text:
Pajumpha Vyaka 100 Kutuliya po Ufumu Ukwambiya Kuwusa!
“Chiuta wachimangu . . . wakupaseni chinthu chechosi chamampha kuti muchiti khumbu laki.”—ŴAH. 13:20, 21.
SUMU: 16, 14
1. Kumbi Yesu wayiwonanga wuli ntchitu yakupharazga? Konkhoskani.
YESU wayanjanga kukamba va Ufumu waku Chiuta. Mwakuyanana ndi vo Bayibolu likamba, iyu wakambanga ukongwa va Ufumu kuluska nkhani yinyaki yeyosi. Mwakuyeruzgiyapu, wanguzumbuwa Ufumu maulendu ngakujumpha 100 pa nyengu yo wapharazganga pacharu chapasi. Kukamba uneneska, Ufumu yenga nkhani yakuzirwa ukongwa kwaku Yesu.
2. Kumbi patenere kuti penga ŵanthu alinga pa nyengu yo Yesu wangupereka dangu lo lisanirika pa Mateyu 28:19, 20, ndipu nchifukwa wuli tikamba viyo? (Wonani mazu ngamumphata.)
2 Yesu wati wayuka, wangukumana ndi apharazgi a Ufumu akujumpha 500. (1 Ŵakor. 15:6) Patenere kuti mphanyengu yeniyi po Yesu wangupereka dangu lakuti uthenga wa Ufumu upharazgiki ku “ŵanthu amitundu yosi.” Iyi yenga ntchitu yakusuzga pa nyengu yo. * Ntchitu yakupharazga yakhumbikanga kugwirika mpaka “ku umari wa mgonezi.” Ivi ndivu vachitika nadi. Tikayika cha kuti namwi muchitaku ntchitu iyi.
3. Kumbi ndi vinthu vitatu nivi vo vatiwovya kupharazga uthenga wamampha?
3 Wati wapereka dangu lakupharazga, Yesu wangukambiya akusambira ŵaki kuti: “Nde namwi.” (Mat. 28:20) Mwaviyo, ntchitu iyi yichitika mwakulongozgeka ndi iyu. Chiuta watipasa “chinthu chechosi chamampha” kuti tifiski dangu ili. (Ŵah. 13:20, 21) Mu nkhani iyi, tikambiskanengi vinthu vitatu mwa vinthu vamampha vo Chiuta watipasa. Vinthu vaki ndi ivi: (1) vidya vakupharazgiya, (2) nthowa zo tigwiriskiya ntchitu pakupharazga (3) vo tisambizika. Chakwamba, tiyeni tikambiskani vidya vinyaki vo tagwiriskiya ntchitu vyaka 100 vo vajumpha.
CHIUTA WAPASA ATEŴETI ŴAKI VIDYA VAKUPHARAZGIYA
4. Nchifukwa wuli tigwiriskiya ntchitu vidya vakupambanapambana pa ntchitu yidu yakupharazga?
4 Yesu wanguyeruzgiya “mazu nga Ufumu” ndi mbewu yo yapandika pa dongu lakupambanapambana. (Mat. 13:18, 19) Mlimi wangagwiriskiya ntchitu vidya vakupambanapambana kuti wanozgi munda waki ndi chilatu chakuti mbewu zime umampha. Mwakuyanana waka, kwa vyaka vinandi, Chiuta watipasa vidya kuti tiwovyi ŵanthu anandi kulonde uthenga wa Ufumu. Vidya vinyaki tinguvigwiriskiya ntchitu kwa nyengu yimanavi kweni vinyaki teche kuvigwiriskiya ntchitu mpaka sonu. Kweni vidya vosi vatiwovya kuti tipharazgengi mwalusu.
5. Kumbi kadi lakupharazgiya lenga wuli, ndipu aligwiriskiyanga wuli ntchitu?
5 Mu 1933, apharazgi a Ufumu angwamba kugwiriskiya ntchitu kadi lakupharazgiya. Kadi ili linguwovya anandi kuti ayambi kupharazga. Lenga limana ndipuso lenga ndi uthenga ufupi wa m’Bayibolu. Nyengu ndi nyengu atuzanga kadi linyaki lo laŵanga ndi uthenga unyaki. Uthenga waki wenga upusu. M’bali C. W. Erlenmeyer wenga ndi vyaka 10 po wangwamba kugwiriskiya ntchitu kadi lakupharazgiya. Iyu wangukamba kuti: “Pa kadi ili penga mazu ngakuti, ‘Kumbi mungayanja kuŵerenga kadi ili?’ Asani munthu waŵerenga, tamupasanga mabuku mbwenu tiluta.”
6. Kumbi kadi lakupharazgiya laŵawovyanga wuli apharazgi?
6 Kadi lakupharazgiya lawovyanga munthowa zinandi. Apharazgi anyaki ŵenga ndi soni ndipu chinanga kuti akhumbisiskanga kupharazga kweni aziŵanga cha vakukamba. Anyaki ŵengavi soni. Yiwu akambiyanga munthu vinthu vinandi kwa nyengu yimanavi, kweni akambanga mwalusu cha. Kadi ili lawovyanga apharazgi kukamba uthenga upusu.
7. Kumbi anyaki akumananga ndi masuzgu wuli pakugwiriskiya ntchitu kadi?
7 Chinanga kuti kadi ili latiwovyanga, kweni takumananga ndi masuzgu. Mzichi Grace A. Estep wangukamba kuti: “Nyengu zinyaki, ŵanthu atifumbanga kuti, ‘Kumbi kadi ili likambanji? Mungandikambiya ŵaka cha uthenga waki?’” Kweniso, anyaki aŵerenganga cha uthenga wo wenga pakadi. Anyaki aŵanaŵananga kuti kadi ili ndawu ndipu alondanga ndi kujara chisasa. Ndipu asani munthu ngwakususka, wakeluwanga. Chinanga kuti akumananga ndi masuzgu yanga, kweni kadi laŵawovyanga kuti apharazgiyengi ŵanthu. Laŵawovyanga so kuti ŵanthu aziŵengi kuti yiwu mbapharazgi a Ufumu.
8. Konkhoskani mo apharazgi agwiriskiyanga ntchitu giramafoni. (Wonani chithuzi cho che papeji 26.)
8 Vyaka va m’ma 1930 ndi m’ma 1940, apharazgi angwamba kugwiriskiya ntchitu giramafoni. Abali anyaki anguyipasa zina lakuti Aroni chifukwa ndiyu yalongoronga m’malu mwawu. (Ŵerengani Chituwa 4:14-16.) Mupharazgi waŵikangapu nkhani ya m’Bayibolu ya maminiti 4 ndi hafu kuti munthu wavwisiyi. Pavuli paki, wamupaskanga mabuku. Nyengu zinyaki, banja losi lavwisiyanga uthenga wa m’Bayibolu. Mu 1934, wupu wa Watch Tower Society ungwamba kupanga magiramafoni kuti agwiriskiyengi ntchitu mu upharazgi. Pavuli paki, abali angujambula nkhani zakukwana 92.
9. Kumbi giramafoni yinguwovya wuli?
9 Hillary Goslin wati wavwa nkhani ya m’Bayibolu, wangubweleka giramafoni kwa sabata yimoza kuti wakapharazgiyi anyaki uthenga wa Ufumu. Ivi vinguwovya kuti ŵanthu anandi asambiri uneneska ndipu angubatizika. Pati pajumpha nyengu, ŵana ŵaŵi anthukazi aku Hillary angusere Sukulu ya Giliyadi ndipu angwamba kuchita umishonale m’charu chinyaki. Nge kadi lakupharazgiya, giramafoni nayu yinguwovya ŵanthu anandi kuti ayambi kupharazga. Pavuli paki, Yehova wangwamba kugwiriskiya ntchitu Sukulu ya Uteŵeti Waku Chiuta kuti wasambizi ŵanthu ŵaki mo angapharazgiya.
NTHOWA ZAKUPHARAZGIYA UTHENGA WAMAMPHA
10, 11. Kumbi nyuzipepala ndi wayilesi avigwiriskiyanga wuli ntchitu pakupharazga uneneska wa m’Bayibolu, ndipu nchifukwa wuli nthowa izi zenga zamampha ukongwa?
10 Mwakulongozgeka ndi Fumu, ŵanthu aku Chiuta agwiriskiya ntchitu nthowa zakupambanapambana ndi chilatu chakuti apharazgiyi ŵanthu anandi. Nthowa izi zenga zakukhumbika ukongwa pa nyengu yo ‘antchitu ŵenga amanavi.’ (Ŵerengani Mateyu 9:37.) Mu vyaka va m’ma 1900, abali agwiriskiyanga ntchitu nyuzipepala kuti apharazgiyi ŵanthu anandi mu vigaŵa vo ŵanthu aku Yehova ŵenga amanavi. Sabata yeyosi, Charles Taze Russell watumizanga nkhani ya m’Bayibolu ku wupu wa manyuzipepala. Pavuli paki, wupu uwu watumizanga nkhani izi kwa akulemba nyuzipepala ku United States, Canada ndi ku Europe. Kuzifika mu 1913, nkhani za M’bali Russell zingusindikizika mumanyuzipepala ngakukwana 2,000 ndipu ŵanthu pafupifupi 15,000,000 aziŵerenganga.
11 M’bali Russell wati wafwa, abali angwamba kugwiriskiya ntchitu wayilesi pakupharazga uthenga wamampha. Pa 16 April, 1922, Joseph F. Rutherford wangukamba nkhani yaki yakwamba pa wayilesi, ndipu ŵanthu pafupifupi 50,000 anguvwisiya. Pavuli paki, pa 24 February, 1924, gulu laku Yehova lingwamba kupharazga pa wayilesi yawu yo yenga ndi zina lakuti WBBR. Pakukamba za nthowa iyi, Chigongwi cha Alinda cha December 1, 1924 chingukamba kuti: “Tiwona kuti wayilesi yiwovyengi ukongwa pakupharazgiya ŵanthu uneneska kuluska nthowa yinyaki yeyosi yo tikugwiriskiyapu ntchitu.” Nge mo venge ndi nyuzipepala, wayilesi yinguwovya ukongwa kuti ŵanthu anandi avwi uneneska m’malu ngo apharazgi a Ufumu ŵenga amanavi.
12. (a) Kumbi mutanja kupharazga m’malu nanga? (b) Nchinthu wuli cho chingakuwovyani kuti muleki kuchita mantha kupharazga m’malu ngo musanirika ŵanthu anandi?
12 Sonu gulu laŵika ukongwa mtima pa nthowa yakupharazgiya m’malu ngo musanirika ŵanthu anandi. Mwakuyeruzgiyapu, tichiskika kuti tipharazgengi pa siteji ya basi, pajiti, malu ngo ŵanthu amikapu magalimotu, mumatawuni ndi mumisika. Asani muchita mantha kupharazga m’malu yanga, pemphani Yehova kuti wakuwovyeni. Kweniso, ŵanaŵaniyani vo wakuwonere dera munyaki zina laki Angelo Manera Jr. wangukamba. Iyu wanguti: “Tawonanga kuti nthowa yeyosi yakupharazgiya yo yatuwa ndi nthowa yinyaki yakuteŵete Yehova, yakulongore kuti titimugomezga kweniso kuti titimuvwiya. Takhumbisiskanga kujipereka kuti timuteŵete munthowa yeyosi yo wangakamba.” Asani Yehova watiwovya kuti tileki kuchita mantha ndipu tigwiriskiya ntchitu nthowa zifya zakupharazgiya, timugomezgengi ukongwa ndipuso tiŵengi apharazgi alusu.
13. Kumbi webusayiti yidu ya jw.org yitovya wuli, ndipu ndi vinthu vamampha nivi vo mwakumana napu navu asani mukambiya ŵanthu za webusayiti iyi?
13 Apharazgi anandi atanja kukambiya ŵanthu kuti aluti pa webusayiti yidu ya jw.org. Pa webusayiti iyi angakopa mabuku mu vineneru vakujumpha 700. Zuŵa lelosi, ŵanthu akujumpha 1,600, 000 aluta pa webusayiti yidu. Nge mo venge ndi wayilesi, webusayiti yidu yitovya ŵanthu anandi kuti avwi uthenga wamampha chinanga ndi muvigaŵa vakumizi.
KUSAMBIZA WO APHARAZGA UTHENGA WAMAMPHA
14. Kumbi apharazgi a Ufumu akhumbikanga kusambizikanji, ndipu ndi sukulu niyi yo yaŵawovya kuti aŵi asambizi alusu?
14 Takambiskana waka vidya ndi nthowa zimanavi zo tigwiriskiya ntchitu pakupharazga uthenga wamampha. Kweni apharazgi akhumbikanga kusambizika mo angapharazgiya. Mwakuyeruzgiyapu, nyengu zinyaki munthu wasuskanga vo wavwa pa giramafoni. Penipo anyaki akhumbanga kuziŵa vinandi. Mwaviyo, apharazgi akhumbikanga kuziŵa mo angakambiskiyana mwalusu ndi munthu wakususka. Kweniso akhumbikanga kuziŵa mo angasambiziya mwalusu munthu yo wazomera kuŵerenga kadi lakupharazgiya. Mwakulongozgeka ndi mzimu waku Chiuta, Nathan H. Knorr wanguwona kuti apharazgi akhumbikanga kusambizika mo angakambiskiyana ndi ŵanthu mu uteŵeti. Mwaviyo, kwambiya mu 1943, mipingu yingwamba kuchita Sukulu ya Uteŵeti Waku Chiuta. Sukulu iyi yatiwovya kuti tiŵi asambizi alusu.
15. (a) Kumbi ndi vinthu wuli vo vinguchitikiya anyaki pakukamba nkhani mu Sukulu ya Uteŵeti Waku Chiuta? (b) Kumbi mazu ngo Yehova wakukamba pa Sumu 32:8 ngakuwovyani wuli?
15 Anyaki vinguŵatole nyengu kuti aziŵiriyi kukamba nkhani pa gulu. Mwakuyeruzgiyapu, Julio S. Ramu wangukamba vo vinguchitika pa nyengu yo wakambanga nkhani yaki yakwamba musukulu mu 1944. Nkhani yaki yakambanga zaku Doege yo wazumbulika mu mavesi ngankhondi pe m’Bayibolu. Julio wanguti: “Makongonu, manja ndi minyu ngangu vingwamba kunjekeme ukongwa.” Julio wangukamba so kuti wakhumbikanga kukamba nkhani yaki kutuliya pa mavesi ngankhondi ngenanga. Iyu wanguti: “Ndingukamba nkhani yangu maminiti ngatatu. Ivi ndivu vingundichitikiya po ndakambanga nkhani yangu yakwamba, kweni ndinguleka cha.” Ŵana nawu aserenga sukulu, chinanga kuti venga vakusuzga kuti akambi nkhani pa gulu. Angelo Manera yo tamukambapu kali wangukonkhoska vo vinguchitikiya mwana munyaki munthurumi yo wangusere sukulu yeniyi. Angelo wangukamba kuti: “Mwana uyu wenga ndi mantha ukongwa ndipu wati wayamba kukamba nkhani wangwamba kuliya. Kweni wanguleka cha. Wangulutiriya kuliya mpaka po wangumaliziya nkhani yaki.” Panyaki mutondeka kumuka pa maunganu chifukwa chakuti mwe ndi soni pamwenga muwona kuti mungafiska cha. Asani ndi viyo, pemphani Yehova kuti wakuwovyeni kuti muleki kuja ndi soni. Wakuwovyeningi nge mo wanguwovye anyaki wo angwamba kusere Sukulu ya Uteŵeti Waku Chiuta.
16. Kumbi chilatu cha Sukulu ya Giliyadi chenga chakuti wuli (a) kali (b) kwambiya mu 2011?
16 Ŵanthu aku Yehova ŵe ndi sukulu zinandi kupatuwaku Sukulu ya Uteŵeti Waku Chiuta. Kweniso te ndi Sukulu ya Giliyadi. Amishonale ndi anyaki ayanduwa ukongwa ndi sukulu iyi. Kali sukulu iyi yawovyanga abali ndi azichi kuti aje ndi mtima wakukhumba kupharazga. Sukulu ya Giliyadi yingwamba mu 1943. Kwambiya mu chaka ichi, abali ndi azichi akujumpha 8,500 asere sukulu iyi. Abali ndi azichi yaŵa ateŵetiyapu mu vyaru pafupifupi 170. Kwambiya mu 2011, wo adanika ku sukulu iyi mbabali ndi azichi wo ŵe mu uteŵeti wapade nge apayiniya apade, akuwonere dera, wo ateŵete pa Beteli pamwenga amishonale wo ŵechendasere sukulu iyi.
17. Kumbi sukulu ya Giliyadi yawovya wuli?
17 Kumbi sukulu iyi yawovya wuli? Ŵanaŵaniyani vo vinguchitika ku Japan. Mu August 1949, m’charu ichi apharazgi akwananga cha 10. Kukumaliya kwa chaka ichi, amishonale 13 wo angusere Sukulu ya Giliyadi angutumizika ku Japan ndipu apharazganga mwaphamphu. Mazuŵa nganu, ku Japan kwe apharazgi pafupifupi 216,000 ndipu apharazgi pafupifupi 90,720 achita upayiniya.
18. Zumbuwanipu masukulu nganyaki ngo te nangu.
18 Masukulu nganyaki ngawovya ŵanthu aku Yehova kuti aje akukhwima mwauzimu kweniso kuti apharazgengi mwalusu. Masukulu yanga ndi: Sukulu ya Uteŵeti wa Ufumu, Sukulu ya Uteŵeti wa Upayiniya, Sukulu ya Apharazgi a Ufumu, Sukulu ya Akuwonere Madera ndi Awolu Ŵawu ndipuso Sukulu ya Ŵanthu a mu Komiti ya Nthambi ndi Awolu Ŵawu. Kukamba uneneska, Fumu yilutirizga kuwovya ŵanthu ŵaki.
19. (a) Kumbi Charles Taze Russell wangukambanji vakukwaskana ndi ntchitu yakupharazga? (b) Kumbi ivi vichitika nadi?
19 Pajumpha vyaka 100 kutuliya po Ufumu waku Chiuta ukwambiya kuwusa. Fumu yidu Yesu Khristu yilutirizga kutisambiza. Mu 1916 Charles Taze Russell we pafupi kufwa, wangukamba kuti kunthazi ntchitu yakupharazga yazamugwirika ukongwa. Iyu wangukambiya m’bali munyaki kuti: “Ntchitu yiluta panthazi ukongwa ndipu yilutiriyengi kuluta panthazi chifukwa peche ntchitu yikulu yakupharazga ‘uthenga wa ufumu pacharu chosi chapasi.’” (Buku la Faith on the March, peji 69, likulembeka ndi A. H. Macmillan) Iyu waneneskanga! Tiwonga ukongwa kuti Chiuta wachimangu weche kutipaska vo vikhumbika pakuchita ntchitu yakukondweska ukongwa iyi. Iyu watitipaska “chinthu chechosi chamampha” kuti tifiski khumbu laki.
^ ndimi 2 Ŵanthu wosi wo ŵengapu pa nyengu iyi atenere kuti anguja Akhristu. Nchifukwa wuli tikamba viyo? Chifukwa mu kalata yo wangulembe Akorinte, Paulo wanguŵakamba kuti “abali 500.” Iyu wangukamba so kuti: “Anandi [mwa ŵanthu yaŵa] ŵeche ndi umoyu mpaka msanawale, kweni anyaki akugona mu nyifwa.” Mwaviyo, viwoneka kuti Paulo ndi Akhristu anyaki, aŵaziŵanga ŵanthu anandi wo anguvwa ndi makutu ngawu Yesu wachipereka dangu lakuti apharazgengi.


c: text/html

text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
11 Ponya chingwa chako pa maji,+ pakuti uzamuchisangaso para pajumpha mazuŵa ghanandi.+
2 Gaŵirako ŵanthu 7 panji 8,+ pakuti ukumanya yayi suzgo iyo yiŵenge pa charu chapasi.
3 Para mabingu ghazura maji, ghakupungulira vula pa charu chapasi. Usange khuni lawa kumwera panji kumpoto, apo khuni lawira ndipo liŵenge.
4 Uyo wakulaŵilira mphepo waseŵenge yayi mbuto, ndipo uyo wakulaŵiska pa mabingu wavunenge kanthu chara.+
5 Nga umo ukumanyira yayi umo mzimu ukugwilira ntchito mu viwangwa vya mwana mukati mwa mwanakazi wanthumbo,+ ntheuraso ukumanya yayi mulimo wa Chiuta waunenesko, uyo wakuchita vinthu vyose.+
6 Seŵa mbuto yako mulenji, ndipo ungapumuzganga chara woko lako m’paka mise,+ pakuti ukumanya yayi iyo yichitenge makora, kwali ni iyi panji iyo, panyake zose ziŵiri zichitenge makora.
7 Ungweru nguwemi, ndipo ntchiwemi kuti maso ghawone dazi.
8 Pakuti usange munthu wangakhala na umoyo vyaka vinandi, mulekani wasangwe navyo vyose.+ Kweni wakumbukenge kuti mazuŵa ghachisi ghangaŵa ghanandi. Vyose ivyo viŵengeko ni vyawaka pera.+
9 Sekelera, iwe muwukirano, apo uchali muchoko, ndipo mtima wako ukondwe mu mazuŵa gha uwukirano wako. Londezga nthowa za mtima wako, luta uko maso ghako ghakukutolera. Kweni manya kuti Chiuta waunenesko wazamukweruzga pa vinthu vyose ivi.+
10 Ntheura, uskako suzgo ku mtima wako, ndipo sezgera kutali na thupi lako vinthu vyakupweteka, pakuti uwukirano na unyamata ni vyawaka.+
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Mupharazgi 11
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Muphweriyengi ndi Ŵanthu wo Mucheza Nawu M’mazuŵa Nganu Ngakumaliya
“Mabwezi ngaheni ngananga mijalidu yamampha.”
SUMU: 73, 119
1. Kumbi tija mu mazuŵa wuli?
TIJA mu nyengu yakusuzga ukongwa. Bayibolu likamba kuti nyengu iyi ndi “mazuŵa ngakumaliya” ndipu yingwamba mu chaka cha 1914. Mu nyengu iyi, muchitika vinthu viheni ukongwa kuluska vo vachitikanga chaka ichi chechendafiki. (2 Tim. 3:1-5) Charu chilutiriyengi kunangika chifukwa Bayibolu lingukamba kuti ‘ŵanthu aheni ndi achinyengu ahenekiyengihenekiyengi.’
2. Kumbi ŵanthu anandi atanja vinthu wuli? (Wonani chithuzi cho che pachanya.)
2 Ŵanthu anandi atanja kuwonere pamwenga kuchita ndewu, ureŵi, vamzimu ndi vinthu vinyaki vo Chiuta wakana. Mwakuyeruzgiyapu, kanandi pa Intaneti, pa TV, m’mavidiyo, m’magazini, m’mabuku akonkhoska ndewu ndi ureŵi nge kuti vamampha. Ndipu m’vyaru vinyaki, vinthu vo kali boma latingi viheni sonu lizomerezga. Asani maboma ngazomerezga ching’anamuwa kuti Chiuta wazomerezga cha.
3. Kumbi ŵanthu wo ayesesa kulondo fundu zaku Chiuta charu chitiŵawona wuli?
3 Akhristu akwambiriya akananga vakusangaluska viheni. Ndichu chifukwa chaki ŵanthu aŵanenanga ndi kuŵatombozga. Wakutumika Petro wangukamba kuti: ‘Chifukwa chakuti muleka kutchimbiya nawu pamoza mu mijalidu yiheni, ŵanthu atikuvwisani cha, mwaviyo, atikunyozani.’ (1 Pet. 4:4) Sonu napu, ŵanthu wo ayesesa kulondo fundu zaku Chiuta, charu chitiŵavwisa cha. Bayibolu likamba kuti “wosi wo akhumba kuja ndi umoyu wakopa Chiuta mwaku Khristu Yesu, nawu so atombozgekengi.”
“MABWEZI NGAHENI NGANANGA MIJALIDU YAMAMPHA”
4. Kumbi Bayibolu litititcheŵeska kuti tileki kuchitanji?
4 Bayibolu litcheŵeska ŵanthu wo akhumba kuchita khumbu laku Chiuta kuti angayanjanga charu cha ndi vo vichitika m’charu. (Ŵerengani 1 Yohane 2:15, 16.) Visopa, andali, amalonda ndi nthowa zo apharazgiya uthenga wawu nge TV, wayilesi pamwenga manyuzipepala, vilongozgeka ndi “Chiuta wa mgonezi wunu,” Satana Diabolo. (2 Ŵakor. 4:4; 1 Yoh. 5:19) Chifukwa ndisi Akhristu, titenere kuphwere ndi ŵanthu wo ticheza nawu. Mazu Ngaku Chiuta ngakamba kuti: “Mungarandizgikanga cha. Mabwezi ngaheni ngananga mijalidu yamampha.”
5, 6. Mbayani wo tikhumbika cha kucheza nawu, ndipu nchifukwa wuli?
5 Kuti mijalidu yidu yamampha yileki kunangika, titenere cha kucheza ukongwa ndi ŵanthu wo achita vinthu viheni. Ŵanthu yaŵa angaŵa Akaboni pamwenga ŵanthu wo mbakaboni cha. Asani Mkhristu wachita ubudi ukulu ndipu wakana kulapa, titenere kuleka kucheza nayu.
6 Asani tingacheza ndi ŵanthu wo akana kuvwiya marangu ngaku Chiuta, nasi tingayamba kuchita vo yiwu achita kuti tiŵakondwesi. Mwakuyeruzgiyapu, asani tingayamba kwanjana ukongwa ndi ŵanthu wo achita ureŵi, nasi tingayamba kuchita ureŵi. Ivi vachitikiyapu Akhristu anyaki. Ndipu anyaki mwaku yiwu asezgeka chifukwa cha kuleka kulapa. (1 Ŵakor. 5:11-13) Asani angaleka kulapa, angayanana ndi vo Petro wangukamba.
7. Kumbi mbayani wo tingasankha kuja nawu pa ubwezi?
7 Chinanga kuti tikhumbika kuŵachitiya vinthu vamampha ŵanthu wo aleka kuvwiya marangu ngaku Chiuta, kweni titenere cha kwanjana nawu ukongwa. Mwaviyo, kungaŵa kunanga asani Kaboni waku Yehova wangachita chibwezi ndi munthu yo ndi Kaboni cha kweniso yo waleka kulondo fundu zaku Chiuta. Kuvwiya Chiuta nkhwakukhumbika ukongwa kuluska kwanjika ndi ŵanthu wo aleka kulondo marangu ngaku Yehova. Titenere kwanjana ndi ŵanthu wo achita khumbu laku Chiuta. Yesu wangukamba kuti: “Weyosi yo wachita khumbu laku Chiuta, mweniyo ndiyu m’bali wangu, mzichi wangu ndi ama ŵangu.”
8. Kumbi ndi vinthu wuli vinguchitikiya Ayisraele chifukwa cha kucheza ndi ŵanthu aheni?
8 Ayisraele angukumana ndi masuzgu chifukwa cha kucheza ndi ŵanthu aheni. Yehova wanguŵataska ku Egipiti ndi kuŵasereza M’charu Chakulayizgika. Pavuli paki, wanguŵakambiya vo akhumbikanga kuchita ndi ŵanthu a mitundu yinyaki, kuti: “Mungagwadiyanga achiuta ŵawu cha pamwenga kuŵateŵete, ndipu mungachitanga vo yiwu achita cha. Kweni muphwanyi achiuta ŵawu ndi vipilala vawu vakupaturika. Muteŵetiyengi Yehova Chiuta winu.” (Chit. 23:24, 25) Kweni Ayisraele angumuvwiya cha Chiuta. (Sumu 106:35-39) Chifukwa chakuti anguleka kugomezgeka kwaku Chiuta, Yesu wanguŵakambiya kuti: “Nyumba yinu yalekeka.” (Mat. 23:38) Yehova wanguŵaleka Ayisraele ndipu wangwamba kutumbika mpingu ufya wachikhristu.
MUPHWERIYENGI VO MUWONA NDI KUŴERENGA
9. Nchifukwa wuli vinthu vo vituŵa pa TV, Intaneti ndi m’manyuzipepala vingaja viheni kwa Mkhristu?
9 Vinthu vinandi vo vituŵa pa TV, Intaneti ndi m’manyuzipepala vingatimbanyizga ubwezi widu ndi Chiuta. Vinthu ivi vingatiwovya cha kuja pa ubwezi ndi Yehova ndi kugomezga malayizgu ngaki. Kweni vilongo waka uheni wo we m’charu chaku Satana. Mwaviyo, titenere kuphwere ukongwa kuti tileki kusankha vinthu vo vingachitiska kuti tije ndi ‘makhumbiru nga charu.’
10. Nchinthu wuli cho chazamuchitikiya vinthu viheni vo ŵanthu aŵerenga ndi kuwonere?
10 Pambula kuswera, kwazamuŵavi vinthu viheni vo ŵanthu aŵerenga ndi kuwonere. Vosi ivi vazamutuzgikapu pa nyengu yo charu chaku Satana chazamubwangandulikiya. Mazu Ngaku Chiuta ngakamba kuti: “Charu chiluta ndi makhumbiru ngaki, kweni yo wachita khumbu laku Chiuta, wajengi kwamuyaya.” (1 Yoh. 2:17) Mwakuyana waka, wakulemba sumu munyaki wangukamba kuti: “Ŵanthu aheni adumulikengi, kweni wo alindizga Yehova aharengi charu. Akuzika aharengi charu, ndipu akondwengi mu chimangu chikuru.” Kumbi azamulonde vitumbiku ivi kwa utali wuli? “Arunji azamuhara charu ndipu azamujamu kwamuyaya.”
11. Kumbi Chiuta wapereka wuli chakurya chauzimu ku ŵanthu ŵaki?
11 Mwakupambana ndi vinthu vo charu chipanga, gulu laku Yehova lipanga vinthu vo vitovya ŵanthu kuti azilonde umoyu wamuyaya. Yesu wanguromba kwaku Yehova kuti: “Umoyu wamuyaya azakuwusaniya asani asambira ndi kuziŵa imwi, Chiuta yija wauneneska, ndi Yesu Khristu yo mungutuma.” (Yoh. 17:3) Kuporote mu gulu laki, Yehova watitipaska chakurya chinandi chauzimu kuti chitiwovyi. Te ndi mwaŵi ukongwa kuti te ndi magazini, mabuku, timabuku, mavidiyo ndi Webusayiti. Vinthu ivi vilutiska panthazi kusopa kwauneneska. Kweniso, gulu laku Chiuta lititipaska chakurya chauzimu kuziya pa maunganu. Akaboni aku Yehova awungana mu mipingu yakujumpha 110,000 pacharu chosi chapasi. Pa maunganu yanga kweniso pa unganu wadera ndi wachigaŵa tisambira fundu za m’Bayibolu zo zititiwovya kugomezga ukongwa Chiuta ndi malayizgu ngaki.
KUTO PAMWENGA KUYIRWA ‘MWA AMBUYA’
12. Kumbi Bayibolu ling’anamuwanji asani likamba kuti ‘titongi pamwenga kuyirwa mwa Ambuya’?
12 Akhristu wo akhumba kuto pamwenga kuyirwa ndiwu akhumbika ukongwa kuphwere ndi ŵanthu wo acheza nawu. Mazu Ngaku Chiuta ngakamba kuti: “Mungamangikanga mu goli ndi ŵanthu ambula chivwanu cha. Kumbi pe kukoliyana wuli pakati pa urunji ndi kuleka kuvwiya marangu? Pamwenga pe kukoliyana wuli pakati pa ukweru ndi mdima?” (2 Ŵakor. 6:14) Bayibolu likamba kuti ateŵeti aku Chiuta akhumbika kuto pamwenga kuyirwa ‘mwa Ambuya.’ Ivi ving’anamuwa kuti atenere kutorana ndi munthu wakubatizika yo walondo visambizu va m’Malemba. (1 Ŵakor. 7:39) Asani munthu watorana ndi Mkhristu munyaki, ndikuti wasaniya bwezi lo lingamuwovya kuja wakugomezgeka kwaku Yehova.
13. Kumbi Chiuta wanguŵapaska dangu wuli Ayisraele lakukwaskana ndi nthengwa?
13 Yehova watitikhumbiya vamampha ndipu ulongozgi waki pa nkhani ya nthengwa usintha cha. Wonani dangu lambula kusuzga kuvwa lo wangukambiya Ayisraele kuporote mwaku Mosese. Pakukamba za ŵanthu amitundu yinyaki, Chiuta wangukambiya Ayisraele kuti: “Mungatorananga nawu nthengwa cha. Mungaperekanga ŵana ŵinu anthukazi ku ŵana ŵawu anthurumi cha pamwenga ŵana ŵinu anthurumi ku ŵana ŵawu anthukazi. Chifukwa apatuskengi ŵana ŵinu kuti aleki kulondo ini ndi kuteŵete achiuta anyaki. Viyo ukari waku Yehova ukuyakiyeningi, ndipu wakumaleningi.”
14, 15. Kumbi ndi vinthu wuli vo vinguchitikiya Solomoni chifukwa cha kukana ulongozgi waku Yehova?
14 Solomoni mwana waku Davidi wati wayamba waka kuwusa, wangupempha zeru kwaku Chiuta. Yehova wangumupaska zeru zinandi. Mwaviyo, Solomoni wangutchuka kuti wenga Fumu ya zeru. Fumukazi ya ku Sheba yati yaluta kwaku Solomoni, yingukamba kuti: “Ndinguvwana cha ndi vo ndavwanga mpaka po ndaza ndamweni ndipu ndajiwone ndi masu ngangu. Ndawona kuti angundikambiya chigaŵa chimanavi waka. Zeru zinu ndi kusakata kwinu valuska vo ndinguvwa.” (1 Ŵakar. 10:7) Kweni vinthu viheni vo vinguchitikiya Solomoni vilongo vo vingachitika asani munthu wakana kuvwiya dangu laku Chiuta lakukanizga kutorana ndi munthu yo tipambana vigomezgu.
15 Chinanga kuti Chiuta wangumuchitiya vinandi, Solomoni wangukana kuvwiya dangu laki lakuti waleki kuto anthukazi amitundu yinyaki wo asopanga Yehova cha. Solomoni “wangwanja anthukazi anandi achilendu” ndipu wenga ndi anthukazi 700 ndi anthukazi anyaki 300 apamphepeti. Kumbi ndi vinthu wuli vo vingumuchitikiya? Solomoni wati wakota, anthukazi amitundu yinyaki “angulandizga mtima waki kulondo achiuta anyaki, . . . viyo Solomoni wanguchita cho chenga chiheni pa masu ngaku Yehova.” (1 Ŵakar. 11:1-6) Zeru zaku Solomoni zingumala chifukwa cha kucheza ndi ŵanthu aheni ndipu wanguleka kusopa mwauneneska. Akhristu wo akhumba kutorana ndi munthu yo waleka kwanja Yehova, atenere kusambirapu kanthu pa nkhani yaku Solomoni.
16. Kumbi ndi fundu niyi ya m’Malemba yo yikwaska muteŵeti waku Chiuta yo wakutorana ndi munthu yo ndi Kaboni cha?
16 Wuli asani munthu wayamba kusopa Chiuta pavuli pakuti watorana kali ndi munthu yo ndi Kaboni cha? Bayibolu likamba kuti: “Imwi anthukazi, muvwiyengi arumu ŵinu, alinga kuti asani aleka kuvwiya mazu, akopeki ndi jalidu linu lamampha.” (1 Pet. 3:1) Chinanga kuti mazu yanga akambiya azichi, kweni ngakwaska so abali wo akutorana ndi munthu yo ndi Kaboni cha. Mwakuyana ndi vesi ili, weyosi pa nthengwa wakhumbika kuja munthu wamampha, ndi kulondo fundu zaku Chiuta pa nkhani ya nthengwa. Ŵanthu anandi wo pakwamba ŵenga Akaboni cha akwamba uneneska chifukwa chakuwona kusintha kwa awolu pamwenga arumu ŵawu.
MUCHEZENGI NDI ŴANTHU WO ATANJA YEHOVA
17, 18. Nchifukwa wuli Nowa ndi Akhristu akwambiriya angutaskika?
17 Mabwezi ngamampha ngatovya ukongwa. Mwakuyeruzgiyapu, Nowa wajanga ndi ŵanthu aheni. Kweni wakhumbanga cha kwanjana nawu ukongwa. Pa nyengu iyi, “Yehova wanguwona kuti uheni wa ŵanthu wenga ukulu pacharu ndipu maŵanaŵanu nga mumitima yawu ngenga ngaheni nyengu zosi.” (Chiy. 6:5) Ndichu chifukwa chaki, Chiuta wanguŵanaŵana kuti watuzgepu ŵanthu wosi aheni. Kweni “Nowa wenga munthu murunji. Wenga wambula kalema mu mgonezi waki. Nowa wayendanga ndi Chiuta.”
18 Nowa wakhumbanga cha kwanjana ndi ŵanthu ambula kopa Chiuta. Iyu ndi ŵanthu 7 a m’banja laki achitanga ntchitu zo Chiuta wanguŵapaska. Yimoza mwa ntchitu izi yenga kukhoma chingaraŵa. Kweniso, Nowa wenga ‘mupharazgi wa urunji.’ (2 Pet. 2:5) Iyu watangwanikanga ndi vinthu vamampha vo vakondweskanga Chiuta nge kupharazga, kuzenga chingaraŵa ndi kucheza ndi ŵanthu a m’banja laki. Ivi vinguwovya Nowa ndi banja laki kuti ataskiki pa Zandi. Titenere kuwonga ukongwa Nowa, muwolu waki, ŵana ŵaki ndi awolu ŵawu chifukwa tosi tikutuliya kwaku yiwu. Ivi vinguchitika chifukwa cha kugomezgeka kwawu. Mwakuyana waka, Akhristu akugomezgeka akwambiriya akhumbanga cha kwanjana ndi ŵanthu ambula kopa Chiuta. Ivi vinguwovya kuti ataskiki mu 70 C.E. po Yerusalemu wabwangandulikiyanga.
19. Kumbi tikhumbika kuchitanji kuti Chiuta wazititaski?
19 Pakuti nasi tisopa Yehova, tikhumbika kuyezga Nowa ndi banja laki kweniso Akhristu akwambiriya. Tikhumbika cha kwanjana ndi ŵanthu aheni wo tija nawu pafupi. Kweni titenere kucheza ndi abali ndi azichi akugomezgeka. Asani ticheza ndi ŵanthu wo atopa Chiuta, vitiwovyengi kuti tije ndi ‘chivwanu chakukho’ mu nyengu yakusuzga yinu. (1 Ŵakor. 16:13; Nthanthi 13:20) Tazamutumbikika so ukongwa kunthazi. Asani tiphwere ndi ŵanthu wo ticheza nawu m’mazuŵa nganu ngakumaliya, tingazipona pa nyengu yo charu chimaliyengi ndi kuzisere m’charu chifya cho chepafupi ukongwa.


text:
Ziŵani Vakukwaskana ndi Maofesi Ngidu Kweniso Kuwona Malu Ngidu
Titikudanani ndi mtima wosi kuti muziwoni maofesi ngidu ndi malu ngakusindikiziyaku mabuku. Saniyani malu kweniso nyengu yakuwone malu
Moldova
Str Gr Ureche 75
MD-2005 CHISINAU
REPUBLIC OF MOLDOVA
+373 22-22-86-26
Kuwona Malu
Mandi mpaka Chinkhondi
Kwamba 8:00 mulenji mpaka 11:00 kweniso 1:00 msana mpaka 4:00.
Kuwona malu kuto ola limoza
Vo Ofesi Iyi Yichita
Yiwonere ntchitu ya Akaboni aku Yehova pafupifupi 20,000. Yitumiza mabuku matani 10 mwezi wewosi kuluta ku mipingu yosi ya ku Moldova.
Pangani dawunilodi kabuku kakulongo vo vichitika pa ofesi yeniyi.


text:
Tichitengi Vinthu Mwakukoliyana ndi Rombu Lakuwoniyapu—Chigaŵa Chakwamba
“Lipaturiki zina linu.”
1. Kumbi tigwiriskiya wuli ntchitu rombu lo lisanirika pa Mateyu 6:9-13 mu uteŵeti?
ŴANTHU anandi atiliziŵa umampha Rombu la Ambuya. Ndipu kanandi asani tipharazga nyumba ndi nyumba, tigwiriskiya ntchitu rombu lenili kuti tiwovyi ŵanthu kuziŵa kuti Ufumu waku Chiuta ndi boma lenechu lo lazamunozga vinthu pacharu chapasi. Kweniso titiŵalongo pemphu lakwamba pa rombu ili kuti tiŵawovyi kuziŵa kuti Chiuta we ndi zina lo likhumbika kutoweskeka.
2. Kumbi tiziŵa wuli kuti Yesu wang’anamuwanga kuti tikhumbika cha kuwerezga mazu nga murombu lakuwoniyapu nyengu zosi asani tiromba?
2 Kumbi Yesu wang’anamuwanga kuti tiwerezgengi mazu nga murombu lenili nyengu zosi nge mo ŵanthu a mumatchalitchi nganyaki ngachikhristu achitiya? Awa. Yesu we pafupi kukamba rombu lakuwoniyapu, wangukamba kuti: “Pakuromba mungawerezgawerezga ŵaka cha.” (Mat. 6:7) Pa chakuchitika chinyaki, iyu wangukamba so rombu lenili kweni wangugwiriskiya ntchitu mazu nganyaki. (Luka 11:1-4) Yapa Yesu wangutiwovya kuziŵa vinthu vo tikhumbika kupempha kweniso vo titenere kwamba kupempha. Mwaviyo, mphakuvwika kulidana kuti rombu lakuwoniyapu.
3. Kumbi ndi mafumbu nanga ngo tikhumbika kujifumba po tikambiskana fundu yeyosi ya murombu lenili?
3 M’nkhani iyi kweniso yakulondopu tikambiskanengi fundu zo ze murombu lakuwoniyapu. Po tikambiskana fundu yeyosi, tingachita umampha kujifumba kuti, ‘Kumbi fundu iyi yingandiwovya wuli kuti marombu ngangu ngajengi ngamampha ukongwa? Tingajifumba so fumbu lakukhumbika lakuti, kumbi vo ndichita vikoliyana ndi fundu yeniyi?’
“AWUSKEFWI MWAŴAKUCHANYA”
4. Kumbi mazu ngakuti “Awuskefwi” ngatitikumbuskanji, nanga nchifukwa wuli Akhristu wo alindizga kuzija pacharu chapasi angakamba kuti Yehova ndi ‘Da’ wawu?
4 Mazu ngakuti “Awuskefwi” ngatitikumbuska kuti te m’gulu la abali lapacharu chosi wo atanjana ndi mtima wosi. (1 Pet. 2:17) Uwu ndi mwaŵi ukulu ukongwa! Chiuta wawona Akhristu akusankhika wo aluta kuchanya kuti mbana ŵaki. Ndipu mphakuvwika kuti nawu atimudana kuti “Ada.” (Ŵar. 8:15-17) Akhristu wo ŵe ndi chilindizga chakuzija ndi umoyu wamuyaya pacharu chapasi nawuso adana Yehova kuti “Ada.” Yehova ndiyu wakuŵapaska umoyu ndipu wapereka vinthu vosi vakukhumbika kwa ateŵeti ŵaki. Akhristu wo alindizga kuzija pacharu chapasi azamuja nadi ŵana aku Chiuta asani azija ŵanthu akufikapu kweniso asani azigomezgeka pa kweskeka kwakumaliya.
5, 6. Kumbi nchawanangwa wuli cho apapi angapaska ŵana ŵawu, ndipu ŵana atenere kuchita wuli ndi chawanangwa chenichi? (Wonani chithuzi cho che papeji 20.)
5 Apapi atiŵapaska chawanangwa chamampha ukongwa ŵana ŵawu asani atiŵasambiza kuromba ndipuso asani atiŵawovya kuziŵa kuti Yehova mbawuskefwi akuchanya wo atitiphwere. M’bali munyaki yo wateŵete nge wakuwonere dera ku South Africa wangukamba kuti: “Kutuliya po ŵana ŵidu anthukazi akuwiya ndarombanga nawu zuŵa lelosi ndi mazulu asani nde panyumba. Kanandi ŵana ŵidu akamba kuti akumbuka cha vo ndakambanga murombu pa nyengu yeniyi. Kweni akumbuka ŵaka mo vajaliyanga asani tiromba ndipu awonanga kuti kuromba kwaku Yehova nkhwakuzirwa ukongwa kweniso awonanga kuti tajanga mwachimangu. Ŵati akuwaku kamanavi, ndingwamba kuŵachiska kuti arombengi mwakukweza mazu ndi chilatu chakuti ndivwengi mo akonkhoske maŵanaŵanu ngawu kwaku Yehova. Ivi vingundiwovya kuti ndiziŵi mo arombe. Pavuli paki, ndaŵawovyanga mwachanju kuti asazgiyengemu fundu zakukhumbika za murombu lakuwoniyapu kuti rombu lawu liŵengi lamampha.”
6 Mphakuvwika kuti ŵana ŵenaŵa akuluta panthazi ukongwa mwauzimu chifukwa chakuti awiskewu aŵawovyanga. Sonu akuyirwa ndipu limoza ndi arumu ŵawu achita khumbu laku Chiuta mu uteŵeti wa nyengu zosi. Asani apapi ayesesa kuwovya ŵana ŵawu kuti aje pa ubwezi wakukho ndi Yehova ndikuti atiŵapaska chawanangwa chamampha. Pavuli paki, mwana weyosi wangasankha yija kulutirizga kuja pa ubwezi ndi Chiuta. Iyu wangachita ivi asani watanja zina laku Chiuta kweniso asani watilitumbika ukongwa.
“LIPATURIKI ZINA LINU”
7. Kumbi ŵanthu aku Chiuta ŵe ndi mwaŵi wuli, nanga isi tikhumbika kuchitanji kuti tije ndi mwaŵi wenuwu?
7 Te ndi mwaŵi ukulu wakuziŵa zina laku Chiuta kweniso wakuziŵika ndi “zina laki.” (Mac. 15:14; Yes. 43:10) Kanandi tipempha Awuskefwi akuchanya kuti: “Lipaturiki zina linu.” Asani muchita viyo, ndikuti mupempha Yehova kuti wakuwovyeni kuti mulekengi kukamba pamwenga kuchita vinthu vo vingafipiska zina laki lakupaturika. Tikhumbika cha kuja nge Akhristu anyaki a mnyengu ya akutumika wo alekanga kuchita vo apharazganga. Wakutumika Paulo wangukamba kuti: ‘Zina laku Chiuta litokoskeka mu amitundu pa chifukwa chinu.’
8, 9. Kambani chakuwoniyapu cho chilongo kuti Yehova watumbika wo akhumbisiska kutoweska zina laki.
8 Tikhumbisiska kutoweska zina laku Chiuta. Mwakuyeruzgiyapu, mzichi munyaki wa ku Norway wenga ndi mwana wa vyaka viŵi ndipu murumu waki wangutayika mwamabuchibuchi. Iyu wangukamba kuti: “Iyi yenga nyengu yakusuzga ukongwa pa umoyu wangu. Ndarombanga pafupifupi ora lelosi kuti ndisaniyi nthazi. Ivi vandiwovyanga kuti ndije wakugomezgeka kweniso kuti ndisankhengi vinthu mwazeru ndi chilatu chakuti Satana waleki kusaniya chifukwa chakunyoze Yehova. Ndakhumbanga kutoŵeska zina laku Yehova kweniso kuwovya mwana wangu kuti waziwonani so ndi awiski m’charu chifya.”—Nthanthi 27:11.
9 Kumbi Yehova wangumuka marombu ngaki ngakutuliya pasi pa mtima? Hinya. Mzichi uyu wanguchiskika ukongwa ndi abali ndi azichi wo wachezanga nawu kaŵikaŵi. Pati pajumpha vyaka vinkhondi, wangutorana ndi m’bali yo wateŵetiyanga nge mura m’mpingu. Mwana waki wakubatizika ndipu sonu we ndi vyaka 20. Iyu wangukamba kuti: “Ndikondwa ukongwa kuti murumu wangu wandiwovya kulera mwana uyu.”
10. Kumbi nchinthu wuli cho chikhumbika kuti zina laku Chiuta litowi ukongwa?
10 Kumbi nchinthu wuli cho chikhumbika kuti zina laku Chiuta litowi ukongwa kweniso kuti lileki kunyozeka? Kuti ivi vichitiki Yehova wakhumbika dankha kubaya ŵanthu wosi wo akaniya dala muwusu waki. (Ŵerengani Ezekiele 38:22, 23.) Pavuli paki, ŵanthu wosi azamuja akufikapu. Tilindizga mwakunweka nyengu yo ŵanthu ndi angelu azamutumbika zina laku Chiuta lakupaturika! Pakumaliya, Awuskefwi akuchanya azamuja “vosi mwaku vosi.”
“UFUMU WINU UZI”
11, 12. Kumbi Akhristu auneneska anguwovyeka kuziŵanji m’chaka cha 1876?
11 Yesu wechendaluti kuchanya, akusambira ŵaki angumufumba kuti: “Ambuya kumbi pa nyengu yeniyi mukawerezgiyanga ufumu wo kwaku Yisraele?” Vo Yesu wangumuka vingulongo kuti nyengu yenga yechendakwani kuti aziŵi po Ufumu waku Chiuta watingi uyambiyengi kuwusa. Iyu wangukambiya akusambira ŵaki kuti atenere kuŵika ukongwa mtima wawu pa ntchitu yakupharazga yo akhumbikanga kuchita. (Ŵerengani Machitidu 1:6-8.) Iyu wanguŵakambiya so kuti atenere kulindizga Ufumu waku Chiuta. Mwaviyo, kwambiya nyengu iyi Akhristu wosi aromba kuti Ufumu uwu uzi.
12 Kwati kwaja kamanavi kuti Yesu wayambi kuwusa mu Ufumu waku Chiuta kuchanya, Yehova wanguwovya ŵanthu ŵaki kuziŵa chaka cho iyu watingi wayambiyengi kuwusa. Mu 1876, Charles Taze Russell wangulemba nkhani yinyaki m’magazini ya Bible Examiner. Nkhani iyi yenga ndi mutu wakuti, “Kumbi Nyengu za Amitundu Zimalengi Zuŵanji?” yo yakambanga kuti chaka cha 1914 chazamuja chapade ukongwa. Kweniso yingulongo kukoliyana kwa “nyengu zinkhondi ndi ziŵi” zo zikuzumbulika mu uchimi waku Danyele ndi “nyengu za mitundu” zo Yesu wangukamba. *
13. Kumbi ndi vinthu wuli vo vinguchitika mu 1914, nanga vinthu vo vachitika kutuliya nyengu yeniyi vilongonji?
13 Mu 1914, ku vyaru va ku Europe kungwamba nkhondu yo yingusapaliya pacharu chosi chapasi. Nkhondu yeniyi yati yamala mu 1918, kwenga nja yikulu ukongwa ndipuso chifuŵa chakofya cho chingubaya ŵanthu anandi kuluska wo angubayika pa nkhondu. Mwaviyo, “chisimikizgu” cho Yesu wangukamba chingwamba kufiskika ndipu chinguwovya ŵanthu kuziŵa nyengu yo iyu wangwambiya kuwusa. (Mat. 24:3-8; Luka 21:10, 11) Maukaboni nganyaki ngalongo kuti chaka cha 1914 ndichu nadi cho Yesu Khristu wangwambiya kuwusa. Iyu “wangutuliya kupunda” kuti wamalizi kuthereska arwani ŵaki. (Chiv. 6:2) Iyu wangutoweska kuchanya mwakudikiska Satana ndi viŵanda vaki ndipu anguponyeka panu pasi. Kwambiya mu 1914, ŵanthu awona kufiskika kwa uchimi wakuti: “Kweni owe, charu ndi nyanja; pakuti Diabolo yo wasikiya kwaku imwi, wakuŵa ndi kandundu kakuru, pakuziŵa kuti nyengu yaki njimanavi.”
14. (a) Nchifukwa wuli tikhumbika kulutirizga kuromba kuti Ufumu waku Chiuta uzi? (b) Kumbi te ndi mwaŵi wakugwira ntchitu wuli?
14 Uchimi wo ukulembeka pa Chivumbuzi 12:7-12 ukonkhoska kukoliyana kwa mo masuzgu ngakulu ngangwambiya pacharu chapasi ndi kwamba kwa Ufumu waku Chiuta. Yesu yo ndi Fumu ya Ufumu waku Chiuta wangwamba kuwusa arwani ŵaki ŵechendatuzgikepu. Tilutirizgengi kuromba kuti Ufumu waku Chiuta uzi mpaka po Yesu wazamuthereske arwani ŵaki wosi kweniso kumaliska masuzgu ngosi pacharu chapasi. Ndipuso tilutirizgengi kuchita vinthu mwakukoliyana ndi rombu ili mwakufiska nawu uchimi wakukhumbika ukongwa wo Yesu wangukamba wakuti: “Evangeli wenuwu wa ufumu umemezekengi mu charu chosi chapasi uli mbukaboni ku mitundu yosi; pavuli ndipu ukazanga umari wo.”
“KHUMBU LINU LICHITIKI, PANUPASI”
15, 16. Kumbi tingachita wuli vinthu mwakukoliyana ndi pemphu lakuti khumbu laku Chiuta lichitiki panu pasi?
15 Pafupifupi vyaka 6,000 vo vajumpha, ŵanthu wosi achitanga khumbu laku Chiuta pacharu chapasi. Ndichu chifukwa chaki Yehova wati wawona vo wangulenga, wangukamba kuti: ‘Venga vamampha ukongwa.’ (Chiy. 1:31) Kweni pavuli paki, Satana wangugaruka ndipu kutuliya pa nyengu iyi, penga ŵanthu amanavi wo achitanga khumbu laku Chiuta. Kweni mazuŵa nganu, Akaboni akujumpha 8 miliyoni aromba kuti khumbu laku Chiuta lichitiki pacharu chapasi kweniso ayesesa kuchita vinthu mwakukoliyana ndi rombu ili. Yiwu achita ivi mwa kuyesesa kuja ndi mijalidu yamampha kweniso kugwira ntchitu yakuwovya ŵanthu kuti aje akusambira aku Yesu.
16 Mwakuyeruzgiyapu, mzichi munyaki wa vyaka 80, yo wateŵetiyanga nge mumishonale ku Africa, wakubatizika mu 1948. Iyu wangukamba kuti: “Mwakukoliyana ndi fundu yo ye murombu lakuwoniyapu, kanandi ndiromba kuti ŵanthu wosi a mtima wamampha asambiziki vakukwaskana ndi Yehova nyengu yechendamali. Kweniso asani ndikhumba kupharazgiya munthu, ndipempha Yehova kuti wandipaski zeru kuti ndimuwovyi kuvwisa uneneska. Ndiromba so kuti Yehova watiwovyi kuti tiphwere ŵanthu wo asambira ŵaka uneneska.” Mphakuvwika kuti mzichi uyu wayanduwa ukongwa ndi uteŵeti waki, ndipu iyu ndi anyaki awovya ŵanthu anandi kuja Akaboni aku Yehova. Tikayika cha kuti namwi muziŵa abali ndi azichi anyaki wo atesesa kuchita khumbu laku Chiuta chinanga kuti mbakukota.
17. Kumbi mutuvwa wuli asani muŵanaŵaniya vo Yehova wazamuchita kuti wazimuki pemphu lidu lakuti khumbu laki lichitiki panu pasi?
17 Tilutirizgengi kuromba kuti khumbu laku Chiuta lichitiki mpaka po arwani aku Chiuta atuzgikiyapu pacharu chapasi. Pavuli paki, khumbu laku Chiuta lazamufiskika ukongwa pa nyengu yo ŵanthu mabiliyoni nganandi azamuyuskika m’charu chifya cha paradayisu. Yesu wangukamba kuti: “Mungarwitanga paku chenichi cha pakuti lituza ora lenilo wosi ŵamu miunda ŵakavwanga liwu [langu]. Ndipu ŵakatuwangamu.” (Yoh. 5:28, 29) Pa nyengu iyi tazamukondwa ukongwa kuzilonde abali ŵidu wo azamuyuskika! Ndipu Chiuta “waleskengeku sozi losi ku masu [ngidu].” (Chiv. 21:4) Ŵanthu anandi wo azamuyuskika azamukuŵa “ŵaziraurunji” chifukwa akusambirapu cha uneneska wakukwaskana ndi Yehova Chiuta ndipuso Mwana waki. Tazamuja ndi mwaŵi ukulu wakuŵawovya kusambira uneneska wakukwaskana ndi khumbu laku Chiuta ndipuso chilatu chaki. Ivi vazakuŵawovya kuti azilonde umoyu “wamuyaya.”
18. Kumbi nchinthu wuli cho ŵanthu akhumbikiya ukongwa?
18 Ŵanthu akhumbika ukongwa chimangu. Kweni kuti pacharu chosi pazije chimangu pakhumbika kuti Ufumu waku Chiuta uzitoweski zina laki. Mwaviyo, kwamuka chayiku kwa fundu zitatu za murombu lakuwoniyapu kwazamuwovya ukongwa ŵanthu kuti azisaniyengi vinthu vakukhumbika pa umoyu. Kweni kwaja fundu zinayi zakukhumbika ukongwa zo ze murombu lakuwoniyapu lo Yesu wangupereka. M’nkhani yakulondopu, tazamukambiskana fundu zenizi.
^ ndimi 12 Kuti muziŵi vinandi vakukwaskana ndi mo uchimi uwu ukufiskikiya mu 1914, po Yesu wangwambiya kuwusa mu Ufumu waku Chiuta, wonani buku la Kumbi Bayibolu Lisambizanji Weniukongwa? peji 215 mpaka 218.


text:
Nkhani 80: Ŵanthu Ŵaku Chiuta Atuwaku ku Babiloni
PANGUJUMPHA pafupifupi vyaka viŵi kutuliya po Amede ndi Aperese angulonde Babiloni. Awona vo vichitika sonu. Ayisraele atuwaku ku Babiloni. Kumbi vinguchitika wuli kuti yiwu atuweku? Nanga ndiyani yo wanguŵatuzgaku?
Wenga Sirusi fumu ya ku Perese. Sirusi wechendaweku, Yehova wangutuma mchimi waki Yesaya kuti walembi vakukwaskana ndi iyu kuti: ‘Wazamuchita vosi vo ndikhumba kuti uzichiti. Ndipu makhomu ngakuserere mu msumba ngazamuja ngambula kujara, kuti iwi uzilondi msumba wo.’ Ndipu Sirusi ndiyu wangulongozga ŵanthu pakuchilonda Babiloni. Amede ndi Aperese anguza mu msumba wo usiku ndipu anguserere pa makhomu ngo ngenga ngambula kujara.
Sonu Yesaya mchimi waku Yehova, wangukamba so kuti Sirusi wazamulamula kuti msumba wa Yerusalemu ndi nyumba yakusopiyamu vikazengeki so. Kumbi Sirusi wangukamba nadi venivi? Hinya, wangukamba. Iyu wangukambiya Ayisraele kuti: ‘Sonu lutani ku Yerusalemu ndipu mukazengi nyumba yakusopiyamu yaku Yehova Chiuta winu.’ Ndipu ivi ndivu nadi Ayisraele aluta kuchichita.
Kweni Ayisraele anyaki angutondeka kwenda ulendu utali wakutuwa ku Babiloni kuwere ku Yerusalemu. Ulendu uwu wenga wa makilomita 800 ndipu Ayisraele anandi ŵenga akukota kweniso atamanga, mwakuti atingi afiskengi cha kwenda ulendu utali nge uwu. Kweni pengaso vifukwa vinyaki vo Ayisraele anyaki angutondeke kulutiya. Sonu Sirusi wangukambiya wosi wo angutondeka kuluta kuti: ‘Paskani ŵanthu wo aluta kuchizenga Yerusalemu ndi nyumba yakusopiyamu, siliva, golidi ndi vinthu vinyaki.’
Sonu Ayisraele wo alutanga ku Yerusalemu angupaskika vawanangwa vinandi. Sirusi nayu wanguŵapaska mbali zabakuli ndi makapu ngo Fumu Nebukadanezara yinguto m’nyumba yakusopiyamu yaku Yehova, panyengu yo yingubwanganduliya Yerusalemu. Ayisraele angupinga vinthu vinandi vo anguwere navu kwawu.
Ŵati ayenda ulendu kwa myezi pafupifupi yinayi, Ayisraele angufika ku Yerusalemu panyengu yaki. Panyengu yo angufikiya ndipu vingukwaniya vyaka 70 kutuliya panyengu yo Yerusalemu wangubwangandulikiya ndipu charu chinguja chambula ŵanthu kwa vyaka vosi ivi. Kweni chinanga wuli Ayisraele angufika kwawu sonu, angukumana mbwenu ndi masuzgu nganandi. Tisambirengi ivi kunthazi uku.
Yesaya 44:28; 45:1-4; Ezra 1:1-11.
Mafumbu
- Nge po chithuthuzi chilongole, kumbi Ayisraele achitanji?
- Kumbi Sirusi wangufiska wuli uchimi waku Yehova wo ungukambika kuporote mwaku Yesaya?
- Kumbi Sirusi wanguŵakambiyanji Ayisraele wo angutondeka kuwere ku Yerusalemu?
- Kumbi ndi vinthu wuli vo Sirusi wangupaska ŵanthu kuti apingi achiwere ku Yesulemu?
- Kumbi pangujumpha myezi yilinga kuti Ayisraele akafiki ku Yerusalemu?
- Kumbi pangujumpha vyaka vilinga kutuliya panyengu yo charu chingujaliya chambula ŵanthu?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Yesaya 44:28 ndi 45:1-4.
Kumbi Yehova wangusimikizga wuli kuti uchimi wakukwaskana ndi Sirusi wazamufiskika? (Yesa. 55:10, 11; Ŵaro. 4:17)
Kumbi uchimi waku Yesaya wakukwaskana ndi Sirusi ulongo wuli nthazi zaku Yehova Chiuta zakukambiya limu vamunthazi? (Yesa. 42:9; 45:21; 46:10, 11; 2 Pet. 1:20)
- Ŵerenga Ezra 1:1-11.
Mwakulondo chakuwoniyapu cha ŵanthu wo angutondeka kuwere ku Yerusalemu, kumbi isi mazuŵa nganu ‘tingaŵawovya’ wuli ŵanthu wo angakwaniska kuchita uteŵeti wa nyengu zosi? (Ezra 1:4, 6; Ŵaro. 12:13; Ŵako. 4:12)


text:
Nkhani 106: Atuzgika M’jeri
AWONA m’ngelu yo wajula chisasa cha khomu la jeri. Ŵanthu wo watiŵajuliya mbakutumika aku Yesu. Tiyi tiwoni vo vinguchitika kuti yiwu aŵikiki m’jeri.
Pangujumpha waka nyengu yimanavi kutuliya po akusambira aku Yesu angulonde mzimu utuŵa. Sonu ivi ndivu vinguchitika: Zuŵa linyaki ndi musana, Petro ndi Yohane anguluta kunyumba yakusopiyamu ku Yerusalemu. Ndipu pafupi ndi khomu penga munthu yo wenga mukwakwa kutuwa pa unamana waki. Zuŵa lelosi ŵanthu amunyamuwanga kuluta nayu kunyumba yakusopiyamu, kuti wakapempheskengi ndalama ku ŵanthu wo aserenga mukati. Iyu wati wawona Petro ndi Yohane wanguŵapempha kuti amupaskeku chawanangwa. Kumbi akutumika yaŵa anguchita wuli?
Yiwu anguma ndi kulereska munthu wakusuzgika yo. Ndipu Petro wanguti: ‘Ndalama ndilivi, kweni ndikupaskengi cho ndenachu. Mu zina laku Yesu, soka, yenda!’ Pavuli paki, Petro wangumuko janja lamaryi ndipu munthu yo wanguduka ndi kwamba kwenda. Ŵanthu ŵati awona chakuziziswa ichi, anguzizwa ndipuso angukondwa ukongwa.
Petro wangukamba kuti: ‘Isi tachita chakuziziswa ichi chifukwa cha nthazi yaku Chiuta yo wanguyuska Yesu.’ Petro ndi Yohane ŵeche kulongolo, alongozgi a visopa anguza pafupi. Yiwu angukwiya ukongwa chifukwa Petro ndi Yohane akambiyanga ŵanthu za kuyukiskika kwaku Yesu. Ndipu anguŵako ndi kuŵayika m’jeri.
Mawa laki, alongozi a visopa ŵenga ndi unganu ukulu. Yiwu angudaniska Petro, Yohane ndi munthu yo angumuchizga kuti ŵazi pa unganu uwu. Ndipu alongozi a visopa anguŵafumba kuti: ‘Ndi nthazi wuli yo yakupangiskani kuti muchiti chakuziziswa ichi?’
Petro wanguŵakambiya kuti ndi nthazi yaku Chiuta mweniyo wanguyuska Yesu ku ŵakufwa. Asembi angusoŵa chakuchita, chifukwa atingi asuskengi cha kuti chakuziziswa ichi chinguchitika nadi. Sonu asembi anguŵatcheŵeska akusambira aku Yesu kuti angakambanga so cha zaku Yesu ndipu anguŵaleka kuti aluti.
Akutumika anguleka cha kupharazga zaku Yesu ndi kuchizga akutama. Nkhani ya vakuziziswa ivi yinguwanda. Ndipu ŵanthu wo atuliyanga mu matawuni ngakuzunguliya Yerusalemu azanga ndi akutama ŵawu kuti akutumika aziŵachizgi. Ivi vinguchitiska alongozi avisopa kuti ayambi kuchita sanji, sonu yiwu anguko akutumika ndi kuŵaŵika m’jeri. Kweni yiwu angujaliskamu cha.
Ndi usiku, m’ngelu waku Chiuta wangujula pakhomu la jeri nge mo uwone yapa. Ndipu m’ngelu uyu wangukamba kuti: ‘Lutani, mukami m’nyumba yakusopiyamu ndipu mukalutirizgi kukambiya ŵanthu.’ Sonu ndi mulenji alongozi avisopa angutuma ŵanthu kuti akako akutumika m’jeri, kweni anguchisaniya kuti mulivi. Pavuli paki, anguchiŵasaniya kuti apharazga m’nyumba yakusopiyamu ndipu anguŵako kuluta nawu ku Mphara yikulu ya milandu.
Alongozi a visopa angukamba kuti: ‘Tikukukanizgani kuti mungasambizanga so cha zaku Yesu, kweni imwi mwazaza Yerusalemu ndi chisambizu chinu.’ Ndipu akutumika wo angumuka kuti: ‘Titenere kuvwiya Chiuta nge wakuwusa, kuluska ŵanthu.’ Ndipu yiwu angulutirizga kusambiza ŵanthu “uthenga wamampha.” Kumbi ichi nchakuwoniyapu chamampha cha cho isi titenere kulondo?
Machitidu chaputala 3 mpaka 5.
Mafumbu
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitikiya Petro ndi Yohane zuŵa linyaki achiluta kunyumba yakusopiyamu?
- Kumbi Petro wangumukambiyanji munthu yo wenga mukwakwa, nanga nchinthu wuli cho wangumupaska cho chenga chakukhumbika ukongwa kuluska ndalama?
- Nchifukwa wuli alongozgi a visopa angukwiya, nanga anguchitanji nayu Petro kweniso Yohane?
- Kumbi Petro wanguŵakambiyanji alongozgi a visopa, nanga yiwu anguŵatcheŵeskanji akutumika?
- Nchifukwa wuli alongozgi a visopa ŵenga ndi sanji, kweni nchinthu wuli chinguchitika akutumika ŵati aŵikika m’jeri kachiŵi?
- Kumbi akutumika angumukanji ŵati aŵatole ku Mphara yikulu ya milandu?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Machitidu 3:1-10.
Chinanga wuli mazuŵa nganu tilivi nthazi yakuchitiya vakuziziswa, kumbi mazu ngaku Petro ngo nge pa Machitidu 3:6, ngatitiwovya wuli kuziŵa kuzirwa kwa uthenga wa Ufumu? (Yoha. 17:3; 2 Ŵako. 5:18-20; Ŵafi. 3:8)
- Ŵerenga Machitidu 4:1-31.
Asani ŵanthu atitisuska mu uteŵeti, kumbi tingalondo wuli abali ŵidu Achikhristu a mu vyaka 100 vakwamba? (Machi. 4:29, 31; Ŵaefe. 6:18-20; 1 Ŵatesa. 2:2)
- Ŵerenga Machitidu 5:17-42.
Kumbi ŵanthu anyaki wo mba Kaboni cha, akali ndi amazuŵa nganu alongo wuli kuti ŵe ndi maŵanaŵananu ngamampha panchitu yakupharazga? (Machi. 5:34-39)


text:
CIGAŴA 5
Ivyo Mungacita Kuti Muŵe pa Mtende na Ŵabali Ŵinu
“Jivwalikani mtima wa ciwuravi, lusungu, kujicefya, kuzika na kukhomezga.”—Ŵakolose 3:12
Para ŵanthu ŵatorana ŵakupanga mbumba yiphya. Nangauli mukwenera kutemwa na kucindika ŵapapi ŵinu, kweni muwoli panji mfumu winu ndiyo ngwakuzirwa comene kwa imwe pa caru capasi. Ici cingaŵa cakusuzga kuti ŵabali ŵinu ŵacipulikiske. Kweni fundo za mu Baibolo zingamovwirani kuti mucite vinthu makora, mwakuti muŵe pa mtende na ŵabali ŵinu na kuleka kusulako mbumba yinu yiphya.
1 MUWONENGE ŴABALI ŴINU MWAKWENELERA
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: “Cindika ŵawuso na ŵanyoko.” (Ŵaefeso 6:2) Nanga mungakura wuli, mukwenera kucindika ŵapapi ŵinu. Mukweneraso kumanya kuti mfumu panji muwoli winu nayo wakwenera kupwelera ŵapapi ŵake. “Citemwa cilije sanji.” Ntheura kucita sanji yayi para muwoli panji mfumu winu wakutemwa ŵapapi ŵake.—1 Ŵakorinte 13:4; Ŵagalatiya 5:26.
IVYO MUNGACITA:
Lekani kuyowoya mazgu ghakutalulira, nga “Ŵapapi ŵako ŵakuninena nyengo zose” panji “Amama ŵako ŵandanitemwepo.”
Pulikiskani ivyo muwoli panji mfumu winu wakuyowoya
2 ŴANI NA CIKANGA APO MPHAKWENELERA
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: ‘Mwanalume wasidenge wiske na nyina na kubatikana na muwoli wake ndipo ŵaŵenge thupi limoza.’ (Genesis 2:24) Para mwatora panji kutengwa, ŵapapi ŵangawona nga ŵacali na udindo kumupwelelerani, ndipo ŵanganjilirapo comene pa nthengwa yinu.
Vili kwa imwe na munyinu kuŵaŵikira mphaka na kuŵaphalira mwacitemwa. Mungaŵaphalira mwambura kubisa kweni mwanchindi. (Zintharika 15:1) Kujicefya, kuzika, na kukhomezga vimovwiraninge kuti muŵe pa mtende na ŵabali ŵinu na “kuzizipizgirana yumoza na munyake mu citemwa.”—Ŵaefeso 4:2.
IVYO MUNGACITA:
Usange mukuwona kuti ŵabali ŵinu ŵakunjilirapo comene pa nthengwa yinu, dumbiskanani na muwoli panji mfumu winu
Koleranani cimoza umo mungacitira para ŵabali ŵinu ŵakunjilirapo comene pa nthengwa yinu


text: 6 Solomoni wakamba kuzenga nyumba ya Yehova*+ mu chaka cha 480 kufuma apo Ŵaisrayeli* ŵakafumira mu charu cha Eguputo.+ Ichi chikaŵa chaka chachinayi wati waŵa themba pa Israyeli, mu mwezi wa Zivi,*+ (ndiko kuti, mwezi wachiŵiri).2 Nyumba iyo Themba Solomoni likazengera Yehova yikaŵa mikono* 60 mu utali, mikono 20 mu usani, na mikono 30 kufuma pasi kuya muchanya.+3 Khonde+ ilo likaŵa panthazi pa tempile* likaŵa mikono 20 mu utali, kuyana na usani wa nyumba. Kufuma pasi kuya muchanya likaŵa mikono 10 kufuma kunthazi kwa nyumba.4 Pa nyumba yira, wakaŵikapo mawindo agho musi ghakaŵa ghasani kweni kuchanya ghakafyotanga.+5 Wakazengaso chiliŵa mumphepete kugumatizga ku chiwumba cha nyumba. Chikazingilizga viwumba vya nyumba, vya tempile* na vya chipinda chamukati chomene.+ Ndipo wakazenga tuvipinda twamumphepete kuzingilizga nyumba yose.+6 Kachipinda kapasi chomene pa tuvipinda twamumphepete kakaŵa mikono yinkhondi mu usani, kachipinda kapakati kakaŵa mikono 6 mu usani, ndipo kachipinda kachitatu kakaŵa mikono 7 mu usani. Mumphepete mwa viliŵa wakalekamo tuvibumira kuzingilizga nyumba yose, mwakuti pakaŵavya chinthu chakukholera ku viliŵa vya nyumba.+7 Nyumba yikazengeka na malibwe ghakuswa agho ghakanozgeka kale,+ ntheura apo nyumba yikazengekanga chongo cha nyondo na mbavi panji viteŵetero vyachisulo chikapulikikwapo chara.8 Mulyango wa kachipinda kapasi chomene kamumphepete ukaŵa kumwera* kwa nyumba,+ ndipo pakaŵa makwelero ghakuzgombazgomba ghakufikira pa kachipinda kapakati, kweniso kufuma pa kachipinda kapakati m’paka pa kachipinda kachitatu.9 Wakalutilira kuzenga nyumba na kuyimalizga,+ wakaŵikapo michiko ya sidara kweniso wakakhomapo mathabwa gha sidara.+10 Wakazenga tuvipinda twamumphepete kuzingilizga nyumba yose,+ kalikose kakaŵa mikono yinkhondi kufuma pasi kuya muchanya, ndipo tukagumatizgika ku nyumba na mathabwa gha sidara.11 Nyengo yeneyira, mazgu gha Yehova ghakiza kwa Solomoni kuti:12 “Kuyana na nyumba iyo ukuzenga, usange wendenge mu ulongozgi wane, kuchita vyeruzgo vyane, na kusungilira malango ghane ghose na kwenda mwenemumo,+ nane nifiskenge layizgo lane kwa iwe ilo nkhachita kwa Davide awuso.+13 Nikhalenge pakati pa Ŵaisrayeli,+ ndipo niŵatayenge chara ŵanthu ŵane, Israyeli.”+14 Solomoni wakalutilira kuzenga nyumba kuti wayimalizge.15 Wakazenga viliŵa vyamukati vya nyumba na mathabwa gha sidara. Mu viliŵa vyamukati wakakhomamo mathabwa kufuma pasi pa nyumba m’paka ku mapaso kuchanya. Pasi pa nyumba wakazgapo* mathabwa gha junipa.+16 Wakazengaso kachigaŵa kanyake ka mikono 20 kumanyuma kwa nyumba na mathabwa gha sidara, kufuma pasi m’paka ku mapaso kuchanya, ndipo mukati mwake* wakazengamoso chipinda chamukati chomene,+ Malo Ghatuŵa Chomene.+17 Tempile,*+ ilo ntchigaŵa cha nyumba, kunthazi kwake likaŵa mikono 40.18 Pa masidara ghamukati mu nyumba pakajobeka mphindi+ na maluŵa.+ Mukaŵa masidara pera. Libwe likawonekamo chara.19 Wakanozga chipinda chamukati chomene+ mu nyumba kuti waŵikemo likasa la phangano la Yehova.+20 Chipinda chamukati chomene chikaŵa mikono 20 mu utali, mikono 20 mu usani, na mikono 20 kufuma pasi kuya muchanya,+ ndipo wakachimata na golide liwemi chomene. Jotchero+ wakalitozga na mathabwa gha sidara.21 Solomoni wakatozga mukati mwa nyumba na golide liwemi chomene,+ ndipo wakapayika maunyoro ghagolide panthazi pa chipinda chamukati chomene,+ icho chikamatika na golide.22 Nyumba yose wakayimata na golide, m’paka nyumba yose yikamara. Kweniso jotchero lose+ ilo likaŵa pafupi na chipinda chamukati chomene wakalimata na golide.23 Mukati mu chipinda chamukati chomene wakapangamo ŵakerubi ŵaŵiri+ ŵa makuni gha payina.* Kerubi waliyose wakaŵa wakutalika mikono 10.+24 Phapindo limoza la kerubi likaŵa mikono yinkhondi, phapindo linyake nalo likaŵa mikono yinkhondi. Kufuma kuumaliro wa phapindo limoza kufika kuumaliro wa phapindo linyake pakaŵa mikono 10.25 Kerubi wachiŵiri nayo wakaŵa mikono 10. Ŵakerubi ŵaŵiri aŵa ŵakaŵa ŵakuyana msinkhu na ukuru.26 Kerubi yumoza wakaŵa wakutalika mikono 10, kerubi munyake nayo ndimo wakaŵira.27 Wakatora ŵakerubi+ ŵara na kuŵaŵika mu nyumba yamukati.* Mapapindo gha ŵakerubi ghakaŵa ghakutambazuka mwakuti phapindo la kerubi yumoza likafikanga ku chiwumba ndipo phapindo la kerubi munyake nalo likafikanga ku chiwumba. Mapapindo ghawo ghakalazgira pakatikati pa nyumba, mwakuti mapapindo agha ghakakhwaskananga.28 Ŵakerubi ŵara wakaŵamata na golide.29 Mu viwumba vyose vya nyumba, kuzingilizga vipinda vyose vyamukati na vyakuwaro, wakajobamo ŵakerubi,+ makuni gha mikama,+ na maluŵa.+30 Pasi pa nyumba wakatozgapo na golide, mu vipinda vyamukati na vyakuwaro wuwo.31 Pa mulyango wa ku chipinda chamukati chomene wakapangirapo vijaro vya makuni gha payina, ntchindamiro zamumphepete, mafuremu, kuŵa chigaŵa chimoza pa vigaŵa vinkhondi.*32 Vijaro viŵiri vira vikaŵa vya khuni la payina, ndipo wakajobapo ŵakerubi, makuni gha mikama, na maluŵa, ndipo wakavitozga na golide. Wakaphaka golide pa ŵakerubi na makuni gha mikama.33 Pa mulyango wa tempile,* wakapangapo mafuremu gha payina, gha chimoza cha vigaŵa vinayi* vya chiliŵa.34 Wakapanga vijaro viŵiri vya khuni la junipa. Chijaro chimoza chikaŵa na vigaŵa viŵiri, ndipo chijaro chinyake nacho chikaŵa na vigaŵa viŵiri, vyose vikajinthika pa chikhuni icho chikazwetanga.+35 Wakajobapo ŵakerubi, makuni gha mikama, na maluŵa, ndipo wakavitozga na golide.36 Wakazenga luŵaza lwamukati+ na mizere yitatu ya malibwe ghakuŵaja kweniso mzere umoza wa michiko ya sidara.+37 Mu chaka chachinayi, mu mwezi wa Zivi,* fawundeshoni* ya nyumba ya Yehova yikazengeka.+38 Mu chaka cha 11, mu mwezi wa Buli,* (ndiko kuti, mwezi wa 8), nyumba yose yikamara kuzengeka kuyana na pulani yake.+ Ntheura wakazenga nyumba yira mu vyaka 7.


text:
SAMBIRIU 52
Chigulu Chakofya cha Angelu aku Yehova
Benihadadi, fumu ya Siriya yingulutiriza kuyukiya Ayisraele. Mchimi Elisha watcheŵesanga fumu ya Ayisraele asani fumu ya Siriya yikhumba kuyiyukiya. Ivi vinguwovya kuti fumu ya Ayisraele yileki kukoleka. Mwaviyo, Benihadadi wanguŵanaŵana kuti wakako Elisha. Iyu wanguvwa kuti Elisha wenga mumsumba wa Dotani ndipu wangutuma asilikali ŵaki kuti akamuko.
Asilikali a ku Siriya anguza ku Dotani ndi usiku. Ndi mulenji, muteŵeti waku Elisha wangutuwa kubwalu ndipu wanguwona kuti msumba wo wazungulirika ndi gulu likulu la asilikali. Iyu wanguchita mantha ndipu wangudaniriza kuti: ‘Elisha tichitenji?’ Elisha wangukamba kuti: ‘Isi te ndi anandi kuluska wo ŵe ndi yiwu.’ Nyengu yeniyo, Yehova wanguchitisa kuti muteŵeti waku Elisha wawoni kuti mapiri ngo nganguzunguliya msumba wo ajanga, ngenga ndi mahachi nganandi ndi magareta nga nkhondu ngakofya.
Pa nyengu yo asilikali a Siriya akhumbanga kuko Elisha, iyu wanguromba kuti: ‘Yehova, chondi achitiseni kuti aleki kuwona.’ Mwamabuchibuchi, asilikali yaŵa anguziŵaku cha ko ŵenga chinanga kuti awonanga. Elisha wangukambiya asilikali wo kuti: ‘Mwe mumsumba wo mupenja cha. Ndilondoni nkhakulongoni munthu yo mupenja.’ Yiwu angulondo Elisha mpaka ku Samaria ko kwajanga fumu ya Ayisraele.
Asilikali a Siriya anguziŵa mwakuswera ko ŵenga. Fumu ya Ayisraele yingufumba Elisha kuti: ‘Kumbi ndiŵabayi?’ Kumbi Elisha wanguwona kuti uwu wenga mwaŵi wakuweze ŵanthu yaŵa, wo akhumbanga kumuchitiya vinthu viheni? Awa. Elisha wanguti: ‘Kuŵabaya cha. Apaseni chakurya ndipu muŵakambiyi kuti awere kwawu.’ Mwaviyo, fumu yo yinguŵanozge phwandu la chakurya ndipu pavuli paki, yinguŵakambiya kuti akengi.
“Te ndi chigomezgu chenichi mwaku iyu, kuti chechosi cho tingapempha mwakukoliyana ndi khumbu laki watitivwa.”—1 Yohane 5:14


text:
VITHUZI VAKALI
Desiderius Erasmus
DESIDERIUS ERASMUS wenga wa ku Europe (wangujaku cha m’ma 1469 mpaka 1536). Pakwamba, ŵanthu anandi amuwonanga kuti wenga wazeru ukongwa. Kweni pavuli paki, angwamba kumukamba kuti wenga wamantha kweniso wampatuku. Iyu wanguvumbuwa vinthu vo ŵanthu a tchalitchi la Katolika kweniso wo akhumbanga kusintha vinthu mu tchalitchi lenili anangisanga. Mazuŵa nganu, iyu waziŵika kuti wanguwovya ukongwa kusintha vinthu pa nkhani ya visopa ku Europe. Wanguchita wuli venivi?
VO WANGUSAMBIRA KWENISO VO WAGOMEZANGA
Erasmus wangusambira Chigiriki ndi Chilatini. Ivi vingumuwovya kuti wapambanisi vo vikulembeka m’Mabayibolu ngo akungafwatuliya mu Chilatini nge la Vulgate ndi mipukutu yakwamba ya Chigiriki ya Malemba Ngachigiriki Ngachikhristu, ngo ŵanthu anandi atingadana kuti Chipanganu Chasonu. Iyu wanguwona kuti kuziŵa vo Bayibolu lisambiza nkhwakukhumbika. Mwaviyo, wanguwona kuti Malemba ngakhumbika kufwatulikiya muvineneru vo ŵanthu anandi aviziŵanga.
Erasmus wangulutiriza kusintha vinthu mu Tchalitchi la Katolika chifukwa wagomezanga kuti kuja Mkhristu kung’anamuwa vinandi kuluska kuchita waka miyambu yambula fundu. Mwaviyo, ŵanthu ŵati ayamba kuchichizga Tchalitchi la Katolika kuti lisinthi vinthu, alongozgi a Tchalitchi ili angwamba kukayikiya Erasmus kuti ndiyu wanguŵatuma.
Erasmus wanguvumbuwa vinthu viheni ndipuso vankhaza vo vachitikanga mu tchalitchi la Katolika
Mu mabuku ngaki, Erasmus wangulemba mwavipongu vinthu vankhaza vo abusa achitanga, umoyu wawu wakunyada, kweniso vo papa weyosi wachitanga pakuzomereza nkhondu. Iyu wapambananga ndi alongozi atchalitchi la Katolika wo aryiyanga ŵanthu masuku pamutu. Yiwu achitanga ivi pa nyengu yakusumuwa maubudi, kusopa atuŵa mtima, kufunga ndi maulendu nga chisopa. Erasmus wakoliyananga so cha ndi vo tchalitchi ili lachitanga nge kulipirisa ŵanthu kuti agowokereki maubudi, kuŵachichizga kuti alekengi kuto, kuyirwa pamwenga kugonana ndi munthu.
WANGUFWATULIYA CHIPANGANU CHASONU MU CHIGIRIKI
Mu chaka cha 1516, Erasmus wangusindikiza Bayibolu laki lakwamba la Chipanganu Chasonu mu Chigiriki. Iyu wenga wakwamba kusindikizika Bayibolu la Chipanganu Chasonu la Malemba nga Chigiriki. Bayibolu ili lenga ndi Malemba nga Chigiriki ku chigaŵa chinyaki, ndipu ku chigaŵa chinyaki kwenga Malemba nga Chilatini kweniso mazu ngakusaziyaku ndipu lapambananga ndi la Vulgate. Pavuli paki, wangulutiriza kulinozga, vo vinguchitisa kuti lipambani ukongwa ndi la Vulgate.
Mphambanu yinyaki yenga pa lemba la 1 Yohane 5:7. M’Bayibolu la Vulgate akusaziyamu mazu ngaboza ngo ngaziŵika kuti comma Johanneum. Akusaziyamu mazu yanga chifukwa akhumbanga kulongo kuti chisambizu chakuti kwe achiuta atatu ntchakutuliya m’Malemba. Mazu yanga ngatiti: “Kuchanya kwe Ada, Mazu kweniso Mzimu Wakupaturika ndipu vosi ivi njumoza.” Erasmus wangutuzamu mazu ngenanga m’Mabayibolu ngaki ngaŵi ngakwamba chifukwa mumipukutu ya Chigiriki yo wagwirisiyanga ntchitu mwengavi. Kweni m’Bayibolu laki lachitatu wangungaŵikamu chifukwa chakuchichizgika ndi tchalitchi la Katolika.
Bayibolu lakunozgeka so la Chipanganu Chasonu lo Erasmus wangufwatuliya, linguwovya pa kufwatuliya Malemba mu vineneru vinyaki va ku Europe. Martin Luther, William Tyndale, Antonio Brucioli ndipuso Francisco de Enzinas angugwirisiya ntchitu Bayibolu lenili pakufwatuliya Malemba nga Chipanganu Chasonu mu Chijeremani, Chingelezi, Chitaliyana ndipuso Chisipanishi.
Mu nyengu yaku Erasmus, vinthu vinandi vingusintha pa nkhani ya kusopa. Ndipu Bayibolu laki la Chigiriki la Chipanganu Chasonu linguŵawovya ukongwa Apulotesitanti wo akhumbanga kusintha vinthu. Ŵanthu anandi awonanga kuti Erasmus wakhumbanga kusintha vinthu mu tchalitchi la Katolika. Kweni vinthu vati vayamba kusintha, iyu wangukana kulongo chigaŵa cho wenga. Vyaka 100 kuvuli uku, David Schaff wangulemba kuti ‘pa nyengu yo Erasmus wafwanga, wenga mu chisopa chechosi cha. Pengavi wo atingi akambengi kuti wenga mu tchalitchi lawu, kaya Akatolika pamwenga Apulotesitanti.’


text: 3 Mu mazuŵa ghara, kukiza Yohane+ Mubatizi, wakapharazganga+ mu mapopa gha Yudeya,2 wakatenge: “Ng’anamukani mtima, chifukwa Ufumu wakuchanya waneng’enera.”+3 Nakuti uyu ndiyo wakayowoyeka kwizira mwa ntchimi Yesaya+ mu mazgu agha: “Mazgu gha munthu munyake ghakuchemerezga mu mapopa ghakuti: ‘Nozgani nthowa ya Yehova!* Nyoloskani misewu yake.’”+4 Sono Yohane wakavwaranga chakuvwara cha weya wa ngamila na lamba wachikumba mu chiwuno chake.+ Chakurya chake chikaŵa zombe na uchi wamuthengere.+5 Ŵanthu ŵa mu Yerusalemu na Yudeya yose na charu chose chakuzingilizga Yorodani ŵakalutanga kwa iyo,+6 ndipo wakaŵabatizanga* mu Mlonga wa Yorodani.+ Iwo ŵakazomeranga pakweru zakwananga zawo.7 Wakati wawona Ŵafarisi na Ŵasaduki+ ŵanandi ŵakwiza kuzakabatizika, wakati kwa iwo: “Imwe mphapu za vipiri,+ ni njani wamuchenjezgani kuti muchimbire ku ukali uwo ukwiza?+8 Ntheura pambikani vipambi vyakulongora kuti mwang’anamuka mtima.9 Lekani kujipusika mu mitima yinu kuti, ‘Tili na dada withu Abrahamu.’+ Pakuti nkhumuphalirani kuti Chiuta wangamuwuskira ŵana Abrahamu kufuma mu malibwe agha.10 Mbavi yili kale musi mu makuni. Khuni lililose lambura kupambika vipambi viwemi lidumulikenge na kuponyeka pa moto.+11 Ine nkhumubatizani na maji chifukwa mwang’anamuka mtima.+ Kweni uyo wakwiza pamanyuma pane ngwankhongono kuluska ine, ndipo ine nili wakwenelera chara kuvura vilyato* vyake.+ Iyo wazamumubatizani na mzimu utuŵa+ ndiposo na moto.+12 Chakuwuluskira chake chili mu woko lake, ndipo wazamuphyera tetete luŵaza lwake lwakupwanthirapo. Wazamulonga tirigu wake mu nthamba, kweni mwelero wazamuwuwotcha na moto+ wambura kuzimwika.”13 Penepapo Yesu wakafuma ku Galileya kuya ku Yorodani kuti Yohane wakamubatize.+14 Kweni Yohane wakayezga kumukanizga, wakati: “Ine ndine nkhwenera kubatizika na imwe, kasi imwe mukwizaso kwa ine?”15 Yesu wakamuzgora kuti: “Pa nyengo iyi viŵe nthena, chifukwa mu nthowa iyi ntchakwenelera kwa ise kuchita chilichose icho ntchaurunji.” Penepapo wakamuzomerezga.16 Yesu wakati wabatizika, nyengo yeneyiyo wakazuwuka mu maji, ndipo wonani! kuchanya kukajulika,+ ndipo Yohane wakawona mzimu wa Chiuta ukakhiranga nga ni nkhunda kwiza pa Yesu.+17 Kweniso, wonani! mazgu ghakapulikikwa kufuma kuchanya+ ghakati: “Uyu ni Mwana wane,+ wakutemweka, mweneuyo nkhukondwa nayo.”+


text: 4 Themba Solomoni likawusa Israyeli yose.+2 Ŵalaraŵalara ŵake ŵakaŵa aŵa: Azariya mwana wa Zadoki+ wakaŵa wasembe.*3 Elihorefi na Ahiya, ŵana ŵa Shisha, ŵakaŵa ŵalembi.+ Yehoshafati+ mwana wa Ahiludi wakaŵa wakulemba mdauko.4 Benaya+ mwana wa Yehoyada wakaŵa mulongozgi wa ŵankhondo. Zadoki na Abiyatara+ ŵakaŵa ŵasembe.5 Azariya mwana wa Natani+ wakalaŵiliranga ŵachiŵiri ŵa ŵalongozgi. Zabudu mwana wa Natani wakaŵa wasembe na mubwezi wa themba.+6 Ahisha wakalaŵiliranga vya mu nyumba ya themba. Adoniramu+ mwana wa Abuda wakalaŵiliranga awo ŵakapika ntchito ya wuzga.+7 Solomoni wakaŵa na ŵachiŵiri ŵa ŵalongozgi ŵakukwana 12 awo ŵakaŵa pachanya pa Israyeli yose, awo ŵakanozgeranga vyakurya themba na ŵamunyumba yake. Waliyose wakizanga na chakurya mwezi umoza pa chaka.+8 Mazina ghawo ghakaŵa agha: Mwana wa Huru, wakufuma mu chigaŵa cha mapiri cha Efurayimu.9 Mwana wa Dekeri, kufuma ku Makazi, Shalibimu,+ Beti-shemeshi, na Eloni-beti-hanani.10 Mwana wa Hesedi, kufuma ku Aruboti, (chigaŵa chake chikaŵa Soko na charu chose cha Heferi).11 Mwana wa Abinadabu, kufuma ku vikhizga vyose vya Dori (muwoli wake wakaŵa Tafati, mwana wa Solomoni).12 Baana mwana wa Ahiludi, kufuma ku Tanaki, Megido,+ na Beti-sheyani+ yose uyo wali kufupi na Zaretani musi mwa Yezireli, kufuma ku Beti-sheyani m’paka ku Abelu-mehola, na ku chigaŵa cha Yokimeyamu.+13 Mwana wa Geberi, kufuma ku Ramoti-giliyadi+ (wakaŵa na mizi ya Yayiri+ mwana wa Manase, iyo yili mu Giliyadi.+ Wakaŵaso na chigaŵa cha Arigobu,+ icho chili mu Bashani.+ Misumba yikuruyikuru 60 ya malinga na mphingilizgo zamkuŵa).14 Ahinadabu mwana wa Ido, kufuma ku Mahanayimu.+15 Ahimazi, kufuma ku Nafutali (wakatora Basemati, mwana munyake wa Solomoni kuŵa muwoli wake).16 Baana mwana wa Hushayi, kufuma ku Asheri na Beyaloti.17 Yehoshafati mwana wa Paruwa, kufuma kwa Isakara.18 Shimeyi+ mwana wa Ela, kufuma kwa Benjamini.+19 Geberi mwana wa Uri, mu charu cha Giliyadi,+ charu cha Sihoni+ themba la Ŵaamori, na Ogi+ themba la Bashani. Pakaŵaso wachiŵiri kwa mulongozgi uyo wakalaŵiliranga ŵalongozgi ŵanyake wose aŵa mu charu.20 Ŵayuda na Ŵaisrayeli ŵakaŵa ŵanandi chomene nga ni mchenga mumphepete mwa nyanja.+ Ŵakaryanga, kumwa na kukondwa.+21 Solomoni wakawusa maufumu ghose kwamba ku Mlonga*+ m’paka ku charu cha Ŵafilisiti kuzingilira m’paka ku mphaka ya Eguputo. Ŵakizanga na mithulo na kuteŵetera Solomoni mazuŵa ghose gha umoyo wake.+22 Zuŵa lililose chakurya cha Solomoni chikaŵanga ufu uwemi wakukwana makoro* 30 na ufu waka wakukwana makoro 60,23 ng’ombe 10 zakututuŵa, ng’ombe 20 zakufuma ku ulyero, na mberere 100, padera pa mbaŵala zanalume, mphoyo, nyiska, na viyuni vya chakupompha vyakututuŵa.24 Pakuti wakaŵa na mazaza pa vinthu vyose ku sirya ili la Mlonga,*+ kwamba ku Tifusa m’paka ku Gaza,+ kweniso mathemba ghose gha sirya lino la Mlonga. Wakakhala mu mtende mu vigaŵa vyose, kosekose.+25 Yuda na Israyeli ŵakakhala mwakufwasa, waliyose musi mu mpheska zake na musi mwa khuni lake la mkuyu, kwamba ku Dani m’paka ku Beyere-sheba, mazuŵa ghose gha Solomoni.26 Solomoni wakaŵa na viŵaya 4,000* vya mahachi ghakuguza magileta ghake na mahachi* 12,000.+27 Ŵachiŵiri kwa ŵalongozgi aŵa ŵakapelekanga chakurya kwa Themba Solomoni na kwa waliyose uyo wakaryanga pa thebulu la Themba Solomoni. Munthu waliyose wakapelekanga pa mwezi wake, ndipo ŵakawoneseskanga kuti pakusoŵa kanthu chara.+28 Ŵakizangaso na balere na utheka kulikose uko vikakhumbikwanga kuŵa chakurya cha mahachi na vipani vya mahachi, waliyose kuyana na ivyo ŵakamupimira.29 Chiuta wakamupa Solomoni vinjeru na umanyi wakuluska, na ukuru wa mtima* nga ni mchenga mumphepete mwa nyanja.+30 Vinjeru vya Solomoni vikaluska vinjeru vya ŵanthu wose ŵakumafumiro gha dazi na vinjeru vyose vya ku Eguputo.+31 Wakaŵa wavinjeru chomene kuluska munthu waliyose, wavinjeru kujumpha Etani+ Muezira, Hemani,+ Kalikoli,+ Darida, ŵana ŵa Maholi. Lumbiri lwake lukathandazgika mu mitundu yose iyo yikaŵazingilizga.+32 Wakata* ntharika 3,000,+ ndipo sumu zake+ zikaŵa 1,005.33 Wakayowoya vya makuni, kwamba makuni gha sidara ku Lebanoni m’paka makuni gha hisopu+ agho ghakumera mu viwumba. Wakayowoya vya vinyama,+ viyuni,*+ vinthu vyakukhwaŵa,+ na somba.34 Ŵanthu ŵakufuma ku vigaŵa vyose ŵakizanga kuzakapulika vinjeru vya Solomoni, pamoza na mathemba gha charu chose chapasi agho ghakapulika vya vinjeru vyake.+


text:
TICHITENGI VINTHU NGE AKHRISTU
Danani Ŵanthu Wosi mu Chigaŵa Chinu Kuti azi ku Chikumbusu
Kwambiya pa February 27 tidanengi ŵanthu anandi kuti azisanilikepu pa mwambu wakukumbukiya nyifwa yaku Khristu. Pa nyengu iyi tikhumbika so kuziwona ŵanthu wo akhumba kuziŵa vinandi kuti tiziŵawovyi.
VO TIKHUMBIKA KUCHITA
VO MUNGAKAMBA
“Tigaŵiya timapepala takudaniya ŵanthu ku mwambu wakukhumbika ukongwa. Pa March 23, ŵanthu mamiliyoni nganandi awunganengi kuti akumbukiyi nyifwa yaku Yesu Khristu kweniso kuti avwisiyi nkhani ya m’Bayibolu yo yazamukonkhosa mo tiyanduliya ndi nyifwa yaku Yesu. Kapepala yaka kalongo nyengu ndi malu ngo mwambu uwu uchitikiyengi mchigaŵa chidu. Titikupemphani kuti muzi asani mungafiska.”
[Sankhanipu.] Asani apenja kuziŵa vinandi . . .
GAŴIYANI CHIGONGWI CHA ALINDA
Kambani mazu ngo ngangakuwovyani kuti muziweriyeku.
WONESANI VIDIYO YA CHIKUMBUSU
Kambani mazu ngo ngangakuwovyani kuti muziweriyeku.
[Sankhanipu.] Asani mwaweriyaku . . .
WONESANI VIDIYO YAKUTI NCHIFUKWA WULI TIKHUMBIKA KUSAMBIRA BAYIBOLO?
Pavuli paki, mupaseni kabuku ko tisambiriya ndi ŵanthu Bayibolu.
MUGAŴIYENI BUKU LA KUMBI BAYIBOLO LISAMBIZANJI WENIUKONGWA?
Mukonkhoskiyeni fundu zakukwasana ndi Chikumbusu papeji 206 mpaka 208. Pavuli paki, mugaŵiyeni buku.
GAŴIYANI KABUKU KA VWIYANI CHIUTA
Kambisanani vo nyifwa yaku Yesu ying’anamuwa mwa kugwirisiya ntchitu nkhani ya papeji 18 mpaka 19. Pavuli paki, mugaŵiyeni kabuku.


text:
GONGWE LA MULINDA Na. 3 2017 | Ŵanalume Ŵanayi Awo Ŵakwera pa Mahachi
KASI MUKUTI WULI?
Mu buku la Chivumbuzi muli mboniwoni ya ŵanalume ŵanayi awo ŵakwera pa mahachi. Ŵanyake ŵakuchita wofi na mboniwoni iyi apo ŵanji ŵakunweka nayo. Wonani iyo Baibolo likuyowoya:
“Ngwakukondwa uyo wakuŵazga mwakukwezga na awo ŵakupulika mazgu ghauchimi uwu.”—Chivumbuzi 1:3.
Magazini iyi yikulongosora kuti ŵanalume ŵanayi awo ŵakwera pa mahachi ni nkhani yiwemi kwa ise.
NKHANI YA PA CHIKOPI
Ŵanalume Ŵanayi Awo Ŵakwera pa Mahachi
Mahachi ghanayi
NKHANI YA PA CHIKOPI
Kasi Ŵanalume Ŵanayi Awo Ŵakwera pa Mahachi Mbanjani?
Manyani ivyo mboniwoni ya mu buku la Chivumbuzi yikung’anamura.
Ukaboni Unyake Wakukhorweska
Nangauli mungamumanya yayi Tattenai, kweni awo ŵakufukura vinthu vyakale ŵakumumanya makora ndipo ŵasanga ukaboni wakukhorweska wakukhwaskana na Tattenai
BAIBOLO LIKUSINTHA UMOYO WA ŴANTHU
Nkhatemwanga Chomene Maseŵera gha Baseball
Samuel Hamilton wakatemwanga chomene baseball, kweni wakasintha chomene umoyo wake wati wasambira Baibolo.
YEZGANI CHIPULIKANO CHAWO
“Ndiwe Mwanakazi Wakutowa Chomene”
Ku Eguputo, ŵakaronga ŵa Farawo ŵakuwona kuti Sara ni mwanakazi wakutowa chomene, ndipo ivyo vikuchitika vingamuzizikani chomene.
Kasi Baibolo Likuti Wuli?
Kasi Chiuta wakuwona kuti mtundu unyake wa ŵanthu ngwakuzirwa kuluska unyake? Kasi ŵanthu ŵanyake mbakutumbikika apo ŵanyake mbakutembeka? Wonani ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani ya urunji.
Zinyake izo Zalongoreka mu Magazini
Kasi Zina Lakuti Chivumbuzi Likung’anamurachi?
Buku ili likuti mbakukondwa awo ŵakuŵerenga, kupulikiska, na kusungilira.


text:
SAMBIRU 98
Chikhristu Chifika Muvyaru Vinandi
Akutumika anguvwiya dangu laku Yesu lakuti apharazgi uthenga wamampha pacharu chosi chapasi. Mu 47 C.E., abali a ku Antioke angutuma Paulo ndi Barnaba kuti akapharazgi. Apharazgi a phamphu ŵenaŵa anguchipharazga ku Asia Minor muchigaŵa cha Derbe, Lustra ndi Ikonio.
Paulo ndi Barnaba apharazgiyanga weyosi, wakukhupuka, mukavu, mwana pamwenga wakukota. Ŵanthu anandi anguzomera kusambira uneneska wakukwaskana ndi Khristu. Paulo ndi Barnaba ŵati apharazgiya Sergio Paulo, yo wenga nduna ya ku Kupro, munthu munyaki yo wachitanga vamasenga wakhumbanga kuŵakaniza. Paulo wangukambiya wamasenga kuti: ‘Yehova wakulangengi.’ Nyengu yeniyo, wamasenga yo wanguleka kuwona. Sergio Paulo wati wawona venivi, wanguja wakusambira.
Paulo ndi Barnaba apharazganga kwekosi, ku nyumba ndi nyumba, mumisika, mumisewu ndipuso mumasinagoge. Yiwu ŵati achizga munthu wakupunduka ku Lustra, ŵanthu wo anguwona venivi awonanga kuti yiwu mbachiuta ndipu akhumbanga kuŵasopa. Kweni Paulo ndi Barnaba anguŵakaniza ndipu angukamba kuti: ‘Musopengi Chiuta pe! Isi te ŵanthu.’ Pavuli paki, kunguza Ayuda anyaki ndipu anguchitisa kuti chigulu cho chiyukiyi Paulo. Ŵanthu ŵenaŵa, angumuponya mya, angumuguziya kubwalu kwa tawuni ndipu angumuleka kweniko chifukwa aŵanaŵananga kuti wafwa. Chinanga kuti anguchita venivi, Paulo wenga weche wamoyu! Abali anguza mwaliŵi kuzimutaska ndipu anguluta nayu so mutawuni. Pavuli paki, Paulo wanguwere ku Antioke.
Mu 49 C.E., Paulo wanguluta so kuchipharazga. Wati wawe kuchiwona abali ku Asia Minor, wanguluta kuchipharazga uthenga wamampha ku vigaŵa vakutali va ku Europe. Iyu wanguluta ku Filipi, ku Atesalonika, ku Athene ndi ku vigaŵa vinyaki. Pati pajumpha nyengu, wanguchipharazga ku Efesu kosi ndipu pavuli paki wanguwere ku Antioke. Sila, Luka ndipuso Timote yo wenga wachinyamata, anguluta limoza ndi Paulo pa ulendu uwu. Yiwu angujalikiska mipingu ndi kuyiwovya kuti yije yakukho. Paulo wanguja ku Korinte kwa chaka ndi hafu kuti wachiski abali. Iyu wapharazganga, wasambizanga kweniso kulemba makalata ngakuluta ku mipingu yinandi. Paulo wagwiranga so ntchitu yakupanga mahema. Pavuli paki, wanguwere ku Antioke.
Mu chaka cha 52 C.E., pa ulendu waki wachitatu wakuchipharazga, Paulo wangwambiya ku Asia Minor. Iyu wangujaku vyaka vinandi ku Efesu ndipu wasambizanga, wachizanga ŵanthu ndi kovya mpingu. Zuŵa lelosi, wakambanga nkhani muholu ya sukulu. Ŵanthu anandi avwisiyanga ndipu angusintha mijalidu yawu. Iyu wanguchifika mpaka kunkhondi kwa Filipi ndipu pavuli paki, wanguluta ku Korinte. Paulo wati wapharazga uthenga wamampha muvyaru vinandi, pakumaliya wanguluta ku Yerusalemu.
“Mwaviyo, lutani mukasambizengi ŵanthu amitundu yosi kuti aje akusambira ŵangu.”—Mateyu 28:19


text:
VO BAYIBOLU LIKAMBA
Mphinjika
Ŵanthu anandi awona kuti mphinjika yimiya Chikhristu. Chinanga kuti veviyo, ndi wosi cha wo awona kuti ŵanthu akhumbika kuvwala pamwenga kupayika mphinjika munyumba zawu kweniso mumatchalitchi.
Kumbi Yesu wangufwiya pa mphinjika?
VO ŴANTHU AKAMBA
Aroma angubaya Yesu mwakumupayika pa mphinjika yakupangika ndi vimiti viŵi.
VO BAYIBOLU LIKAMBA
Yesu wangubayika ‘mwakumupayika pa muti’ pamwenga kuti chimiti. (Machitidu 5:30, Bayibolu la Mazu Ghaku Chiuta) Ŵanthu wo akulemba Bayibolu akukonkhosa kuti Yesu wakufwiya pa mphinjika cha kweni pa chimiti. Mwakukoliyana ndi vo buku linyaki likamba, mazu nga Chigiriki ngakuti stau·rosʹ ngang’anamuwa kuti “ntchimiti ŵaka. Mazu ngenanga ngayanana cha ndi vo mazu ngakuti ‘mphinjika’ ngang’anamuwa.” (Crucifixion in Antiquity) Mazu ngakuti xyʹlon ngo ngasanirika pa lemba la Machitidu 5:30 ngang’anamuwa “chimiti chakunyoloka cho Aroma akhomangapu ŵanthu wo awonanga kuti mbakwenere kupayikika.” *
Bayibolu likonkhosa kuti kubayika kwaku Yesu kuyanana ŵaka ndi dangu lo Ayisraele akali agwirisiyanga ntchitu. Dangu ili lenga lakuti: “Asani munthu wachita ubudi wo ngwakwenere nyifwa ndipu wabayika kweniso mwamupayika pa chimiti, . . . yo wapayikika ngwakutembeka ndi Chiuta.” (Marangu 21:22, 23) Pakukonkhosa za dangu ili, wakutumika Paulo wangulemba kuti Yesu wanguja “thembu m’malu mwaku isi, chifukwa kukulembeka kuti: ‘Ngwakutembeka munthu weyosi yo wapayikiya pa chimiti [xyʹlon].’” (Ŵagalatia 3:13) Paulo wangulongo kuti Yesu wangufwiya pa chimiti.
“Angumubaya, pakumpayika pa muti.”—Machitidu 10:39, Bayibolu la Mazu Ghaku Chiuta.
Kumbi akusambira aku Yesu agwirisiyanga ntchitu mphinjika pakusopa Chiuta pamwenga kuti alongo kuti mbakhristu?
VO BAYIBOLU LIKAMBA
Bayibolu likambapu cha kuti Akhristu akwambiriya agwirisiyanga ntchitu mphinjika. M’malu mwaki, Aroma a munyengu yeniyi ndiwu agwirisiyanga ntchitu mphinjika ndipu akambanga kuti yimiya achiuta ŵawu. Pati pajumpha vyaka 300 kutuliya po Yesu wangufwiya, Constantine yo wenga Fumu ya Aroma wangusankha kuti mphinjika yije chizindikiru cha asilikali ŵaki ndipu pavuli paki matchalitchi “ngachikhristu” ngangwamba kuyigwirisiya ntchitu.
Ŵanthu wo ŵenga Akhristu cha agwirisiyanga ntchitu mphinjika pakusopa achiuta ŵawu. Kumbi akusambira aku Yesu nawu atingi agwirisiyengi ntchitu mphinjika pakusopa Chiuta wauneneska? Mwakupambana ndi vo ŵanthu yaŵa achitanga, akusambira aku Yesu aziŵanga kuti Chiuta wazomereza cha kusopa mwakugwirisiya ntchitu “chikozgu cha chinthu chechosi.” Yiwu aziŵanga so kuti Akhristu akhumbika cha ‘kusopa angoza.’ (Marangu 4:15-19; 1 Ŵakorinte 10:14) “Chiuta ndi mzimu,” ndipu ŵanthu angamuwona cha. Mwaviyo, Akhristu akwambiriya agwirisiyanga ntchitu vikozgu cha kuti viŵawovyi kuja pa ubwezi ndi Chiuta. M’malu mwaki, yiwu amusopanga “mu mzimu” mwakulongozgeka ndi mzimu waki wakupaturika. Kweniso amusopanga mu “uneneska” mwakukoliyana ndi khumbu laku Chiuta lo lisanirika m’Malemba.—Yohane 4:24.
“Wo asopa mwauneneska azamusopa Ada mu mzimu ndi mu uneneska.”—Yohane 4:23
Kumbi Akhristu angalongo wuli kuti atumbika Yesu Khristu?
VO ŴANTHU AKAMBA
“Ŵanthu atenere kutumbika mwapade chinthu cho chikuŵawovya kuti ataskiki. . . . Munthu yo watumbika chikozgu ndikuti watumbika so munthu yo chikozgu cho chimiya.”—New Catholic Encyclopedia.
VO BAYIBOLU LIKAMBA
Akhristu atenere kumuwonga ukongwa Yesu chifukwa nyifwa yaki yitovya kuti maubudi ngawu ngagowokereki, aje paubwezi ndi Chiuta kweniso kuti azilonde umoyu wamuyaya. (Yohane 3:16; Ŵahebere 10:19-22) Yiwu akukambirika cha kuti apangengi chikozgu chaku Yesu kuti alongongi kuti awonga mphasu yeniyi. Yiwu atenere so cha kukamba ŵaka kuti atimugomeza chifukwa Bayibolu likamba kuti “chivwanu pakuchija, kwambula ntchitu zaki ntchakufwa.” (Yakobe 2:17) Akhristu atenere kulongo kuti agomeza Yesu. Kumbi angalongo wuli venivi?
Bayibolu likamba kuti, “Chanju cho Khristu wenachu chititichiska, chifukwa tasimikiza kuti munthu yumoza wakufwiya ŵanthu wosi . . . kuti wo mbamoyu aleki kuja ndi umoyu wakujikondwesa ŵija, kweni aje ndi umoyu wakukondwesa yo wakuŵafwiya ndi kuyuskika.” (2 Ŵakorinte 5:14, 15) Akhristu achiskika ndi chanju cho Khristu wakulongo ndipu asintha umoyu wawu kuti achitengi vo iyu wachitanga. Asani achita viyo, yiwu alongo kuti atumbika nadi Yesu m’malu mwakugwirisiya ŵaka ntchitu chikozgu.
“Ili ndilu khumbu la Ada, kuti weyosi yo wawona mwana ndi kulongo kuti wavwana mwaku iyu wazisaniyi umoyu wamuyaya.”—Yohane 6:40.
^ ndimi 8 Fundu iyi yikulembeka m’buku la Nambala 11, la mutu wakuti A Critical Lexicon and Concordance to the English and Greek New Testament, papeji 818 mpaka 819. Buku lenili likulembeka ndi Ethelbert W. Bullinger.


text:
Muwovyengi Ateŵeti a Nyengu zosi
Tikumbuka “kwambura kulekezga nchitu yinu ya chivwanu ndi chitakataka chinu cha chanju.”
1. Kumbi Paulo waŵawonanga wuli ŵanthu wo ateŵetiyanga Yehova mwakugomezgeka?
WAKUTUMIKA Paulo wakumbukanga ŵanthu wo awovyanga ukongwa pa nchitu yakupharazga uthenga wamapha. Iyu wangulemba kuti: “Pakukumbuka kwambura kulekezga nchitu yinu ya chivwanu ndi chitakataka chinu cha chanju, ndi unkhunthiya wa chigomezgu mu Ambuyafwi Yesu Khristu, paurongo paku Chiuta widu ndi Auskefwi.” (1 Ŵat. 1:3) Kukamba uneneska, Yehova nayu wakumbuka nchitu yo ateŵeti ŵaki akugomezgeka agwira mwakukoliyana ndi mo vinthu viliri pa umoyu wawu.
2. Kumbi tikambiskanengenji munkhani iyi?
2 Akhristu a mu nyengu yakali ndipuso a mazuŵa nganu atijipereka ukongwa kuti achiti uteŵeti wa nyengu zosi. Tiyeni tiwoni mo anyaki anguchitiya uteŵeti wenuwu mu nyengu ya akutumika. Tikambiskanengi so nthowa zinyaki zo tingachitiya uteŵeti wa nyengu zosi mazuŵa nganu kweniso mo tingawovye abali ŵidu wo ajipereka kuti ateŵete Yehova munthowa zapade.
AKHRISTU A M’NYENGU YA AKUTUMIKA
3, 4. (a) Kumbi anyaki achitanga wuli uteŵeti mu nyengu ya akutumika? (b) Kumbi asaniyanga wuli vinthu vakukhumbika pa umoyu?
3 Pati pajumpha ŵaka nyengu yimanavi kutuliya po wangubatizikiya, Yesu wangwambisa nchitu yo yatingi yizichitikengi pacharu chosi chapasi. (Luka 3:21-23; 4:14, 15, 43) Iyu wati wafwa, akusambira ŵaki angwamba kulongozga nchitu yakupharazga kuti yiluti panthazi. (Mac. 5:42; 6:7) Akhristu anyaki nge Filipu, ateŵetiyanga nge amishonale ku Palestina. (Mac. 8:5, 40; 21:8) Paulo limoza ndi anyaki achipharazganga kuvigaŵa vakutali. (Mac. 13:2-4; 14:26; 2 Ŵakor. 1:19) Anyaki so nge Silvano (pamwenga Sila), Marko ndi Luka ŵenga alembi. (1 Pet. 5:12) Azichi nawu agwiriyanga limoza nchitu ndi abali akugomezgeka ŵenaŵa. (Mac. 18:26; Ŵar. 16:1, 2) Tikondwa ukongwa asani tiŵerenga nkhani za ŵanthu ŵenaŵa m’Malemba nga Chigiriki. Nkhani zawu zilongo kuti Yehova wakumbuka vo ateŵeti ŵaki achita.
4 Kumbi ateŵeti a mu nyengu yakali asaniyanga wuli vinthu vakukhumbika pa umoyu? Nyengu zinyaki, Akhristu anyawu aŵadaniyanga kunyumba zawu kweniso aŵapaskanga vinthu kweni achitanga kuŵapempha cha. (1 Ŵakor. 9:11-15) Mipingu ndipuso ŵanthu anyaki aŵawovyanga. (Ŵerengani Machitidu 16:14, 15; Ŵafilipi 4:15-18.) Nyengu zinyaki, Paulo ndi anyaki agwiranga so nchitu kuti asaniyengi ŵija vakukhumbika pa umoyu.
ATEŴETI A NYENGU ZOSI A MAZUŴA NGANU
5. Kumbi banja linyaki lingukambanji vakukwaskana ndi uteŵeti wawu wa nyengu zosi?
5 Mazuŵa nganu, anandi ateŵete so munthowa zakupambanapambana. (Wonani bokosi lakuti, “ Nthowa Zinyaki Zakuchitiya Uteŵeti wa Nyengu Zosi.”) Kumbi atiwuwona wuli uteŵeti wo akusankha? Mungachita umampha kuŵafumba mwija fumbu lenili ndipu vo angamuka vingakuwovyani ukongwa. Mwakuyeruzgiyapu, m’bali munyaki wakuteŵetiyapu nge mpayiniya wa nyengu zosi, mpayiniya wapade, m’mishonale ndipuso wakuteŵetiyapu pa Beteli m’charu chinyaki. Iyu wangukamba kuti: “Ndiwona kuti ndikuchita umampha ukongwa kusankha uteŵeti wa nyengu zosi kuluska vinthu vinyaki. Po ndenga ndi vyaka 18, ndasuzgikanga kusankha pakati pakuluta ku yunivesite, nchitu yakucharu, ndipuso upayiniya. Vo vandichitikiya pa umoyu wangu vandiwovya kuziŵa kuti Yehova wakumbuka vo munthu wachita kuti wamuteŵetiyengi nyengu zosi. Ndigwiriskiya nchitu malusu ngo Yehova wandipaska munthowa yo ndatingi ndifiskengi cha asani ndingusankha nchitu yakucharu.” Muwolu waki nayu wangukamba kuti: “Uteŵeti wewosi wandiwovya kuti ndiluti panthazi. Tiwona kuti Yehova watitivikiliya ndipuso kutilongozga nyengu zosi. Ivi vatingi vichitengi cha asani tinguleka kusankha kumuteŵete. Ndiwonga Yehova zuŵa lelosi kuti tichita uteŵeti wa nyengu zosi.” Kumbi namwi mukhumba kuti umoyu winu uje viyo?
6. Nchifukwa wuli tikhumbika cha kukayikiya kuti Yehova wawona vo tichita?
6 Anyaki angachita cha uteŵeti wa nyengu zosi chifukwa cha mo vinthu viliri pa umoyu wawu. Tigomezga kuti Yehova wawona kuti vo achita kutuliya pasi pa mtima vakuzirwa ukongwa. Ŵanaŵaniyani ŵanthu wo Paulo wanguŵalumba pa Filemone 1 mpaka 3. (Ŵerengani.) Wonani kuti iyu wangukamba so za ŵanthu wosi wo awungananga mumpingu wa ku Kolosi ndipu wanguŵawonga. Yehova nayu wanguchita so viyo. Nasi watitiwonga ukongwa chifukwa cha uteŵeti wo tichita. Kweni kumbi mungaŵawovya wuli wo achita uteŵeti wa nyengu zosi?
MUWOVYENGI APAYINIYA
7, 8. Kumbi nchinthu wuli cho chikhumbika kuti munthu wachiti upayiniya, nanga anyaki mumpingu angamuwovya wuli?
7 Nge mo venge ndi wo apharazganga mu nyengu ya akutumika, apayiniya nawu achiska ukongwa mipingu. Anandi ayesesa kupharazga mwaphamphu ndipu apereka maora 70 pa mwezi. Kumbi mungaŵawovya wuli?
8 Mzichi munyaki zina laki Shari, yo ndi mpayiniya wangukamba kuti: “Apayiniya awoneka anthazi chifukwa aluta mu uteŵeti zuŵa lelosi. Kweni nawu akhumbika kuchiskika.” (Ŵar. 1:11, 12) Mzichi munyaki yo wakuteŵetiyapu nge mpayiniya kwa vyaka vinandi wangukamba vakukwaskana ndi apayiniya a mumpingu waki kuti: “Agwira nchitu mwaphamphu. Yiwu awonga ukongwa asani anyaki mumpingu atachiŵalinda ku uteŵeti pa galimotu, asani aŵadaniya chakurya ndipuso asani aŵapaska ndalama kuti akaguli vakukhumbikiya. Ivi vilongo kuti mutiŵaŵanaŵaniya.”
9, 10. Kumbi ndi vinthu wuli vo anyaki achita mumpingu kuti awovyi apayiniya?
9 Kumbi mungayende nawu limoza mu uteŵeti? Mpayiniya munyaki zina laki Bobbi, wangukamba kuti: “Tikhumba ŵanthu wo tingayenda nawu sabata yeyosi.” Mpayiniya munyaki yo ateŵete mpingu umoza ndi Bobbi wangukamba so kuti: “Tisuzgika ukongwa kuti tisaniyi munthu wakwenda nayu mu uteŵeti ndi msana.” Mzichi munyaki yo sonu wateŵete ku Beteli ya ku Brooklyn wangukonkhoska vo vamuchitikiyanga pa nyengu yo wachitanga upayiniya. Iyu wangukamba kuti: “Mzichi munyaki yo wenga ndi galimotu wangundikambiya kuti, ‘Asani mwasoŵa munthu wakuluta nayu mu uteŵeti, mundidanengi kuti tilutiyengi limoza.’ Iyu wandiwovyanga ukongwa pa nyengu yo ndachitanga upayiniya.” Shari nayu wangukamba so kuti: “Kanandi apayiniya ambula kuto pamwenga kuyirwa achita phukwa asani awe mu uteŵeti wakumunda. Mukhoza kuŵadana abali pamwenga azichi ŵenaŵa kuti muchitengi nawu kusopa kwa pabanja. Yiwu achiskika ukongwa asani muchitiya nawu limoza vinthu.”
10 Mzichi munyaki yo wanguchita upayiniya kwa vyaka 50 limoza ndi azichi anyaki ambula kuyirwa wangukamba kuti: “Ŵara ayendiyanga apayiniya wosi asani pajumpha myezi. Atifumbanga vakukwaskana ndi umoyu widu, nchitu yakulembeka ndipuso asani pe masuzgu nganyaki. Atiwovyanga ukongwa.” Ivi vingakukumbuskani kuti Paulo nayu wanguwonga vo banja linyaki la ku Efeso lingumuchitiya.
11. Kumbi wo achita upayiniya wapade akhumbika kuchitanji?
11 Mipingu yinyaki ye ndi mwaŵi wakuteŵete limoza ndi apayiniya apade. Abali ndi azichi ŵenaŵa ayesesa kupharazga mwaphamphu ndipu apereka maora 130 mwezi wewosi. Chifukwa chakuti aja nyengu yitali mu uteŵeti ndipuso atovya anyaki kwa nyengu yitali, aja ndi nyengu yimanavi pamwenga aŵiyavi limu nyengu yakugwiriya nchitu yo yingaŵawovya kuti asaniyi vakukhumbika pa umoyu. Ofesi ya nthambi yitiŵapaska ndalama zimanavi mwezi wewosi kuti aŵikengi maŵanaŵanu ngawu pa uteŵeti.
12. Kumbi ŵara ndipuso anyaki mumpingu angachita wuli kuti awovyi apayiniya apade?
12 Kumbi tingaŵawovya wuli apayiniya apade? Mura munyaki yo wateŵete pa ofesi ya nthambi ndipu wakambiskana ndi apayiniya apade kaŵikaŵi wangukamba kuti: “Ŵara akhumbika kuti akambiskeningi nawu ndi kuziŵa mo vinthu viliri pa umoyu wawu ndipuso mo angaŵawovye. Akaboni anyaki awona kuti ofesi ya nthambi yitiŵaphwere ukongwa apayiniya apade chifukwa cha ndalama zo yitiŵapaska, kweni abali akhoza kuŵawovya mbwenu munthowa zinandi.” Nge apayiniya a nyengu zosi, apayiniya apade nawu akhumba ŵanthu wo angayenda nawu mu uteŵeti. Kumbi mungayenda nawu?
MUWOVYENGI AKUWONERE MADERA
13, 14. (a) Kumbi tikhumbika kuziŵanji vakukwaskana ndi akuwonere madera? (b) Kumbi tingaŵawovya wuli?
13 Kanandi ŵanthu awona kuti akuwonere madera ndipuso awolu ŵawu mbakukho mwauzimu. Ivi vauneneska nadi. Kweni nawu akhumbika kuchiskika, ŵanthu akwenda nawu mu uteŵeti ndipuso akhumbika kuchita masaza. Kumbi tingaŵawovya wuli asani atama pamwenga asani akhumbika upaleshoni? Yiwu angakondwa ukongwa asani abali ndi azichi atiŵaphwere ndipuso atiŵalongo kuti atiŵayanja. Mwakuyeruzgiyapu, Luka yo wenga dokotala ndipuso yo wangulemba buku la Machitidu, nayu wafipiyanga mtima Paulo ndi anyaki wo wayendanga nawu.
14 Akuwonere madera ndipuso awolu ŵawu nawu akondwa kuja ndi mabwezi nga pa mtima. Wakuwonere dera munyaki wangukamba kuti: “Anyangu aziŵa asani ndikhumbika kuchiskika. Atindifumba kuti aziŵi vo vandisuzga ndipu nditiŵakambiya. Ndikondwa ukongwa asani atindivwisiya.” Akuwonere madera ndipuso awolu ŵawu awonga ukongwa vo abali ndi azichi atiŵachitiya.
MUWOVYENGI WO ATEŴETE PABETELI
15, 16. Kumbi abali ndi azichi wo ateŵete pa Beteli ndipuso malu nga unganu agwira nchitu wuli, nanga tingaŵawovya wuli?
15 Abali ndi azichi wo ateŵete pa Beteli ndipuso pamalu nga unganu atovya ukongwa pa nchitu za Ufumu zo zichitika m’chigaŵa cha nthambi yawu. Asani mumpingu winu pamwenga m’chigaŵa chinu mwe abali ndi azichi wo ateŵete pa Beteli, kumbi mungalongo wuli kuti mutiŵaŵanaŵaniya?
16 Asani abali ŵenaŵa afika ŵaka pa Beteli, angayamba kukumbuka kunyumba chifukwa chakuti asiya abali ŵawu ndipuso mabwezi ngawu. Akondwa ukongwa asani anyawu a pa Beteli ndipuso abali a mumpingu wawu alongo kuti atiŵayanja. (Marko 10:29, 30) Yiwu aluta ku maunganu ndipuso apharazga ndi abali ku mpingu sabata yeyosi. Kweni nyengu zinyaki apaskika so nchitu zinyaki pa Beteli. Asani abali mumpingu avwisisa fundu iyi ndipuso awonga vo abali wo ateŵete pa Beteli achita, weyosi wayanduwa.
MUWOVYENGI ATEŴETI AKUTULIYA M’VYARU VINYAKI
17, 18. Kumbi abali akutuliya muvyaru vinyaki achita uteŵeti wuli?
17 Wo ajipereka kuti akateŵete kucharu chinyaki atachisaniya kuti vinthu vosi vachilendu nge vakurya, chineneru, mudawuku ndipuso vinthu vinyaki. Nchifukwa wuli atijipereka chinanga kuti angakumana ndi masuzgu?
18 Anyaki ateŵete nge amishonale ndipu nchitu yawu yikulu njakupharazga. Lusu lawu litovya so abali ndi azichi mumpingu kuti apharazgengi mwalusu. Ofesi ya nthambi yitiŵawovya amishonale mwakuŵapaska malu ngakugona ndipuso ndalama yimanavi kuti yiŵawovyi kusaniya vakukhumbika pa umoyu. Anyaki wo ateŵete muvyaru vinyaki ateŵete pa ofesi ya nthambi pamwenga kovya pa nchitu yakuzenga maofesi nga nthambi, maofesi ngakufwatuliyaku mabuku, malu ngakuchitiyaku maunganu ndipuso Nyumba za Ufumu. Abali ndi azichi ŵenaŵa apaskika vakurya, malu ngakugona ndipuso vinthu vinyaki. Nge mo achitiya wo ateŵete pa Beteli, nawu aluta ku maunganu ndipuso mu uteŵeti ndipu abali asambira vinandi kwaku yiwu.
19. Kumbi tingaŵawovya wuli abali ndi azichi wo akutuliya m’vyaru vinyaki?
19 Kumbi mungaŵawovya wuli abali ndi azichi wo atuwa m’vyaru vinyaki? Ziŵani kuti pakwamba angatondeka kurya chakurya cho ŵanthu anandi aturya kuchigaŵa cho. Mukhumbika kuŵanaŵaniya venivi asani mwaŵadaniya chakurya kunyumba kwinu. Mungachita umampha kuŵafumba chakurya cho angayanja kuti ŵaryi pamwenga kuchiyesa. Mungaŵasekanga cha asani asambira chineneru pamwenga midawuku yinu. Mukhumbika kuziŵa kuti pangato nyengu yitali kuti aziŵi chineneru chinu. Mwaviyo, mutenere kuŵawovya mwaulemu kuti azumbuwengi umampha mazu. Yiwu akhumbisiska kusambira.
20. Kumbi tingaŵawovya wuli abali ndi azichi wo ateŵete kucharu chinyaki ndipuso apapi ŵawu?
20 Ateŵeti anyengu zosi wo ateŵete m’vyaru vinyaki nawu angakhumba kuwovya apapi ŵawu akukota. Asani apapi ŵawu mbakaboni, akhumbisiska kuti ŵana ŵawu alutirizgi kuchita uteŵeti wa nyengu zosi. (3 Yoh. 4) Ateŵeti a nyengu zosi nawu angayesesa kuti aphwere apapi ŵawu ndipu nyengu zinyaki angaluta kuchiŵawona ndipuso kuchiŵawovya asani nkhwamachitika. Kweni abali ndi azichi anyaki mumpingu angawovya apapi akukota wo ŵana ŵawu ateŵete m’vyaru vinyaki. Ziŵani kuti ateŵeti a nyengu zosi agwira nchitu yakukhumbika ukongwa yo yichitika pacharu chosi. (Mat. 28:19, 20) Kumbi imwi pamwenga mpingu winu mwe akunozgeka kuwovya apapi akukota wo ŵana ŵawu ateŵete m’vyaru vinyaki asani akhumba chovyu?
21. Kumbi abali wo achita uteŵeti wa nyengu zosi atuvwa wuli asani ŵanthu anyaki atiŵawovya?
21 Abali ndi azichi achita uteŵeti wa nyengu zosi chifukwa cha kukhumba ndalama cha kweni akhumba kuteŵete Yehova ndipuso ŵanthu. Yiwu awonga ukongwa vosi vo mungaŵachitiya. Mzichi munyaki yo wateŵete m’charu chinyaki wangukamba vo anandi akamba. Iyu wanguti: “Kakalata kamanavi kakuŵawonga ko mungaŵalembe kangalongo kuti mutiŵaŵanaŵaniya ndipuso kuti mukondwa ndi vo achita.”
22. Kumbi uteŵeti wa nyengu zosi ngwamampha munthowa wuli?
22 Munthu wasaniya vitumbiku vinandi asani wachita uteŵeti wa nyengu zosi ndipu ndichu chinthu chakukhumbika ukongwa cho munthu wangachita. Ateŵeti a nyengu zosi asambira malusu ngo ngangaŵawovya sonu ndipuso m’charu chifya. Pambula kuswera yapa, ateŵeti akugomezgeka wosi azamuteŵete mu Ufumu waku Chiuta. Mwaviyo, tiyeni tosi tilutirizgi kukumbuka ‘nchitu ya chivwanu ndi chitakataka cha chanju’ cha ŵanthu wo achita uteŵeti wa nyengu zosi!


text:
Yehova Watumbika wo Apereka ndi Mtima Wosi
MLENGI widu wakutipaska wanangwa wakusankha tija vakuchita. Iyu watumbika ŵanthu wo agwiriskiya nchitu wanangwa wenuwu kuti kusopa kwa uneneska kuluti panthazi. Kweniso, watumbika wo atesesa kuwovya kuti zina laki litowi ndipuso kuti khumbu laki lifiskiki. Yehova wakhumba cha kuti timuvwiyengi chifukwa cha mantha. M’malu mwaki, iyu wakhumba kuti tijiperekengi kwaku iyu chifukwa chakuti titimuyanja ukongwa ndipuso tiwonga vo watitichitiya.
Mwakuyeruzgiyapu, pa nyengu yo Ayisraele ŵenga mubozwa ku Sinai, Yehova wanguŵakambiya kuti azengi nyumba yakusopiyamu. Iyu wangukamba kuti: “Tonimu mukati mwinu mpasku ku Ambuya; weyosi wakuŵa ndi mtima wakupaska, wazi ndi chaulera cha Ambuya.” (Chit. 35:5) Munthu weyosi wachiyisraele wakhumbikanga kupereka vo wangafiska mwambula kuphwere kanthu kuti ndi vinthu wuli pamwenga vinandi wuli. Venivi vawovyanga kuti chilatu chaku Chiuta chifiskiki. Kumbi ŵanthu anguchita wuli?
“Yosi yo mtima waki ungumutuntha [pamwenga kuti ungumutuma] ndi yosi yo mzimu waki ungumusongono,” wangupereka vo wenga navu “ndi mtima wakukhumba.” Anthurumi ndi anthukazi azanga kuzipereka ku nchitu yaku Yehova vinthu nge: aphini, ndeŵereŵi, mpheti, golidi, siliva, mkuŵa, salu zabulu, salu zakufyuŵala, salu ziyera, salu zakuwolofoka, weya wa mbuzi, vikopa va mbereri vakubiza mu utotu uyera, vikopa va akatumbwi, mathabwa nga mlombwa, mya yakuzirwa ndi mafuta. Vinthu vo vinguperekeka “venga vakukwana kuchita nchitu yosi, ndi vingujapu.”
Yehova wakondwanga ukongwa chifukwa chakuti ŵanthu aperekanga vinthu vinandi cha kweni chifukwa aperekanga ndi mtima wosi kuti awovyi kusopa kwa uneneska. Yiwu agwiriskiyanga so nchitu nyengu yawu ndipuso nthazi zawu kuti agwiri nchitu yeniyi. Nkhani iyi yilutirizga kuti: “Anthukazi wosi wo ŵenga akuziŵa, anguwomba [pamwenga kuti alukanga vinthu] ndi manja ngawu. . . . Anthukazi wosi azeru anguwomba weya wa mbuzi.” Kweniso, Yehova wangupaska Bezalele “kuziŵa, ndi kuwamu ndi chinjeru, ndi umisiri wosi.” Yehova wanguwovya Bezalele ndi Oholiaba kuti aje ndi lusu lakugwiriya nchitu yosi yo akhumbikanga kuchita.
Yehova wati wapempha Ayisraele kuti apereki vinthu, wenga ndi chigomezgu chakuti weyosi waperekengi ndi mtima wosi kuti wawovyi pa nchitu yakuzenga nyumba yakusopiyamu. Pavuli paki, Yehova wanguŵatumbika ukongwa wosi wo aperekanga ndi mtima wosi ndipu waŵalongozganga kweniso waŵawovyanga kuti ajengi akukondwa. Mwaviyo, Yehova wangulongo kuti watumbika ateŵeti ŵaki akujipereka kweniso wawonesesa kuti asoŵa vinthu cha vakugwiriya nchitu pamwenga ŵanthu alusu wo angawovya kuti khumbu laki lifiskiki. (Sumu 34:9) Yehova wakutumbikeningi ukongwa asani mutimuteŵete ndi mtima wakujipereka.