wafwa panji yingayowoya mazgu ghakukozgana na gha munthu uyu. (1 Samuyeli 28:3-19) Maluso ghanandi gha pa nyifwa ghakulongora kuti ŵanthu ŵakugomezga kuti ŵakufwa ŵakuŵa ŵamoyo ku malo ghanyake. Maluso agha ni chivumbi, kukumbukira ŵakufwa, kotcha sembe, kumeta, kuhara chokoro, kuŵika malaya ku malaro, bulangete, mbale, panji moŵa na maluso ghanyake. Para Ŵakhristu ŵakukana kuchitako tumaluso utu, ŵanthu ŵakuŵanena, kuŵatuka na kuleka kuchezga nawo. Kweni Ŵakhristu ŵakumanya kuti ŵakufwa ŵakuŵaso ŵamoyo kunyake yayi. Vingachitika yayi kuyowoya nawo, ndipo ŵangatipweteka yayi. (Salimo 115:17) Ŵani maso. Kuyowoyeskana na ŵakufwa panji viŵanda yayi ndipo lekani kuchitako tumaluso tose uto tukulongora kugomezga viŵanda.—Ŵerengani Dotoronome 18:10, 11; Yesaya 8:19.
13. Kasi ŵanthu ŵanyake awo kale ŵakawopanga viŵanda ŵali kuchita wuli?
13 Viŵanda vikupusika waka ŵanthu yayi, kweni vikuŵawofyaso. Mazuŵa ghano, Satana na viŵanda vyake ŵakumanya kuti ŵali na “nyengo yifupi.” Sonosono apa, Chiuta waŵafumiskengepo pa charu, lekani mbakali chomene kuluska kale. (Chivumbuzi 12:12, 17) Kweni ŵanthu ŵanandi awo kale ŵakawopanga viŵanda ŵali kuleka kuviwopa. Kasi ntchivichi chaŵawovwira?
KANANI VIŴANDA NDIPO MUFWATUKENGE
14. Nga Mbakhristu ŵa ku Efeso, kasi tingachita wuli kuti viŵanda vileke kutisuzga?
14 Baibolo likutiphalira umo tingakanizgira viŵanda kweniso umo tingachitira kuti vileke kutisuzga. Mwachiyelezgero, Ŵakhristu ŵa ku Efeso ŵakagomezganga viŵanda pambere ŵandaŵe Ŵakhristu. Kasi ŵakachita wuli kuti ŵaleke kuvigomezga? Baibolo likuti: “Ŵanandi awo ŵakachitanga masalamusi ŵakawunjika pamoza mabuku ghawo na kughawotcha panthazi pa waliyose.” (Milimo 19:19) Pakuti ŵakakhumbanga kuŵa Ŵakhristu, ŵakawotcha mabuku ghose gha vyamasalamusi. Ndimo nase tikwenera kuchitira mazuŵa ghano. Waliyose uyo wakukhumba kuteŵetera Yehova wakwenera kotcha chinthu chilichose chakukhwaskana na mizimu. Vinthu ivi ni mabuku, magazini, mafilimu, maposta, na sumu izo zikupangiska ŵanthu kughanaghana kuti kugomezga mizimu nkhuwemi. Vinyake ivyo mukwenera kotcha ni vinthumwa panji vinthu vinyake ivyo ŵanthu ŵakuvwara kuti ŵajivikilire.—1 Ŵakorinte 10:21.
15. Ntchivichi chinyake icho chingatovwira kuti tikanizge Satana na viŵanda?
15 Vyaka vikati vyajumphapo kufuma apo Ŵakhristu ŵa ku Efeso ŵakawotchera mabuku ghamasalamusi, mpositole Paulosi wakalemba kuti iwo ŵakaŵa ŵachali ‘kulimbana’ na “mizimu yiheni.” (Ŵaefeso 6:12) Nangauli ŵakaŵa kuti ŵawotcha kale mabuku ghara, kweni viŵanda vikalimbananga nawo nipera. Vikakhumbanga kuŵapweteka. Kasi Ŵakhristu aŵa ŵakenerangaso kuchita vichi? Paulosi wakati: “Torani chiskango chikuru cha chipulikano, icho mungazimwira [kukanizga] mivi yose yakugolera ya muheni.” (Ŵaefeso 6:16) Chipulikano chingativikilira nga umo chiskango chikuvikilira msilikari panyengo ya nkhondo. Para tili na chigomezgo chose kuti Yehova wangativikilira, mbwenu timukanizgenge Satana na viŵanda vyake.—Mateyu 17:20.
16. Kasi tingachita wuli kuti timugomezgenge chomene Yehova?
16 Kasi tingachita wuli kuti timugomezgenge chomene Yehova? Tikwenera kuŵerenga Baibolo zuŵa lililose na kugomezga kuti Yehova wativikilirenge. Para tikumugomezga chomene Yehova, Satana na viŵanda vyake ŵatipwetekenge yayi.—1 Yohane 5:5.
17. Kasi ntchivichi chinyake icho chingativikilira ku viŵanda?
17 Kasi Ŵakhristu ŵa ku Efeso ŵakenerangaso kuchita vichi? Ŵakhristu aŵa ŵakakhalanga mu tawuni iyo ŵanthu ŵakagomezganga chomene vyamizimu. Lekani Paulosi wakaŵaphalira kuti: “Lutilirani kulomba mu mzimu na lurombo lwa mtundu uliwose.” (Ŵaefeso 6:18) Nyengo zose ŵakeneranga kupempha Yehova kuti waŵavikilire. Ise ke? Nase tili mu charu icho ŵanthu ŵakutemwa vyamizimu. Ipo tikwenera kupempha Yehova kuti wativikilire. Nakuti tikwenera kuzunura zina lake para tikupemphera. (Ŵerengani Zintharika 18:10.) Yehova wazgorenge pemphero lithu para tikulutilira kumupempha kuti wativikilire kwa Satana.—Salimo 145:19; Mateyu 6:13.
18, 19. (a) Kasi tingachita wuli kuti tiwine nkhondo yakulimbana na Satana na viŵanda? (b) Ni fumbo wuli ilo lizamuzgoreka mu mutu 11?
18 Satana na viŵanda vyake ŵatisuzgenge yayi para tawotcha vinthu vyose vyakukhwaskana na viŵanda kweniso para tagomezga Yehova kuti wativikilirenge. Tikwenera yayi kopa Satana na viŵanda vyake. (Ŵerengani Yakobe 4:7, 8.) Yehova ngwankhongono chomene kuluska viŵanda. Wakavilanga mu nyengo ya Nowa, ndipo kunthazi wazamuviparanya. (Yuda 6) Kumbukani kuti tili tekha yayi pa nkhondo iyi. Yehova wakutuma ŵangelo ŵake kuti ŵativikilire. (2 Mathemba 6:15-17) Tili na chigomezgo chose kuti Yehova watovwirenge ndipo tiwinenge nkhondo yakulimbana na Satana na viŵanda vyake.—1 Petrosi 5:6, 7; 2 Petrosi 2:9.
19 Usange Satana na viŵanda ndiwo ŵakupangiska masuzgo, chifukwa wuli Chiuta wakuŵawona waka kwambura kuŵaparanya? Fumbo ili lizamuzgoreka mu mutu 11.


text:
MTWE 15
Litala Lyakuŵajilwa Lyakumlambilila Mlungu
1. Ana ŵani ŵampaka atusalile litala lyakuŵajilwa lyakumlambilila Mlungu?
DINI syejinji sikusasala kuti sikusajiganya yisyesyene yakwamba Mlungu. Nambo yeleyi nganiŵa yikombolece ligongo lyakuti dinisi sikusajiganya yakulekanganalekangana pakwamba ya Mlungu soni mwampaka tumlambileje. Ana mpaka tumanyilile catuli litala lyakuŵajilwa lyakumlambilila Mlungu? Yehofa ni jwampaka atusalile yatukusosekwa kutenda kuti tumlambileje.
2. Ana mpaka alijiganye catuli litala lyambone lyakumlambilila Mlungu?
2 Yehofa atupele Baibulo jampaka jitukamucisye kumanyilila litala lyakuŵajilwa lyakumlambilila jwalakwe. M’yoyo, alijiganye Baibulo, soni Yehofa cacakamucisya kupikanicisya yijiganyo yakwe, ligongo jwalakwe akusasamala ya wawojo.—Yesaya 48:17.
3. Ana Mlungu akusasaka kuti m’weji tutendeje cici?
3 Ŵandu ŵane akusasala kuti Mlungu akusajiticisya kulambila kulikose, nambo yeleyi yikulekangana ni yaŵatusalile Yesu. Jwalakwe ŵatite, “Ngaŵa kuti mundu jwalijose jwakusaŵeceta kwa une kuti Ambuje, Ambuje, tacijinjila mu Ucimwene wa kwinani, nambo jwakusatenda lisosa lya Atati.” M’yoyo, yili yakusosekwa kwa m’weji kulijiganya lisosa lya Mlungu soni kutenda mwakamulana ni lisosalyo. Kutenda yeleyi kuli kwakusosekwa mnope ligongo Yesu ŵalandenye ŵandu ŵangampikanila Mlungu ni ŵandu ŵangalumbana, wali “ŵandu ŵangapikanila malamusi.”—Matayo 7:21-23.
4. Ana Yesu ŵasasile yatuli pakwamba yakutenda lisosa lya Mlungu?
4 Yesu ŵatukalamwisye kuti naga tukusaka kutenda lisosa lya Mlungu nikuti tucisimana ni yakusawusya. Jwalakwe ŵatite, “Jinjilani pacipata cakanganika, ligongo litala lyekulungwa soni lyangasawusya kwendamo likwawula kuciwonasiko, soni ŵandu ŵajinji akwendamo, nambo cipata cakwinjilila ku umi cili cakanganika nambosoni litala lyakwe lili lyamwana, soni ŵakulipata ali ŵakuŵalanjika.” (Matayo 7:13, 14) Litala lyamwana, kapena kuti litala lyakuŵajilwa lyakumlambilila Mlungu likusalongolela ŵandu ku umi wangamala. Litala lyekulungwa, kapena kuti litala lyakulemweceka lyakumlambilila Mlungu, likusiŵalongolela ŵandu kukonasika. Nambo Yehofa ngakusaka kuti mundu jwalijose awe. Mlungu akusampaga mundu jwalijose upile ŵakulijiganya yakwamba jwalakwe.—2 Petulo 3:9.
ANA MPAKA AJIMANYILILE CATULI DINI JISYESYENE?
5. Ana mpaka ajimanyilile catuli dini jisyesyene?
5 Yesu ŵasasile kuti yili yakomboleka kwamanyilila ŵakusamlambila Mlungu m’litala lyakuŵajilwa. Jemanjaji mpaka twamanyilile patukuwungunya yakusakulupilila soni yitendo yawo. Jwalakwe ŵatite, “Timcamanyilila ni yisogosi yawo.” Ni ŵajendelecele kuti, “Citela cilicose cambone cikusasogola yisogosi yambone.” (Matayo 7:16, 17) Yeleyi ngayikugopolela kuti ŵandu ŵakusamlambila Yehofa mwakuŵajilwa ali ŵamlama. Nambo kuti ŵakutumicila ŵa Mlungu akusalingaga kutenda yindu yakuŵajilwa. Kwende sambano tulole yampaka yitukamucisye kwamanyilila ŵandu ŵakusalambila Mlungu m’litala lyakuŵajilwa.
6, 7. Ligongo cici yijiganyo ya dini jisyesyene yikusatyocela m’Baibulo? Ana tukulijiganya cici kutyocela pa yaŵatendaga Yesu?
6 Yijiganyo yetu yikusatyocelaga m’Baibulo. Baibulo jikusati, “Malemba gosope gasalilidwe ni Mlungu soni gali gakamucisya pakwiganya, pakwamuka, pakolosya yindu, pakongolela mwacilungamo, kuti mundu jwa Mlungu aŵe jwakuŵajilwa cenene soni jwakoseka kutenda masengo galigose gambone.” (2 Timoteo 3:16, 17) Ndumetume Paulo jwalembele Aklistu kuti, “Paŵapocele maloŵe ga Mlungu, gaŵagapikene kutyocela kwa m’weji, nganagapocela mpela maloŵe ga ŵandu, nambo mpela mugaŵelele maloŵe ga Mlungu.” (1 Atesalonika 2:13) M’yoyo dini jisyesyene jikusajigala yijiganyo yawo m’Maloŵe ga Mlungu gagali Baibulo. Yijiganyoyo yangatyocela pa nganisyo sya ŵandu, ndamo syawo kapena kwine kulikose.
7 Yiliyose yaŵajiganyaga Yesu yatyocelaga m’Maloŵe ga Mlungu (Aŵalanje Yohane 17:17.) Jwalakwe ndaŵi syejinji ŵakamulaga malemba pakwiganya. (Matayo 4:4, 7, 10) Ŵakutumicila ŵasyesyene ŵa Mlungu akusakuyaga yaŵatendaga Yesuyi mwati cilicose cakusajiganya cikusatyocela m’Baibulo.
8. Ana Yesu ŵatujiganyisye yatuli yakwamba kumtumicila Yehofa?
8 Tumlambileje Yehofa jika. Pa lilemba lya Salimo 83:18 pakusati, “Wawo, ŵele lina lyawo lili Yehofa, ŵalakwe jika ali Ŵamwinani Mnope ŵakulamulila cilambo cosope capasi.” Yesu ŵasakaga kuti ŵandu amanyilile yisyesyene yakwe yakwamba Mlungu jusyesyene. M’yoyo jwalakwe ŵajiganyisye yakwamba lina lya Mlungu. (Aŵalanje Yohane 17:6.) Yesu ŵatite, “Yehofa Mlungu jwenu ni jwamkusosekwa kumlambila, soni ni jwele jwamkusosekwa kumtumicila basi.” (Matayo 4:10) M’yoyo, mpela ŵakutumicila ŵa Mlungu, tukusakuyaga cisyasyo ca Yesu. Tukusalambilaga Yehofa jika, tukusakamulicisya masengo lina lyakwe, soni tusajiganya ŵane ya lina lya Mlunguli, soni yacacitutendela kusogolo.
9, 10. Ana tukusalosyaga catuli kuti tukusanonyelana?
9 Tukusosekwa kunonyelana jwine ni mjakwe. Yesu ŵajiganyisye ŵakulijiganya ŵakwe kuti anonyelaneje. (Aŵalanje Yohane 13:35.) Kwanonyela ŵane ngakukusajigalila cilambo catutyocele, ndamo jetu, soni kapate ketu. Kunonyelana kutukamucisyeje kuŵa ŵakamulana mpela abale ni alongo. (Akolose 3:14) M’yoyo ngatukusaputaga nawo ngondo ni kwawulagaga ŵandu. Baibulo jikusati, “Ŵanace ŵa Mlungu ni ŵa jwakusalakalajo akusawonecela m’litala lyakuti, Jwalijose jwangakusatenda yindu mwacilungamo ali jwangatyocela kwa Mlungu, m’yoyosoni jwangakusamnonyela mlongo mjakwe.” Baibulo jikusasalasoni kuti, “Tunonyelaneje jwine ni mjakwe, tukaŵa mpela Kaini, juŵatyocele kwa jwakusakala jula ni kum’wulaga mlongo mjakwe.”—1 Yohane 3:10-12; 4:20, 21.
10 Tukusakamulicisya masengo ndaŵi jetu, macili, soni yindu yetu pakwakamucisya soni kwalimbikasya ŵandu ŵane. (Ahebeli 10:24, 25) ‘Tukusiŵatendelaga ŵandu wosope yambone.’—Agalatia 6:10.
11. Ana ligongo tukusosekwa kulupilila kuti cikulupusyo mpaka tucipate kupitila mwa Yesu?
11 Tukusosekwa kulupilila kuti cikulupusyo mpaka tucipate kupitila mwa Yesu. Baibulo jikusati, “Cikulupusyo cangasimanikwa mwa jwalijose, pakuŵa pangali lina line pasi pa liwunde lyalipelecedwe kwa ŵandu lyatukusosekwa kulupuka nalyo.” (Masengo 4:12) Mu Mtwe 5 wa buku ajino, twalijiganyisye kuti Yehofa ŵamtumisye Yesu kukupeleka umi wakwe mpela ciwombolo kwa ŵandu ŵakupikanila. (Matayo 20:28) Yehofa amsagwile Yesu kuti aŵe Mwenye ja cilambo cosope capasi. Lyeleli ni ligongo lyakwe Baibulo jikusatusalila kuti naga tukusaka kupata umi wangamala tukusosekwa kumpikanila Yesu.—Aŵalanje Yohane 3:36.
12. Ana ligongo cici ngatukusatendaga nawo yandale?
12 Tukatendaga nawo yandale. Yesu nganatendaga nawo yandale. Yesu paŵajimbidwaga magambo, ŵamsalile jwakulamulila jwaciloma, Pilato, kuti, “Ucimwene wangu nganuŵa wakutyocela pacilambo capasi.” (Aŵalanje Yohane 18:36.) Pakujigalila cisyasyo ca Yesuci, tukusaŵa ŵakulupicika ku Ucimwene wa Mlungu wakwinani. Ni ligongo lyakwe ngatukusajinjililaga nawo yandale kulikose kwatuli. Nambope Baibulo jikusatulamulaga kuti tupikanileje ‘maulamusi gamakulungwa’ gagali maboma. (Aloma 13:1) Tukusapikanilaga malamusi ga cilambo catukusatamaga. Nambo naga lilamusi likusisyana ni malamusi ga Mlungu, tukusakuyaga ŵandumetume, ŵaŵatite, “Tukusosekwa kumpikanila Mlungu mpela jwakulamulila jwetu, ngaŵaga ŵandu.”—Masengo 5:29; Maliko 12:17.
13. Ana tukusalalicila yatuli yakwamba Ucimwene wa Mlungu?
13 Tukusakulupilila kuti Ucimwene wa Mlungupe ni wawucimasya yakusawusya ya ŵandu. Yesu ŵasasile kuti “utenga wambone wakwamba ya Ucimwene” ucilalicikwa pacilambo cosope capasi. (Aŵalanje Matayo 24:14.) Pangali boma ja ŵandu jampaka jitende yaucitutendela Ucimwene wa Mlungu. (Salimo 146:3) Yesu ŵatujiganyisye kuti tupopeleleje Ucimwene wa Mlungu paŵatite, “Ucimwene wawo uyice. Lisosa lyawo litendekwe pacilambo capasi, mpela kwinani.” (Matayo 6:10) Baibulo jikusatusalila kuti Ucimwene wa Mlungu ucijonanga maboma gosope ga ŵandu soni kuti Ucimwenewo “ciwucitama kwandaŵi josope.”—Danieli 2:44.
14. Ana ŵani ŵakuganisya kuti akusalambilaga Mlungu m’litala lyakuŵajilwa?
14 Palijiganyisye songa syelesi, aliwusye kuti, ‘Ana ŵani ŵakusajiganya yakutyocela m’Baibulo? Ana ŵani ŵakusiŵasalilaga ŵane yakwamba lina lya Mlungu? Ŵani ŵakusalosyaga cinonyelo cisyesyene kwa jwine ni mjakwe soni ŵakusakulupilila kuti Mlungu ŵamtumisye Yesu pacilambo capasi kukutukulupusya? Ŵani ŵangakusajinjililaga nawo ya ndale? Soni ŵani ŵakusalalicila kuti Ucimwene wa Mlungupe ni wawucimasya yakusawusya yetu?’ Ali Ŵamboni sya Yehofape.—Yesaya 43:10-12.
ANA AKUSOSEKWA KUTENDA CICI?
15. Ana tukusosekwa kutenda yatuli naga tukusaka kuti Mlungu ajiticisyeje kalambile ketu?
15 Kwamba kulupilila kuti Mlungu apali ngaŵa kwakwanila. Atamose misimu jakusakala jikusakulupilila kuti Mlungu apali nambo jangampikanila. (Yakobo 2:19) Naga tukusaka kuti Mlungu ajiticisyeje kalambile ketu, tukusosekwa kutendaga yakusatusalila ngaŵa kwamba kulupilila kuti apali.
16. Ana ligongo cici tukusosekwa kujikana dini jaunami?
16 Kuti Mlungu ajiticisye kalambile ketu, tukusosekwa kujikana dini jaunami. Jwakulocesya Yesaya jwalembile kuti, “Mkopoce mwa jwalakwe, soni m’we ŵaswela.” (Yesaya 52:11; 2 Akolinto 6:17) Lyeleli ni ligongo lyakwe tukusosekwa kana cilicose cakamulana ni kulambila kwaunami.
17, 18. Ana “Babulo Jwamkulungwa ali cici,” soni ligongo cici akusosekwa kutyokamo mwacitema?
17 Ana dini jaunami jili cici? Jili dini jilijose jajikusajiganya kuti tumlambileje Mlungu m’litala lyangakamulana ni Maloŵe gakwe. Baibulo jikusasikolanga dini syosope syaunami kuti “Babulo Jwamkulungwa.” (Ciunukuko 17:5) Ana ligongo cici? Panyuma pa Cikumba ca m’masiku ga Nowa, kwapagwile yijiganyo yejinji yaunami. Yeleyi yatandile mumsinda wa Babulo. Yijiganyo yeleyi yawandile pacilambo cosope capasi. Mwambone, ŵandu ŵaŵatamaga mumsinda wa Babulo ŵalambilaga milungu jitatujitatu. Lelojinosoni, dini syejinji sikusajiganya kuti mwa Mlungu jumo mwana milungu jitatu. Nambo Baibulo jikusajiganya mwakupikanika cenene kuti Mlungu jusyesyene apali jumo, Yehofa, soni kuti Yesu ali Mwanagwe. (Yohane 17:3) Ŵandu ŵaŵatamaga mu Babulo ŵakulupililagasoni kuti mwa mundu mukusakopoka cindu cine cacikusajendelecela kuŵa ni umi pawile mundu, soni kuti cindu celeco mpaka cikalaje ku moto. Nambo yeleyi ngaŵa yisyene.—Alole Maloŵe Gakumbesi 14,17.
18 Mlungu akusala kuti pacangakaŵapa dini jaunami cijijonanjidwe. (Ciunukuko 18:8) Ana akuliwona ligongo lyakwe akusosekwa kujileka dini jaunami mwacitema? Yehofa Mlungu akusaka kuti atende yeleyi mwacitema.—Ciunukuko 18:4.
19. Ana Yehofa cacasamalila catuli naga akusagula kumtumicila?
19 Ŵane mwa acimjawo soni ŵamwiŵasa mwawo ngaŵa mkupikanicisya naga akusagula yakujileka dini jaunami ni kutanda kumtumicila Yehofa, soni mpaka atande kwalagasya. Nambo Yehofa ngasiŵaleka wawojo. Caciŵa mbali ja liŵasa lyapacilambo cosope lya ŵandu mamiliyoni gagakusanonyelana jwine ni mjakwe, soni cacikola cembeceyo ca kutama ni umi wangamala m’cilambo casambano ca Mlungu. (Maliko 10:28-30) Komboleka kuti mkupita kwandaŵi ŵane mwa acimjawo soni ŵamwiŵasa ŵaŵalagasyaga ŵala kutanda kulijiganya Baibulo.
20. Ligongo cici akusosekwa kumlambila Mlungu m’litala lyakuŵajilwa?
20 Pacangakaŵapa, Mlungu camasye yakusakala yosope soni Ucimwene wakwe ucilamulilaga pacilambo cosope capasi. (2 Petulo 3:9, 13) Jeleji jiciŵa ndaŵi jakusangalasya. Jwalijose cacimlambila Yehofa m’litala lyakusasaka Yehofa kuti tumlambilileje. M’yoyo akusosekwa kutendapo kandu sambano jino nikutanda kumlambila Mlungu m’litala lyakuŵajilwa.


text:
CHIGAŴA 3
Mo Mungamaliskiya Masuzgu
“Muŵi ndi chanju chakufikapu mwaku mwaŵeni, pakuti chanju chivimba muru wa vilakwa.”
Asani mwayamba umoyu wa banja, mukumanengi ndi masuzgu ngakupambanapambana. Ivi vichitikengi chifukwa chakuti mupambana mo muŵanaŵaniya, mo muvwiya ndipuso mo muchitiya vinthu. Nyengu zinyaki masuzgu ngatuliyengi ku ŵanthu anyaki pamwenga vakuchitika vinyaki vamabuchibuchi.
Asani mwaziŵa kuti mukumanengi ndi masuzgu, mukhoza kufipa mtima kweni Bayibolo lititikambiya kuti tiyesesengi kungamaliska. (Mateyu 5:23, 24) Kugwiriskiya nchitu fundu za m’Bayibolo kungakuwovyani kuti musaniyi nthowa zamampha ukongwa zakumaliskiya masuzgu.
1 MUKAMBISKANENGI
VO BAYIBOLO LIKAMBA: Pe “nyengu yakulongoro.” (Wakutaula 3:1, 7) Yesesani kusaniya nyengu yakukambiskiyana suzgu lo lilipu. Konkhoskani mwakufwatuka mo muvwiya kweniso maŵanaŵanu nginu pa nkhani yo. “Kambiranani uneneska” nyengu zosi ndi munthu yo mukutolana nayu. (Ŵaefesu 4:25) Chinanga kuti mungafya mtima, yesesani kujiko kuti muleki kupindana. Kumuka mwakufwasa kutovya kuti nkhani yo mukambiskana yileki kwambisa mphindanu.
Chinanga kuti muleki kukolerana ndi vo munyinu wakamba, mutenere kuchita vinthu mwachanju kweniso mwaulemu. (Ŵakolose 4:6) Muyesesengi kumaliska liŵi mphindanu ndipu mungalekanga cha kukambiskana chifukwa chakuti mwaguŵiskana.
VO MUNGACHITA:
Sankhani nyengu yakwenere yakukambiskiyana suzgu lo
Asani munyinu ndiyu wakonkhoska, muvwisiyeni ndipu kumudumulizga cha mpaka wamalizi. Nyengu yakuti namwi mulongoropu yikwanengi
2 MUVWISIYENGI NDI KUVWISISA
VO BAYIBOLO LIKAMBA: “Jani ndi chanju chauneneska pakati pinu. Pakulongorana ulemu jani panthazi.” (Ŵaroma 12:10, NW) Muvwisiyengi ndi chilatu chakukhumba kutopu fundu pa vo munyinu wakonkhoska ndipu muchitengi ivi ndi “mitima yakujiyuyuwa.” (1 Petro 3:8; Yakobe 1:19) Muvwisiyengi ndi mtima wosi, kuchitiya ŵaka kuti nkhani yimalepu cha. Asani mungafiska, mulekezgengi dankha vo muchita ndi kuvwisiya vo munyinu wakamba pamwenga mungamupempha kuti mukambiskani nyengu yinyaki. Asani munthu yo mukutolana nayu mumuwonengi nge mubwezi winu, vikuwovyeningi kuti muleki kuja ndi mtima ‘wakukwiya liŵi.’
VO MUNGACHITA:
Lutirizgani kuvwisiya ndi mtima wosi chinanga kuti vo munyinu wakonkhoska vitikukondweskani cha
Muvwisiyengi ndi chilatu chakukhumba kutopu fundu pa vo munyinu wakonkhoska. Muwonengi mo wagwiriskiya nchitu manja ndi chisku pakulongoro kweniso mo watuzgiya mazu
3 MUCHITENGI VO MWASANKHA
VO BAYIBOLO LIKAMBA: “Mu kutakataka kosi mwe chanduwu, kweni kulongoro ŵaka kupaska ŵaka kukhumbira.” (Nthanthi 14:23) M’malu mwakuvwanana ŵaka pa fundu yinyaki, muyesesengi kuchita vo mwasankhiya limoza. Kuchita ivi kukhumbika phamphu, kweni pakumaliya paki muyanduwengi ukongwa. (Nthanthi 10:4) Asani mungachita vinthu mwakukoliyana, muŵengi ndi “mphotu yamampha.”
VO MUNGACHITA:
Sankhani vo weyosi wangachita kuti wamaliski suzgu lo mwakumana nalu
Nyengu zosi muwonengi asani musintha nadi


text:
Yehova Walongoro Nasi
“Ivwa, ndikhumba ndilongoro nawi.”—JOBU 42:4.
1-3. (a) Kumbi tiziŵa wuli kuti maŵanaŵanu ngaku Chiuta ngapachanya kuluska ngaku isi taŵanthu? (b) Kumbi tikambiskanengenji mu nkhani iyi?
CHIUTA wakulenga ŵanthu ndi angelu kuti nawu akondwengi ndi umoyu. (Sumu 36:9; 1 Tim. 1:11) Wakutumika Yohane wangukamba kuti munthu wakwamba yo Chiuta wakulenga ndi “Mazu.” (Yoh. 1:1; Chiv. 3:14) Yehova Chiuta wakambiyanga Mwana waki maŵanaŵanu ngaki. (Yoh. 1:14, 17; Ŵakol. 1:15) Wakutumika Paulo wangukamba kuti angelu nawu akambiskana. Chineneru chawu nchapachanya ukongwa kuluska cha ŵanthu.—1 Ŵakor. 13:1.
2 Yehova waziŵa vosi vakukwaskana ndi ŵanthu kweniso angelu. Ŵanthu anandi aromba kwaku iyu mu vineneru vinandi pa nyengu yimoza. Iyu wavwisiya marombu ngosi yanga. Kweni pa nyengu so yeniyi, wapereka ulongozgi ndi kukambiskana ndi angelu. Wachita ivi chifukwa chakuti maŵanaŵanu ngaki ngapachanya ukongwa kuluska ngaku isi taŵanthu. (Ŵerengani Yesaya 55:8, 9.) Asani Yehova wakhumba kulongoro ndi ŵanthu, wakamba nawu mu mazu ngapusu kuti avwi.
3 Mu nkhani iyi, tikambiskanengi mo Yehova walongolore ndi ŵanthu munthowa yipusu. Tikambiskanengi so mo wasinthiya pakukambiskana nawu mwakukoliyana ndi mo vinthu viliri.
CHIUTA WAKAMBISKANA NDI ŴANTHU
4. (a) Kumbi Yehova wangugwiriskiya ntchitu chineneru wuli pakulongoro ndi Mosese, Samuele ndi Davidi? (b) Kumbi m’Bayibolu mwe nkhani wuli?
4 Yehova wagwiriskiyanga ntchitu chineneru cho Adamu walongoronga pakulongoro nayu mu Edene. Chiuta watenere kuti walongoronga nayu mu Chihebere. Pavuli paki, walongoronga ndi ŵanthu nge Mosese, Samuele ndi Davidi. Ŵanthu yaŵa angulemba mu Chihebere vo Chiuta wanguŵakambiya. Chinanga kuti angulemba m’mazu ngawu, kweni ngenga maŵanaŵanu ngaku Chiuta. Yiwu angulemba vo Chiuta waŵakambiyanga. Angulemba so mbiri ya ŵanthu ŵaki. Mwakuyeruzgiyapu, angulemba mo ayanjiyanga Chiuta, chivwanu chawu, vo anangisanga ndipuso kuleka kugomezgeka kwawu. Vosi ivi vakukhumbika ukongwa mazuŵa nganu.—Ŵar. 15:4.
5. Kumbi Yehova walongoronga ndi ŵanthu ŵaki mu Chihebere pe? Konkhoskani.
5 Vinthu vati vasintha, Chiuta walongoronga ndi ŵanthu mu Chihebere pe cha. Ŵanthu aku Chiuta ŵati awe ku Babiloni, anyaki angwamba kulongoro Chiaramu. Panyaki ndichu chifukwa chaki Yehova wangukambiya mchimi Daniele, Yeremiya ndi wasembi Ezra kulemba vigaŵa vinyaki va m’Bayibolu mu Chiaramu.*
6. Nchifukwa wuli Malemba nga Chihebere ngangufwatulikiya mu Chigiriki?
6 Pavuli paki, Alekezandara Mura wanguthereska vyaru vinandi. Ivi vinguchitiska kuti ŵanthu anandi kusazgapu Ayuda, ayambi kulongoro Chigiriki. Ndichu chifukwa chaki Malemba nga Chihebere ngangufwatulikiya mu Chigiriki. Bayibolu ili lidanika Septuagint ndipu anyaki akamba kuti lingufwatulikiya ndi ŵanthu 72. Ili lenga Bayibolu lakwamba kufwatulika ndipu ndakukhumbika ukongwa.* Chifukwa chakuti wo angufwatuliya Bayibolu ili ŵenga anandi, angulifwatuliya mwakupambanapambana. Chinanga kuti venga viyo, Ayuda wo alongoronga Chigiriki awonanga kuti Bayibolu la Septuagint ndi Mazu Ngaku Chiuta. Pavuli paki, Akhristu nawu aliwonanga so viyo.
7. Kumbi Yesu watenere kuti waŵasambizanga mu chineneru wuli akusambira ŵaki?
7 Mwana wakwamba waku Chiuta wati waza panu pasi, watenere kuti walongoronga ndi kusambiza mu Chihebere. (Yoh. 19:20; 20:16; Mac. 26:14) Chihebere cho chakambikanga mu nyengu yaku Yesu chitenere kuti chenga chakusazanikana ndi Chiaramu. Mwaviyo, Yesu watenere so kuti wasazgangamu Chiaramu pakulongoro. Kweni waziŵanga so Chihebere cha mu nyengu yaku Mosese ndi achimi. Chihebere ichi chaŵerengekanga sabata yeyosi mumasinagogi. (Luka 4:17-19; 24:44, 45; Mac. 15:21) Kweniso, ŵanthu alongoronga Chigiriki ndi Chilatini ku Yisraele. Bayibolu likamba cha kuti Yesu nayu walongoronga vineneru ivi.
8, 9. Chikhristu chati chayamba kuwanda, nchifukwa wuli akusambira anandi angwamba kulongoro Chigiriki, ndipu ivi vilongo kuti Yehova ndi Chiuta wamtundu wuli?
8 Akusambira aku Yesu alongoronga Chihebere. Kweni iyu wati wafwa, angwamba kulongoro so vineneru vinyaki. (Ŵerengani Machitidu 6:1.) Chikhristu chati chayamba kuwanda, Akhristu anandi alongoronga Chigiriki. Ndipu mabuku nga Mateyu, Marko, Luka ndi Yohane ngo ngakamba vo Yesu wasambizanga ndi kuchita, ngangulembeka mu Chigiriki. Mwaviyo, akusambira anandi alongoronga Chigiriki m’malu mwa Chihebere.* Makalata ngaku Paulo ndi mabuku nganyaki ngangulembeka so mu Chigiriki.
9 Ŵanthu wo angulemba Malemba nga Chigiriki asani akhumba kulemba mazu nga mu Malemba nga Chihebere, kanandi angatonga mu Bayibolu la Septuagint. Nyengu zinyaki, mazu yanga ngapambananga kamanavi ndi mo angungalembe mu Malemba nga Chihebere. Kweni ntchitu yakufwatuliya yo ŵanthu ambula urunji anguchita yinguja chigaŵa cha Mazu Ngaku Chiuta. Iyu watanjiya chineneru cha pamwenga mudawuku.—Ŵerengani Machitidu 10:34.
10. Kumbi tasambiranji pa nkhani ya mo Yehova wakambiskiyana ndi ŵanthu?
10 Kufika yapa, tasambira kuti Chiuta wasintha chineneru cho wakambiskiyana ndi ŵanthu mwakukoliyana ndi mo vinthu viliri. Iyu wakhumba cha kuti tosi tisambiri chineneru chimoza kuti timuziŵi. (Ŵerengani Zekariya 8:23; Chivumbuzi 7:9, 10.) Tasambira so kuti Yehova wangutuma ŵanthu kuti alembi Bayibolu, kweni wanguŵazomerezga kuti alilembi m’mazu ngawu.
MAZU NGAKU CHIUTA NGASUNGIKA MPAKA SONU
11. Kumbi Chiuta wasuzgika kukambiskana ndi ŵanthu chifukwa chakuti alongoro vineneru vakupambanapambana? Konkhoskani.
11 Kumbi Chiuta wasuzgika kukambiskana ndi ŵanthu chifukwa chakuti alongoro vineneru vakupambanapambana? Awa. Mwakuyeruzgiyapu, tiziŵa mazu ngamanavi nga Chihebere ngo Yesu wangukamba. (Mat. 27:46; Marko 5:41; 7:34; 14:36) Kweni Yehova wanguwonesesa kuti uthenga waku Yesu wafwatulikiya mu Chigiriki ndi mu vineneru vinyaki. Kweniso, Ayuda ndi Akhristu akopanga mipukutu ya Bayibolu kananandi waka. Ivi vinguwovya kuti Mazu Ngaku Chiuta ngasungiki. Mipukutu yo akopanga ayifwatuliyanga mu vineneru vinandi. Vyaka pafupifupi 400 Yesu wati waza, John Chrysostom wangukamba kuti vo Yesu wasambizanga vingufwatulikiya mu vineneru va ku Syria, Egypt, India, Persia, Ethiopia ndi vinyaki vinandi.
12. Kumbi ŵanthu achitanganji nalu Bayibolu?
12 Ŵanthu anyaki angukondwa cha kuti Bayibolu lifwatulikiyi mu vineneru vinandi. Mwakuyeruzgiyapu, mu 303 C.E., Fumu ya Aroma zina laki Diocletian yingulamula kuti Mabayibolu ngosi ngawotcheki. Kananandi waka, ŵanthu alimbananga ndi Bayibolu kweniso wo afwatuliyanga. Pati pajumpha vyaka pafupifupi 1,200, William Tyndale wangwamba kufwatuliya Bayibolu mu Chingelezi. Iyu wangukamba kuti asani Chiuta wangamusunga ndi umoyu, wawonesesengi kuti chinanga ndi mwana wambula kusambira waliziŵi umampha Bayibolu kuluska wasembi. Chifukwa chakutombozgeka, Tyndale wanguthaŵa ku England ndi kuluta ku Europe kuti wakafwatuliyi ndi kusindikiza Bayibolu. Chinanga kuti alongozgi avisopa akhumbanga kuwotcha Mabayibolu ngosi, kweni ngangwamba kuwanda ukongwa. Pakumaliya, William Tyndale angumunyonga ndi kumuwotcha pa chimiti. Kweni Bayibolu lo wangufwatuliya linguja nyengu yitali iyu wati wafwa. Bayibolu ili ndilu agwiriskiyanga ntchitu pakufwatuliya Bayibolu la King James Version.—Ŵerengani 2 Timote 2:9.
13. Kumbi vo ŵanthu angusaniya ŵati asanda mipukutu yakali vititiwovya wuli?
13 Mabayibolu nganyaki ngakali nge ndi masuzgu ngamanavi kweniso ngapambana. Ŵanthu anyaki angusanda mipukutu yinandi ndi Mabayibolu ngakali. Ŵati asanda, angusaniya kuti penga mavesi ngamanavi ngo ngapambananga. Mphambanu yaki yenga yimana ukongwa, mwakuti yingasintha uthenga wo we m’Bayibolu cha. Vo ŵanthu yaŵa angusaniya vititiwovya kusimikizga kuti Bayibolu ndi Mazu Ngaku Chiuta.—Yes. 40:8.*
14. Kumbi Bayibolu lawanda wuli?
14 Chinanga kuti ŵanthu anandi alimbananga ndi Bayibolu, kweni lafwatulikiya mu vineneru vakujumpha 2,800. Palivi buku linyaki lo likufwatulikiya mu vineneru vinandi viyo. Ŵanthu anandi ŵe ndi Bayibolu chinanga kuti atimugomezga cha Chiuta. Ndipu palivi buku lo lisanirika ndi ŵanthu anandi kuluska Bayibolu. Mabayibolu nganyaki ngasuza kuŵerenga kweniso ngakufwatulikiya mwakulondo cha. Kweni pafupifupi Mabayibolu ngosi nge ndi uthenga wo ungawovya munthu kuti wazisaniyi umoyu wamuyaya.
PAKHUMBIKANGA KUFWATULIYA SO BAYIBOLU LINYAKI
15. (a) Kumbi muŵanda wachita wuli kuti wamalani ndi suzgu la vineneru vinandi vo ŵanthu alongoro? (b) Nchifukwa wuli mabuku ngidu ngalembeka mu Chingelezi?
15 Mu 1919, akusambira Bayibolu amanavi angusankhika kuja “muŵanda wakugomezgeka ndi wakuwamu.” Pa nyengu iyi, muŵanda wakugomezgeka wakambiskananga ndi a “munyumba” yaki mu Chingelezi. (Mat. 24:45) “Muŵanda” uyu watesesa kuti chakurya chauzimu chisaniriki mu vineneru vinandi. Sonu vineneru ivi vijumpha 700. Nge mo venge kali ndi Chigiriki, mazuŵa nganu ŵanthu anandi agwiriskiya ntchitu Chingelezi. Mwaviyo, mabuku ngidu ngalembeka mu Chingelezi ndipu pavuli paki atingafwatuliya mu vineneru vinyaki.
16, 17. (a) Kumbi ŵanthu aku Chiuta anguwona kuti pakhumbikanga vinthu wuli? (b) Kumbi anguchita wuli ndi suzgu ili? (c) Kumbi M’bali Knorr wakhumbanganji?
16 Uthenga wo we mu mabuku ngidu utuwa mu Bayibolu. Pakwamba, ŵanthu aku Chiuta agwiriskiyanga ntchitu Bayibolu la Chingelezi la King James Version lo lingutuwa mu 1611. Kweni Chingelezi chaki chenga chakali ukongwa. Kweniso, zina laku Chiuta lasanirikanga mu malu ngamanavi, penipo mumipukutu yakali, lasanirikanga mu malu nganandi. Bayibolu ili lingufwatulikiya mwakulondo cha ndipuso lenga ndi mavesi nganyaki ngo mwengavi mumipukutu yakali. Mabayibolu nganyaki nga Chingelezi nge nga ndi masuzgu ngakuyanana waka.
17 Mwaviyo, ŵanthu aku Chiuta anguwona kuti pakhumbikanga Bayibolu lipusu kweniso lakulondo. Gulu lingusankha abali kuti afwatuliyi Baibulo la Dziko Latsopano. Kutuwa mu 1950 mpaka 1960, angumaliza kufwatuliya vigaŵa 6 va Bayibolu ili. Chigaŵa chakwamba cha Baibulo la Dziko Latsopano chingutuwa pa August 2, 1950, pa unganu wachigaŵa. Pa unganu uwu, M’bali N. H. Knorr wangukamba kuti: “Kwamba kali takhumbanga Bayibolu lakufwatulikiya mwakulondo kweniso mwakukoliyana ndi mo ŵanthu alongolore mazuŵa nganu. Lo lingatiwovya kusambira uneneska mwambula kusuzga. Takhumbanga Bayibolu lipusu nge mo lenge lo angulemba akusambira akwamba kuti liwovyi ŵanthu ambula kusambira.” M’bali Knorr wakhumbanga kuti Baibulo la Dziko Latsopano liwovyi ŵanthu anandi kuziŵa Yehova.
18. Kumbi ndi vinthu wuli vo vawovya kuti Bayibolu lifwatulikiyi mu vineneru vinandi?
18 Vo M’bali Knorr wakhumbanga vinguchitika mu 1963. Mu chaka ichi, Baibulo la Dziko Latsopano lingutuwa mu vineneru vinyaki 6. Vineneru ivi venga Chidatchi, Chifulenchi, Chijeremani, Chitaliyana, Chiphwitikizi ndi Chisipanishi. Mu 1989, Wupu Wakulongozga wa Akaboni aku Yehova ungujalikisa dipatimenti kuti yiwovyi akufwatuliya Bayibolu. Ndipu mu 2005, wupu uwu unguzomereza kuti vineneru vo vifwatuliya Chigongwi cha Alinda vifwatuliyi Bayibolu. Ivi vachitiska kuti Baibulo la Dziko Latsopano lifwatulikiyi mu vineneru vakujumpha 130.
19. Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika mu 2013, ndipu tazamusambiranji sabata yamawa?
19 Mukuluta kwa nyengu, Baibulo la Dziko Latsopano la Chingelezi lakhumbikanga kufwatulika so kuti likoliyani ndi mo ŵanthu alongolore mazuŵa nganu. Pa October 5 ndi 6, mu 2013, ŵanthu 1,413,676 akutuliya mu vyaru 31, anguvwisiya unganu wa pachaka wa Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Wosi angukondwa ukongwa pa nyengu yo M’bali yo wateŵete mu Wupu Wakulongozga watuzanga Baibulo la Dziko Latsopano la Chingelezi lasonu. Abali ndi azichi angutuwa masozi chifukwa chakukondwa po abali aŵagaŵiyanga Bayibolu. Pa nyengu yo mavesi ngaŵerengekanga kutuwa mu Bayibolu ili, abali ndi azichi anguwona kuti Mazu Ngaku Chiuta ngavwika umampha ukongwa kuruska kali. Sabata yamawa tazamukuvwa vinandi vakukwaskana ndi Bayibolu ili kweniso mo lafwatulikiya mu vineneru vinyaki.
Pakwamba malemba yanga ngangulembeka mu Chiaramu: Ezra 4:8; 7:12; Yeremiya 10:11 ndi Danyele 2:4.
Mazu ngakuti Septuagint ngang’anamuwa “70.” Anyaki akamba kuti Bayibolu ili lingwamba kufwatulikiya ku Egipiti, vyaka pafupifupi 300 Yesu Khristu wechendazi ndipu angumaliza kulifwatuliya pati pajumpha vyaka 150. Bayibolu ili ndakukhumbika ukongwa mazuŵa nganu chifukwa litovya ŵanthu wo afwatuliya Bayibolu kuvwisa mazu ngakusuzga nga Chihebere.
Ŵanthu anyaki akamba kuti buku la Mateyu lingulembeka mu Chihebere ndipu pavuli paki, lingufwatulikiya mu Chigiriki. Yiwu aŵanaŵana kuti Mateyu ndiyu watenere kuti wangufwatuliya buku ili.


text:
Malawi
Malaŵi ni chalo ichi chili ku mafumilo gha zuba na kumwela kwa Africa. Vyalo ivyo vikuzingilila Malaŵi ni Tanzania ku mpoto na kumafumilo gha zuba, Zambia kumpoto na kumanjililo gha zuba na Moçambique kumwela, kumafumilo na kumanjililo gha zuba. Ni chalo ichi pakwamba chikachemekanga Nyasaland mpaka mu chaka cha 1964 apo chikapokela wanangwa kufuma ku baNgelezi, pa zuba la chinkhondi na limoza la mwezi wachinkhondi na chibiri (6 July).
Pala mukukhumba ndondomeko ya nkhani za kukhwaskana na chalo cha Malaŵi, sankhani yimoza mwa mitu ya makani iyo yili pasi apa.


text:
SAMBIRO 14
Kasi Ŵapayiniya Ŵakusambira Vichi?
Kwamba kale, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakutemwa chomene kusambira. Wose awo ŵajipeleka kupharazga Ufumu nyengo zose ŵakusambizgika mwakuti ‘ŵafiske uteŵeti wawo mwakukwana.’—2 Timote 4:5.
Sukulu ya Uteŵeti wa Upayiniya. Para pajumpha chaka chimoza kufuma apo mupayiniya wakambira uteŵeti wanyengozose, wakuchemeka ku sukulu iyo yikuchitikira pa Nyumba ya Ufumu. Sukulu iyi yikutora mazuŵa 6. Chilato cha sukulu iyi nkhovwira ŵapayiniya kukhozga ubwezi wawo na Yehova, kuti ŵaŵenge ŵaluso pakupharazga muthowa yiliyose, kweniso kuti ŵalutilire kugomezgeka.
Sukulu ya Ŵapharazgi ŵa Ufumu. Sukulu iyi yikutora myezi yiŵiri, ndipo yikovwira ŵapayiniya awo ŵangakwaniska kukapharazga kulikose uko ŵangatumika. Iwo mbakunozgeka nga ni Yesu, Mupharazgi Mukuru chomene kuluska wose awo ŵali kuteŵeterapo pano pasi. Nawo ŵakuti, “Ndine pano. Nitumani!” (Yesaya 6:8; Yohane 7:29) Para munthu wasama wakwenera kusintha na kukhala nga mbanthu awo wasanga. Wakwenera kuzgoŵera makhaliro, mphepo, na vyakurya vyachilendo. Kweniso wangakhumbikwira kusambira chiyowoyero chinyake. Ŵabali na ŵadumbu ŵakutorana panji awo ŵachali ŵekha, ndipo ŵali na vyaka vya pakati pa 23 na 65, ŵangasambirako sukulu iyi. Ŵakusambizgika makhaliro agho ghakukhumbikwa chomene pakuteŵetera Yehova mu gulu lake ili.
Sukulu Yakusambizga Baibolo ya Giliyadi. “Giliyadi” ni lizgu Lachihebere ilo likung’anamura “Mulu wa Ukaboni.” Kwamba mu 1943, ŵamishonale 8,000 ŵasambizgika na kutumizgika “ku vigoti vya charu chapasi,” ndipo ŵakupharazga. (Milimo 13:47) Apo ŵamishonale ŵakafikanga mu charu cha Peru, kukaŵavya mpingo, kweni sono kuli mipingo yakujumpha 1,000. Apo ŵamishonale ŵakiziranga mu charu cha Japan, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakakwananga yayi 10, kweni sono ŵakujumpha 200,000. Sukulu ya Giliyadi yikutora myezi 5, ndipo ŵakusambira Baibolo. Awo ŵakuchemeka ku sukulu iyi mbapayiniya ŵapadera, ŵamishonale, awo ŵakuteŵetera pa Beteli panji awo ŵakwendera mipingo. Para ŵasambira sukulu iyi ŵakovwira chomene pa ntchito yithu iyo tikuchita pa charu chose.
Kasi chilato cha Sukulu ya Uteŵeti wa Upayiniya ntchakuti wuli?
Kasi mbanjani ŵakuluta ku Sukulu ya Ŵapharazgi ŵa Ufumu?


text:
MUTU 16
Koreskani Kusopa Kwauneneska
Kumbi Bayibolo lisambizanji pa nkhani yakugwiriskiya nchitu angoza?
Kumbi Akhristu atingawona wuli maholidi ngavisopa?
Kumbi mungaŵakonkhoske wuli ŵanthu vo mugomezga kwambula kuŵaguŵiska?
1, 2. Kumbi ndi fumbu nili lo mutenere kujifumba pavuli pakuti mwatuwa mu chisopa chaboza, ndipu nchifukwa wuli muwona kuti kuchita ivi nkhwakukhumbika?
TIYERUZGIYI kuti mwaziŵa kuti maji nga pachisimi cha m’muzi winu nganangika. Munthu munyaki wadira poyizoni pachisimi mwachisisi ndipu umoyu wa ŵanthu a m’muzi wosi we pangozi. Kumbi mungachita wuli? Nchachiziŵikiyevi kuti mungaleka kutunga maji pachisimi cho. Kweni chinanga mungaleka kutungapu maji mukhoza kujifumba mbwenu fumbu lakuti, kumbi ndamwa kali cha maji nga poyizoni?
2 Ivi ndivu vichitika mu visopa vaboza. Bayibolo likamba kuti kusopa kwawu nkhwakunangika ndi visambizu vaboza ndipuso vakuchitika vaukazuzi. (2 Ŵakorinte 6:17) Ndichu chifukwa chaki mutenere kutuwa mu ‘Babiloni Mukuru,’ yo ndi mura wa visopa vaboza. (Chivumbuzi 18:2, 4) Kumbi imwi mukutuwamu kali? Asani ndi viyo, titikuwongani ukongwa. Kweni pe vinandi vo mutenere kuchita kuruska waka kutuwa, pamwenga kuleka chisopa chaboza. Mutenere so kujifumba kuti, ‘Kumbi pe chinthu chinyaki chechosi chakukwaskana ndi chisopa chaboza cho ndisunga?’ Tiyeni tiwoni vinyaki mwa vinthu ivi.
KUSOPA ANGOZA NDI MIZIMU YA ŴANTHU AKUFWA
3. (a) Kumbi Bayibolo likambanji pa nkhani yakugwiriskiya nchitu angoza, ndipu nchifukwa wuli vingaŵa vakusuzga kuti ŵanthu anyaki ayambi kuviwona nge mo Chiuta wativiwone? (b) Kumbi mutenere kuchitanji ndi chinthu chechosi chakukwaskana ndi chisopa chaboza cho mwenachu?
3 Kwa vyaka vinandi ŵanthu anyaki aja achisunga angoza pamwenga vikozgu munyumba zawu. Kumbi namwiso mwenavu? Asani ndi viyo, akhumba muwona kuti vingachitika cha kuromba kwaku Chiuta kwambula kugwiriskiya nchitu vikozgu. Panyaki mungafika pakuviyanja ukongwa vinthu ivi. Kweni Chiuta ndiyu watitikambiya mo tingamusope ndipuso Bayibolo lisambiza kuti iyu wakhumba cha kuti tigwiriskiyengi nchitu angoza pakumusopa. (Chituwa 20:4, 5; Sumu 115:4-8; Yesaya 42:8; 1 Yohane 5:21) Mwaviyo, mukhoza kukoreska kusopa kwauneneska asani mungataya vevosi vo mwenavu vo vikolerana ndi kusopa kwaboza. Yesesani kuviwona nge mo Yehova wativiwone kuti “mbukazuzi.”
4. (a) Kumbi tiziŵa wuli kuti kusopa mizimu ya ŵanthu akufwa kulivi chanduru? (b) Nchifukwa wuli Yehova wangukanizga ŵanthu ŵaki kugomezga mizimu munthowa yeyosi?
4 Mu visopa vaboza vinandi ŵanthu asopa mizimu ya ŵanthu akufwa. Ŵanthu anandi ŵechendasambiri uneneska wa m’Bayibolo, agomezganga kuti akufwa alutirizga kuja ndi umoyu kumalu nga mizimu ndipu akhoza kovya pamwenga kupweteka ŵanthu amoyu. Akhumba namwi mwayesesanga kuchita vinthu vakukondweska azimu. Kweni nge mo mungusambiriya mu Mutu 6, akufwa aja so ndi umoyu kwekosi cha. Mwaviyo kwesa kukambiskana ndi azimu nkhwambula chanduru. Mauthenga ngengosi ngo ngangawoneka kuti ngatuwa kwa akwanjiwa ŵidu wo akufwa, ngatuliya ku viŵanda. Ndichu chifukwa chaki Yehova wangukanizga Ayisraele kuti angayesanga cha kulongoro ndi mizimu ya ŵanthu akufwa pamwenga kugomezga mizimu.
5. Kumbi mungachita wuli asani mu chisopa cho mwengamu kali mwagwiriskiyanga nchitu angoza pamwenga asani mwasopanga mizimu ya ŵanthu akufwa?
5 Kumbi mungachita wuli asani kali mwagwiriskiyanga nchitu vikozgu pamwenga asani mwasopanga mizimu ya ŵanthu akufwa? Muŵerengengi ndi kulunguruka pa nkhani za m’Bayibolo zo zingakuwovyani kuwona vinthu venivi nge mo Chiuta wativiwone. Murombengi kwaku Yehova zuŵa lelosi ndi kumukambiya vevosi vo mukhumba kuchita kuti mukoreski kusopa kwauneneska ndipuso mumupemphengi kuti wakuwovyeni kuŵanaŵana nge mo iyu waŵanaŵaniya.
AKHRISTU AKWAMBIRIYA AKONDWERIYANGA KHRISIMASI CHA
6, 7. (a) Kumbi ŵanthu akamba kuti Khrisimasi ndi holidi ya vinthu wuli, nanga akulondo Yesu a muvyaka 100 vakwamba ayikondweriyanga? (b) Kumbi maphwandu nga zuŵa lakuwiya ngakoliyananga ndi vinthu wuli mu nyengu yo akusambira aku Yesu ŵenga pacharu chapasi?
6 Maholidi ngakutchuka ngo ngakolerana ndi chisopa chaboza ngangachitiska kuti kusopa kwa munthu kuje kwambula kuzomerezgeka. Chakuyeruzgiyapu ndi Khrisimasi. Ŵanthu akamba kuti Khrisimasi njakukumbukiya kuwa kwaku Yesu Khristu, ndipu pafufupi visopa vinandi vachikhristu vikondwere. Kweni palivi ukaboni wewosi wakulongo kuti akusambira aku Yesu a mu vyaka 100 vakwambiriya, akondweriyanga holidi iyi. Buku linyaki lingukamba kuti: “Pati pajumpha vyaka 200 kutuwa po Yesu wanguwiya palivi yo waziŵanga kuti wanguwaku zuŵanji ndipu mbanthu amanavi ukongwa wo aŵanaŵaniyangaku za zuŵa lo wanguwiya.”
7 Chinanga asani akusambira aku Yesu aziŵanga zuŵa chayilu lo wanguwiya, atingi alikumbukengi nge zuŵa lapade cha. Chifukwa wuli? Buku linyaki likonkhoska kuti Akhristu akwamba “awonanga kuti kukondwere zuŵa lakuwiya ndi mwambu wa chisopa cha boza.” (The World Book Encyclopedia) Maphwandu ngija ngakukumbuka mazuŵa ngakuwiya ngo ngazumbulika m’Bayibolo nga mafumu ngaŵi ngo ngasopanga Yehova cha. (Chiyambo 40:20; Marko 6:21) Kukondwere mazuŵa ngakuwiya kwachitikanga so pakutumbika achiuta angoza. Mwakuyeruzgiyapu, pa 24 May, Aroma akondweriyanga kuwaku kwaku Diana chiuta wawu munthukazi. Pa 25 May, akondweriyanga so kuwa kwaku Apollo yo wenga chiuta wa lumwi. Ndichu chifukwa chaki maphwandu nga mazuŵa ngakuwiya ngakoliyana ndi Chikhristu cha, kweni chisopa cha boza.
8. Kumbi maphwandu ngakuwiya ngakoliyana wuli ndi kugomezga mizimu.
8 Pe chifukwa chinyaki cho Akhristu a muvyaka 100 vakwamba alekiyanga kukumbukiya zuŵa lo Yesu wanguwiya. Akusambira aku Yesu aziŵanga kuti kukondwere mazuŵa ngakuwiya kwakoliyananga ndi kugomezga mizimu. Mwakuyeruzgiyapu, Agiriki ndi Aroma anandi akali agomezganga kuti munthu weyosi we ndi mzimu wo wasanirikanga pa zuŵa laki lakuwiya ndipu wamuvikiriyanga mu umoyu waki wosi. “Mzimu uwu wenga ndi nthazi zapade zo zakoliyanangaku ndi chiuta yo wanguwa pa deti lakukozgana ndi lo munthu yo wanguwiya.” (The Lore of Birthdays) Mwaviyo, Yehova watingi wakondwengi cha ndi phwandu lelosi lo latingi lichitiskengi kuti Yesu wakwaskiki ndi mizimu yiheni. (Yesaya 65:11, 12) Nanga nchinthu wuli cho chikuchitiska kuti ŵanthu anandi akondweriyengi Khrisimasi?
MO KHRISIMASI YIKWAMBIYA
9. Kumbi ŵanthu akwamba wuli kuchita sekeresu la kuwa kwaku Yesu pa 25 December?
9 Pangujumpha vyaka mahandiredi nganandi, kutuwa panyengu yo Yesu wenga pa charu chapasi kuti ŵanthu ayambi kukumbuka kuwa kwaki pa 25 December. Kweni ili lenga zuŵa lo wanguwiya cha, chifukwa iyu wanguwa mu mwezi wa October. * Nanga nchifukwa wuli ŵanthu akusankha zuŵa la 25 December? Ŵanthu anyaki wo akambanga kuti Mbakhristu “akhumbanga kuti zuŵa ili lisere m’malu mwa zuŵa la phwandu la chisopa cha Chiroma la ‘kuwa kwa lumwi lambula kuthereskeka.’ ” (The New Encyclopædia Britannica) Panyengu yo lumwi lawonekanga kamanavi mu chipwepwi, ŵanthu avisopa vaboza achitanga maphwandu kuti lumwi lizi so kutuwa kutali ko linguluta. Yiwu aŵanaŵananga kuti lumwi layamba ulendu waki wakuweku pa 25 December. Kuti akopi ŵanthu wo alekanga kusopa Chiuta, alongozgi avisopa angwamba kuchita phwandu ili ndi kulisambusa kuti liwonekengi nge nda “Chikhristu.” *
10. Kumbi nchifukwa wuli nyengu yakali ŵanthu anyaki alekanga kukondwere Khrisimasi?
10 Khrisimasi yikuziŵika kali kuti yikwambiya ku chisopa chaboza. Chifukwa chakuti nja m’malemba cha, Khrisimasi yingukanizgika ku England ndi mu vigaŵa vinyaki va ku America mu vyaka va m’ma 1600. Weyosi yo wasanirikanga kuti waja ku nchitu chifukwa cha Khrisimasi walangikanga. Kweni mukuluta kwa nyengu midawuku yo yachitikanga kali yingwamba kuchitika so ndipu asazgiyangaku so vakuchitika vinyaki. Khrisimasi yingwamba so kuja holidi yakutchuka ndipu chinanga ndi sonu ndi holidi yakutchuka mu vyaru vinandi. Kweni chifukwa chakuti Khrisimasi njakukoliyana ndi chisopa chaboza, ŵanthu wo akhumba kukondweska Chiuta akondweriyaku cha zuŵa lenili pamwenga holidi yinyaki yeyosi yo yikwambiya ku chisopa chaboza. *
KUMBI NKHWAKWENERE KUZIŴA CHIYAMBI CHA MAHOLIDI?
11. Kumbi nchifukwa wuli ŵanthu anyaki akondwere maholidi, kweni kumbi nchinthu wuli cho isi titenere kuŵika panthazi?
11 Ŵanthu anyaki azomerezga kuti maholidi nganyaki nge Khrisimasi ngakwambiya ku chisopa chaboza, kweni awona mbwenu kuti palivi suzgu kungakondwere. Ndipuso ŵanthu anandi aŵanaŵanaku cha va chisopa chaboza asani akondwere maholidi. Yiwu atiti maholidi ngenanga ngatovya kuti mabanja ngakumani pamoza. Kumbi namwi muwona viyo? Asani ndi viyo, mbwenu ndikuti cho chitikutondekeskani kukoreska kusopa kwauneneska nkhwanja chisopa chaboza cha, kweni banja linu. Ziŵani kuti Yehova yo wakwambiska banja, wakhumba kuti muyanjengi abali ŵinu. (Ŵaefesu 3:14, 15) Kweni mukhoza kukhoreska ubwezi winu m’nthowa yo Chiuta wazomerezga. Pakukamba va chinthu cho titenere kuŵika panthazi, wakutumika Paulo wangulemba kuti: ‘Lutirizgani kwesa cho nchamalumbika kwa Ambuya.’
12. Konkhoskani chakuyeruzgiyapu chakulongo chifukwa cho tileke kuchita maholidi ndi midawuku yo ye ndi chiyambi chiheni?
12 Panyaki imwi muŵanaŵana kuti chiyambi cha maholidi chikwaskana viŵi cha ndi mo ngachitikiya mazuŵa nganu. Kumbi pe suzgu yeyosi ndi mo ngakwambiya? Hinya! Tiyeruzgiyi kuti mwawona switi mu nkhandu. Kumbi mungatondo switi yo ndi kurya? Mungachita cha venivi, chifukwa njakukazuzgika. Mwakulingana ndi switi, maholidi ngangawoneka ngakunozga kweni chiyambi chaki nchaukazuzi. Kuti tikoreski kusopa kwauneneska, tikhumbika kuja ndi maŵanaŵanu ngange ngo mchimi Yesaya wenga nangu, iyu wangukambiya akusopa mwauneneska kuti: “Mungakonga kanthu kaukazuzi cha.”
CHITANI VINTHU MWAZERU
13. Kumbi ndi masuzgu wuli ngo mungakumana nanga chifukwa chakuleka kuchita maholidi?
13 Pe masuzgu ngo mungakumana nangu asani mwasankha kuleka kuchitaku maholidi. Mwakuyeruzgiyapu, wo mugwira nawu nchitu angakufumbani chifukwa cho muleke kuchitaku vakuchitika va maholidi vo vichitika kunchitu kwinu. Mungachita wuli asani atikupaskani vawanangwa va pa Khrisimasi? Kumbi kulonde kungaŵa kunanga? Kumbi mungachita wuli asani murumu pamwenga muwolu winu ndi Mkhristu cha? Kumbi mungawovya wuli ŵana ŵinu kuti aleki kujivwa kuti anoleka vinthu vinyaki chifukwa chakuleka kuchitaku maholidi?
14, 15. Kumbi mungachita wuli asani munthu munyaki watikukhumbiyani vamampha pa holidi yeyosi pamwenga asani wakhumba kukupaskani chawanangwa?
14 Tikhumbika kuchita vinthu mwazeru kuti tiziŵi mo tingachitiya ndi vakuchitika venivi. Asani munthu wakukambiyani kuti nditikukhumbiyani vamampha pa holidi yakutiyakuti, mungamukambiya waka mwaulemu kuti ndawonga. Nanga wuli asani munthu yo watikukhumbiyani vamampha muwonana nayu pamwenga kugwira nayu nchitu nyengu zosi? Asani ve viyo mungasankha kumukonkhoske vinandi. Kweni mwemosi mo vinthu viliri, mutenere kuchita vinthu mwazeru. Bayibolo lititikambiya kuti: “Mazu nginu ngaŵi ngawezi nyengu zosi, ngakunoweskeka ndi mche, kuti muziŵi mo mutenere imwi kumwamukiya munthu yosi, yumoza ndi yumoza.” (Ŵakolose 4:6) Tcheŵani ndi kuleka kutumbika ŵanthu anyinu. M’malu mwaki, konkhoskani vo mugomezga mwazeru. Konkhoskani mwakuvwika umampha kuti mutinkhana ndi kupaskana vawanangwa pamwenga kucheza cha, kweni mutanja kuchita ivi pa nyengu yinyaki.
15 Kumbi mungachita wuli asani munthu munyaki wakhumba kukupaskani chawanangwa? Ivi vitoliyengi ndi mo vinthu viliri. Yo watikupaskani wangakamba kuti: “Ndiziŵa kuti mukondwere maholidi cha. Kweni ndikhumba kuti ndikupaskeni chinthu ichi.” Akhumba mukhoza kuŵanaŵana kuti kulonde chawanangwa asani vinthu ve viyo kung’anamuwa kuleka kuchitaku holidi. Asani yo watikupaskani waziŵa umampha cha vo mugomezga, mutenere kumukonkhoske kuti mukondwere cha maholidi. Ivi vingakuwovyani kumukonkhoske chifukwa cho imwi mwalonde chawanangwa kwambula kumupaska chechosi. Nyengu zinyaki kungaŵa umampha kukana chawanangwa cho chawoneke limu kuti atikupaskani ndi chilatu cha kukuyesani, kuti akuwoneni kuti mudemetere ku chigomezgu chinu pamwenga cha.
VO MUNGACHITA NDI ABALI ŴINU WO ŴE MU CHISOPA CHAUNENESKA CHA
16. Kumbi mungachita wuli vinthu mwazeru pa nkhani yakukwaskana ndi maholidi?
16 Kumbi mungachita wuli asani abali ŵinu ŵe mu chisopa chauneneska cha? Mutenere so kuchita vinthu mwazeru. Palivi chifukwa chakususkiya mudawuku pamwenga sekeresu lelosi lo abali ŵinu angasankha kuchita. M’malu mwaki tumbikani vo yiwu asankha, nge mo namwi mungakhumbiya kuti atumbiki vakusankha vinu. (Mateyu 7:12) Wonesesani kuti pangaŵanga chinthu chechosi cha cho chingakuchitiskani kuti muserezeki mu holidi. Chinanga wuli ve viyo, mutenere kuchita mwazeru pa vinthu vo vikwaskana viŵi cha ndi sekeresu. Kweni, mutenere kuwonesesa kuti nyengu zosi muchita vinthu vo vikusiyeningi ndi njuŵi yamampha.
17. Kumbi mungawovya wuli ŵana ŵinu kuti alekengi kujivwa kuti anoleka vinthu chifukwa chakuleka kuchitaku maholidi ngo anyawu achita?
17 Kumbi mungawovya wuli ŵana ŵinu kuti aleki kuwona nge kuti anoleka vamampha chifukwa chakuleka kuchitaku maholidi ngo ngasuskana ndi malemba? Vo mutiŵachitiya mukati mwa chaka ndivu vingaŵawovya ukongwa. Apapi anyaki asankha kupaska ŵana ŵawu vawanangwa pa nyengu yinyaki. Chawanangwa chimoza chamampha ukongwa cho mungapaska ŵana ŵinu nkhupatuwa nyengu yakucheze nawu ndi kuŵavwisiya mwachanju.
SOPANI MWAUNENESKA
18. Kumbi kusanirika pa maunganu ngachikhristu kungakuwovyani wuli kuti mukoreski kusopa kwauneneska?
18 Kuti mukondweski Chiuta, mutenere kukana chisopa chaboza ndi kukoreska kusopa kwauneneska. Kumbi kuchita venivi kusazganjipu? Bayibolo likamba kuti: “Ndipu tipimirani kwachikhuŵirizgana ku chanju ndi ku nchitu zamampha; kwambula kujowo unganu waku taŵeni, uli nkharusu ka ŵanyaki, kweni ŵakuchiskana; ndipu ukongwa viŵi po muwona kuti zuŵa lo laŵandika.” (Ŵahebere 10:24, 25) Maunganu ngachikhristu ngaja nyengu zakukondweska kuti musopengi Chiuta m’nthowa yo iyu wazomerezga. (Sumu 22:22; 122:1) Pa maunganu yanga, Akhristu akugomezgeka ‘achiskana yumoza ndi munyaki.’
19. Kumbi nchifukwa wuli mutenere kukambiyaku ŵanthu vo mwasambira m’Bayibolo?
19 Chinthu chinyaki cho chingakuwovyani kukoreska kusopa kwauneneska nkhukambiyaku ŵanthu anyaki vo musambira m’Bayibolo ndi Akaboni aku Yehova. Ŵanthu anandi “Ŵaliya ndi kufwifwinthiya” chifukwa cha uheni wo uchitika pacharu mazuŵa nganu. (Ezekiele 9:4) Akhumba muziŵapu ŵanthu anyaki wo aliya ndi kufwifwinthiya. Mungachita umampha ukongwa kuŵakambiya va chilindizga cha m’Bayibolo cho mwenachu chakukwaskana ndi kunthazi. Asani mulutirizgengi kuwungana ndi Akhristu auneneska ndi kukambiyaku ŵanthu uneneska wa m’Bayibolo wo mwasambira, muwonengi kuti khumbu losi lakuchitaku midawuku ya chisopa chaboza limalengi kamanakamana m’mtima mwinu. Ziŵani kuti mwazamukondwa ukongwa ndipu mwazamulonde vitumbiku asani mukoreska kusopa kwauneneska.
^ ndimi 9 Wonani Fundu Zakukumaliya, pa peji 221-2.
^ ndimi 9 Sekeresu la Satunaliya naluso linguchitiska kuti asankhi zuŵa la 25 December. Sekeresu ili lo lachitikanga kwambiya pa 17 mpaka pa 24 December, latumbikanga chiuta wa Chiroma wa ulimi. Pa Sekeresu la Satunaliya paŵanga kurya, masaza ndipuso kupaskana vawanangwa.
^ ndimi 10 Kuti muziŵi mo Akhristu awone maholidi nganyaki ngakutchuka, wonani Fundu Zakukumaliya, mapeji 222-3.


text:
MUTU 11
Nchifukwa Wuli Chiuta Wazomerezga Kuti Tisuzgikengi?
Kumbi Chiuta ndiyu wachitiska masuzgu ngo nge m’charu?
Kumbi ndi nkhani wuli yo yingubuka mu munda wa Edene?
Kumbi Chiuta wazamutuzgapu wuli masuzgu nga ŵanthu?
1, 2. Kumbi ŵanthu akumana ndi masuzgu wuli mazuŵa nganu ndipu ngachitiska kuti ŵanthu afumbengi mafumbu nanga?
PAVULI pa nkhondu yakofya yo ŵanthu a mafuku ngakupambanapambana angurwana mu charu chinyaki, anthukazi ndi ŵana anandi ambula kunanga wo angubayika anguŵikika mu muwunda umoza ukulu ndipu mumphepeti mwaki angujinthamu timphinjika. Pa kamphinjika kekosi angulembapu kuti: “Nchifukwa wuli?” Nyengu zinyaki ŵanthu afumba fumbu ili chifukwa chakuŵaŵika mtima. Yiwu afumba asani abali ŵawu abayika chifukwa cha nkhondu, masoka, matenda pamwenga uchigeŵenga kweniso asani nyumba zawu zanangika pamwenga asani vinthu ivi vachitiska kuti asuzgiki ukongwa. Yiwu akhumba kuziŵa chifukwa cho masuzgu ngo ngaŵawiya.
2 Kumbi nchifukwa wuli Chiuta wazomerezga kuti tisuzgikengi? Asani Yehova Chiuta ngwanthazi ukongwa, we ndi chanju, ngwazeru, ndipuso ndi murunji, nchifukwa wuli charu chazara ndi kutinkhana kweniso vinthu vambula urunji? Kumbi imwi mukujifumbapu mafumbu yanga?
3, 4. (a) Nchinthu wuli cho chilongo kuti nkhunanga cha kufumba Chiuta chifukwa cho tisuzgikiya? (b) Kumbi Yehova watuvwa wuli asani wawona vinthu viheni ndipuso masuzgu?
3 Kumbi nkhunanga kufumba chifukwa cho Chiuta wazomerezge kuti tisuzgikengi? Ŵanthu anyaki aŵanaŵana kuti kufumba fumbu ili nkhuŵavi chigomezgu pamwenga nkhuleka kutumbika Chiuta. Kweni asani muŵerenga Bayibolo musaniyengi kuti ŵanthu anyaki akugomezgeka wo awopanga Chiuta nawu afumbanga mafumbu ngakuyanana ndi ngenanga. Mwakuyeruzgiyapu, mchimi Habakuku wangufumba Yehova kuti: “Mutindirongoriyanji maubendezi, ndi kundiwoneska suzgu? Phasulu ndi nkhaza ve paurongo pangu, mphindanu ndikulimbana viyuka.”
4 Kumbi Yehova wangumutorome Habakuku chifukwa chakufumba mafumbu yanga? Awa. M’malu mwaki, Chiuta wakuŵika mazu ngakutuliya pasi pamtima ngaku Habakuku m’Bayibolo. Chiuta wangumuwovya so kuti waziŵi vinandi ndipuso kuti waje ndi chivwanu chikulu. Ivi ndivu Yehova wakhumba kukuchitiyani imwi. Kumbukani kuti Bayibolo lisambiza kuti iyu “waphwere imwi.” (1 Petro 5:7) Chiuta watinkha vinthu viheni ndi kusuzgika, kuphara munthu weyosi. (Yesaya 55:8, 9) Sonu nchifukwa wuli pacharu pe masuzgu nganandi viyo?
NCHIFUKWA WULI PACHARU PE MASUZGU NGANANDI VIYO?
5. Kumbi nyengu zinyaki ŵanthu akamba kuti nchinthu wuli cho chichitiska kuti tikumanengi ndi masuzgu, nanga Bayibolo lisambizanji?
5 Ŵanthu a mu visopa vakupambanapambana afumba alongozgi a visopa vawu chifukwa cho taŵanthu tisuzgikiya viyo ukongwa. Kanandi atiŵamuka kuti ndi khumbu laku Chiuta kuti tisuzgikengi ndipuso kuti Chiuta wakunozge limu kali chechosi cho chichitika kusazgapu masuzgu. Alongozgi a visopa yaŵa akambiya ŵanthu anandi kuti nthowa zaku Chiuta zakusuzga kuzivwisa pamwenga kuti wabaya ŵanthu chinanga mbana anamana kuti wakaje nawu kuchanya. Kweni nge mo mwasambiriya, Yehova Chiuta wangachitiska vinthu viheni cha. Bayibolo likamba kuti: “Chiŵi kutali ndi Chiuta kuti iyu wachiti ubendezi, ndipo chiŵe kutali ndi Wanthazizose kuti wabudi.”
6. Nchifukwa wuli ŵanthu anangiska kumba mulandu Chiuta kuti ndiyu wachitiska masuzgu ngo tikumana nangu?
6 Kumbi muziŵa chifukwa cho ŵanthu ambiya Chiuta mulandu wa masuzgu ngosi ngo ngachitika pacharu? Kanandi yiwu atumba mulandu Chiuta Wanthazizosi chifukwa aŵanaŵana kuti ndiyu wawusa charu ichi. Yiwu aziŵa cha fundu yauneneska ndipuso yipusu yo Bayibolo lisambiza pankhani iyi. Mu Mutu 3 mungusambira uneneska wenuwu, wakuti Satana Diabolo ndiyu wawusa charu ichi.
7, 8. (a) Kumbi vakuchitika va m’charu vilongo wuli nkharu yaku yo watichiwusa? (b) Kumbi kuleka kufikapu kwa ŵanthu ndipuso ‘nyengu yiheni kweniso vakuchitika vamabuchibuchi,’ vachitiska wuli kuti ŵanthu asuzgikengi?
7 Bayibolo likamba mwakuvwika umamapha kuti: “Charu chosi chira mu nthazi ya mheni yo.” (1 Yohane 5:19) Malinga ndi po muwone charu, kumbi fundu iyi njakuvwika cha? Vakuchitika va m’charu ichi vilongo nkharu ya chakulengeka chauzimu cho ‘chilandizga charu chosi chakujamu ŵanthu.’ (Chivumbuzi 12:9) Satana ndi murwani, ngwakunyenga kweniso ngwankhaza. Mwaviyo charu cho chiwusika ndi iyu chazara ndi kutinkhana, chinyengu kweniso nkhaza. Ichi nchifukwa chakwamba cho pacharu paŵiya masuzgu nganandi viyo.
8 Chifukwa chachiŵi nchakuti mtundu wa ŵanthu ngwambula kufikapu ndipu ngwakubuda kwamba panyengu yo ŵanthu angugarukiya mu munda wa Edene, nge mo tingusambiriya mu Mutu 3. Ŵanthu ambula kufikapu alimbiyana mazaza ndipu ivi ndivu vichitiska kuti paje nkhondu, kukandirizgana ndipuso masuzgu. (Wakutaula 4:1; 8:9) Chifukwa chachitatu cho tisuzgikiya nchakuti tija mu ‘nyengu yiheni po vinthu vamabuchibuchi vititiwiya.’ (Wakutaula 9:12) Mu charu cho chileka Kuwusika ndi Yehova yo wavikiriya, ŵanthu angasuzgika chifukwa chakuti akhoza kusanirika pa malu ngaheni ndipuso pa nyengu yiheni.
9. Nchifukwa wuli tingasimikizga kuti Yehova we ndi vifukwa vamampha vakuzomerezge kuti masuzgu ngalutiriyengi?
9 Nchakupembuzga ukongwa kuziŵa kuti Chiuta ndiyu wachitiska masuzgu cha. Iyu ndiyu cha yo wachitiska nkhondu, kuswa marangu, kukandirizgana pamwenga so masoka nga chilengedu ngo ngachitiska kuti ŵanthu anandi asuzgikengi. Chinanga wuli ve viyo, tikhumbika kuziŵa kuti, nchifukwa wuli Yehova wazomerezga kuti tisuzgikengi? Asani iyu Ngwanthazizosi, ving’anamuwa kuti wakhoza kulekeska masuzgu. Sonu nchifukwa wuli waleka kugwiriskiya nchitu nthazi zaki? Chiuta widu wachanju yo te nayu pa ubwezi, we ndi vifukwa vamampha vakuchitiya ivi.
SATANA WANGUYUSKA NKHANI YIKULU
10. Kumbi Satana wanguyuska nkhani niyi ndipu wanguchita wuli venivi?
10 Kuti tiziŵi chifukwa cho Chiuta wazomerezge masuzgu, tikhumbika kukumbuka nyengu yo masuzgu ngangwambiya. Satana wati wachitiska Adamu ndi Eva kuti aleki kuvwiya Yehova, iyu wanguyuska nkhani yikulu. Iyu wangususka nthazi zaku Yehova cha. Satana waziŵa kuti Yehova we ndi nthazi zambula makambika. M’malu mwaki Satana wangususka wanangwa wakuwusiya waku Yehova. Pakukamba kuti Chiuta ngwaboza ndipuso wanola ŵanthu ŵaki vinthu vamampha, Satana wang’anamuwanga kuti Yehova ngwakuwusa muheni. (Chiyambo 3:2-5) Satana wang’anamuwanga kuti mtundu wa ŵanthu ungaja umampha kwambula muwusu waku Chiuta. Uku kwenga kuyukiya muwusu waku Yehova pamwenga kuti wanangwa waki wakuwusiya.
11. Nchifukwa wuli Yehova wanguleka kubaya akugaruka wo ŵenga mu Edene?
11 Adamu ndi Eva angugarukiya Yehova. Tikhoza kukamba kuti yiwu angukamba kuti: ‘Tikhumba cha kuti Yehova waje Wakuwusa widu. Tikhoza kujisankhiya cho nchamampha ndi chiheni.’ Kumbi Yehova watingi wamaliskengi wuli nkhani iyi? Kumbi watingi wasambizengi wuli vakulengeka vosi vazeru kuti akugaruka yaŵa mbakunanga ndipuso kuti muwusu waki ndiwu wamampha nadi? Anyaki akhoza kukamba kuti mphanyi Chiuta wangubaya ŵanthu yaŵa ndi kulenga so anyaki. Kweni Yehova wangukamba kuti chilatu chaki chenga chakuti, charu chosi chizaziki ndi mphapu zaku Adamu ndi Eva ndipu wakhumbanga kuti yiwu aje m’charu cha paradayisu kwamuyaya. (Chiyambo 1:28) Nyengu zosi Yehova wafiska chilatu chaki. (Yesaya 55:10, 11) Kweniso kubaya akugaruka yaŵa kwatingi kumaliskengi cha nkhani yo yingubuka yakukwaskana ndi wanangwa waku Yehova wakuwusiya.
12, 13. Khonkhoskani chakuyeruzgiyapu chakulongo chifukwa cho Yehova wazomerezge Satana kuwusa charu ndipuso cho wazomerezge kuti ŵanthu ajiwusengi.
12 Tiyeni tiwoni chakuyeruzgiyapu. Ŵanaŵaniyani kuti msambizi wasambiza ŵana a sukulu nthowa yo angalembe samu yakusuzga. Mwana wa sukulu yumoza wakuchenje kweniso wambula kuvwa, watiti nthowa yo asambizi agwiriskiya nchitu njaboza. Iyu wamizgiriya kuti waziŵa umampha ukongwa nthowa yakwenere, pakukhumba kulongo kuti asambizi mbajila. Anyaki mwa ŵana a sukulu awona kuti munyawu waneneska ndipu nawu agarukiya asambizi ŵawu. Kumbi penapa asambizi angachita wuli? Asani angadikiska ŵana akugaruka mu kilasi, kumbi ŵana anyaki aŵawonengi wuli asambizi ŵawu? Kumbi nawu angavwana cha kuti mwana wakugaruka pamoza ndi anyaki akamba uneneska? Ŵana wosi mu kilasi angaŵatumbika cha asambizi ŵawu chifukwa aŵanaŵanengi kuti asambizi ŵawu atopa kuziŵika kuti mbaboza. Kweni ŵanaŵaniyani kuti asambizi azomerezga mwana wambula kuvwa kuti walongo nthowa yaki yakulembe samu yakusuzga.
13 Mwakuyana waka, Yehova wachita vo asambizi angachita. Kumbukani kuti kugaruka kungukwaska ŵanthu wo ŵenga mu Edene pe cha. Penga angelu mamiliyoni nganandi wo awonanga ivi vichichitika. (Jobu 38:7; Danyele 7:10) Vo Yehova watingi wachitengi pa nkhani iyi vatingi vikwaskengi ukongwa angelu yaŵa ndipuso vakulengeka vosi vazeru. Sonu Yehova wachita wuli? Iyu wazomerezga Satana kulongo mo wangawusiya mtundu wa ŵanthu. Chiuta wazomerezga so ŵanthu kuti ajiwusengi mwakulongozgeka ndi nthazi zaku Satana.
14. Kumbi tingayanduwa wuli ndi vo Yehova wachita pakuzomerezga ŵanthu kuti ajiwusengi?
14 Msambizi yo tamukonkhoska mu chakuyeruzgiyapu chidu waziŵa kuti mwana wakugaruka ndi anyaki wo amulondo mbakunanga. Kweniso waziŵa kuti kuŵapaska mwaŵi wakulongo nthowa yo angalembe samu kungawovya ŵana wosi mu kilasi. Asani akugaruka atondeka, ŵana ŵosi azeru awonengi kuti msambizi pe ndiyu wakwenere kusambiza mu kilasi. Yiwu avwisengi chifukwa cho asambizi adikiskiyengi akugaruka mu kilasi pavuli paki. Mwakuyana waka, Yehova waziŵa kuti ŵanthu ndi angelu wosi a mtima wamampha ayanduwengi pakuwona kuti Satana ndi anyaki wo wangugaruka nawu atondeka ndipuso kuti ŵanthu angajiwusa cha. Yiwu angaziŵa uneneska wakukhumbika nge mo wangukambiya Yeremiya, kuti: “Ndiziŵa, Ambuya, kuti nthowa ya munthu kuti ye mwaku iyu mweneku cha, kuti nkhwa munthu yo watenda cha kunyoroska menderu ngaki.”
NCHIFUKWA WULI YEHOVA WAZOMEREZGA MASUZGU KWA NYENGU YITALI?
15, 16. (a) Nchifukwa wuli Yehova wazomerezga masuzgu kwa nyengu yitali viyo? (b) Nchifukwa wuli Yehova waleka kukanizga vinthu viheni nge kuswa marangu?
15 Nanga nchifukwa wuli Yehova wazomerezga kuti masuzgu ngalutiriyi kwa nyengu yitali viyo? Ndipu nchifukwa wuli waleka kukanizga kuti vinthu viheni vichitikengi? Ŵanaŵaniyiani vinthu viŵi vo msambizi wa mu chakuyeruzgiyapu chidu wangaleka kuchita. Chakwamba, iyu wangakanizga cha mwana wambula kuvwa kuti waleki kulutirizga kukonkhoska nthowa yo wangalembe samu. Chachiŵi, msambizi wangawovya cha mwana wambula kuvwa yo mo wangalembe samu. Sonu ŵanaŵaniyani vinthu viŵi vo Yehova wasankha kuleka kuchita. Chakwamba iyu wakanizga cha Satana ndi gulu laki kulongo kuti mbarunji. Kuzomerezga kuti pajumphi nyengu kwawovya ukongwa. Mbiri yosi ya mtundu wa ŵanthu yalongo kuti ŵanthu ayesesa kujiwusa pamwenga kuwusika ndi maboma nga umunthu ngakupambanapambana. Ŵanthu aluta panthazi pa nkhani za sayansi ndipuso vakuchitika vinyaki, kweni uziraurunji, ukavu, kuswa marangu ndi nkhondu vafika paheni ukongwa. Muwusu wa ŵanthu sonu wawoneka kuti watondeka.
16 Chachiŵi, Yehova watimuwovya cha Satana kuwusa charu ichi. Mwakuyeruzgiyapu, asani Chiuta wangakanizga vinthu viheni vo vichitika, kumbi kungaŵa kovya akugaruka cha? Kumbi Chiuta watingi wachitiskengi cha kuti ŵanthu aŵanaŵanengi kuti akhoza kujiwusa kwambula suzgu lelosi? Asani Yehova wanguchita ivi, watingi waŵengi ku chigaŵa cha ŵanthu aboza. Kweni “nkhwambura machitika kuti Chiuta waname.”
17, 18. Kumbi Yehova wazamuchitanji ndi vinthu viheni vosi vo vilipu chifukwa cha muwusu wa ŵanthu ndi fuzi yaku Satana?
17 Nanga nchithu wuli cho chazamuchitikiya vinthu vakofya vo vaja vichichitika mu nyengu yosi yakugarukiya Yehova? Tingachita umampha kukumbuka kuti Yehova ngwanthazi zosi. Mwaviyo iyu wakhoza ndipu wazamutuzgapu masuzgu ngosi nga mtundu wa ŵanthu. Nge mo tikusambiriya kali, kunangika kwa charu kwazamunozgeka mwakusambuska charu kuja Paradayisu. Vakutuwapu va ubudi vazamutuwapu chifukwa cha kuvwana mu sembi ya uwombozi yaku Yesu, ndipu vakutuwapu va nyifwa vazamutuwapu mwakuyuska akufwa. Chiuta wazamugwiriskiya nchitu Yesu kuti “wanangi nchitu zo zaku diabolo.” (1 Yohane 3:8) Yehova wazamuchita vosi ivi pa nyengu yaki. Titenere kukondwa kuti Chiuta wachitapu kanthu mwaliŵi cha, chifukwa kuzizipizga kwaki kwatipaska mwaŵi wakuti tiziŵi uneneska ndi kumuteŵete. (2 Petro 3:9, 10) Pasonu panu, Chiuta wapenja ŵanthu wosi wo atimusopa mwauneneska ndipuso watiŵawovya kukunthiyapu masuzgu ngosi ngo angakumana nangu mucharu chamasuzgu ichi.
18 Anyaki angafumba kuti, kumbi masuzgu ngosi yanga ngatingi ngaŵengepu asani Chiuta wangulenga Adamu ndi Eva munthowa yakuti angazigarukanga cha? Kuti mumuki fumbu ili, mutenere kukumbuka chawanangwa chapachanya cho Yehova wakukupaskani.
KUMBI CHAWANANGWA CHAKUTULIYA KWAKU CHIUTA MUCHIGWIRISKIYENGI WULI NCHITU?
19. Kumbi Yehova wakutipaska chawanangwa chakuzirwa nichi, ndipu nchifukwa wuli titenere kuwonga?
19 Nge mo tinguwone mu Mutu 5, ŵanthu akulengeka ndi wanangwa wakujisankhiya vinthu. Kumbi muziŵa kuti chawanangwa ichi nchakuzirwa ukongwa? Chiuta wakulenga nyama zinandi kweni zosi zitende zeru zakuwa nazu. (Nthanthi 30:24) Ŵanthu apanga makina ngo ngakunozgeka kuti ngagwirengi nchitu yo akungapangiya pe. Kumbi isi tatingi tikondwengi asani Chiuta wangutipanga viyo? Awa, kweni tikondwa chifukwa chakuti te ndi wanangwa wakusankha nkharu yo tikhumba kuŵa nayu, vo tikhumba kuchita, ŵanthu wo tikhumba kwanjana nawu ndi vinyaki vaviyo. Taŵanthu tikondwa kuchita vinthu mwawanangwa, ndipu Chiuta wakhumba kuti tije ndi wanangwa wenuwu.
20, 21.
20 Yehova wakhumba cha kuti timuteŵetiyengi mwakwesa kuchichizgika. (2 Ŵakorinte 9:7) Mwakuyeruzgiyapu: Kumbi mpapi wangakondwa asani mwana waki wangamukambiya kuti “nditikuyanjani,” chifukwa chakuti wayesa kumupempha pamwenga asani wangakamba yija kutuliya pasi pa mtima? Sonu fumbu lingaŵa lakuti, kumbi chawanangwa cho Yehova wakukupaskani muchigwiriskiyengi wuli nchitu? Satana, Adamu ndipuso Eva, angugwiriskiya nchitu wanangwa wakujisankhiya vinthu mwambula kwenere. Yiwu angukana Yehova Chiuta. Kumbi imwi muchitengi wuli?
21 Mwe ndi mwaŵi wakugwiriskiya nchitu mwazeru wanangwa wakujisankhiya wenuwu kuti muyanduwi. Mungaja mugulu la ŵanthu wosi wo ŵe kuchigaŵa chaku Yehova. Yiwu akondweska Chiuta chifukwa ŵe ndi phamphu pakususka Satana kuti ngwaboza ndi kulongo kuti watondeke limu kuwusa. (Nthanthi 27:11) Namwiso mungachita viyo asani mwasankha kugwiriskiya nchitu mwakwenere umoyu winu. Venivi ndivu tazamusambira mu mutu wapanthazi.


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakupokera Munkhwala ku Chipatala?
Enya. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuluta ku chipatala na kupokera munkhwala. Ŵakujipwelelera ndipo para ŵalwara ŵakuluta kwa “dokotala.” (Luka 5:31) Luka wakaŵa dokotala. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵanyake mazuŵa ghano ni madokotala.—Ŵakolose 4:14.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukana nthowa zakuchizgira matenda izo zikususkana na ivyo Baibolo likuyowoya. Baibolo likuti tikwenera kuziŵizga ndopa, lekani tikukana kupokera ndopa. (Milimo 15:20) Kweniso Baibolo likukanizga nthowa yiliyose yakuchizgira iyo njakukhwaskana na mizimu.—Ŵagalatiya 5:19-21.
Pali nthowa zinandi zakuchizgira matenda izo zikukolerana na fundo za mu Baibolo. Kweni munthu ni mwanangwa kusankha. Kaboni munyake wangazomera kupoka munkhwala unyake apo munyake wangakana.—Ŵagalatiya 6:5.


text:
SAMBIRU 10
Yesu Wavwiyanga Nyengu Zosi
Kumbi uwona kuti kuvwiya apapi ŵaku nyengu zosi nkhupusu?— Nyengu zinyaki nkhwakusuzga. Kumbi uziŵa kuti Yesu wavwiyanga Yehova ndipuso apapi ŵaki?— Chakuwoniyapu chaki chingakuwovya kuti uvwiyengi apapi ŵaku chinanga mphanyengu yakusuzga. Tiyi tisambiri vinandi vakukwaskana ndi nkhani iyi.
Yesu wechendazi pacharu cha pasi, wenga ndi Awiski kuchanya. Kweni Yesu wenga so ndi apapi pacharu chapasi. Apapi ŵaki ŵenga Yosefe ndi Mariya. Kumbi uziŵa mo vingwende kuti aje apapi aku Yesu?—
Yehova wangusamusa umoyu waku Yesu kuchanya ndipu wanguwuŵika mumoyu mwaku Mariya kuti Yesu wabaliki ndi kuja pacharu chapasi. Ichi chenga chakuziziswa! Yesu wangukuwa mumoyu mwaku Mariya nge mo ŵana wosi akuliya mumoyu mwa anyinawu. Yesu wanguwaku pati pajumpha myezi 9. Umu ndimu vingwende kuti Mariya ndi Yosefe aje apapi aku Yesu pacharu chapasi.
Pa nyengu yo Yesu wenga ndi vyaka 12, wanguchita chinthu chinyaki cho chingulongo kuti wayanjanga ukongwa Yehova, Awiski a kuchanya. Ivi vinguchitika pa nyengu yo ŵanthu a m’banja laku Yesu angwenda ulendu utali kuluta ku Yerusalemu kuchichita Phaska. Pakuwe, Yosefe ndi Mariya angusaniya kuti Yesu palivi. Kumbi uziŵa ko wenga?—
Nchifukwa wuli Yesu wangujaliya panyumba yakusopiyamu?
Yosefe ndi Mariya anguwere so ku Yerusalemu mwaliŵi kuti akamupenji. Yiwu angudandawula ukongwa chifukwa amuwonanga cha. Kweni pati pajumpha mazuŵa ngatatu, angumusaniya kuti we mu nyumba yakusopiyamu. Kumbi wachiziŵa chifukwa cho Yesu wangujaliya panyumba yakusopiyamu?— Chifukwa chakuti kwenuku ndiku wasambiranga vakukwaskana ndi Yehova, Awiski a kuchanya. Iyu wayanjanga ukongwa Yehova ndipu wakhumbisiskanga kumukondweska. Yesu wati wakuwa, wangulutirizga kuvwiya Yehova. Iyu wavwiyanga Yehova chinanga mphanyengu yakusuzga. Kumbi Yesu wavwiyanga so Yosefe ndi Mariya?— Hinya, Bayibolo likamba kuti wavwiyanga.
Kumbi ungasambiranji kwaku Yesu?— Utenere kuvwiya apapi ŵaku chinanga mphanyengu yakusuzga. Kumbi ndivu uchitengi?—