text:
MUTU 18
Ubatizu Kweniso Ubwezi Winu ndi Chiuta
Kumbi ubatizu wachikhristu uchitika wuli?
Kumbi mutenere kuchitanji kuti muje akwenere kubatizika?
Kumbi munthu watijipatuliya wuli kwaku Chiuta?
Kumbi chifukwa chapade chakubatizikiya ndi nichi?
1. Nchifukwa wuli munthurumi wa ku Etiopia wangupempha kuti wabatiziki?
“AWONANI, maji! Chitindikanizga nchine kubatizika?” Fumbu ili lingufumbika ndi munthurumi wa ku Etiopia, mu vyaka 100 vakwamba. Mkhristu munyaki zina laki Filipu wangumusimikizgiya kuti Yesu wenga Mesiya wakulayizgika. Munthurumi uyu wati wakwaskika ndi vo wangusambira kutuwa m’Malemba, wanguchitapu kanthu. Wangulongo kuti wakhumba kubatizika.
2. Kumbi nchifukwa wuli mutenere kuyiŵanaŵaniya ukongwa nkhani ya ubatizu?
2 Asani mukusambira kali mitu yosi yakuvuli ya buku ili ndi yumoza wa Akaboni aku Yehova, namwi mungafumba kuti, ‘Nchine cho chitinditondekeska kubatizika?’ Pasonupanu mutenere kuti mwasambira vakukwaskana ndi layizgu la m’Bayibolo lakuzija ndi umoyu wambula kumala mu Paradayisu. (Luka 23:43; Chivumbuzi 21:3, 4) Mwasambira so uneneska wakukwaskana ndi mo akufwa aliri kweniso chilindizga cha chiyuka. (Wakutaula 9:5; Yohane 5:28, 29) Akhumba mwaja muchiungana ndi Akaboni aku Yehova pa maunganu ngawu nga mpingu ndipu mwajiwone mwija kuti atesesa kusopa mwauneneska. (Yohane 13:35) Chinthu chakuzirwa ukongwa nchakuti mwayamba kukuzga ubwezi winu ndi Yehova Chiuta.
3. (a) Kumbi Yesu wanguŵakambiyanji akusambira ŵaki? (b) Kumbi ubatizu wam’maji uchitika wuli?
3 Kumbi mungalongo wuli kuti mukhumba kuteŵete Chiuta? Yesu wangukambiya akumulondo ŵaki kuti: ‘Rutani sambizani ŵanthu amitundu yosi, ndi kuŵabatiza.’ (Mateyu 28:19) Yesu wangulongo chakuwoniyapu chamampha mwakubatizika m’maji. Angumuwaziya pamwenga kumudira waka maji pamutu cha. (Mateyu 3:16) Mazu ngakuti “batiza,” ngakutuwa ku mazu nga Chigiriki ngo ngang’anamuwa “kubizga.” Mwaviyo, ubatizu wachikhristu ung’anamuwa kubizga pamwenga kutupika liŵavu losi m’maji.
4. Kumbi ubatizu wam’maji ulongonji?
4 Munthu weyosi yo wakhumba kuja pa ubwezi ndi Yehova Chiuta watenere kubatizika m’maji. Ubatizu wapakweru ulongo kuti mukhumba kuteŵete Chiuta. Ubatizu ulongo kuti mwe ŵakukondweskeka kuchita khumbu laku Yehova. (Sumu 40:7, 8) Kweni pe vinthu vinyaki vo mutenere kuchita kuti mubatiziki.
MUTENERE KUJA NDI CHIZIŴISKU KWENISO CHIVWANU
5. (a) Kumbi chinthu chakwamba cho mutenere kuchita kuti mubatiziki ndi nichi? (b) Nchifukwa wuli maunganu ngachikhristu ngakukhumbika?
5 Chinthu chakwamba nchenicho mwayamba kali kuchita. Mwachita wuli venivi? Mwasambira vakukwaskana ndi Yehova Chiuta ndi Yesu Khristu, chifukwa chakusambira Bayibolo nyengu zosi. (Yohane 17:3) Kweni pe vinthu vinandi vo mutenere kusambira. Akhristu atenere ‘kuzazika ndi chiziŵisku cha khumbu laku Chiuta.’ (Ŵakolose 1:9) Kuluta ku maunganu nga mpingu nga Akaboni aku Yehova kungakuwovyani ukongwa kuti muchiti venivi. Nchinthu chakuzirwa ukongwa kusanirika pa maunganu yanga. (Ŵahebere 10:24, 25) Kuwungana nyengu zosi kukuwovyeningi kuti muŵi ndi chiziŵisku chikulu chakukwaskana ndi Chiuta.
6. Kumbi mutenere kuziŵa vinthu vinandi wuli va m’Bayibolo kuti mubatiziki?
6 Mbuneneska kuti mutenere kuziŵa Bayibolo losi cha kuti mubatiziki. Munthurumi wa ku Etiopia waziŵangaku vinthu vinyaki va m’Malemba, kweni wakhumbikanga kuti wawovyeki kuvwisa vigaŵa vinyaki va m’Malemba. (Machitidu 8:30, 31) Mwakuyana waka, namwi so mweche ndi vinandi vakuti musambiri. Ndipu mulekengi cha kusambira vakukwaskana ndi Chiuta. (Wakutaula 3:11) Kweni mwechendabatiziki, mutenere kuziŵa ndi kuzomerezga visambizu vinyaki vakwamba va m’Bayibolo. (Ŵahebere 5:12) Visambizu venivi visazgapu, uneneska wakukwaskana ndi mo akufwa aliri ndipuso kuzirwa kwa zina laku Chiuta ndi Ufumu waki.
7. Kumbi kusambira Bayibolo kungakuwovyani wuli?
7 Kweni kuziŵa waka vinthu nkhwakukwana cha, chifukwa ‘kwambura chivwanu vingachitika cha kumukondweska Chiuta.’ (Ŵahebere 11:6) Bayibolo lititikambiya kuti ŵanthu anyaki a ku Korinte ŵati avwa uthenga wachikhristu, “ŵanguvwana, ndipu ŵangubatizika.” (Machitidu 18:8) Mwakuyana waka, kusambira Bayibolo kutenere kukuwovyani kuja ndi chivwanu chakuti Bayibolo ndi Mazu ngaku Chiuta ngakuuzirika. Kusambira Bayibolo kutenenere kukuwovyani kuti mugomezgengi malayizgu ngaku Chiuta ndipuso kuti sembi yaku Yesu yingakupozomoskani.
MUKAMBIYENGEKU ANYINU UNENESKA WA M’BAYIBOLO
8. Kumbi nchinthu wuli cho chikuwovyeningi kukambiyaku anyinu vo musambira?
8 Asani chivwanu chinu chikuwa, musaniyengi kuti nkhwakusuzga kusunga waka mumtima vo mwasambira. (Yeremiya 20:9) Ivi vikuchitiskeningi kuti mukambiyengeku anyinu vakukwaskana ndi Chiuta ndipuso vilatu vaki.
9, 10. (a) Kumbi mbayani wo mungayamba kuŵakambiya uneneska wa m’Bayibolo? (b) Kumbi mutenere kuchitanji asani mukhumba kwamba kupharazga ndi Akaboni aku Yehova?
9 Mungayamba kupharazga uneneska wa m’Bayibolo mwakukambiyaku abali ŵinu, anyinu, azengezgani ŵinu ndipuso wo mugwira nawu nchitu pamwenga wo musambira nawu sukulu. Mukuluta kwanyengu, mukhumbengi kupharazga limoza ndi Akaboni aku Yehova. Asani ndivu muŵanaŵana, kambiskanani ndi yumoza wa Akaboni aku Yehova yo musambira nayu Bayibolo. Asani vawoneka kuti mwe akwenere kupharazga ndi mpingu, ŵara a mpingu apangengi manozgeru ngakuti imwi ndi wo atikusambizani mukakumani ndi ŵara a mpingu ŵaŵi.
10 Ivi vikuwovyeningi kuti muziŵani umampha ndi ŵara achikhristu anyaki, wo aliska mskambu wa mbereri zaku Chiuta. (Machitidu 20:28; 1 Petro 5:2, 3) Asani ŵara yaŵa awona kuti muvwisa ndi kugomezga visambizu vakwamba va m’Bayibolo, ndipu muchita vinthu mwakukoliyana ndi marangu ngaku Chiuta, ndipuso kuti mukhumbadi kuja yumoza wa Akaboni aku Yehova, akuziŵiskeningi kuti mwe ŵakwenere kupharazga nge mupharazgi wambula kubatizika wa uthenga wamampha.
11. Kumbi ndi vinthu wuli vo anyaki atenere kusintha ŵechendaje apharazgi?
11 Ŵara a mpingu yaŵa, akhoza so kuwona kuti pe vinthu vinyaki vo mukhumbika kusintha pa umoyu winu kuti muŵi ŵakwenere kupharazga limoza ndi mpingu. Ivi vingasazgapu kuleka mijalidu yinyaki yo mwachitanga ku ubendi. Mwaviyo, mwechendapemphi kuti muje mpharazgi wambula kubatizika, mutenere kuleke limu maubudi ngosi ngakulungakulu nge ureŵi, uroŵevu ndipuso kumwa munkhwala wakuzunguzga wongu.
LAPANI NDI KUNG’ANAMUKA MTIMA
12. Kumbi nchifukwa wuli kulapa nkhwakukhumbika?
12 Mutenere so kuchita vinthu vinyaki kuti muyenere ubatizu. Wakutumika Petro wangukamba kuti: ‘Lapani ndi kung’anamuka kuti mphulupulu zinu zigowokereki.’ (Machitidu 3:19) Kulapa kung’anamuwa kujivwiya lisungu chifukwa cha vinthu viheni vo mwachita. Munthu yo wenga ndi nkharu yiheni watenere kulapa nadi, kweni chinanga ndi munthu yo walekanga kuchita vinthu viheni nayu watenere so kulapa. Chifukwa wuli? Chifukwa chakuti taŵanthu tosi te akubuda ndipu tikhumbika kuti Chiuta watigowoke. (Ŵaroma 3:23; 5:12) Mwechendayambi kusambira Bayibolo, mwaliziŵanga cha khumbu laku Chiuta. Sonu kumbi mwatingi mujengi wuli ndi umoyu wakukoliyana ndi khumbu laku Chiuta? Mwaviyo, kulapa nkhwakukhumbika.
13. Kumbi kung’anamuka nkhuchitanji?
13 Munthu yo walapa wakhumbika so kung’anamuka pamwenga ‘kunyongoka.’ Mutenere kuchita vinandi kuruska waka kujivwiya lisungu. Mukhumbika kuleke limu vo mwachitanga kali ndi kusimikizga mtima kuti muchitengi vakwenere kwamba sonu. Kulapa ndi kung’anamuka ndi vinthu vakukhumbika ukongwa kuti mubatiziki.
KUJIPATULIYA
14. Kumbi chinthu chakukhumbika cho mutenere kuchita mwechendabatiziki ndi nichi?
14 Pe chinthu chinyaki so cho mutenere kuchita mwechendabatiziki. Mutenere kujipatuliya kwaku Yehova Chiuta.
15, 16. Kumbi kujipatuliya kwaku Chiuta kung’anamuwanji, nanga nchinthu wuli cho chichitiska kuti munthu wajipatuliyi?
15 Asani mwajipatuliya kwaku Yehova Chiuta mwakuromba rombu lakutuwa pasi pamtima, ndikwesa mutimulayizga kuti mumuteŵetiyengi iyu yija pe nyengu zosi. (Marangu 6:15) Sonu kumbi nchifukwa wuli munthu wangasankha kuchita viyo? Tiyeruzgiyi kuti mnyamata wakhumba msungwana. Iyu wangamuyanja ukongwa asani wangaziŵa vinandi vakukwaskana ndi msungwana yo ndipuso asani wangawona kuti we ndi mijalidu yamampha. Vachiziŵikiyevi kuti mukuluta kwanyengu watoranengi nayu. Mbuneneska kuti kuto kumupaskengi maudindu nganyaki. Kweni chifukwa chakumwanja wangatondeka cha kumuto.
16 Asani mwaziŵa Yehova ndi kumwanja, mumuteŵetiyengi kwambula kuwere vuli pamwenga kumusopa kwambula kulekezga. Weyosi yo wakhumba kulondo Mwana waku Chiuta, Yesu Khristu, watenere ‘kujikana.’ (Marko 8:34) Tilongo kuti tajikana asani tiwonesesa kuti vakukhumba vidu vitititondekeska kuvwiya Chiuta cha. Sonu mwechendabatiziki mutenere kuwonesesa kuti kuchita khumbu laku Yehova Chiuta ndichu chinthu chakwamba pa umoyu winu.
KUMALANA NDI MANTHA NGAKUTI MUKHOZA KUTONDEKA
17. Nchifukwa wuli ŵanthu anyaki angatondeka kujipatuliya kwaku Chiuta?
17 Ŵanthu anyaki aziŵanizga kujipatuliya kwaku Yehova chifukwa chakuti atopa kupanga chakusankha chikulu viyo ichi. Angawopa kuja ndi udindu kwaku Chiuta chifukwa chakuja Mkhristu wakujipatuliya. Yiwu aŵanaŵana kuti mbumampha kuleka kujipatuliya chifukwa chakopa kuti angatondeka kufiska udindu wawu ndipuso kuti angaguŵiska Yehova.
18. Kumbi nchinthu wuli cho chingakuwovyani kuti mujipatuliyi kwaku Yehova?
18 Kwanja Yehova kukuwovyeningi kuti mujipatuliyi kwaku iyu ndi kuyesesa kuti mujengi ndi umoyu wakukolerana ndi kujipatuliya kwinu. (Wakutaula 5:4) Asani mwajipatuliya, mukhumbisiskengi kuti “mwendengi kwakwenere Ambuya, [Yehova] ndi kwakuŵakondweska.” (Ŵakolose 1:10) Asani mutanja Chiuta, muwonengi kuti kuchita khumbu laki nkhwakusuzga cha. Vambula kukayikiska kuti mungakolerana ndi mazu ngo wangulemba wakutumika Yohane kuti: “Chifukwa chenichi nchanju cho chaku Chiuta, kuti tisungi marangu ngaki; ndipu marangu ngaki ngo kuti ngazitu cha.”
19. Kumbi nchifukwa wuli mutenere cha kopa kujipatuliya kwaku Chiuta?
19 Kuti mujipatuliyi kwaku Yehova mukhumbika kuja wakufikapu cha. Yehova waziŵa vo mungafiska ndi vo mungatondeka kufiska, ndipu wakhumba kuti muchitengi vo mungatondeka kuchita cha. (Sumu 103:14) Iyu wakhumba kuti muchitengi umampha nyengu zosi ndipu wakuwovyeningi. (Yesaya 41:10) Mukhoza kusimikizga kuti asani mugomezga Yehova ndi mtima winu wosi, iyu ‘wakanyoroskanga nthowa zinu.’
LONGONI KUJIPATULIYA KWINU MWAKUBATIZIKA
20. Nchifukwa wuli kujipatuliya kwaku Yehova kutenere kuja nkhani yakumwija pe cha?
20 Kuŵanaŵaniya vinthu vosi vo takambiskana, kungakuwovyani kuti mujipatuliyi kwaku Yehova mwakuromba. Weyosi yo watanja Chiuta watenere ‘kupharazga pakweru chivwanu chaki kuti wataskiki.’ (Ŵaroma 10:10) Kumbi mungachita wuli venivi?
21, 22. Kumbi mungachitanji kuti ‘mupharazgi pakweru chivwanu chinu’?
21 Kambiyani wakukumaniska nchitu za wupu wa ŵara wa mpingu winu kuti mukhumba kubatizika. Iyu wakambiyengi ŵara anyaki kuti akufumbeni mafumbu ngakukwaskana ndi visambizu vakwamba va m’Bayibolo. Asani ŵara yaŵa awona kuti mwe akwenere, akukambiyeningi kuti mukhoza kuzibatizika pa unganu wo utuza. * Pa maunganu yanga pakambika nkhani yo yikonkhoska vo ubatizu ung’anamuwa. Wakukamba nkhani watiŵafumba mafumbu ngaŵi ŵanthu wo aluta ku ubatizu kuti alongo kuti “apharazga pakweru” chivwanu chawu.
22 Ubatizu ndiwu utikuziŵikiskani kuti mwajipatuliya kwaku Chiuta ndipuso kuti sonu mwe yumoza wa Akaboni aku Yehova. Ŵanthu wo abatizika abizgika liŵavu losi m’maji kulongo pakweru kuti ajipatuliya kwaku Yehova.
VO UBATIZU WINU UNG’ANAMUWA
23. Kumbi kubatizika “mu zina la Ada ndi la Mwana ndi la mzimu wakupaturika” kung’anamuwanji?
23 Yesu wangukamba kuti akusambira ŵaki atenere kubatizika “mu zina la Ada ndi la Mwana ndi la mzimu wakupaturika.” (Mateyu 28:19) Ivi ving’anamuwa kuti munthu yo waluta ku ubatizu waziŵa udindu waku Yehova Chiuta ndi waku Yesu Khristu. (Sumu 83:18; Mateyu 28:18) Waziŵa so nchitu ya mzimu utuŵa waku Chiuta pamwenga kuti nthazi yaki yakugwira nchitu.
24, 25. (a) Kumbi ubatizu umiyanji?
24 Kweni ndipu wuli, ubatizu nkhubira waka m’maji cha. Kweni nchisimikizgu cha chinthu chinyaki chakuzirwa ukongwa. Kubira m’maji kulongo kuti mwafwa kunchitu zo mwachitanga kali. Kuzuŵuka m’maji kulongo kuti mwaja so ndi umoyu kuti muchiti khumbu laku Chiuta. Kumbukani so kuti mwajipatuliya kwaku Yehova Chiuta pe, kuti mwajipatuliya ku nchitu, vo vakuchitiskani, ŵanthu anyaki pamwenga gulu cha. Kujipatuliya ndi ubatizu nchiyambi waka cha ubwezi winu wakukho ndi Chiuta.
25 Ubatizu ndiwu ung’anamuwa kuti mwataskika cha. Yesu Khristu wangukamba kuti: “Kweni wakukunthiyapu mpaka umari mweniyo wataskikengi.” (Matthew 24:13) Ubatizu nchiyambi waka. Fumbu ndakuti, kumbi mungalutirizga wuli kuja m’chanju chaku Chiuta? Mutu widu wakumaliya ndiwu umukengi fumbu ili.
^ ndimi 21 Pa maunganu nga Akaboni aku Yehova ngo ngachitika katatu pachaka, patuŵa ubatizu.


c: text/html

text:
NKHANI YA PAPEJI LAKWAMBA | KUMBI MUNGACHITA WULI KUTI MULEKENGI KUTAMATAMA?
Jivikiriyeni ku Matenda
MISUMBA yinandi yakali yavikilirikanga ndi mipanda yikuluyikulu. Asani arwani agumuwa kachigaŵa kamanavi waka ka mpanda, ŵanthu wosi ajanga pangozi. Mwakuyanana waka, liŵavu linu le nge msumba wakuvikilirika ndi mpanda. Vo muchita pa umoyu winu vingapangisa kuti mulekengi kutamatama pamwenga cha. Tiyeni tikambisani vinthu 5 vo vingachitisa kuti mutami kweniso vo mungachita kuti mulekengi kutamatama.
1 MAJI
VO VINGAKUTAMISANI: Tividononu to titambisa matenda “tingasere” muliŵavu linu asani mwamwa maji ngaheni.
VO MUNGACHITA: Chinthu chakovya ukongwa cho mungachita nkhuphwere po mutunga maji kuti maji ngaleki kunangika. Asani mwaziŵa kuti po mutunga maji panangika pamwenga patikukayikisani, maji ngo mwatunga mutenere kuchingaphwere kunyumba. * Mubenekeriyengi maji ngakumwa ndipu mutoliyengi kapu yakutowa kweniso yachikoleru chitali. Mungabizangamu manja cha m’maji ngakutowa. Asani mungafiska, mutenere cha kuja kuchigaŵa ko ŵanthu apatuka bweka, chifukwa vigaŵa va viyo maji ngatuŵa ngamampha cha.
2 CHAKURYA
VO VINGAKUTAMISANI: Tividononu to titambisa matenda tingasanirika ku chakurya chinu.
VO MUNGACHITA: Mungaziŵa cha kuti chakurya che ndi tividononu to titambisa matenda chifukwa chingawoneka chamampha ndipuso chakunowa. Mwaviyo, nyengu zosi musukengi vipasu ndi mphangwi. Muwonesesengi kuti viyaŵi, kukhichini ndipuso manja nginu, vakutowa asani mubika pamwenga mugaŵa chakurya. Vakurya vinyaki vikhumbika kuvibika ukongwa kuti tividononu to titambisa matenda tifwi. Mukhumbika kuphwere ndi chakurya cho chasintha mtundu, che ndi fungu liheni pamwenga chiŵaŵa, chifukwa ivi vilongo kuti chakurya cho che ndi tividononu to titambisa matenda. Muŵikengi mufuliji mwaliŵi chakurya cho muleka kuchigwirisiya ntchitu. Mutenere cha kubikiya anyinu chakurya asani mwatama. *
3 VIDONONU
VO VINGAKUTAMISANI: Vidononu vinyaki vija ndi tividononu to titambisa matenda. Tividononu teniti tingasere muliŵavu linu.
VO MUNGACHITA: Mungakwaskanga vidononu vo vingakuyambuziyani matenda cha. Mungachita ivi mwakuja munyumba nyengu yo vidononu venivi vitendatenda kweniso kuvwala vakuvwala vo vingakuvikiriyani nge malaya nga manja ngatali ndi mabuluku ngatalingatali. Mugonengi mu usikiti pamwenga kuti usingiti wakuchapa mumunkhwala kweniso mugwirisiyengi ntchitu munkhwala wakudikisa vidononu kuti vilekengi kukulumani. Mutenere kutaya viyaŵi vakumala vo ve ndi maji ngaheni chifukwa ndimu uzuzu ubaliyana. *
4 NYAMA
VO VINGAKUTAMISANI: Tividononu to titambisa matenda to tija muliŵavu la nyama tingakutamisani. Asani nyama zakuŵeta pamwenga nyama zinyaki zakulumani, kukukwaluwani pamwenga mwakwaska mavi ngaki, mungaja pangozi.
VO MUNGACHITA: Ŵanthu anyaki asankha kugoneka viŵetu vawu kubwalu kwa nyumba kuti angavikwaskanga cha. Musambengi m’manja asani mwako viŵetu ndipuso mukhumbika cha kukwaska nyama yeyosi ya mudondu. Asani nyama yeyosi yakulumani pamwenga kukukwaluwani, mutenere kusukapu ukongwa pachilonda ndi kuluta kuchipatala. *
5 ŴANTHU
VO VINGAKUTAMISANI: Tividononu tinyaki to titambisa matenda tingasere muliŵavu linu asani munthu munyaki wakhosomo pamwenga wayethyemuwa. Tingasere so muliŵavu linu asani mwakwaskana ndi munthu nge kumuvumbatiya pamwenga kukolana nayu m’manja. Tividononu teniti tingasanirika ku chikoleru cha chisasa, visulu vo ŵanthu ako kuti aleki kuwa, mafoni, limoti, monita pamwenga kibodi ya kompyuta.
VO MUNGACHITA: Mutenere cha kubwerekana vinthu nge malezara, muswaju pamwenga mathawulu ngakusambiya ndi kupuputiya. Mutenere so cha kukwaska ndopa pamwenga maji nga muliŵavu la nyama pamwenga ŵanthu. Mutenere kuwona kuti kusamba m’manja nyengu zosi nkhwakukhumbika ukongwa. Venivi vingawovya kuti muleki kuŵayambuziya matenda anyinu.
Asani vingachitika, mutenere kuja panyumba asani mwatama. Wupu unyaki uzomereza fundu yakuti munthu wangakhosomole kweniso kuyethyemuliya mukasalu pamwenga m’malaya kweni m’manja cha.–The U.S. Centers for Disease Control and Prevention.
Nthanthi yinyaki yakali yikamba kuti: “Munthu wakuchenje asani wawona soka wabisama.” (Nthanthi 22:3) Mazu yanga ngakukhumbika ukongwa mazuŵa nganu chifukwa tija m’charu cho matenda ngakofya ngakuwanda ukongwa. Mwaviyo, mutenere kujivikiriya ku matenda mwakuja achanda kweniso kuluta kuchipatala asani mwatama. Yesesani kuchita vinthu vo vingakuwovyani kuti mulekengi kutamatama!
^ ndimi 6 Wupu Wakuwona za Umoyu Pacharu Chosi uzomereza nthowa zinandi zo mungachita kuti muphwere maji nge kudamu kulorini, kungaŵika pa lumwi, kungasefa ndipuso kungabika.
^ ndimi 9 Kuti muziŵi vinandi vo mungachita kuti muphwere chakurya, wonani magazini ya Jani Masu! ya Chichewa ya June 2012, peji 3 mpaka 9.
^ ndimi 12 Kuti muziŵi vo mungachita kuti mulekengi kutamatama maleriya, wonani magazini ya Jani Masu! ya Chichewa ya July 2015, peji 14 mpaka 15.
^ ndimi 15 Asani nyama yo ye ndi poyizoni yakulumani, mutenere kuluta kuchipatala mwaliŵi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 57 Murunji waparanyika,Kweni palije uyo wakuchiŵika ku mtima.Ŵanthu ŵakugomezgeka ŵakutoleka,*+Kwambura munthu kumanya kuti murunji watolekaChifukwa cha soka.2 Wakunjira mu mtende.Ŵakupumura pa mabedi ghawo,* wose awo ŵakwenda mwakunyoloka.3 “Kweni imwe, zani pafupi,Imwe ŵana ŵa mwanakazi wamasalamusi,Imwe mphapu ya muleŵi na hule.4 Kasi mukuhoya njani?Ni njani uyo mukumuyasamira mulomo na kumusololera lulimi?Asi ndimwe ŵana ŵa ubudi,Ŵana ŵa uryarya,+5 Awo ŵakugolera na chilyokolyoko pakati pa makuni ghakurughakuru,+Musi mwa khuni lililose lakuvwinthuka,+Awo ŵakukoma ŵana mu madambo,+Mu mphanji za majalawe?6 Chigaŵa chinu chili pamoza na malibwe ghakunyilirika gha mu dambo.+Enya, agha ndigho ntchigaŵa chinu.Nagho mukughapungulira sembe za chakumwa na kupeleka vyawanangwa.+Kasi ine ningakhorwa* navyo vinthu ivi?7 Mukanozga bedi linu pa phiri litali na lakutumphuka,+Ndipo mukaluta kwenekura na kupeleka sembe.+8 Mukaŵika chikumbusko chinu pa mulyango na mumphepete mwa mulyango.Mukanisida ine na kujivura.Mukakwera na kusanuzga bedi linu.Ndipo mukachita nawo phangano.Mukatemwa kugona nawo pa bedi lawo,+Ndipo mukadodoliskanga chiŵaro cha mwanalume.9 Mukakhilira kwa Meleki* na mafutaPamoza na vyakununkhira vinandi.Mukatuma nthumi zinu kutali,Ntheura mukakhilira ku Dindi.*10 Mwatokatoka kulondezga nthowa zinu zinandi,Kweni mundayowoyepo kuti: ‘Chigomezgo palije.’Mukasanga nkhongono ziphya,Lekani mukuvuka chara.*11 Kasi mukatenthemanga na kopa njaniApo mukamba utesi?+Ine mukanikumbuka chara.+Mukachiŵika chara mu mtima winu.+Asi nkhakhala waka chete na kumulaŵiskani waka?+Ntheura mukalongorapo chara kuti mukuniwopa.12 Nivumburenge ‘urunji’+ winu na milimo yinu,+Ndipo vimovwiraninge yayi.+13 Para mukulilira wovwiri,Ŵangoza ŵinu ŵanandinandi ŵamuthaskaninge yayi.+Mphepo yiŵapyepyeturenge wose petu!Mvuchi uŵaputiskirenge kutali,Kweni uyo wakubisama mwa ine waharenge charuNa kupoka phiri lane lituŵa.+14 Kuzamuyowoyeka kuti: ‘Zengani, zengani msewu! Nozgani nthowa!+Wuskanimo chikhuŵazgo chilichose mu nthowa ya ŵanthu ŵane.’”15 Pakuti Wapachanya na Wakukwezgeka,Mweneuyo wakukhala kwamuyirayira+ ndipo zina lake ni mutuŵa,+ wakuti:“Nkhukhala mu malo ghapachanya na ghatuŵa,+Kweniso pamoza na ŵakuteketeka na ŵakuyuyuka mu mzimu,Kuti niwezgeremo mzimu wa ŵakuyuyukaNa kuwezgeramo mtima wa awo ŵakuteketeka.+16 Pakuti niŵasuskenge muyirayira chara,Panji kuŵakwiyira nyengo zose.+Pakuti mzimu wa munthu ungalopwa chifukwa cha ine,+Na vyamoyo vyakuthuta ivyo nili kulenga.17 Nkhakwiya chifukwa cha chandulo chauryarya icho wakapenjanga,+Ntheura nkhamutimba, nkhabisa chisko chane, ndipo nkhakwiya.Kweni wakalutilira kwenda nga ngwakugaluka,+ kulondezga nthowa ya mtima wake.18 Nawona nthowa zake,Kweni nimuchizgenge+ na kumulongozga+Na kuwezgera chisangulusko kwa iyo+ na ŵanthu ŵake awo ŵakutengera.”+19 “Nkhulenga chipambi cha milomo.Mtende wambura kumara upelekekenge kwa uyo wali kutali na uyo wali pafupi,”+ wakuti Yehova,“Ndipo nimuchizgenge.”20 “Kweni muheni wali nga ni nyanja iyo yawuka, iyo yikugona chara,Ndipo maji ghake ghakuvundura vyakumera vyam’nyanja na mathipa.21 Chiuta wane wakuti: ‘Kulije mtende kwa muheni.’”+


text:
Category: Education
South African Police fire rubber bullets, injure two at Hoërskool Overvaal
Perk BrownJan 17, 2018
South African police on Wednesday fired rubber bullets at protesters outside the Afrikaans Hoërskool Overvaal in Vereeniging, where 55 English speaking children had...
Madonna watizengelenge sukulu
Medson BandaJan 05, 2018
Madonna wati wazengene masukulu ghanayi muno mwithu mu Malawi muchaka chino cha 2018. Madonna uyo sono wana vyaka 59 wawulula nkhani iyi ku Instagram kwake kuti...
Bamutengweska lubilo chifukwa vakumwezi vadula
Perk BrownJan 05, 2018
Basungwana banandi sono bayamba kuchichizgika kuti batengwe chifukwa bapapi bawo bakudandaula kuti bangakwaniska yayi kugula vakumwezi kuti bavwalenge chifukwa vikudula...
Nkhwantha ya degree pa Mzuzu yaluta ku Joni
Medson BandaDec 06, 2017
Musepuka uyo ngwa zelu chomene ndipo walikumalizga masambilo ghake pa Mzuzu University, wafuma muchalo chithu kuti wakapenje ganyu ku South Africa chifukwa wawona kuti...


text:
SAMBIRU 27
Angugalukiya Yehova
Pati pajumpha nyengu Ayisraele ŵe muchipululu, Kora, Datani, Abiramu ndi ŵanthu anyaki 250 angugalukiya Mozesi. Yiwu angumukambiya kuti: ‘Tavuka nawi! Ntchifukwa wuli utitilongozga kweniso Aroni ngwasembi mura? Yehova we ndi iwi ndi Aroni pe cha kweni we ndi tosi.’ Ivi vingumukondwesa cha Yehova ndipu wanguwona kuti ŵanthu ŵenaŵa angumugalukiya!
Mozesi wangukambiya Kora ndi ŵanthu wo ŵenga ku chigaŵa chaku Kora kuti: ‘Mawa muzi ku chihema, muto mbali zakotchiyamu vakununkhira ndipu muyikemu libani. Yehova wazakutilongo yo wasankha.’
Mawa laki, Kora ndi anthurumi 250, anguluta kuchikumana ndi Mozesi ku chihema. Yiwu anguwotcha libani nge kuti nawu ŵenga a sembi. Yehova wangukambiya Mozesi ndi Aroni kuti: ‘Jipatuweni kwaku Kora ndi anthurumi wo wenawu.’
Chinanga kuti Kora wanguluta kwaku Mozesi kuchihema kweni Datani, Abiramu ndipuso mabanja ngawu angukana kuluta. Yehova wangukambiya Ayisraele kuti atuweku ku mahema ngaku Kora, Datani ndi Abiramu. Nyengu yeniyo, Ayisraele angutuwaku. Datani, Abiramu ndipuso mabanja ngawu anguma kubwalu kwa mahema ngawu. Mwamabuchibuchi charu chingugaŵikana ndipu chinguŵameza. Nanga ntchinthu wuli cho chinguchitikiya Kora ndi anthurumi 250 wo ŵenga pa chihema? Motu ungutuwa kuchanya ndipu unguŵawotcha.
Pavuli paki, Yehova wangukambiya Mozesi kuti: ‘Uto nthonga ku mulongozgi wa fuku lelosi ndipu ulembepu zina laki. Pa nthonga ya fuku la Levi ulembepu zina laku Aroni. Nthonga zosi uziyiki muchihema ndipu nthonga ya munthu yo ndasankha yimengi maluŵa.’
Mawa laki, Mozesi wangutuza nthonga zosi ndipu wangulongo alongozgi wo. Nthonga yaku Aroni yingume maluŵa kweniso yenga ndi vipasu vakufya va alimondi. Yehova wangulongo kuti Aroni ndiyu wenga wasembi mura yo iyu wangusankha.
“Muvwiyengi ŵanthu wo alongozga pakati pinu ndipuso mujithereskengi kwaku yiwu.”—Ŵahebere 13:17


text: א [Aleph]4 Awe, golide liwemi lakung’azima latchujuka!+Malibwe+ ghakupatulika ghati waka ngundangunda pa kona yiliyose ya msewu!+ב [Beth]2 Ŵana ŵakuzirwa ŵa Ziyoni, awo ŵakaŵayaniskanga* na golide lakwengeka makora,Ŵazgoka nga ni viŵiya vikuru vyadongoMulimo wa mawoko gha muwuvi!ג [Gimel]3 Ŵakambwe ŵakupeleka bere kuti ŵawonkheske twana twawo,Kweni mwana msungwana wa ŵanthu ŵane wazgoka wankhaza,+ nga ni nthiŵatiŵa mu mapopa.+ד [Daleth]4 Lulimi lwa mwana wakonkha lukudemelera ku chavu chifukwa cha nyota.Ŵana ŵakupempheska chingwa+ kweni palije uyo wakuŵamenyerako.+ה [He]5 Awo ŵakaryanga manoni ŵakugona na njara* mu misewu.+Awo ŵakavwaranga vyakuvwara vitchesamu+ ŵakugona thafya pa vyoto.ו [Waw]6 Chilango* cha mwana msungwana wa ŵanthu ŵane ntchikuru chomene kuluska chilango cha kwananga kwa Sodomu,+Uyo wakaparanyika mu kanyengo kachoko, kwambura munthu wakumovwira.+ז [Zayin]7 Ŵanaziri+ ŵake ŵakaŵa tututu kuluska chiwuvi, ŵatuŵa kuluska mkaka.Ŵakaŵa ŵaswesi kuluska korali. Ŵakaŵa gabugabu nga ni safiro.ח [Heth]8 Chisko chawo chafipa bii kuluska mwayi.Ŵakumanyikwa yayi mu misewu.Chikumba chawo chati waka skee ku viwangwa vyawo,+ chaŵa nga ni khuni lakomira.ט [Teth]9 Awo ŵakomeka na lupanga ŵaliko makora kuluska awo ŵakufwa na njara,+Awo ŵakughanda, na awo ŵakugwazika chifukwa cha kusoŵa vyakurya mu minda.י [Yod]10 Mawoko gha ŵanakazi ŵachiwuravi ghaphika ŵana ŵawo.+Ŵazgoka chakurya chawo chakutengelera mu nyengo ya kuparanyika kwa mwana msungwana wa ŵanthu ŵane.+כ [Kaph]11 Yehova wafumiska kutukutwa kwake.Wapungura ukali wake wakugolera.+Wabuska moto mu Ziyoni, uwo ukumyangura m’paka pasi.+ל [Lamed]12 Mathemba gha charu chapasi na wose awo ŵakukhala mu charu ŵakagomezga charaKuti chimphindikwa na mulwani ŵanganjira mu vipata vya Yerusalemu.+מ [Mem]13 Chikaŵa chifukwa cha zakwananga za ntchimi zake, maubudi gha ŵasembe ŵake,+Awo ŵakathiska ndopa za ŵarunji mukati mwake.+נ [Nun]14 Ŵakuwurawura+ mu misewu.Ŵafipiskika na ndopa,+Mwakuti palije uyo wangakhwaska vyakuvwara vyawo.ס [Samekh]15 Ŵakuchemerezga kwa iwo kuti: “Wukanipo! Mwafipirwa! Wukanipo! Wukanipo! Mungatikhwaskanga yayi!”Pakuti ŵalije pakukhala ndipo ŵakuyingayinga.Ŵanthu ŵakuyowoya pakati pa ŵamitundu kuti: “Ŵangakhalanga na ise kuno yayi.*+פ [Pe]16 Chisko cha Yehova chaŵambininiska.+Waŵalaŵiskengeso na lusungu chara.Ŵanthu ŵachindikenge yayi ŵasembe,+ nanga nkhuchitira lusungu ŵalara.”+ע [Ayin]17 Nanga ni sono maso ghithu ghavuka chifukwa cha kulindilira wovwiri pawaka.+Tikapenjapenja wovwiri ku mtundu uwo ungatiponoska yayi.+צ [Tsade]18 Ŵakutiŵendaŵenda palipose+ apo takanda mwakuti tikutondeka kwenda mu maluŵaza ghithu.Umaliro withu waneng’enera, mazuŵa ghithu ghamara, pakuti umaliro withu wafika.ק [Qoph]19 Awo ŵakatiskeranga ŵakaŵa ŵaluŵiro kuluska nombo mudera.+Ŵakatidikizga pa mapiri. Ŵakatijoŵelera mu mapopa.ר [Resh]20 Wakuphakazgika wa Yehova, uyo ni mvuchi wa mu mphuno zithu,+ wakoleka mu mbuna yawo yikuru,+Uyo ise tikatenge: “Chifukwa cha mfwiri wake tikhalenge pakati pa ŵamitundu.”ש [Sin]21 Zaya na kusekelera, iwe mwana msungwana wa Edomu,+ pakuti ukukhala mu charu cha Uzi.Kweni nkhombo yipelekekenge+ na kwa iwe wuwo, ndipo uloŵerenge na kujivura.+ת [Taw]22 Chilango cha ubudi wako chamara, iwe mwana msungwana wa Ziyoni,Wakutolerengeso ku wuzga chara.+Kweni walazgirenge ku ubudi wako, iwe mwana msungwana wa Edomu.Wavumburenge zakwananga zako.+


text:
Kumbi Akaboni aku Yehova Alonde Munkhwala Kuchipatala?
Hinya. Akaboni aku Yehova akana cha munkhwala pamwenga chovyu cha chipatala. Kuphwere maliŵavu ngidu kungachitiska kuti nyengu zinyaki “tikhumbi dokotala.” (Luka 5:31, Easy-to-Read Version) Mwakuyanana ndi Luka, Mkhristu wa m’nyengu ya akutumika, Akaboni aku Yehova anyaki ndi madokotala.
Akaboni aku Yehova akana chovyu cha munkhwala cho chisuskana ndi fundu za m’Bayibolo. Mwakuyeruzgiyapu, akana kuŵikika ndopa chifukwa Bayibolo likanizga kurya ndopa. (Machitidu 15:20) Ndipuso, Bayibolo likanizga chovyu chechosi cha munkhwala cho chikoliyana ndi kuchita vamizimu.
Kweni mitundu yinandi ya munkhwala yisuskana cha ndi fundu za m’Bayibolo. Mwaviyo, weyosi wakhumbika kusankha yija chovyu cha munkhwala. Kaboni munyaki wangasankha mtundu wa munkhwala wo Kaboni munyaki wangakana.


text:
TICHITENGI VINTHU NGE AKHRISTU
Vo Ufumu Wachita mu Vyaka 100
Wosi wo akhumba kuzija mu Ufumu waku Chiuta akhumbika kusambira vinandi vakukwasana ndi Ufumu kweniso vo Ufumu uwu wachitapu. Ntchifukwa wuli tikamba viyo? Chifukwa vingaŵawovya kuti agomezengi kuti Ufumu waku Chiuta uwusa nadi kweniso vingaŵachiska kuti akambiyengeku anyawu uthenga wamampha wa Ufumu waku Chiuta. (Sumu 45:1; 49:3) Asani muwonere vidiyo yamutu wakuti Vo Ufumu Wachita mu Vyaka 100, saniyani kwamuka kwa mafumbu yanga:
Kumbi “Seŵeru la Vithuzi va Chilengedu” linguwovya wuli ŵanthu wo anguliwonere?
Kumbi mawayilesi nganguwovya wuli ŵanthu kuti avwi uthenga wamampha?
Kumbi ndi nthowa zinyaki nizi zo abali ndi azichi agwirisiyanga ntchitu pakupharazga uthenga wamampha, nanga zinguwovya wuli?
Kumbi nthowa zakupharazgiya zasintha wuli vyaka vajumpha ivi?
Kumbi akusambira asambiranganji ku sukulu ya Giliyadi?
Kumbi maunganu nga Chigaŵa ngawovya wuli ŵanthu aku Yehova?
Kumbi ntchinthu wuli cho chitikuchitisani kusimikiza kuti Ufumu waku Chiuta ulamuliya?
Kumbi tilongo wuli kuti tikoliyana ndi Ufumu waku Chiuta?


text:
Kumbi Bayibolu Likambanji?
Kumbi Bayibolu lingakuwovyani kuti mulekengi kusuzgika maŵanaŵanu?
Kumbi mungamuka kuti
Hinya?
Awa?
Panyaki?
Vo Bayibolu likamba
‘Muponyiyeni Chiuta vosi vo mufipa navu mtima, chifukwa watikuphweriyani.’ (1 Petro 5:7) Bayibolu lilongo kuti Chiuta wangakuwovyani kuti muleki kusuzgika maŵanaŵanu.
Fundu zinyaki zo tisambira m’Bayibolu
Pempheru lingakuwovyani kuja ndi “chimangu chaku Chiuta” cho chitovya kuti munthu waleki kusuzgika maŵanaŵanu.—Ŵafilipi 4:6, 7.
Kuŵerenga Mazu Ngaku Chiuta kungakuwovyani so kuti muleki kufipa mtima.—Mateyu 11:28-30.
Kumbi ŵanthu azamuleka kusuzgika maŵanaŵanu?
Ŵanthu anyaki agomezga . . . kuti taŵanthu tikulengeka kuti tisuzgikengi maŵanaŵanu penipo anyaki agomezga kuti munthu waleka kusuzgika maŵanaŵanu asani waluta kuchanya pamwenga wabalika so kumalu nganyaki. Kumbi imwi muŵanaŵana wuli?
Vo Bayibolu likamba
Chiuta wazamutuzgapu vinthu vo vichitisa kuti taŵanthu tisuzgikengi maŵanaŵanu. Iyu wakutilayizga kuti: “Nyifwa yazamuŵapu so cha, chinanga nkhuliya, chinanga nkhukuta, chinanga mburwirwi kuti vazamuŵapu so cha.”—Chivumbuzi 21:4.
Mu Ufumu waku Chiuta ŵanthu azamuja mwa chimangu.—Yesaya 32:18.
▸ Kwazamuŵavi kusuzgika maŵanaŵanu kweniso kufipa mtima.—Yesaya 65:17.


text: 26 “Upange chihema+ chakupatulika. Upangire salu 10 zakulukika makora, wuzi wabuluu, weya wakudaya na utoto utchesamu, na wuzi uswesi. Pa salu izi ulukepo+ ŵakerubi.+2 Utali wa salu yiliyose ya chihema uŵe mikono* 28, ndipo usani wake uŵe mikono yinayi. Ukuru wa salu zose uŵe wakuyana.+3 Salu zinkhondi za hema zibamphikane pamoza, ndipo salu zinyakeso zinkhondi nazo zibamphikane pamoza.4 Mumphepete mwa chisalu chakubamphikana upangiremo nkhululira* za wuzi wabuluu, ndimo uchitireso na mumphepete mwa chisalu chinyake chakubamphikana, umo chibamphikanenge na chinyake.5 Ku chisalu chimoza cha chihema upangireko nkhululira 50, ndipo ku chisalu chinyake nako upangireko nkhululira 50 mwakuthyana na chinyake apo vibamphikanenge.6 Upange nkholoŵeko* zagolide 50 na kubamphikira pamoza visalu vya chihema, mwakuti chiŵe chisalu chimoza cha chihema chakupatulika.+7 “Upangeso salu za chihema za weya wa mbuzi+ kuti ziŵe zakubenekelera pa chihema chakupatulika. Salu za chihema izi ziŵepo 11.+8 Salu yiliyose ya chihema yiŵe mikono 30 mu utali ndipo mu usani yiŵe mikono yinayi. Salu zose 11 ziŵe zakuyana ukuru wake.9 Salu zinkhondi uzibamphike pamoza, ndipo salu zinyake 6 nazo uzibamphike pamoza, ndipo salu ya 6 uyipetekere kumaso kwa chihema.10 Ndipo upange nkhululira 50 mumphepete mwa chisalu chimoza chakubamphikana, ziŵe ku salu yakuumaliro, ndipo mumphepete mwa chisalu chinyake namo upangiremo nkhululira 50. Ziŵe mumphepete umo chibamphikanenge na chinyake.11 Upange nkholoŵeko 50 zamkuŵa na kuzikoloŵeka mu nkhululira na kubamphika visalu pamoza kuti viŵe chisalu chimoza cha chihema.12 Salu ya chihema iyo yajumphirako yikaŵe yakukhizgira musi. Hafu ya salu iyo yajumphirako yikhilire kumanyuma kwa chihema chakupatulika.13 Salu zakubenekelera chihema izo zajumphira zikhire musi. Zikhire musi na mkono umoza, kulwande ili na ili, mwakuti zijare mumphepete.14 “Upangeso chakubenekelera chihema, chiŵe cha vikumba vya mberere vyakudaya na utoto uswesi, ndipo pachanya pake paŵe chakubenekelera chinyake cha vikumba vya katubwi.*+15 “Upange mafuremu+ ghakwimilira gha chihema chakupatulika, ghaŵe gha mathabwa gha akasiya.+16 Furemu yiliyose yiŵe mikono 10 mu utali ndipo mu usani yiŵe mkono umoza na hafu.17 Furemu yiliyose yiŵe na mino ghaŵiri. Umu ndimo upangire mafuremu ghose gha chihema chakupatulika.18 Upange mafuremu 20 ghakuti ghaŵe kumwera kwa chihema chakupatulika, kulazga kumwera.19 “Upange twakujinthamo twasiliva 40+ kuti ujinthemo mafuremu 20. Twakujinthamo tuŵiri tuŵe pasi pa furemu yimoza kuti panjire mino ghaŵiri gha furemu, ndipo pasi pa furemu yiliyose paŵe twakujinthamo tuŵiri kuti panjire mino ghaŵiri gha furemu.+20 Ku chigaŵa chinyake cha chihema chakupatulika, chigaŵa cha kumpoto, upangireko mafuremu 2021 na twakujinthamo twake twasiliva 40. Twakujinthamo tuŵiri tuŵe pasi pa furemu yimoza ya mino ghaŵiri, na twakujinthamo tuŵiri pasi pa furemu yiliyose.22 Kumanyuma kwa chihema chakupatulika, kumanjiliro gha dazi, upangireko mafuremu 6.+23 Upange mafuremu ghaŵiri kuti ghaŵe ntchindamiro ya makona ghaŵiri gha kumanyuma kwa chihema chakupatulika.24 Ghaŵe ghakubanya kufuma musi m’paka pachanya, ghafike m’paka pa kachizingo kakwamba. Ndimo mupangire mafuremu ghose ghaŵiri, ndigho ghaŵe ntchindamiro mu makona ghaŵiri.25 Paŵe mafuremu 8 na twakujinthamo twake twasiliva 16, twakujinthamo tuŵiri pasi pa furemu yimoza ndiposo twakujinthamo tuŵiri pasi pa furemu yiliyose.26 “Upange mitambiko ya khuni la akasiya. Ku chigaŵa chimoza cha chihema chakupatulika kuŵe mitambiko yinkhondi yakukhozgera mafuremu.+27 Ndipo ku chigaŵa chinyake cha chihema chakupatulika kuŵe mitambiko yinkhondi yakukhozgera mafuremu. Ku chigaŵa cha kumanyuma, kumanjiliro gha dazi kwa chihema chakupatulika, kuŵeso mitambiko yinkhondi yakukhozgera mafuremu.28 Mtambiko wapakati pa mafuremu ufume kuumaliro kukafika kuumaliro.29 “Mafuremu ughamate na golide,+ ndipo tuvizingo twake twakunjizgamo mitambiko upange twagolide. Mitambiko uyimate na golide.30 Wimike chihema chakupatulika kuyana na pulani yake iyo ukalongoleka mu phiri.+31 “Upange katani+ ya wuzi wabuluu, weya wakudaya na utoto utchesamu, wuzi uswesi chee, na salu yakulukika makora. Pa katani iyi palukike ŵakerubi.32 Uyikoloŵeke pa ntchindamiro zinayi za makuni gha akasiya ghakumata na golide. Nkholoŵeko zake ziŵe zagolide. Ntchindamiro zijinthike pa twakujinthamo tunayi twasiliva.33 Katani uyikoloŵeke musi mwa nkholoŵeko na kuŵika likasa la Ukaboni+ mukati mwa katani. Katani yimupatuliraninge pakati pa Malo Ghatuŵa+ na Malo Ghatuŵa Chomene.+34 Pa likasa la Ukaboni uŵikepo chibenekelero mu Malo Ghatuŵa Chomene.35 “Uŵike thebulu kuwaro kwa katani, ndipo thebulu lithyane na chakuŵikapo nyali+ kumwera kwa chihema chakupatulika. Thebulu uliŵike cha kumpoto.36 Upange chisalu chakutchinga* pa mulyango wakunjilira mu chihema. Chiŵe cha wuzi wabuluu, weya wakudaya na utoto utchesamu, wuzi uswesi chee, na salu yiwemi yakulukika pamoza.+37 Chisalu chakutchinga* pa mulyango uchipangire ntchindamiro zinkhondi za khuni la akasiya ndipo uzimate na golide. Nkholoŵeko zake ziŵe zagolide. Ntchindamiro uzipangire twakujinthamo tunkhondi twamkuŵa.


text:
Vo Akuŵerenga Afumba
Kumbi ŵanthu aku Chiuta angukoleka zukwanji ukapolu ndi Babiloni Mukulu?
Ivi vingwamba chaka cha 100 C.E. chati chajumpha ndipu vingumala mu 1919. Fundu iyi yasintha mo tayivwiyanga kali. Ntchifukwa wuli kusintha uku nkhwakwenere?
Maukaboni ngalongo kuti mu 1919 Akhristu akusankhika angufwatuka ku Babiloni Mukulu ndipu anguwunganisika mumpingu wakutowa. Ŵanaŵaniyani fundu iyi: Ufumu waku Chiuta wati wayamba waka kuwusa kuchanya mu 1914, ŵanthu aku Chiuta anguyeseka ndipu pavuli paki angwamba kufwatuka ku chisopa chaboza kamanakamana. * (Mal. 3:1-4) Ndipu mu 1919, Yesu wangusankha “muŵanda wakugomezgeka ndi wakuwamu” kuti waperekengi “chakurya pa nyengu yaki” ku ŵanthu wo wanguŵatowesa. (Mat. 24:45-47) Mu chaka ichi, ŵanthu aku Chiuta angufwatuka ku Babiloni Mukulu. (Chiv. 18:4) Kweni kumbi ŵanthu aku Chiuta angukoleka zukwanji ukapolu?
Kuvuli uku, takambanga kuti ŵanthu aku Chiuta angukoleka ukapolu ndi Babiloni Mukulu kwa kanyengu kamanavi kwambiya mu 1918. Mwakuyeruziyapu, Chigongwi cha Alinda cha Chichewa cha March 15, 1992 chingukamba kuti nge mo Ayisraele angukoleke ukapolu ku Babiloni, ateŵeti aku Yehova nawu angukoleka ukapolu ndi Babiloni Mukulu mu 1918. Kweni vo tafufuza vilongo kuti ŵanthu aku Chiuta angukoleka ukapolu vyaka vinandi chaka cha 1918 chechendafiki.
Mwakuyeruziyapu, tiyeni tiwonepu uchimi umoza wo ungukamba za kukoleka ukapolu kwa ŵanthu aku Chiuta ndi mo angufwatukiya. Uchimi uwu usanirika pa Ezekiele 37:1-14. Ezekiele wanguwona viwanga vinandi muchidika. Yehova wangumukambiya kuti viwanga ivi vimiya “nyumba yosi ya Yisraele.” Viwanga ivi vimiya so “Yisraele waku Chiuta,” wo mbakhristu akusankhika. (Ŵag. 6:16; Mac. 3:21) Pavuli paki, Ezekiele wanguwona kuti viwanga vinguja so ndi umoyu ndipu venga mzinda ukulu. Ivi vikonkhosa mo ŵanthu aku Chiuta angufwatukiya ku Babiloni Mukulu mu 1919. Kweni kumbi uchimi uwu ulongo wuli kuti ŵanthu aku Chiuta ŵenga akapolu kwa nyengu yitali?
Chakwamba, Ezekiele wanguwona kuti viwanga venga “vakumila ukongwa.” (Ezek. 37:2, 11) Ivi vilongo kuti pangujumpha nyengu yitali kutuliya po ŵeneku aviwanga ivi angufwiya. Chachiŵi, Ezekiele wanguwona kuti ŵanthu ayukanga kamanakamana. Pakwamba, wanguvwa chiwawa cha viwanga ndipu “vingwamba kuza pamoza, chiwanga kulunga ku chiwanga.” Pavuli paki, “misipi ndi munofu” yingwamba kuzamu. Ndipu khungu linguza pachanya pa viwanga, misipi ndi munofu. Pavuli paki, “mvuchi ungusere mwaku vo, ndipu vinguŵa vamoyu.” Pakumaliya, Yehova wanguweze ŵanthu wo anguyuka ku charu chawu. Kuti vosi ivi vichitiki pakhumbikanga kujumpha nyengu.
Ayisraele anguja ku ukapolu kwa nyengu yitali. Ukapolu uwu ungwamba mu 740 B.C.E. po ufumu wa kunkhondi unguchichizika kutuwamu mu charu chawu. Pavuli paki, mu 607 B.C.E., msumba wa Yerusalemu ungubwangandulika ndipu ufumu wa kumwela nawu ungukoleka ukapolu. Ukapolu uwu ungumala mu 537 B.C.E. Mu chaka ichi, Ayuda angwamba kuzenga so nyumba yakusopiyamu kweniso angwamba kusopa Yehova mwaunenesa ku Yerusalemu.
Fundu zosi izi zilongo kuti Akhristu akusankhika angukoleka ukapolu kwa nyengu yitali ndi Babiloni Mukulu. Yiwu angukoleka ukapolu kwambiya mu 1918 mpaka mu 1919 cha. Yesu wangukamba so za utali wa nyengu yeniyi. Wanguti duru wazamukuliya pamoza ndi tirigu. Duru wamiya Akhristu aboza ndipu tirigu wamiya “ŵana a Ufumu.” (Mat. 13:36-43) Pa nyengu iyi, Akhristu aunenesa ŵenga amana ukongwa. Anandi wo atingi mbakhristu anguzomera visambizu vaboza ndipu angusambuka ampatuku. Ndichu chifukwa chaki tikamba kuti mpingu wachikhristu ungukoleka ukapolu ndi Babiloni Mukulu. Ukapolu uwu ungwamba chaka cha 100 C.E. chati chajumpha ndipu ungulutiriya mpaka mu nyengu yakumaliya po Yesu wangutowese nyumba yakusopiyamu, yo yimiya nthowa yakusope Chiuta mwaunenesa.
Mu vyaka venivi, alongozi avisopa ŵenga ndi nthazi ukongwa ndipu alamuliyanga ndi andali viyo. Mwakuyeruziyapu, akhumbanga cha kuti ŵanthu ajengi ndi Bayibolu pamwenga kuti aliŵerengengi mu chineneru cho avwanga. Asani munthu we ndi Bayibolu amuwotchiyanga pachimiti. Ndipu alanganga mwankhaza weyosi yo wasusanga vo alongozi avisopa asambizanga. Mwaviyo, venga vakusuza kuti munthu wasambiri unenesa pamwenga kusambiza anyaki.
Ezekiele wanguwona so kuti ŵanthu aku Chiuta anguja so ndi umoyu, kung’anamuwa kuti angufwatuka ku chisopa chaboza. Ivi vinguchitika kamanakamana. Kumbi vinguchitika zukwanji ndipu vinguchitika wuli? Ezekiele wanguvwa chiwawa cha viwanga. Chiwawa ichi chingwamba kwati kwaja vyaka vinandi kuti mazuŵa ngakumaliya ngayambi. Mu vyaka ivi, penga ŵanthu anyaki akugomezeka wo akhumbanga kusaniya unenesa ndi kuteŵete Chiuta chinanga kuti kwenga visambizu vinandi vaboza. Yiwu asambiranga Bayibolu ndipu ayesesanga kukambiyaku ŵanthu vo asambiranga. Anyaki afwatuliyanga Bayibolu mu vineneru vo ŵanthu avwanga.
Pavuli paki, kukumaliya kwa vyaka va m’ma 1800, venga nge kuti munofu ndi khungu vingwamba kuza pa viwanga. Charles Taze Russell ndi anyaki angulimbikiya kupenja unenesa ndi kuteŵete Yehova. Kweniso anguyesesa kuwovya ŵanthu a mtima wamampha kuti aziŵi unenesa. Kuti achiti ivi, agwirisiyanga ntchitu Zion’s Watch Tower ndi mabuku nganyaki. Pavuli paki, agwirisiyanga ntchitu “Seŵeru la Vithuzi va Chilengedu” lo lingutuwa mu 1914 ndi buku la The Finished Mystery lo lingutuwa mu 1917 kuti awovyi ŵanthu aku Chiuta kuti chivwanu chawu chije chakukho. Pakumaliya, mu 1919, vinguja nge kuti ŵanthu aku Chiuta apasika so umoyu ndipu awezeke ku charu chawu. Kutuliya mu chaka ichi, Akhristu akusankhika wo ŵeche pacharu chapasi ndi Akhristu wo azamuja pacharu apanga “mzinda ukulu ukongwa.”
Maukaboni ngo takambisana ngalongore limu kuti ŵanthu aku Chiuta angukoleka ukapolu ndi Babiloni Mukulu chaka cha 100 C.E. chati chajumpha. Nyengu yeniyi ndiyu ŵanthu anandi anguja ampatuku mwakuzomera visambizu vaboza ndi kukana unenesa. Kwa vyaka vinandi, kwenga kwakusuza kuteŵete Yehova, nge mo venge ndi Ayisraele pa nyengu yo ŵenga ku ukapolu. Kweni mazuŵa nganu, unenesa upharazgika ku munthu weyosi. Te akukondwa ukongwa kuti tija mu nyengu yo “wo mbakuwamu aŵarengi ukongwa” ndipu “anandi ajitowesengi” ndi ‘kuyengeka.’
Pa nyengu yo Satana wayesanga Yesu, kumbi wangumutole nadi kunyumba yakusopiyamu?
Tiziŵa cha asani Yesu wanguma nadi panyumba yakusopiyamu pamwenga chenga waka chiwona. Nyengu zinyaki mabuku ngidu ngakonkhosa kuti vingachitika kuti wanguma nadi panyumba yakusopiyamu, kweni vingachitika so kuti chenga waka chiwona.
Chakwamba tiyeni tiwoni vo Bayibolu likamba pa nkhani iyi. Mateyu wangulemba kuti: “Pavuli paki, Dyaboli wangumutole [Yesu] kumsumba wakupaturika ndipu wangumuŵika pachanya pa mpanda wa panyumba yakusopiyamu.” (Mat. 4:5) Luka nayu wangulemba so nkhani yeniyi. Wanguti: “Ndipu Dyaboli wangumutole ku Yerusalemu, wangumuŵika pachanya pa mpanda wa panyumba yakusopiyamu.”
Kuvuli uku, mabuku ngidu ngakonkhosanga kuti Satana watenere kuti wangumutole nadi ku nyumba yakusopiyamu cha Yesu pa nyengu yo wamuyesanga. Mwakuyeruziyapu, Chigongwi cha Alinda cha Chingelezi cha March 1, 1961 chinguyananisa chiyesu ichi ndi chiyesu chinyaki cho Satana wanguyesa Yesu. Iyu wangumutole ku phiri litali ndi kumulongo maufumu ngosi nga pacharu chapasi. Chigongwi ichi chingukamba kuti kulivi phiri litali lo munthu wangamapu ndi kuwona maufumu ngosi nga pacharu chapasi. Chigongwi ichi chingukamba so kuti mwakuyanana waka, Satana watenere kuti wangumutole nadi ku nyumba yakusopiyamu cha Yesu. Kweni nkhani zo zingutuwa pavuli paki mu magazini nga Chigongwi cha Alinda zingukamba kuti asani Yesu wangundwika pa nyumba yakusopiyamu, watingi wafwengi.
Anyaki akamba kuti pakuti Yesu wenga Mulevi cha, ndikuti wenga wakuzomerezeka cha kuma pachanya pa nyumba yakusopiyamu. Mwaviyo akamba kuti ichi chenga waka chiwona. Vyaka vinandi kuvuli uku, Ezekiele nayu so wangutoleke ku nyumba yakusopiyamu mu chiwona.
Kweni asani chiyesu ichi chenga waka chiwona, anyaki angafumba kuti:
Kumbi chenga nadi chiyesu pamwenga Yesu waŵanaŵananga waka?
Satana wangukambiya so Yesu kuti wasambusi mya kuti yije chiŵandi kweniso wakhumbanga kuti wamusopi. Satana wakhumbanga kuti Yesu wachiti nadi vinthu ivi. Mwaviyo, kumbi vingachitika cha kuti Satana wakhumbanga so kuti Yesu wandwiki nadi panyumba yakusopiyamu?
Kweni asani Yesu wanguma nadi pachanya panyumba yakusopiyamu, anyaki angafumba so kuti:
Kumbi Yesu wanguswa Dangu chifukwa chakuma pamalu ngakupaturika?
Kumbi wangwenda wuli kutuwa ku chipululu kuti wakafiki ku Yerusalemu?
Tiyeni tiwonepu fundu zinyaki zo zingatiwovya kumuka mafumbu ngaŵi yanga.
D. A. Carson wangulemba kuti mazu nga Chigiriki ngo akungafwatuliya kuti “nyumba yakusopiyamu” mu buku la Mateyu ndi Luka ngatenere kuti ngang’anamuwa nyumba yosi yakusopiyamu. Ngang’anamuwa waka malu ngakupaturika cha ko Alevi pe ndiwu akhumbikanga kulutaku. Pachanya panyumba yakusopiyamu penga malu ngamoza ngo ngenga ngatali ukongwa. Satana watenere kuti wangutole Yesu pamalu ngenanga. Kutuwa pamalu yanga kuchifika pasi penga mamita 137. Munthu munyaki wakulemba mbiri zina laki Josephus wangukamba kuti malu yanga ngenga ngatali ukongwa mwakuti asani munthu wangamapu ndi kuleresa pasi, “wangachita chizumbu.” Chinanga kuti Yesu wenga Mulevi cha, palivi yo watingi wamususengi asani wanguma pamalu yanga.
Kweni kumbi Yesu wangwenda wuli kutuwa ku chipululu kuti wakafiki ku Yerusalemu? Tiziŵa cha. Bayibolu likamba waka kuti Yesu wangutoleke ku Yerusalemu. Likamba cha kuti kutuwa ku chipululu kuchifika ku Yerusalemu kwenga kutali wuli. Kweniso likamba cha kuti Satana wanguyesa Yesu kwa nyengu yitali wuli. Mwaviyo vingachitika kuti Yesu wangwenda pasi pakuluta ku Yerusalemu. Asani ndivu wanguchita, watenere kuti wangwenda kwa nyengu yitali.
Nanga chiyesu chakuti Satana wangulongo Yesu “maufumu ngosi nga pacharu chapasi”? Viwoneke limu kuti Yesu wanguwona nadi maufumu ngosi nga pacharu chapasi cha chifukwa kulivi phiri litali lo munthu wangamapu ndi kuwona maufumu ngosi nga pacharu chapasi. Mwaviyo, Satana watenere kuti wangugwirisiya ntchitu chiwona pakulongo Yesu maufumu yanga. Chinanga kuti Satana wangugwirisiya ntchitu chiwona, kweni wakhumbanga nadi kuti Yesu wamusopi, kuti ngenga maŵanaŵanu waka cha. (Mat. 4:8, 9) Pa nyengu yo Satana wangutole Yesu panyumba yakusopiyamu, vingachitika kuti wakhumbanga nadi kuti Yesu wandwiki panyumba yakusopiyamu. Kweni Yesu wangukana. Ichi ndichu chingaŵa chiyesu kuluska asani chenga waka chiwona.
Mwaviyo, vingachitika kuti Yesu wanguluta nadi ku Yerusalemu ndi kuma pamalu ngatali nga panyumba yakusopiyamu. Nge mo takambiya pakwamba pa nkhani iyi, tiziŵa umampha cha mo Satana wangulongore Yesu nyumba yakusopiyamu. Kweni cho tiziŵa ntchakuti Yesu wanguyeseka nadi, ndipu wangukana.
^ ndimi 2 Wonani Chigongwi cha Alinda cha July 1, 2013, peji 16-18, ndimi 5-8, 12.
^ ndimi 1 Lemba la Ezekiele 37:1-14 ndi la Chivumbuzi 11:7-12, ngosi ngakamba vo vinguchitika mu 1919. Uchimi wa pa Ezekiele 37:1-14 ukamba za ŵanthu wosi aku Chiuta ŵati ayamba so kusopa mwaunenesa pavuli pakuja ku ukapolu kwa nyengu yitali. Kweni uchimi wa pa Chivumbuzi 11:7-12 ukamba za kusankhika kwa kagulu ka abali akusankhika wo alongoza ŵanthu aku Chiuta.


text:
Paulosi wakapharazganga makani ghawemi ghakufuma kwa Chiuta (10-12)
Kusintha kwa Paulosi na uteŵeti wake wakwambilira (13-24)
1 Ine Paulosi, mpositole, kufuma ku ŵanthu yayi, nesi kwizira mwa munthu, kweni kwizira mwa Yesu Khristu+ na Chiuta Adada,+ uyo wakamuwuska ku ŵakufwa,2 na ŵabali wose awo ŵali nane, ku mipingo ya mu Galatiya:3 Mphanyi lusungu lukuru na mtende vyakufuma kwa Chiuta Adada ŵithu na Fumu Yesu Khristu, vyaŵa namwe.4 Wakajipeleka yekha chifukwa cha zakwananga zithu+ kuti watiwombore ku nyengo iyi* yiheni+ mwakuyana na khumbo la Chiuta withu na Dada.+5 Kwa Chiuta kuŵe uchindami muyirayira swii. Ameni.6 Nkhuzizwa kuti mwapatukako* luŵiro chomene kwa Uyo wakamuchemani na lusungu lukuru lwa Khristu, ndipo mukupulikizga makani ghawemi gha mtundu unyake.+7 Palije makani ghawemi ghanyake, kweni kuti waka pali ŵanyake awo ŵakumutimbazgani+ ndipo ŵakukhumba kutimbanizga makani ghawemi gha Khristu.8 Kweni usange yumoza wa ise panji mungelo wakuchanya, uyo wangamupharazgirani makani ghawemi agho ghakupambana na makani ghawemi agho tikamupharazgirani, watembeke.9 Nga umo tayowoyera kale, ine nkhuwerezgapo kuti, Waliyose uyo wangamupharazgirani makani ghawemi agho ghakupambana na makani ghawemi agho mukapokera, watembeke.10 Kasi sono nkhukhumba kunyengelera ŵanthu panji Chiuta? Panji, kasi nkhupenja kukondweska ŵanthu? Niŵenge kuti nichali kukondweska ŵanthu, mphanyi nili muzga wa Khristu yayi.11 Pakuti nkhukhumba kuti mumanye ŵabali, kuti makani ghawemi agho nkhamupharazgirani ghakafuma ku ŵanthu yayi.+12 Pakuti nkhaghapokera kwa munthu yayi, nesi kuchita kusambizgika, kweni Yesu Khristu ndiyo wakaghavumbura kwa ine.13 Mukapulika ivyo nkhachitanga kale apo nkhaŵa mu chisopa cha Chiyuda,+ kuti nkhatambuzganga chomene mpingo wa Chiuta na kuwuparanya.+14 Ndipo nkhachitanga makora chomene mu chisopa cha Chiyuda kuluska ŵanandi ŵa nthanga yane mu mtundu wane, pakuti nkhajipelekanga chomene kulondezga malango gha ŵasekuru ŵane.+15 Kweni apo Chiuta uyo wakanifumiska mu nthumbo ya amama na kunichema kwizira mu lusungu lwake lukuru,+ wakachiwona kuŵa chiwemi16 kuvumbura Mwana wake kwizira mwa ine, mwakuti nipharazge makani ghawemi ghakuyowoya vya iyo ku mitundu,+ kuti nkhakumana na munthu* waliyose nyengo yeneyiyo yayi.17 Nkhakwelera ku Yerusalemu yayi, kwa awo ŵakamba kuŵa ŵapositole pambere ine nindaŵe mpositole. Kweni nkhaluta ku Arebiya, ndipo nkhaweleraso ku Damaseko.+18 Ndipo pakati pajumpha vyaka vitatu, nkhakwelera ku Yerusalemu+ kukawona Kefase,*+ ndipo nkhakhala nayo mazuŵa 15.19 Nkhawonaso mpositole munyake yayi padera pa Yakobe+ munung’una wa Fumu.20 Sono pa vinthu ivyo nkhumulemberani, nkhumusimikizgirani pamaso pa Chiuta kuti nkhuteta yayi.21 Kufuma apo, nkhaluta ku vigaŵa vya Siriya na Kilikiya.+22 Kweni nkhamanyikwanga yayi ku mipingo ya mu Yudeya iyo yikaŵa mu umoza na Khristu.23 Ŵakapulikanga waka kuti: “Munthu yura kale wakatitambuzganga,+ sono wakupharazga makani ghawemi ghakuyowoya vya chipulikano icho pakwamba wakachiparanyanga.”+24 Ntheura ŵakamba kuchindika Chiuta chifukwa cha ine.


text: 24 Wonani, Yehova wakupankhura charu na kuchizgora mapopa.+Wakuchigadabura+ na kumbininiska awo ŵakukhalamo.+2 Ŵanthu wose ŵazamuyana waka:Munthu kuyana na wasembe,*Muteŵeti na fumu yake,Muteŵetikazi na fumukazi yake,Wakugura na wakuguliska,Wakubwerekeska na wakubwereka,Wakukongozga na wakukongora.+3 Charu chizamupankhukirathu,Chizamupokeka vinthu vyake vyose,+Pakuti Yehova wayowoya mazgu agha.4 Charu chikutengera,*+ chikumara.Charu chavundira chikomira, chikusukuluka.Ŵanthu ŵakuzirwa ŵa charu ŵafota.5 Charu chakazuzgika na awo ŵakukhalamo,+Chifukwa ŵajumpha malango,+Ŵasintha dango,+Na kuswa phangano lamuyirayira.*+6 Lekani nthembo yikumilimitizga charu,+Ndipo awo ŵakukhalamo ŵasangika na mulandu.Lekani awo ŵakukhala mu charu ichi ŵachepa,Ŵanthu ŵachoko waka ndiwo ŵakhalapo.+7 Vinyo liphya likutengera,* mpheska zikufota,+Ndipo awo ŵakakondwanga mu mtima ŵakutampha.+8 Ŵanthu ŵaleka kusangwa na tung’oma,Vyongo vya awo ŵakuzaya vyamara,Chimwemwe cha bango chaleka.+9 Ŵakumwa vinyo kwambura sumu,Ndipo chakumwa chakuloŵezga chikuŵaŵa kwa awo ŵakumwa.10 Tawuni yambura ŵanthu yapankhuka.+Nyumba yiliyose yajalika, palije wakunjiramo.11 Ŵakulilira vinyo mu misewu.Kusekelera kose kwazgeŵelekera,Chimwemwe cha charu chaluta.+12 Msumba wakhala mapopa.Chipata chabwangandulika, chazgoka chibumira.+13 Pakuti umu ndimo vizamuŵira mu charu, mukati mwa ŵanthu:Vizamuŵa nga ni para khuni la maolive likusunkhunyika,+Nga nkhuvulura mpheska para vuna yaumaliro yamara.+14 Ŵazamutumphuska mazgu ghawo,Ŵazamuchemerezga mwachimwemwe.Kufuma ku nyanja* ŵazamupharazga vya ukuru wa Yehova.+15 Lekani ŵazamuchindika Yehova mu chigaŵa cha ungweru.*+Mu virwa vya mu nyanja ŵazamuchindika zina la Yehova, Chiuta wa Israyeli.+16 Tikupulika sumu kufuma ku vigoti vya charu, kuti:“Uchindami* kwa Murunji!”+Kweni ine nkhuti: “Nkhughanda, Nkhughanda!Soka kwa ine! Munthu muryarya wakuchita uryarya.Na uryarya, munthu muryarya wakuchita vinthu mwauryarya.”+17 Chitenthe, mbuna, na vipingo vikumulindilirani, imwe mukukhala mu charu.+18 Waliyose uyo wakuchimbira mazgu gha chitenthe, wamuwira mu mbuna,Uyo wakufuma mu mbuna, wakolekenge na chipingo.+Pakuti vyakujulira maji vyakuchanya vijulikenge,Ndipo malufura gha charu ghasunkhunyikenge.19 Charu chasweka,Charu chasunkhunyika,Charu chikumbwakamira uheni.+20 Charu chili penthyapenthya nga ni munthu muloŵevu,Chili yughuyughu nga nkhanyumba ako kakusunkhunyika na mphepo.Ubudi wake wachinyekezga chomene,+Chiwenge, ndipo chizamuwukaso chara.21 Mu zuŵa ilo, Yehova wazamuzgokera ku wumba uwo ukukhala kuchanyaNa ku mathemba gha charu chapasi.22 Ŵazamuwunganyika pamozaNga mbakayidi awo ŵawunganyika mu chibuwu,Ŵazamujalirika mu gadi.Para mazuŵa ghanandi ghajumphapo ŵazamulangika.23 Mwezi uzamukhozgeka soni,Ndipo dazi lizamulengeskeka,+Pakuti Yehova wa mawumba waŵa Themba+ mu Phiri la Ziyoni+ na mu Yerusalemu,Uchindami uŵenge pa ŵalara ŵa ŵanthu ŵake.*+


text:
MUTU 99
Yesu Wakachizga Ŵanthu Ŵachibulumutira na Kovwira Zakeyu
MATEYU 20:29-34 MARIKO 10:46-52 LUKA 18:35–19:10
YESU WAKACHIZGA ŴANTHU ŴACHIBULUMUTIRA KU YERIKO
ZAKEYU WAKUSONKHESKA MSONKHO WAKANG’ANAMUKA MTIMA
Yesu na awo wakendanga nawo ŵakafika ku Yeriko. Malo agha ghakaŵa pa mtunda wa kwenda zuŵa limoza kufuma ku Yerusalemu. Nyengo yira, msumba wa Yeriko ukaŵa na vigaŵa viŵiri, chigaŵa chakwamba ukaŵa msumba wakale ndipo chachiŵiri ukaŵa msumba uwo ukazengeka na Ŵaroma. Pakati pa misumba iyi pakaŵa mtunda wa makilomita 1.6. Apo Yesu na ŵanthu awo ŵakaŵa nayo ŵakajumphanga mu msumba umoza kuya ku unyake, ŵakasangana na ŵakupempheska ŵaŵiri ŵachibulumutira. Ŵanthu aŵa ŵakapulika ŵanthu ŵakujumpha. Yumoza wa ŵanthu aŵa wakaŵa Baratimeyo.
Baratimeyo na munyake yura ŵakati ŵapulika kuti Yesu wakujumpha, ŵakachemerezga kuti: “Fumu, Mwana wa Davide, mutilengere lusungu!” (Mateyu 20:30) Ŵanthu ŵanyake mu mzinda mura ŵakaŵaphalira kuti ŵakhale chete, kweni iwo ŵakachemerezga chomene. Yesu wakati wapulika, wakayimilira. Wakaphalira awo ŵakaŵa nayo kuti ŵacheme awo ŵakachemerezganga. Ŵakaluta ku ŵakupempheska ŵara ndipo ŵakaphalira yumoza wawo kuti: “Khwima mtima, wuka, wakukuchema.” (Mariko 10:49) Munthu wachibulumutira yura wakawuka luŵiroluŵiro, wakataya pasi chakuvwara chake, wakadukira muchanya na kuluta kwa Yesu.
Yesu wakafumba kuti: “Kasi mukukhumba kuti nimuchitirani vichi?” Ŵachibulumutira ŵara ŵakati: “Fumu, julani maso ghithu.” (Mateyu 20:32, 33) Yesu chitima chikamukora, ntheura wakakhwaska maso ghawo, ndipo wakayowoya na yumoza wawo kuti: “Lutanga, chipulikano chako chakuchizga.” (Mariko 10:52) Ŵachibulumutira ŵaŵiri ŵara ŵakalaŵiska, ndipo ŵakwenera kuti ŵakamba kuchindika Chiuta. Pakuwona ivyo vikachitika, ŵanthu ŵanyake nawo ŵakalumba Chiuta. Ŵanthu ŵaŵiri ŵara ŵakamba kulondezga Yesu.
Apo Yesu wakajumphanga mu Yeriko ŵanthu ŵakati waka nyomi! Waliyose wakakhumbanga kuwona munthu uyo wachizga ŵachibulumutira. Ŵanthu ŵakamuwungilira Yesu, ntheura ŵanyake ŵakatondekanga kumuwona. Yumoza wawo wakaŵa Zakeyu, uyo wakaŵa mulara wa ŵakusonkheska msonkho mu Yeriko na malo ghanyake ghakufupi. Zakeyu wakaŵa mufupi chomene. Wakawonanga yayi ivyo vikachitikanga. Ntheura wakachimbira panthazi pera, wakakwera mu khuni la mkuyu ilo likaŵa mumphepete mwa msewu uwo Yesu wakalazgangako. Wakati wakwera mu khuni, Zakeyu wakamba kuwona vyose ivyo vikachitikanga. Yesu wakati wafika pafupi na kuwona Zakeyu mu khuni, wakati: “Zakeyu, khira mwaluŵiro, pakuti muhanya uno nkhwenera kukhala mu nyumba yako.” (Luka 19:5) Zakeyu wakakhira ndipo wakachimbilira ku nyumba yake mwakuti wakapokelere mulendo wakuzirwa uyu.
Ŵanthu ŵanyake ŵakakondwa navyo yayi. Ŵakaghanaghananga kuti Yesu wandachite makora kuluta ku nyumba ya munthu uyo iwo ŵakamuwonanga kuti ngwakwananga. Zakeyu wakaŵa musambazi chomene chifukwa chakuti wakibiranga ŵanthu para wakupoka misonkho.
Apo Yesu wakanjiranga mu nyumba ya Zakeyu, ŵanthu ŵakadandawura kuti: “Waluta kukaŵa mulendo ku nyumba ya munthu wakwananga.” Kweni Yesu wakawonanga kuti Zakeyu ni munthu wakuti wangasintha. Nakuti ndivyo vikachitika nadi. Zakeyu wakimilira ndipo wakaphalira Yesu kuti: “Fumu, wonani, hafu ya ivyo nili navyo nipelekenge ku ŵakavu, ndipo munthu waliyose uyo nkhamulyera kake nimuwezgerengepo kanayi.”—Luka 19:7, 8.
Apa Zakeyu wakalongora kuti wasintha nadi. Wakwenera kuti wakawona mu mabuku na kupendesera ndalama za misonkho izo wakapokera ku Ŵayuda ŵakupambanapambana, ndipo wakalayizga kuti wawezgerengepo kanayi. Wakawezga kuyana na dango la Chiuta na kusazgiraposo. (Ekisodo 22:1; Levitiko 6:2-5) Kweniso Zakeyu wakalayizga kuti watorenge hafu ya vinthu vyake na kupeleka ku ŵakavu.
Yesu wakakondwa kuwona kuti Zakeyu wasintha, ndipo wakati kwa iyo: “Muhanya uno chiponosko chiza mu nyumba iyi, chifukwa nayo ni mwana wa Abrahamu. Pakuti Mwana wa munthu wakiza kuzakapenja na kuponoska icho chikazgeŵa.”—Luka 19:9, 10.
Yesu wakayowoyapo ntharika ya mwana wakuzgeŵa, kukhozgera fundo yakuti wakiza kuzakapenja ŵakuzgeŵa. (Luka 15:11-24) Kweni sono ivyo vikachitikira Zakeyu ukaŵa ukaboni wakuti munthu uyo wakaŵa wakuzgeŵa wasangika. Ŵalongozgi na ŵanthu awo ŵakaŵalondezganga ŵakwenera kuti ŵakadandawuranga na kususka Yesu chifukwa cha kuchezga na ŵanthu nga ni Zakeyu. Kweni Yesu wakalutilira kupenja ŵana ŵakuzgeŵa aŵa ŵa Abrahamu na kuŵawezga.


text:
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA PA NKHANI YA
Umaliro wa Charu
Lemba la 1 Yohane 2:17 likuti: ‘Charu chikuluta na makhumbiro ghake.’ Kasi “charu” ichi ni ntchi? Kasi chikuluta wuli ndipo pawuli?
Kasi “charu” icho chizamumara ni ntchi?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Pakuti charu icho chikuyowoyeka apa chili na “makhumbiro” agho Chiuta wakukwiya nagho, ipo charu icho chikuluta ntcharu chanadi yayi. Kweni mbanthu awo ŵakuyuyura Chiuta na kujizgora ŵalwani ŵake. (Yakobe 4:4) Ŵanthu aŵa ‘ŵazamupokera chilango cha pharanyiko lamuyirayira.’ (2 Ŵatesalonika 1:7-9) Kweni ŵanthu awo ŵali ku ‘chigaŵa cha charu chara,’ pakupulikira mazgu gha Yesu Khristu, ŵakulindilira umoyo wamuyirayira.—Yohane 15:19.
Lemba la 1 Yohane 2:17 likumalizga kuti: ‘Uyo wakuchita khumbo la Chiuta wakukhalilira muyirayira.’ Nadi, munthu uyo wakuchita khumbo la Chiuta wazamupokera umoyo wamuyirayira pano pa charu. Ndivyoso lemba la Salmo 37:29 likuyowoya kuti: ‘Ŵakunyoloka ŵamkuhara charu na kukhala mwenemumo kwandanda.’
‘Mungatemwanga charu chara nesi vinthu ivyo vili mu charu. Usange yunji wakutemwa charu, wakutemwa Ŵadada chara.’—1 Yohane 2:15.
Kasi charu ichi chizamumara wuli?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Umaliro wizenge mu vigaŵa viŵiri. Chakwamba, Chiuta wazamuparanya visopa vyose vyautesi, ivyo vili nga ni hule ilo likuchemeka “Babuloni Mukuru.” (Uvumbuzi 17:1-5; 18:8) Babuloni Mukuru wakorana ubwezi na ŵalongozgi ŵa ndyali, uku wakuyowoya kuti wakugomezga Chiuta pera. Kweni ŵalongozgi ŵeneŵaŵa ŵazamumuzgokera. ‘Ŵazamumutinkha mwanakazi muzaghali na kumuzgora wakuparanyika na wankhule, ndipo ŵazamurya minofu ya thupi lake na kumotcha thibu na moto.’—Uvumbuzi 17:16.
Kufuma apo, Chiuta wazamuparanya ŵalongozgi ŵa ndyali awo ni ‘mathemba gha charu chose.’ Aŵa ŵazamuparanyika pamoza na ŵanthu wose ŵaheni pa ‘nkhondo ya zuŵa likuru la Chiuta Wankhongonozose,’ iyo yikuchemekaso “Haramagedoni.”—Uvumbuzi 16:14, 16.
‘Penjani Yehova, imwe mose mwaŵakuzika ŵa charu, penjani urunji, penjani kuzika; panji muti mubisike mu zuŵa la ukali wa Yehova.’—Zefaniya 2:3.
Kasi charu ichi chizamumara pawuli?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Umaliro wizenge para ŵanthu ŵachenjezgeka mwakukwana kwizira mu ntchito ya kupharazga Ufumu wa Chiuta. Ufumu uwu ni boma ilo lizamuwuskapo maufumu gha ŵanthu. (Daniel 7:13, 14) Yesu Khristu wakati: ‘Makani ghawemi agha gha ufumu, ghazamupharazgika mu charu chose kuti uŵe ukaboni ku mitundu yose; penepapo ndipo umaliro wizenge.’ (Mateyu 24:14) Ntchito ya kupharazga yikulongora kuti Chiuta ngwaurunji na walusungu, kweniso ‘ntchimanyikwiro’ chakuti tili mu nyengo yaumaliro. Vinyake ivyo vikulongora kuti tili mu nyengo yaumaliro ni nkhondo, vindindindi, njara, na matenda, ivyo vyakhwaska charu chose.—Mateyu 24:3; Luka 21:10, 11.
Padera pakuyowoya ivyo vizamuchitika pa charu, Baibolo likayowoyaso umo ŵanthu ŵazamuŵira mu “mazuŵa ghaumaliro.” Tikuŵazga kuti: ‘Kuzamuŵa nyengo zinonono na zakusuzga. Pakuti ŵanthu ŵazamuŵa ŵakujitemwa iwoŵene, ŵakutemwa ndalama, ŵambura kupulikira ŵapapi, ŵambura kujikora, ŵakofya, ŵambura kutemwa uwemi, ŵakutemwa vyakusanguluska m’malo mwa kutemwa Chiuta.’ *—2 Timote 3:1-5.
Vyose ivi vikamba kuwoneka mu 1914, Nkhondo Yakwamba ya Charu Chose yikati yamba. Kweniso kufuma mu chaka ichi, Ufumu wa Chiuta ukupharazgika kulikose pa charu chose. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuwona kuti ni mwaŵi ukuru chomene kuchitako ntchito ya kupharazga. Nakuti magazini yawo iyo ŵakupharazgira yikuchemeka Gongwe la Mulinda, Likupharazga Ufumu wa Yehova.
‘Ntheura, muŵenge maso, chifukwa mukumanya chara zuŵa nesi ora.’—Mateyu 25:13.
^ ndime 14 Kuti mumanye vinandi, wonani mutu 9 mu buku lakuti Kasi Baibolo Likusambizgachi Chomenechomene? lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova. Likusangikaso pa www.jw.org/tum.


text: 33 Mazgu gha Yehova ghakiza kwa Yeremiya kachiŵiri, apo wakajalirika mu Luŵaza lwa Ŵalinda,+ kuti:2 “Yehova Mlengi wa charu chapasi, Yehova, mweneuyo wakachipanga na kuchikhozga, uyo zina lake ni Yehova, wakuti:3 ‘Nichemani, ndipo nimuzgoraninge na kumuphalirani vinthu vikuru na vyakusuzga kuvipulikiska ivyo mundavimanyepo.’”+4 “Yehova Chiuta wa Israyeli wakuyowoya vya nyumba za mu msumba uwu na nyumba za mathemba gha Yuda izo zikugumulika chifukwa cha kukhumba kujivikilira ku vibumira vyakulwerapo vya ŵalwani na lupanga.+5 Wakuyowoyaso vya awo ŵakwiza kuzakarwa na Ŵakalidi, kuzuzga malo agha na vitanda vya awo naŵakoma mu ukali na kutukutwa kwane, ndipo nabisa chisko chane ku msumba uwu chifukwa cha uheni wawo, wakuti:6 ‘Wonani, niwezgerengepo thupi lake na kumupa umoyo uwemi,+ ndipo niŵachizgenge na kuŵavumbulira mtende unandi na unenesko.+7 Niwezgenge ŵanthu ŵa ku Yuda na ku Israyeli awo ŵali kukoleka wuzga,+ niŵazengenge nga umo nkhachitira pakwamba.+8 Niŵatozgenge ku mulandu wose wa zakwananga izo ŵaninangira,+ ndipo niŵagowokerenge mulandu wa zakwananga zawo zose na maubudi ghawo, ivyo ŵanichitira.+9 Iyo waŵenge zina lakuzayira kwa ine, malumbo, na utozi pamaso pa mitundu yose ya charu chapasi iyo yipulikenge vya uwemi wose uwo nkhuŵachitira.+ Ndipo ŵawopenge na kutenthema+ chifukwa cha uwemi wose na mtende ivyo nimuchitirenge.’”+10 “Yehova wakuti: ‘Mu malo agha, gheneagho mukuti ni mayiyi, ghambura munthu na viŵeto, mu misumba ya Yuda na mu misewu ya Yerusalemu ivyo vyawuwa, kwambura munthu panji wakukhalamo panji viŵeto, muzamupulikikwaso11 mazgu ghakuzaya, mazgu ghakusekelera,+ mazgu gha mwenenthengwa na mazgu gha mwali, mazgu gha awo ŵakuti: “Wongani Yehova wa mawumba, chifukwa Yehova ni muwemi.+ Lusungu* lwake lukukhalilira muyirayira!”’+“‘Ŵizenge na sembe za kuwonga mu nyumba ya Yehova,+ pakuti awo ŵakakoleka niŵawezgerenge ku charu ichi, nga umo nkhachitira pakwamba,’ wakuti Yehova.”12 “Yehova wa mawumba wakuti: ‘Mu charu chamayiyi ichi, chambura munthu panji viŵeto, na mu misumba yose, muzamuŵaso malo ghakuti ŵaliska ŵapumuzgengeko viŵeto vyawo.’+13 “‘Mu misumba ya chigaŵa cha mapiri, mu misumba ya mu chidika, mu misumba yakumwera, mu charu cha Benjamini, mu vigaŵa vyakuzingilizga Yerusalemu,+ na misumba ya Yuda,+ miskambo yizamujumphaso kusi kwa mawoko gha uyo wakuyipenda,’ wakuti Yehova.”14 “Yehova wakuti: ‘Wonani, mazuŵa ghakwiza, ndipo nizamufiska layizgo liwemi ilo nayowoya ku nyumba ya Israyeli na nyumba ya Yuda.+15 Mu mazuŵa agho na nyengo iyo, nizamuphukiskira Davide mphukira yaurunji,+ ndipo wazamuchita weruzgi wakunyoloka na urunji mu charu.+16 Mu mazuŵa agho, Yuda wazamuponoskeka,+ Yerusalemu wazamukhala mwakufwasa.+ Ndipo wazamuchemeka kuti: Yehova Ni Urunji Withu.’”+17 “Pakuti Yehova wakuti: ‘Mu mzere wa Davide muzamusoŵapo munthu yayi wakuti wakhale pa chitengo cha nyumba ya Israyeli.+18 Ŵasembe* awo Mbalevi nawo ŵazamusoŵapo munthu yayi wakwimilira pamaso pane kupeleka sembe zakotcha zamsuma, kotcha sembe za vyamuminda, na kupeleka sembe zinyake.’”19 Mazgu gha Yehova ghakizaso kwa Yeremiya kuti:20 “Yehova wakuti: ‘Usange mungaswa phangano lane lakuyowoya vya muhanya na phangano lane lakuyowoya vya usiku, kutondeska muhanya na usiku kwiza pa nyengo yake yakwenelera,+21 apo ndipo ningaswa phangano ilo nili kuchita na muteŵeti wane Davide,+ mwakuti waleke kuŵa na mwana uyo waŵenge themba pa chitengo chake,+ kweniso phangano lane na ŵasembe awo Mbalevi, ŵateŵeti ŵane.+22 Nga umo mawumba ghakuchanya ghangapendekera yayi nanga ni mchenga wa mu nyanja kupimika, ndimo nandaniskirenge mphapu* ya muteŵeti wane Davide na Ŵalevi awo ŵakuniteŵetera.’”23 Mazgu gha Yehova ghakizaso kwa Yeremiya kuti:24 “Kasi undapulike ivyo ŵanthu aŵa ŵakuyowoya kuti: ‘Yehova waluwenge mbumba ziŵiri izo wakasankha’? Ŵanthu ŵane ŵakuŵayuyura, ŵakuŵatoraso nga ni mtundu chara.25 “Yehova wakuti: ‘Nga umo nakhozgera phangano lane lakuyowoya vya muhanya na usiku,+ malango ghakuchanya na charu chapasi,+26 ntheura mphapu ya Yakhobe na ya muteŵeti wane Davide niyisidenge yayi, kuleka kutoramo mu mphapu yake ŵawusi pa ŵana ŵa Abrahamu, Yisake, na Yakhobe. Pakuti niwezgenge ŵakukoleka ŵawo+ na kuŵachitira chitima.’”+


text:
IVYO ŴANYAMATA NA ŴASUNGWANA ŴAKUFUMBA
Kasi Ningachita Wuli Para Nasangana na Masuzgo?
Masuzgo ghakuwira waliyose. Baibolo likuti: “Awo ŵakuluska pa chiphalizgano mbaluŵiro pera chara, panji vinkhara kuluska pa nkhondo, . . . Pakuti nyengo na vyakuchitika vyamabuchi vikuwira wose.” (Mupharazgi 9:11) Ŵachinyamata nawo ŵakusangana na masuzgo. Kasi ŵanyake ŵakachita wuli? Wonani viyelezgero viŵiri ivi.
REBEKAH
Amama na adada nthengwa yikamara apo nkhaŵa na vyaka 14.
Nkhagomezganga yayi kuti amama na adada nthengwa yingamara. Nkhaghanaghananga kuti adada panji ŵakukhumba ŵakhale ŵekha kwa nyengo yichoko waka. Iwo ŵakaŵatemwanga chomene amama, so chifukwa wuli wakukhumba kuŵaleka? Chifukwa wuli nane ŵakunileka?
Vikanisuzganga kuphalira waliyose ivyo vikachitika. Nkhakhumbangaso yayi kughanaghanira nkhani iyi. Nkhakwiya chomene nangauli namwene nkhamanyanga yayi. Nkhamba kusuzgika chomene maghanoghano kweniso nkhatondekanga kugona.
Amama ŵakafwa na kansa apo nkhaŵa na vyaka 19. Tikatemwananga chomene.
Nthengwa ya amama na adada yikati yamara vikaniŵinya, kweni icho chikaniŵinya chomene ni nyifwa ya amama. Nichali kukumbuka nyifwa iyi. Pasono ndipo nkhutondekerathu kugona, nkhwenjerwa chomene.
Nangauli nkhakumana na masuzgo agha, kweni nkhasanga vinthu vinandi ivyo vikanovwira. Mwachiyelezgero, lemba la Zintharika 18:1 likutichenjezga kuti tileke kujipatura ku ŵanyithu. So nkhalondezga ivyo vesi ili likuyowoya.
Pakuŵa yumoza wa Ŵakaboni ŵa Yehova, nkhuŵerenga mabuku ghithu ghakulongosora Baibolo. Mabuku agha ngakukhozga chomene. Buku la Mayankho a Zimene Achinyamata Amafunsa, likanovwira nthengwa ya amama na adada yikati yamara, chomenechomene mutu wakuti, “Kodi Ndingasangalale Ngakhale Kuti Ndikuleredwa ndi Bambo Kapena Mayi Okha? mu Buku Lachiwiri.
Lemba la Mateyu 6:25-34 nkhulitemwa chomene chifukwa likunovwira para nkhwenjerwa. Mu vesi 27, Yesu wakafumba kuti: “Ni njani wa imwe uyo chifukwa cha kwenjerwa wangasazgirako ora * limoza ku umoyo wake?”
Tose viheni vikutiwira, kweni nkhasambirako kwa amama kuti chakuzirwa chomene ni umo ukuchitira na suzgo ilo. Iwo ŵakajumpha mu vinandi chomene. Kumara kwa nthengwa, kweniso kulwara matenda ghakuru agho ghakaŵatolera ku nyifwa. Nangauli ŵakakumana na vyose ivi, ŵakagongowa yayi. Ŵakalutilira kugomezgeka kwa Chiuta m’paka pa nyifwa yawo. Nizamuluwa yayi vyose ivyo ŵali kunisambizga vya Yehova.
Vyakuti ughanaghanirepo: Kasi kuŵerenga Baibolo na mabuku ghakulongosora Baibolo vingakovwira wuli para wakumana na masuzgo?—Salimo 94:19.
CORDELL
Apo nkhaŵa na vyaka 17, adada ŵakafwa nkhuwona na maso. Vikaniŵinya chomene.
Nkhagomezga yayi kuti adada ŵafwa nadi. Apo ŵakaŵabenekeleranga na salu, nkhagomezga yayi kuti ŵakaŵa adada. Mu mtima nkhati, ‘Ŵawukenge namachero.’ Mahara ghakanimalira.
Tose mu banja lithu ndise Ŵakaboni ŵa Yehova, ndipo adada ŵati ŵafwa mpingo withu ukatovwira chomene. Ŵakatipa chakurya, ŵakakhala nase, kweniso ŵakatovwira pa nyengo yakusuzga iyi. Ŵakatovwira kwa nyengo yitali. Chitemwa icho Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakatilongora pa nyengo iyi, mbukaboni wakuti Mbakhristu ŵaunenesko nadi.—Yohane 13:35.
Lemba la 2 Ŵakorinte 4:17, 18 likanikhozga chomene. Lemba ili likuti: “Nangauli suzgo njakanyengo na yakupepuka, yikutipa uchindami ukuru chomene ndipo ngwamuyirayira. Pakuti tikulaŵiska pa vinthu vyakuwoneka yayi, kweni pa vinthu vyambura kuwoneka. Chifukwa vinthu vyakuwoneka ni vya kanyengo, kweni vinthu vyambura kuwoneka ni vyamuyirayira.”
Vesi 18 likanovwira chomene. Nyifwa ya adada njakanyengo, kweni ivyo Chiuta walayizga munthazi ni vyamuyirayira. Adada ŵakati ŵafwa, nkhamba kughanaghanira chomene ivyo nkhachitanga na kusintha vinthu vinyake ivyo nkhakhumbanga kuchita.
Vyakuti ughanaghanirepo: Kasi masuzgo agho ukukumana nagho ghangakovwira wuli kusintha vinthu vinyake?—1 Yohane 2:17.
^ ndime 14 Mazgu gheneko, “mkono.”


text:
Kanani Maŵanaŵanu nga Ŵanthu a Mucharu Ichi
‘Phweriyani kuti munthu weyosi waleki kukukoni ukapolu mwakugwiriskiya ntchitu zeru za ŵanthu kweniso uryarya waŵakaŵaka . . . wa charu.’—AKO. 2:8.
1. Kumbi ndi ulongozgi nuwu wo Paulo wangulembe Akhristu a ku Kolose? (Wonani chithuzi cho che pachanya.)
VIWONEKA kuti wakutumika Paulo wanguŵalembe kalata Akhristu a ku Kolose, pa nyengu yakwamba yo wenga mujeri ku Roma pamwenga cha m’ma 60-61 C.E. Iyu wanguŵakambiya kuti ‘avwisengi vinthu vauzimu.’ (Ako. 1:9) Paulo wangukamba kuti: “Ndikamba venivi kuti paŵevi munthu wakukulandizgani ndi mazu ngakukopa. Phweriyani kuti munthu weyosi waleki kukukoni ukapolu mwakugwiriskiya ntchitu zeru za ŵanthu kweniso uryarya waŵakaŵaka mwakukoliyana ndi mudawuku wa ŵanthu, ndipuso fundu zipusu zo charu chitende, mwakukoliyana ndi Khristu cha.” (Ako. 2:4, 8) Paulo wangulutirizga kukonkhoska chifukwa cho fundu zinyaki zo ŵanthu agwiriskiyanga ntchitu zenga ziheni ndipuso chifukwa cho maŵanaŵanu nga ŵanthu a mucharu ichi ngawonekanga nge ngamampha ku ŵanthu ambula kufikapu. Mwakuyeruzgiyapu, maŵanaŵanu yanga ngachitisanga kuti munthu wajiwonengi kuti ngwazeru kweniso ngwapachanya kuluska anyaki. Kalata iyi yingulembeka kuti yiwovyi abali kuti aleki kuja ndi maŵanaŵanu ngenanga ndipuso mijalidu yiheni.—Ako. 2:16, 17, 23.
2. Ntchifukwa wuli tikambisanengi vinthu vo ŵanthu a mucharu ichi aŵanaŵana?
2 Vo ŵanthu a mucharu ichi aŵanaŵana vilongo kuti yiwu akana pamwenga ayuyuwa ulongozgi waku Yehova. Ivi vingachitisa kuti chivwanu chidu chiyambi kumala kamanakamana. Mazuŵa nganu, tosi tingangathaŵa cha maŵanaŵanu nga ŵanthu a mucharu ichi chifukwa tingangavwisiya kuziya pa TV, pa Intaneti, ku ntchitu pamwenga kusukulu. Munkhani iyi, tikambisanengi vo tingachita kuti nasi tileki kutoliyaku maŵanaŵanu ngenanga. Tikambisanengi vinthu vinkhondi vo ŵanthu a mucharu ichi aŵanaŵana ndipuso mo tingaleke kutoliyaku maŵanaŵanu ngawu.
KUMBI TIKHUMBIKA KUGOMEZGA KUTI KWE CHIUTA?
3. Kumbi ŵanthu anandi ŵe ndi maŵanaŵanu wuli, nanga ntchifukwa wuli?
3 “Ndingaja munthu wamampha kwambula kugomezga kuti kwe Chiuta.” Muvyaru vinandi ntchachilendu cha kuvwa ŵanthu achikamba kuti kulivi Chiuta ndipuso alivi chisopa. Panyaki yiwu afufuza ukongwa cha kuti aziŵi asani kwe Chiuta kweni akondwa kuti ŵe ndi wanangwa wakuchita chechosi cho angakhumba. (Ŵerengani Sumu 10:4.) Anyaki angajiwona nge mbazeru asani akamba kuti, “Ndingalondo fundu zamampha chinanga kuti ndigomezga kuti kulivi Chiuta.”
4. Kumbi tingamuwovya wuli munthu yo wakamba kuti kulivi Mulengi?
4 Kumbi vo ŵanthu akamba kuti kulivi Mulengi vauneneska? Ŵanthu wo akhumba kuziŵa asani vinthu vamoyu vikuchita kulengeka pamwenga cha, angatimbanyizgika asani angathemba asayansi. Kweni nkhwambula kusuzga kuti munthu waziŵi uneneska pa nkhani iyi. Asani nyumba yichita kuzengeka ndi munthu kwe wuli vinthu vamoyu! Chinanga ndi timaselu ta tinthu timanatimana ukongwa tamoyu, tikupangika mwakuziziswa ukongwa kuphara nyumba yeyosi. Ve viyo chifukwa maselu ngapanga maselu nganyaki penipo nyumba yingachita cha venivi. Maselu ngenanga ngasunga uthenga ndipu ngagwiriskiya ntchitu uthenga wenuwu pakupanga maselu nganyaki. Kumbi yo wakupanga maselu ngenanga ndiyani? Bayibolu limuka kuti: ‘Nyumba yeyosi ye ndi yo wakuyizenga, kweni Chiuta ndiyu wakuzenga vinthu vosi.’—Ahe. 3:4.
5. Kumbi tingamukambiyanji munthu yo waŵanaŵana kuti wangaziŵa cho ntchamampha chinanga kuti wagomezga kuti kulivi Chiuta?
5 Kumbi tingamukambiyanji munthu yo waŵanaŵana kuti wangaziŵa cho ntchamampha chinanga kuti wagomezga kuti kulivi Chiuta? Mazu ngaku Chiuta ngalongo kuti ŵanthu wo agomezga kuti kulivi Chiuta angaja ndi mijalidu yamampha. (Aro. 2:14, 15) Mwakuyeruzgiyapu, yiwu angatumbika apapi ŵawu ndipuso kuŵayanja. Chinanga kuti ve viyo, munthu yo wakana kuti kwe Chiuta wangatondeka kusankha umampha vinthu chifukwa wakana Mulengi yo wapereka fundu zo zingamuwovya kuziŵa chamampha ndi chiheni. (Yesa. 33:22) Ŵanthu anandi mazuŵa nganu, azomerezga kuti tikhumbika Chiuta kuti watiwovyi chifukwa cha vinthu viheni vo vichitika pacharu chapasi. (Ŵerengani Yeremiya 10:23.) Mwaviyo, tikhumbika cha kuŵanaŵana kuti munthu wangaziŵa cho ntchamampha kwambula kugomezga kuti kwe Chiuta ndi kuvwiya fundu zaki.—Sumu 146:3.
KUMBI TIKHUMBIKA KUJA MU CHISOPA?
6. Kumbi ŵanthu anandi atichiwona wuli chisopa?
6 “Ndingakondwa chinanga kuti ndingaleka kuja muchisopa.” Ŵanthu anandi aŵanaŵana viyo chifukwa awona kuti chisopa chitiŵakondwesa cha ndipuso chingaŵawovya cha. Visopa vinyaki vichitisa ŵanthu kuti aleki kwanja Chiuta chifukwa visambiza kuti ŵanthu atufya ku motu, aperekengi chatchumi kweniso vichitiya vinthu limoza ndi a ndali. Ndichu chifukwa chaki ŵanthu anandi awona kuti angaja mwakukondwa kwambula kuja muchisopa. Yiwu angakamba kuti, “Nditanja Chiuta kweni ndikhumba cha kuja membala wachisopa chechosi.”
7. Kumbi kusopa kwa uneneska kutovya wuli kuti abali ndi azichi akondwengi?
7 Kumbi mbuneneska kuti munthu wangaja nadi mwakukondwa kwambula kuja muchisopa? Mbuneneska kuti munthu wangaja ndi likondwa asani we muchisopa chaboza cha kweni palivi munthu yo wangaja ndi likondwa lenechu asani ndi mubwezi waku Yehova cha yo ndi “Chiuta walikondwa.” (1 Timo. 1:11) Chechosi cho Chiuta wachita chitovya ŵanthu. Ateŵeti ŵaki akondwa chifukwa aŵika maŵanaŵanu pakovya anyawu. (Machi. 20:35) Mwakuyeruzgiyapu, ŵanaŵaniyani mo kusopa kwa uneneska kutovye mabanja kuti ngakondwengi. Kusopa kwa uneneska kutitisambiza kuti titumbikengi yo tikutorana nayu, tiwonengi kuti malayizgu ngidu nga nthengwa ngakupaturika, tingachitanga chigololu cha, tilerengi ŵana kuti ajengi ndi ulemu ndipuso kuti tiyanjengi ŵanthu a mubanja lidu. Kusopa kwa uneneska kungachitiska kuti ŵanthu akoliyanengi, abali ndi azichi ajengi mwakukondwa mumpingu kweniso pacharu chosi chapasi.—Ŵerengani Yesaya 65:13, 14.
8. Kumbi lemba la Mateyu 5:3 lingatiwovya wuli pakukambisana ndi munthu fumbu lakuti, Ntchinthu wuli cho chichitiska kuti munthu wakondwengi?
8 Kumbi tingachita wuli kuti tileki kuja ndi maŵanaŵanu ngakuti munthu wangaja ndi likondwa kwambula kuteŵete Chiuta? Ŵanaŵaniyani fumbu ili: Ntchinthu wuli cho chichitiska kuti munthu wakondwengi? Anyaki akondwa chifukwa cha ntchitu yo agwira, masaza ngo achita pamwenga vinthu vinyaki vo atanja kuchita. Anyaki akondwa asani aphwere banja lawu pamwenga mabwezi ngawu. Vinthu vosi venivi vingachitisa kuti munthu wakondwengi kweni pe chinthu chikulu cho chichitiska kuti tije ndi likondwa lambula kumala. Mwakupambana ndi nyama, te ndi mwaŵi wakuti tingamuziŵa Mulengi ndi kumuteŵete mwakugomezgeka. Tikulengeka mu nthowa yakuti tikondwengi asani titimuteŵete. (Ŵerengani Mateyu 5:3.) Mwakuyeruzgiyapu, ateŵeti aku Yehova a uneneska, akondwa ndipuso achiskika asani awungana kuti amusopi. (Sumu 133:1) Yiwu akondwa so chifukwa mbakukoliyana pacharu chosi, ŵe ndi mijalidu yamampha ndipuso alindizga vinthu vamampha vo vichitikengi kunthazi.
KUMBI TIKHUMBIKA FUNDU ZA MIJALIDU YAMAMPHA?
9. (a) Kumbi ŵanthu mucharu ichi ŵe ndi maŵanaŵanu wuli pa nkhani yakugonana? (b) Ntchifukwa wuli Mazu ngaku Chiuta ngakanizga kugonana ndi munthu yo mukutorana nayu cha?
9 “Ntchifukwa wuli kugonana ndi munthu yo ukutorana nayu cha nkhwakukanizgika?” Ŵanthu angakamba kuti: “Munthu ukhumbika kuti ukondwengi ndi umoyu. Ntchifukwa wuli akanizga kugonana ndi munthu yo ukutorana nayu cha?” Maŵanaŵanu ngakuti Akhristu azomerezgengi ureŵi ngaheni. Ntchifukwa wuli? Mazu ngaku Chiuta ngakanizga ureŵi. * (Ŵerengani 1 Atesalonika 4:3-8.) Yehova ngwakwenere kutipangiya marangu chifukwa ndiyu wakutilenga. Iyu wakamba kuti munthurumi ndi munthukazi wo akutorana ndiwu azomerezgeka kugonana. Chiuta watitipasa marangu chifukwa watitiyanja ndipu marangu ngenanga ngatitiwovya. Ŵanthu wo avwiya marangu yanga mumabanja ngawu atanjana, atumbikana ndipuso aja mwakuvikilirika. Asani tileke dala kuvwiya dangu laku Chiuta, iyu wakondwa cha.—Ahe. 13:4.
10. Kumbi Mkhristu wangachita wuli kuti waleki kuchita ureŵi?
10 Mazu ngaku Chiuta ngatitisambiza vo tingachita kuti tileki kuchita ureŵi. Chinthu chimoza chakukhumbika cho tingachita, nkhuphwere ndi vo tiwona. Yesu wanguti: “Weyosi yo walutirizga kulereska munthukazi mwakumukhumbira, wachita nayu kali chigololu mumtima mwaki. Sonu asani jisu laku lakumaryi litikuguŵiska, ulikolowo ndi kulitaya.” (Mate. 5:28, 29) Mwaviyo, Mkhristu wakhumbika cha kuwonere vinthu vakusikuwa pamwenga kuvwisiya sumu zo zikamba va kugonana. Wakutumika Paulo wangulembe Akhristu anyaki kuti: “Chitiskani viŵalu va liŵavu linu vo ve pacharu chapasi kuja vakufwa ku malusu ngaheni ngakugonana.” (Ako. 3:5) Tikhumbika so kuphwere ndi vo tiŵanaŵana kweniso vo tilongoro.—Aefe. 5:3-5.
KUMBI TIKHUMBIKA KUSANIYA NTCHITU YAPACHANYA?
11. Ntchifukwa wuli tingaja ndi maŵanaŵanu ngakuti tisaniyi ntchitu yapachanya?
11 “Kuja pa Ntchitu yapachanya kungachitisa munthu kuja ndi likondwa.” Ŵanthu anandi angatichiska kuti tisaniyi ntchitu yapachanya. Mungaŵanaŵana kuti asani mungasaniya ntchitu ya viyo mutchukengi, mujengi ndi mazaza ndipuso mukhupukengi. Chifukwa chakuti ŵanthu anandi awona kuti kuja pa ntchitu yapachanya nkhwakukhumbika ukongwa pa umoyu wa munthu, Mkhristu nayu wangaja ndi maŵanaŵanu ngenanga.
12. Kumbi kusaniya ntchitu yapachanya ndiku kungachitisa munthu kuja mwakukondwa?
12 Kumbi mbuneneska kuti kusaniya ntchitu ya pachanya kungachitisa munthu kuja ndi mazaza, kutchuka ndipuso kuja ndi umoyu walikondwa? Awa. Titenere kukumbuka kuti mtima wakukhumba kulamuliya anyidu ndipuso kuti ŵanthu atikhumbirengi ndi maŵanaŵanu ngakutuliya kwaku Satana kweni iyu ngwakukondwa cha ndipu we ndi ukali. (Mate. 4:8, 9; Chivu. 12:12) Likondwa lo tisaniya chifukwa chakuti te pa ntchitu lingayanana cha ndi likondwa lo munthu watuŵa nalu chifukwa chakuwovya ŵanthu kuti ayanduwengi ndi zeru zaku Chiuta ndipu kunthazi azisaniyi umoyu wamuyaya. Kusazgiyapu yapa, charu ichi chichitiska kuti ŵanthu achitengi vinthu mwamaphara, achitiyanengi nkhaza, sanji ndipu pa umaliru paki asanirika kuti ‘atchimbizga mphepu.’—Waku. 4:4.
13. (a) Kumbi tikhumbika kukumbukanji pa nkhani ya kusaniya ntchitu yapachanya? (b) Mwakukoliyana ndi kalata yo Paulo wangulembe Akhristu a ku Tesalonika, ntchinthu wuli cho chingumukondwesa ukongwa?
13 Mbuneneska kuti tikhumbika kujisaniriya vinthu pa umoyu ndipu palivi suzgu kusankha ntchitu yo titanja. Kweni tikhumbika cha kuti ntchitu ndiyu yijengi pamalu ngakwamba pa umoyu widu. Yesu wangukamba kuti: “Palivi munthu yo wangateŵete mabwana ngaŵi, chifukwa watinkhengi yumoza ndi kwanja munyaki, pamwenga wagomezgekengi ku yumoza ndi kunyoza munyaki. Mungaja cha kapolu waku Chiuta ndipuso kapolu wa Chuma pa nyengu yimoza.” (Mate. 6:24) Asani tidanjizga kuteŵete Yehova ndi kusambiza anyidu Mazu ngaki, tikondwa ukongwa. Ivi vingumuchitikiyapu wakutumika Paulo. Po wenga munyamata, wakhumbanga kusaniya ntchitu yapachanya kweni wangusaniya likondwa leneku wati wayamba kusambiza ŵanthu kuti aje akusambira aku Yesu ndi kuwona mo asinthiyanga asani ŵavwa uthenga waku Chiuta. (Ŵerengani 1 Atesalonika 2:13, 19, 20.) Palivi ntchitu yakukondwesa nge yeniyi.
KUMBI TINGANGAMALISA MASUZGU NGO ŴANTHU AKUMANA NANGU?
14. Ntchifukwa wuli fundu yakuti ŵanthu angamalisa masuzgu ngawu yiwoneka kuti njamampha ku ŵanthu anandi?
14 “Ŵanthu angamalisa ŵija masuzgu.” Fundu iyi yingawoneka nge kuti njamampha ku ŵanthu anandi penipo cha. Chifukwa wuli? Asani fundu iyi yenga ya uneneska ndikuti ŵanthu atingi akhumbikiyengi ulongozgi waku Chiuta cha ndipuso atingi achitengi chechosi cho chaŵakondwesa. Ŵanthu angagomezga fundu yeniyi chifukwa chakuti kafukufuku yo ŵanthu anyaki anguchita walongo kuti nkhondu, kuleka kuvwiya marangu, matenda ndi ukavu sonu vimana kuluska kali. Kafukufuku munyaki wakukamba kuti: “Ŵanthu akhumba kuti asinthi charu kuti chije chamampha ndichu chifukwa chaki vinthu ve umamphaku.” Kumbi fundu iyi yilongo kuti ŵanthu aziŵa mo angamalisiya masuzgu ngo ngaŵapu kwa nyengu yitali viyo? Kuti timuki fumbu ili, tiyeni tikambisani masuzgu ngenanga.
15. Kumbi ndi fundu nizi zo zilongo kuti ŵanthu asuzgika ukongwa?
15 Nkhondu: Pa nkhondu ziŵi zo zinguchitika pacharu chosi chapasi, ŵanthu akukwana 60 miliyoni pamwenga kujumpha akufwa. Nkhondu Yachiŵi ya Pacharu Chosi yati yamala, ŵanthu akuleka cha kuchita nkhondu. Kufika mu 2015, ŵanthu kujumpha 65 miliyoni anguthaŵa munyumba zawu chifukwa cha nkhondu pamwenga kutombozgeka. Muchaka cha 2015 pe, ŵanthu pafupifupi 12.4 miliyoni ŵengavi pakuja. Kuleka kuvwiya marangu: Chinanga kuti muvigaŵa vinyaki ŵanthu atesesa kuvwiya marangu pa vinthu vinyaki kweni pa vinthu nge kuba pa intaneti, nkhaza za mubanja ndipuso uchigaŵenga viluta panthazi ukongwa. Kusazgiyapu pa fundu iyi, ŵanthu anandi awona kuti chinyengu chafika paheni ukongwa pacharu chapasi. Ŵanthu atondeka kumalisa vinthu venivi. Matenda: Mbuneneska kuti ŵanthu asaniya munkhwala wa matenda nganyaki. Kweni kafukufuku yo wanguchitika mu 2013, walongo kuti chaka chechosi ŵanthu 9 miliyoni a vyaka va m’ma 60 atufwa ndi matenda nga mtima, kufwa viŵalu, kansa, befu ndi matenda nga shuga. Ukavu: Mwakukoliyana ndi vo Banki ya Pacharu Chosi yikukamba, mu 1990 ku Africa kwenga ŵanthu akukwana 280 miliyoni wo asuzgikanga ukongwa chifukwa cha ukavu kweni mu 2012, chiŵerengeru ichi chingukwera kufika pa 330 miliyoni.
16. (a) Ntchifukwa wuli Ufumu waku Chiuta ndiwu pe ungamaliska masuzgu? (b) Kumbi ndi vitumbiku nivi vo Yesaya ndipuso yo wakulembaku Sumu wangukamba kuti Ufumu waku Chiuta uzisengi?
16 Mawupu nga za chuma ndi nga ndali ngalongozgeka ndi ŵanthu ambunu. Vichita kuwoneke limu kuti mawupu ngenanga ngangamalisa cha nkhondu, matenda, ukavu ndipuso ngangaŵawovya cha ŵanthu kuti avwiyengi marangu. Kweni ndi Ufumu waku Chiuta pe wo ungachita ivi. Ŵanaŵaniyani vo Yehova wazamuchitiya ŵanthu. Nkhondu: Ufumu waku Chiuta wazamutuzgapu vinthu vo vitambisa nkhondu. Vinthu venivi ndi mbunu, chinyengu, kwanja ukongwa charu, chisopa cha boza ndipuso Satana. (Sumu 46:8, 9) Kuleka kuvwiya marangu: Ufumu waku Chiuta ukwamba kali kusambiza ŵanthu mamiliyoni kuti ayanjanengi ndipuso agomezganengi. Maboma ngangachita cha venivi. (Yesa. 11:9) Matenda: Yehova wazamutumbika ŵanthu ndipu azamuja ndi liŵavu la nthazi. (Yesa. 35:5, 6) Ukavu: Yehova wazamutuzgapu ukavu ndipu wazamuchitiska ŵanthu ŵaki kuja ndi umoyu walikondwa ndipuso ubwezi wamampha ndi iyu vo viphara chuma.—Sumu 72:12, 13.
“MUZIŴI MO MUNGAMUKIYA”
17. Kumbi mungachita wuli kuti muleki kuŵanaŵana nge ŵanthu a mucharu ichi?
17 Asani mwavwa fundu yinyaki yo yipambana ndi vo mugomezga, mutenere kufufuza vo Mazu ngaku Chiuta ngakamba pa nkhani yo kweniso kambiskanani ndi Mkhristu yo waziŵa vinandi. Ŵanaŵaniyani chifukwa cho ŵanthu atanjiya fundu yo, chifukwa cho mutenere cha kugomezge fundu yeniyo ndipuso mo mungayikaniya. Tosi tingajivikiliya ku maŵanaŵanu nga mucharu ichi mwakuvwiya ulongozgi wo Paulo wangukambiya mpingu wa ku Kolose. Iyu wanguti: ‘Lutirizgani kwenda mwazeru ku ŵanthu akubwalu. . . . Ziŵani mo mungamukiya munthu weyosi.’—Ako. 4:5, 6.
^ ndimi 9 Ŵanthu anandi aziŵa cha kuti mu Mabayibolu nganyaki mazu ngo nge pa Yohane 7:53–8:11, akuchita kusazgiyaku chifukwa mumipukutu yakwambiriya mwengavi. Chifukwa cha mavesi yanga, anyaki aja ndi maŵanaŵanu ngaheni ngakuti munthu yo wechendachitepu ubudi ndiyu watenere kuyeruzga munthu yo wachita chigololu. Kweni dangu lo Chiuta wangukambiya Ayisirayeli, lakambanga kuti: “Asani munthurumi wasanirika kuti wagonana ndi muwolu wamweni, wosi ŵaŵi atenere kubayika.”—Mara. 22:22.