text:
Mafumbo Ghakufumira ku Ŵaŵazgi
Kasi Gogi wa Magogi uyo wakuzunulika mu buku la Ezekiel ni njani?
Kale mabuku ghithu ghakatenge Gogi wa Magogi ni zina ilo likapika kwa Satana Dyabulosi wati waponyeka pa charu chapasi kufuma kuchanya. Tikayowoyanga nthena chifukwa buku la Uvumbuzi likuti Satana ndiyo wakulongozga pakuwukira ŵateŵeti ŵa Chiuta. (Uvu. 12:1-17) Ntheura tikatenge Gogi ni zina linyake la Satana.
Ndipouli, pakaŵa mafumbo ghanandi. Ghanaghanirani fundo iyi: Pakuyowoya za nyengo iyo Gogi wazamuparanyikira, Yehova wakati: ‘Nikupelekenge ku viyuni vyakukora nyama vyamtundumtundu, na ku vikoko vyakuthengere kuti vikurye.’ (Ezek. 39:4) Kweniso Yehova wakati: ‘Mu zuŵa ilo nimupenge Gogi malo gha malaro mwa Israyeli . . . Gogi na chiwuru chake chose tiŵasungike.’ (Ezek. 39:11) Kweni kasi vingachitika kuti Satana uyo ntchilengiwa chauzimu, waryeke na ‘viyuni na vikoko vya ku thengere’? Kasi Satana wangasungika mu ‘malaro’ pano pa charu chapasi? Baibolo likuti Satana wazamuponyeka mu chizongwe, ndipo wazamukhalamo vyaka 1,000. Iyo wazamulyeka na viyuni panji kusungika mu malaro yayi.—Uvu. 20:1, 2.
Para vyaka 1,000 vyajumpha, Satana wazamufwatulika mu chizongwe. Baibolo likuti: ‘Wazamuluta kukapuluska mitundu mu ngodya zinayi za charu chapasi, Gogi na Magogi, kuŵawunganyira nkhondo.’ (Uvu. 20:8) Usange Satana ndiyo ni Gogi, kasi wazamujipuluska yekha? Uwu mbukaboni wakuti “Gogi” ni Satana yayi.
Ipo kasi Gogi wa Magogi ni njani? Kuti tizgore fumbo ili, timanye dankha uyo wazamuwukira ŵateŵeti ŵa Chiuta. Baibolo likuyowoya za kuwukira kwa “Gogi wa Magogi,” “fumu ya ku mpoto,” na ‘ŵakaronga ŵa charu chapasi.’ (Ezek. 38:2, 10-13; Dan. 11:40, 44, 45; Uvu. 17:14; 19:19) Kasi gulu lililose lizamuwukira ŵanthu ŵa Chiuta palekha? Yayi. Nangauli Baibolo likuzunura magulu ghakupambanapambana kuti ghazamuwukira ŵanthu ŵa Chiuta, kweni gulu lililose lizamuwukira palekha yayi. Ghose ghazamukolerana pakuwukira ŵanthu ŵa Chiuta. Ntheura Baibolo likuyowoya za kuwukira kumoza. Chifukwa wuli tikuyowoya nthena? Chifukwa Baibolo likuti mitundu yose pa charu chapasi yizamukolerana kuti yiwukire ŵanthu ŵa Chiuta. Ivi vizamuchitika kuumaliro wa suzgo yikuru panji kuti pambere nkhondo ya Haramagedoni yindambe.—Uvu. 16:14, 16.
Ntheura para tasanda makora malemba agho ghakuyowoya vya kuwukira kwa ŵanthu ŵa Chiuta, tikuwona kuti Gogi wa Magogi ni Satana yayi. Kweni Gogi wa Magogi wakwimira kukolerana kwa ŵamitundu awo ŵazamuwukira ŵanthu ŵa Chiuta. Kasi mitundu iyi yizamulongozgeka na “fumu ya ku mpoto”? Tikumanya makora yayi. Kweni fundo iyi yikukolerana na ivyo Yehova wakayowoya vya Gogi. Iyo wakati: ‘Iwe uti uwuke na kufuma ku malo ghako mu mphelerekezgo za ku mpoto, iwe na ŵamitundu ŵanandi pamoza nawe, wose pa ŵakavalo, mzinda ukuru, nkhondo yankhongono.’—Ezek. 38:6, 15.
Ntchimi Daniyeli, iyo yikaŵako pa nyengo ya Ezekiyeli, nayo yikalemba vya fumu ya ku mpoto. Yikati: ‘Mauthenga ghakufumira kumafumiro gha dazi na kumpoto ghazamulitimbanizga, ndipo lizamufuma na kutukutwa kukuru kuti likamare na kuparanya ŵanandi. Ndipo lizamujintha mahema ghake ghauthemba pakati pa nyanja yikuru na phiri lituŵa Lakutowa. Lizamufika kuumaliro wake, ndipo pazamuŵavya na waliyose wakuti walovwire.’ (Dan. 11:44, 45) Buku la Ezekiel nalo likuyowoya kuti ndivyo Gogi wakuchita.—Ezek. 38:8-12, 16.
Kasi ntchivichi chizamuchitika para ŵalwani ŵawukira ŵanthu ŵa Chiuta kaumaliro? Buku la Daniel likuti: ‘Nyengo yeneiyo wamkwima [pa Haramagedoni] Mikayeli [Yesu Khristu], karonga mukuru uyo wali na mazaza pa ŵanthu ŵakwinu [kwambira 1914]. Yizamuŵako nyengo ya suzgo, iyo kuti yikaŵako na kale chara umo kukaŵira mtundu wa ŵanthu kufika ku nyengo yira; kweni pa nyengo yira ŵanthu ŵakwinu ŵazamuthaskika, yose uyo zina lake lizamusangika mu buku.’ (Dan. 12:1) Ivyo buku la Daniel likuyowoya kuti Yesu wazamuchita, viliso pa Uvumbuzi 19:11-21.
Kasi Gogi na Magogi uyo wakuzunulika pa Uvumbuzi 20:8 ni njani? Pamasinda pa vyaka 1,000, wose awo ŵazamugalukira Yehova ŵazamulongora kuti ŵali na nkharo nga ya “Gogi wa Magogi.” Nawo ŵazamuwukira ŵanthu ŵa Chiuta awo ŵazamuŵa ŵakugomezgeka. Wose ŵazamuparanyika kwamuyirayira. (Uvu. 19:20, 21; 20:9) Ntheura mphake kuti wose awo ŵazamugaluka paumaliro wa vyaka 1,000, ŵazamuchemeka kuti “Gogi na Magogi.”
Tikulindilira kuti tizakawone uyo wazamufiska chigaŵa cha “ufumu wa kumpoto.” Tikumanya makora yayi uyo wazamudangilira kuti mitundu yikolerane kuwukira ŵateŵeti ŵa Chiuta. Kweni icho tikumanya ntchakuti, (1) Gogi wa Magogi na ŵasilikari ŵake ŵazamuparanyika, (2) Fumu yithu Yesu Khristu yizamuponoska ŵateŵeti ŵa Chiuta. Iwo ŵazamukondwa kwamuyirayira pa charu chapasi chamtende.—Uvu. 7:14-17.


c: text/html

text: 26 “Upange chihema+ chakupatulika. Upangire salu 10 zakulukika makora, wuzi wabuluu, weya wakudaya na utoto utchesamu, na wuzi uswesi. Pa salu izi ulukepo+ ŵakerubi.+2 Utali wa salu yiliyose ya chihema uŵe mikono* 28, ndipo usani wake uŵe mikono yinayi. Ukuru wa salu zose uŵe wakuyana.+3 Salu zinkhondi za hema zibamphikane pamoza, ndipo salu zinyakeso zinkhondi nazo zibamphikane pamoza.4 Mumphepete mwa chisalu chakubamphikana upangiremo nkhululira* za wuzi wabuluu, ndimo uchitireso na mumphepete mwa chisalu chinyake chakubamphikana, umo chibamphikanenge na chinyake.5 Ku chisalu chimoza cha chihema upangireko nkhululira 50, ndipo ku chisalu chinyake nako upangireko nkhululira 50 mwakuthyana na chinyake apo vibamphikanenge.6 Upange nkholoŵeko* zagolide 50 na kubamphikira pamoza visalu vya chihema, mwakuti chiŵe chisalu chimoza cha chihema chakupatulika.+7 “Upangeso salu za chihema za weya wa mbuzi+ kuti ziŵe zakubenekelera pa chihema chakupatulika. Salu za chihema izi ziŵepo 11.+8 Salu yiliyose ya chihema yiŵe mikono 30 mu utali ndipo mu usani yiŵe mikono yinayi. Salu zose 11 ziŵe zakuyana ukuru wake.9 Salu zinkhondi uzibamphike pamoza, ndipo salu zinyake 6 nazo uzibamphike pamoza, ndipo salu ya 6 uyipetekere kumaso kwa chihema.10 Ndipo upange nkhululira 50 mumphepete mwa chisalu chimoza chakubamphikana, ziŵe ku salu yakuumaliro, ndipo mumphepete mwa chisalu chinyake namo upangiremo nkhululira 50. Ziŵe mumphepete umo chibamphikanenge na chinyake.11 Upange nkholoŵeko 50 zamkuŵa na kuzikoloŵeka mu nkhululira na kubamphika visalu pamoza kuti viŵe chisalu chimoza cha chihema.12 Salu ya chihema iyo yajumphirako yikaŵe yakukhizgira musi. Hafu ya salu iyo yajumphirako yikhilire kumanyuma kwa chihema chakupatulika.13 Salu zakubenekelera chihema izo zajumphira zikhire musi. Zikhire musi na mkono umoza, kulwande ili na ili, mwakuti zijare mumphepete.14 “Upangeso chakubenekelera chihema, chiŵe cha vikumba vya mberere vyakudaya na utoto uswesi, ndipo pachanya pake paŵe chakubenekelera chinyake cha vikumba vya katubwi.*+15 “Upange mafuremu+ ghakwimilira gha chihema chakupatulika, ghaŵe gha mathabwa gha akasiya.+16 Furemu yiliyose yiŵe mikono 10 mu utali ndipo mu usani yiŵe mkono umoza na hafu.17 Furemu yiliyose yiŵe na mino ghaŵiri. Umu ndimo upangire mafuremu ghose gha chihema chakupatulika.18 Upange mafuremu 20 ghakuti ghaŵe kumwera kwa chihema chakupatulika, kulazga kumwera.19 “Upange twakujinthamo twasiliva 40+ kuti ujinthemo mafuremu 20. Twakujinthamo tuŵiri tuŵe pasi pa furemu yimoza kuti panjire mino ghaŵiri gha furemu, ndipo pasi pa furemu yiliyose paŵe twakujinthamo tuŵiri kuti panjire mino ghaŵiri gha furemu.+20 Ku chigaŵa chinyake cha chihema chakupatulika, chigaŵa cha kumpoto, upangireko mafuremu 2021 na twakujinthamo twake twasiliva 40. Twakujinthamo tuŵiri tuŵe pasi pa furemu yimoza ya mino ghaŵiri, na twakujinthamo tuŵiri pasi pa furemu yiliyose.22 Kumanyuma kwa chihema chakupatulika, kumanjiliro gha dazi, upangireko mafuremu 6.+23 Upange mafuremu ghaŵiri kuti ghaŵe ntchindamiro ya makona ghaŵiri gha kumanyuma kwa chihema chakupatulika.24 Ghaŵe ghakubanya kufuma musi m’paka pachanya, ghafike m’paka pa kachizingo kakwamba. Ndimo mupangire mafuremu ghose ghaŵiri, ndigho ghaŵe ntchindamiro mu makona ghaŵiri.25 Paŵe mafuremu 8 na twakujinthamo twake twasiliva 16, twakujinthamo tuŵiri pasi pa furemu yimoza ndiposo twakujinthamo tuŵiri pasi pa furemu yiliyose.26 “Upange mitambiko ya khuni la akasiya. Ku chigaŵa chimoza cha chihema chakupatulika kuŵe mitambiko yinkhondi yakukhozgera mafuremu.+27 Ndipo ku chigaŵa chinyake cha chihema chakupatulika kuŵe mitambiko yinkhondi yakukhozgera mafuremu. Ku chigaŵa cha kumanyuma, kumanjiliro gha dazi kwa chihema chakupatulika, kuŵeso mitambiko yinkhondi yakukhozgera mafuremu.28 Mtambiko wapakati pa mafuremu ufume kuumaliro kukafika kuumaliro.29 “Mafuremu ughamate na golide,+ ndipo tuvizingo twake twakunjizgamo mitambiko upange twagolide. Mitambiko uyimate na golide.30 Wimike chihema chakupatulika kuyana na pulani yake iyo ukalongoleka mu phiri.+31 “Upange katani+ ya wuzi wabuluu, weya wakudaya na utoto utchesamu, wuzi uswesi chee, na salu yakulukika makora. Pa katani iyi palukike ŵakerubi.32 Uyikoloŵeke pa ntchindamiro zinayi za makuni gha akasiya ghakumata na golide. Nkholoŵeko zake ziŵe zagolide. Ntchindamiro zijinthike pa twakujinthamo tunayi twasiliva.33 Katani uyikoloŵeke musi mwa nkholoŵeko na kuŵika likasa la Ukaboni+ mukati mwa katani. Katani yimupatuliraninge pakati pa Malo Ghatuŵa+ na Malo Ghatuŵa Chomene.+34 Pa likasa la Ukaboni uŵikepo chibenekelero mu Malo Ghatuŵa Chomene.35 “Uŵike thebulu kuwaro kwa katani, ndipo thebulu lithyane na chakuŵikapo nyali+ kumwera kwa chihema chakupatulika. Thebulu uliŵike cha kumpoto.36 Upange chisalu chakutchinga* pa mulyango wakunjilira mu chihema. Chiŵe cha wuzi wabuluu, weya wakudaya na utoto utchesamu, wuzi uswesi chee, na salu yiwemi yakulukika pamoza.+37 Chisalu chakutchinga* pa mulyango uchipangire ntchindamiro zinkhondi za khuni la akasiya ndipo uzimate na golide. Nkholoŵeko zake ziŵe zagolide. Ntchindamiro uzipangire twakujinthamo tunkhondi twamkuŵa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MUTU 58
Wakandaniska Vingwa Kweniso Wakachenjezga vya Nthukumusi
MATEYU 15:32–16:12 MARIKO 8:1-21
YESU WAKALYESKA ŴANALUME 4,000
WAKACHENJEZGA VYA NTHUKUMUSI YA ŴAFARISI
Wumba ukuru ukakhundumukira kwa Yesu apo wakaŵa mu chigaŵa cha Dekapoli, kumafumiro gha dazi kwa Nyanja ya Galileya. Ŵakiza kuti ŵazakapulikizge visambizgo vyake ndiposo kuti wazakaŵachizge. Ŵanthu aŵa ŵakayegha vidunga vikuruvikuru.
Pamanyuma, Yesu wakaphalira ŵasambiri ŵake kuti: “Nili na chitima na mzinda, chifukwa ŵakhala nane mazuŵa ghatatu kweni ŵalije kakuti ŵarye. Usange ningaŵawezga ku vikaya vyawo na njara, ŵalendukenge pa nthowa, chifukwa ŵanyake ŵali kufuma kutali chomene.” Ŵasambiri ŵakamufumba kuti: “Kasi mu mayiyi ghano, munthu wangatora nkhu vingwa vyakukwana ŵanthu aŵa kuti ŵakhute?”—Mariko 8:2-4.
Yesu wakafumba kuti: “Muli na vingwa vilinga?” Ŵasambiri ŵakati: “Vingwa 7 na tusomba tuchoko waka.” (Mateyu 15:34) Yesu wakaphalira ŵanthu kuti ŵakhale pasi. Wakatora vingwa vira na somba, ndipo wakalomba kwa Chiuta. Pamanyuma wakapa ŵasambiri ŵake kuti ŵagaŵire ŵanthu. Ntchakuzizika chomene kuti ŵanthu wose ŵakarya na kukhuta. Vimenyu ivyo vikakhalapo vikazura vidunga vikuruvikuru 7 nangauli ŵanalume 4,000 ndiposo ŵanakazi na ŵana ŵakarya.
Yesu wakati waphalira mzinda kuti uwerenge, iyo na ŵasambiri ŵake ŵakakwera boti na kwambukira ku Magadani. Uku kukaŵa kumanjiliro gha dazi kwa Nyanja ya Galileya. Ŵakati ŵafika ku malo agha, Ŵafarisi na Ŵasaduki ŵakakhumbanga kuyezga Yesu. Ŵakamupempha kuti wachite chimanyikwiro chakufuma kuchanya.
Yesu wakamanya mahara ghawo, ndipo wakazgora kuti: “Para ni namise mukuti, ‘Kuchenge makora, chifukwa mtambo wachesama chomene.’ Namulenji mukuti, ‘Muhanya uno kuzizimenge ndipo kuŵenge vula, chifukwa mtambo wachesama chomene kweniso wabinkha.’ Mukumanya kulongosora mawonekero gha mtambo, kweni vimanyikwiro vya zinyengo mungavilongosora chara.” (Mateyu 16:2, 3) Ndipo Yesu wakaphalira Ŵafarisi na Ŵasaduki kuti ŵapikenge chimanyikwiro chilichose yayi kupaturako chimanyikwiro cha Yona.
Yesu na ŵasambiri ŵake ŵakakwera boti na kunjilira ku Betesayida, kumpoto cha kumanjiliro gha dazi kwa nyanja. Mukati mwa ulendo wawo, ŵasambiri ŵakawona kuti ŵaluwa kuyegha chakurya chakukwana. Ŵakaŵa na chingwa chimoza pera. Nyengo yeneyira, Yesu wakakumbuka umo Ŵafarisi na Ŵasaduki awo ŵakaŵa ku chigaŵa cha Herode ŵakakhumbiranga kumuyezga. Ntheura wakachenjezga ŵasambiri ŵake kuti: “Muŵe maso, ndipo chenjerani na nthukumusi ya Ŵafarisi na nthukumusi ya Herode.” Ŵasambiri ŵakapulikiskira mphuvya, ŵakaghanaghananga kuti wakayowoyanga vya nthukumusi chifukwa chakuti ŵakaluwa kuyegha chingwa. Yesu wakamanya kuti ŵandamupulikiske makora, ntheura wakati: “Chifukwa wuli mukukwesana kuti mulije vingwa?”—Mariko 8:15-17.
Ni kale yayi apo Yesu wakalyeska vingwa ŵanthu ŵanandi chomene. Ŵasambiri ŵakeneranga kumanya kuti Yesu wakafipanga mtima yayi kuti iwo ŵandayeghe vingwa. Wakaŵafumba kuti: “Kasi mukukumbuka chara, apo nkhamenyera vingwa vinkhondi ŵanalume 5,000? Kasi mukatora vidunga vilinga vyakuzura na vimenyu?” Ŵakati: “Vidunga 12.” Yesu wakalutilira kuti: “Apo nkhamenyera vingwa 7 ŵanalume 4,000, kasi mukatora vidunga vikuruvikuru vilinga vyakuzura na vimenyu?” Ŵakazgora kuti: “Vidunga 7.”—Mariko 8:18-20.
Yesu wakaŵafumba kuti: “Chifukwa wuli mukuwamo chara kuti nayowoyanga namwe vya vingwa chara?” Yesu wakawerezgaso kuti: “Muchenjere na nthukumusi ya Ŵafarisi na Ŵasaduki.”—Mateyu 16:11.
Paumaliro, ŵasambiri ŵakapulikiska icho wakang’anamuranga. Nthukumusi ndiyo yikutukumuska chingwa. Apa Yesu wakayowoya vya nthukumusi kulongora kuti Ŵafarisi na Ŵasaduki mbanthu ŵakutimbanizgika. Wakachenjezganga ŵasambiri kuti ŵaŵe maso na “chisambizgo cha Ŵafarisi na Ŵasaduki” icho chingaŵatimbanizga.—Mateyu 16:12.


text:
Ivyo Mukwenera Kumanya pa Nkhani ya Maleriya
Wupu wa vya umoyo pa charu chose (WHO) ukuti mu 2013, ŵanthu ŵakujumpha 198 miliyoni ŵakakoleka na maleriya ndipo ŵanthu pafupifupi 584,000 ŵakafwa. Pafupifupi ŵanthu 4 pa ŵanthu 5 ŵaliwose awo ŵakafwa na nthenda iyi ŵakaŵa ŵana ŵa vyaka 5 kukhilira pasi. Nthenda iyi yikusuzga chomene mu vyaru na vigaŵa vinandi, ndipo ŵanthu 3.2 biliyoni ŵali pangozi.
1 KASI MALERIYA NI VICHI?
Maleriya ni nthenda iyo yikuthandazgika na kachibungu. Para munthu wali na maleriya wakupulika kotcha thupi, mphepo zinandi, mavuchi (thukuta) ghakufuma, mutu ukuŵinya, thupi likuphwanya, wakuchita mseru, na kubokora (kuwukura). Nyengo zinyake vimanyikwiro ivi vikuleka na kuwonekaso para pajumpha mazuŵa ghaŵiri panji ghatatu. Kweni vikuthemba pa mtundu wa kachibungu ako kambiska kweniso utali wa nyengo iyo munthu uyu wakalwarapo maleriya.
2 KASI MALERIYA GHAKWAMBUKIRA WULI?
Tuvibungu uto tukuyegha maleriya tukuchemeka Pulazimodiya. Ndipo tukunjira mu ndopa za munthu para walumika na nyimbo yanakazi yakuchemeka Anofelesi.
Tuvibungu utu tukunjira mu maselo gha chiŵindi, ndipo tukukababana mwenemura.
Para maselo gha chiŵindi ghasweka, tuvibungu tura tukufuma, ndipo tukunjira mu maselo ghaswesi gha ndopa. Mura namo tukubabanaso.
Para maselo ghaswesi ghasweka, tuvibungu utu tukufuma, mbwenu tukunjiraso mu maselo ghanyakeso ghaswesi.
Tuvibungu utu tukulutilira kunjira mu maselo ghaswesi ndipo maselo nagho ghakulutilira kusweka. Nyengo yiliyose para maselo ghaswesi ghasweka, munthu wakujipulika kuti wali na maleriya.
3 KASI MUNGAJIVIKILIRA WULI?
Usange mukukhala mu charu icho maleriya ghakukata yayi . . .
Mugonenge mu usikiti. Ndipo usikiti uwu
muwubizge mu munkhwala wa nyimbo.
ungaŵanga wakudoloka panji wakukeluka yayi.
ukwenera kujara pose apo mwagona.
-
Fayirani munkhwala wa nyimbo mu nyumba yinu.
Usange mungafiska, ŵikani vinthu vyakuti vijandenge nyimbo pa mulyango panji mu mawindo. Kweniso buskani mafani mwakuti nyimbo zileke kudeka.
Vwarani malaya ghakuŵala agho ghakujara thupi lose.
Para mungafiska, lekani kukhala pa malo agho pali thengere apo nyimbo zikutemwa kubumbana kweniso pafupi na vimaji vyambura kwenda apo nyimbo zikubabirana.
Usange maleriya ghamukorani, chimbilirani kwa dokotala.
Usange mukughanaghana vya kuluta ku charu icho maleriya ghakukata yayi . . .
Fumbilirani dankha pambere mundanyamuke. Vibungu ivyo vikuyegha maleriya vikupambana mu vyaru na vyaru. Ntheura munkhwala uwo ungaŵa wakovwira kunyake, kunyake ungakora yayi. Kweniso mungachita makora kufumba dankha dokotala winu ivyo mukwenera kumanya pa nkhani ya umoyo winu.
Nyengo yose iyo muŵirenge mu charu ichi, londezgani fundo zakovwira izo tayowoya, izo zikovwira awo ŵakukhala mu charu icho maleriya ghakukata yayi.
Usange maleriya ghamukorani, chimbilirani kwa dokotala. Manyani kuti munthu wangamba kupulika kuti wali na maleriya para pajumpha sabata yimoza panji zinayi kufuma apo nyimbo zikamulumira.


text:
Kasi Mukukumbuka?
Kasi muli kuŵazga magazini gha Gongwe la Mulinda ghasonosono apa? Yezgani kuzgora mafumbo agha:
Kasi ntchakwenelera kuti Ŵakhristu ŵawotchenge thupi la munthu para wafwa?
Kwali thupi la munthu wakufwa liwotchekenge kwali yayi, ni nkhani yakuti munthu waliyose, panji ŵa mu mbumba yake ŵasankhe ŵekha. Malemba ghakuyowoyapo yayi kuti nkhwananga kotcha thupi la munthu wakufwa. Kweni tikwenera kumanya kuti vitanda vya Themba Sauli na mwana wake, Yonatani, ŵakaviwotcha, na kuvijimira pasi. (1 Sam. 31:2, 8-13)—6/15, peji 7.
Kasi tingasimikizga wuli kuti Chiuta wakupangiska vinthu viheni yayi?
Chiuta ngwakurunjika mu nthowa zake zose. Iyo ngwaunenesko, ndipo ngwakunyoloka. Yehova ngwachitemwa ndiposo ngwachisungusungu. (Dute. 32:4; Sal. 145:17; Yak. 5:11)—7/1, peji 4.
Kasi ni masuzgo wuli agho munthu wangasangana nagho para wasamira mu charu chinyake icho chili na ŵapharazgi ŵachoko?
Masuzgo ni agha: (1) kupambana kakhaliro, (2) kukumbuka kukaya, ndiposo (3) kusuzgika kusanga ŵabwezi. Ŵanandi awo ŵakuzizipizga masuzgo agha ŵakutumbikika chomene.—7/15, peji 4-5.
Chifukwa wuli Yosefe ŵakuru ŵake ŵakamuwukira?
Chifukwa chimoza ntchakuti, Yakobe wakamutemwanga chomene Yosefe, mwakuti wakamupa munjilira wakutowa chomene. Ŵakuru ŵa Yosefe ŵakachita sanji na kumuguliska ku wuzga.—8/1, peji 11-13.
Chifukwa wuli mathirakiti ghaphya ngakovwira chomene kweniso ngapusu kupharazgira?
Ghose ghali kulembeka mwakuyana. Thirakiti lililose likutichiska kuti timufumbe fumbo munthu na kuŵazga nayo lemba la mu Baibolo. Kwali munthu wasankhapo zgoro wuli pa peji lakwamba la thirakiti, tikujula pa peji lachiŵiri na kumulongora ivyo Baibolo likuyowoya. Kweniso tingamulongora fumbo ilo tizamuzgora pa ulendo wakuwelerako.—8/15, peji 13-14.
Longosorani Baibolo la ku Siriya Lakuchemeka kuti Peshitta.
Chisiriya ntchiyowoyero icho ŵakayowoyanga ku Peresiya. Chiyowoyero ichi chikayowoyekanga chomene m’ma 100 panji 200 C.E. Vikuwoneka kuti vigaŵa vinyake vya Malemba gha Chigiriki vikadankha kung’anamulika mu chiyowoyero ichi. Baibolo ilo likang’anamulika mu Chisiriya ndilo likachemekanga kuti Peshitta.—9/1, peji 13-14.
Kasi ŵapapi awo Mbakhristu ŵangachita wuli kuti ŵaliske ŵana ŵawo?
Ŵakwenera kutegherezga para ŵana ŵawo ŵakuyowoya mwakuti ŵaŵamanye makora. Ŵakwenera kuŵalyeska chakurya chauzimu. Ŵakwenera kuŵalongozga mwachitemwa. Mwachiyelezgero, para ŵana ŵawo ŵamba kukayikira vinthu vyauzimu ivyo ŵakusambira.—9/15, peji 18-21.
Kasi ni vinthu wuli ivyo mu Ufumu wa Chiuta muzamuŵavya?
Matenda, nyifwa, kusoŵa kwa ntchito, nkhondo, njala, na ukavu.—10/1, peji 6-7.
Kasi ni phangano wuli la mu Baibolo ilo likupeleka mwaŵi ku ŵanji wa kukawusa na Khristu?
Paska laumaliro ilo Yesu wakachita na ŵapositole ŵake likati lamara, iyo wakachita phangano na ŵasambiri ŵake ŵakugomezgeka ilo likuchemeka kuti phangano la Ufumu. (Luka 22:28-30) Phangano ili likaŵasimikizgira kuti ŵamuwusa na Yesu kuchanya.—10/15, peji 16-17.
Yowoyani viyelezgero viŵiri vya mu Baibolo ivyo vikulongora kuti Satana waliko nadi.
Malemba ghakuti Satana wakayowoya na Yesu apo wakamuyezganga. Kweniso mu nyengo ya Yobu, Satana wakayowoya na Chiuta. Nkhani izi zikulongora kuti Satana ni munthu wanadi.—11/1, peji 4-5.
Kasi “ŵanthu ŵa zina lake” awo Yakobe wakazunura pa Milimo 15:14, ŵakaŵa anjani?
Ŵakaŵa Ŵayuda na ŵakung’anamukira ku Chiyuda awo ŵakazgoka Ŵakhristu, ŵeneawo Chiuta wakaŵasora kuti ŵaŵe mtundu wakusoleka kuti ‘ŵapharazge kutali makhaliro ghapachanya’ gha uyo wakaŵachema. (1 Pet. 2:9, 10)—11/15, peji 24-25.
Kasi msumba wa Timgad ukaŵa nkhu, ndipo ŵanthu ŵanyake awo ŵakakhalanga mu msumba uwu ŵakaŵa na maghanoghano wuli?
Timgad ukaŵa msumba ukuru wa Romu uwo ukaŵa Kumpoto kwa Africa (mazuŵa ghano ku Algeria). Pa chinthu chinyake icho ŵakafukura pasi, cheneicho chikulongora maghanoghano gha ŵanthu ŵa ku malo agha, pakalembeka mazgu ghakuti: “Kurya, Kugeza, Kuseŵera, Kuseka Ndiwo Umoyo Withu!” Maghanoghano agha ghakuyana na ivyo lemba la 1 Ŵakorinte 15:32 likuyowoya.—12/1, peji 8-10.


text:
Yehoramu wamalizga makora yayi uthemba wake (16-20)
21 Yehoshafati wakagona na ŵasekuru ŵake, wakasungika pamoza na ŵasekuru ŵake mu Msumba wa Davide. Mwana wake Yehoramu wakaŵa themba mu malo ghake.+2 Ŵabali ŵake, ŵana ŵa Yehoshafati, ŵakaŵa Azariya, Yehiyeli, Zekariya, Azariya, Mikayeli, na Shefatiya. Wose aŵa ŵakaŵa ŵana ŵa Yehoshafati themba la Israyeli.3 Wiskewo wakaŵapa vyawanangwa vinandi vya siliva na golide, vinthu vinandi vyakuzirwa pamoza na misumba ya malinga ghakukhora mu Yuda.+ Kweni ufumu wakawupeleka kwa Yehoramu,+ pakuti wakaŵa mwana wakwamba.4 Yehoramu wakati waŵa na mazaza mu ufumu wa awiske, wakakhozga ufumu wake, wakakoma ŵanung’una ŵake+ wose na lupanga kweniso ŵakaronga ŵanyake ŵa Israyeli.5 Yehoramu wakaŵa themba wali na vyaka 32, ndipo wakawusa vyaka 8 mu Yerusalemu.+6 Wakenda mu nthowa za mathemba gha Israyeli,+ nga umo ŵakachitira ŵa nyumba ya Ahabu, pakuti muwoli wake+ wakaŵa mwana wa Ahabu. Ndipo wakachita viheni pamaso pa Yehova.7 Kweni Yehova wakakhumba yayi kuparanya nyumba ya Davide chifukwa cha phangano ilo wakachita na Davide.+ Pakuti wakamulayizga kuti wamupenge nyali, iyo na ŵana ŵake nyengo zose.+8 Mu mazuŵa ghake, Edomu wakagalukira Yuda,+ ndipo ŵakimika themba lawo.+9 Ntheura Yehoramu na ŵalongozgi ŵake ŵa ŵasilikari wakambuka pamoza na magileta ghake ghose, wakawuka usiku na kuthereska Ŵaedomu awo ŵakamuzingilizga na ŵalongozgi ŵa ŵapamagileta.10 Edomu wachali kugalukira Yuda m’paka lero. Libuna+ nayo wakagaluka nyengo yira, chifukwa Yehoramu wakasida Yehova Chiuta wa ŵasekuru ŵake.+11 Wakazengaso malo ghapachanya+ mu mapiri gha Yuda na kunangiska ŵanthu ŵa mu Yerusalemu kuchita uzaghali, ndipo wakapuluska Yuda.12 Paumaliro wakapokera kalata kufuma kwa Eliya+ ntchimi, iyo yikati: “Yehova Chiuta wa Davide sekuru wako wakuti: ‘Waleka kwenda mu nthowa ya Yehoshafati+ wuso panji mu nthowa ya Asa+ themba la Yuda.13 Kweni ukwenda mu nthowa za mathemba gha Israyeli+ na kunangiska Yuda ndiposo ŵanthu ŵa mu Yerusalemu, kuchita uzaghali+ nga mbuzaghali wa nyumba ya Ahabu.+ Uli kukoma nanga mbanung’una ŵako,+ ŵamunyumba ya awuso, awo ŵakaŵa ŵawemi kuluska iwe.14 Ntheura Yehova watimbenge ŵanthu ŵako, ŵana ŵako, ŵawoli ŵako, na kunanga vinthu vyako vyose.15 Ulwarenge matenda ghanandinandi, kusazgapo nthenda ya mu matumbo, m’paka matumbo ghako ghazakafumire kuwaro chifukwa cha nthenda iyi, zuŵa na zuŵa.’”16 Yehova wakavundura+ Ŵafilisiti*+ na Ŵaarabu+ awo ŵakaŵa pafupi na Ŵaetiyopiya kuti ŵarwe na Yehoramu.17 Ntheura ŵakawukira Yuda, ŵakanjira na kutora katundu wawo yose uyo wakaŵa mu nyumba ya themba,+ kweniso ŵakatora ŵana ŵake na ŵawoli ŵake. Mwana wake muchoko chomene Yehoyahazi*+ ndiyo yekha wakakhala.18 Pamasinda pa vyose ivi, Yehova wakamutimba na nthenda yambura kuchizgika mu matumbo ghake.+19 Nyengo yikajumphapo, vyaka viŵiri vyamsuma, matumbo ghake ghakafulumukira kuwaro chifukwa cha nthenda yake, ndipo wakafwa chifukwa cha kulwara chomene. Ŵanthu ŵake ŵakamotchera yayi vyakununkhira pa nyifwa yake nga umo ŵakawotchera pa nyifwa ya ŵasekuru ŵake.+20 Yehoramu wakaŵa themba wali na vyaka 32, ndipo wakawusa vyaka 8 mu Yerusalemu. Pakaŵavya uyo wakadandawura na nyifwa yake. Ŵakamusunga mu Msumba wa Davide,+ kweni ŵakamusunga mu malaro gha mathemba chara.+


text:
Yehova Wamovwiraninge
“Yehova wamufukatirenge pa bedi ilo wakulwalira.”—SAL. 41:3.
SUMU: 23, 138
1, 2. Kasi mu nyengo yakale, Yehova wakawovwirapo wuli ŵanthu ŵanyake, ndipo ŵanji mazuŵa ghano ŵakughanaghana vichi para ŵalwara?
KASI mukalwarapo chomene na kujifumba kuti: ‘Kasi na munthu ine nichirenge?’ Nyengo zinyake para mubali winu panji mubwezi winu walwara chomene, mungajifumba kuti: ‘Kasi wachirenge?’ Palije uyo wakukhumba kulwara, tose tikukhumba umoyo uwemi. Baibolo likuyowoya za ŵanthu ŵanyake awo ŵakalwara chomene na kujifumba kuti, kasi nichirenge? Mwachiyelezgero, Themba Ahaziya, mwana wa Ahabu na Yezebeli, wati wapwetekeka wakakhumbanga kumanya usange wachirenge. Beni-hadadi, themba la Siriya, nayo wakati walwara, wakajifumba kuti: “Kasi nichirenge ku ulwari uwu?”—2 Mathe. 1:2; 8:7, 8.
2 Baibolo likuti Yehova wakachizgapo mwamunthondwe ŵanthu ŵanyake awo ŵakalwara, kweniso wakawuska ŵanyake awo ŵakafwa. (1 Mathe. 17:17-24; 2 Mathe. 4:17-20, 32-35) Mazuŵa ghano, para ŵanthu ŵanyake ŵalwara ŵakughanaghana kuti Yehova waŵachizgenge mwamunthondwe.
3-5. Kasi Yehova na Yesu ŵali na nkhongono wuli, ndipo tidumbiskanenge mafumbo wuli?
3 Yehova wali na mazaza pa thupi la munthu. Mwachiyelezgero, iyo wakalanga ŵanthu ŵanyake na nthenda. Mu nyengo ya Abrahamu, Yehova wakalanga Farawo. Nyengo yinyake wakalanga Miriyamu, mudumbu wa Mozesi. (Gen. 12:17; Maŵa. 12:9, 10; 2 Sam. 24:15) Kweniso wakalanganga Ŵaisrayeli na “ulwari panji nthenda yiliyose” para ŵatondeka kumupulikira. (Doto. 28:58-61) Nyengo zinyake Yehova wakawuskangapo matenda panji kuvikilira ŵateŵeti ŵake kuti ŵaleke kulwara. (Eks. 23:25; Doto. 7:15) Nyengo zinyake Yehova wakaŵachizganga para ŵalwara. Mwachiyelezgero, wakachizga Yobu uyo wakaŵa pafupi kufwa.—Yobu 2:7; 3:11-13; 42:10, 16.
4 Yehova wali na nkhongono zakuchizgira ŵalwari. Yesu nayo wali na nkhongono za nthena izi. Apo Yesu wakaŵa pa charu chapasi, wakachizga ŵavyoni na ŵavizilisi. Wakajura maso gha ŵachibulumutira, kweniso wakachizganga na ŵakufwa viŵaro wuwo. (Ŵazgani Mateyu 4:23, 24; Yoh. 9:1-7) Minthondwe iyi yikusimikizgira za vinthu viwemi ivyo Yesu wazamuchita mu charu chiphya. Pa nyengo iyo, “pazamuŵavya munthu wakukhala mu charu uyo wazamuti: ‘Nalwara.’”—Yes. 33:24.
5 Kasi para talwara tikwenera kukhazga kuti Yehova na Yesu ŵatichizgenge mwamunthondwe? Kasi tikwenera kughanaghanira vichi para tikusankha munkhwala?
GOMEZGANI YEHOVA PARA MWALWARA
6. Kasi Baibolo likuti wuli pa nkhani ya minthondwe?
6 Mu nyengo ya Ŵakhristu ŵakwambilira, Yehova wakaphakazga Ŵakhristu na mzimu utuŵa, ndipo ŵanyake wakaŵapa nkhongono zakuchitira minthondwe. (Mil. 3:2-7; 9:36-42) Ŵakachizganga ŵalwari na kuyowoya malulimi. (1 Kor. 12:4-11) Kweni Baibolo likati minthondwe iyi yizamumara. (1 Kor. 13:8) Ntheura mazuŵa ghano tileke kulindizga kuti Yehova watichizgenge mwamunthondwe para talwara.
7. Kasi lemba la Salimo 41:3, likutikhozga wuli para talwara?
7 Para mwalwara, manyani kuti Yehova wamusanguluskaninge na kumukhozgani nga umo kale wakachitiranga na ŵateŵeti ŵake. Themba Davide likalemba kuti: “Ngwakukondwa yose uyo wakughanaghanira munthu wakuyuyuka. Yehova wamuthaskenge mu zuŵa la soka. Yehova wamuvikilirenge na kumusunga wamoyo.” (Sal. 41:1, 2) Mu nyengo ya Davide namo ŵanthu ŵawemi ŵakalwaranga na kufwa. Chifukwa wuli Davide wakati Yehova wakovwira ŵanthu ŵawemi? Davide wakati: “Yehova wamufukatirenge pa bedi ilo wakulwalira. Musinthenge nadi chakugonapo chake pa ulwari wake.” (Sal. 41:3) Yehova wakumanya masuzgo agho ŵateŵeti ŵake ŵakukumana nawo, ndipo wakuŵaluwa chara. Wakuŵakhozga na kuŵapa vinjeru. Kweniso Yehova wali kupanga thupi la munthu munthowa yakuti lijichizgenge lekha.
8. Kasi Davide wakalomba vichi kwa Yehova pa Salimo 41:4?
8 Salimo 41 likutiphalira kuti nyengo yinyake Davide wakalwara na kulopwa chomene, ndipo wakenjerwanga. Kweniso pa nyengo iyi, mwana wake Abisalomu wakwenera kuti wakakhumbanga kupoka ufumu. Pakuti Davide wakalwara chomene, wakatondeka kumukanizga Abisalomu. Davide wakamanya kuti masuzgo ghose agha ghakiza chifukwa cha ubudi uwo wakachita na Batisheba. (2 Sam. 12:7-14) Kasi Davide wakachita wuli na masuzgo agha? Wakalomba kuti: “A Yehova, nilongorani lusungu. Nichizgani, chifukwa namunangirani.” (Sal. 41:4) Davide wakamanyanga kuti Yehova wali kumugowokera zakwananga zake, lekani wakapempha kuti wamovwire. Kweni kasi Davide wakakhazganga kuti Yehova wamuchizgenge mwamunthondwe?
9. (a) Kasi Yehova wakamovwira wuli Hezekiya? (b) Kasi Davide wakakhumbanga kuti Yehova wamovwire wuli?
9 Nyengo zinyake Yehova wakachizganga ŵateŵeti ŵake. Wakachizga Themba Hezekiya apo likaŵa pafupi kufwa. Hezekiya wati wachira wakakhala vyaka 15. (2 Mathe. 20:1-6) Davide wakalomba kuti Chiuta wamuchizge mwamunthondwe yayi. Nkhani iyi yikulongora kuti Davide wakakhumbanga kuti Yehova wamovwire nga umo wakovwilira waliyose “uyo wakughanaghanira munthu wakuyuyuka.” Davide wakaŵa paubwezi na Yehova. Apo wakalombanga, wakakhumbanga kuti Yehova wamupwelelere pa ulwari wake na kovwira thupi lake kuti ligwire ntchito yake m’paka wachire. Para nase talwara tileke kulomba Yehova kuti watichizge mwamunthondwe, kweni tikwenera kumulomba kuti watipwelelere.—Sal. 103:3.
10. Kasi ivyo vikachitikira Tirofimo na Epafurodito vikutisambizgachi?
10 Nangauli mpositole Paulosi na ŵanyake ŵakapika nkhongono zakuchizgira ŵalwari mwamunthondwe, kweni nipera Ŵakhristu ŵakalwaranga na kufwa. (Ŵazgani Milimo 14:8-10.) Nyengo yinyake Paulosi wakalomba na kuŵika “mawoko ghake” pa awiske ŵa Pubuliyo na kuŵachizga. (Mil. 28:8) Kweni Paulosi wakachizganga waliyose yayi. Mwachiyelezgero, Mkhristu munyake uyo wakendera lumoza na Paulosi pa ulendo wa umishonale wakaŵa Tirofimo. (Mil. 20:3-5, 22; 21:29) Tirofimo wakati walwara, Paulosi wakamuchizga yayi. Mu malo mwake wakamuleka pa Mileto kuti wachire dankha. (2 Tim. 4:20) Paulosi wakamuchizgaso yayi Epafurodito uyo wakalwara m’paka pafupi kufwa.—Fil. 2:25-27, 30.
CHITANI MWAMAHARA
11, 12. Chifukwa wuli Luka wakawovwiranga Paulosi na ŵanyake para ŵalwara?
11 Luka wakaŵa dokotala, ndipo nayo wakendanga na Paulosi. (Kol. 4:14; Mil. 16:10-12; 20:5, 6) Luka wakwenera kuti wakawovwiranga Paulosi na ŵanyake para ŵalwara pa ulendo wawo wa umishonale. (Gal. 4:13) Luka wakawovwiranga ŵanyake nga umo Yesu wakayowoyera kuti: “Awo ŵali makora ŵakukhumbikwira dokotala yayi, kweni ŵalwari ndiwo.”—Luka 5:31.
12 Luka wakawovwiranga ŵanyake chifukwa wakaŵa dokotala. Baibolo likuyowoya yayi malo na nyengo iyo Luka wakasambilira udokotala. Kweni likuti Paulosi wakatumizga monire wa Luka ku Ŵakhristu ŵa ku Kolose. Panji Luka wakasambira udokotala ku Lawodikeya, msumba uwo ukaŵa pafupi na Kolose. Mu buku la Luka na Milimo, Luka wali kulembamo mazgu ghakukhwaskana na vya udokotala. Chifukwa chakuti wakaŵa dokotala, lekani wali kulembaso nkhani zinandi za umo Yesu wakachizgiranga ŵanthu.
13. Kasi tikwenera kukumbuka vichi para ŵanyithu ŵakutiphalira umo tingachitira na suzgo lithu?
13 Mazuŵa ghano, palije mubali uyo wangatichizga mwamunthondwe para talwara. Kweni nyengo zinyake ŵabali ŵangatiphalira umo tingachitira na suzgo lithu nangauli tindaŵapemphe kuti ŵatovwire. Ŵangachita nthena chifukwa cha kutighanaghanira. Ndipo vinthu vinyake ivyo ŵangatiphalira vingaŵa viwemi waka. Mwachiyelezgero, Paulosi wakaphalira Timote kuti wamwengepo vinyo pachoko. Timote wakaŵa na suzgo la munthumbo panji chifukwa wakamwa maji ghaheni. * (Ŵazgani 1 Timote 5:23.) Kweni tikwenera kuŵa maso. Nyengo zinyake mubali wangatikoserezga kuti timwe munkhwala unyake. Iyo wangati munkhwala uwu ukawovwirapo mubali wake. Panyake wangatiphalira kuti para tingarya panji kuleka kurya vyakurya vinyake, mbwee tiŵenge na umoyo uwemi. Kweni tileke kughanaghana kuti usange vikawovwirapo munthu munyake ndikuti vitovwirenge na ise wuwo, nakuti nyengo zinyake vingatipweteka waka. Tingaluwanga yayi kuti chakurya panji munkhwala uliwose uli na masuzgo ghake.—Ŵazgani Zintharika 27:12.
ŴANI MASO
14, 15. (a) Kasi tikwenera kuŵa maso na ŵanthu wuli? (b) Kasi lemba la Zintharika 14:15 lingatovwira wuli?
14 Tose tikukhumbikwira umoyo uwemi kuti titeŵetere Yehova mwakukondwa. Ndipouli chifukwa cha kwananga kwa Adamu, tose tikulwara. Pali nthowa zinandi ziwemi zakuchizgira ndipo waliyose wakwenera kusankha yekha. Kweni chachitima ntchakuti ŵanyake ŵakuguliska mankhwala agho ŵakuti ghakuchizga nthenda yiliyose. Iwo ŵakukhumba waka ndalama. Ŵangayowoya kuti mankhwala ghawo ghawovwirapo ŵanthu ŵanandi. Para talwara tikuyezgayezga kuti tisange wovwiri. Kweni tingaluwanga yayi ivyo Baibolo likuyowoya. Likuti: “Munthu muzeleza wakugomezga mazgu ghalighose, kweni wakuchenjera wakulanguruka pa mendero ghake ghose.”—Zinth. 14:15.
15 Para ndise ŵakuchenjera tiŵenge maso na nthowa zakuchizgira, chomene usange munthu uyo wakutiphalira ni dokotala yayi. Tingajifumba kuti: “Kasi nthowa panji munkhwala uwo munthu uyu wakuniphalira, ukawovwira nadi ŵanthu awo wakuyowoya? Kasi namanya wuli kuti nane unovwirenge? Kasi nkhafumbe dankha dokotala?”—Doto. 17:6.
16. Kasi tikwenera kughanaghanira vichi para tikusankha munkhwala?
16 Usange tikusankha munkhwala tikwenera kuŵa “ŵamahara.” (Tito 2:12) Mahara ghangatovwira kusankha makora, chomene usange masachizgo agho tikuphalirika ngakukayikiska. Tingachita makora kumufumba uyo wakutipa masachizgo kuti walongosore umo munkhwala uwo ukugwilira ntchito. Kasi ivyo wakulongosora ni vyakukayikiska? Kasi madokotala ghakuzomerezga kuti munkhwala uwo ukuchizga nadi? (Zinth. 22:29) Nyengo zinyake munthu wangamuphalirani kuti kuli munkhwala unyake uwo ŵadokotala ŵakuwumanya yayi. Kweni kasi munkhwala uwo ulipo nadi? Ŵanthu ŵanyake ŵangapeleka munkhwala uwo ukukolerana na masalamusi. Munkhwala wa nthena uwu nguheni, chifukwa Chiuta wakukana masalamusi.—Yes. 1:13; Doto. 18:10-12.
“TIKUMUKHUMBIRANI UMOYO UWEMI!”
17. Kasi tose tikukhumba vichi?
17 Mu nyengo ya Ŵakhristu ŵakwambilira, wupu wakulongozga ukalembera kalata ŵabali. Kalata iyi yikalongosora vinthu vinyake ivyo ŵabali ŵakeneranga kutcheŵa, ndipo yikamara na mazgu ghakuti: “Vimuŵiraninge makora usange muziŵizgenge vinthu ivi. Tikumukhumbirani umoyo uwemi!” (Mil. 15:29) Mazgu agha, ghakutikumbuska kuti tingateŵetera makora Yehova para tili na umoyo uwemi.
18, 19. Kasi tikulindilira vichi munthazi?
18 Mazuŵa ghano, vingachitika yayi kuti tileke kulwara. Kweni para talwara, tikukhazga kuti Yehova watichizgenge mwamunthondwe yayi. Pasono tikulindilira charu chiphya umo muzamuŵavya matenda. Lemba la Chivumbuzi 22:1, 2 likuyowoya za “maji gha umoyo” na “makuni gha umoyo” agho ghazamuchizga munthu waliyose. Maji na makuni agha ghakwimira mankhwala gha mtundu uliwose yayi. Ghakwimira vinthu ivyo Yehova na Yesu ŵazamuchita kuti tiŵe na umoyo wamuyirayira.—Yes. 35:5, 6.
19 Tikulindilira mwakunweka nyengo iyo kuzamuŵavya mulwari. Kweni nanga ni sono tikumanya kuti Yehova wakutitemwa ndipo wakudandawura para talwara. Nga ni Davide, nase para talwara tikugomezga kuti Yehova watitayenge chara. Nyengo zose Yehova wasungilirenge ŵanthu awo ŵakumugomezga.—Sal. 41:12.
^ ndime 13 Buku linyake likuti ŵasayansi ŵasanga kuti moŵa ukukoma majeremusi ghanandi agho ghakwambiska matenda.—The Origins and Ancient History of Wine.


text:
Welerani kwa Yehova
Yehova wakupenja mberere yake yakuzgeŵa, ndipo wakumuchemani kuti muwelere kwa iyo.
Kalata Yakufuma ku Wupu Wakulongozga
Iyi ni kalata Yakufuma ku Wupu Wakulongozga ndipo yikuchiska ŵateŵeti ŵa Chiuta awo ŵapuluka ku mskambo kuti ŵawelere.
CHIGAŴA 1
“Nizamupenja Yakuzgeŵa”
Chiuta wakuwona mberere yakuzgeŵa kuti yingaweleraso.
CHIGAŴA 2
Kwenjerwa—“Tikufyenyeka Chomene Munthowa Yiliyose
Para mukukwenyelera chifukwa chakuti mukutondeka kuchitira Yehova vinthu ivyo mukachitanga kale, pali chinthu chimoza icho mungachita kuti wamupaniso nkhongono.
CHIGAŴA 3
Kukhuŵara—Para Tili na “Chifukwa Chakudandawulira”
Pali fundo zitatu za mu Baibolo izo zingamovwirani kuti muzizipizge para Mkhristu munyinu wamukhuŵazgani.
CHIGAŴA 4
Kujiyimba Mulandu—‘Nitozgani ku Kwananga Kwane’
Kasi mungachita wuli kuti muŵe na njuŵi yituŵa?
CHIGAŴA 5
Welerani kwa “Muliska na Mulaŵiliri wa Umoyo Winu
Para nkhukhumba kuwelera kwa Yehova, kasi nambirenge mpha? Kasi mpingo wamunipokelera wuli?
Umaliro
Kasi mukukumbuka vinthu vyakukondweska ivyo vikamuchitikiranipo apo mukaŵanga pamoza na ŵanthu ŵa Yehova?


text:
Kasi Njuŵi Yinu Njakugomezgeka?
“Chilato cha ulongozgi uwu ntchakuti tiŵe na chitemwa chakufuma mu mtima wakutowa na njuŵi yiwemi.”—1 TIM. 1:5.
SUMU: 57, 48
1, 2. Kasi ni njani wali kutipa njuŵi, ndipo chifukwa wuli tikwenera kuwonga?
YEHOVA CHIUTA wali kutilenga na wanangwa wakusankha. Kuti tisankhe makora vyakuchita, Chiuta wali kutipa njuŵi kuti yitilongozgenge. Njuŵi ni wunthu wamukati uwo ukutovwira kupambaniska pakati pa chiwemi na chiheni. Para njuŵi yithu tikuyigwiliskira ntchito makora, yingatovwira kuchita icho ntchiwemi na kukana kuchita viheni. Yehova wali kutipa njuŵi chifukwa chakuti wakutitemwa ndipo wakukhumba kuti tichitenge vinthu viwemi.
2 Mazuŵa ghano, ŵanthu ŵanyake ŵakuchita vinthu viwemi na kutinkha viheni nangauli ŵakumanya yayi fundo za mu Baibolo. (Ŵazgani Ŵaroma 2:14, 15.) Chifukwa wuli ŵakuchita nthena? Chifukwa cha njuŵi yawo. Njuŵi yikovwira ŵanthu ŵanandi kuti ŵaleke kuchita vinthu viheni. Ghanaghanirani waka umo charu chate chiŵirenge ŵanthu ŵaŵenge kuti ŵalije njuŵi. Mphanyi tikupulika viheni vinandi kuluska ivyo tikupulika sono. Ntheura tikuwonga chomene kuti Yehova wali kutipa njuŵi.
3. Chifukwa wuli tikwenera kusambizga njuŵi yithu?
3 Ŵanthu ŵanandi ŵakukhumba yayi kusambizga njuŵi yawo. Kweni ŵateŵeti ŵa Yehova ŵakusambizga njuŵi yawo kuti yigwirenge ntchito makora, kweniso kuti ŵaŵe ŵakukolerana mu mpingo. Tikukhumba kuti njuŵi yithu yitikumbuskenge fundo za mu Baibolo pa nkhani ya icho ntchakwenelera na chakubudika, chiwemi na chiheni. Njuŵi yithu yikusambizgika na kugwira ntchito makora para tikusambira Baibolo. Tikweneraso kutemwa fundo za Chiuta na kugomezga kuti ndizo zingatovwira pa umoyo withu. Paulosi wakalemba kuti: “Chilato cha ulongozgi uwu ntchakuti tiŵe na chitemwa chakufuma mu mtima wakutowa na njuŵi yiwemi kweniso mu chipulikano chambura upusikizgi.” (1 Tim. 1:5) Para njuŵi yithu tayisambizga makora na kuyipulikira, timutemwenge na kumugomezga chomene Yehova. Umo tikugwiliskira ntchito njuŵi yithu, vikulongora umo ubwezi withu na Yehova uliri, ndiposo kuti tikukhumba nadi kumukondweska. Njuŵi yithu yikuvumbura wunthu withu.
4. Kasi njuŵi yithu tingayisambizga wuli?
4 Kasi njuŵi yithu tingayisambizga wuli? Tikwenera kusambira Baibolo nyengo zose, kughanaghanirapo, na kupempha Yehova kuti watovwire kulondezga ivyo tasambira. Ntheura tikwenera kumanya waka malango gha mu Baibolo yayi. Para tikusambira Baibolo tiŵe na chilato chakuti timumanye makora Yehova. Timanye mikhaliro yake ndiposo ivyo wakutemwa na kutinkha. Para tamumanya makora Yehova, njuŵi yithu yizamusuzgika chara kupambaniska pakati pa chiwemi na chiheni. Para tayisambizga makora njuŵi yithu, nase tiwonenge vinthu nga umo Yehova wakuviwonera.
5. Kasi mu nkhani iyi tisambirenge vichi?
5 Panji tingajifumba kuti: Kasi njuŵi iyo yasambizgika makora yingatovwira wuli kusankha vinthu mwamahara? Kasi tingalongora wuli kuti tikuchindika njuŵi za Ŵakhristu ŵanyithu? Kasi njuŵi yithu yingatovwira wuli kuti tilimbikirenge kuchita milimo yiwemi? Mu nkhani iyi tisambirenge umo njuŵi yakusambizgika makora yingatovwilira pa: (1) Kupwelelera umoyo withu, (2) vyakusanguluska, na (3) mulimo wa kupharazga.
KUSANKHA MWAMAHARA
6. Kasi tikuchita wuli kuti tipwelelere umoyo withu?
6 Baibolo likutiphalira kuti tikwenera kutcheŵa vinthu ivyo vingatipweteka. Kweniso likuti tikwenera kurya na kumwa mwakwenelera. (Zinth. 23:20; 2 Kor. 7:1) Para tikupulikira ulongozgi wa mu Baibolo, umoyo withu ungaŵa wakuvikilirika ku vinthu vinyake. Kweni palije uyo wangagwentha ulwari na uchekuru. Kasi tikwenera kuchita wuli para tasangana na suzgo? Mu vyaru vinyake muli mankhwala na nthowa zakuchizgira zakupambanapambana. Ntheura ŵabali na ŵadumbu ŵanandi ŵakulembera makalata ofesi ya munthavi kuti ŵamanye nthowa zakuchizgira. Ŵanandi ŵakufumba kuti “Kasi nthowa yakuchizgira yakuti nthe, njakuzomerezgeka kwa muteŵeti wa Yehova?”
7. Kasi Mkhristu wakwenera kukumbuka vichi para ŵadokotala ŵakukhumba kumupa ndopa?
7 Ofesi ya munthavi panji ŵalara pa mpingo ŵalije mazaza ghakusankhira Mkhristu nthowa zakuchizgira. (Gal. 6:5) Ndipouli, ŵalara ŵangamuphalira fundo za Yehova izo zingamovwira kuti wasankhe mwavinjeru. Mwachiyelezgero, Mkhristu wakwenera kukumbuka dango la mu Baibolo lakuti ‘mulutilire kuziŵizga ndopa.’ (Mil. 15:29) Dango ili likovwira Mkhristu kuti wakane kupokera ndopa panji vigaŵa vikuruvikuru vinayi vya ndopa. Fundo iyi yingawovwiraso njuŵi ya Mkhristu para wakusankha vigaŵa vichokovichoko vya ndopa ivyo vyasujika ku vigaŵa vikuruvikuru vya ndopa. * Kasi ni fundo wuli zinyake za mu Baibolo izo zingatovwira kusankha mwamahara nthowa zakuchizgira?
8. Kasi lemba la Ŵafilipi 4:5 lingatovwira wuli?
8 Lemba la Zintharika 14:15 likuti: ‘Munthu muzeleza wakugomezga mazgu ghalighose, kweni wakuchenjera wakulanguruka pa mendero ghake ghose.’ Mazuŵa ghano, matenda ghanyake ghalije munkhwala. Ntheura tikwenera kuŵa maso na munkhwala uwo ŵanthu ŵanyake ŵakuti ukuchizga matenda ghose. Paulosi wakalemba kuti: “Mahara ghinu ghamanyikwe ku ŵanthu wose.” (Fil. 4:5) Mahara ghatovwirenge kuŵika mtima withu pakusopa Yehova m’malo mwa kupenja waka nthowa za umo tingapwelelera umoyo withu. Tingamba kujighanaghanira tekha, usange mtima withu wose ukuŵa waka pa kupwelelera umoyo withu. (Fil. 2:4) Mu charu ichi palije uyo wakuleka kulwara. Ntheura tikwenera kuwoneseska kuti kuteŵetera Yehova ndiko kuli pakwamba mu umoyo withu.—Ŵazgani Ŵafilipi 1:10.
9. Kasi lemba la Ŵaroma 14:13, 19 likutovwira wuli pa nkhani yakupwelelera umoyo? Kasi ŵanji ŵangakhuŵazga wuli ŵanyawo mu mpingo?
9 Mkhristu wamahara, wakuchichizga ŵanyake yayi kuti ŵendere maghanoghano ghake. Mu charu chinyake, mbumba yinyake yikachiskanga ŵabali kuti ŵaryenge vyakurya ivyo iwo ŵakatenge vikovwira pa masuzgo ghanyake gha muthupi. Ŵabali ŵanyake ŵakatoleka mtima na kwamba kurya vyakurya ivi, kweni ŵanyake ŵakakana. Ŵanandi awo ŵakatoleka mtima ŵakakhuŵara ŵati ŵawona kuti vyakurya ivi vyatondeka kuŵawovwira. Ŵakutorana aŵa ŵakaŵa na wanangwa wakurya ŵekha vyakurya ivyo iwo ŵakatenge vikovwira. Ŵakutorana aŵa ŵakachita makora chara kukhuŵazga ŵanyawo mu mpingo chifukwa cha kupwelelera umoyo. Ŵakhristu ŵa ku Romu ŵakawonanga mwakupambana vyakurya vinyake na viphikiro. Kasi Paulosi wakaŵapa ulongozgi wuli? Wakati: “Munthu munyake wakuwona zuŵa limoza kuti likuluska ghanyake, kweni munyake wakuwona zuŵa limoza nga ni mazuŵa ghanyake ghose. Munthu waliyose wakhorwe na maghanoghano ghake.” Ntheura tiŵe maso kuti tileke kukhuŵazga ŵanyithu.—Ŵazgani Ŵaroma 14:5, 13, 15, 19, 20.
10. Chifukwa wuli tikwenera kuchindika ivyo ŵanyithu ŵasankha? (Wonani chithuzi chakwamba.)
10 Nyengo zinyake, tingamanya yayi chifukwa icho munyithu mu mpingo wasankhira vinthu vinyake. Kasi tikwenera kuchita wuli na ivyo wasankha? Tileke kuchimbilira kumweruzga panji kumuchichizga kuti wasinthe maghanoghano ghake, chifukwa ise tikumanya yayi umo njuŵi yake yiliri. (1 Kor. 8:11, 12) Panji njuŵi yithu ndiyo yindasambizgike mwakukwana. Waliyose wakwenera kusankha yekha umo wapwelelerenge umoyo wake.
VYAKUSANGULUSKA VIWEMI
11, 12. Kasi Baibolo likutovwira wuli kusankha makora vyakusanguluska?
11 Yehova wali kutilenga mu nthowa yakuti tikondwenge na vyakusanguluska. Solomoni wakalemba kuti pali “nyengo ya kuseka” na “nyengo ya kuvina.” (Muph. 3:4) Ndipouli, vyakusanguluska vinyake ni viwemi yayi. Kweniso tiŵe maso kuti vyakusanguluska vileke kutimalira nyengo. Kasi njuŵi yithu yingatovwira wuli para tikusankha vyakusanguluska?
12 Baibolo likukanizga kuchita “milimo ya thupi.” Milimo yinyake ya thupi ni “uzaghali, ukazuzi, ukwakwa, kusopa vikozgo, kuchita vyamizimu, maulwani, zawe, sanji, kukalipa, mphindano, kugaŵikana, kugaluka, bina, uloŵevu, kwenda mu viphikiro ivyo mukuŵa vyongo, na vinyake vyanthena.” Paulosi wakati “awo ŵakuchita vinthu ivi ŵazamuhara yayi Ufumu wa Chiuta.” (Gal. 5:19-21) Ntheura tingajifumba kuti, “Kasi njuŵi yane yikunovwira kugega vyakusanguluska ivyo vikulongora nkhaza, kuphalizgana, kusankhana mitundu, panji viwawa? Kasi njuŵi yane yikunikanizga kuwonelera mafilimu agho ghakulongora vinthu vyamuziro? Kasi njuŵi yane yikunizomerezga kuwonelera mafilimu agho ghakukhuŵilizga uzaghali, kuloŵera, kweniso kuchita vyamizimu?”
13. Kasi malemba agha, 1 Timote 4:8 na Zintharika 13:20, ghangatovwira wuli para tikusankha vyakusanguluska?
13 Baibolo lili na fundo izo zingatovwira kusambizga njuŵi yithu pa nkhani ya vyakusanguluska. Mwachiyelezgero, Baibolo likuti “maseŵero ghakukhozga thupi ghali na chandulo chichoko waka.” (1 Tim. 4:8) Ŵanthu ŵanyake ŵakuwona kuti ŵangaŵa na umoyo uwemi para nyengo zose ŵakuchita maseŵera ghakukhozga thupi. Kweni para tikukhumba kuseŵera na ŵanyithu, tikwenera kusankha makora ŵanthu ŵakuseŵera nawo. Lemba la Zintharika 13:20 likuti: ‘Uyo wakwenda na ŵavinjeru waŵenge wavinjeru, kweni uyo wakuchita vinthu pamoza na vindere wapwetekekenge.’ Fundo iyi yikulongora kuti para tasambizga makora njuŵi yithu, yitovwirenge kusankha mwamahara vyakusanguluska.
14. Kasi lemba la Ŵaroma 14:2-4 likawovwira wuli mbumba yinyake?
14 Christian na Daniela ŵali na ŵana ŵaŵiri. Christian wakati: “Zuŵa linyake apo tikasopanga pa mbumba yithu tikadumbiskana nkhani ya vyakusanguluska. Tikasambira kuti pali vyakusanguluska viwemi na viheni. Tikadumbiskanaso ŵabwezi ŵawemi awo tingachezga nawo. Mwana withu msungwana wakadandawura kuti pa nyengo ya kupumura ku sukulu, ŵana ŵanyake awo Mbakaboni ŵa Yehova ŵakuchita vinthu vyambura kwenelera. Pakuti iyo wakachitangako chara, wakajiwonanga nga kuti ngwatulo. Tikadumbiskana kuti waliyose wali na njuŵi iyo yikwenera kumulongozga para wakusankha vyakusanguluska na ŵanthu awo wangaŵa nawo pa vyakusanguluska.”—Ŵazgani Ŵaroma 14:2-4.
15. Kasi lemba la Mateyu 6:33 lingatovwira wuli para tikusankha vyakusanguluska?
15 Kasi ni nyengo yinandi wuli iyo mukumalira pa vyakusanguluska? Kasi ntchivichi icho mukuŵika pakwamba mu umoyo winu pakati pa vyakusanguluska na vinthu vyauzimu nga ni maungano, kupharazga, na kusambira Baibolo? Kasi chakuzirwa chomene kwa imwe ntchivichi? Yesu wakati: “Lutilirani kupenja dankha Ufumu na urunji wake, ndipo vinthu vinyake vyose ivi visazgikirengeko kwa imwe.” (Mat. 6:33) Para mukusankha vyakusanguluska, kasi njuŵi yinu yikumukumbuskani ulongozgi uwu wa Yesu?
YIKUTICHISKA KUCHITA MILIMO YIWEMI
16. Kasi njuŵi yiwemi yikutovwira kuti tichitenge mulimo wuli?
16 Njuŵi iyo yasambizgika makora yikutikanizga kuchita vinthu viheni, kweniso yikutichiska kuti tichitenge milimo yiwemi. Mulimo unyake wakuzirwa uwo tikuchita ngwa kupharazga makani ghawemi gha Ufumu wa Chiuta. Njuŵi ya Paulosi yikamuchiskanga kuti wapharazgenge. Iyo wakati: “Pakuti ni mulimo uwo nili kupika. Soka kwa ine usange nkhuleka kupharazga makani ghawemi!” (1 Kor. 9:16) Para tikuyezga Paulosi, tiŵenge na njuŵi yiwemi pakumanya kuti tikuchita mulimo uwemi. Nakuti para tikupharazga makani ghawemi, tikovwira ŵanthu kuti nawo ŵaŵe na njuŵi yiwemi. Paulosi wakati: “Tikujilumba tekha pamaso pa Chiuta ku njuŵi ya munthu waliyose apo tikupharazga unenesko.”—2 Kor. 4:2.
17. Kasi njuŵi yakusambizgika Baibolo yikamovwira wuli Jakilini?
17 Apo Jakilini wakaŵa na vyaka 16, zuŵa linyake ku sukulu ŵakasambira kuti vinthu vili kuchita kusintha kufuma ku vinyake. Iyo wakati: “Njuŵi yane yikanisuzga chomene ndipo nkhatondeka kuyowoyapo vinandi nga umo nkhachitiranga nyengo zose. Nkhakolerana chara na chisambizgo ichi. Pamanyuma, nkhakumana na asambizgi ndipo nkhaŵalongosolera kuti vinthu vikalengeka na Chiuta. Nkhakondwa chomene kuti ŵakanitegherezga ndipo ŵakati nkhalongosolere ŵanyane mu kilasi kuti vinthu vikalengeka na Chiuta.” Jakilini wakakondwa chomene chifukwa wakapulikira na kuchita ivyo njuŵi yake yakusambizgika Baibolo yikamuphalira. Kasi namwe njuŵi yinu yikumuchiskani kuchita vinthu viwemi?
18. Chifukwa wuli tikwenera kusambizga njuŵi yithu?
18 Khumbo lithu ndakuti tichitenge vinthu mwakuyana na fundo za mu Baibolo. Njuŵi yithu yikutovwira chomene pa chigaŵa ichi. Tingasambizga njuŵi yithu usange nyengo zose tikusambira Mazgu gha Chiuta, kughanaghanirapo ivyo tikusambira, ndiposo kuvilondezga. Para tikuchita nthena, mbwenu njuŵi yithu, iyo ntchawananga chakufuma kwa Chiuta, yizamuŵa mulongozgi withu wakugomezgeka.
^ ndime. 7 Wonani “Mafumbo Ghakufumira ku Ŵaŵazgi” mu Gongwe la Mulinda la Chicheŵa la Juni 15, 2004, peji 29-31.


text:
MUTU 36
Mulara wa Ŵasilikari Wakaŵa na Chipulikano Chikuru
MUTEŴETI WA MULARA WA ŴASILIKARI WAKACHIZGIKA
AWO ŴALI NA CHIPULIKANO ŴAKUTUMBIKIKA
Yesu wakati wamara Upharazgi wake pa Phiri, wakaluta ku msumba wa Kaperenaumu. Ŵalara ŵa Ŵayuda ŵakiza kwa iyo kwenekura. Ŵanthu aŵa ŵakatumika na mulara wa ŵasilikari ŵa Romu.
Msilikari uyu wakaŵa na muteŵeti wake uyo wakalwara chomene pafupi kufwa. Nangauli mulara wa ŵasilikari uyu wakaŵa Wamitundu, kweni wakakhumbanga kuti Yesu wamovwire. Ŵayuda ŵakaphalira Yesu kuti muteŵeti wa munthu yura “wagona pasi mu nyumba chifukwa cha nthenda ya kufwa viŵaro, ndipo wakusuzgika chomene.” (Mateyu 8:6) Ŵalara ŵa Ŵayuda ŵakaphalira Yesu kuti msilikari uyu wakaŵa wakwenelera kuti wamovwire. Ŵakati: “Chifukwa wakutemwa mtundu withu ndipo wali kutizengera sunagoge.”—Luka 7:4, 5.
Nyengo yeneyiyo, Yesu wakanyamuka pamoza na ŵalara ŵara kuya ku nyumba ya mulara wa ŵasilikari. Apo ŵakaŵa pafupi kufika pa nyumba, msilikari yura wakatuma ŵabwezi ŵake kukayowoya kuti: “Dada, mungasuzgikanga yayi, pakuti ndine munthu wakwenelera chara kuti imwe munjire mu nyumba yane. Lekani nkhatondeka kwiza ndekha kwa imwe.” (Luka 7:6, 7) Apa msilikari uyu wakajiyuyura chomene, chifukwa kanandi wakaphaliranga waka ŵanthu chakuchita! Ivyo msilikari uyu wakachita vikapambana chomene na Ŵaroma ŵanyake awo ŵakachitiranga nkhaza ŵazga.—Mateyu 8:9.
Tikukayika yayi kuti msilikari uyu wakamanyanga makora kuti Ŵayuda ŵakachezganga bweka yayi na ŵanthu ŵa mitundu yinyake. (Milimo 10:28) Panji lekani msilikari yura wakatuma ŵabwezi ŵake kuti ŵakaphalire Yesu kuti: “Yowoyani waka mazgu, kuti muteŵeti wane wachire.”—Luka 7:7.
Yesu wakati wapulika mazgu agha, wakazizwa chomene, ndipo wakati: “Nkhumuphalirani kuti, mu Israyeli nindasangemo chipulikano chikuru nthena.” (Luka 7:9) Ŵabwezi ŵara ŵakati ŵawelera ku nyumba ya msilikari, ŵakasanga muteŵeti yura wachira.
Yesu wakati wachizga muteŵeti yura, wakasangirapo mwaŵi kuyowoya kuti ŵanthu ŵa mitundu yinyake awo ŵali na chipulikano, nawo ŵatumbikikenge. Wakati: “Ŵanandi ŵa kumafumiro gha dazi na kumanjiliro gha dazi ŵamwiza na kukhala pa thebulu pamoza na Abrahamu na Yisake na Yakhobe mu Ufumu wakuchanya.” Kweni Ŵayuda ŵambura chipulikano ke? Yesu wakati “ŵazamuponyeka kuwaro ku chisi. Kwenekura ndiko ŵamulilira na kuska mino.”—Mateyu 8:11, 12.
Ntheura Ŵayuda awo ŵakakana mwaŵi uwo ukadankha kupika kwa iwo wakuti ŵakaŵe mu Ufumu wa Khristu ŵazamuŵamo yayi. Kweni ŵanthu ŵa mitundu yinyake ŵazamupokelereka. Ŵazamuŵa nga ŵakhala pa thebulu lake “mu Ufumu wakuchanya.”


text:
Mafumbo Ghakufumira ku Ŵaŵazgi
Kasi munthu uyo wali na kachikwama ka mulembi ndiposo ŵanalume 6 awo ŵali na vilwero vyakukomera mu mboniwoni ya Ezekiyeli mbanjani?
Ŵanthu aŵa ŵakwimira vilengiwa vyakuchanya ivyo vikadangilira pakuparanya msumba wa Yerusalemu. Nakuti vilengiwa ivi ndivyo vizamudangiliraso pakuparanya charu cha Satana ichi pa nkhondo ya Haramagedoni. Chifukwa wuli tasintha umo tikalongosoleranga kale?
Pambere Yerusalemu wandaparanyike mu 607 B.C.E., Yehova wakawoneska Ezekiyeli mboniwoni iyo yikalongoranga ivyo vichitikirenge msumba uwu. Mu mboniwoni iyi, Ezekiyeli wakawona kuti mu Yerusalemu mukuchitika vinthu vinandi vyaunyankhasi. Wakawonaso ŵanalume 6 awo ŵakaŵa na vilwero vyakukomera mu mawoko ghawo. Pakati pawo pakaŵaso mwanalume yumoza “uyo wakavwara salu yiwemi” ndipo wakaŵa na “kachikwama ka mulembi.” (Ezek. 8:6-12; 9:2, 3) Mwanalume uyu wakaphalirika kuti wasolote “mu msumba, mukati mwa Yerusalemu, na kuŵika chimanyikwiro pa visko vya ŵanthu awo ŵakudagha na kutampha chifukwa cha vinthu vyose vyaukazuzi ivyo vikuchitika mu msumba.” Pamanyuma ŵanalume awo ŵakaŵa na vilwero mu mawoko ghawo ŵakaphalirika kuti ŵakome waliyose mu msumba wambura chimanyikwiro pa chisko chake. (Ezek. 9:4-7) Kasi mboniwoni iyi yikutisambizgachi, ndipo mwanalume uyo wakanyamura kachikwama ka mulembi ni njani?
Uchimi uwu ukapelekeka mu 612 B.C.E., ndipo ukafiskika kakwamba apo ŵasilikari ŵa Babuloni ŵakabwangandura Yerusalemu. Ivi vikachitika pakati pajumpha waka vyaka 5 kufuma mu 612 B.C.E. Yehova wakagwiliskira ntchito Ŵababuloni awo ŵakasopanga vikozgo pakuparanya msumba wa Yerusalemu. (Yer. 25:9, 15-18) Yehova wakachita nthena chifukwa ŵanthu ŵake ŵakamugalukira. Kweni wakaparanya waliyose yayi. Ŵayuda awo ŵakapulikiranga Yehova ŵakapona apo ŵakugaluka ŵakaparanyikanga. Chifukwa cha chitemwa, Yehova wakathaska Ŵayuda awo ŵakachitangako yayi vinthu vyakuseluska ivyo vikachitikanga mu msumba wa Yerusalemu.
Ezekiyeli ndiyo wakalembanga chimanyikwiro pa visko vya ŵanthu yayi, kweniso wakaparanyako yayi msumba uwu. M’malo mwake ŵangelo ndiwo ŵakachita mulimo uwu. Uchimi uwu ukutovwira kumanya ivyo vikachitikanga kuchanya panyengo iyi. Yehova wakatuma ŵangelo ŵake kuti ŵakaparanye ŵanthu ŵaheni, kweniso kuti ŵakathaske Ŵayuda ŵakugomezgeka. *
Kale tikalongosoranga kuti uchimi uwu ukufiskika mazuŵa ghano ndipo tikatenge ŵakuphakazgika ndiwo ŵakuŵika vimanyikwiro ivi. Tikayowoyangaso kuti ŵanthu awo ŵakupulikira na kupokelera uthenga uwo tikupharazga, ŵakudindika chimanyikwiro nakuti ndiwo ŵazamupona. Kweni sono ungweru waŵalirapo ndipo tawona kuti pakukhumbikwa kulongosora makora. Mwakuyana na ivyo lemba la Mateyu 25:31-33 likuyowoya, Yesu ndiyo wakweruzga ŵanthu, ndipo wazamweruzga ŵanthu kaumaliro pa suzgo yikuru. Pa nyengo iyo, awo ŵazamweruzgika kuti ni mberere ndiwo ŵazamupona, ndipo awo ŵazamweruzgika kuti ni mbuzi ŵazamuparanyika.
Kasi mboniwoni ya Ezekiyeli yikutisambizga vichi sono? Pali vinthu pafupifupi vinkhondi ivyo tikusambirapo.
Pambere msumba wa Yerusalemu undaparanyike, Ezekiyeli na Yeremiya ŵakachenjezga ŵanthu za ivyo vikaŵa pafupi kuchitika nga umo Yesaya nayo wakachitira kumasinda. Mazuŵa ghano napo, Yehova wakugwiliskira ntchito muzga wakugomezgeka na wavinjeru kuti wapeleke chakurya chauzimu na kuchenjezga ŵanthu pambere suzgo yikuru yindize. Kweniso ŵateŵeti wose ŵa Yehova panji kuti ŵateŵeti ŵake ŵa pa nyumba, ŵakugwira nawo ntchito yakuchenjezga ŵanthu.—Mat. 24:45-47.
Nga umo vikaŵira na Ezekiyeli, mazuŵa ghano napo ŵateŵeti ŵa Yehova ndiwo ŵakuŵika vimanyikwiro yayi pa visko vya ŵanthu awo ŵazamupona. Iwo ŵakupharazga waka uthenga wa Yehova ndipo ŵangelo ŵakuŵawovwira pa mulimo uwu.—Chivu. 14:6.
Mu nyengo ya Ezekiyeli, pakaŵavya munthu uyo wakapokera chimanyikwiro chakuwoneka na maso. Mazuŵa ghano napo, palije uyo wakupokera chimanyikwiro chakuwoneka na maso. Kasi ŵanthu ŵakwenera kuchitachi kuti ŵadindike mwakuyelezgera na kuzakapona? Iwo ŵakwenera kupulikira uthenga uwo tikupharazga, kuvwara wunthu uphya, kujipeleka kwa Yehova na kovwira ŵabali ŵa Yesu mwakugomezgeka. (Mat. 25:35-40) Ŵekha awo ŵakuchita ivi ndiwo ŵazamupona pa suzgo yikuru.
Mu mboniwoni ya Ezekiyeli, mwanalume uyo wakaŵa na kachikwama ka mulembi, mazuŵa ghano wakwimira Yesu Khristu. Yesu ndiyo wazamupeleka chimanyikwiro ku ŵamzinda ukuru kuti ŵapone pa suzgo yikuru. Iwo ŵazamupokera chimanyikwiro chawo para ŵeruzgika nga ni mberere. Ntheura ŵazamukhala kwamuyirayira pa charu chapasi.—Mat. 25:34, 46. *
Mazuŵa ghano, ŵanalume 6 ŵa mu mboniwoni ya Ezekiyeli awo ŵakaŵa na vilwero vyakukomera, ŵakuyimira Yesu na ŵangelo ŵake. Sonosono apa, iwo ŵaparanyenge wose awo ŵakuchita vyaunyankhasi.—Ezek. 9:2, 6, 7; Chivu. 19:11-21.
Ivyo tasambira mu mboniwoni iyi vyakhozga chomene chigomezgo chithu chakuti Yehova wakukoma kalulu pamoza na chivwati yayi. Iyo wazamuparanya ŵanthu ŵaheni pera ndipo ŵawemi wazamuŵathaska. (2 Pet. 2:9; 3:9) Nkhani iyi yatikumbuska kuzirwa kwa mulimo wakupharazga makani ghawemi mazuŵa ghano. Ntheura tikwenera kuchenjezga waliyose pambere umaliro undize.—Mat. 24:14.
^ ndime 6 Baruki uyo wakaŵa mulembi wa Yeremiya, Ebedimeleki Muetiyopiya, na Ŵarekabu ŵakapona nangauli ŵakaŵavya chimanyikwiro chakuwoneka na ŵanthu pa visko vyawo. (Yer. 35:1-19; 39:15-18; 45:1-5) Iwo ŵakapika chimanyikwiro chakuyelezgera kulongora kuti ŵazamupona.
^ ndime 12 Ŵakhristu ŵakuphakazgika awo ŵalutilira kugomezgeka ŵakwenera kupokera chimanyikwiro yayi kuti ŵazakapone. M’malo mwake, iwo ŵakudindika kaumaliro pa nyengo iyo ŵakufwira ndipo ŵakuphakazgika awo ŵalutilirenge kuŵa ŵamoyo, ŵazamudindika kaumaliro para suzgo yikuru yakhala pachoko kwamba.—Chivu. 7:1, 3.


text:
Chifukwa Wuli Ntchakuzirwa Kujiyuyura?
“Vinjeru vili na ŵakujiyuyura.”—ZINTH. 11:2.
SUMU: 38, 69
1, 2. Chifukwa wuli Chiuta wakamukana Sauli, uyo pakwamba wakaŵa wakujiyuyura? (Wonani chithuzi chakwamba.)
SAULI wakaŵa fumu ya Israyeli. Pakwamba wakaŵa wakujiyuyura na wakuchindikika. (1 Sam. 9:1, 2, 21; 10:20-24) Kweni wakati waŵa fumu, wakachita vinthu vinandi mwakujikuzga. Ntchimi ya Chiuta Samuyeli yikati yachedwa kwiza ku Giligala, Sauli wakatondeka kulindilira. Ŵafilisiti ŵakanozgekanga kurwa nkhondo na Ŵaisrayeli, ndipo Ŵaisrayeli ŵakayamba kumuleka yekha Sauli. Panji Sauli wakaghanaghana kuti, ‘Nkhwenera kuchitapo kanthu mwaluŵiro.’ Wakamba kupeleka yekha sembe kwa Chiuta nangauli yikaŵa ntchito yake yayi. Vikamukondweska yayi Yehova.—1 Sam. 13:5-9.
2 Samuyeli wakati wafika ku Giligala wakamususka Sauli. Kweni Sauli wakapulikira yayi. Wakajigowokera na kufyulira mulandu ŵanyake. Kweniso wakawona nga wandabude. (1 Sam. 13:10-14) Kufuma pa nyengo yira, Sauli wakamba kuchita viheni vinandi ivyo vikapangiska kuti ufumu wake umare. Kweni chakofya chomene ntchakuti ubwezi wake na Yehova ukamara. (1 Sam. 15:22, 23) Nangauli Sauli wakayamba makora, kweni umaliro wake ukaŵa uheni chomene.—1 Sam. 31:1-6.
3. (a) Kasi ŵanthu ŵanandi mbakujiyuyura? Longosorani. (b) Ni mafumbo wuli agho tizgorenge?
3 Ŵanthu ŵanandi mu charu ŵakutemwa kuphalizgana. Ŵakuwona kuti ŵangamanyikwa usange ŵakuluska ŵanyawo. Chifukwa cha kukhumba kumanyikwa ŵakuleka kujiyuyura. Mwanalume munyake uyo wakutchuka mu mafilimu ndipo pasono wakuchita ndyali wakayowoya kuti: “Kujiyuyura nilije nako ntchito, ndipo nkhukayika usange nizamujiyuyurapo.” Kweni chifukwa wuli kujiyuyura nkhwakuzirwa? Kasi kujiyuyura ni vichi? Kasi kuleka kunwekera mauteŵeti nkhujiyuyura? Kasi tingachita wuli kuti tilutilire kujiyuyura para takumana na masuzgo panji ŵanthu ŵatichitira viheni? Mu nkhani iyi tizgorenge mafumbo ghaŵiri ghakwambilira. Nkhani yakulondezgapo yizamuzgora fumbo lachitatu.
CHIFUKWA WULI NTCHAKUZIRWA KUJIYUYURA?
4. Kasi mulimo wakujiŵikamo ni vichi?
4 Baibolo likuyowoya mphambano pakati pa kujiyuyura na kujikuzga. (Ŵerengani Zintharika 11:2.) Davide wakalomba Yehova kuti ‘wamukanizge ku milimo yakujiŵikamo.’ (Sal. 19:13) Kasi “milimo yakujiŵikamo” ni vichi? Para munthu wakuchimbilira kuchita vinthu ivyo ni udindo wake yayi kuchita, ndikuti ngwakujiŵikamo. Chifukwa chakuti tikubabika ŵakwananga, nyengo zinyake tikujikuzga. Kweni ivyo vikachitikira Fumu Sauli vikutisambizga kuti para tayamba kujiŵikamo, tikuŵa ŵalwani ŵa Chiuta. Pakuyowoya za Yehova, lemba la Salimo 119:21 likuti: “Mukuchenya ŵanthu ŵakujiŵikamo.” Kasi lemba ili likung’anamurachi?
5. Chifukwa wuli milimo yakujikuzga njakofya?
5 Milimo yakujiŵikamo njakofya chomene kuluska kubudiska vinthu mwangozi. Chakwamba, para tikujikuzga, ndikuti tikukana kuti Yehova ndiyo ni Fumu yithu. Chachiŵiri, tingakolerana yayi na ŵanyithu para tikuchita vinthu ivyo ni udindo withu yayi kuchita. (Zinth. 13:10) Chachitatu, soni zingatikora chomene para ŵanthu ŵangamanya kuti tachita vinthu mwakujikuzga. (Luka 14:8, 9) Vinthu vikwenda makora yayi para tachita milimo yakujikuzga. Malemba ghakulongora kuti ntchiwemi kujiyuyura nyengo zose.
KASI MUNTHU WAKUJIYUYURA WAKUŴA WULI?
6, 7. Kasi munthu wakujiyuyura wakuŵa wuli?
6 Kujiyuyura vikwendera lumoza na kuleka kujiŵikamo panji kujikuzga. Baibolo likuti munthu wakujiyuyura wakujikuzga yayi panji kujiwona. Kweni nyengo zose ‘wakujiyuyura.’ (Fil. 2:3) Munthu wakujiyuyura wakumanya ivyo wakuchita makora. Kweniso wakumanya ivyo wakutondeka, ndipo wakupulika vya ŵanyake. Yehova wakukondwa chomene na munthu wakujiyuyura.
7 Baibolo likuyowoyaso kuti munthu wakujiyuyura wakujiwona mwakwenelera ndipo wakumanya ivyo wakutondeka. Vikuwoneka kuti mu chiyowoyero chakale cha Baibolo, lizgu lakuti kujiyuyura chomene likung’anamura umo munthu wakuwonera ŵanyake chifukwa chakuti wakumanya kuti ngwakupeleŵera.
8. Ni vichi vingalongora kuti tamba kujikuzga?
8 Ni vichi vingalongora kuti tamba kughanaghana na kuchita vinthu mwakujikuzga? Wonani vimanyikwiro vinyake vya kujikuzga. Tingamba kujiwona kuti tili ŵapachanya chomene panji ivyo tikuchita ni vyapadera chomene. (Rom. 12:16) Tingamba kuchita vinthu kuti ŵanthu ŵatiwone. (1 Tim. 2:9, 10) Panji tingakhumba kuti ŵanthu ŵenderenge waka maghanoghano ghithu chifukwa chakuti tili na udindo, tili ŵasambazi, panji chifukwa chakuti tayowoya ndise. (1 Kor. 4:6) Kanandi para tamba kuchita nthena, tikumanya yayi kuti taleka kujiyuyura ndipo tamba kujiŵikamo.
9. Chifukwa wuli ŵanthu ŵanyake ŵakwamba kujikuzga? Yowoyani chiyelezgero.
9 Waliyose wangamba kujikuzga para wamba kuŵa na makhumbiro gha thupi. Ŵanthu ŵanandi ŵachita milimo yakujikuzga chifukwa cha sanji, mtima wakunjoŵe, kweniso chifukwa cha kukhumba vinthu vyapachanya. Baibolo likuzunura ŵanthu nga ni Abisalomu, Uziya, na Nebukadinezara, awo ŵakachita “milimo ya thupi” ndipo Yehova wakaŵakhizga chifukwa cha kujikuzga kwawo.—2 Sam. 15:1-6; 18:9-17; 2 Mid. 26:16-21; Dan. 5:18-21.
10. Chifukwa wuli tikwenera yayi kweruzga luŵiro ŵanyithu? Yowoyani chiyelezgero.
10 Kweni pali vifukwa vinyake ivyo munthu wangachitira vinthu mwakujikuzga. Mwachiyelezgero, wonani nkhani za mu Baibolo izo zili pa Genizesi 20:2-7 na Mateyu 26:31-35. Kasi Abimeleki na Petrosi ŵakachita vinthu mwakujikuzga chifukwa cha makhumbiro ghaheni? Panji ŵakachitiramo bweka chifukwa chakuti ŵakamanyanga yayi nkhani yose? Pakuti tingamanya yayi ivyo vili mu mtima wa munthu, ntchamahara kweniso ntchitemwa kuleka kweruzga luŵiro ŵanyithu.—Ŵerengani Yakobe 4:12.
MANYANI MALO GHINU
11. Kasi tingalongora wuli kuti tili ŵakujiyuyura?
11 Tingalongora kuti ndise ŵakujiyuyura para tikumanya malo ghithu mu gulu la Yehova. Pakuti Yehova ni Chiuta wandondomeko, waliyose wali kumupa malo ghake mu nyumba yake. Ntchito iyo waliyose wakuchita mu mpingo njakuzirwa chomene, ndipo tose tili ŵakuzirwa. Chifukwa chakuti Yehova ngwalusungu chomene, tose wali kutipa vyawanangwa nga ni katundu, maluso, na mahara. Vyawanangwa ivi tingalumba navyo Chiuta kweniso tingawovwira navyo ŵanyithu. (Rom. 12:4-8) Yehova wakutigomezga na kutichindika lekani watiyimika kuŵa ŵateŵeti ŵalara. Uwu ni mulimo ukuru chomene.—Ŵerengani 1 Petrosi 4:10.
12, 13. Chifukwa wuli tikwenera yayi kuzizwa para uteŵeti withu mu gulu la Chiuta wasintha?
12 Uteŵeti withu mu gulu la Chiuta ukhalilirenge pamoza yayi. Ungasintha nyengo yiliyose. Wonani umo vikaŵira na Yesu. Pakwamba, wakaŵa yekha na Yehova. (Zinth. 8:22) Pamanyuma wakawovwira Yehova kulenga ŵangelo, kuchanya, charu chapasi, na ŵanthu. (Kol. 1:16) Kweni pamanyuma, Yesu wakapika uteŵeti unyake pa charu chapasi. Pakwamba wakaŵa bonda ndipo wakakura na kuŵa mulara. (Fil. 2:7) Wati wafwa na kuwombora ŵanthu, Yesu wakawelera kuchanya na kuŵa Fumu ya Ufumu wa Chiuta kwambira mu 1914. (Heb. 2:9) Kweni uteŵeti wake ulutilirenge kusintha. Para Yesu wazakalamulira vyaka 1000, wazamuwezgeraso Ufumu kwa Yehova kuti “Chiuta waŵe vinthu vyose kwa waliyose.”—1 Kor. 15:28.
13 Nase uteŵeti withu ungasintha nyengo yiliyose. Kanandi uteŵeti withu ukusintha chifukwa cha ivyo tikusankha. Mwachiyelezgero, uteŵeti ungasintha chifukwa chakuti tatora panji kutengwa, panyake chifukwa cha ŵana. Nyengo zinyake tingasintha vinyake kuti tichite uteŵeti wanyengozose. Vyakusankha vyose ivi vikuŵa na uwemi wake kweniso vikukhumba kujipeleka. Para uteŵeti wasintha, tingachita vinandi panji vichoko. Kasi ndimwe wachinyamata panji muchekuru? Kasi muli ŵankhongono panji mukulwaralwara? Yehova wakumanya makora uteŵeti uwo waliyose wangafiska. Wakukhumba kuti tichitenge ivyo tingakwaniska, ndipo wakuwonga chomene ivyo tikuchita.—Heb. 6:10.
14. Kasi kujiyuyura kungatovwira wuli kuti tikondwenge nyengo zose?
14 Yesu wakakondwanga na uteŵeti uliwose ndipo nase tingakondwa na uteŵeti withu. (Zinth. 8:30, 31) Munthu wakujiyuyura wakudelera yayi uteŵeti panji udindo uwo wali nawo mu mpingo. Wakufipa mtima yayi kuti uteŵeti wake ungasintha panji kudokera ivyo ŵanyake ŵakuchita. Kweni wakukondwa na uteŵeti uwo wakuchita chifukwa wakumanya kuti Yehova ndiyo wamupa uteŵeti. Iyo wakuwona uteŵeti uwo Yehova wali kupa ŵanyake kuti ngwakuzirwa chomene. Para tili ŵakujiyuyura tichindikenge ŵanyithu na kuŵawovwira.—Rom. 12:10.
KUJIYUYURA KWANADI
15. Kasi tikusambirako vichi kwa Gidiyoni pa nkhani ya kujiyuyura?
15 Tingasambirako kwa Gidiyoni pa nkhani ya kujiyuyura. Apo mungelo wa Yehova wakiza kwa Gidiyoni, iyo wakayowoya kuti fuko lake ndichoko chomene. (Ŵeru. 6:15) Gidiyoni wakati wazomera uteŵeti uwo Yehova wakamupa, wakawoneseska kuti wapulikiska ivyo wakenera kuchita, ndipo wakalondezga ulongozgi wa Yehova. (Ŵeru. 6:36-40) Gidiyoni wakaŵa wankhongono na wachikanga, kweniso wakachitanga vinthu mwakuchenjera ndiposo mwamahara. (Ŵeru. 6:11, 27) Wakakhumba yayi kutchukirapo pa uteŵeti wake. Wakati wachita ivyo wakatumika wakawelera kukwake.—Ŵeru. 8:22, 23, 29.
16, 17. Kasi munthu wakujiyuyura wakughanaghanira dankha vichi pambere wandapokelere uteŵeti?
16 Kujiyuyura chikung’anamura kuti tileke kunwekera mauteŵeti yayi. Malemba ghakuchiska waliyose kuti wakurenge. (1 Tim. 4:13-15) Kasi ichi chikung’anamura kuti tingakura mwauzimu pekha para tapika uteŵeti unyake? Viŵi yayi. Yehova wangatovwira kuti tichite makora uteŵeti uliwose uwo tikuchita. Tingalutilira kusazgirako maluso agho Chiuta wali kutipa na kuchita milimo yiwemi yinandi.
17 Munthu wakujiyuyura wakufumba dankha ivyo wakwenera kuzakachita pambere wandapokelere uteŵeti. Wakwenera kuwona dankha umo vinthu viliri. Kasi wazamukwaniska nadi kuchita vinyake vyakuzirwa? Kasi milimo yinyake iyo wakuchita yingapelekeka kwa munthu munyake? Para zgoro la mafumbo agha ndakuti yayi, mbwenu chingaŵa chiwemi kuti uteŵeti uwo ŵapeleke kwa munthu munyake. Para tingalomba na kughanaghanirapo chomene vitovwirenge kuti tileke kuzomera mauteŵeti ghanyake agho tingakwaniska yayi. Kujiyuyura kutovwirenge kuti tikane mauteŵeti agho tingafiska yayi.
18. (a) Kasi para tili ŵakujiyuyura tichitenge wuli para tapika uteŵeti? (b) Kasi lemba la Ŵaroma 12:3 likovwira wuli munthu wakujiyuyura?
18 Ivyo wakachita Gidiyoni vikutisambizga kuti tingakwaniska yayi kuchita uteŵeti uwo tapokera para Yehova wangaleka kutovwira na kutilongozga. Nakuti Malemba ghakutiphalira kuti tendenge “mwakujiyuyura na Chiuta” withu. (Mika 6:8) Nyengo zose para tapika uteŵeti tikwenera kulomba na kughanaghanirapo chomene ulongozgi uwo Yehova wakutiphalira mu Malemba ndiposo kwizira mu gulu lake. Pakuti Yehova ndiyo wangatilongozga makora, tikwenera kusintha vinyake kuti tendere ulongozgi wake. Nyengo zose tikwenera kukumbuka kuti ni maluso ghithu yayi ‘ghakutikuzga’ kweni nkhujiyuyura kwa Yehova. (Sal. 18:35) Ntheura para tasankha kwenda mwakujiyuyura na Chiuta, tijikuzgenge yayi panji kujiwona ŵambura kuzirwa.—Ŵerengani Ŵaroma 12:3.
19. Chifukwa wuli tikwenera kujiyuyura?
19 Munthu wakujiyuyura wakuchindika Yehova chifukwa ni Mlengi withu kweniso ni Fumu Yikuru. (Chivu. 4:11) Para tili ŵakujiyuyura, tikhorwenge na malo ghithu mu gulu la Yehova ndipo tichitenge uteŵeti withu na mtima wose. Tiwonenge ŵanyithu kuti ŵakutiluska kweniso tiŵenge maso kuti tileke kuchita zakwananga zikuru. Pa vifukwa ivyo vyalongosoreka mu nkhani iyi, ntchakuzirwa chomene kuti ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵaŵenge ŵakujiyuyura, ndipo Yehova wakuŵatemwa chomene. Kweni wuli usange ŵanthu ŵanyake ŵatichitira viheni? Nkhani yakulondezgapo yizamutovwira umo tingachitira kuti tilutilire kujiyuyura para vinthu vyatisuzga.


text:
FUNDO ZAKOVWIRA MABANJA | KULERA ŴANA
Sambizgani Ŵana Kujikora
SUZGO
Tiyelezgere kuti mwana winu wa vyaka 6 wakutondeka kujikora. Usange wawona chinthu icho wakuchikhumba, nyengo yeneyiyo wakukhumba chiŵe chake. Para wakwiya, wakwamba kulira na kuparantha. Ntheura mungajifumba kuti, ‘Kasi mwana uyu wali makora nthena? Kasi para wakura wazamuleka ivi panji sono ndiyo nyengo yakuti nimusambizge kujikora?’
IVYO MUKWENERA KUMANYA
Ŵanthu lero ŵakujikora yayi. Dr. David Walsh wakalemba kuti: ‘Mu charu ichi chakulekelera vinthu, ŵalara na ŵana wuwo ŵakupulika mauthenga ghakuti waliyose wachitenge icho wakukhumba. Kanandi mawupu kweniso ŵanthu ŵanandi ŵakuyowoya kuti tichitenge chilichose icho mtima withu ukukhumba.’ *
Ntchakukhumbikwa kusambizga luŵiro ŵana kujikora. Ŵanthu ŵanyake ŵakachita kafukufuku kwa vyaka vinandi. Ŵakatora ŵana ŵa vyaka vinayi ndipo waliyose ŵakamupa kamba. Ŵakaŵaphalira kuti para ŵakhumba ŵangarya kamba yose nyengo yeneyiyo panji ŵangalindilirapo pachoko na kupokera kamba munyake nga ni bashera chifukwa chakuti ŵalindilira. Ŵanyake ŵakarya apo ŵanji ŵakalindilira. Ŵana ŵara ŵakati ŵakura, vikawoneka kuti awo ŵakajikora ŵakachitanga makora chomene kuluska ŵanyawo awo ŵakatondeka kujikora. Ŵakaŵa ŵakukhazikika maghanoghano, ŵakakhalanga makora na ŵanyawo, kweniso ŵakaŵa na mahara mu kilasi.
Para mwana mundamusambizge kujikora wakunangika. Ŵanthu awo ŵakuchita kafukufuku ŵakugomezga kuti wongo wa mwana ungatimbanizgika na ivyo wawona. Dr. Dan Kindlon wakulongosora ivyo vikuchitika, wakuti: ‘Ŵana ŵakuŵa ŵakukhazikika yayi usange tikuŵaleremeka, tikuleka kuŵasambizga kulindilira na kuŵawovwira kuti ŵaleke kuyegheka luŵiro maghanoghano. Vili nthena chifukwa chakuti wongo wawo undasambizgike.’ *
IVYO MUNGACHITA
Ŵani chiyelezgero chiwemi. Kasi imwe mukuchita wuli pa nkhani ya kujikora? Kasi mwana winu wakumuwonani kuti mukukwiya chomene para munthu wakumuchedweskani, mukunjilira para muli pamzere, panji mukutemwa kudumulizga ŵanyinu para mukuyowoya nawo? Kindlon wakalemba kuti: ‘Ŵana ŵakusambira luŵiro kujikora para ŵakuwona kuti namwe mukujikora.’—Fundo ya mu Baibolo: Ŵaroma 12:9.
Sambizgani mwana winu uheni wakuleka kujikora. Sambizgani mwana kuyana na msinkhu wake, ndipo movwirani kuwona kuti ntchiwemi kuzikira kweniso kuti kuleka kujikora nkhuheni. Mwachiyelezgero, usange mwana winu wakwiya chifukwa chakuti munyake wamuchitira uheni, movwirani kuti wajifumbe dankha kuti: ‘Kasi para nawezgera, vinthu viŵenge makora panji vinangikenge? Kasi pali chinthu chinyake icho ningachita kuti ukali utune? Kasi chingaŵa makora para ningafumapo waka?’—Fundo ya mu Baibolo: Ŵagalatiya 6:7.
Mukhukiskani mwana winu. Mulumbani mwana winu para wajikora. Muphalirani mwana winu kuti nyengo zinyake chikuŵa chakusuzga kujikora. Kweniso kuti para munthu wakujikora wakulongora kuti ngwakukhora. Baibolo likuti: ‘Uyo waleka kujikora wali nga ni muzi uwo wabwanganduka na kusidika wambura linga.’ (Zintharika 25:28) Kweni ‘uyo wakuziwulika kukalipa ni muwemi kwakuluska chinkhara,’ munthu wankhongono.—Zintharika 16:32.
Yezgelerani. Chitani kadirama kakulongora ivyo mwana winu wangachita para vinthu vindayende makora. Panji chitani chiyelezgero cha “vinthu viwemi” na “vinthu viheni” ndipo pemphani mwana winu kuti wasankhepo. Dumbiskanani vinthu ivyo nyengo zinyake vingachitika na umo mungachitira. Chitani vinthu ivyo vingaŵa vipusu kuvipulikiska. Usange mungatemwa mungatora vidoli, vithuzithuzi, panji vinyake mwakuti mwana wakondwenge navyo kweniso wasambirepo. Icho mukukhumba ntchakuti musambizge mwana winu kuti kujikora nkhuwemi kuluska kuŵa na m’putu panji kuti kuchimbilira pakuchita vinthu.—Fundo ya mu Baibolo: Zintharika 29:11.
Zikirani. Baibolo likuti “undere ukuvungika mu mtima wa mwana.” (Zintharika 22:15) Ntheura lekani kukhazga kuti mwana winu wasambirenge kujikora kamoza na kamoza. Buku linyake (Teach Your Children Well) likuti: ‘Kusambizga mwana kujikora nkhwapachokopachoko. Nyengo zinyake wachitepo makora, nyengo zinyake watondekepo, ndipo nyengo zinyake wakuchita makora chomene.’ Kweni kulimbikira kuli na uwemi wake. Buku ili likulutilira kuti: “Mwana uyo wasambizgika kujikora, wangakana munkhwala wakutimbanizga wongo para wafika vyaka 12 panji wangakana vyakugonana para wafika vyaka 14.”
^ ndime. 6 Mazgu agha ghafuma mu buku lakuti, No: Why Kids—of All Ages—Need to Hear It and Ways Parents Can Say It.
^ ndime. 8 Mazgu agha ghafuma mu buku lakuti Too Much of a Good Thing—Raising Children of Character in an Indulgent Age.


text:
MUTU 17
Sendelerani kwa Chiuta mu Pemphero
Chifukwa wuli tikwenera kupemphera kwa Chiuta?
Kasi tikwenera kuchitachi kuti Chiuta wapulike mapemphero ghithu?
Kasi Chiuta wakuzgora wuli mapemphero ghithu?
1, 2. Chifukwa wuli pemphero tikwenera kuliwona kuti ndakuzirwa chomene? Ndipo chifukwa wuli tikwenera kumanya ivyo Baibolo likusambizga pa nkhani iyi?
CHARU ntchichoko chomene pakuyaniska na kuchanya. Nakuti Yehova, “Uyo wali kulenga kuchanya na charu chapasi,” wakuwona kuti mitundu ya ŵanthu yili nga nkhanthonyezi mu chiŵiya. (Salimo 115:15; Yesaya 40:15) Ndipouli, Baibolo likuti: “Yehova wali pafupi na wose awo ŵakumuchema, wose awo ŵakumuchema mu unenesko. Wakukhorweska khumbo la awo ŵakumopa, wakupulika para ŵakulira kuti waŵavwire.” (Salimo 145:18, 19) Ghanaghanirani waka ivyo mazgu agha ghakung’anamura. Mlengi Wankhongonozose wali nase pafupi ndipo watipulikenge para ‘tikumuchema mu unenesko.’ Tili na mwaŵi ukuru chomene wa kupemphera kwa Chiuta.
2 Kweni para tikukhumba kuti Yehova wapulikenge mapemphero ghithu, tikwenera kupemphera munthowa iyo wakukhumba. Kasi tingapemphera wuli para tikumanya yayi ivyo Baibolo likusambizga pa nkhani iyi? Ntheura ntchakuzirwa kuti timanye ivyo Baibolo likuyowoya, chifukwa pemphero likutovwira kuti tisendelere kwa Yehova.
CHIFUKWA WULI TIKWENERA KUPEMPHERA KWA YEHOVA?
3. Kasi chifukwa chimoza chakuzirwa chomene icho tikwenera kupemphera kwa Yehova ntchakuti wuli?
3 Chifukwa chimoza chakuzirwa chomene icho tikwenera kupemphera kwa Yehova ntchakuti, ndiyo wakutipempha kuti ndimo tichitirenge. Mazgu ghake ghakuti: “Lekani kwenjerwa na chinthu chilichose, kweni mu vinthu vyose, mu lurombo na maŵeyelero pamoza na kuwonga, madandawuro ghinu ghamanyikwe kwa Chiuta. Ndipo mtende wa Chiuta uwo ukuluska maghanoghano ghose, uvikilirenge mitima yinu na maghanoghano ghinu kwizira mwa Khristu Yesu.” (Ŵafilipi 4:6, 7) Tileke kutaya mwaŵi uwu, chifukwa Fumu Yikuru ya chilengiwa chose ndiyo yatipa.
4. Kasi kupemphera kwa Yehova nyengo zose kukukhozga wuli ubwezi withu na iyo?
4 Chifukwa chinyake icho tikwenera kupemphera ntchakuti, para tikulomba kwa Yehova nyengo zose, ubwezi withu na iyo ukukhora. Ŵanthu awo ŵakutemwana zanadi ŵakuyowoyeskana para ŵakukhumba kupemphana vinthu pera yayi. Kweni ŵakughanaghanirana, ndipo ubwezi wawo ukukhora para ŵakufwatukirana. Ŵakuphalirana ivyo ŵakughanaghana, masuzgo ghawo, na vyakusingo. Ndimo viliriso na ubwezi withu na Yehova Chiuta. Mu buku lino, mwasambira vinthu vinandi ivyo Baibolo likusambizga pakuyowoya za Yehova, mikhaliro yake, na ivyo wakukhumba kuchita. Mwamumanya makora chomene. Pemphero likumupani mwaŵi wakuti muphalirenge Adada ŵinu ŵakuchanya maghanoghano ghinu, na ivyo vili kusingo kwinu. Para mukulomba, mukusendelera kwa Yehova.
KASI NTCHIVICHI CHIKUKHUMBIKWA KUTI CHIUTA WAPULIKE MAPEMPHERO GHITHU?
5. Ntchivichi chikulongora kuti Yehova wakupulika mapemphero ghose yayi?
5 Kasi Yehova wakupulika mapemphero ghose? Wonani ivyo Yehova wakaphalira Ŵaisrayeli ŵakugaluka mu nyengo ya ntchimi Yesaya. Wakati: “Nanga mukuyowoya malurombo ghanandi, nkhupulika yayi. Mawoko ghinu ngakuzura na ndopa.” (Yesaya 1:15) Mazgu agha ghakulongora kuti pali vinthu vinyake ivyo vingapangiska Chiuta kuti waleke kupulika mapemphero ghithu. Ntheura kuti Chiuta wapulike mapemphero ghithu, pali vinthu vinyake ivyo tikwenera kuchita.
6. Kasi ntchinthu wuli chakuzirwa icho tikwenera kuŵa nacho kuti Chiuta wapulike mapemphero ghithu? Ndipo tingalongora wuli kuti tili nacho?
6 Chinthu chakuzirwa chomene ntchakuti tiŵe na chipulikano. (Ŵerengani Mariko 11:24.) Mpositole Paulosi wakalemba kuti: “Kwambura chipulikano ntchambura machitiko kumukondweska Chiuta, pakuti uyo wakusendelera kwa Chiuta wakwenera kugomezga kuti waliko ndipo wakuŵapa njombe awo ŵakumupenja na mtima wose.” (Ŵahebere 11:6) Kuŵa na chipulikano chanadi chikung’anamura waka kumanya kuti Chiuta waliko yayi, panji kumanya waka kuti wakupulika na kuzgora mapemphero ghithu. Ivyo tikuchita ndivyo vikulongora kuti tili na chipulikano. Nkharo yithu zuŵa lililose yikwenera kulongora kuti tili na chipulikano.
7. (a) Chifukwa wuli tikwenera kuyowoya mwantchindi para tikupemphera kwa Yehova? (b) Para tikupemphera kwa Chiuta, kasi tingalongora wuli kujiyuyura ndiposo kuti tikupemphera kufumira pasi pa mtima?
7 Yehova wakukhumbaso kuti awo ŵakupemphera kwa iyo, ŵapemphenge mwakujiyuyura ndiposo kufumira pasi pa mtima. Kasi tikwenera kujiyuyura nadi yayi para tikuyowoya na Yehova? Para ŵanthu ŵaŵa na mwaŵi wa kuyowoya na fumu panji pulezidenti, ŵakuyowoya mwantchindi chifukwa ŵakumanya kuti ni munthu wakuchindikika. Usange ŵanthu ndiwo ŵakuchindikika, kuli wuli Yehova? Ipo pakulomba tikwenera kuyowoya mwantchindi chomene. (Salimo 138:6) Nakuti iyo ni “Chiuta Wankhongonozose.” (Genizesi 17:1) Ivyo tikuyowoya na kuchita para tikupemphera kwa Chiuta, vikwenera kulongora kuti uyo tikuyowoya nayo, ngwapachanya chomene. Kujiyuyura kutipangiskengeso kuti tileke kupemphera mwadango waka panji kuyowoya vinthu mwakuwerezgawerezga. Kweni tipempherenge kufumira pasi pa mtima.
8. Kasi tingachita wuli vinthu mwakukolerana na mapemphero ghithu?
8 Chinthu chinyake icho chikukhumbikwa kuti Chiuta wapulike mapemphero ghithu nkhuchita vinthu vyakukolerana na mapemphero ghithu. Yehova wakukhumba kuti tichitenge vinthu vyose ivyo vikukolerana na ivyo tikupempha. Mwachiyelezgero para tikupempha kuti, “Mutipe chakurya chithu cha zuŵa ili,” tikwenera kulimbikira kugwira ntchito yiliyose iyo yasangika para tingakwaniska. (Mateyu 6:11; 2 Ŵatesalonika 3:10) Para tikupempha kuti Yehova watovwire kuti tileke kuchita zakwananga zinyake, tikwenera kugega malo panji vinthu vyose ivyo vingatipangiska kuchita zakwananga. (Ŵakolose 3:5) Padera pa ivyo vikukhumbikwa kuti Chiuta wapulike mapemphero ghithu, pali mafumbo ghanyake ghakukhwaskana na pemphero agho ghakukhumbikwa kuzgoreka.
KUZGORA MAFUMBO GHANYAKE GHAKUKHWASKANA NA PEMPHERO
9. Kasi tikwenera kupemphera kwa njani, ndipo kwizira mwa njani?
9 Kasi tikwenera kupemphera kwa njani? Yesu wakasambizga ŵasambiri ŵake kuti ŵapempherenge kwa ‘Adada ŵithu ŵakuchanya.’ (Mateyu 6:9) Ntheura, tikwenera kupemphera kwa Yehova Chiuta pera. Kweniso, Yehova wakukhumba kuti tizirwiskenge udindo uwo Mwana wake, Yesu Khristu, wali nawo. Tikasambira mu Mutu 5 kuti Chiuta wakatuma Yesu pa charu chapasi kuti wazakapeleke sembe mwakuti tiwombokwe ku kwananga na nyifwa. (Yohane 3:16; Ŵaroma 5:12) Yesu wali kusankhika kuti ni Wasembe Mukuru ndiposo Mweruzgi. (Yohane 5:22; Ŵahebere 6:20) Lekani Malemba ghakuti pakulomba tilombenge kwizira mwa Yesu. Yesu wakati: “Ine ndine nthowa, unenesko, na umoyo. Palije uyo wakwiza kwa Adada kwambura kwizira mwa ine.” (Yohane 14:6) Kuti mapemphero ghithu ghapulikikwe, tikwenera kupempha kwa Yehova pera, kwizira mwa Mwana wake.
10. Kasi pali dango la umo tingakhalira pakupemphera?
10 Kasi nyengo zose tikwenera kuyimilira, kukhala pasi, panji kugwada para tikupemphera? Yayi. Yehova wakukhumba kuti pakupemphera tichitenge vinthu vinyake vyapadera yayi, kwali kuŵika mawoko munthowa yinyake, panji kukhala mwapadera. Baibolo likutisambizga kuti palije suzgo kupemphera mu nthowa zakupambanapambana. Pakupemphera mungakhala pasi, kusindama, kugwada, panji kwimilira. (1 Midauko 17:16; Nehemiya 8:6; Daniyeli 6:10; Mariko 11:25) Chakuzirwa ni umo takhalira yayi kuti ŵanthu ŵatiwone kuti tikupemphera, kweni mtima uwo tikuŵa nawo para tikupemphera. Tingapemphera palipose apo tili, nyengo yiliyose iyo tikuchita ntchito zithu, panji para takumana na chinthu chinyake chamabuchi. Kwali awo takhala nawo pafupi ŵakumanya yayi kuti tikupemphera, kweni Yehova wakupulika mapemphero agha.
11. Kasi ni vinthu wuli ivyo tingapempha?
11 Kasi tingapempha vichi? Baibolo likuti: “Kalikose ako tingalomba mwakuyana na khumbo lake, [Yehova] wakutipulika.” (1 Yohane 5:14) Ntheura para tikupemphera, tingapempha chilichose icho chikukolerana na khumbo la Chiuta. Kasi Chiuta wakukhumba kuti tiyowoyenge ivyo tikufipa navyo mtima? Enya. Kupemphera kwa Yehova kungayana waka na kuyowoya na mubwezi withu. Tingayowoya mwakufwatuka, ‘kupungura ivyo vili mu mtima withu’ kwa Chiuta. (Salimo 62:8) Ntchiwemi kuti tipemphenge mzimu utuŵa, chifukwa uzamutovwira kuti tichite icho ntchiwemi. (Luka 11:13) Kweniso tingapempha mahara kwa Yehova kuti tisankhe makora ivyo tikukhumba kuchita, ndiposo nkhongono zakuti tizizipizgire masuzgo. (Yakobe 1:5) Para tananga, tikwenera kupempha Chiuta kuti watigowokere kwizira mu sembe ya Khristu. (Ŵaefeso 1:3, 7) Kweni tileke kupempha vithu pera. Tikwenera kuzunuraso ŵanyithu para tikupemphera. Tingazunura ŵa mu banja lithu kweniso awo tikusopera lumoza.
12. Kasi tingalongora wuli kuti tikuŵika vinthu vya Adada ŵithu ŵakuchanya pa malo ghakwamba?
12 Vinthu vyakukhwaskana na Yehova Chiuta ndivyo vikwenera kuŵa vyakwamba mu mapemphero ghithu. Tikwenera kulumba Chiuta mwakufumira pasi pa mtima ndiposo kumuwonga chifukwa cha uwemi wake. (1 Midauko 29:10-13) Pa Mateyu 6:9-13, Yesu wakapeleka chiyelezgero cha umo tingalombera. Mu lulombo ulu, wakatisambizga kuti tilombenge kuti zina la Chiuta lituŵiskike, icho chikung’anamura kuti liŵe lakupatulika panji kuti lituŵa. (Ŵerengani.) Pamanyuma wakati tilombenge kuti Ufumu wa Chiuta wize, ndipo khumbo lake lichitike pano pasi nga nkhuchanya. Yesu wakati tipemphenge dankha vinthu vyakuzirwa vyakukhwaskana na Yehova. Pamanyuma ndipo tiyowoyenge ivyo tikukhumba. Para nase tikuŵika Chiuta pakwamba mu mapemphero ghithu, tikulongora kuti tikujighanaghanira tekha yayi.
13. Kasi Malemba ghakuti wuli pa nkhani ya utali wa mapemphero agho ngakuzomerezgeka?
13 Kasi mapemphero ghithu ghakwenera kuŵa ghatali wuli? Baibolo likuyowoya yayi za utali wa mapemphero agho tingapemphera patekha panji pagulu. Ghangaŵa ghafupi pa nyengo ya chakurya, panji ghangaŵa ghatali para tili patekha kuti timuphalire Yehova ivyo vili mu mtima withu. (1 Samuyeli 1:12, 15) Kweni Yesu wakachenya ŵanthu awo ŵakakhumbanga kujilongora nga mbarunji, awo ŵakalombanga mapemphero ghatali, kuti ŵajiwoneske. (Luka 20:46, 47) Yehova wakukondwa yayi na mapemphero ghanthena. Chinthu chakuzirwa ntchakuti tipempherenge kufumira pasi pa mtima. Ntheura utali wa mapemphero agho Yehova wakuzomerezga ghangapambana kuyana na ivyo tikusoŵerwa, kweniso umo vinthu viliri pa nyengo iyo tikulombera.
14. Kasi Baibolo likung’anamura vichi para likuti ‘tilutilire kulomba,’ ndipo chifukwa wuli fundo iyi njakupembuzga?
14 Kasi tikwenera kupemphera kalinga? Baibolo likutichiska kuti ‘tilutilire kulomba,’ ‘kukosera kulomba,’ ndiposo kuti ‘nyengo zose tilombenge.’ (Mateyu 26:41; Ŵaroma 12:12; 1 Ŵatesalonika 5:17) Mazgu agha, ghakung’anamura kuti zuŵa lose titandalirenge waka kupemphera kwa Yehova yayi. M’malo mwake, Baibolo likutichiska kuti tilombenge nyengo zose, kuwonga Yehova nyengo zose pa viwemi ivyo wakutichitira, kumupempha ulongozgi, kuti watipembuzge kweniso kutipa nkhongono. Ntchakukhozga kuti Yehova wandatiŵikire utali wa nyengo iyo tikwenera kupemphera kwa iyo, panji unandi wa mapemphero agho tikwenera kupemphera pa zuŵa. Para tikuzirwiska mwaŵi wakupemphera kwa Yehova, tisangenge mipata yinandi yakupemphera kwa Adada ŵithu ŵakuchanya.
15. Chifukwa wuli tikwenera kuyowoya kuti “Ameni” paumaliro wa pemphero lithu panji la pagulu?
15 Chifukwa wuli tikwenera kuyowoya kuti “Ameni” paumaliro wa pemphero? Mazgu ghakuti “ameni” ghakung’anamura kuti “Ndimo viŵire nadi,” panji “viŵe ntheura.” Malemba ghakulongora kuti ntchiwemi kuyowoya kuti “Ameni” paumaliro wa pemphero latekha panji la pagulu. (1 Midauko 16:36; Salimo 41:13) Para tayowoya kuti “Ameni” paumaliro wa pemphero lithu, tikusimikizgira kuti ivyo tayowoya vyafuma nadi pasi pa mtima. Para munthu munyake wamara kupemphera pagulu ndipo nase tayowoyako kuti “Ameni,” mwachisisi panji mwakuchemerezga, tikulongora kuti takolerana navyo ivyo wapempha.
UMO CHIUTA WAKUZGOLERA MAPEPHERO GHITHU
16. Kasi tingaŵa na chigomezgo wuli pa nkhani ya pemphero?
16 Kasi Yehova wakuzgora nadi mapemphero? Enya. Tili na chigomezgo chose kuti Chiuta, uyo ‘wakupulika mapemphero,’ wakuzgora mapemphero ghakufuma pasi pa mtima, agho ŵanthu mamiliyoni ghanandi ŵakupemphera. (Salimo 65:2) Yehova wangazgora mapemphero ghithu mu nthowa zakupambanapambana.
17. Chifukwa wuli tingayowoya kuti Chiuta wakugwiliskira ntchito ŵangelo ŵake na ŵateŵeti ŵake ŵa pa charu chapasi kuti wazgore mapemphero ghithu?
17 Pakuzgora mapemphero ghithu, Yehova wakugwiliskira ntchito ŵangelo ŵake na ŵateŵeti ŵake ŵa pa charu chapasi. (Ŵahebere 1:13, 14) Pali ŵanthu ŵanandi awo ŵakapempheranga kwa Chiuta kuti waŵawovwire kupulikiska Baibolo ndipo pamanyuma ŵakakumana na ŵateŵeti ŵa Yehova. Uwu mbukaboni wakuti ŵangelo ŵakulongozga ntchito ya kupharazga. (Chivumbuzi 14:6) Para tasuzgika Yehova wakuzgora mapemphero ghithu. Wangapangiska kuti Mkhristu munyake watovwire.
18. Kasi Yehova wakugwiliskira wuli ntchito mzimu wake utuŵa na Mazgu ghake kuti wazgore mapemphero gha ŵateŵeti ŵake?
18 Yehova Chiuta wakugwiliskiraso ntchito mzimu wake utuŵa na Mazgu ghake, Baibolo, kuti wazgore mapemphero gha ŵateŵeti ŵake. Para tikupempha kuti watovwire kuzizipizga masuzgo, wangatizgora mwa kutipa ulongozgi na nkhongono kwizira mu mzimu wake utuŵa. (2 Ŵakorinte 4:7) Kanandi mazgoro gha mapemphero ghithu ghakufuma mu Baibolo. Yehova wakutovwira kuti tisankhe vinthu mwamahara. Tingasanga malemba ghakovwira pa nyengo iyo tikusambira patekha ndiposo pa nyengo iyo tikuŵerenga mabuku gha Ŵakaboni ŵa Yehova nga ni buku lino. Para tili pa maungano, munthu munyake wangayowoya fundo ya mu Malemba yakovwira chomene, panji mulara wangayowoya fundo yakukhozga mwachitemwa.
19. Kasi tikwenera kukumbuka vichi para mapemphero ghithu ghakuwoneka nga ghakuzgoreka yayi?
19 Para Yehova wakuwoneka nga wakuchedwa kuzgora mapemphero ghithu, ndikuti wakutondeka kuzgora yayi. Kweni tikwenera kukumbuka kuti Yehova wakuzgora mapemphero mwakuyana na khumbo lake ndiposo pa nyengo yake. Wakumanya vyakusoŵa vithu ndiposo umo wangatovwilira makora kujumpha umo taŵene tikumanyira. Kanandi wakukhumba kuti tilutilire ‘kulomba, kupenja, na kukhung’uska.’ (Luka 11:5-10) Para tikulutilira kupempha, tikusimikizgira Chiuta kuti ivyo tikupempha tikuvikhumba nadi nakuti chipulikano chithu mwa iyo ntchanadi. Kweniso, Yehova wangazgora mapemphero ghithu mu nthowa iyo ise tingamanya yayi kuti wazgora. Mwachiyelezgero, para tikuyezgeka ndipo tapempha kuti Yehova watovwire, iyo pakutizgora wangawuskapo chiyezgo icho yayi, kweni wangatipa waka nkhongono zakuzizipizgira.
20. Chifukwa wuli tikwenera kupemphera nyengo zose?
20 Tikuwonga chomene kuti Mlengi wa vyose wali pafupi na wose awo ŵakumuchema mu unenesko. (Ŵerengani Salimo 145:18.) Ntheura tikwenera kupemphera nyengo zose, chifukwa pemphero ntchawanangwa chapadera icho Yehova watipa. Para tichitenge nthena, tisendelerenge kwa Yehova, uyo wakupulika mapemphero.


text: 24 Abrahamu wakachekura ndipo wakakhoma. Yehova wakatumbika Abrahamu mu vinthu vyose.+2 Abrahamu wakayowoya na muteŵeti wake mulara wakuluska wose ŵamunyumba yake, uyo wakendeskanga vyose ivyo wakaŵa navyo,+ wakati: “Ŵika woko lako kusi ku chigha chane.3 Nkhukhumba nikulapizge pamaso pa Yehova, Chiuta wa kuchanya na Chiuta wa charu chapasi, kuti uleke kutolera mwana wane muwoli mu ŵana ŵasungwana ŵa Ŵakenani, awo nkhukhala pakati pawo.+4 Kweni ulute ku charu chane na ku ŵabali ŵane,+ ukatolere mwanakazi mwana wane Yisake.”5 Kweni muteŵeti wakati kwa iyo: “Wuli usange mwanakazi wamukhumba yayi kuti nize nayo kuno? Kasi mwana winu nizakamuwezgere ku charu icho imwe mukafuma?”+6 Abrahamu wakati kwa iyo: “Ungayezganga kuwezgera mwana wane kura!+7 Yehova Chiuta wa kuchanya, uyo wakanitora ku nyumba ya adada na ku charu cha ŵabali ŵane,+ uyo wakayowoya nane na kulapa kwa ine+ kuti: ‘Charu+ ichi nichipelekenge ku mphapu* yako,’+ watumenge mungelo wake panthazi pako,+ ndipo wamumutolera nadi mwana wane muwoli ku charu chira.+8 Usange mwanakazi wamukhumba yayi kuti wize nayo kuno, mbwenu iwe wafwatuka ku chilapo ichi. Kweni kuwezgera mwana wane kura yayi.”9 Ntheura muteŵeti wakaŵika woko lake kusi ku chigha cha Abrahamu fumu yake na kulapa kwa iyo pa nkhani iyi.+10 Penepapo muteŵeti wakatora ngamila 10 za fumu yake na kwamba ulendo wake. Wakatoraso vinthu viwemi vinandi kwa fumu yake. Ndipo wakawuka kuluta ku Mesopotamiya, ku msumba wa Nahori.11 Wakati wafika pa chisimi cha maji kuwaro kwa msumba, wakajikamiska pasi ngamila. Yikaŵa nyengo ya mise, iyo ŵanakazi ŵakizanga kuzakateka maji.12 Penepapo wakati: “Yehova, Chiuta wa fumu yane Abrahamu, nkhumuŵeyani kuti munovwire mu zuŵa ili kuti vinthu vinendere makora, ndipo mulongore lusungu* kwa fumu yane Abrahamu.13 Wonani, nayimilira pano pa chisimi cha maji, ndipo ŵana ŵanakazi ŵa ŵanthu ŵa mu msumba ŵakwiza kuzakateka maji.14 Mphanyi vyachitika kuti mwali uyo nimupemphenge kuti, ‘Khizga chiŵiya chako nimwepo maji,’ ndipo iyo wazgorenge kuti, ‘Mwanipo, ndipo nimweskengeso ngamila zinu,’ uyu ndiyo waŵenge uyo mwasankhira muteŵeti winu Yisake. Na ichi nimanyenge kuti mwalongora lusungu* kwa fumu yane.”15 Wandamare kuyowoya, kukiza Rabeka, mwana wa Betuwelu.+ Betuwelu wakaŵa mwana wa Milika+ muwoli wa Nahori,+ munung’una wa Abrahamu. Rabeka wakayegha chiŵiya pa chiŵegha chake.16 Mwali uyu wakaŵa wakutowa chomene, mwali wambura kugonanapo na mwanalume. Wakakhilira mu chisimi na kuzuzga maji mu chiŵiya chake, ndipo wakakwera.17 Nyengo yeneyiyo, muteŵeti yura wakachimbira kukakumana nayo, wakati: “Nipako tumaji mu chiŵiya chako kuti nimwe.”18 Rabeka wakati: “Mwanipo fumu yane.” Ndipo wakakhizgira luŵiro chiŵiya chake mu woko lake na kumupa kuti wamwe.19 Wakati wamupa maji, wakati: “Nitekerengeso maji ngamila zinu m’paka zose zimwe.”20 Mwaluŵiro wakapungulira maji gha mu chiŵiya chake mu chakumweramo viŵeto. Ndipo wakamba kuchimbilira ku chisimi kanandi waka, kukateka maji m’paka ngamila zose zikamwa.21 Nyengo yose iyi, mwanalume uyu wakakhala waka chete na kumudodoliska chifukwa cha kuzizikika. Wakakhazganga kuti wawone usange Yehova wamovwira nadi pa ulendo wake uwu panji yayi.22 Ngamila zikati zamara kumwa, mwanalume uyu wakamupa Rabeka mphete yagolide ya pamphuno, uzito wake hafu ya shekele,* na makhoza ghaŵiri ghagolide, uzito wake mashekele* 10.23 Wakati: “Niphalira, kasi ndiwe mwana wa njani? Kasi ku nyumba ya awuso ghaliko malo ghakuti tikagoneko?”24 Iyo wakati: “Ndine mwana wa Betuwelu,+ uyo Milika wakababira Nahori.”+25 Wakatiso: “Tili na utheka na vyakurya vinandi vya viŵeto, tiliso na malo ghakugona.”26 Mwanalume uyu wakasindama na kusopa pamaso pa Yehova.27 Wakati: “Walumbike Yehova, Chiuta wa fumu yane Abrahamu, chifukwa wandaleke kulongora fumu yane lusungu* na kugomezgeka. Yehova wanilongozgera ku nyumba ya ŵabali ŵa fumu yane.”28 Ndipo mwali uyu wakachimbira na kuŵaphalira ŵamunyumba ya anyina vinthu ivi.29 Rabeka wakaŵa na mudumbu wake, zina lake Labani.+ Ntheura Labani wakachimbira kukakumana na mwanalume yura pa chisimi, kuwaro kwa msumba.30 Labani wakati wawona kuti mudumbu wake wali na mphete pa mphuno na makhoza mu mawoko ghake, kweniso wati wapulika mazgu gha Rabeka mudumbu wake, ghakuti: “Mwanalume uyu wanguyowoya vyakuti na vyakuti,” wakaluta kukakumana na mwanalume yura, apo wakaŵa wachali kwimilira na ngamila pafupi na chisimi.31 Nyengo yeneyiyo, wakati: “Zanga, iwe wakutumbikika na Yehova. Chifukwa wuli uchali kwimilira kuno kuwaro? Nanozga kale nyumba na malo gha ngamila.”32 Ntheura mwanalume yura wakaluta na kunjira mu nyumba, ndipo Labani wakasutura ngamila, wakazipa utheka na vyakurya. Kweniso wakiza na maji ghakugeziska malundi gha mulendo yura na malundi gha ŵanthu awo wakaŵa nawo.33 Kweni ŵakati ŵamuŵikira chakurya kuti warye, iyo wakati: “Niryenge yayi m’paka niyowoye dankha icho napukwa.” Ntheura Labani wakati: “Yowoya.”34 Penepapo iyo wakati: “Ndine muteŵeti wa Abrahamu.+35 Yehova wayitumbika chomene fumu yane, wayisambazga chomene, wayipa mberere na ng’ombe, siliva na golide, ŵateŵeti ŵanalume na ŵanakazi, kweniso ngamila na mbunda.+36 Ndipo Sara muwoli wa fumu yane wali kubabira fumu yane mwana msepuka mu uchekuru wake.+ Mwana uyu ndiyo fumu yane yimupenge vyose ivyo yili navyo.+37 Ntheura fumu yane yikanilapizga kuti: ‘Uleke kutolera mwana wane muwoli mu ŵana ŵasungwana ŵa Ŵakenani, awo nkhukhala mu charu chawo.+38 Kweni ulute ku nyumba ya adada na ku ŵabali ŵane,+ ndiko ukatolere mwana wane muwoli.’+39 Kweni nkhati kwa fumu yane: ‘Wuli usange mwanakazi wamukhumba yayi kuti nize nayo?’+40 Iyo wakati kwa ine: ‘Yehova, uyo nkhwenda pamaso pake,+ watumenge mungelo wake+ kuti wakulongozge ndipo wakovwirenge nadi pa ulendo wako. Ukamutolere muwoli mwana wane ku ŵabali ŵane, ku nyumba ya adada.+41 Ufwatukenge ku chilapo ichi para waluta ku ŵabali ŵane ndipo iwo ŵakakana kukupa mwanakazi. Apo ndipo ufwatukenge ku chilapo chako.’+42 “Ntheura nati nafika pa chisimi muhanya uno, nanguti: ‘Yehova, Chiuta wa fumu yane Abrahamu, usange munganovwira kuti ulendo wane uŵe uwemi,43 wonani nayimilira pano pa chisimi. Mphanyi vyachitika kuti para mwali+ wiza kuzakateka maji, ndipo ine nati, “Nipako tumaji mu chiŵiya chako kuti nimwe,”44 ndipo usange iyo watenge, “Mwanipo, ndipo nitekerengeso ngamila zinu.” Mwanakazi uyu ndiyo waŵe uyo Yehova wasankhira mwana wa fumu yane.’+45 “Nindamare kuyowoya mu mtima wane, nanguwona Rabeka wakwiza na chiŵiya chake pa chiŵegha. Ndipo wangukhilira mu chisimi na kwamba kuteka maji. Ine nanguti kwa iyo: ‘Nipako maji nimwe.’+46 Mwaluŵiro wangukhizga chiŵiya chake pa chiŵegha, wanguti: ‘Mwanipo,+ ndipo nimweskengeso ngamila zinu.’ Ntheura nangumwa ndipo wangumweskaso ngamila.47 Pamanyuma nangumufumba kuti, ‘Kasi ndiwe mwana wa njani?’ ndipo wanguzgora kuti, ‘Ndine mwana wa Betuwelu, uyo Milika wakababira Nahori.’ Ntheura nanguŵika mphete pa mphuno yake na kumuvwalika makhoza mu mawoko ghake.+48 Ndipo nangusindama na kusopa pamaso pa Yehova na kulumba Yehova, Chiuta wa fumu yane Abrahamu,+ uyo wangunilongozga nthowa yakwenelera kuti nizakatore mwana msungwana wa mubali wa fumu yane kuŵa muwoli wa mwana wake.49 Sono muniphalire usange mukukhumba kulongora fumu yane lusungu* na kugomezgeka. Para yayi, niphalirani, mwakuti nimanye uko ninganjilira.”*+50 Penepapo Labani na Betuwelu ŵakazgora kuti: “Ichi chafuma kwa Yehova. Tingazomera panji kukana yayi.*51 Rabeka uyu apa. Mutora ulutenge nayo, wakaŵe muwoli wa mwana wa fumu yako, nga umo Yehova wayowoyera.”52 Muteŵeti wa Abrahamu wakati wapulika mazgu agha, nyengo yeneyiyo wakajikama na kusindamira pasi pamaso pa Yehova.53 Muteŵeti yura wakamba kufumiska vinthu vyasiliva, vyagolide, na malaya, wakamupa Rabeka. Wakapelekaso vinthu vyakuzirwa kwa mudumbu wake na kwa anyina.54 Pamanyuma, iyo na ŵanthu awo wakaŵa nawo ŵakarya na kumwa, ndipo ŵakagona kwenekura.Wakati wawuka namulenji, muteŵeti uyu wakati: “Nizomerezgani kuti niwelere kwa fumu yane.”55 Mudumbu wake na anyina ŵakati: “Lekani mwali wakhale nase panji mazuŵa 10 pera. Pamanyuma wangaluta.”56 Kweni iyo wakati: “Lekani kunichedweska, pakuti Yehova wanovwira kale pa ulendo wane. Nizomerezgani kuti nilutenge kwa fumu yane.”57 Ntheura iwo ŵakati: “Tiyeni timucheme mwali kuti timufumbe yekha.”58 Ŵakamuchema Rabeka, ndipo ŵakati kwa iyo: “Kasi ulutenge na munthu uyu?” Iyo wakazgora kuti: “Enya, nilutenge.”59 Ntheura ŵakamupelekezga mudumbu wawo Rabeka+ na mulezi* wake,+ kweniso muteŵeti wa Abrahamu na ŵanthu ŵake.60 Ŵakatumbika Rabeka, ŵakati kwa iyo: “Wamudumbu withu, uŵe nyinawo wa vikwivikwi,* ndipo mphapu* yako yipoke chipata* cha awo ŵakuyitinkha.”+61 Kufuma apo, Rabeka na ŵateŵeti ŵake ŵanakazi ŵakawuka na kukwera ngamila na kulondezga mwanalume yura. Ntheura muteŵeti yura wakatora Rabeka na kuluta.62 Sono Yisake wakizira ku nthowa ya ku Beyere-lahayi-royi,+ chifukwa wakakhalanga mu charu cha Negebu.+63 Yisake wakaluta ku munda namise kukalanguruka.*+ Wakati winuska maso ghake, wonani, wakawona kuti kukwiza ngamila.64 Rabeka wakati winuska maso ghake, wakawona Yisake ndipo mwaluŵiro wakakhira pa ngamila.65 Wakati kwa muteŵeti: “Ni njani mwanalume yura wakwenda mu munda kuzakakumana nase?” Muteŵeti wakati: “Ni fumu yane.” Ntheura Rabeka wakatora chidiko chake na kudika kumutu.66 Ndipo muteŵeti wakaphalira Yisake vyose ivyo wakachita.67 Penepapo Yisake wakanjizga mwali uyu mu hema la Sara, anyina.+ Umu ndimo Yisake wakatolera Rabeka kuŵa muwoli wake. Wakamutemwa chomene,+ ndipo wakasanguluskika pamanyuma pa nyifwa ya anyina.+