text:
Kasi Mukuzirwiska Ivyo Muli Kupokera?
‘Tili kupokera . . . mzimu uwo ngwakufuma kwa Chiuta, kuti timanye vinthu ivyo tapika na Chiuta mwalusungu.’—1 KOR. 2:12.
1. Kasi ŵanandi ŵakuviwona wuli vinthu ivyo ŵali navyo?
NYENGO zinyake munthu wakumanya yayi kuti chinthu icho wali nacho ntchakuzirwa. Wakuzakamanya kuti chikaŵa chakuzirwa para waŵavya chinthu icho. Kasi namwe ivi vili kumuchitikiranipo? Kanandi munthu wakuzirwiska yayi vinthu ivyo waŵa navyo kwambira pa wanichi wake. Mwachiyelezgero, munthu uyo wakulira mu mbumba yisambazi wangaviwona mwakupepuka vinthu ivyo wali navyo. Ivi ndivyo vingachitikira ŵawukirano ŵanandi awo ŵakumanya yayi vinthu vyakuzirwa chomene pa umoyo wawo chifukwa chakuti ŵakuleka kumanya vinandi.
2, 3. (a) Kasi ŵawukirano awo Mbakhristu ŵakwenera kugega vichi? (b) Kasi ntchivichi icho chingatovwira kuti tizirwiskenge ivyo tili navyo?
2 Usange ndimwe muwukirano, kasi chakuzirwa chomene kwa imwe ntchivichi? Ŵanandi mu charu ichi ŵakutemwa usambazi wakuthupi, nga ni malipiro ghapachanya, nyumba yiwemi, na vinthu vyapachanya ivyo vikupangika mazuŵa ghano. Ndipouli, usange vinthu ivi ndivyo tikuviŵika pakwamba mu umoyo withu, ndikuti tikusoŵerwa chinthu chinyake chakuzirwa chomene icho mbubwezi withu na Chiuta. Chachitima ntchakuti ŵanthu ŵanandi mazuŵa ghano ŵalije navyo ntchito vyakuti ŵaŵe paubwezi na Chiuta. Mwaŵawukirano imwe mwalereka na ŵapapi awo Mbakhristu, zirwiskani chiharo chinu chauzimu. (Mat. 5:3) Para mungatondeka kuzirwiska chiharo ichi, mungasangana na masuzgo umoyo winu wose.
3 Kweni mungagega masuzgo agha. Kasi ntchivichi icho chingamovwirani kuti muzirwiskenge chiharo chinu chauzimu? Tiyeni tidumbiskane vya ŵanthu ŵanyake awo ŵakuzunulika mu Baibolo kuti timanye kuti ntchiwemi kuzirwiska chiharo chithu chauzimu. Ivyo tidumbiskanenge viwovwirenge ŵawukirano kweniso Mkhristu waliyose kuti wazirwiskenge vinthu vyauzimu ivyo wali navyo.
ŴAKAZIRWISKA YAYI IVYO ŴAKAPOKERA
4. Kasi lemba la 1 Samuel 8:1-5 likuti ŵana ŵa Samuyeli ŵakaŵa na nkharo wuli?
4 Mu Baibolo muli nkhani za ŵanthu awo ŵakapokera chiharo chauzimu kweni ŵachizirwiska yayi. Ivi ndivyo ŵakachita ŵana ŵa ntchimi Samuyeli iyo yikateŵetera Yehova mwakugomezgeka kwambira pa wanichi. (1 Sam. 12:1-5) Samuyeli wakalongora chiyelezgero chiwemi ku ŵana ŵake, Joel na Abija, icho mphanyi ŵakatolerako. Ndipouli, ŵakachita nthena yayi, kweni ŵakaŵa ŵaheni. Baibolo likutiphalira kuti mwakupambana na wiskewo, iwo ŵakabendezganga urunji.—Ŵazgani 1 Samuel 8:1-5.
5, 6. Kasi ntchivichi icho chikachitikira ŵana kweniso muzukuru wa Yosiya?
5 Ndimo ŵana ŵa Themba Yosiya nawo ŵakachitira. Yosiya wakachitanga makora pakusopa Yehova. Buku la Dango la Chiuta likati lasangika na kuŵazgika kwa Yosiya, iyo wakafwilirapo kulondezga ulongozgi wa Yehova. Wakalekeska ŵanthu kusopa vikozgo na kugomezga mizimu, na kuŵachiska kuti ŵapulikirenge Yehova. (2 Mathe. 22:8; 23:2, 3, 12-15, 24, 25) Wakaŵalekera chiharo chiwemi chomene ŵana ŵake. Nyengo yikati yajumphapo, ŵana ŵake ŵatatu na muzukuru wake ŵakaŵa mathemba, kweni pakaŵavya nanga njumoza uyo wakazirwiska chiharo chauzimu icho wakapika.
6 Yehoahazi, ndiyo wakaŵa themba pamanyuma pa awiske, a Yosiya, kweni wakachita “viheni pamaso pa Yehova.” Wakawusa kwa myezi yitatu pera. Kufuma apo, Faro wa ku Eguputo wakamutolera ku wuzga Yehoahazi ndipo wakafwira kwenekuko. (2 Mathe. 23:31-34) Pamanyuma, munung’una wake, Yehoiakimu wakawusa kwa vyaka 11. Nayo wakazirwiska yayi chiharo chauzimu icho wakapokera kwa awiske. Chifukwa chakuti Yehoiakimu wakachitanga viheni, Yeremiya wakachima kuti: “Wati wasungike ngati kasungikiro ka mbunda.” (Yer. 22:17-19) Ŵanyake awo ŵakaŵa mathemba pamanyuma pa Yosiya ni mwana wake, Zedekiya, ndiposo muzukuru wake, Yehoiakini. Nawo ŵakaŵa ŵaheni; ŵakalondezga yayi chiyelezgero chiwemi cha Yosiya.—2 Mathe. 24:8, 9, 18, 19.
7, 8. (a) Kasi Solomoni wakataya wuli chiharo chake chauzimu? (b) Kasi tikusambirako vichi ku ŵanthu awo ŵakataya chiharo chawo chauzimu?
7 Solomoni wakaŵa themba ilo likasambira vinandi kwa awiske, a Davide. Wakasambira umo wangachitira pakuteŵetera Yehova. Ndipouli, wakalutilira yayi kuzirwiska chiharo chake chauzimu. Baibolo likuti: ‘Ndipo kukati, wakati wachekura Solomoni, ŵawoli ŵake ŵakapatuska mtima wake kulondezga ŵachiuta ŵanyake; ndipo mtima wake ntha ukanyoloka na Yehova Chiuta wake, nga ndi umo ukaŵira mtima wa Davide wiske.’ (1 Mathe. 11:4) Ntheura, Yehova wakaleka kutemwa Solomoni.
8 Ŵanthu wose awo tadumbiskana apa ŵakaŵa na mwaŵi wa kuchita chinthu chakwenelera, kweni ntchachitima kuti ndimo ŵakachitira yayi. Ndipouli, ni wose yayi mu nyengo yakale awo ŵakaleka kuzirwiska chiharo chawo chauzimu. Lero napo ŵanyake ŵakuzirwiska chiharo chawo chauzimu. Tiyeni tidumbiskane vya ŵawukirano ŵanyake ŵa mu nyengo yakale awo ni viyelezgero viwemi ku ŵawukirano mazuŵa ghano.
ŴAKAZIRWISKA IVYO ŴAKAPOKERA
9. Kasi ŵana ŵa Nowa ŵakalongora wuli chiyelezgero chiwemi? (Wonani chithuzithuzi chakwamba.)
9 Tikusambirako kanthu ku ŵana ŵa Nowa. Awiskewo ŵakalangulika kuti ŵazenge chingalaŵa na kunjizgamo mbumba yose. Ŵana ŵa Nowa ŵakazirwiska mwaŵi wawo wa kuchita khumbo la Yehova. Ŵakakolerana na awiskewo. Ŵakaŵawovwira pakuzenga chingalaŵa ndipo paumaliro ŵakanjiramo. (Gen. 7:1, 7) Kasi ntchivichi icho chikachitika pamanyuma pake? Lemba la Genesis 7:3 likuti ŵakanjira na vinyama mu chingalaŵa kuti ‘ŵasunge mtundu [wa vinyama] pa charu chose.’ Ŵanthu nawo ŵakavikilirika. Chifukwa chakuti ŵana ŵa Nowa ŵakazirwiskanga chiharo chawo chauzimu, ŵakaŵa na mwaŵi wa kovwira kuti ŵanthu ŵalutilire kuŵako. Kweniso ŵakawovwira kuti kusopa kwaunenesko kulutilire pa charu. (Gen. 8:20; 9:18, 19)
10. Kasi ŵawukirano ŵanayi Ŵachihebere ŵakalongora wuli kuti ŵakazirwiskanga ivyo ŵakasambizgika?
10 Pakati pajumpha vyaka mahandiredi ghanandi, ŵawukirano ŵanayi Ŵachihebere ŵakalongora kuti ŵakamanyanga vinthu vyakuzirwa chomene. Hananiya, Mishayeli, Azariya, na Daniyeli ŵakatolekera ku Babuloni mu 617 B.C.E. Ŵakaŵa ŵakuwoneka makora, kweniso ŵavinjeru, mwakuti chikaŵa chipusu kwa iwo kutolera umoyo wa Ŵababuloni. Kweni ndimo ŵakachitira chara. Ivyo ŵakachitanga vikulongolerathu kuti ŵakakumbukanga chiharo chawo, panji kuti ivyo ŵakasambizgika. Ŵawukirano aŵa ŵakatumbikika chomene chifukwa cha kulondezga vinthu vyauzimu ivyo ŵakasambira pa wanichi.—Ŵazgani Daniel 1:8, 11-15, 20.
11. Kasi ŵanji ŵakasanga wuli chandulo na ivyo Yesu wakasambira kwa Awiske?
11 Yesu wakazirwiska chomene chiharo chake chauzimu kuluska waliyose. Yesu wakavitemwa chomene ivyo wakasambizgika na Awiske. Ukaboni wakuti wakazirwiskanga ivyo wakasambira ukuwoneka mu mazgu ghake ghakuti: “Umo Ŵadada ŵali kunisambizgira ndimo nkhuyowoyera vinthu ivi.” (Yoh. 8:28) Kweniso wakakhumbanga kuti ŵanji ŵasange chandulo na ivyo wakasambira. Wakaphalira mizinda kuti: ‘Ku misumba yinyake nako nkhwenera kupharazga makani ghawemi gha ufumu wa Chiuta, pakuti ndicho nkhatumikira.’ (Luka 4:18, 43) Wakawovwira ŵategherezgi ŵake kuti ŵaleke kuŵa ‘chigaŵa cha charu,’ chifukwa charu chikuzirwiska chara vinthu vyauzimu.—Yoh. 15:19.
ZIRWISKANI IVYO MULI KUPOKERA
12. (a) Kasi lemba la 2 Timote 3:14-17 ndakovwira wuli ku ŵawukirano ŵanandi mazuŵa ghano? (b) Kasi ŵawukirano awo Mbakhristu ŵakwenera kujifumba mafumbo wuli?
12 Nga mbawukirano awo tadumbiskana mu nkhani iyi, namwe panji muli kulereka na ŵapapi awo ŵakuteŵetera Yehova Chiuta. Usange ni nthena, ivyo Malemba ghakuyowoya vyakukhwaskana na Timote vingamovwirani. (Ŵazgani 2 Timote 3:14-17.) ‘Mukasambira’ ku ŵapapi ŵinu vinthu vyakukhwaskana na Chiuta waunenesko ndiposo ivyo mungachita kuti mumukondweskenge. Ŵapapi ŵinu nawo ŵakwenera kuti ŵakamba kumusambizgani kufuma pa ubonda. Ivi vyamovwirani chomene kuti muŵe ‘ŵavinjeru, kuti muponoskeke kwizira mu chipulikano mwa Khristu Yesu.’ Kweniso vyamovwirani kuti muŵe ‘ŵakunozgekera nkhanira’ kuteŵetera Chiuta. Kweni fumbo lakuzirwa ndakuti, Kasi muzirwiskenge ivyo muli kusambira? Jifumbani kuti: ‘Kasi nkhujipulika wuli para nkhughanaghana vya ŵakaboni ŵakugomezgeka ŵanandi awo ŵakaŵako pambere ine nindaŵeko? Kasi nkhunotha kuti ndine Kaboni wa Yehova? Kasi nkhuzirwiska mwaŵi wa kuŵa mu gulu la ŵanthu ŵachoko waka awo mbabwezi ŵa Chiuta? Kasi nkhumanya kuti ni mwaŵi wapadera chomene kumanya unenesko?’
13, 14. Kasi ŵawukirano ŵanyake ŵakudokera vichi? Chifukwa wuli ntchambura mahara kutolera umoyo wa charu ichi? Yowoyani chiyelezgero.
13 Ŵawukirano ŵanyake awo ŵapapi ŵawo Mbakhristu, ŵakupambaniska yayi pakati pa paradiso wauzimu uyo tilimo na charu cha Satana chachisi ichi. Ŵanji ŵakudokera kuti ŵachete umoyo wa mu charu ichi. Kweni kasi para kukwiza galimoto, wamunthu unganjilira dala mu msewu kuti uwone umo vikuŵinyira para galimoto yaganda munthu? Ndimo ungachitira yayi. Ntheura pera, palije chifukwa chakuti tinjilire “mu mathakalimbwa gha makhaliro ghaheni” gha charu ichi kuti tiwone waka usange tingasuzgika nadi.—1 Pet. 4:4.
14 Gener uyo wakukhala ku Asia, wakalelekera mu mbumba Yachikhristu. Wakabatizika apo wakaŵa na vyaka 12. Kweni apo wakaŵa muwukirano, wakakopeka na makhaliro gha mu charu ichi. Iyo wakati: “Nkhakhumbanga kuŵa mwanangwa.” Gener wakamba upusikizgi. Apo wakaŵa na vyaka 15, wakaŵa kuti watolera mikhaliro ya ŵanthu ŵaheni awo wakendezgananga nawo, nga nkhumwa chomene moŵa na kutuka. Kanandi, Gener wakafikanga mwakuchedwa pa nyumba chifukwa cha kuseŵera maseŵero ghakupambanapambana na ŵabwezi ŵake, kusazgapo maseŵero ghambembe gha pa kompyuta. Kweni pakati pajumpha nyengo, wakamanya kuti vinthu vya mu charu ichi vikamupanga chimwemwe yayi. Wakawona kuti umoyo wake ukaŵa wambura chandulo. Wakati wawelera mu mpingo, wakati: “Nangauli nichali kuyezgeka kuti nichite makhumbiro gha charu, kweni nkhuwona kuti ubwezi wane na Yehova ndiwo ngwakuzirwa chomene.”
15. Kasi ŵawukirano awo ŵapapi ŵawo Mbakaboni yayi nawo ŵakwenera kughanaghanira vichi?
15 Ŵawukirano ŵanyake awo ŵakuwungana na mpingo, ŵapapi ŵawo Mbakaboni yayi. Usange ndimwe yumoza wawo, ghanaghanirani mwaŵi ukuru uwo muli nawo chifukwa chakuti mukumanya Mlengi kweniso mukumuteŵetera. Pa charu chapasi pali ŵanthu mabiliyoni ghanandi. Ntheura ni thumbiko lapadera kuŵa mu gulu la ŵanthu awo Yehova wali kuŵaguza na kuŵavumbulira unenesko wa mu Baibolo. (Yoh. 6:44, 45) Mazuŵa ghano, pa ŵanthu 1,000 ŵaliwose, munthu yumoza ndiyo wakumanya unenesko, ndipo imwe ndimwe yumoza wawo. Kasi uwu ni mwaŵi wapadera yayi? (Ŵazgani 1 Ŵakorinte 2:12.) Gener wakati: “Ntchapadera chomene kuti nkhumanyikwa na Yehova, Mlengi wa vinthu vyose.” (Sal. 8:4) Mudumbu munyake wakati: “Ŵana ŵa sukulu ŵakukondwa chomene usange ŵasambizgi ŵawo ŵakuŵamanya. Ipo ni mwaŵi ukuru chomene kumanyikwa na Yehova, uyo ni Msambizgi Mukuru.”
KASI IMWE MUCHITENGECHI?
16. Kasi ntchinthu wuli chiwemi icho ŵawukirano awo Mbakhristu ŵakwenera kusankha?
16 Ghanaghanirani za chiharo chinu chauzimu icho ntchakuzirwa chomene ndipo ŵani na chilato cha kuteŵetera Yehova. Londezgani chiyelezgero cha ŵateŵeti ŵakugomezgeka ŵa Chiuta ŵa mu nyengo yakale. Mungaŵanga nga mbawukirano ŵanandi ŵa mu charu ichi yayi, awo ŵakunanga umoyo wawo ndipo ŵalije chilindizga chiwemi cha munthazi.—2 Kor. 4:3, 4.
17-19. Chifukwa wuli ntchiwemi kujipatura ku charu?
17 Ndipouli, ni nyengo zose yayi apo chikuŵa chipusu kujipatura ku charu. Kweni ntchakuzirwa chomene kuchita nthena. Mwachiyelezgero: Ghanaghanirani za munthu uyo wakuchita chiphalizgano cha kuchimbira. Wakwenera kuŵa wakupambana na ŵanji kuti waŵe wakwenelera kuchitako maseŵero agha. Wakwenera kujinora vinthu vinyake ivyo vingamumalira nyengo yakusambilira maseŵero agha. Chifukwa chakuti ngwakunozgeka kuŵa wakupambana na ŵanyake wakuŵa na nyengo yakukwana yakusambilira maseŵero agha mwakuti wafiske chilato chake.
18 Ŵanthu ŵanandi mu charu ŵakumanya yayi kuti para ŵachita viheni ŵasanganenge na masuzgo, kweni ŵateŵeti ŵa Yehova ndimo ŵaliri yayi. Usange tikujipatura ku charu na kugega nkharo ziheni, izo zingananga ubwezi withu na Yehova, mbwenu ‘tikoleskenge umoyo wanadi.’ (1 Tim. 6:19) Mudumbu uyo tamuzunura kale wakati: “Usange ukudemelera ku ivyo ukugomezga, ukuŵa wakukondwa. Ukulongora kuti uli wakukhora ndipo ukukana kupuluskika na charu cha Satana. Chakuzirwa chomene ntchakuti vikuŵa nga ni para ukuwona Yehova Chiuta wakumwemwetera chifukwa chakuti wachita makora. Ntheura, ukuŵa wakukondwa chifukwa chakuti ndiwe wakupambana na ŵanji.”
19 Umoyo winu ungaŵa wambura chandulo usange mukughanaghana waka ivyo mungasanga sono. (Muph. 9:2, 10) Mukumanya chifukwa icho Chiuta wali kumulengerani ndiposo kuti mungakhala kwamuyirayira. Ichi chikumovwirani kuti musankhenge vinthu mwamahara na kugega kwenda “umo mitundu yikwendera.” Umoyo winu uli na chilato.—Efe. 4:17; Mal. 3:18.
20, 21. Usange tikusankha vinthu mwamahara sono, kasi tizamusanga vichi? Kweni kasi tikwenera kuchita vichi?
20 Usange tikusankha vinthu mwamahara, tingaŵa na umoyo wakukhorweska sono na ‘kuzakahara charu chapasi,’ panji kuŵa ŵamoyo kwamuyirayira. Tizamusanga vitumbiko vinandi chomene ivyo tindaviwonepo nakale. (Mat. 5:5; 19:29; 25:34) Ndipouli, Chiuta wakupeleka vitumbiko ivi kwa waliyose chara, kweni ku awo ŵakumupulikira. (Ŵazgani 1 Yohane 5:3, 4.) Kweni ntchakuzirwa chomene kuteŵetera Yehova mwakugomezgeka sono.
21 Tili na mwaŵi ukuru chomene chifukwa Chiuta watipa vinthu vinandi. Tikughamanya makora Mazgu ghake ndiposo unenesko wakukhwaskana na iyo na khumbo lake. Tikukondwa kuti ndise Ŵakaboni ŵa Yehova. Chiuta wakutilayizga kuti waŵenge nase. (Sal. 118:7) Mphanyi tose, ŵana na ŵalara wuwo, talongora kuti tikuzirwiska chiharo chithu chauzimu ndiposo kuti tikukhumba kupeleka ‘uchindami muyirayira’ kwa Yehova.—Rom. 11:33-36; Sal. 33:12.


c: text/html

text: 11 Themba Solomoni likatemwa ŵanakazi ŵanandi ŵachilendo,+ padera pa mwana wa Farawo.+ Likatemwaso ŵanakazi Ŵamowabu,+ Ŵaamoni,+ Ŵaedomu, Ŵasidoni+ na Ŵahiti,+ awo likatora.2 Ŵanakazi aŵa ŵakafuma mu mitundu iyo Yehova wakaŵaphalira Ŵaisrayeli kuti: “Munganjiranga mwa iwo chara,* ndipo iwo ŵanganjiranga mukati mwinu chara, pakuti ŵangapuluska mitima yinu kuti mulondezgenge ŵachiuta ŵawo.”+ Kweni Solomoni wakademelera kwa iwo na kuŵatemwa.3 Wakaŵa na ŵawoli 700 awo ŵakaŵa ŵanakazi ŵakuchindikika kweniso ŵanakazi ŵanyake 300. Ŵawoli ŵake aŵa ŵakamba kupuluska mtima wake.*4 Solomoni wakati wachekura,+ ŵawoli ŵake ŵakapuluska* mtima wake, wakamba kulondezga ŵachiuta ŵanyake.+ Mtima wake ukaŵa wakufikapo* chara kwa Yehova Chiuta wake, ukayana yayi na mtima wa Davide wiske.5 Solomoni wakalondezga Ashitoreti+ chiuta mwanakazi wa Ŵasidoni na Milikomu+ chiuta wakuseluska wa Ŵaamoni.6 Solomoni wakachita uheni pamaso pa Yehova, ndipo wakamulondezga chara Yehova mwakufikapo nga umo Davide wiske wakachitira.+7 Pa nyengo yira Solomoni wakazenga malo ghapachanya+ pa phiri, panthazi pa Yerusalemu. Wakazengera Kemoshi chiuta wakuseluska wa Mowabu, na Moleki+ chiuta wakuseluska wa Ŵaamoni.+8 Ndivyo wakachitira ŵawoli ŵake wose ŵachilendo awo ŵakasunkhizganga vyakununkhira na kupeleka sembe ku ŵachiuta ŵawo.9 Yehova wakakwiya na Solomoni chifukwa mtima wake ukapuluskika kufumako kwa Yehova Chiuta wa Israyeli,+ uyo wakawonekera kwa iyo kaŵiri,+10 na kumuchenjezga vya chinthu ichi chakuti wangalondezganga chara ŵachiuta ŵanyake.+ Kweni iyo wakapulikira yayi ivyo Yehova wakamuphalira.11 Sono Yehova wakati kwa Solomoni: “Chifukwa chakuti wachita ichi, ndipo undasunge phangano lane na malango ghane umo nkhakulangulira, nadi nipalurenge ufumu kwa iwe na kuwupeleka kwa yumoza wa ŵateŵeti ŵako.+12 Kweni ivi nichitenge mu nyengo yako yayi chifukwa cha Davide wuso. Nizamuwupalura mu woko la mwana wako.+13 Kweni nizamupalura ufumu wose chara.+ Fuko limoza nilipelekenge ku mwana wako+ chifukwa cha Davide muteŵeti wane kweniso chifukwa cha Yerusalemu, uyo namusora.”+14 Ntheura Yehova wakawuskira Solomoni munthu wakupindikana nayo,+ Hadadi Muedomu, wa mu nyumba yachifumu ku Edomu.+15 Davide wakati wathereska Edomu,+ Yowabu mulongozgi wa ŵankhondo wakaluta na kukasunga awo ŵakakomeka, ndipo wakakhumba kukoma mwanalume waliyose mu Edomu.16 (Yowabu na Israyeli yose ŵakakhala kwenekuko myezi 6 m’paka wakamara kukoma* mwanalume waliyose mu Edomu.)17 Kweni Hadadi wakachimbira pamoza na Ŵaedomu ŵanyake awo ŵakateŵeteranga awiske ndipo ŵakaluta ku Eguputo. Pa nyengo yira Hadadi wakaŵa mwana muchoko.18 Ntheura ŵakanyamuka ku Midiyani, ŵakafika ku Parani. Ŵakatora ŵanalume ku Parani+ na kwiza ku Eguputo, kwa Farawo themba la Eguputo. Farawo wakamupa nyumba, chakurya na charu.19 Hadadi wakatemweka chomene na Farawo mwakuti Farawo wakamupa munung’una wa muwoli wake, fumukazi Tapenesi, kuti waŵe muwoli wake.20 Nyengo yikati yajumphapo, munung’una wa Tapenesi, wakamubabira Hadadi mwana mwanalume, zina lake Genubati. Tapenesi wakamulelera* mu nyumba ya Farawo. Genubati wakakhala mu nyumba ya Farawo pamoza na ŵana ŵanalume ŵa Farawo.21 Wali ku Eguputo, Hadadi wakapulika kuti Davide wagona pamoza na ŵasekuru ŵake+ kweniso kuti Yowabu mulongozgi wa ŵankhondo wali kufwa.+ Ntheura Hadadi wakati kwa Farawo: “Nizomerezgani niwelere ku charu chane.”22 Kweni Farawo wakati kwa iyo: “Kasi ukusoŵa vichi kwa ine apo sono ukukhumba kuluta ku charu chako?” Kweni iyo wakati: “Nkhusoŵa kanthu chara, kweni naŵeya, nizomerezgani niwelere.”23 Chiuta wakamuwuskiraso Solomoni munthu munyake wakupindikana nayo,+ Rezoni mwana wa Eliyada, uyo wakachimbira kwa fumu yake Hadadezeri,+ themba la Zoba.24 Davide wakati wathereska* ŵanthu ŵa ku Zoba, Rezoni wakawunganya ŵanalume ndipo wakaŵa mulongozgi wa gulu la ŵakuwukira.+ Ntheura ŵakaluta ku Damaseko+ na kukhala kwenekuko, wakamba kuwusa mu Damaseko.25 Wakapindikana na Israyeli mazuŵa ghose gha Solomoni, kusazgirako ku uheni uwo Hadadi wakachita. Apo Rezoni wakawusanga Siriya, wakatinkha Israyeli.26 Pakaŵaso Yerobowamu+ mwana wa Nebati Muefurayimu wakufuma ku Zereda. Iyo wakaŵa muteŵeti wa Solomoni.+ Nyina wakaŵa chokoro, zina lake Zeruwa. Nayo wakamba kugalukira* themba.+27 Wakagalukira themba chifukwa chakuti: Solomoni wakazenga Chibumira*+ na kujara mwanya wa Msumba wa Davide wiske.+28 Sono Yerobowamu uyu wakaŵa munthu wankhongono. Solomoni wakati wawona kuti munyamata uyu wakalimbikiranga ntchito, wakamuŵika mulaŵiliri+ wa wose ŵa nyumba ya Yosefe awo ŵakachitanga ntchito ya wuzga.29 Pa nyengo yira, Yerobowamu wakafumira kuwaro kwa Yerusalemu ndipo ntchimi Ahiya+ Mushilo, yikamusanga pa msewu. Ahiya wakavwara chakuvwara chiphya ndipo ŵaŵiri aŵa ŵakaŵa ŵekha ku thondo.30 Ahiya wakakora chakuvwara chiphya icho wakavwara na kuchipalura vigamba 12.31 Penepapo wakati kwa Yerobowamu:“Tora vigamba 10. Pakuti Yehova Chiuta wa Israyeli wakuti: ‘Wona, nkhupalura ufumu mu woko la Solomoni, ndipo iwe nikupenge mafuko 10.+32 Kweni fuko limoza ndilo liŵenge lake+ chifukwa cha muteŵeti wane Davide+ na chifukwa cha Yerusalemu, msumba uwo nasora kufuma mu mafuko ghose gha Israyeli.+33 Nichitenge nthena chifukwa chakuti ŵanisida+ ndipo ŵakusindamira Ashitoreti chiuta mwanakazi wa Ŵasidoni, Kemoshi chiuta wa Mowabu, na Milikomu chiuta wa Ŵaamoni. Ŵaleka kwenda mu nthowa zane na kuchita icho ntchakwenelera mu maso ghane, kusunga malango na vyeruzgo vyane nga umo wakachitira Davide wiske.34 Kweni niwuskengemo ufumu wose chara mu woko lake, nimusungenge kuŵa mulongozgi mazuŵa ghose gha umoyo wake, chifukwa cha Davide muteŵeti wane uyo nkhamusora,+ chifukwa wakapulikira malango ghane na ulongozgi wane.35 Kweni nipokenge uthemba mu woko la mwana wake na kupeleka kwa iwe, ndiko kuti, mafuko 10.+36 Nipelekenge fuko limoza kwa mwana wake, mwakuti Davide walutilire kuŵa na nyali pamaso pane mu Yerusalemu,+ msumba uwo nawusora kuti niŵikemo zina lane.37 Nikutorenge iwe, uwusenge vyose ivyo ukukhumba,* ndipo uŵenge themba pa Israyeli.38 Usange upulikirenge vyose ivyo nakulangura, kwenda mu nthowa zane na kuchita icho ntchakwenelera mu maso ghane kweniso kusunga ulongozgi na malango ghane nga umo wakachitira Davide muteŵeti wane,+ niŵenge nawe. Nikuzengerenge nyumba yamuyirayira, nga umo nazengera ya Davide,+ ndipo nikupenge Israyeli.39 Pa chifukwa ichi nikhozgenge soni mphapu ya Davide,+ kweni nyengo zose chara.’”+40 Ntheura Solomoni wakakhumba kukoma Yerobowamu, kweni Yerobowamu wakachimbilira ku Eguputo, kwa Shishaki+ themba la Eguputo.+ Wakakhala kwenekura ku Eguputo m’paka Solomoni wakafwa.41 Mdauko unyake wose wa Solomoni, vyose ivyo wakachita, vinjeru vyake, asi vili kulembeka mu buku la mdauko wa Solomoni?+42 Solomoni wakawusa mu Yerusalemu pachanya pa Israyeli yose vyaka 40.43 Solomoni wakagona na ŵasekuru ŵake, wakasungika mu Msumba wa Davide wiske. Mwana wake Rehobowamu+ wakaŵa themba mu malo ghake.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kasi Chiuta Ndiyo Wakwambiska Masuzgo?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Baibolo likuti ni Chiuta yayi uyo wakwambiska masuzgo. Yehova Chiuta wakakhumbanga kuti ŵanthu ŵakondwenge. Kweni ŵanthu ŵakwamba ŵakamugalukira. Ŵakasankha kuti ŵamanyenge ŵekha chiwemi na chiheni. Lekani tikusuzgika.
Masuzgo agho tikukumana nagho, ntchifukwa cha ivyo ŵanthu ŵakwamba ŵakasankha. Ni Chiuta yayi uyo wakwambiska masuzgo.
Baibolo likuti: ‘
Para yunji wakuyezgeka, waleke kuyowoya kuti: “Nkhuyezgeka na Chiuta.” Pakuti Chiuta wangayezgeka na vinthu viheni chara, ndipo iyo kuti wakuyezga waliyose chara.’ (Yakobe 1:13) Masuzgo ghakuwira waliyose, nanga ni awo ŵakuteŵetera Chiuta.
Manyani Vinandi
Chifukwa Wuli Chiuta Walekelera Uheni na Suzgo?
Kasi uheni ukamba wuli? Chifukwa wuli Chiuta wakuwuwona waka m’paka sono?
Kasi Ciuta Wali Kumucitirani Vici?
Dango la Ciuta lakuti ‘umoyo kulipira umoyo,’ likutovwira kuti timanye cifukwa ico Ciuta wapelekera “Mwana wake wapadera yekha.”


text:
MUTU 53
Themba ilo Likaŵa na Nkhongono pa Chilengiwa
MATEYU 14:22-36 MARIKO 6:45-56 YOHANE 6:14-25
ŴANTHU ŴAKAKHUMBA KUVWALIKA YESU UFUMU
YESU WAKENDA PA MAJI KWENISO WAKALEKESKA CHIMPHEPO
Ŵanthu ŵanandi ŵakamba kugomezga Yesu chifukwa chakuti wakalyeska ŵanthu ŵanandi mwamunthondwe. Ŵakamba kuyowoya kuti: “Nadi, uyu ni ntchimi iyo yikayowoyeka kuti yizenge mu charu.” Ŵakatenge ni Mesiya ndipo wangaŵa themba liwemi chomene. (Yohane 6:14; Dotoronome 18:18) Ntheura ŵanthu ŵakakhumbanga kukora Yesu kuti ŵamuvwalike ufumu.
Kweni Yesu wakamanya ivyo ŵanthu ŵakakhumbanga kuchita. Wakawezga mzinda na kuphalira ŵasambiri ŵake kuti ŵakwere boti. Kasi ŵasambiri aŵa ŵakanjiliranga nkhu? Ŵakalazganga ku Betesayida ndipo ŵakalutanga ku Kaperenaumu. Kweni Yesu wakakhala yekha. Wakaluta ku mapiri kukalomba usiku wose.
Chakumatandakucha, apo mwezi ukaŵa ngwee, Yesu wakawona boti pakati pa maji. Majigha ghakawuka chifukwa cha chimphepo chakofya icho chikaŵa pa nyanja. Ŵasambiri ‘ŵakasuzgikanga kuvuŵa, pakuti mphepo yikalimbananga nawo.’ (Mariko 6:48) Yesu wakakhira mu phiri ndipo wakamba kwenda pa majigha. Wakalazganga kwa iwo. Pa nyengo iyi, ŵakaŵa kuti “ŵavuŵa makilomita pafupifupi 5 panji 6.” (Yohane 6:19) Ŵasambiri ŵakawona Yesu wakujumpha pafupi na iwo, ndipo ŵakachemerezga na wofi kuti: “Tikuwona mboniwoni kwali!”—Mariko 6:49.
Yesu wakaŵakhozga wakati: “Khwimani mtima! Ndine, kopa chara.” Kweni Petrosi wakati: “Fumu, usange ndimwe, niphalirani kuti nane nende pa maji kwiza kwa imwe.” Yesu wakazgora kuti: “Zanga!” Ntheura Petrosi wakakhira mu boti na kwamba kwenda pa maji kulazga kwa Yesu. Kweni Petrosi wakati wawona chimphepo, wakawopa chomene ndipo wakamba kubira. Wakachemerezga kuti: “Fumu, niponoskani!” Yesu wakanyoloska woko lake na kumukora, ndipo wakati kwa iyo: “Wamunthu wachipulikano chichoko iwe, chifukwa wuli wangukayika?”—Mateyu 14:27-31.
Yesu na Petrosi ŵakakwera boti ndipo chimphepo chikaleka. Ŵasambiri ŵakazizwa chomene. Kweni kasi ŵakeneranga nadi kuzizwa? Yesu wakaŵa kuti wachita “munthondwe wa vingwa,” apo wakalyeska ŵanthu ŵanandi. Ntheura ŵaŵenge kuti ŵakapulikiska, mphanyi ŵakazizwa yayi kuti wakenda pa maji na kulekeska chimphepo. Sono ŵakamba kumusindamira na kuyowoya kuti: “Ndimwe Mwana wa Chiuta nadi.”—Mariko 6:52; Mateyu 14:33.
Ŵakafika ku chidika chakutowa chomene chakuchemeka Genesarete. Chidika ichi chili kumwera kwa Kaperenaumu. Ŵakakakilira boti mumphepete mwa nyanja na kuluta ku mtunda. Ŵanthu ŵa ku malo agha ŵakamumaya Yesu. Ŵanthu aŵa pamoza na ŵanthu ŵa mu mizi yapafupi, ŵakamba kwiza na ŵalwari kwa iyo. Para ŵalwari ŵakhwaska waka mphonje za chakuvwara cha Yesu ŵakachiranga.
Pa nyengo iyi, mzinda uwo ukaŵapo apo Yesu wakalyeska ŵanthu ŵanandi ukamanya kuti Yesu wawukako kura. Ntheura apo maboti ghachokoghachoko ghakiza kufuma ku Tiberiya, ŵanthu ŵakakwera kuti ŵakapenje Yesu ku Kaperenaumu. Ŵakati ŵamusanga, ŵakamufumba kuti: “Rabi, kasi mwiza pawuli kuno?” (Yohane 6:25) Yesu wakasuska. Wakaŵa na chifukwa icho wakachitira nthena. Tichiwonenge.
Manyani Vinandi
Kasi Khristu Wakalongora Wuli Nkhongono za Chiuta?
Minthondwe iyo Yesu wakachita yikawovwira ŵanthu ŵakale, kweniso yikulongora ivyo wazamuchitira ŵanthu wose munthazi.


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Yobu wakuzgora (1-35)
-
Munthu wangapindana na Chiuta yayi (2-4)
-
‘Chiuta wakuchita vinthu vyambura mapenjeko’ (10)
-
Palije uyo wangalimbana na Chiuta (32)
9 Yobu wakazgora kuti:
2 “Nkhumanya makora kuti vili nthena.
Kweni kasi munthu wangaŵa wuli murunji pakwimikana na Chiuta?+
3 Usange munthu wakukhumba kupindana nayo,+
Munthu uyo, wangazgorapo nanga ni fumbo lake limoza chara pa mafumbo 1,000.
4 Iyo ngwavinjeru mu mtima ndipo ngwankhongono chomene.+
Ni njani wangalimbana nayo na kuleka kupwetekeka?+
5 Iyo wakusezga mapiri kwambura waliyose kumanya,
Wakughagadabura para wakalipa.
6 Wakusunkhunya charu chapasi na kuchiwuskapo pa malo ghake,
Ndipo ntchindamiro zake zikusunkhunyika.+
7 Wakuphalira dazi kuti lileke kufuma,
Ndipo wakujalira ungweru wa nyenyezi,+
8 Wakutandazga yekha kuchanya,+
Ndipo wakukanda pa majigha ghakuru gha nyanja,+
9 Iyo wakapanga chipingausiku cha Ashi, chipingausiku cha Kesili, chipingausiku cha Kima,+
Na vipingausiku vya mu mlengalenga wa kumwera,
10 Wakuchita vinthu vikuru na vyambura mapenjeko,+
Vinthu vyakuzizwiska vyambura mapendeko.+
11 Wakujumpha pafupi na ine, kweni ine nkhumuwona chara,
Wakunijumpha kweni ine nkhumumanya chara.
12 Para wakukwachapura chinthu, ni njani wangamukanizga?
Ni njani wangamufumba kuti, ‘Kasi mukuchitachi?’+
13 Chiuta wawezgengeko chara ukali wake,+
Nanga ni awo ŵakovwira Rahabi+ ŵamusindamirenge.
14 Lekani para nkhumuzgora
Nkhwenera kusankha makora mazgu ghane pakususkana nayo.
15 Nanga ningaŵa kuti nkhuneneska, ningamuzgora yayi.+
Ningaŵeyelera waka kuti mweruzgi wane wanichitire lusungu.
16 Usange ningamuchema, kasi wanganizgora?
Nkhugomezga chara usange wangapulika mazgu ghane,
17 Pakuti wakunitekenyura na chivula champhepo
Ndipo wakwandaniska vilonda vyane kwambura chifukwa.+
18 Wakunizomerezga chara kuti nithute,
Kweni wakulutulira kunizuzga na vinthu vyakuŵaŵa.
19 Pa nkhani ya nkhongono, iyo ngwankhongono chomene.+
Pa nkhani ya urunji, iyo wakuti: ‘Ni njani wanganeruzga?’
20 Niŵenge wakunyoloka, mphanyi mulomo wane wanisuska,
Nanga niŵenge wambura kafukwa, mphanyi wanguti ndine wakwananga.
21 Nanga ningaŵa wambura kafukwa, nkhujithemba chara,
Umoyo wane uwu nkhuwukana.
22 Vyose vikuyana waka. Lekani nkhuti,
‘Wakuparanya wambura mulandu na muheni wuwo.’
23 Usange pangaŵa nyifwa yamabuchi chifukwa cha kututuka kwa maji,
Iyo wangahoya ŵambura mulandu awo ŵakwenjerwa.
24 Charu chapasi chapelekeka kwa muheni,+
Wakujara maso gha ŵeruzgi ŵake.
Usange ndiyo yayi, ipo ni njani?
25 Sono mazuŵa ghane ghakwenda luŵiro kuluska munthu uyo wakuchimbira,+
Ghakuchimbira kwambura kuwona viwemi.
26 Ghakwenda nga ni maboti ghamatete,
Nga ni nombo izo zikuwulukira luŵiro pa vyakurya vyawo.
27 Usange nkhuti, ‘Niluwenge kudinginyika kwane,
Nisinthenge chisko chane na kwamba kusanguluka,’
28 Nopenge nipera chifukwa cha vyakuŵinya vyane vyose,+
Ndipo nkhumanya kuti munisangenge na mulandu.
29 Nisangikenge wakwananga.
Ipo niphyokerechi pawaka?+
30 Nanga nigeze mu maji gha chiwuvi,
Na kutozga mawoko ghane na sopo,+
31 Imwe munibizgenge mu khululu,
Mwakuti nanga ni malaya ghane nagho ghanitinkhenge.
32 Pakuti iyo ni munthu nga ndine chara kuti nimuzgore,
Kuti tilutire lumoza ku khoti.+
33 Palije munthu uyo wangadumura mulandu withu,
Wakuti waŵe mweruzgi withu.
34 Usange wangaleka kunitimba,
Na kuleka kunitenthemeska na kofya kwake,+
35 Penepapo niyowoyenge nayo kwambura wofi,
Pakuti ine ni viŵi yayi kuyowoya mwawofi.
Tumizgani
Tumizgani
Yobu 9
Malemba Ghakupatulika mu Mang’anamuliro gha Charu Chiphya
https://www.jw.org/finder?docid=1001061103&Book=18&Chapter=9&wtlocale=TB&srcid=share
Chitumbuka
mailto:?body=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti%0a%0ahttps%3A%2F%2Fwww.jw.org%2Ffinder%3Fdocid%3D1001061103%26Book%3D18%26Chapter%3D9%26wtlocale%3DTB%26srcid=share&subject=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text: 8 Sono fundo yikuru pa ivyo tikuyowoya njakuti: Tili na wasembe mukuru+ uyo wakhala ku woko lamalyero la chitengo cha* Wakuchindikika kuchanya,+2 muteŵeti wa malo ghatuŵa+ na wa chihema chanadi, icho wakajintha ni Yehova,* munthu chara.3 Wasembe mukuru waliyose wakwimikika kuti wapelekenge vyose viŵiri, vyawanangwa na sembe. Ntheura chikaŵa chakwenelera kuti uyu nayo waŵe na chakuti wapeleke.+4 Waŵenge pa charu chapasi mphanyi ngwasembe yayi,+ chifukwa ŵalipo kale ŵanthu awo ŵakupeleka vyawanangwa kuyana na Dango.5 Ŵanthu aŵa ŵakuchita uteŵeti wakupatulika kuŵa chakuwonerapo na muzgezge+ wa vinthu vyakuchanya,+ umo vikaŵira na Mozesi. Apo Mozesi wakaŵa pafupi kuzenga chihema, wakapokera dango kufuma kwa Chiuta: Chifukwa Iyo wakuti: “Uwoneseske kuti vyose uvipange mwakulondezga chakuwonerapo icho ukalongoreka mu phiri.”+6 Kweni sono Yesu wapika uteŵeti uwemi chomene chifukwa ndiyoso muphemaniski+ wa phangano liwemi chomene,+ ilo lakhozgeka mwakuyana na dango pa malayizgo ghawemi.+7 Phangano lakwamba lira liŵenge lambura kafukwa, mphanyi pakakhumbikwangaso lachiŵiri yayi.+8 Pakuti wakuŵasanga kafukwa ŵanthu apo wakuti: “Yehova* wakuti: ‘Wonani, mazuŵa ghakwiza, nizamuchita phangano liphya na nyumba ya Israyeli na nyumba ya Yuda.9 Lizamuŵa nga ni phangano ilo nkhachita na ŵasekuru ŵawo chara pa zuŵa ilo nkhaŵakora pa woko kuŵafumiska mu charu cha Eguputo,+ chifukwa chakuti ŵakakhalilira chara mu phangano lane, ntheura nkhaleka kuŵapwelelera,’ wakuti Yehova.”*10 “‘Pakuti ili ni phangano ilo nizamuchita na nyumba ya Israyeli pamanyuma pa mazuŵa agho,’ wakuti Yehova.* ‘Nizamuŵika malango mu maghanoghano ghawo na kughalemba mu mitima yawo.+ Ndipo nizamuŵa Chiuta wawo, iwo ŵazamuŵa ŵanthu ŵane.+11 “‘Ŵazamusambizganaso yayi waliyose na mzengezgani wake panji mubali wake, kuti: “Manya Yehova!”* pakuti wose ŵazamunimanya, kwamba muchoko chomene m’paka mukuru chomene.12 Pakuti nizamuŵachitira lusungu pa maubendezi ghawo, ndipo nizamukumbukaso yayi zakwananga zawo.’”+13 Pakuyowoya kuti “phangano liphya” ndikuti lakwamba wakulizgora lambura ntchito.+ Ntheura ilo lazgoka lambura ntchito likuchekura, ndipo lili pafupi kumara.+


text:
WUKANI! NA. 1 2017
Chifukwa Wuli Ŵawukirano Ŵakusuzgika Maghanoghano?
Kafukufuku wakulongora kuti mazuŵa ghano ŵawukirano ŵakusuzgika chomene maghanoghano kuluska kale.
Kasi tingachita wuli na suzgo ili?
Magazini iyi ya Wukani! yili na masachizgo agho ghangawovwira ŵawukirano awo ŵakusuzgika maghanoghano, kweniso umo ŵapapi ŵangaŵawovwilira.
Chifukwa Wuli Ŵawukirano Ŵakusuzgika Maghanoghano?
Manyani vimanyikwiro na ivyo vikupangiska kusuzgika maghanoghano. Wonani ivyo ŵapapi na ŵanji ŵangachita kovwira ŵawukirano.
Kasi Mukumwemwetera?
Para munthu wakumumwemweterani kwali mukumumanya panji yayi, namwe mukumwemwetera.
Kufumiska Nthumbo
Chaka chilichose ŵanthu ŵanandi ŵakufumiskira dala nthumbo. Kasi ntchiwemi kufumiska nthumbo?
“Tikakondwa Chomene na Chitemwa Icho Ŵakatilongora”
Pa Chisulo, Epulero 25, 2015, chindindindi chankhongono chomene chikasunkhunya charu cha Nepal. Pamasinda, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakalongora kuti Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakutemwana zanadi.
Kasi Mungachita Wuli Kuti Muwongenge?
Usange waliyose wakuwona tuwemi uto mfumu panji muwoli wake wakuchita na kumuwonga, nthengwa yikwenda makora. Kasi ntchivichi chingamovwirani kuti muwongenge munyinu?
Nyerere Iyo Yikuphya Bweka Yayi na Zuŵa
Nyerere zinyake zakuchemeka silver ant izo zikusangika ku chipalamba cha Sahara, ni zimoza mwa vyamoyo ivyo vikuphya bweka yayi na chithukivu cha zuŵa. Kasi ntchivichi chikovwira nyerere izi kuzizipizga?
Zinyake izo Zalongoreka mu Magazini
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakovwirapo Para Kwachitika Masoka?
Manyani umo ntchito yakovwira Ŵakaboni ŵa Yehova na ŵanthu ŵanyake yikwendera para kwachitika masoka.


text:
IVYO VIKUCHITIKA MU CHARU
Ivyo Vikuchitika Mu Charu—Middle East
Chitukuko chikambira ku Middle East. Ku malo agha ŵasayansi ŵafukurako vinthu vinandi ivyo vikawundika pasi.
Ŵakenani Ŵakapanganga Vinyo
Mu 2013, ŵasayansi ŵakabowozga chipinda chikuru icho Ŵakenani ŵakasungamo vinyo vyaka 3,700 ivyo vyajumpha. Mu chipinda ichi mukaŵa viŵiya 40 vikuruvikuru, ndipo mu viŵiya ivi munganjira vinyo lakukwana mabotolo 3,000. Wasayansi uyo wakasambiranga za viŵiya ivi wakayowoya kuti Ŵakenani ŵakapweleleranga chomene pakupanga vinyo. Iyo wakati: “Ŵakawoneseskanga kuti pakupanga vinyo ŵalondezga vyose vyakukhumbikwa.”
KASI MUKUMANYA? Baibolo likuyowoya kuti kale mu Israyeli ŵakaŵanga na “vinyo liwemi kwakuluska” kweniso kuti ŵakalisunganga mu viŵiya vikuruvikuru.—Sumu ya Solomoni 7:9; Yeremiya 13:12.
Ŵanthu Ŵandana Chomene
Mu 2012 ku Egypt chiŵelengero cha ŵana awo ŵakubabika chaka na chaka chikasazgikira na 560,000. Ŵakamba kupenda kwambira mu 2010, ndipo lipoti ili likaŵa mu nyuzipepara ya Guardian. Magued Osman, uyo wakugwira ntchito ku kampani yakafukufuku ya Baseera, wakati: “Aka nkhakwamba kuti ŵanthu ŵandane nthena mu mbiri yose ya Egypt.” Ŵanthu ŵanyake ŵakuti usange ŵanthu ŵalutilirenge kubabana nthena, mbwenu paŵenge suzgo la maji, magesi, na chakurya.
KASI MUKUMANYA? Baibolo likuti Chiuta wakukhumba kuti ŵanthu ‘ŵazuzge charu chapasi,’ kweniso wose ŵazakaŵe na vinthu vyakukwana.—Genesis 1:28; Salmo 72:16.
Ŵakafukura Ndalama Zanjawala
Ŵasayansi ŵakafukura ndalama zanjawala 100 pafupi na msewu ukuru ku Israel. Pa ndalama izi pali kulembeka kuti “Chaka Chachinayi.” Ichi chikaŵa chaka chachinayi kufuma apo Ŵayuda ŵakagalukira Ŵaroma (69-70 C.E.). Paumaliro Yerusalemu wakaparanyika chifukwa cha kugaluka uku. Pablo Betzer, uyo wakadangiliranga pa kufukura ndalama izi, wakati: “Munthu munyake wakwenera kuti wakawona kuti umaliro uli pafupi, panyake wakawonanga kuti Ŵaroma ŵakwiza. Ntheura wakabisa vinthu vyake kuti wazakatoreso para suzgo lajumphapo.”
KASI MUKUMANYA? Mu 33 C.E., Yesu wakayowoya kuti ŵalwani ŵazamuwukira Yerusalemu. Wakaphalira Ŵakhristu kuti ŵazakachimbilire ku mapiri.—Luka 21:20-24.


text:
Mafumbo Ghakufumira ku Ŵaŵazgi
Kasi Yeremiya wakang’anamuranga vichi apo wakayowoyanga kuti Rakelo wakulilira ŵana ŵake?
Lemba la Yeremiya 31:15 likuti: ‘Ntheura wakuti Yehova: “Mazgu ghakupulikikwa mu Rama, chitengero na kulira kwakupweteka mtima. Rakelo wakulilira ŵana ŵake; wakukana kusanguluskika chifukwa cha ŵana ŵake, pakuti palije.”’
Rakelo wakafwa pambere ŵana ŵake ŵaŵiri ŵandafwe. Ntheura, ivyo Yeremiya wakalemba pakati pajumpha vyaka 1,000 kufuma apo Rakelo wakafwira vingawoneka kuŵa vyautesi.
Mwana wakwamba wa Rakelo wakaŵa Yosefe. (Gen. 30:22-24) Nyengo yikati yajumphapo, wakababa mwana munyake, uyo zina lake wakaŵa Benjamini. Kweni Rakelo wakafwa apo wakababanga mwana wachiŵiri uyu. Ntheura, pangaŵa fumbo lakuti: Chifukwa wuli lemba la Yeremiya 31:15 likuti Rakelo wakalilira ŵana ŵake ‘pakuti pakaŵavya’?
Ntchakuzirwa kumanya kuti Yosefe, mwana wakwamba wa Rakelo, wakababa Manase na Efurayimu. (Gen. 41:50-52; 48:13-20) Pamanyuma, fuko la Efurayimu likaŵa lakumanyikwa chomene mu ufumu wa kumpoto wa Israyeli, ndipo likamba kwimira mafuko ghose 10. Kweni fuko la Benjamini, mwana wachiŵiri wa Rakelo, likaŵa mu ufumu wa kumwera pamoza na fuko la Yuda. Ntheura, mwakuyelezgera Rakelo wakimiranga ŵamama wose Ŵachiisrayeli, mu ufumu wa kumpoto na wa kumwera.
Apo buku la Yeremiya likalembekeranga, ufumu wa mafuko 10 wa kumpoto ukaŵa kuti waparanyika kale na Ŵaasiriya ndipo ŵanthu ŵanandi ŵakatolekera ku wuzga. Ndipouli, ŵanthu ŵanyake ŵa mu fuko la Efurayimu ŵakachimbilira ku Yuda. Mu 607 B.C.E., Ŵababuloni ŵakathereska ufumu wa kumwera wa mafuko ghaŵiri wa Yuda. Vikuwoneka kuti ŵanthu ŵanandi awo ŵakakoleka ŵakaŵawunganya mu msumba wa Rama, uwo ukaŵa pa mtunda wa makilomita pafupifupi 8 kumpoto kwa Yerusalemu. (Yer. 40:1) Ŵanyake ŵakwenera kuti ŵakakomekera mu chigaŵa ichi cha fuko la Benjamini uko Rakelo wakasungika. (1 Sam. 10:2) Ntheura, kulira uko Rakelo wakalilira ŵana ŵake kukwimira chitima icho chikaŵapo chifukwa cha kukomeka kwa ŵina Benjamini panji ŵanthu awo ŵakakomekera ku Rama. Vingaŵaso kuti kulira uku kukimiranga kulira kwa ŵamama wose ŵa ŵanthu ŵa Chiuta awo ŵakaliranga apo Ŵaisrayeli ŵakakomekanga panji kutolekera ku wuzga.
Mulimose umo vikaŵira, mazgu gha Yeremiya ghakuti Rakelo wakalilira ŵana ŵake ukaŵa uchimi. Uchimi uwu ukafiskika pakati pajumpha vilimika mahandiredi ghanandi, apo Yesu wakaŵa muchoko. Themba Herode likalangura kuti ŵasepuka wose ŵa vyaka viŵiri kukhilira pasi mu Betelehemu, msumba uwo ukaŵa kumwera kwa Yerusalemu, ŵakomeke. Ntheura ŵana aŵa kukaŵavya chifukwa ŵakakomeka. Ghanaghanirani waka umo ŵamama ŵa ŵana aŵa ŵakatengelera! Vikaŵa nga ni para chitengero ichi chikapulikwanga mu msumba wa Rama, uwo ukaŵa kumpoto kwa Yerusalemu.—Mat. 2:16-18.
Ntheura, mu nyengo ya Yeremiya na mu nyengo ya Yesu, kulira kwa Rakelo kukwimira chitima icho ŵamama Ŵachiyuda ŵakaŵa nacho chifukwa cha kukomeka kwa ŵana ŵawo. Nangauli vili nthena, awo ŵali kufwa na kuluta ku ‘charu cha mulwani,’ uyo ni nyifwa, ŵangazakafwatuka mu mawoko gha mulwani uyu para ŵazakawuskika.—Yer. 31:16; 1 Kor. 15:26.


text:
MUTU 5
Umo Mungajipatulira ku Charu
“Muli chigaŵa cha charu chara.”
1. Kasi Yesu wakayowoya za vichi pa usiku wakuti namachero wafwenge?
PA USIKU wakuti machero wafwenge, Yesu wakafipa mtima chomene na munthazi mwa ŵalondezgi ŵake. Wakafika na pakuŵalombera wuwo kwa Awiske, wakati: “Nkhumulombani kuti muŵawuskemo mu charu chara, kweni kuti muŵavikilire kwa muheni. Ŵali ku chigaŵa cha charu chara, umo ine niliri ku chigaŵa cha charu chara.” (Yohane 17:15, 16) Mu lurombo lwake lwakufumira pasi pa mtima ulu, Yesu wakalongora kuti wakutemwa chomene ŵalondezgi ŵake. Wakalongora kuzirwa kwa mazgu agho kukwambilira wakaphalira ŵanji mwa iwo ghakuti: “Muli chigaŵa cha charu chara.” (Yohane 15:19) Ntchakuwonekerathu kuti chikaŵa chakuzirwa chomene kwa Yesu kuti ŵalondezgi ŵake ŵajipature ku charu.
2. Kasi “charu” icho Yesu wakayowoya chikung’anamurachi?
2 “Charu” icho Yesu wakazunura chikung’anamura ŵanthu wose awo ŵali kutali na Chiuta, awo ŵakuwusika na Satana, ndipo mbazga ŵa mzimu wa kujighanaghanira ŵekha ndiposo kujikuzga, uwo ukufuma kwa Satana. (Yohane 14:30; Ŵaefeso 2:2; 1 Yohane 5:19) Enya, “ubwezi na charu [ichi] mbulwani na Chiuta.” (Yakobe 4:4) Kweni kasi wose awo ŵakukhumba kukhalilira mu chitemwa cha Chiuta ŵangaŵa wuli mu charu na kuleka kuŵa chigaŵa chake? Tiwonenge nthowa zinkhondi zakulondezgapo izi: kuŵa ŵakugomezgeka ku Ufumu wa Chiuta wakuwusika na Khristu na kuleka kunjira mu ndyali, kukana mzimu wa charu, kuvwara ndiposo kujitozga mwakwenelera, kuŵa na jiso lakulata pa chimoza, ndiposo kuvwara vyankhondo vithu vyose vyauzimu.
KUKHALILIRA ŴAKUGOMEZGEKA NDIPOSO KULEKA KUNJILIRAPO PA VYA CHARU
3. (a) Kasi Yesu wakaziwonanga wuli ndyali za mu nyengo yake? (b) Chifukwa wuli tingayowoya kuti ŵalondezgi ŵa Yesu ŵakuphakazgika na mzimu mbimiliri? (Sazganipo mazgu ghamusi.)
3 M’malo mwa kunjira mu ndyali za mu nyengo yake, Yesu wakaŵika mtima pa kupharazga za Ufumu wa Chiuta, boma lakuchanya lamunthazi ilo wakalindizganga kuzakaŵa Themba lake. (Daniyeli 7:13, 14; Luka 4:43; 17:20, 21) Ntheura apo wakatolekera kwa Kazembe wa charu cha Romu, Pontiyo Pilato, Yesu wakayowoya kuti: “Ufumu wane ngwa charu chino chara.” (Yohane 18:36) Ŵalondezgi ŵake ŵaunenesko ŵakuyezga ivyo wakachita mwa kuŵa ŵakugomezgeka kwa Khristu na Ufumu wake ndiposo mwa kupharazga Ufumu mu charu. (Mateyu 24:14) Mpositole Paulosi wakalemba kuti: “Ndise ŵakazembe mu malo gha Khristu . . . Pakuŵa mu malo gha Khristu tikuŵeya kuti: ‘Phemanani na Chiuta.’” *
4. Kasi Ŵakhristu wose ŵaunenesko ŵalongora wuli kuti mbakugomezgeka ku Ufumu wa Chiuta? (Wonani bokosi lakuti “ Ŵakhristu Ŵakwambilira Ŵakanjilirangapo Yayi pa vya Charu.”)
4 Pakuti ŵimiliri ŵakwimira charu chawo mu charu chaŵene, ŵakunjilirapo yayi pa nkhani za mu charu icho ŵali. Ndipouli, ŵimiliri ŵakukhozgera charu icho ŵakwimira. Ndimo viliriso na ŵalondezgi ŵa Khristu ŵakuphakazgika na mzimu, awo ‘chikaya chawo chili kuchanya.’ (Ŵafilipi 3:20) Chifukwa cha kulimbikira kupharazga Ufumu, ŵawovwira “mberere zinyake” za Khristu zakukwana mamiliyoni ghanandi kuti ‘ziphemane na Chiuta.’ (Yohane 10:16; Mateyu 25:31-40) Mberere zinyake zikuteŵetera nga ni mathenga, ndipo zikovwira ŵabali ŵakuphakazgika ŵa Yesu. Pakuti wose ŵakupanga mskambo umoza uwo ukukhozgera Ufumu wakuwusika na Mesiya, magulu ghose ghaŵiri ghakunjilirapo na pachoko wuwo yayi mu ndyali.
5. Kasi mpingo Wachikhristu ukupambana wuli na Israyeli wakale, ndipo mphambano iyi yikuwoneka wuli?
5 Chifukwa icho Ŵakhristu ŵakulekera kunjira mu ndyali ntchakuti ŵaŵe waka ŵakugomezgeka kwa Khristu yayi. Mwakupambana na Ŵaisrayeli, awo ŵakaŵa na charu chawo icho Chiuta wakaŵapa, ise ŵabali ŵithu ŵali pa charu chose. (Mateyu 28:19; 1 Petrosi 2:9) Ntheura, para tinganjira chipani cha ndyali, mbwenu wanangwa withu wa kuyowoya uthenga wa Ufumu ndiposo umoza withu pakuŵa Ŵakhristu vitimbanizgikenge. (1 Ŵakorinte 1:10) Kweniso, mu nyengo ya nkhondo, mbwenu titimbanenge na ŵasopi ŵanyithu awo tikulangurika kuti tiŵatemwenge. (Yohane 13:34, 35; 1 Yohane 3:10-12) Ipo Yesu wakaŵa na chifukwa chiwemi chakuphalilira ŵasambiri ŵake kuti ŵaleke kunyamura lupanga. Kweniso wakaŵaphalira kuti ŵatemwenge ŵalwani ŵawo.—Mateyu 5:44; 26:52; wonani bokosi lakuti “ Kasi Nkhunjilirapo Yayi pa vya Charu?”
6. Kasi kujipeleka kwa Chiuta kukukhwaska wuli umo tikwenera kuchitira vinthu na Kesare?
6 Pakuti ndise Ŵakhristu ŵaunenesko, tili kujipeleka kwa Chiuta, ku munthu waliyose yayi, gulu la ŵanthu panji charu. Lemba la 1 Ŵakorinte 6:19, 20 likuti: “Muli ŵa Chiuta, chifukwa mukagulika na mtengo ukuru.” Mwantheura, nangauli ŵalondezgi ŵa Yesu ŵakupa “Kesare” ivyo vikumwenelera nga ni ntchindi, misonkho, ndiposo kujilambika kwakwenelera, iwo ŵakupeleka vinthu “vya Chiuta kwa Chiuta.” (Mariko 12:17; Ŵaroma 13:1-7) Ichi chikusazgapo kumusopa, kumutemwa na mtima wose, na kumupulikira mwakugomezgeka. Usange ntchakukhumbikwa, mbakunozgeka kufwa chifukwa cha Chiuta.—Luka 4:8; 10:27; Ŵerengani Milimo 5:29; Ŵaroma 14:8.
KANANI “MZIMU WA CHARU”
7, 8. Kasi “mzimu wa charu” ni vichi, ndipo ‘ukugwira wuli ntchito’ mwa munthu?
7 Nthowa yinyake iyo Ŵakhristu ŵakujipatulira ku charu njakuti ŵakukana mzimu wake uheni. Paulosi wakalemba kuti: “Tili kupokera mzimu wa charu chara, kweni mzimu uwo ngwakufuma kwa Chiuta.” (1 Ŵakorinte 2:12) Ku Ŵaefeso wakati: “Nyengo yinyake mukendanga mwakuyana na . . . charu ichi, mwakuyana na fumu ya mazaza gha mphepo, mzimu uwo sono ukugwira ntchito mu ŵana ŵambura kupulikira.”
8 “Mphepo” ya charu panji mzimu, njambura kuwoneka, ni nkhongono iyo yikupangiska ŵanthu kuti ŵagalukirenge Chiuta kweniso yikukhuŵilizga “makhumbiro gha thupi,” ndiposo “makhumbiro gha maso.” (1 Yohane 2:16; 1 Timote 6:9, 10) “Mazaza” gha mzimu uwu ngakuti ukupangiska makhumbiro gha thupi lakwananga kuŵa ghakukopa, munthu wakumanya yayi kuti wali nawo, ukumara bweka yayi, ndipo uli palipose nga ni mphepo. Kweniso “ukugwira ntchito” mwa munthu mwa kumupangiska kuŵa na mikhaliro yambura kukondweska Chiuta nga ni kujighanaghanira yekha, kujikuzga, uzukusi, mtima wa ukajilangi, ndiposo uchigaluka. * Mwakudumura, mzimu wa charu mwapachokopachoko ukupangiska kuti nkharo ya Dyabulosi yinjire mu mtima wa munthu.
9. Kasi mzimu wa charu unganjira wuli mu maghanoghano na mu mtima withu?
9 Kasi mzimu wa charu ungajintha misisi mu maghanoghano na mu mtima winu? Enya ungajintha, kweni pekha usange mungawuzomerezga mwa kuleka kuŵa maso. (Ŵerengani Zintharika 4:23.) Mzimu uwu ungamba pachokopachoko, panji chifukwa cha kwendezgana na ŵanthu awo ŵangawoneka ŵawemi, kweni ŵakumutemwa yayi Yehova. (Zintharika 13:20; 1 Ŵakorinte 15:33) Kweniso mungathuta mzimu uheni uwu mwa kuŵazga mabuku ghaheni, kuwona vithuzithuzi vyamuziro panji kuŵazga mabuku gha ŵakugaluka pa Intaneti, kusangwa na vyakusanguluska viheni, maseŵera ghakuphalizgana chomene, titi waka kwizira mwa waliyose panji chilichose icho chili na maghanoghano gha Satana.
10. Kasi tingakanizga wuli mzimu wa charu?
10 Kasi tingakanizga wuli mzimu wa charu uwo ngwakofya chomene na kujisungilira mu chitemwa cha Chiuta? Tingachita nthena pekha usange tingagwiliskira ntchito vinthu vyauzimu ivyo Yehova watinozgera ndiposo mwa kulomba mzimu utuŵa nyengo zose. Yehova wali na nkhongono chomene kuluska Dyabulosi na charu chiheni icho wakuwusa. (1 Yohane 4:4) Ipo ntchakuzirwa chomene kuti tisendelerenge kwa Yehova mu lurombo.
KUVWARA NA KUJITOZGA MWAKWENELERA
11. Kasi mzimu wa charu wakhwaska wuli kavwaliro?
11 Kavwaliro, kujitozga, ndiposo umo munthu wakujipwelelera ndivyo vikulongora mzimu uwo munthu wakulongozgeka nawo. Mu vigaŵa vinandi, kavwaliro kanjira pasi chomene mwakuti munthu munyake uyo wakuchita pulogiramu yinyake pa TV wakayowoya kuti sonosono apa mahule ghasoŵenge chakuvwara. Nyuzipepara yinyake yikati nanga ŵaŵe ŵasungwana awo ŵandafike pa umwali nawo ŵakuvwara mwambura kwenelera, “ŵakuvwara tumalaya twakulongora thupi ndiposo tufupi chomene.” Ŵanyake ŵakutemwa kuvwara mwambura kulongosoka uko kukulongora mzimu wa kugaluka ndiposo kuleka kujichindika.
12, 13. Ni fundo wuli izo zikwenera kutilongozga pa kuvwara na kujitozga?
12 Pakuti ndise ŵateŵeti ŵa Yehova, ntchiwemi kuti tikukhumba kuwoneka makora, icho chikung’anamura kuti tivwarenge malaya ghawemi, ghakutowa, ghakuwoneka makora, ndiposo ghakwenelerana na ivyo tikuchita. Nyengo zose kawonekero kithu kakwenera kulongora ‘soni ndiposo mahara,’ ivyo pamoza na “milimo yiwemi” ni vyakwenelera kwa waliyose, kwali ni mwanalume panji mwanakazi, uyo ‘wakuti wakusopa Chiuta.’ Pakuchita nthena, chilato chithu ntchakuti ŵanthu ŵatiwone yayi, kweni kuti ‘tijisungilire mu chitemwa cha Chiuta.’ (1 Timote 2:9, 10; Yuda 21) Enya, tikukhumba kuti kutowa kwithu kukuru kuŵe “munthu wakubisika wa mu mtima. . . . uwo ngwakuzirwa chomene pamaso pa Chiuta.”
13 Kumbukiraniso kuti kawonekero ka malaya ghithu ndiposo umo tikujitozgera vingakhwaska umo ŵanji ŵakuwonera kusopa kwaunenesko. Para lizgu la Chigiriki ilo lili kung’anamurika kuti ‘soni’ layowoyeka pa nkhani ya kakhaliro, likung’anamura ntchindi, wofi, ndiposo kuchindika maghanoghano gha ŵanji. Mwantheura, chilato chithu chikwenera kuŵa chakuti tighanaghanirenge njuŵi za ŵanji kuluska wanangwa withu wa kuvwara icho tikukhumba. Chakuluska vyose ntchakuti tikukhumba kupeleka ntchindi kwa Yehova ndiposo ŵanthu ŵake na kujilumba taŵene kuti ndise ŵateŵeti ŵa Chiuta, na ‘kuchita vinthu vyose kuti Chiuta wachindikike.’
14. Kasi ni mafumbo wuli agho tingajifumba pa nkhani ya kawonekero kithu ndiposo umo tikujipwelelera?
14 Kavwaliro, kujitozga, ndiposo umo tikujipwelelelera ni vyakuzirwa chomene para tili mu uteŵeti wa m’munda panji para tili pa maungano Ghachikhristu. Jifumbani kuti: ‘Kasi kawonekero kane ndiposo umo nkhujipwelelelera vikupangiska kuti ŵanthu ŵanilaŵisiskenge? Kasi vikukhozga soni ŵanji? Kasi nkhuwona wanangwa wane pa vinthu ivi kuŵa wakuzirwa chomene kuluska kuŵa wakwenelera kupika mauteŵeti mu mpingo?’
15. Chifukwa wuli Mazgu gha Chiuta ghakuŵika malango ghanandinandi yayi ghakukhwaskana na kavwaliro, kujitozga ndiposo umo tikwenera kujipwelelelera?
15 Baibolo lindayowoye malango ghanandinandi ghakukhwaskana na umo Ŵakhristu ŵakwenera kuvwalira, kujitozga, ndiposo kujipwelelera. Yehova wakukhumba yayi kutipoka wanangwa wa kusankha panji luso lwithu lwa kughanaghana. M’malo mwake, wakukhumba kuti tiŵe ŵanthu ŵakukhwima awo ŵakughanaghanirapo fundo za mu Baibolo, awo “ŵali kuzgoŵezga nkhongono zawo zakamanyiro kupambaniska pakati pa chiwemi na chiheni.” (Ŵahebere 5:14) Chakuluska vyose ntchakuti wakukhumba kuti tilongozgekenge na chitemwa, kutemwa Chiuta na ŵazengezgani ŵithu. (Ŵerengani Mariko 12:30, 31.)Pakuti ndimo viliri, vingachitika kuti paŵe mitundu yakupambanapambana ya kavwaliro ndiposo kujitozga. Ukaboni wa fundo iyi ukuwoneka pa maungano ghakukondweska gha ŵanthu ŵa Yehova kulikose uko ŵawungana, apo pakuŵa malaya ghamitundumitundu.
JISO LITHU ‘LIDODOLISKENGE PA CHIMOZA’
16. Kasi mzimu wa charu ukupambana wuli na ivyo Yesu wakasambizga, ndipo tikwenera kujifumba mafumbo wuli?
16 Mzimu wa charu ngwakupusika ndipo ukupangiska ŵanthu ŵanandi kuti ŵapenjenge ndalama na vinthu vyakuthupi kuti ŵaŵe ŵakukondwa. Kweni Yesu wakayowoya kuti: “Nanga munthu wangaŵa na vinthu vinandi, umoyo wake ukufuma mu ivyo wali navyo yayi.” (Luka 12:15) Nangauli Yesu wakang’anamuranga kuti tijinorenge mwakujumphizga yayi, kweni wakasambizga kuti ŵanthu awo ŵakuŵa na umoyo uwemi ndiposo wakukondwa ni awo “ŵakumanya kuti ŵali na njara yauzimu,” ndiposo awo ŵakulutilira kuŵa na ‘jiso lakudodoliska pa chimoza’ ilo ndakugomezgeka ndipo likudunjika pa vinthu vyauzimu. (Mateyu 5:3; 6:22, mazgu ghamusi) Jifumbani kuti: ‘Kasi nkhugomezga nadi ivyo Yesu wakasambizga, panji nkhwendera maghanoghano gha “wiske wa utesi”? (Yohane 8:44) Kasi ivyo nkhuyowoya, ivyo nkhukhumba kuzakachita, ivyo nkhuŵika pa malo ghakwamba, ndiposo umoyo wane vikuvumbura vichi?’
17. Yowoyani vitumbiko vinyake ivyo vikuŵa na ŵanthu awo ŵakuŵa na jiso lakulata pa chimoza.
17 Yesu wakati “vinjeru vikuwoneka vyaurunji na milimo yake.” (Mateyu 11:19) Wonani vinyake mwa vyandulo ivyo ŵakusanga awo ŵali na jiso lakulata pa chimoza. Ŵakukondwa na uteŵeti wa Ufumu. (Mateyu 11:29, 30) Ŵakugega kwenjerwa na vinthu vyambura fundo ndipo ŵakujivikilira ku suzgo la maghanoghano. (Ŵerengani 1 Timote 6:9, 10.) Pakuti mbakukhorwa na vyakukhumbikwa pa umoyo, ŵakuŵa na nyengo yinandi yakuŵira na mbumba zawo ndiposo yakuchezgera na Ŵakhristu ŵanyawo. Kweniso ŵakugona tulo tuwemi. (Mupharazgi 5:12) Ŵakuŵa ŵakukondwa chomene chifukwa cha kupa, ndipo ŵakupa mwakuyana na umo ŵangakwaniskira. (Milimo 20:35) Ŵali na “chigomezgo chikuru,” ndiposo ŵali na mtende mu mtima kweniso mbakukhorwa. (Ŵaroma 15:13; Mateyu 6:31, 32) Ivi ni vitumbiko vyamaseŵera yayi.
KUTORA “VYANKHONDO VYOSE”
18. Kasi Baibolo likumulongosora wuli mulwani withu, nthowa zake, ndiposo mtundu wa nkhondo iyo tikurwa?
18 Awo ŵakujisungilira mu chitemwa cha Chiuta ŵakukondwaso chifukwa ŵakuvikilirika kwa Satana uyo wakukhumba kupoka Ŵakhristu chimwemwe, kweniso kuŵatondeska kuti ŵazakasange umoyo wamuyirayira. (1 Petrosi 5:8) Paulosi wakati: “Tikulimbana na ndopa na thupi yayi, kweni na maboma, na ŵamazaza, na mafumu gha charu cha chisi ichi, ndiposo mawumba gha mizimu yiheni mu malo ghakuchanya.” (Ŵaefeso 6:12) Lizgu lakuti ‘kulimbana’ likulongora kuti tikutimbana mwakabisira yayi nesi mwakutalikirana, kweni maso na maso. Kweniso, mazgu ghakuti “maboma,” “ŵamazaza,” ndiposo “ŵawusi ŵa charu” ghakulongora kuti mizimu yiheni yikuchita kunozgekera kuti yiwukire Ŵakhristu.
19. Longosorani vyankhondo vyauzimu vya Mkhristu.
19 Nangauli taŵanthu tili ŵakulopwa ndiposo ŵakutondeka, kweni tingatonda. Mu nthowa wuli? Mwa kutora “vyankhondo vyose vyakufuma kwa Chiuta.” (Ŵaefeso 6:13) Pakulongosora za vyankhondo ivi, lemba la Ŵaefeso 6:14-18 likuti: “Ntheura tchinthani, mwati mwajikakilira mu chiwuno lamba wa unenesko, na kuvwara chakujivikilira pa chifuŵa cha urunji. Ndipo muvwalike malundi ghinu pakunozgekera kupharazga makani ghawemi gha mtende. Padera pa vyose, torani chiskango chikuru cha chipulikano, icho mungazimwira mivi yose yakugolera ya muheni. Kweniso vwarani chisoti [panji chigomezgo] cha chiponosko, na kuyegha lupanga lwa mzimu, ulo ni mazgu gha Chiuta. Ndipo pa chakuchitika chilichose lutilirani kulomba mu mzimu na lurombo lwa mtundu uliwose na kuŵeyelera.”
20. Kasi ise tikupambana wuli na msilikari wanadi?
20 Pakuti vyankhondo vyauzimu ivi ni vyakufuma kwa Chiuta, vingatondeka yayi kutivikilira, chikuru tikuvivwara nyengo zose. Mwakupambana na ŵasilikari ŵanadi awo ŵangakhala nyengo yitali kwambura kurwa nkhondo, Ŵakhristu ŵali pa nkhondo yakofya ya umoyo na nyifwa iyo yimalenge yayi m’paka Chiuta wazakaparanye charu cha Satana na kuponya Satana na mizimu yose yiheni mu chizongwe. (Chivumbuzi 12:17; 20:1-3) Ntheura mungatheranga yayi para mukulimbana na maubudi panji makhumbiro ghaheni chifukwa tose tikwenera ‘kujitchaya’ mwakuti tilutilire kugomezgeka kwa Yehova. (1 Ŵakorinte 9:27) Enya, mtima withu ukwenera kufipa para tikukhala waka kwambura kurwa nkhondo.
21. Pa nkhondo yithu yauzimu, kasi tingatonda pekha para tikuchitachi?
21 Mwakusazgirapo, tingatonda yayi nkhondo iyi na nkhongono za ise tekha. Lekani Paulosi wakutikumbuska kuti ntchakukhumbikwa kulomba kwa Yehova ‘pa chakuchitika chilichose mu mzimu.’ Kweniso tikwenera kupulikizga kwa Yehova mwa kusambira Mazgu ghake na kwendezgana na ‘ŵasilikari’ ŵanyithu nyengo yiliyose iyo m’pata wasangikira, pakuti nkhondo tikurwa tekha yayi. (Filemone 2; Ŵahebere 10:24, 25) Awo mbakugomezgeka mu vigaŵa vyose ivi ŵaluskenge, kweniso ŵavikilirengeso chomene chipulikano chawo para chikuyezgeka.
MUŴE ŴAKUNOZGEKA KUVIKILIRA CHIPULIKANO CHINU
22, 23. (a) Chifukwa wuli tikwenera kuŵa ŵakunozgeka nyengo zose kuvikilira chipulikano chithu, ndipo ni mafumbo wuli agho tingajifumba? (b) Ni nkhani wuli iyo tizamusambira mu mutu wakulondezgapo?
22 Yesu wakati: “Pakuti muli chigaŵa cha charu chara . . . , lekani charu chikumutinkhani.” (Yohane 15:19) Mwantheura, Ŵakhristu ŵakwenera kuŵa ŵakunozgeka kuvikilira chipulikano chawo, ndipo ŵakwenera kuchita nthena mwantchindi ndiposo mwakuzika. (Ŵerengani 1 Petrosi 3:15.) Jifumbani kuti: ‘Kasi nkhupulikiska chifukwa icho Ŵakaboni ŵa Yehova nyengo zinyake ŵakuwonera vinthu mwakupambana na umo ŵanthu ŵanandi ŵakuwonera? Para nkhuchita vinthu mwakupambana na umo ŵanthu ŵanandi ŵakuwonera, kasi nkhuŵa wakusimikizga kuti ivyo Baibolo na muzga wakugomezgeka wakuyowoya ni vyaunenesko? (Mateyu 24:45; Yohane 17:17) Pa nkhani ya kuchita icho ntchakwenelera pamaso pa Yehova, kasi nili wakunozgeka kuchita vinthu mwakupambana na umo charu chikuwonera, na kuŵa wakukondwa kuti ndimo nkhuchitira?’
23 Ndipouli, kanandi khumbo lithu lakuti tijipature ku charu likuyezgeka mu nthowa zambura kumanyikwa makora. Mwachiyelezgero, nga umo tayowoyera kale, Dyabulosi wakuyezga kupuluska ŵateŵeti ŵa Yehova kuti ŵatemwenge charu kwizira mu vyakusanguluska vya charu. Kasi tingasankha wuli vyakusanguluska viwemi ivyo vingatipumuzga na kutipa njuŵi yakutowa? Tisambirenge nkhani iyi mu chipaturo chakulondezgapo.
^ ndime 3 Kufuma pa Pentekoste 33 C.E., Khristu wakuteŵetera nga ni Themba la mpingo wake wa Ŵakhristu ŵakuphakazgika pa charu chapasi. (Ŵakolose 1:13) Mu 1914, Khristu wakapika mazaza gha uthemba pa “Ufumu wa charu.” Mwantheura, Ŵakhristu ŵakuphakazgika nawo ŵakuteŵetera nga mbimiliri ŵa Ufumu wakuwusika na Mesiya.
^ ndime 8 Wonani Kukambitsirana za m’Malemba peji 323 m’paka 327, lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.
^ ndime 65 Wonani Vyakusazgirapo, pa mutu wakuti “Kusindamira Ndembera, Kuvota, Ndiposo Kugwira Ntchito Zinyake za Boma nga Ntchilango.”
Manyani Vinandi
Tikugomezgeka ku Boma la Chiuta Pera
Suzgo yikwizira Ŵakaboni ŵa Yehova nga ni ‘mlonga’ chifukwa ŵakukana kunjilirapo pa ndyali kweni charu chikumira masuzgo agha
Tiŵe Ŵatuŵa mu Makhaliro Ghithu Ghose
Kasi pali kuyana wuli pakati pa kuleka kuthera pakulondezga malango na fundo za Yehova, kumupa viwemi chomene, na kurya chakurya chakukhoma chauzimu?
Pulikani Mazgu gha Yehova Kulikose Uko Muli
Kupulika mazgu gha Yehova na kuyowoyeskana nayo nkhwakuzirwa comene. Manyani cifukwa cake. Nkhani iyi yitovwirenge umo tingacitira kuti Satana na makhumbiro ghithu ghaheni vileke kutitondeska kupulika mazgu gha Yehova.


text:
Chifukwa Wuli Tikwenera Kuŵa Ŵatuŵa?
“Muŵenge ŵatuŵa.”—LEV. 11:45.
1. Kasi buku la Leviticus lingatovwira wuli?
BUKU la Leviticus ndilo likuyowoya chomene vya utuŵa kuluska buku linyake lililose mu Baibolo. Pakuti ŵateŵeti wose ŵa Yehova ŵakwenera kuŵa ŵatuŵa, ipo tikwenera kupulikiska ivyo vili mu buku la Leviticus kuti tiŵe ŵatuŵa.
2. Kasi mu buku la Leviticus muli vichi?
2 Buku la Leviticus likalembeka na ntchimi Mozesi, ndipo ntchigaŵa cha “Malemba ghose” agho ngachandulo pa kusambizga. (2 Tim. 3:16) Mu chipaturo chilichose, pa avereji zina la Yehova likusangikamo nyengo zakukwana 10. Para tingapulikiska fundo yikuru ya buku la Leviticus, tigegenge kuchita chilichose icho chingatukiska zina la Chiuta. (Lev. 22:32) Mazgu ghakuti “Ine ndine Yehova” agho ghakuyowoyeka kanandi waka mu buku ili, ghakutikumbuska kuti tipulikirenge Chiuta. Mu nkhani iyi na yakulondezgapo, tiwonenge ulongozgi wakuzirwa chomene uwo ukusangika mu buku la Leviticus, ilo ntchawanangwa chakufuma kwa Chiuta, icho chikutovwira kuti tiŵenge ŵatuŵa apo tikumusopa.
UTUŴA NGWAKUKHUMBIKWA
3, 4. Kasi kugeziskika kwa Aroni na ŵana ŵake kukimiranga vichi? (Wonani chithuzithuzi chakwamba.)
3 Ŵazgani Leviticus 8:5, 6. Yehova wakasora Aroni kuti waŵe musofi mukuru wa Israyeli. Ŵana ŵake ŵakasoleka kuti ŵaŵenge ŵasofi ŵa mtundu wa Israyeli. Aroni wakwimira Yesu Khristu ndipo ŵana ŵa Aroni ŵakwimira ŵalondezgi ŵa Yesu ŵakuphakazgika. Ipo kasi fundo yakuti Aroni wakageziskika, yikwimira kutozgeka kwa Yesu? Yayi. Chifukwa Yesu wakaŵa wambura zakwananga ndiposo “wambura kalema,” ntheura wakakhumbikwiranga kutozgeka chara. (Heb. 7:26; 9:14) Ndipouli, Aroni wakati wageziskika wakimiranga Yesu uyo ni mutuŵa kweniso murunji. Kasi kugeziskika kwa ŵana ŵa Aroni kukwimira vichi?
4 Kugeziskika kwa ŵana ŵa Aroni kukimiranga kutozgeka kwa awo ŵakusoleka kuti ŵakaŵe ŵasofi kuchanya. Kasi ubatizo wa ŵakuphakazgika aŵa ndiwo ukuyana na kutozgeka kwa ŵana ŵa Aroni? Yayi. Ubatizo ukusuka zakwananga chara; m’malo mwake, ukulongora kuti munthu wajipatulira na mtima wake wose kwa Yehova Chiuta. Ŵakhristu ŵakuphakazgika ŵakugeziskika “kwizira mu mazgu.” Kuti ichi chichitike, iwo ŵakwenera kulondezga visambizgo vya Khristu na mtima wawo wose. (Efe. 5:25-27) Ntheura, ŵakutuŵiskika na kusukika. Ŵa “mberere zinyake” ke?—Yoh. 10:16.
5. Chifukwa wuli tikuti ŵa mberere zinyake ŵakutuŵiskika kwizira mu Mazgu gha Chiuta?
5 Ŵana ŵa Aroni ŵakimiranga “mzinda ukuru” wa mberere zinyake za Yesu yayi. (Uvu. 7:9) Ipo kasi ŵanthu ŵakubatizika aŵa nawo ŵakutuŵiskika na kutozgeka kwizira mu Mazgu gha Chiuta? Enya. Para ŵanthu awo ŵali na chigomezgo cha kuzakakhala pa charu chapasi ŵakuŵazga ivyo Baibolo likuyowoya vyakuti ndopa za Yesu ni zakuzirwa, ŵakuŵa na chipulikano mu mazgu agha na ‘kuchita uteŵeti wakupatulika muhanya na usiku.’ (Uvu. 7:13-15) Ukaboni wakuti ŵakuphakazgika na ŵa mberere zinyake ŵakulutilira kutuŵiskika ni “makhaliro . . . ghawemi” agho ŵakulutilira kulongora. (1 Pet. 2:12) Yehova wakukondwa chomene para wakuwona kuti ŵakuphakazgika na ŵa mberere zinyake mbatuŵa ndiposo ŵakukolerana. Mwakugomezgeka, Ŵakhristu aŵa ŵakupulikira na kulondezga Yesu, uyo ni Muliska wawo.
6. Kuti tisange chandulo, kasi tingajisanda wuli?
6 Fundo yakuti ŵasofi ŵa Israyeli ŵakeneranga kuŵa ŵatuŵa njakuzirwa chomene ku ŵanthu ŵa Yehova mazuŵa ghano. Ŵanthu awo tikusambira nawo Baibolo kanandi ŵakuwona kuti malo ghithu ghakusoperapo ngakutowa kweniso tikuvwara makora. Ndipouli, utuŵa wa ŵasofi ukutovwira kumanya kuti waliyose uyo wakukhumba kusopa mu lupiri lwa Yehova wakwenera kuŵa na “mtima wakutowa.” (Ŵazgani Salmo 24:3, 4; Yes. 2:2, 3.) Para tikuchitira Chiuta uteŵeti wakupatulika, tikwenera kuŵa na maghanoghano na mtima wakutowa. Mathupi ghithu nagho ghakwenera kuŵa ghatuŵa. Kuti ivi vichitike, tikwenera kujisanda nyengo na nyengo. Para ŵanji ŵajisanda, ŵangawona kuti pali vinandi vyakuti ŵasinthe kuti ŵaŵe ŵatuŵa. (2 Kor. 13:5) Mwachiyelezgero, munthu wakubatizika uyo wakuwonelera dala vithuzithuzi vyamuziro wakwenera kujifumba kuti, ‘Kasi ivyo nkhuchita vikulongora kuti nili mutuŵa?’ Para wachita nthena, wakwenera kupempha wovwiri kuti waleke nkharo yakuseluska iyi.—Yak. 5:14.
PULIKIRANI KUTI MUŴE ŴATUŴA
7. Kuyana na lemba la Leviticus 8:22-24, kasi Yesu wakapeleka chiyelezgero wuli?
7 Apo ŵasofi ŵa Israyeli ŵakimikikiranga, Musofi Mukuru, Aroni, na ŵana ŵake, ŵakaŵaphaka ndopa za mwanamberere pa khutu lamalyero, pa chigunwe cha ku woko lamalyero na cha ku lundi lamalyero. (Ŵazgani Leviticus 8:22-24.) Kuŵaphaka ndopa chikang’anamuranga kuti ŵasofi ŵachitenge milimo yawo mwakugomezgeka. Mwakuyana waka, Musofi Mukuru, Yesu, wakapeleka chiyelezgero chiwemi chomene ku ŵakuphakazgika na ŵa mberere zinyake. Wakapulikiranga ulongozgi wa Chiuta, na kuchita khumbo la Yehova, ndipo wakalutilira kuŵa mutuŵa.—Yoh. 4:31-34.
8. Kasi ŵateŵeti wose ŵa Yehova ŵakwenera kuchita vichi?
8 Ŵakhristu ŵakuphakazgika ndiposo ŵa mberere zinyake, ŵakwenera kuŵa ŵakugomezgeka nga ni Musofi wawo Mukuru. Ŵateŵeti wose ŵa Yehova ŵakwenera kupulikira ulongozgi uwo uli mu Mazgu gha Chiuta na kugega kuchitiska chitima mzimu wake. (Efe. 4:30) Ŵakwenera “kunyoloskera nthowa malundi” ghawo.—Heb. 12:13.
9. Kasi ŵabali ŵatatu awo ŵateŵetera na ŵabali ŵa mu Wupu Wakulongozga ŵakati wuli? Kasi mazgu ghawo ghangamovwirani wuli kuti muŵenge ŵatuŵa?
9 Wonani mazgu agho ŵakayowoya ŵabali ŵatatu awo ŵali na chigomezgo cha kuzakakhala pa charu chapasi, ŵeneawo ŵateŵetera na ŵabali ŵa mu Wupu Wakulongozga kwa vyaka vinandi. Yumoza wakati: “Ni mwaŵi wapadera chomene kuteŵetera na ŵabali aŵa. Ndipouli, chifukwa chakuti nateŵetera nawo nyengo yitali, nasimikizga kuti nawo mbambura kufikapo nangauli mbakuphakazgika na mzimu. Kweni chilato chane mu vyaka vyose ivi chaŵa chakuti nipulikirenge awo ŵakulongozga.” Wachiŵiri wakati: “Malemba nga nda 2 Ŵakorinte 10:5, ilo likuyowoya za ‘kupulikira Khristu,’ ghaniwovwira kuti nipulikirenge na kukolerana na awo ŵakulongozga. Nkhupulikira kufumira pasi pa mtima.” Wachitatu wakati: “Nkhutemwa ivyo Yehova wakutemwa na kutinkha ivyo Iyo wakutinkha. Kweni nyengo zose nkhulondezga ulongozgi wake na kuchita ivyo vikumukondweska. Para nkhuchita nthena, nkhulongora kuti nkhupulikira gulu lake na awo wakuŵatuma kuti wafiske khumbo lake pa charu cha pasi.” Mubali uyu wakamanya kuti Mubali Nathan Knorr, uyo wakaŵa mu Wupu Wakulongozga, wakapulikira fundo izo zili mu Gongwe la Mulinda la mu 1925 pa nkhani yakuti Mtundu Uphya Wababika (“Birth of the Nation”) nangauli ŵanji ŵakazisuska. Mubali uyu wakakondwa chomene na ivyo Mubali Knorr wakachita. Usange mungaghanaghanirapo pa mazgu gha ŵabali aŵa, ghangamovwirani kuti muŵe ŵatuŵa mwa kuŵa ŵakupulikira.
PULIKIRANI DANGO LA CHIUTA LAKUKHWASKANA NA NDOPA KUTI MUŴE ŴATUŴA
10. Chifukwa wuli ntchakukhumbikwa kuti tikupulikirenge dango la Chiuta lakukhwaskana na ndopa?
10 Ŵazgani Leviticus 17:10. Yehova wakalangulira Ŵaisrayeli kuti ŵaleke kurya “ndopa za nyama manyi ndi mtundu uli.” Mkhristu waliyose wakwenera kupulikira dango lakuti waziŵizge ndopa, kwali za nyama kwali za ŵanthu. (Mil. 15:28, 29) Tikukhumba chara napachoko kuti Chiuta ‘watidodoliske [na] chisko chake kupindikana nase’ na kutifumyamo mu mpingo wake. Tikumutemwa chomene ndipo tikukhumba kumupulikira. Nanga ni para talwara nthenda yikuru, tikuŵikapo mtima kuti tileke kuthera para ŵanthu ŵambura kumanya Yehova ndiposo awo ŵakumupulikira yayi ŵakutikoserezga kuti tipokere ndopa. Mbunenesko kuti ŵanthu ŵatigoskenge chifukwa cha kuziŵizga ndopa, kweni tikusankha kupulikira Chiuta. (Yuda 17, 18) Kasi ntchivichi icho chingatovwira kuti ‘tineneske’ panji kuti tiŵikepo mtima kuti tileke kurya ndopa nesi kuzomera kuŵikika ndopa mu thupi lithu?—Dute. 12:23.
11. Chifukwa wuli tingayowoya kuti ivyo vikachitikanga pa Zuŵa la Mphepiska vikaŵa vyakuzirwa?
11 Ivyo musofi mukuru wa Ŵaisrayeli wakachitanga na ndopa pa Zuŵa la Mphepiska, ilo likaŵangako kamoza pa chaka, vikutovwira kupulikiska umo Chiuta wakuwonera ndopa. Ndopa zikaŵa na mulimo wapadera chomene. Zikaŵa zakuphepiskira zakwananga za awo ŵakakhumbanga kuti Yehova waŵagowokere. Ndopa za ng’ombe na za mbuzi zikeneranga kumijika panthazi kweniso pamanyuma pa chakuphepiskirapo panji kuti chibenekelero cha likasa la phangano. (Lev. 16:14, 15, 19) Ichi chikawovwiranga kuti Yehova wagowokere zakwananga za Ŵaisrayeli. Mwakusazgirapo, Yehova wakalangura kuti usange munthu wakoma nyama kuti warye, wakwenera kuthira ndopa na kuwundapo fuvu, ‘Chifukwa umoyo wa chamoyo chose ndi ndopa zake.’ (Lev. 17:11-14) Kasi aka kakaŵa kaluso kambura ntchito? Chara. Ivyo musofi mukuru wakachitanga na ndopa pa Zuŵa la Mphepiska, ndiposo languro la kuthira pasi ndopa, vikukolerana na languro lakwamba lakukhwaskana na ndopa ilo Yehova wakapeleka kwa Nowa na ŵana ŵake. (Gen. 9:3-6) Yehova Chiuta wakakanizga kurya ndopa kuti umoyo ulutilire kuŵapo. Kasi fundo iyi njakuzirwa wuli ku Ŵakhristu?
12. Kasi kalata ya Paulosi ku Ŵahebere yikati wuli pa nkhani ya ndopa na chigowokero?
12 Apo mpositole Paulosi wakalembanga kalata ku Ŵahebere wakayowoya kuti ndopa zili na nkhongono kutozga vinthu. Wakalongosora kuti: ‘Pafupifupi vinthu vyose vikutozgeka na ndopa mwakuyana na Dango, ndipo kwambura kuti ndopa zathiskika chigowokero palije.’ (Heb. 9:22) Kweniso Paulosi wakayowoya kuti, nangauli sembe za nyama zikawovwiranga kwa nyengo yichoko, kweni zikakumbuskanga waka Ŵaisrayeli kuti ŵakaŵa ŵakwananga ndiposo kuti ŵakukhumbikwira sembe yikuru iyo yingamazgirathu zakwananga zawo. Nadi, Dango likaŵa ‘muzgezge waka wa vinthu viwemi ivyo vikwiza, nkhaŵiro kenecho ka vinthu chara.’ (Heb. 10:1-4) Kasi ŵanthu ŵakate ŵagowokerekenge wuli zakwananga zawo?
13. Kasi mukujipulika wuli chifukwa chakuti Yesu wakapeleka mtengo wa ndopa zake kwa Yehova?
13 Ŵazgani Ŵaefeso 1:7. Nyifwa ya Yesu Khristu, uyo ‘wakajipeleka iyomwene chifukwa cha ise,’ njakuzirwa chomene ku wose awo ŵakutemwa iyo na Awiske. (Gal. 2:20) Ndipouli, ivyo Yesu wakachita pamanyuma pa nyifwa na chiwuka chake ndivyo vikatifwatura nadi. Vikapangiska kuti chiŵenge chamachitiko kuti zakwananga zithu zigowokereke. Yesu wakafiska ivyo vikachitikanga pa Zuŵa la Mphepiska. Pa zuŵa ili, musofi mukuru wakatoranga ndopa za nyama na kunjira nazo mu Malo Ghatuŵa Chomene mu chihema. Nyengo yikati yajumphapo, wakanjiranga nazo mu Malo Ghatuŵa Chomene mu tempile la Solomoni, ndipo vikaŵa nga ni para wakuzipeleka kwa Chiuta. (Lev. 16:11-15) Mwakuyana waka, Yesu wakanjira kuchanya kwenecho na kupeleka mtengo wa ndopa zake kwa Yehova. (Heb. 9:6, 7, 11-14, 24-28) Tili ŵakuwonga chomene kuti zakwananga zithu zili kugowokereka, ndiposo kuti njuŵi zithu zili kutuŵiskika chifukwa chakuti tili na chipulikano mu ndopa za Yesu.
14, 15. Chifukwa wuli ntchakukhumbikwa kupulikiska na kupulikira dango la Yehova lakukhwaskana na ndopa?
14 Kasi sono mwapulikiska chifukwa icho Yehova wakulangulira kuti kurya ndopa chara? (Lev. 17:10) Kasi mwapulikiska chifukwa icho Chiuta wakuwonera kuti ndopa ni zakupatulika? Nadi, iyo wakuwona kuti ndopa zikuyana waka na umoyo. (Gen. 9:4) Kasi mukuzomerezga maghanoghano gha Chiuta pa nkhani ya ndopa na kupulikira languro lake lakuti tiziŵizge ndopa? Nthowa yimoza pera iyo tingaŵira pa mtende na Chiuta nkhuŵa na chipulikano mu sembe yakuwombora ya Yesu. Kweni tikwenera kumanya kuti ndopa ni zapadera chomene kwa Mlengi withu.—Kol. 1:19, 20.
15 Nyengo yiliyose tingakumana na suzgo lakukhwaskana na ndopa. Wamumbumba yithu panji mubwezi withu wangakumana na suzgo lamabuchi ilo lingapangiska kuti ŵadokotala ŵamuphalire kuti wakukhumbikwira kuŵikika ndopa. Pangakhumbikwiraso kuti tisankhe pa nkhani ya vigaŵa vichovichoko vya ndopa panji nthowa zinyake zakuchizgira. Ntheura, ntchakukhumbikwa chomene kupenjerezga fundo na kunozgekerathu vinthu vyamabuchi. Usange tanozgekera na kulomba pa nkhani iyi, tizamuŵa ŵakukhora ndipo tizamuthera yayi. Nadi, tikukhumba yayi kuchitiska chitima Yehova. Ivi vingachitika usange tingazomera vinthu ivyo Malemba ghakukana. Madokotala ghanandi ndiposo ŵanji, ŵakuchiska ŵanthu kuti ŵapeleke ndopa, kughanaghana kuti ndipo ŵangaponoska umoyo. Ndipouli, ŵanthu ŵa Yehova awo mbatuŵa, ŵakumanya kuti Mlengi ndiyo wali na mazaza kuŵaphalira chakuchita pa nkhani ya ndopa. Kwa iyo “ndopa . . . manyi ndi mtundu wuli” ni zakupatulika. Tikwenera kuŵikapo mtima kuti tipulikirenge dango lake lakukhwaskana na ndopa. Kwizira mu nkharo yithu yiwemi, tikulongora kuti tikuzirwiska chomene ndopa za Yesu. Ndopa za Yesu ndizo zikovwira kuti zakwananga zithu zigowokereke kweniso kuti tizakasange umoyo wamuyirayira.—Yoh. 3:16.
CHIFUKWA ICHO YEHOVA WAKUKHUMBIRA KUTI TIŴENGE ŴATUŴA
16. Chifukwa wuli ŵanthu ŵa Yehova ŵakwenera kuŵa ŵatuŵa?
16 Apo Chiuta wakaponoskeranga Ŵaisrayeli ku wuzga ku Eguputo, wakaŵaphalira kuti: ‘Ndine Yehova mweneuyo wakamukwezgani, kumufumyani mu charu cha Eguputo, kuŵa Chiuta winu; kwa chifukwa ichi muŵenge ŵatuŵa, apo Ine ndili mutuŵa.’ (Lev. 11:45) Ŵaisrayeli ŵakeneranga kuŵa ŵatuŵa chifukwa Yehova ni mutuŵa. Pakuti ndise Ŵakaboni ŵa Yehova, nase tikwenera kuŵa ŵatuŵa. Nakuti ndivyo tikusambira mu buku la Leviticus.
17. Kasi pa nyengo yasono mukuliwona wuli buku la Leviticus?
17 Fundo zichoko waka izo tasambira mu buku la Leviticus zatovwira kuti tisange chandulo chikuru. Sambiro ili latovwira kuti tizirwiskenge chomene buku ili la mu Baibolo. Fundo zakuzirwa za mu buku la Leviticus izo tasambira, zatovwira kuti tipulikiske vifukwa ivyo tikwenera kuŵira ŵatuŵa. Ndipouli, kasi ni fundo wuli zinyake zakuzirwa izo zili mu buku ili la mu Baibolo? Kasi ni vinthu wuli vinyake ivyo tikusambira mu buku ili vyakukhwaskana na uteŵeti withu wakupatulika? Ivi ndivyo tisambirenge mu nkhani yakulondezgapo.


text:
Mafumbo Ghakufumira ku Ŵaŵazgi
Kasi ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira ŵakwimikika wuli mu mpingo?
Mu nyengo ya Ŵakhristu ŵakwambilira, mpositole Paulosi wakaphalira ŵalara awo ŵakateŵeteranga mu mpingo wa mu Efeso kuti: ‘Muŵe maso pa mwaŵene na pa mskambo wose, weneuwo mzimu utuŵa wamwimikani kuŵa ŵalaŵiliri pakati pake, kuti muliske mpingo wa Chiuta, uwo wakawugura na ndopa za Mwana wa iyomwene.’ (Mil. 20:28) Kasi mzimu utuŵa ukovwira wuli pakwimika ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira mazuŵa ghano?
Chakwamba, mzimu utuŵa ndiwo ukachiska ŵalembi ŵa Baibolo kuti ŵalembe ivyo vikukhumbikwa kuti munthu waŵe mulara panji muteŵeti wakovwira. Vinthu 16 ivyo vikukhumbikwa kuti munthu waŵe mulara vili kulembeka pa lemba la 1 Timote 3:1-7. Vinyake vili kulembeka pa Tito 1:5-9 na Yakobe 3:17, 18. Ivyo vikukhumbikwa kuti munthu waŵe muteŵeti wakovwira vili kulembeka pa 1 Timote 3:8-10, 12, 13. Chachiŵiri ntchakuti awo ŵakusachizga na awo ŵakwimika ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira ŵakulomba mzimu utuŵa wa Yehova kuti uŵalongozge apo ŵakudumbiskana usange mubali wakufiska ivyo vikukhumbikwa. Chachitatu ntchakuti mubali uyo wakusachizgika wakwenera kuŵa na vipambi vya mzimu utuŵa wa Chiuta. (Gal. 5:22, 23) Ntheura, mzimu wa Chiuta ukovwira pakwimika ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira.
Kweni kasi mbanjani chomenechomene awo ŵakwimika ŵabali aŵa? Kale, masachizgo ghose ghakukhwaskana na kwimika ŵalara ndiposo ŵateŵeti ŵakovwira ghakatumizgikanga ku ofesi ya munthavi. Ku ofesi, ŵabali ŵakwimikika na Wupu Wakulongozga ŵakaghawonanga masachizgo agha na kwimika ŵabali ŵakwenelera. Kufuma apo, ofesi ya munthavi yikamanyiskanga wupu wa ŵalara. Para ŵalara ŵamanya, ŵakaphaliranga ŵabali awo ŵimikika. Ŵakaŵafumbanga usange mbakunozgeka kuchita mulimo uwu na kuwona usange ŵachali ŵakwenelera. Para ivi vyachitika, chipharazgo chikapelekekanga ku mpingo.
Kweni kasi mu nyengo ya Ŵakhristu ŵakwambilira ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira ŵakimikikanga wuli? Nyengo zinyake ŵapositole ŵakimikanga ŵanthu kuti ŵachite milimo yinyake. Mwachiyelezgero, ŵakimika ŵanalume 7 kuti ŵachitenge mulimo wa kugaŵa vyakurya ku vyokoro. (Mil. 6:1-6) Ndipouli, ŵanalume aŵa ŵakwenera kuti ŵakaŵa kale ŵalara pambere ŵandapike mulimo wakusazgikira uwu.
Nangauli Malemba ghakuyowoya vyose yayi ivyo vikachitikanga pakwimika ŵabali, kweni ghakulongosora vinyake ivyo vikachitikanga. Baibolo likutiphalira kuti apo Paulosi na Baranaba ŵakaweranga ku ulendo wawo wakwamba wa umishonale, “ŵakaŵimikira ŵalara mu mpingo uliwose, ndipo ŵakati ŵalomba na kuziŵizga kurya, ŵakaŵapeleka kwa Yehova mweneuyo ŵakagomezga mwa iyo.” (Mil. 14:23) Vyaka vikati vyajumphapo, Paulosi wakalemba kalata kwa Tito, uyo ŵakenderanga lumoza. Wakamuphalira kuti: “Nkhakuleka mu Kerete, kuti unozge vinthu vyambura kunozgeka na kuti wimike ŵanalume ŵalara mu msumba na msumba, umo nkhakulangulira.” (Tito 1:5) Kweniso, vikuwoneka kuti Timote, uyo wakendera lumoza na mpositole Paulosi kwa nyengo yitali, nayo wakapika mazaza agha. (1 Tim. 5:22) Apa vikulongolerathu kuti ŵalaŵiliri ŵakwendakwenda ndiwo ŵakimikanga ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira. Ŵakimikikanga na ŵapositole ndiposo ŵanalume ŵalara awo ŵakaŵa mu Yerusalemu yayi.
Chifukwa cha kughanaghanirapo fundo ya mu Baibolo iyi, Wupu Wakulongozga wa Ŵakaboni ŵa Yehova wasintha ndondomeko yakwimikira ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira. Ntheura, kwambira pa Seputembala 1, 2014, ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira ŵimikikenge mwantheura: Mulaŵiliri wa dera waliyose wasandenge mwakupwelelera masachizgo agho ŵalara ŵa mu dera lake ŵapeleka. Para wakwendera mipingo, wazamufwilirangapo kuti waŵamanye makora ŵabali awo ŵasachizgika. Wazamupharazganga nawo usange ntchamachitiko. Para wadumbiskana na wupu wa ŵalara pa mpingo masachizgo agho ghapelekeka, mulaŵiliri wa dera wazamuŵa na udindo wa kwimika ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira. Ndondomeko iyi yikukolerana chomene na umo ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira ŵakimikikiranga mu nyengo ya Ŵakhristu ŵakwambilira.
Kasi mbanjani awo ŵali na udindo pa nkhani iyi? Nyengo zose ‘muzga wakugomezgeka na wakuchenjera’ ndiyo wali na mulimo wa kulyeska ŵateŵeti ŵa pa nyumba. (Mat. 24:45-47) Mwakovwirika na mzimu utuŵa, wakusanda Malemba na kuyowoya umo tingalondezgera fundo za mu Baibolo. Fundo izi zikovwira kuti mpingo wa pa charu chose wendenge makora. Kweniso muzga wakugomezgeka wakwimika ŵalaŵiliri wose ŵa dera ndiposo ŵabali awo ŵakuŵa mu Komiti ya Munthavi. Kweniso ofesi ya munthavi yiliyose yikuwoneseska kuti ulongozgi uliwose uwo ukupelekeka ukulondezgeka. Wupu wa ŵalara uliwose uli na mulimo wa kuwona mwakupwelelera usange ŵabali awo ŵakusachizgika kuti ŵimikike mu mpingo wa Chiuta ŵakufiska ivyo Malemba ghakuyowoya. Mulaŵiliri wa dera waliyose wali na mulimo wakuzirwa chomene wa kuwona mwakupwelelera masachizgo gha ŵalara na kwimika ŵabali awo ŵakufiska ivyo vikukhumbikwa. Wakwenera kulomba pakuchita mulimo uwu.
Para tapulikiska umo ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira ŵakwimikikira, tikupulikiska chomene umo mzimu utuŵa ukovwilira kuti ŵabali ŵimikike. Ntheura, tikuŵagomezga chomene na kuŵachindika awo ŵimikika mu mpingo waunenesko.—Heb. 13:7, 17.
Kasi ŵakaboni ŵaŵiri awo ŵakuzunulika mu Uvumbuzi chipaturo 11 mbanjani?
Kufuma apo, nkhani iyi yikulongosora kuti chikoko ‘chikuŵatonda ndiposo kuŵakoma.’ Kweni pamanyuma pa “mazuŵa ghatatu na hafu,” ŵakaboni ŵaŵiri aŵa ŵakuwuskika, ndipo ichi chikuzizika wose awo ŵakuwona.—Uvu. 11:7, 11.
Kasi ŵakaboni ŵaŵiri aŵa mbanjani? Ivyo vikulongosoreka mu nkhani iyi vikutovwira kuti tiŵamanye. Chakwamba, “iwo ŵayelezgereka na makuni ghaŵiri gha maolive na vyakuŵikapo nyali viŵiri.” (Uvu. 11:4) Ivi vikutikumbuska chakuŵikapo nyali na makuni ghaŵiri gha maolive agho ghakulongosoreka mu uchimi wa Zekariya. Makuni gha maolive agha ghakimiranga ‘ŵakuphakazgika ŵaŵiri,’ awo ni Kazembe Zerubabeli na Musofi Mukuru Joshua, ŵeneawo ‘ŵakimilira pafupi na Fumu ya charu chose chapasi.’ (Zek. 4:1-3, 14) Chachiŵiri ntchakuti ŵakaboni ŵaŵiri aŵa ŵakulongosoreka kuti ŵakuchita vimanyikwiro vyakuyana na ivyo Mozesi na Eliya ŵakachita.—Yaniskani Uvumbuzi 11:5, 6 na Maŵazgo 16:1-7, 28-35; 1 Mathemba 17:1; 18:41-45.
Kasi ni fundo wuli iyo yikuyana pakati pa Uvumbuzi na Zekariya? Malemba ghose ghaŵiri ghakuyowoya vya ŵakuphakazgika ŵa Chiuta awo ŵakadangiliranga pa nyengo ya kuyezgeka. Ntheura apo lemba la Uvumbuzi chipaturo 11 likafiskikanga, ŵabali ŵakuphakazgika awo ŵakadangiliranga pa nyengo iyo Ufumu wa Chiuta ukambiranga kuwusa kuchanya mu 1914, ŵakapharazga kwa vyaka vitatu na hafu “uku ŵavwara vigudulu.”
Ŵakati ŵamara kupharazga, ŵakuphakazgika aŵa mwakuyelezgera ŵakakomeka. Ŵakajalirika mu jele kwa nyengo yichoko waka, iyo yikuyelezgereka na mazuŵa ghatatu na hafu. Ŵalwani ŵa ŵanthu ŵa Chiuta ŵakawonanga kuti mulimo wa kupharazga ukakomeka panji kumara. Ivi vikapangiska kuti ŵalwani aŵa ŵakondwe chomene.—Uvu. 11:8-10.
Ndipouli, nga umo uchimi ukayowoyera, pamanyuma pa mazuŵa ghatatu na hafu, ŵakaboni ŵaŵiri ŵara ŵakawuskika. Ŵakuphakazgika aŵa ŵakafumiskika mu jele, kweniso ŵakapokera udindo wapadera chomene kufuma kwa Chiuta kwizira mwa Fumu yawo, Yesu Khristu. Mu 1919 ŵakaŵa pa gulu la awo ŵakimikika kuŵa ‘muzga wakugomezgeka na wakuchenjera’ kuti ŵapelekenge chakurya chauzimu ku ŵanthu ŵa Chiuta mu mazuŵa ghaumaliro.—Mat. 24:45-47; Uvu. 11:11, 12.
Chakukondweska ntchakuti pali kukolerana pakati pa nkhani ya ŵakaboni ŵaŵiri iyi na nyengo yakupimira tempile lauzimu, nga umo lemba la Uvumbuzi 11:1, 2 likulongosolera. Lemba la Malaki 3 nalo likuyowoya vya kuskolera uku kwa tempile lauzimu. Likuti para ivi vyachitika paŵenge nyengo ya kutozga. (Mal. 3:1-4) Kasi mulimo uwu wa kuskolera na kutozga ukatora nyengo yitali wuli? Ukamba mu 1914 m’paka kuuyambiro wa 1919. Nyengo iyi ni mazuŵa 1,260 (panji myezi 42) pamoza na mazuŵa ghakuyelezgera ghatatu na hafu agho ghakuzunulika mu chipaturo 11 cha buku la Uvumbuzi.
Tili ŵakukondwa chomene kuti Yehova wakanozga vyakuti paŵe mulimo wa kuyenga mwauzimu uwu kuti wajitozgere ŵanthu ŵake kuti ŵachite milimo yiwemi. (Tito 2:14) Mwakusazgirapo, tikuwonga ŵakuphakazgika ŵakugomezgeka awo ŵakadangilira mu nyengo ya kuyezgeka na kuŵa ŵakaboni ŵaŵiri ŵakuyelezgera. *
^ ndime 18 Kuti mumanye vinandi, wonani Gongwe la Mulinda la Julayi 15, 2013, peji 22, ndime 12.


text:
INDONESIA
Ŵakathera Yayi
Ŵabali ku ofesi ya munthavi ŵakati ŵapulika waka kuti boma lakanizga ntchito yakupharazga, ŵakachitapo kanthu mwaluŵiro. Ronald Jacka wakati: “Tikabisa makalata na mafomu ghose ghachisisi, mabuku, na ndalama za gulu. Tikachita ivi mu Jakarta mose. Pamanyuma tikasamuskira ofesi ya munthavi ku malo uko ŵanthu ŵakamanyangako yayi ndipo tikaguliska ofesi ya munthavi yakale mwachisisi.”
Ŵabali ŵanandi ŵakalutilira kuchita vinthu vyauzimu ndipo ŵakawopanga yayi. Ŵakaŵa kuti ŵazizipizga kale masuzgo ghanandi m’paka apo ntchito yithu yikakanizgika, ndipo ŵakalutilira kugomezga Yehova. Kweni ŵabali ŵanyake masuzgo agha ghakaŵabuchizga. Ŵalara ŵanyake ŵakachita wofi ndipo ŵakasayina vikalata vyakuti ŵalekenge kupharazga. Ŵanyake ŵakavumburanga mazina gha ŵabali mu mpingo. Ofesi ya munthavi yikatumizga ŵabali ŵakukhwima mwauzimu kuti ŵakakhozge mipingo na kovwira ŵabali awo ŵakathera. John Booth, uyo wakaŵa mu Wupu Wakulongozga, nayo wakiza ku Indonesia ndipo wakapeleka ulongozgi wachitemwa ku ŵabali.
Yehova ni Muliska Mulara nadi, wakakhozganga na kupembuzga ŵanthu ŵake. (Ezek. 34:15) Ŵalara ŵakamba kulimbikira kulongozga pa vinthu vyauzimu, ndipo ŵapharazgi ŵakasanga nthowa ziphya za umo ŵangapharazgira kwambura kumanyikwa na boma. (Mat. 10:16) Ŵabali ŵanandi ŵakagura Mabaibolo ghaphya ku Wupu wakuguliska Mabaibolo ku Indonesia ndipo ŵakagaŵiranga ŵanthu mu uteŵeti. Kweniso ŵakapharazganga uthenga wa Ufumu mwakuchenjera para mphakwenelera. Ŵabali ŵanyake ŵakawuskangamo pepara ilo pakuŵa mazgu ghakuti buku ili ndakusindikizgika na Ŵakaboni ŵa Yehova na kugaŵira ŵakunweka. Ŵapayiniya ŵanandi pakupharazga ŵakatetezgeranga kuguliska vinthu nyumba na nyumba. Ivi ndivyo ŵakachitangaso ŵanyawo awo ŵakaŵako mu nyengo iyo charu cha Japan chikalamuliranga Indonesia.
Mu 1977, dipatimenti yakuwona vya chisopa yikawukiraso Ŵakaboni ŵa Yehova. Yikakana kupangiraso ŵamishonare ŵa Ŵakaboni ŵa Yehova vikalata vyakuti ŵakhalire mu Indonesia. Ŵamishonale ŵanandi ŵakasamuskikira mu vyaru vinyake. * Norbert Häusler uyo wakaŵa mishonale ndipo wakateŵetera na muwoli wake Margarete, ku Manado, North Sulawesi, wakati: “Ŵabali ŵanandi ŵakiza ku chiŵanja cha ndege kuzakalayirana nase. Apo tikakweranga masitepu ghakunjilira mu ndege, tikimilira dankha pa mulyango na kulaŵiska ŵabali. Tikawona mawoko gha ŵabali ghali nyomi muchanya, kutibabayiska, ndipo wose ŵakachemerezga lumoza kuti: ‘Tikuwonga chomene. Tikuwonga kuti mukiza kuno.’ Tikanjira mu ndege na kwamba kulira.”
Kukasuzga ku Chirwa cha Sumba
Ŵanthu ŵanandi ŵakati ŵamanya kuti ntchito ya Ŵakaboni yakanizgika, Wupu wa visopa ukaphalira ŵanthu mu matchalitchi ghawo kuti ŵakaphare ku boma para ŵasanga Kaboni wakupharazga. Ivi vikapangiska kuti ku vigaŵa vinandi Ŵakaboni ŵakakike. Ndipo Ŵakaboni ŵanyake ŵakatoleka na kuŵaphulunga na mafumbo.
Ku Waingapu, ku chirwa cha Sumba, mulara wa ŵasilikari ku malo agha wakachemeska ŵabali 23 kuti ŵize ku kampu ya ŵasilikari. Ŵakati ŵiza, wakamba kuŵachichizga kuti ŵasayine chikalata chakuti ŵaleka kuŵa Ŵakaboni. Ŵabali ŵakati ŵakana, mulara wa ŵasilikari uyu wakaŵaphalira kuti ŵakizeso zuŵa lakulondezgapo. Ŵabali aŵa ŵakeneranga kwenda pasi, mtunda wa makilomita 14 kuluta na kuwerako.
Ŵabali ŵakati ŵalutaso mulenji, ŵakachemekanga yumozayumoza ndipo ŵakamuphaliranga kuti wasayine chikalata chira. Para mubali wakana kusayina, ŵasilikari ŵakamutimbanga na maluswazu gha minga. Msilikari waliyose wakatimbangapo waka, m’paka ŵabali ŵanyake ŵakafenta. Panyengo iyo mubali wakutimbika, ŵabali ŵanyake ŵakalindiliranga waka kuwaro kuti nyengo yawo yikwane. Paumaliro, mubali munyake muwukirano zina lake Mone Kele wakanjira na kwamba kusayina chikalata chira. Ŵabali ŵanyake ŵakakhuŵara chomene kuwona kuti wakwamba kusayina, kweni mulara wa ŵasilikari yura wakathukira chomene. Mone wakalembapo kuti: “Nkhukhumba kuŵa Kaboni wa Yehova muyirayira!” Ŵasilikari ŵakamba kumutimba ndipo ŵakamupweteka chomene mwakuti wakagonekeka mu chipatala. Kweni wakawelera nyuma yayi mwauzimu.
Mulara wa ŵasilikari yura wakasuzga ŵabali kwa mazuŵa 11 kuti ŵathere. Wakaŵaphalira kuti ŵimilire zuŵa lose pa zuŵa. Wakaŵaphaliraso kuti ŵakhwaŵe pasi mtunda utali ndiposo kuti ŵachimbire mtunda utali uku ŵayegha katundu muzito. Uku chimayi cha futi chili pa singo za ŵabali, wakaŵaphalira kuti ŵagwadire ndembera. Kweni ŵabali aŵa ŵakakana nipera. Ntheura wakalamura kuti ŵatimbikeso.
Mulenji uliwose ŵabali ŵakalutanga ku kampu ya ŵasilikari uku ŵakujifumba kuti ntchivichi chamutiwira mwahuno. Mu nthowa ŵakalomberanga lumoza na kukhozgana kuti ŵakalutilire kugomezgeka. Ndipo zuŵa lililose pakuwelera ku nyumba, vilonda vikaŵanga palipose ndipo ndopa zikaŵanga waka khachikhachi. Kweni ŵakakondwanga kuti ŵagomezgeka kwa Yehova.
Ofesi ya munthavi yikati yamanya kuti ŵabali ŵakutambuzgika, yikalembera makalata mulara wa ŵasilikari ku Waingapu, mulara wa ŵasilikari wakulaŵilira chigaŵa cha Timor, mulara wa ŵasilikari ku Bali, mulara wa ŵasilikari ku Jakarta, na ŵalara ŵanyake ŵa boma. Chifukwa cha kopa kuti nkhaza izo zikachitikanga zimanyikwenge mu Indonesia, mulara wa ŵasilikari ku Waingapu wakakanizga kusuzga ŵabali.
“Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵali nga ni Mizumali”
Mu vyaka vyakulondezgapo, Ŵakaboni ŵanandi mu Indonesia ŵakaŵakoranga, kuŵafumba mafumbo, na kuŵatimba. Mishonale munyake zina lake Bill Perrie wakati: “Mu chigaŵa chinyake, ŵabali ŵanandi ŵakaŵakhura mino ghapanthazi. Para ŵabali aŵa ŵakumana na mubali uyo wali na mino ghapanthazi, ŵakamufumbanga mwakuseka kuti: ‘Wamba waka sono unenesko, panji ukathera?’ Nangauli ŵakakumana na viyezgo vinandi, kweni ŵabali aŵa ŵakalutilira kuŵa ŵachimwemwe. Kweniso ŵakalimbikiranga kuteŵetera Yehova.”
“Chifukwa cha kukhala mu jele, nkhasambira kuti nigomezgenge chomene Yehova, kweniso kuti niŵe wakukhora chomene mwauzimu”
Mu vyaka 13 pera, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukwana 93 ŵakajalirika mu jele. Ŵanyake ŵakajalirikanga myezi waka, kweni ŵanyake m’paka vyaka 4. Nkhaza izo ŵakaŵachitiranga zikaŵakhozganga waka kuti ŵalutilire kugomezgeka kwa Yehova. Mubali Musa Rade wakati wagwira jele myezi 8, wakendera ŵabali mu chigaŵa chake na kuŵakhozga kuti ŵalutilire kupharazga. Iyo wakati: “Chifukwa cha kukhala mu jele, nkhasambira kuti nigomezgenge chomene Yehova, kweniso kuti niŵe wakukhora chomene mwauzimu.” Lekani ŵanthu ŵanyake ŵakati: “Ŵakaboni ŵa Yehova ŵali nga ni mizumali. Para muzumali ukuwukhoma chomene, ukunjira chomene pasi. Para Ŵakaboni waŵatimba chomene ndikuti ukuŵatuma kuti ŵakhore chomene mwauzimu.”
^ ndime 1 Ŵamishonale nga ni Peter Vanderhaegen na Len Davis ŵakaŵa na vyaka vyakujumpha 60 ndipo Marian Tambunan (uyo kale wakachemekanga kuti Stoove) wakatorana na munthu wa ku Indonesia, ndipo ŵakazomerezgeka kukhala ku Indonesia kwenekuko. Wose ŵatatu ŵakalutilira kuchita makora mwauzimu ndipo ŵakawovwira ŵanthu ŵanandi mu nyengo iyo ntchito yithu yikakanizgika.


text: 9 Saulosi wakalutilira kofya ŵasambiri ŵa Fumu+ ndipo wakakhumbisiska kuŵakoma, wakaluta kwa wasembe mukuru2 ndipo wakamupempha makalata kuti walute nagho ku masunagoge gha mu Damaseko, mwakuti wakakake ŵanalume na ŵanakazi awo waŵasanga kuti mba Nthowa ya Fumu+ na kwiza nawo ku Yerusalemu.3 Sono apo wakaŵa pafupi kufika ku Damaseko, mwamabuchi ungweru wakufuma kuchanya ukamuŵalira zingilizge.+4 Wakawa pasi ndipo wakapulika mazgu ghakuti: “Saulosi, Saulosi, ukunitambuzgirachi?”5 Iyo wakati: “Ndimwe njani, Fumu?” Wakati: “Ndine Yesu,+ uyo ukumutambuzga.+6 Kweni wuka ukanjire mu msumba, ndipo wamuphalirika icho ukwenera kuchita.”7 Sono ŵanalume awo ŵakendanga nayo pamoza ŵakimilira kwambura kuyowoya, ŵakapulika nadi mphomo ya mazgu, kweni ŵakawona munthu yayi.+8 Saulosi wakawuka, nangauli maso ghake ghakaŵa ghakujura kweni wakawonanga kanthu chara. Ntheura ŵakamukora pa woko na kunjira nayo mu Damaseko.9 Wakakhala kwambura kuwona mazuŵa ghatatu,+ ndipo wakarya chara nesi kumwa.10 Mu Damaseko mukaŵa msambiri munyake zina lake Hananiya,+ ndipo Fumu yikati kwa iyo mu mboniwoni: “Hananiya!” Iyo wakati: “Ndine pano Fumu.”11 Fumu yikati kwa iyo: “Wuka, ulute ku msewu wakuchemeka Wakunyoloka, ndipo pa nyumba ya Yudasi ukafumbilire munthu zina lake Saulosi, wa ku Taraso.+ Pakuti wona, wakulomba,12 ndipo mu mboniwoni wawona mwanalume zina lake Hananiya wakunjira na kuŵika mawoko ghake pa iyo mwakuti wambeso kuwona.”+13 Kweni Hananiya wakazgora kuti: “Fumu, ŵanthu ŵanandi ŵaniphalira vya munthu uyu. Ŵaniphalira vinthu viheni vyose ivyo wakachitira ŵatuŵa ŵinu mu Yerusalemu.14 Ndipo sono wali na mazaza ghakufuma ku ŵalara ŵa ŵasembe kuti wakake wose awo ŵakuchema pa zina linu.”+15 Kweni Fumu yikati kwa iyo: “Lutanga, chifukwa munthu uyu ntchiŵiya chane chakusoleka+ icho chiyeghenge zina lane ku mitundu+ kweniso ku mathemba+ na ŵana ŵa Israyeli.16 Pakuti nimulongorenge makora unandi wa masuzgo agho wakumanenge nagho chifukwa cha zina lane.”+17 Ntheura Hananiya wakaluta na kunjira mu nyumba, ndipo wakaŵika mawoko ghake pa iyo na kuyowoya kuti: “Saulosi, mubali wane, Fumu Yesu uyo wakawonekera kwa iwe pa msewu uwo ukendangamo, wanituma, mwakuti wambeso kuwona ndipo uzuzgike na mzimu utuŵa.”+18 Nyengo yeneyiyo, mu maso ghake mukafuma vinthu ivyo vikawonekanga nga ni mamba, ndipo wakambaso kuwona. Wakawuka na kubatizika,19 ndipo wakarya chakurya na kusanga nkhongono.Wakakhala na ŵasambiri mu Damaseko kwa tumazuŵa.+20 Ndipo nyengo yeneyiyo, wakamba kupharazga mu masunagoge kuti Yesu ni Mwana wa Chiuta.21 Kweni wose awo ŵakamupulikanga ŵakazizwa ndipo ŵakatenge: “Asi munthu uyu ndiyo wakasuzga chomene ŵanthu ŵa mu Yerusalemu awo ŵakuchema pa zina ili?+ Asi wiza kuno kuti waŵakake na kuluta nawo ku ŵalara ŵa ŵasembe?”+22 Kweni Saulosi wakalutilira kuŵa na nkhongono ndipo wakagodanga Ŵayuda awo ŵakakhalanga mu Damaseko apo wakaŵakhorweskanga kuti Yesu ni Khristu.+23 Sono mazuŵa ghanandi ghakati ghajumphapo, Ŵayuda ŵakapangana kuti ŵamukome.+24 Ŵayuda ŵakatandaranga pa vipata muhanya na usiku mwakuti ŵamukome. Kweni Saulosi wakamanya chiŵembu chawo.25 Ntheura ŵasambiri ŵake ŵakamutora na kumuŵika mu chitete, na kumukhizgira pa windo la linga nausiku.+26 Wakati wafika mu Yerusalemu+ wakayezgayezga kuŵa pamoza na ŵasambiri, kweni wose ŵakamopanga, chifukwa ŵakagomezga chara kuti ni msambiri.27 Ntheura Baranaba+ wakamovwira na kumulongozgera ku ŵapositole. Baranaba wakalongosolera ŵapositole umo Saulosi wakawonera Fumu+ pa msewu, ndiposo kuti Fumu yikayowoya nayo. Kweniso kuti mu zina la Yesu wakaŵapharazgira mwachikanga ŵanthu ŵa mu Damaseko.+28 Ntheura wakakhala nawo, wakendanga mwakufwatuka* mu Yerusalemu, kuyowoya mwachikanga mu zina la Fumu.29 Wakayowoyanga na kususkana na Ŵayuda ŵakuyowoya Chigiriki. Kweni aŵa ŵakayezgayezga kuti ŵamukome.+30 Ŵabali ŵakati ŵamanya ichi, ŵakakhilira nayo ku Kesareya ndipo ŵakamutuma ku Taraso.+31 Ntheura mu Yudeya mose na Galileya na Samariya+ mpingo ukaŵa pa nyengo yamtende, ukazengekanga. Ukalutilira kwandana chifukwa chakuti ukendanga mu kopa Yehova* na mu chisangulusko cha mzimu utuŵa.+32 Sono apo Petrosi wakendendekanga mu vigaŵa vyose wakakhiliraso ku ŵatuŵa awo ŵakakhalanga mu Lida.+33 Kura wakasangako munthu munyake zina lake Eneya, uyo wakagona pa bedi vyaka 8, pakuti wakaŵa wakufwa viŵaro.34 Ndipo Petrosi wakati kwa iyo: “Eneya, Yesu Khristu wakukuchizga.+ Wuka ndipo tandika pa bedi lako.+ Ntheura wakawuka nyengo yeneyiyo.”35 Wose awo ŵakakhalanga mu Lida na Chidika cha Sharoni ŵakati ŵamuwona, ŵakang’anamukira kwa Fumu.36 Mu Yopa mukaŵa msambiri munyake zina lake Tabita, kung’anamura “Dorika.”* Wakachitanga milimo yiwemi na kupeleka vyawanangwa ku ŵanthu.37 Kweni mu mazuŵa ghara wakalwara na kufwa. Ntheura ŵakamugeziska na kumugoneka mu chipinda chamuchanya.38 Sono pakuti Lida wakaŵa pafupi na Yopa, ŵasambiri ŵakati ŵapulika kuti Petrosi wali mu msumba uwu ŵakamutumira ŵanalume ŵaŵiri kuti ŵakamuŵeyelere kuti: “Chonde mwize kwa ise mwaluŵiro.”39 Ntheura Petrosi wakawuka na kuluta nawo. Wakati wafika, ŵakamulongozgera mu chipinda chamuchanya. Ndipo vyokoro vyose vikimilira kumuzingilizga uku vikulira na kulongora malaya ghanandi, na minjilira* iyo Dorika wakapanganga apo wakaŵa pamoza nawo.40 Petrosi wakafumiskira waliyose kuwaro,+ ndipo wakati wajikama, wakalomba. Wakazgokera ku chitanda, wakati: “Tabita, wuka!” Tabita wakajura maso ghake ndipo wakati wawona Petrosi, wakakhazikika.+41 Ntheura Petrosi wakamukora pa woko, wakamuwuska, ndipo wakachema ŵatuŵa na vyokoro na kumupeleka wamoyo.+42 Ichi chikamanyikwa mu Yopa mose, ndipo ŵanandi ŵakagomezga mwa Fumu.+43 Petrosi wakakhala mu Yopa mazuŵa ghachoko na Simoni wakunyuka vikumba.+