text:
MUTU 8
Kumbi Ufumu Waku Chiuta Nchinthu Wuli?
Kumbi Bayibolo likambanji pa nkhani ya Ufumu waku Chiuta?
Kumbi Ufumu waku Chiuta wazamuchitanji?
Kumbi Ufumu wazamuchitiska zukwanji kuti khumbu laku Chiuta lichitiki pacharu?
ŴANTHU mamiliyoni nganandi pacharu chosi chapasi atiliziŵa umampha rombu lo anandi atilidana kuti Rombu la Awuskefwi, pamwenga la Ambuya. Mazina yanga ngakamba za rombu lakuziŵika ukongwa lo Yesu Khristu wangukamba nge chakuyeruzgiyapu. Fundu za mu rombu ili zakuzirwa ukongwa, ndipu kuŵanaŵaniya fundu zitatu zakwamba za murombu lenili, kukuwovyeningi kusambira vinandi vakukwaskana ndi vo Bayibolo lisambiza weniukongwa.
2 Kukwamba kwa rombu lakuyeruzgiyapu ili, Yesu wangulunguchizga ŵanthu wo amuvwisiyanga kuti: “Imwi rombani viyo: ‘Auskefwi mwaŵakuchanya, lipaturiki zina linu. Ufumu winu uzi. Khumbu linu lichitiki, panupasi nge ndiko kuchanya.’” (Mateyu 6:9-13) Kumbi mapemphu ngatatu yanga ngang’anamuwanji?
3 Tasambira kali vinandi vakukwaskana ndi zina laku Chiuta lakuti Yehova. Ndipu takambiskana so chilatu chaku Chiuta, vo wachita ndipuso vo wazamuchitiya mtundu wa ŵanthu. Sonu kumbi Yesu wang’anamuwanganji po wangutikambiya kuti tirombengi kuti: “Ufumu winu uzi”? Kumbi Ufumu waku Chiuta nchinthu wuli? Kumbi kuza kwa Ufumuwu uwu kwazamutozga wuli zina laku Chiuta? Nanga kumbi kuza kwa Ufumu uwu kukolerana wuli ndi kuchitika kwa khumbu laku Chiuta?
UFUMU WAKU CHIUTA NCHINTHU WULI?
4 Ufumu waku Chiuta ndi boma lo likujalikiskika ndi Yehova Chiuta, lo le ndi Fumu yo iyu wakuyisankha. Kumbi Fumu ya Ufumu waku Chiuta ndiyani? Ndi Yesu Khristu. Pakuti Yesu ndiyu Fumu, iyu ndi mura kuruska mafumu ngosi ngaumunthu ndipu wadanika kuti “Karonga yo wa ŵakaronga, ndi mweneku wa ŵakweni.” (1 Timote 6:15) Iyu we ndi nthazi zakuchitiya vinthu vamampha kuphara fumu yeyosi yaumunthu, chinanga ndi fumu yo ŵanthu atiyiwona kuti njamampha.
5 Kumbi Ufumu waku Chiuta wamuwusiya nunkhu? Chamampha, kumbi tingati Yesu wepani? Mukumbuka kuti tingusambira kuti wangubayika ndi kupayikika pa chimiti, pavuli paki wanguyuskika. Pati pajumpha mazuŵa ngamanavi, wangukwera kuchanya. (Machitidu 2:33) Chifukwa chakuti Ufumu waku Chiuta we kuchanya, Bayibolo litiwudana kuti “Ufumu waki wakuchanya.” (2 Timote 4:18) Chinanga kuti Ufumu waku Chiuta we kuchanya, wazamuwusa pacharu.—Chivumbuzi 11:15.
6 Kumbi nchinthu wuli cho chichitiska kuti Yesu waje Fumu yamampha ukongwa? Chifukwa chimoza nchakuti iyu wazamukufwa cha. Mwakupambana ndi mafumu ngaumunthu, Bayibolo likamba kuti Yesu ndi “Mweniyo yija we ndi uwuranyifwa wakuja mu ukweru wambura maŵandikika.” (1 Timote 6:16) Ivi ving’anamuwa kuti vamampha vosi vo Yesu wazamuchita vazamumala cha. Ndipu iyu wazamuchita vinthu vikulu ndipuso vamampha.
7 Aŵanaŵaniyani uchimi wa m’Bayibolo wakukwaskana ndi Yesu uwu: “Ndipu Mzimu wa Ambuya [Yehova] ukajanga paku iyu, mzimu wa chinjeru ndi wakuwamu, mzimu wa fundu ndi nthazi, mzimu wa zeru ndi wa chopu cha Ambuya. Ndipu kukankhaŵiya kwaki kwazamkuŵa ku kopa Ambuya. Kuti weruzgengi ndi cho masu ngaki ngawona cha, pamwenga kudumuwa ndi cho makutu ngaki ngavwa cha; kweni mu urunji wakeruzganga ŵasauchi, ndi kudumuwa ndi mwenera [m’malu mwa ŵanthu] ŵakuzika ŵacharu chapasi.” (Yesaya 11:2-4) Mazu yanga ngalongo kuti Yesu wazamuja Fumu yirunji ndipuso yalisungu ku ŵanthu a pacharu chapasi. Kumbi mungayanja cha kuja ndi fumu yangeti iyi?
8 Fundu yinyaki yakukwaskana ndi Ufumu waku Chiuta njakuti: Yesu wazamuwusa yija cha. Pe ŵanthu wo wazamuwusa nawu. Mwakuyeruzgiyapu, wakutumika Paulo wangukambiya Timote kuti: “Asani tikunthiyapu, tiusiyengi pamoza nayu.” (2 Timote 2:12) Paulo, Timote ndipuso ŵanthu anyaki akugomezgeka wo akusankhika ndi Chiuta azamuwusa limoza ndi Yesu mu Ufumu wakuchanya. Kumbi mbalinga wo ŵe ndi mwaŵi wapade uwu?
9 Nge mo tinguwone mu Mutu 7 wa buku ili, mu chiwona cho wakutumika Yohane wangulongoleka, wanguwona “Mwana-mbereri [Yesu Khristu] wanguma pa phiri Zioni, [malu ngaki nga ufumu nga kuchanya] ndipu pamoza nayu penga vikwi machumi pe chumi ndi machumi nganayi ndi vinayi (144,000) wo ŵenga ndi zina laki, ndi zina la Awiski, lakulembeka pa mphumi zawu.” Kumbi a 144,000 mbayani? Yohane wangukamba kuti: “Yaŵa mbeniwo ŵarondo Mwana-mbereri yo kweniko kosi watiya. Yaŵa mbeniwo ŵakuwomboleka mu ŵanthu, kuŵa mruwuku [pamwenga vipasu vakwamba] kwaku Chiuta ndi ku Mwana-mbereri yo.” (Chivumbuzi 14:1, 4) Ŵanthu yaŵa mbakulondo Yesu Khristu akugomezgeka wo akusankhika mwapade kuti akawusi nayu pamoza kuchanya. Asani ayuskikiya ku umoyu wa kuchanya, yiwu ‘ŵakawusanga nge mafumu panupasi.’ (Chivumbuzi 5:10) Kwambiya mu nyengu ya akutumika, Chiuta waja wachisankha Akhristu akugomezgeka kuti akwaniski nambala ya 144,000.
10 Kusankha a 144,000 kuti akawusi mtundu wa ŵanthu limoza ndi Yesu, kulongo chanju chikulu. Chifukwa chaki nchakuti Yesu waziŵa umampha ukongwa masuzgu ngo ŵanthu akumana nangu. Paulo wangukamba kuti “te nayu cha mzukuru Mura [wasembi mura] wambura nthazi kuvwiyapu nasi mu maunthomboru ngidu, kweni yo weseka mwaku vosi kwakulingana nasi, kweni kwambura vilakwa.” (Ŵahebere 4:15; 5:8) Nawuso ŵanthu wo wazamuwusa nawu mbakuti akukumanapu ndi masuzgu ndipuso angukunthiyapu. Kweniso yiwu alimbana ndi kuleka kufikapu ndipuso akunthiyapu mitundu yakupambanapambana ya matenda. Vambula kukayikiska kuti yiwu azamuvwisa masuzgu ngosi ngo ŵanthu akumana nangu.
KUMBI UFUMU WAKU CHIUTA WAZAMUCHITANJI?
11 Yesu wati wakamba kuti titenere kuromba kuti Ufumu waku Chiuta uzi, wangukamba kuti titenere so kurombe khumbu laku Chiuta kuti lichitiki “panupasi nge ndiko kuchanya.” Chiuta we kuchanya ndipu angelu ŵaki akugomezgeka aja achichita khumbu laki kuchanya kweniko. Kweni mu Mutu 3, tingusambira kuti mungelu muheni wanguleka kuchita khumbu laku Chiuta ndipu wanguchitiska kuti Adamu ndi Eva abudi. Mu Mutu 10, tazamusambira vinandi vo Bayibolo lisambiza vakukwaskana ndi mungelu muheni yo wadanika kuti Satana Diabolo. Satana ndi angelu wo angusankha kumulondo, wo adanika kuti viŵanda, anguzomerezgeka kuja kuchanya kwa kanyengu kamanavi. Ndichu chifukwa chaki ndi wosi cha panyengu iyi wo achitanga khumbu laku Chiuta kuchanya. Ivi vatingi visinthengi panyengu yo Ufumu waku Chiuta watingi uziyambiyengi kuwusa. Fumu yifya yakuŵikika, Yesu Khristu, yazirwanga nkhondu ndi Satana.—Chivumbuzi 12:7-9.
12 Mazu nga uchimi yanga ngakonkhoska vo vazamuchitika kuti: “Ndinguvwa mazu ngakuru kuchanya, ngakuti, ‘Sonu waŵapu utaski, ndi nthazi, ndi ufumu waku Chiuta widu, ndi mtufu waku Kristu waki: pakuti waponyeka pasi wakutundula yo wa ŵabali ŵidu, mweniyo watuŵatundula paurongu paku Chiuta widu msana ndi usiku.’” (Chivumbuzi 12:10) Kumbi mwaviwona vakuchitika viŵi vakuzirwa vo vikhonkhoskeka mu vesi ili? Chakwamba, Ufumu waku Chiuta wakuwusika ndi Yesu Khristu utamba kuwusa. Chachiŵi, Satana waponyeka pacharu chapasi kutuwa kuchanya.
13 Kumbi chakutuwapu cha vakuchitika viŵi ivi nchinthu wuli? Pakukamba za vo vinguchitika kuchanya tiŵerenga kuti: “Kondwereni pachifukwa chenichi, mwa machanya imwi, ndi mwaŵakuja mwenimo!” Angelu akugomezgeka akondwa nadi kuchanya chifukwa chakuti Satana ndi viŵanda vaki akutuwaku ndipu weyosi yo we kuchanya wateŵete Yehova Chiuta mwakugomezgeka. Kuchanya kwe wanangwa pe ndi kuvwanana. Khumbu laku Chiuta lichitika kuchanya.
14 Nanga nchinthu wuli cho chinguchitikiya charu chapasi? Bayibolo likamba kuti: “Owe, [soka] charu ndi nyanja; pakuti diabolo yo wasikiya kwaku imwi, wakuŵa ndi kandundu kakuru, pakuziŵa kuti nyengu yaki njimanavi.” (Chivumbuzi 12:12) Satana ngwakukwiya ukongwa chifukwa chakuti wakudikiskika kuchanya kweniso chifukwa chakuti we ndi kanyengu kamanavi. Chifukwa chakukwiya, iyu wachitiska kuti pacharu paŵi masuzgu pamwenga ‘soka.’ Mu mutu wapanthazi, tisambirengi vinandi vakukwaskana ndi ‘soka’ lenili. Kweni chifukwa chakuti Satana wakusikiya panu pasi tingafumba kuti, Kumbi Ufumu wazamuchitiska wuli kuti khumbu laku Chiuta lichitiki pacharu chapasi?
15 Kumbi khumbu laku Chiuta la charu chapasi ndakuti wuli? Mu Mutu 3 mungusambira vakukwaskana ndi khumbu ili. Chiuta wangulongo mu munda wa Edene kuti khumbu laki lenga lakuti charu chapasi chije paradayisu mo mwatingi mujengi mtundu wa ŵanthu ambula kufwa ndipuso arunji. Satana wangubudiska Adamu ndi Eva ndipu venivi ndivu vikuchitiska kuti khumbu laku Chiuta lileki kufiskika liŵi pacharu chapasi, kweni kuti likusintha cha. Khumbu laku Yehova leche lakuti, ‘Ŵakurunjika ŵahari charu, ndi kuja paku cho muyaya.’ (Sumu 37:29) Ndipu Ufumu waku Chiuta ndiwu wazamufiska ivi. Kumbi ivi vazamuchitika wuli?
16 Wonani uchimi wo we pa Lemba la Danyele 2:44. Pa lemba ili patiti: “Ndipu mu mazuŵa nga ŵakaronga wo, Chiuta wa kuchanya wakamikanga ufumu wo kuti ubwangandulikengi cha, nanga nkhuti mazaza ngaki ngaperekekengi ku fuku linyaki cha ubwanganduwengi maufumu ngosi yanga kungamara; ndipu ukaŵangaku muyaya.” Kumbi venivi vititikambiyanji pankhani ya Ufumu waku Chiuta?
17 Chakwamba, tiwona kuti Ufumu waku Chiuta ungujalikiskika mu “mazuŵa nga ŵakaronga,” pamwenga kuti maufumu nganyaki ngeche kuwusa. Chachiŵi, tiwona kuti Ufumu uwu wazamuŵaku kwamuyaya. Wazamuthereskeka cha pamwenga kuharika ndi boma linyaki. Chachitatu, tiwona kuti Ufumu waku Chiuta wazamukurwa nkhondu ndi maufumu nga charu ichi. Ufumu waku Chiuta wazamupunda. Pakumaliya, ufumu uwu pe ndiwu wazamuja boma la mtundu wa ŵanthu. Pavuli paki ŵanthu azamukondwa ndi muwusu wamampha ukongwa uwu.
18 Bayibolo likonkhoska vinandi vakukwaskana ndi nkhondu yakumaliya ya pakati pa Ufumu waku Chiuta ndi maboma nga charu ichi. Mwakuyeruzgiyapu, likamba kuti po umari we pafupi mizimu yiheni yipharazga maboza kuti yinyengi “ŵakaronga ŵa charu chosi panupasi.” Chifukwa wuli? Ndi chilatu cha “kuŵaunganyiya ku nkhondu yo ya zuŵa likuru laku Chiuta Wanthazizosi.” Mafumu nga charu ngazamuwunganiskikiya ku “malu ngakuzumbulika mu chiHebere, Hara-Magedone.” (Chivumbuzi 16:14, 16) Chifukwa cha vo vazumbulika mu mavesi ngaŵi yanga, nkhondu yakumaliya ya pakati pa maboma nga ŵanthu ndi Ufumu waku Chiuta, yidanika kuti nkhondu ya Hara-Magedone pamwenga kuti Aramagedo.
19 Kumbi Ufumu waku Chiuta wazamufiskanji pa Aramagedo? Ŵanaŵaniyani so khumbu laku Chiuta la charu chapasi. Yehova Chiuta wakhumbanga kuti charu chapasi chizazi ndi mtundu wa ŵanthu arunji kweniso akufikapu kuti amuteŵetiyengi mu Paradayisu. Nchifukwa wuli ivi vileka kuchitika sonu? Chifukwa chakwamba nchakuti te akubuda kweniso titama ndi kufwa. Kweni mu Mutu 5, tingusambira kuti Yesu wakutifwiya kuti tizije ndi umoyu wamuyaya. Mutenere kuti mukumbuka mazu ngo ngakulembeka mu Uthenga Wamampha waku Yohane, ngakuti: “Chiuta wangwanja viyo charu, viyo kuti wangupaska Mwana waki wakuwayija, alinga kuti yosi wakuvwana mwaku iyu wareki kutayika, kweni waŵi ndi umoyu wamuyaya.”—Yohane 3:16.
20 Suzgu linyaki ndakuti ŵanthu anandi achita vinthu viheni. Yiwu akamba boza ndipu achita ureŵi. Akhumba cha kuchita vo Chiuta wakhumba. Ŵanthu wo achita vinthu viheni azamubayika pa nkhondu yaku Chiuta ya Aramagedo. (Sumu 37:10) Chifukwa chinyaki so cho chichitiska kuti khumbu laku Chiuta lileki kuchitika pacharu chapasi nchakuti maboma ngatiŵawovya cha ŵanthu kuti achitengi khumbu laku Chiuta. Maboma nganandi ngalivi nthazi, ngankhaza ndipuso ngachita vinyeda. Bayibolo likamba mwambula kubisa kuti: “Munthu wapweteka munthu munyaki pakumuwusa.”—Wakutaula 8:9.
21 Asani Aramagedo yajumphapu mtundu wa ŵanthu wazamuwusika ndi boma limoza pe, Ufumu waku Chiuta. Ufumu uwu wazamuchita khumbu laku Chiuta ndi kuzisa vitumbiku vamampha ukongwa. Mwakuyeruzgiyapu, wazamutuzgapu Satana ndi viŵanda vaki. (Chivumbuzi 20:1-3) Nthazi ya sembi yaku Yesu yazamugwira nchitu ndipu ŵanthu akugomezgeka azamutama cha pamwenga kufwa. Yiwu azamuja ndi umoyu wamuyaya mu Ufumu uwu. (Chivumbuzi 22:1-3) Charu chosi chazamuja paradayisu. Mwaviyo, Ufumu wazamuchitiska kuti khumbu laku Chiuta lichitiki pacharu ndipuso wazamutozga zina laku Chiuta. Kumbi ivi ving’anamuwanji? Ving’anamuwa kuti mu Ufumu waku Chiuta, ŵanthu wosi wo azamuja ndi umoyu azamutumbika zina laku Yehova.
KUMBI UFUMU WAKU CHIUTA UKWAMBA ZUKWANJI KUCHITAPU KANTHU?
22 Viwoneke limu kuti panyengu yo Yesu wakambiyanga akusambira ŵaki kuti arombengi kuti “Ufumu winu uzi,” ndipu Ufumu wo wechendazi. Kumbi unguza Yesu wati wawere kuchanya? Awa, chifukwa Petro ndi Paulo angukamba kuti Yesu wati wayuskika, uchimi wo we pa Lemba la Sumu 110:1 ungufiskika mwaku iyu, uchimi uwu utiti: ‘Yehova wangunene Ambuyangu: “Uje ku janja langu la kuryiya, mpaka po ndaŵika ŵamawongu ŵaku kusi ku marwayu [malundi] ngaku.”’ (Machitidu 2:32-34; Ŵahebere 10:12, 13) Iyu wakhumbikanga kulindizga.
23 Kumbi iyu wakhumbikanga kulindizga kwa utali wuli? Mu vyaka va m’ma 1870, akusambira Bayibolo aphamphu anguŵerengese kuti nyengu iyi yamalanga mu 1914. (Wonani Fundu Zakukumaliya kuti muvwi vinandi vakukwaskana ndi chaka ichi) Vinthu vo vingwamba kuchitika mu 1914 pa charu chapasi vititisimikizgiya kuti akusambira Bayibolo yaŵa angukamba uneneska. Kufiskika kwa uchimi wa m’Bayibolo kulongo kuti mu chaka cha 1914, Khristu wanguja Fumu ndipu Ufumu waku Chiuta wakuchanya ungwamba kuwusa. Mwaviyo tija mu ‘nyengu yimanavi’ yo yamujaliyaku Satana. (Chivumbuzi 12:12; Sumu 110:2) Kwambula kukayika tingakamba so kuti pambula kuswera yapa Ufumu waku Chiuta wazamuchitapu kanthu kuti khumbu laku Chiuta lichitiki pacharu chapasi. Kumbi nkhani yeniyi mutiyivwa wuli? Kumbi muvwana kuti ivi vazamuchitika nadi? Mutu wapanthazi ukuwovyeningi kuvwisa kuti Bayibolo lisambiza kuti te mu mazuŵa ngakumaliya nadi.
VO BAYIBOLO LISAMBIZA
- Ufumu waku Chiuta ndi boma lakuchanya lo Yesu Khristu ndiyu Fumu yaki, ndipu ŵanthu 144,000 wo asankhika kutuwa pacharu chapasi, amuwusiya nayu limoza.—Chivumbuzi 14:1, 4.
- Ufumu ukwamba kuwusa mu chaka cha 1914, nyengu yeniyi ndiyu Satana wakuponyeke pacharu chapasi kutuwa kuchanya.—Chivumbuzi 12:9.
- Pambula kuswera yapa Ufumu waku Chiuta wazamubwanganduwa maboma ngosi nga ŵanthu, ndipu charu chosi chazamusambuka paradayisu.—Chivumbuzi 16:14, 16.
Mafumbu ngakusambiriya
1. Kumbi ndi rombu lakuziŵika umampha nili lo tikambiskanengi?
2. Kumbi ndi vinthu vitatu nivi vo Yesu wangusambiza akusambira ŵaki kuti arombiyengi?
3. Kumbi tikhumbika kuziŵanji vakukwaskana ndi Ufumu waku Chiuta?
4. Kumbi Ufumu waku Chiuta nchinthu wuli, nanga Fumu yaki ndiyani?
5. Kumbi Ufumu waku Chiuta uwusiya nunkhu, nanga uwusa ayani?
6, 7. Kumbi nchinthu wuli cho chichitiska kuti Yesu waje Fumu yamampha ukongwa?
8. Kumbi mbayani wo amuwusiya limoza ndi Yesu?
9. Kumbi mbalinga wo amuwusa ndi Yesu, nanga Chiuta wakwamba zukwanji kuŵasankha?
10. Nchifukwa wuli kusankha ŵanthu 144,000 kuti akawusi ndi Yesu kulongo chanju?
11. Nchifukwa wuli Yesu wangukamba kuti Akhristu atenere kuromba kuti khumbu laku Chiuta lichitiki kuchanya?
12. Kumbi Lemba la Chivumbuzi 12:10 likonkhoska vakuchitika vakukhumbika viŵi nivi?
13. Kumbi nchinthu wuli cho chikuchitika chifukwa chakuti Satana wakutuwaku kuchanya?
14. Kumbi nchinthu wuli cho chachitika chifukwa chakuti Satana waponyeka pacharu chapasi?
15. Kumbi chilatu chaku Chiuta cha charu chapasi nchakuti wuli?
16, 17. Kumbi lemba la Danyele 2:44, likambanji vakukwaskana ndi Ufumu waku Chiuta?
18. Kumbi nkhondu yakumaliya ya pakati pa Ufumu waku Chiuta ndi maboma nga charu chinu yidanika kuti wuli?
19, 20. Kumbi nchinthu wuli cho chitondekeska khumbu laku Chiuta kuchitika pacharu chapasi sonu?
21. Kumbi Ufumu wazamuwovya wuli kuti khumbu laku Chiuta lichitiki pacharu?
22. Kumbi tiziŵa wuli kuti Ufumu waku Chiuta ungwamba kugwira nchitu Yesu weche pacharu cha, pamwenga wati wayuskika waka?
23. (a) Kumbi Ufumu waku Chiuta ukwamba zukwanji kuwusa? (b) Kumbi tazamusambiranji mu mutu wapanthazi?


c: text/html

text:
John ChilembweEdit
John Nkolongo Chilembwe wakawako mu chaka cha 1871 pafupi na pa Sangano mu boma la Chiradzulu. Awiske bakaba baYao ndipo anyina bakaba baCheŵa. Mu chaka cha 1885 Awiske na anyina John Chilembwe bakawukako ku muzi kwawo kufupi na ku Sangano na kuluta pa malo ayo yakaba ku manjililo ya zuba ya mulonga wa Mudi – apo sono mphakati-kati pa msumba wa Blantyre. Bakamutumizga John ku sukulu ya Tchalitchi cha ku Scotland (Church of Scotland) uko Chilembwe wakapanga sukulu mpaka Standard 3. Mu chaka cha 1892 Chilembwe wakayamba ntchito ngeti wakuphikila muliska Joseph Booth. Chilembwe wakaba wakutemwa kusambila ndiposo wakatemwa chomene kusambila unenesko wa uKhristu (Christianity). Pa chifukwa ichi, Booth wakamuzgola kuba wakumasulila (interpreter) uphalazgi wake. Joseph Booth wati watondeka kupanga banthu bafipa (African Americans) kuti bamupe ndalama kuti wayambile ntchito za Chiuta mu British Central Africa, wakabapempha kuti ipo bamuyike John Chilembwe kuti wabe pa sukulu ndipo bakazomela na kumuyika Chilembwe pa sukulu ya Virginia Theological Seminary and College ku malo ya Lynchburg uko wakamalizga masambilo yake na kuba muliska mu chaka cha 1899. Wati wamalizga masambilo yake, Chilembwe wakawelela ku British Central Africa. Pakwiza kwake wakayimapo ku London uko wakatola chizomelezgo chakuti wayambiske uphalazgi wake kuno kukaya. Wati wawela, Chilembwe wakayamba uliska wake na kuchema tchalitchi chake Ajawa Providence Industrial Mission. Chifukwa chakuti banthu banandi awo bakaba baChawa yayi bakizanga, wakafupikizga zina kuti libe waka Providence Industrial Mission. Chilembwe wakatola Ida uyo wakaba mwana wa mwanakazi wa chiKololo na dada wa chiPhwitikizi (Portuguese). Nkhondo ya chalo chose chapasi (First World War) yikati yayamba pa zuba lachinayi la mwezi wa chinkhondi na chibili (4 August 1914), baNgerezi ba mu wato wakuchemeka SS Guendlen bakapoka wato wa baGeremani wakuchemeka Von Wissmann ndipo baGeremani ba ku German East Africa (sono Tanzania) bakanjila nakwamba nkhondo ku Karonga ndipo baNgerezi bakayamba kuchichimizga banthu bakuno kuti babavwile pa nkhondo yawo. Chilembwe wakatondeka yayi na ivi chifukwa kuchimbizga baGeremani kubafwiska banthu banandi ba mu Nyasaland. Chilembwe wakalemba kalata mu nyuzi ya Nyasaland Times yakususka kuchichimizga banthu aba na kufumba chifukwa chakuti bafipa bafwile mu nkhondo ya bazungu. Mazuba makhumi yabili na yatatu mu mwezi wakwamba (23 January) mu chaka cha 1915, John Chilembwe wakayambiska chivundungwele chakuwukila baNgerezi. Chilembwe wakaghana-ghananga kuti pakuti baNgerezi bakaba pa nkhondo na baGeremani babenge na nkhongono zakulimbana na balwi bake yayi. Wakaghana-ghananga kuti ngeti chalo cha Haiti icho chikapoka wanangwa apo mulongozgi wa baFalansa (France) Napoleon wakatangwanika na baNgerezi nayo wangatola wanangwa naumo baNgerezi bakatangwanikila na baGeremani. Chilembwe wakayamba chivundungwele ichi nyengo iyi chifukwa wakapokela kalata kufuma kwa Moses Chikwana yakuti bazungu bakakhumbanga kukoma Chilembwe na banthu bake pa zuba la makhumi yabili na yankhondi mu mwezi wakwamba uwu. Chilembwe wakakhumba kuti wayambe kubakoma bazungu ndiyo iwo bandakomepo basambili bake.
Mu chaka cha 1897 John Chilembwe wakaluta ku chalo cha America na Joseph Booth. Maghano-ghano ya Booth pakuluta na Chilembwe yakaba kuti wakamuvwile kupempha ndalama zakuvwila uphalazgi wake mu British Central Africa (zina la chalo cha Malaŵi chichali chindachemeke Nyasaland). Chilembwe wakakomeka na bapolisi na Garnet Kaduya, munung’una wa David Kaduya uyo wakaba munyake chomene wa Chilembwe, pa zuba lachitatu a mwezi wachibili (3 February) mu chaka cha 1915

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kasi Ŵanthu Ŵavinjeru Ndiwo Ŵakalemba Baibolo?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Baibolo ni mazgu gha Chiuta, ndipo muli fundo zakovwira. Baibolo likuti: ‘
Malemba ghose ngakupelekeka na Chiuta.’ (2 Timote 3:16) Wonani ukaboni wakulongora kuti Baibolo ni Mazgu gha Chiuta:
Mbiri iyo yili kulembeka mu Baibolo njaunenesko. Palije uyo wali na ukaboni wakukwana kususka fundo iyi.
Awo ŵakalemba Baibolo ŵakalemba unenesko wekha kwambura kubisako kanthu.
Nkhani yikuru mu Baibolo ni iyi: Chiuta ndiyo ngwakwenelera kulongozga ŵanthu ndipo Ufumu wake uzamufiska khumbo lake.
Baibolo likalembeka ni kale chomene ndipo likuneneska pa nkhani za sayansi.
Ukaboni ukulongora kuti ivyo Baibolo likayowoya vikuchitika.


text:
Kasi Ntchiwemi Kuti Mwanalume na Mwanakazi Awo Ŵandatorane Kuyana na Dango Ŵakhalirenge Lumoza?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Baibolo likuti: ‘
Chiuta wazamweruzga ŵazaghali.’ (Ŵahebere 13:4) Lizgu lakuti “uzaghali,” mu chigiriki ni por·nei′a, likung’anamuraso kugonana pambere ŵanthu ŵandatorane. Ntheura Chiuta wakukondwa yayi para mwanalume na mwanakazi awo ŵandatorane ŵakukhalira lumoza, nanga ni para ŵakukhumba kuzakatorana kunthazi.
Wuli usange ŵakutemwana chomene? Chiuta wakukhumba kuti pambere mwanalume na mwanakazi ŵandambe kukhalira lumoza, ŵatorane dankha kuyana na dango. Chiuta wali kulenga ŵanthu kuti ŵatemwanenge. Baibolo likuti Chiuta ntchitemwa. (1 Yohane 4:8) Ntheura, Chiuta wakukhumba kuti mwanalume na mwanakazi awo ŵali kutorana ndiwo ŵagonanenge.


text:
Mavidiyo gha pa JW.ORG
Sankhanipo vidiyo iyo mukukhumba. Wonelerani panji koperani mavidiyo ghakovwira mbumba, ŵanyamata na ŵasungwana, ndiposo ŵana. Sangani mavidiyo agho ghakulongosora vinandi vya Ŵakaboni ŵa Yehova.
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchita Wuli Pakusambizga Ŵanthu Baibolo?
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakusambizga ŵanthu Baibolo kwaulere. Wonani umo ŵakuchitira.
KUZENGA
Kuzenga Nyumba za Ufumu ku Vigaŵa Vyakutali
Wonani umo magulu 5 ghakazengera Nyumba za Ufumu ziŵiri mu mazuŵa 28.
MAVIDIYO GHATALI
Mwana Wakuzgeŵa Wawera
Ŵanyamata na ŵasungwana ŵanyake ŵakupusikika na ŵanyawo ndipo ŵakuleka kulondezga ivyo ŵali kusambizgika na ŵapapi kufuma mu Baibolo. Ichi ntchachitima. Wonani masuzgo agho ŵakukumana nagho.
MAVIDIYO GHATALI
‘Makani Ghawemi ku Mtundu Uliwose na Fuko na Lulimi’
KUPANGA MABUKU
Tapika Ntchito ya Kung’anamura ‘Mazgu Ghakupatulika gha Chiuta’—Ŵaroma 3:2
Pali Mabaibolo ghakupambanapambana agho ghawovwira Ŵakaboni ŵa Yehova nyengo yitali. Chifukwa wuli Ŵakaboni ŵa Yehova ŵali kung’anamura Baibolo mu Chingelezi chipusu?
Chifukwa Wuli Mukwenera Kusambira Baibolo?
Baibolo likuzgora mafumbo ghakuzirwa gha ŵanthu ŵanandi pa charu chose. Kasi mukukhumba kuti mafumbo ghinu ghazgoreke?
MAVIDIYO


text:
VYAKUSAZGIRAPO
Cilimika ca 1914 Nchakuzirwa mu Ucimi wa Baibolo
PAFUPIFUPI vilimika 40 pambere cilimika ca 1914 cindafike, ŵasambiri ŵa Baibolo ŵakayowoyerathu kuti mu cilimika ici muzamucitika vinthu vinyake vyakuzirwa. Kasi vikaŵa vinthu wuli, ndipo pali ukaboni wuli uwo ukulongora kuti cilimika ca 1914 nchakuzirwa comene?
Nga ni umo pali kulembekera pa lemba la Luka 21:24, Yesu wakati: “Yerusalemu wati waponderezgekenge na Ŵamitundu, nyengo za Ŵamitundu zisuke zifiskike.” Yerusalemu ukaŵa msumba ukuru wa caru ca Yuda, mafumu ghose gha mphapu ya Fumu Davide ghakakhalanga mu msumba uwu. (Salmo 48:1, 2) Mafumu agha ghakaŵa ghapadera kuluska ŵalongozgi ŵa caru. Ghakakhalanga pa “citengo ca uthemba wa Yehova,” kwimilira Ciuta iyo mwene. (1 Midauko 29:23) Mwantheura, Yerusalemu wakimiranga muwuso wa Yehova.
Kasi mphawuli apo muwuso wa Ciuta ukamba ‘kuponderezgeka na Ŵamitundu,’ ndipo ukaponderezgeka wuli? Ukamba kuponderezgeka mu cilimika ca 607 B.C.E., peneapo Ŵababulone ŵakathereska na kupoka msumba wa Yerusalemu. Pa nyengo iyo, pakaŵavya uyo wakakhala pa “citengo ca uthemba wa Yehova,” mwantheura ndondomeko ya ufumu wa Davide yikatimbanizgika. (2 Mathemba 25:1-26) Kasi Yerusalemu wakeneranga ‘kuponderezgeka’ kwamuyirayira? Yayi, ucimi wa Ezekiel ukayowoya ntheura za fumu yaumaliro ya Yerusalemu, Zedekiya: ‘Wuskako cilemba, vura mphumphu.…Kaŵengekoso kanthu kakuwonekamo wasuke [mupaka] wize uyo ndi mweneco, kwa iyo nditipeleke.’ (Ezekiel 21:26, 27) ‘Mweneco’ wa mphumphu ya ufumu wa Davide ni Yesu Khristu. (Luka 1:32, 33) Mwantheura ‘kuponderezgeka’ kukeneranga kumara para Yesu waŵikika kuŵa Fumu.
Kasi kuŵikika pa ufumu uku kukeneranga kuzakacitika pauli? Yesu wakalongosora kuti Ŵamitundu ŵazamuwusa kwa nyengo yakuŵikika. Cipaturo 4 ca buku la Daniel, cikulongosora umo tingamanyira utali wa nyengo iyo. Cikulongosora loto la ucimi ilo Fumu Nebukadinezara ya ku Babulone yikalota. Yikalota khuni likuru ilo ŵakalidumulira pasi. Cisinga cake cikasundanga yayi cifukwa cikakakika zingirizge na cisulo ndiposo mkuŵa. Mungelo wakati: “Nyengo zinkhondi na ziŵiri zijumphe pacanya pake.”—Daniel 4:10-16.
Mu Baibolo, nyengo zinyake makuni ghakwimira muwuso. (Ezekiel 17:22-24; 31:2-5) Mwantheura, kudumulika kwa khuni lakuyelezgera kukwimira kutimbanizgika kwa muwuso wa Ciuta uwo ukayimilirika na mafumu ku Yerusalemu. Ndipouli, mboniwoni yikalongosora kuti ‘kuponderezgeka’ kwa Yerusalemu kukaŵa kwa nyengo yicoko waka, kwa “nyengo zinkhondi na ziŵiri [7].” Kasi iyi ni nyengo ya utali wuli?
Lemba la Civumbuzi 12:6, 14, likulongosora kuti nyengo zitatu na nusu (hafu) zikuyana na “mazuŵa cikwi na makhumi pera makhumi ghaŵiri na makhumi ghankhondi na limoza [1,260].” Mwantheura, “nyengo zinkhondi na ziŵiri” ziŵenge mazuŵa 2,520. Kweni vyaru vya Ŵamitundu ‘vikaponderezga’ muwuso wa Ciuta pa mazuŵa 2,520 pera yayi pamanyuma pakuti Yerusalemu wabwangandulika. Ipo nchakuwonekerathu kuti ucimi uwu ukukonkhoska vinthu ivyo vikeneranga kucitika kwa nyengo yitali. Cifukwa cakuti malemba gha Maŵazgo 14:34 na Ezekiel 4:6, ghakulongosora kuti ‘zuŵa limoza ndi cilimika cimoza,’ mwantheura “nyengo zinkhondi na ziŵiri” ndi vilimika 2,520.
Vilimika 2,520 vikamba mu Okutoba cilimika ca 607 B.C.E., peneapo Ŵababulone ŵakathereska na kupoka Yerusalemu na ufumu wa mphapu ya Davide. Ndipo vikamara mu Okutoba cilimika ca 1914. Pa nyengo iyo, “nyengo za ŵamitundu” zikamara, ndipo Yesu Khristu wakaŵikika na Ciuta kuŵa Fumu ya kucanya.*—Salmo 2:1-6; Daniel 7:13, 14.
Yesu wakayowoyerathu vinthu ivyo vizamucitika pa caru capasi para wamba kuwusa kucanya. Wakayowoya kuti kuzamuŵa nkhondo, njara, vindindindi, ndiposo matenda. (Mateyu 24:3-8; Luka 21:11) Vinthu ivi mbukaboni wankhongono wakuti cilimika ca 1914 ndico Ufumu wa kucanya wa Ciuta ukakhazikiskika, ndipo “mazuŵa gha kuumaliro” gha nyengo ziheni izo tilimo ndipo ghakambira.—2 Timote 3:1-5.
* Kufuma mu Okutoba cilimika ca 607 B.C.E., kuzakafika mu Okutoba cilimika ca 1 B.C.E. pakajumpha vilimika 606. Kufuma mu Okutoba cilimika ca 1 B.C.E., kuzakafika mu Okutoba cilimika ca 1914 C.E. pakajumpha vilimika 1,914. Para tasazga pamoza vilimika 606 na vilimika 1,914, tisangenge vilimika 2,520. Kuti mumanye vinandi vyakukhwaskana na kubwangandulika kwa Yerusalemu mu cilimika ca 607 B.C.E., wonani nkhani ya mutu wakuti “Chronology” mu Insight on the Scriptures, Buku 1, lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.


text:
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Kumbi Mikaele Mura wa Angelu, Ndiyani?
MIKAELE yo nchakulengeka chauzimu, wazumbulika kanandi cha m’Bayibolo. Kweni wazumbulika asani wachita chinthu chinyaki. Mu buku la Danyele, Mikaele waturwa nkhondu ndi angelu aheni; mu kalata yaku Yuda, iyu wapindana ndi Satana; ndipu mu Chivumbuzi, warwana ndi Diabolo ndi viŵanda vaki. Chifukwa chakumiya muwusu waku Yehova ndipuso kurwana ndi arwani ŵaku Chiuta, Mikaele wachita vinthu vakukoliyana ndi zina laki lo ling’anamuwa kuti, “Ndiyani Wayanana Ndi Chiuta?” Kweni kumbi Mikaele ndiyani?
Nyengu zinyaki ŵanthu aziŵika ndi mazina nganandi. Mwakuyeruzgiyapu, Yakobe waziŵikanga so kuti Yisraele ndipu wakutumika Petro wadanikanga so kuti Simone. (Chiyambo 49:1, 2; Mateyu 10:2) Mwakuyana waka, Bayibolo lilongo kuti Mikaele ndi zina linyaki laku Yesu Khristu lo waziŵikanga nalu wechendazi pacharu kweniso wati wawere kuchanya. Tiyeni tiwoni vifukwa va m’Malemba vo tikambiya viyo.
Mungelu mura. Mazu ngaku Chiuta ngakamba kuti Mikaele ndi “mungelu mura.” (Yuda 9) Mazu yanga ngang’anamuwa “mura wa angelu.” Wonani kuti Mikaele wadanika kuti mura wa angelu. Ivi vilongo kuti mungelu waviyo uyu walipu yumoza pe. Ndipu m’Bayibolo mazu ngakuti “mungelu mura” ngakamba za ŵanthu anandi cha kweni munthu yumoza pe. Kweniso Yesu ndiyu wayana kuja mura wa angelu. Pakukamba za Mbuya Yesu Khristu yo wanguyuskika, Lemba la 1 Ŵatesalonika 4:16, likamba kuti: “Ambuya ŵeneku ŵakasikanga kutuwa kuchanya ndi mdanu, ndi mazu nga mungelu mura.” Yapa mazu ngaku Yesu ngakonkhoskeka kuti nga mungelu mura. Mwaviyo, lemba ili lilongo kuti Yesu ndiyu Mikaele mungelu mura.
Mulongozgi Wankhondu. Bayibolo likonkhoska kuti “Mikaele ndi angelu ŵaki angurwana ndi nchalinda…ndi angelu ŵaki.” (Chivumbuzi 12:7) Ivi vilongo kuti Mikaele ndi Mulongozgi wa nkhondu wa angelu akugomezgeka. Lemba la Chivumbuzi likonkhoska so kuti Yesu ndi Mulongozgi wa gulu la angelu akugomezgeka. (Chivumbuzi 19:14-16) Ndipu wakutumika Paulo wazumbuwa mwakudunjika kuti “Ambuya Yesu” ndi “Angelu anthazi yaki.” (2 Ŵatesalonika 1:7; Mateyu 16:27; 24:31; 1 Petro 3:22) Bayibolo likamba vaku Mikaele ndi “angelu ŵaki” kweniso Yesu ndi “angelu ŵaki.” (Mateyu 13:41) Pakuti palivi peposi po mazu ngaku Chiuta ngakamba kuti kuchanya kwe magulu ngaŵi nga angelu akugomezgeka, limoza lakulongozgeka ndi Mikaele ndipu linyaki lakulongozgeka ndi Yesu, mphakwenere kukamba kuti Mikaele ndi munyaki so cha, kweni ndi Yesu Khristu pa udindu waki wakuchanya.*
* Wonani ukaboni wakuti zina lakuti Mikaele nda Mwana waku Chiuta mu buku la Chichewa la Samalani Ulosi wa Danieli! mapeji 204 mpaka 205, ndipuso la Chingelezi la Insight on the Scriptures Voliyumu 2, mapeji 393-4, mabuku yanga ngakupharazgika ndi Akaboni aku Yehova.


text:
Chifukwa Wuli Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakukana Ndopa?
Ivyo ŵanthu ŵakuyowoya
Utesi: Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukana munkhwala panji wovwiri uliwose ku chipatala.
Unenesko: Ŵakukhumba kuti ŵapokerenge wovwiri uwemi uwo ukusangika ku chipatala. Para ŵalwara ŵakuluta ku chipatala ndipo ŵakusanga madokotala agho ghakovwira munthu kwambura ndopa. Mazuŵa ghano, madokotala ghabowozga nthowa zinandi zakovwilira ŵalwari kwambura ndopa. Nthowa izi ŵakovwilira Ŵakaboni ŵa Yehova pera yayi. Mu vyaru vinandi, munthu wakusankha kuchizgika kwambura ndopa chifukwa cha kopa matenda na masuzgo ghanyake ghakuru agho ghakuŵapo para wapokera ndopa.
Utesi: Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuti para munthu wali na chigomezgo, mbwenu wachirenge.
Unenesko: Tikugomezga yayi kuti munthu wangachira na chigomezgo pera, kweni walute ku chipatala.
Utesi: Nthowa zakovwilira mulwari kwambura ndopa ni zakudura chomene.
Unenesko: Nthowa zakovwilira mulwari kwambura ndopa ni zakutchipa ndipo mulwari wakuchira makora. *
Utesi: Ŵakaboni ŵa Yehova ŵanandi, ŵalara na ŵana wuwo, ŵakufwa chaka chilichose chifukwa cha kukana ndopa.
Unenesko: Uwu mbutesi. Madokotala ghanandi ghakuchita maopareshoni gha mtima, gha viwangwa, na viŵaro vinyake kwambura ndopa. * Ŵapapi na ŵana wuwo awo ŵakukana kupokera ndopa kanandi ŵakuchira mwakuyana waka na awo ŵakupokera. Ndipo nyengo zinyake ndiwo ŵakuchira makora chomene. * Palije uyo wangayowoya mwakusimikizga kuti para munthu wakana ndopa ndikuti wafwenge, panji kuti para wapokera ndikuti waponenge.
Chifukwa icho Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukanira ndopa.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukana ndopa chifukwa cha chigomezgo chawo. Mu Phangano Lakale na Liphya wuwo, Baibolo likutiphalira kuti tiziŵizgenge ndopa. (Genesis 9:4; Leviticus 17:10; Duteronome 12:23; Milimo 15:28, 29) Chiuta wakuwona kuti ndopa zikwimira umoyo. (Leviticus 17:14) Ntheura tikukana kupokera ndopa kuti tipulikire Chiuta kweniso kuti timuchindike chifukwa cha umoyo uwo wali kutipa.
Ŵali kusintha maghanoghano
Kale madokotala ghakawonanga kuti kovwira munthu kwambura ndopa ntchiwemi yayi, ndipo mbufwiti, kweni ghali kusintha. Mu 2004, nkhani ya mu magazini yinyake yikati “nthowa izo tikuchita pakovwira Ŵakaboni ŵa Yehova, kunthazi tizamovwiliranga waliyose.” * Mu 2010, nkhani ya mu magazini yinyake yikati “‘opareshoni zambura ndopa’ zichitikenge pakovwira Ŵakaboni ŵa Yehova pera yayi, kweni waliyose.”—Heart, Lung and Circulation.
Mazuŵa ghano, madokotala ghanandi ghakovwira ŵanthu kwambura ndopa. Nthowa izi ziliko na mu vyaru vikavu wuwo. Para Kaboni wa Yehova walwara, wakupempha nthowa zenezizi.
^ ndime 8 Wonani buku lakuti, Transfusion and Apheresis Science, Volume 33, No. 3, p. 349.
^ ndime 10 Wonani magazini agha, The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 134, No. 2, pp. 287-288; Texas Heart Institute Journal, Volume 38, No. 5, p. 563; Basics of Blood Management, p. 2; na Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, p. 39.
^ ndime 10 Wonani magazini iyi, The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 89, No. 6, p. 918; and Heart, Lung and Circulation, Volume 19, p. 658.
^ ndime 14 Wonani magazini iyi, Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, page 39.


text:
VYAKUSAZGIRAPO
Kasi Mikayeli, Uyo Ni Mungelo Mulara, Ni Njani?
CILENGIWA cauzimu ico zina lake ni Mikayeli cikuzunulika kanandi yayi mu Baibolo. Kweni para cazunulika, ndikuti cikucita cinthu cinyake. Mu buku la Daniel, Mikayeli wakulimbana na ŵangelo ŵaheni; mu kalata ya Yuda wakususkana na Satana; ndipo mu buku la Civumbuzi, wakurwa nkhondo kwimikana na Dyabulosi na viŵanda vyake. Kweniso wakuvikilira muwuso wa Yehova mwakwimikana na ŵalwani ŵa Ciuta. Ici cikulongora kuti Mikayeli wakucita vinthu mwakuyana na ng’anamuro la zina lake, ilo likung’anamura kuti, “Ni Njani Uyo Wakuyana na Ciuta?” Kweni, kasi Mikayeli ni njani?
Nyengo zinyake ŵanthu ŵakumanyikwa na mazina ghanandi. Mwaciyelezgero, Yakobe wakumanyikwaso na zina lakuti Israyeli, ndipo mpositole Petrosi, wakumanyikwa na zina lakuti Simone. (Genesis 49:1, 2; Mateyu 10:2) Mwakuyana waka, Baibolo likulongosora kuti Mikayeli ni zina linyake la Yesu Khristu. Yesu wakamba kumanyikwa na zina ili pambere wandize pa caru capasi kweniso wati wakwera kucanya. Tiyeni tidumbiskane vifukwa vya m’Malemba ivyo tikuyowoyera kuti Mikayeli ni Yesu Khristu.
Mungelo mulara. Mazgu gha Ciuta ghakuyowoya za Mikayeli “mungelo mulara.” (Yuda 9) Fundo iyi yikulongora kuti pali mungelo mulara yumoza pera. Mu Baibolo, lizgu lakuti “mungelo mulara” likulembeka mu nthowa iyo yikulongora kuti njumoza pera, mbanandi yayi. Ndipo Yesu ndiyo wali kupika udindo uwo ukulongora kuti ni mungelo mulara. Pakuyowoya za Fumu Yesu Khristu, uyo wakawuka ku ŵakufwa, lemba la 1 Ŵatesalonika 4:16, likuti: “Fumu yeneco yiti yikhenge kucanya, na nchemerezgo, na mazgu gha mungelo mulara.” Antheura mazgu gha Yesu ghakuyowoyeka kuti nga mungelo mulara. Lemba ili likulongora kuti Yesu ni Mikayeli, mungelo mulara.
Mulongozgi wa ŵasilikari. Baibolo likuyowoya kuti “Mikayeli na ŵangelo ŵake ŵakarwanga na cinjoka…pamoza na ŵangelo ŵake.” (Civumbuzi 12:7) Lemba ili likulongora kuti Mikayeli ni Mulongozgi wa ŵangelo ŵakugomezgeka. Buku la Civumbuzi likulongosora Yesu kuŵa Mulongozgi wa ŵasilikari ŵakugomezgeka. Ŵasilikari aŵa ni ŵangelo. (Civumbuzi 19:14-16) Kweniso mpositole Paulosi wakayowoya za “Fumu Yesu” na ‘ŵangelo ŵake ŵankhongono.’ (2 Ŵatesalonika 1:7; Mateyu 16:27; 24:31; 1 Petros 3:22) Baibolo likulongosora za Mikayeli na “ŵangelo ŵake” kweniso Yesu na “ŵangelo ŵake.” (Mateyu 13:41) Pakuti palije apo Baibolo likuyowoyapo kuti kucanya kuli magulu ghaŵiri gha ŵangelo ŵakugomezgeka, gulu linyake lakulongozgeka na Mikayeli ndipo linyake na Yesu, mbwenu nchakwenelera kuyowoya kuti Mikayeli ni munthu munyakeso yayi, kweni ni Yesu Khristu ndipo wakucita mulimo wake wakucanya.*
* Fundo zinyake izo zikulongosora kuti Mikayeli ni Mwana wa Ciuta, zikusangika mu buku la Kukambitsirana za m’Malemba peji 432-433 na Insight on the Scriptures, Buku 2, peji 393-394, ghakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.


text:
CIPATURO 5
Sembe Yakuwombora Nchawanangwa Capacanya Comene Cakufuma kwa Ciuta
Kasi sembe yakuwombora ni vici?
Kasi yikapelekeka wuli?
Kasi mungapindura nayo wuli?
Kasi mungawonga wuli sembe iyi?
KASI nchawanangwa wuli cakuluska vyose ico muli kupokerapo? Cawanangwa cikuŵa cakuzirwa cifukwa ca unandi wa ndarama izo ŵagulira yayi, nesi ukuru wake. Kweni, para mukukondwa naco panji nchakukhumbikwa comene pa umoyo winu, apo ndipo cikuŵa cakuzirwa comene kwa imwe.
2 Pali cawanangwa cimoza ico cikuluska vyawanangwa vyose ivyo mungatemwa kupokera. Ici nchawanangwa ico Ciuta wali kupeleka ku ŵanthu. Yehova wali kutipa vinthu vinandi, kweni cawanangwa cikuru comene kuluska vyose ni sembe yakuwombora ya Mwana wake Yesu Khristu. (Mateyu 20:28) Nga ni umo tiwonerenge mu cipaturo cino, sembe yakuwombora nchawanangwa cakuzirwa comene kuluska cawanangwa cilicose ico mungapokera. Sembe iyi yingamupani cimwemwe cikuru ndiposo vinthu ivyo mukukhumba pa umoyo winu. Sembe yakuwombora yikulongora nadi kuti Yehova wakumutemwani.
KASI SEMBE YAKUWOMBORA NI VICI?
3 Mwakudumura, sembe yakuwombora nchawanangwa ico Yehova wali kupeleka kuti waponoskere ŵanthu ku kwananga na nyifwa. (Ŵaefeso 1:7) Kuti tipulikiske makora ng’anamuro la ivyo Baibolo likusambizga pa nkhani iyi, tikwenera kukumbukira ivyo vikacitika mu munda wa Edeni. Para tingamanya dankha ivyo Adamu wakataya apo wakananga, ndipo tingapulikiska makora cifukwa ico sembe yakuwombora yiliri yakuzirwa comene kwa ise.
4 Apo Yehova wakalenga Adamu, wakamupa umoyo urunji panji wambura zakwananga, uwo cikaŵa cinthu capacanya comene. Ghanaghanani waka umo Adamu wakate wakhalirenge. Pakuti wakalengeka na thupi ndiposo maghanoghano ghaurunji, wakate walwarenge yayi, kucekura, nesi kufwa. Pakuti wakaŵa munthu wambura kwananga, wakaŵa paubwezi wapadera na Yehova. Baibolo likuti Adamu wakaŵa “mwana wa Ciuta.” (Luka 3:38) Mwantheura, pakaŵa ubwezi uwemi pakati pa Adamu na Yehova Ciuta, nga ni uwo ukuŵa pakati pa mwana na adada ŵake ŵacitemwa. Yehova wakadumbiskananga nayo mwana wake, Adamu, kumupa nchito yakukondweska na kumuphalira ivyo wakeneranga kucita.—Genesis 1:28-30; 2:16, 17.
5 Adamu wakalengeka “mu cikozgo ca Ciuta.” (Genesis 1:27) Ici cikung’anamura kuti Adamu wakaŵa na thupi lakukozgana na Ciuta yayi. Nga ni umo tikasambilira mu cipaturo 1, Yehova ni mzimu wambura kuwoneka. (Yohane 4:24) Mwantheura, thupi lake likuyana na la ŵanthu yayi. Mazgu ghakuti Adamu wakalengeka mu cikozgo ca Ciuta, ghakung’anamura kuti wakalengeka na mikhaliro yakuyana na ya Ciuta, nga ni citemwa, vinjeru, urunji, na nkhongono. Kweniso, Adamu wakayananga na Awiske mu nthowa yinyakeso yakuzirwa comene. Wakaŵa na wanangwa wa kusankha cakucita. Mwantheura, wakaŵa nga ni makina yayi, agho ghakucita nchito yimoza pera iyo ŵali kughapangira. Kweni wakaŵa na wanangwa wa kusankha pakati pa ciwemi na ciheni. Wasankhenge kupulikira Ciuta, mphanyi wali na umoyo wamuyirayira mu Paradiso.
6 Ipo Adamu wakajikomora comene apo wakaleka kupulikira Ciuta na kupika cilango ca nyifwa. Kwananga kwake kukapangiska kuti wataye umoyo waurunji na vyose ivyo wakate wakondwenge navyo. (Genesis 3:17-19) Cacitima nchakuti Adamu wakataya umoyo uwemi wake pera yayi, kweniso wa ŵana awo wakeneranga kubaba. Mazgu gha Ciuta ghakuti: ‘Kwananga kukanjira mu caru na munthu yumoza [Adamu], ndipo mu kwananga mukizira nyifwa; ndipo ntheura nyifwa yikambukira ku ŵanthu wose, cifukwa wose ŵakananga.’ (Ŵaroma 5:12) Enya, tose tili kuhara kwananga kufuma kwa Adamu. Lekani Baibolo likuti ‘wakajiguliska’ pamoza na ŵana ŵake ku uzga wa kwananga na nyifwa. (Ŵaroma 7:14) Adamu na Heva ŵakalekera dara kupulikira Ciuta, mwantheura, pakaŵavya cigowokero. Kweni wuli pakuyowoya za ŵana ŵawo, kusazgapo ise?
7 Yehova wakanozga sembe yakuwombora, panji ciwombolero. Kasi ciwombolero ni vici? Ciwombolero cingang’anamura vinthu viŵiri. Cakwamba, ni ndarama izo ŵakupeleka kuti ŵawombolere cinthu cinyake. Tingayaniska na ndarama izo ŵakupeleka kuti ŵawombolere munthu uyo wakoleka ku nkhondo. Caciŵiri, ciwombolero ni cinthu panji ndarama izo munthu wakupeleka kuti walipilire cinthu cinyake. Cikuyana waka na ndarama izo munthu wakuphepiskira munthu munyake para wamupweteka panji kumunangira katundu wake. Mwaciyelezgero, para munthu wapangiska ngozi, wakwenera kupeleka ndarama zakuyana ndendende na ivyo wananga.
8 Kasi masuzgo agho Adamu wali kutinjizgamo ghangalipilika wuli mwakuti tisutuke ku uzga wa kwananga na nyifwa? Tiyeni tidumbiskane za sembe yakuwombora iyo Yehova wakanozga, ndiposo mwaŵi uwo sembe iyi yingamupani.
UMO YEHOVA WAKANOZGERA SEMBE YAKUWOMBORA
9 Pakuti umoyo uwo ukatayika ukaŵa waurunji, munthu wakwananga wakatenge wawuwomborenge yayi. (Salmo 49:7, 8) Sembe iyo yikakhumbikanga yikenera kuŵa yakuyana ndendende na umoyo uwo ukatayika. Ici cikuyana na dango lakukhwaskana na urunji ilo liri mu Mazgu gha Ciuta, lakuti: “Umoyo kulifya umoyo.” (Duteronome 19:21) Sono kasi ni sembe wuli iyo yikate yiwomborenge umoyo waurunji uwo Adamu wakataya? Pakakhumbikanga munthu munyakeso murunji kuti wapeleke sembe.—1 Timote 2:6.
10 Kasi Yehova wakanozga wuli sembe yakuwombora? Wakatumizga yumoza mwa ŵana ŵake ŵarunji ŵauzimu. Kweni Yehova wakasankha waka mungelo waliyose yayi. Wakatumizga mwana wake yumoza pera, uyo wakumutemwa comene. (1 Yohane 4:9, 10) Mwana uyu wakasankha kuleka malo ghake kucanya. (Ŵafilipi 2:7) Nga umo tikasambilira mu mutu uwo wajumpha, Yehova wakacita munthondwe wa kusamuskira umoyo wa mwana wake mu nthumbo ya Mariya. Cifukwa ca mzimu utuŵa, Yesu wakababika murunji, wambura zakwananga.—Luka 1:35.
11 Kasi munthu yumoza wangaŵa wuli sembe yakuwombora ŵanthu ŵanandi? Ghanaghanirani fundo iyi: Kasi ŵanthu wose aŵa ŵakazgoka wuli ŵakwananga? Kumbukirani kuti Apo Adamu wakananga, wakataya umoyo waurunji, uwo ngwakuzirwa comene. Mwantheura, ŵana awo wakababa ŵakaŵa ŵarunji yayi. M’malo mwake, ŵakahara zakwananga na nyifwa. Yesu, uyo Baibolo likuti ni “Adamu waumaliro” wakaŵa murunji ndipo wakanangapo yayi. (1 Ŵakorinte 15:45) Mwantheura, Yesu wakatora malo gha Adamu mwakuti watiponoske. Mwa kupeleka umoyo wake kuŵa sembe na kukhalilira wakugomezgeka kwa Ciuta, Yesu wakaguraso umoyo uwo Adamu wakataya apo wakanangira Ciuta. Mwakucita ntheura, Yesu wakapangiska kuti ŵana ŵa Adamu ŵaŵeso na cilindizga ciwemi.—Ŵaroma 5:19; 1 Ŵakorinte 15:21, 22.
12 Baibolo likulongosora umo Yesu wakakomwera pambere wandafwe. Wakathyapulika uheni comene, kupayikika mwankhaza, na kufwa nyifwa yakuŵinya pa khuni lakusuzgikirapo. (Yohane 19:1, 16-18, 30; Wonani mutu wakuti Vyakusazgirapo) Cifukwa wuli cikaŵa cakukhumbikwa kuti Yesu wasuzgike nthena? Mu cipaturo 6, tiwonenge kuti Satana wakayowoya kuti palije munthu uyo wangalutilira kugomezgeka kwa Yehova usange wangayezgeka. Apo Yesu wakazizipizga masuzgo agho Satana wakamupa na kukhalilira wakugomezgeka, wakalongora kuti Satana ni mutesi. Ico Yesu wakacita cikalongora kuti munthu murunji uyo wali na wanangwa wa kusankha, wangalutilira kugomezgeka, mwambura kupwelerako kanthu za ivyo Dyabulosi wangacita. Yehova wakwenera kuti wakakondwa comene kuwona umo mwana wake wakutemweka wakagomezgekera!—Zintharika 27:11.
13 Kasi sembe yakuwombora yikapelekeka wuli? Mwakuyana na kalendara ya Ciyuda, sembe iyi yikapelekeka pa zuŵa la 14 la mwezi wa Nisani, mu cilimika ca 33 C.E. Pa zuŵa ili, Ciuta wakazomerezga Mwana wake wambura zakwananga kuti wakomeke. Mwantheura, Yesu wakapeleka umoyo wake waurunji “kamoza pera” kuŵa sembe. (Ŵahebere 10:10) Pakati pajumpha mazuŵa ghatatu kufuma apo wakafwira, Yehova wakamuwuska ndipo wakaŵa na umoyo wauzimu. Yesu wakati wafika kucanya, wakapeleka kwa Ciuta mtengo wa umoyo wake wambura zakwananga kuŵa sembe yakuwombolera ŵana ŵa Adamu. (Ŵahebere 9:24) Yehova wakazomera sembe iyo Yesu wakapeleka kuti wawombolere ŵanthu ku zakwananga na nyifwa.—Ŵaroma 3:23, 24.
IVYO SEMBE YAKUWOMBORA YINGAMUCITIRANI
14 Nangauli tili ŵakwananga, kweni tingatumbikika comene cifukwa ca sembe yakuwombora. Tiyeni tiwone vitumbiko ivyo tingasanga pa nyengo yasono na munthazi cifukwa ca sembe iyi, iyo nchawanangwa capacanya comene cakufuma kwa Ciuta.
15Zakwananga zikugowokereka. Cifukwa tili kuhara kwananga, tikusuzgika comene kuti ticite ciwemi. Tose tikwananga mu kayowoyero na kacitiro. Kweni cifukwa ca sembe yakuwombora ya Yesu Khristu, ‘tingagowokereka zakwananga zithu.’ (Ŵakolose 1:13, 14) Kweni kuti tigowokereke, tikwenera kulapa nadi. Tikweneraso kupempha Yehova mwakujiyuyura kuti watigowokere. Wangatigowokera para tili na cipulikano mu sembe yakuwombora ya Mwana wake.—1 Yohane 1:8, 9.
16Njuŵi yituŵa pamaso pa Ciuta. Nchipusu kuti munthu waghaneghane kuti ngwambura kukhumbikwa ndiposo walije cilindizga cilicose usange wakuwona kuti Ciuta wangaŵa nayo paubwezi yayi. Kweni cifukwa cakuti zakwananga zithu zikugowokereka na sembe yakuwombora, Yehova wapangiska kuti timusopenge na njuŵi yituŵa nangauli tili ŵakwananga. (Ŵahebere 9:13, 14) Ici cikupangiska kuti tiyowoyenge na Yehova mwakufwatuka. Mwantheura, tingalomba kwa iyo mwambura kukakika. (Ŵahebere 4:14-16.) Para tikusungilira njuŵi yithu kuŵa yituŵa, mtima ukuŵa mu malo ghake, tikujicindika, ndipo ici cikupangiska kuti tiŵe ŵacimwemwe.
17Cilindizga ca kuzakakhala mu paradiso kwamuyirayira. Lemba la Ŵaroma 6:23 likuti, “njombe ya kwananga ndi nyifwa.” Vesi leneliri likuyowoyaso kuti: “Kweni cawanangwa ca Ciuta mbumoyo wamuyirayira mwa Khristu Yesu Fumu yithu.” Mu cipaturo 3 ca buku lino, tikasambira za vitumbiko ivyo vizamuŵa mu Paradiso. (Civumbuzi 21:3, 4) Vitumbiko vyose ivyo vili munthazi, kusazgapo umoyo wamuyirayira na wambura kulwara, vizamuŵako cifukwa cakuti Yesu wakatifwira. Kuti tizakapokere vitumbiko ivi, tikwenera kulongora kuti tikuwonga sembe yakuwombora.
KASI MUNGALONGORA WULI KUTI MUKUWONGA?
18 Cifukwa wuli tikwenera kumuwonga comene Yehova cifukwa ca kutipa sembe yakuwombora? Cawanangwa cikuŵa capadera comene usange uyo watipa wakamalirapo nyengo, nkhongono, panji cuma cake. Tikukondwa comene para munthu watipa cawanangwa ico cikulongora kuti wakutitemwa. Sembe yakuwombora yikujumpha cawanangwa cilicose ico tingapokera cifukwa Ciuta wakajikomora comene kuti watipe. Lemba la Yohane 3:16 likuti, “Ciuta wakamancha kucitemwa caru, lekani wakapeleka Kananda wake.” Sembe yakuwombora mbukaboni ukuru wakuti Yehova wakutitemwa comene. Kweniso, yikulongora kuti Yesu wakutitemwa, cifukwa wakajipeleka kuti wazakatifwire. (Yohane 15:13) Mwantheura, sembe yakuwombora yikwenera kutipa cigomezgo cose kuti Yehova na Mwana wake ŵakutitemwa comene. Ŵakutemwa munthu waliyose payekha.—Ŵagalatiya 2:20.
19 Ipo kasi mungalongora wuli kuti mukuwonga sembe yakuwombora iyo Ciuta wali kumupani? Cakwamba, mumanyani makora Yehova, uyo wali kutipa sembe iyi. (Yohane 17:3) Kusambira Baibolo mwakugwiliskira nchito buku lino kumovwiraninge kuti mumumanye makora. Para mwayamba kumumanya makora, mwambenge kumutemwa comene. Ndipo ici cizamupangiska kuti nyengo zose mukhumbenge kumukondweska.—1 Yohane 5:3.
20Iŵani na cipulikano mu sembe ya Yesu. Yesu wakayowoya kuti: “Uyo wakupulikana na Mwana wali na umoyo wamuyirayira.” (Yohane 3:36) Kasi tingalongora wuli kuti tili na cipulikano mwa Yesu? Cipulikano cikuwoneka mu ivyo tikuyowoya pera yayi. Lemba la Yakobe 2:26 likuti: “Nchakufwa cipulikano padera pa milimo.” Enya, “milimo” yithu panji vyakucita vithu ndivyo vikulongora usange tili na cipulikano canadi. Nthowa yimoza iyo tingalongolera kuti tili na cipulikano mwa Yesu ni kufwilirapo kumulondezga. Kumulondezga mu kayowoyero pera yayi, kweni na vyakucita wuwo.—Yohane 13:15.
21Fikani pa Mugonero wa Fumu cilimika cilicose. Pa usiku wa Nisani 14, 33 C.E., Yesu wakayambiska cinthu capadera ico tikwenera kuti ticikumbukirenge. Baibolo likucithya mugonero panji “Monesko wa Fumu.” (1 Ŵakorinte 11:20; Mateyu 26:26-28) Mugonero wa Fumu ukucemekaso kuti Cikumbusko ca nyifwa ya Khristu. Yesu wakayambiska Cikumbusko kuti wawovwire ŵapositole ŵake ndiposo Ŵakhristu wose ŵaunenesko kuti ŵakumbukenge kuti apo iyo wakafwa murunji, wakapeleka umoyo wake kuŵa sembe yakuwombora. Pakuyowoya za Cikumbusko, Yesu wakati: “Citani ici kuti mundikumbuke ine.” (Luka 22:19) Para tiza pa Cikumbusko, tikukumbuskika citemwa cikuru ico Yehova na Yesu ŵakalongora pakutipa sembe yakuwombora. Tingalongora kuti tikuwonga sembe iyi mwa kufika pa Cikumbusko ca nyifwa ya Yesu cilimika cilicose.*
22 Sembe yakuwombora iyo Yehova wali kutipa nchawanangwa capacanya comene. (2 Ŵakorinte 9:14, 15) Nanga ŵaŵe awo ŵali kufwa ŵangapindura naco cawanangwa ici. Vipaturo 6 na 7 vilongosorenge umo ŵangapindulira.
IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA
- Yehova wakanozga sembe yakuwombora kuti wawombolere ŵanthu ku kwananga na nyifwa.—Ŵaefeso 1:7.
- Yehova wakanozga sembe yakuwombora mwa kutumizga mwana wake yumoza pera pa caru capasi kuti wazakatifwire.—1 Yohane 4:9, 10.
- Cifukwa ca sembe yakuwombora, zakwananga zithu zikugowokereka, tikuŵa na njuŵi yituŵa, ndiposo cilindizga ca umoyo wamuyirayira.—1 Yohane 1:8, 9.
- Tikulongora kuti tikuwonga sembe yakuwombora mwa kumumanya makora Yehova, kuŵa na cipulikano mu sembe ya Yesu, na kufika pa Mugonero wa Fumu.—Yohane 3:16.
* Kuti mumanye vinandi vyakukhwaskana na ng’anamuro la Mugonero wa Fumu, wonani mutu wakuti Vyakusazgirapo.
Mafumbo
1, 2. (a) Nchivici cikupangiska cawanangwa kuŵa cakuzirwa comene kwa imwe? (b) Cifukwa wuli tingayowoya kuti sembe yakuwombora nchawanangwa capacanya comene kuluska vyose ivyo mungapokera?
3. Kasi sembe yakuwombora ni vici, ndipo tikwenera kumanya dankha vici kuti tipulikiske makora kuzirwa kwa cawanangwa ici?
4. Pakuti Adamu wakaŵa na umoyo urunji, kasi wakatenge wakhalenge wuli?
5. Kasi Baibolo likung’anamuraci para likuti Adamu wakalengeka “mu cikozgo ca Ciuta”?
6. Kasi Adamu wakataya vici apo wakaleka kupulikira Ciuta, ndipo ŵana awo wakababa ŵakakhwaskika wuli?
7, 8. Kasi ciwombolero cikung’anamura vinthu viŵiri vini?
9. Kasi pakakhumbikanga sembe yakuwombora ya mtundu wuli?
10. Kasi Yehova wakanozga wuli sembe yakuwombora?
11. Kasi munthu yumoza wangaŵa wuli sembe yakuwombora ŵanthu ŵanandi?
12. Kasi Yesu wakalongoraci apo wakasuzgika?
13. Kasi sembe yakuwombora yikapelekeka wuli?
14, 15. Kasi tikwenera kucitaci kuti ‘tigowokereke zakwananga zithu’?
16. Nchivici cikupangiska kuti tiŵe na njuŵi yituŵa pakusopa Ciuta, ndipo uwemi wa kuŵa na njuŵi yituŵa ngwakuti wuli?
17. Ni vitumbiko wuli ivyo vizamuŵako cifukwa cakuti Yesu wakatifwira?
18. Cifukwa wuli tikwenera kuwonga Yehova cifukwa ca kutipa sembe yakuwombora?
19, 20. Ni mwauli umo mungalongolera kuti mukuwonga sembe yakuwombora, iyo nchawanangwa cakufuma kwa Ciuta?
21, 22. (a) Cifukwa wuli tikwenera kufika pa Mugonero wa Fumu cilimika cilicose? (b) Kasi Vipaturo 6 na 7 vilongosorenge vici?


text:
Colinga cithu
Mateyu19:14 Yesu wakati, “walekeni wana waze kwa ine, munga wakanizganga cara, pakuti ufumu wakucanya ukuyana naiwo awa.”
Baibulo la wana liliko kuti Yesu Khristu wamanyikwe ku wana kupitila mukugawiliska nthanika zowoneskela za mubaibulo navitaka-taka vaku pampana-pampana mukawilo na mopitiskila kuwikapo malo gha cikolelezgano ca caru cose,foni yamawoko/PDA\’s,tumapepala na mabuku wakupenta, mu ciyowoye cose ico mwana wakuyowoya.
Nthanika zamu baibulo izi zigawilikenge ku wana wokwanila 1.8 mabiliyoni caru cose malinga nkhokwaniskika.


text:
CIPATURO 1
Kasi Pali Unenesko Wuli Wakuyowoya za Ciuta?
Kasi Ciuta wakumupwelelerani nadi?
Kasi Ciuta ngwa mtundu wuli? Kasi wali na zina?
Kasi nchamacitiko kusendelera kwa Ciuta?
KASI muli kupulikapo umo ŵana ŵakufumbira mafumbo? Ŵanandi ŵakwamba kufumba para ŵamanya waka kuyowoya. Mwakunweka, ŵakufumba kuti: Nchifukwa wuli mtambo ngwa mtundu wa bulumu? Kasi nyenyezi zikufuma nkhu? Ninjani wakasambizga tuyuni kwimba? Nangauli mungayezgayezga wuli, nyengo zinyake nchipusu yayi kuzgora mafumbo ghanthena agha. Nyengo zinyakeso zgoro linu liwemi lingapangiska kuti paŵeso fumbo linyake lakuti: Cifukwa?
2 Mbana pera yayi awo ŵakufumba mafumbo. Para tikukura, tikufumba mafumbo ghanandi. Tikufumba kuti timanye nthowa, kumanya masoka ghakuti tighagege, ndiposo kuti tikhorwe na ivyo tikukhumba kumanya. Kweni cikuŵa ngati ŵanthu ŵanandi ŵaleka kufumba, comenecomene mafumbo ghakuzirwa. Ŵalekerathu kupenja mazgoro.
3 Ghanaghaniranipo fumbo ilo liri pa cikopi ca buku lino, mafumbo agho ghali pa peji 3 na 6 la buku lino, ndiposo agho ghali pakwambilira pa cipaturo cino. Agha ni ghanyake mwa mafumbo ghakuzirwa agho mungafumba. Nangauli ngakuzirwa, kweni ŵanthu ŵanandi ŵasulako kuti ŵamanye mazgoro gha mafumbo agha. Cifukwa? Kasi mazgoro ghangasangika mu Baibolo? Ŵanthu ŵanyake ŵakughanaghana kuti mazgoro gha mafumbo agha nganonono comene kuti munthu waghapulikiske. Ŵanyake ŵakopa kufumba mwakuti ŵaleke kukhozgeka soni. Ndipo ŵanyake ŵakuti mafumbo agha ghangazgoleka na ŵaliska ŵa machalichi na ŵasambizgi mbwenu. Imwe mukuti wuli?
4 Mwambura kukayika, namwe mukukhumba kuti mumanye mazgoro gha mafumbo ghakuzirwa agha. Mwambura kukayika, nyengo zinyake mukujifumba kuti: ‘Cifukwa wuli tili na umoyo? Kasi umoyo wuno ndiwo wekha uwo ulipo? Kasi Ciuta ngwa mtundu wuli?’ Nchiwemi kufumba mafumbo gha nthena agha. Ndiposo nchakuzirwa comene kuti mumanye mazgoro ghaunenesko gha mafumbo agha. Yesu Khristu, msambizgi wakumanyikwa comene, wakati: “Lombani, ndipo kuti kupikenge kwa imwe; penjani, ndipo muti musangenge; khung’uskani, ndipo kuti kujulikirenge imwe.”—Mateyu 7:7.
5 Usange mulutilirenge ‘kupenja’ mazgoro gha mafumbo ghakuzirwa agha, kupenjisiska kwinu kuŵenge kwacandulo. (Zintharika 2:1-5) Mwambura kupwelelerako ivyo panyake ŵanthu ŵali kumuphalirani, manyani kuti, mazgoro ghalipo, ndipo mungaghasanga mu Baibolo. Mazgoro agha nganonono yayi. Cakukondweska nchakuti, mazgoro agha ghakupangiska munthu kuŵa wacimwemwe ndiposo kuŵa na cilindizga ciwemi ca munthazi. Mwakusazgirapo, sono nthena ghangamovwirani kuti muŵe ŵakukhorwa na umoyo. Kweni cakwamba, tiyeni tambe na fumbo ilo lahangayiska comene ŵanthu ŵanandi.
KASI CIUTA WAKULEKA KUMUPWELELERANI?
6 Ŵanthu ŵanyake ŵakuzgora fumbo ili mwakuyowoya kuti wakutipwelelera yayi. Iwo ŵangati, ‘Usange Ciuta wakutipwelelera, kasi nthena vinthu vicali viheni mu caru?’ Sono mu caru mukucitika nkhondo zinandi, ŵanthu ŵakutinkhana, ndiposo pali vinthu vinandi ivyo vikutipangiska kuti tiŵe na citima. Tikulwara, tikutambura, ndiposo nyifwa yikutipoka ŵanthu awo tikuŵatemwa. Cifukwa ca masuzgo agha, ŵanthu ŵanandi ŵakuti, ‘Usange Ciuta wakutipwelelera ndiposo wakuŵikako mahara ku masuzgo ghithu, kasi nthena wakukanizga yayi vinthu ivi kuti vicitikenge?’
7 Paliso cinthu cinyake ico cikutimbanizga ŵanthu. Nyengo zinyake ŵasambizgi ŵa visopo ŵakuyowoya kuti Ciuta ngwambura lusungu. Kasi ŵakuyowoya wuli? Para kwacitika cinthu cakucitiska citima, ŵakuyowoya kuti ni khumbo la Ciuta. Kwizira mu ivyo ŵakuyowoya, ŵakunena Ciuta kuti ndiyo wakucitiska vinthu viheni kuti vicitikenge. Kasi Ciuta ndiyo wakucitiska nadi? Kasi Baibolo likusambizgaci comenecomene pa nkhani iyi? Lemba la Yakobe 1:13 likuzgora kuti: “Paŵavye munthu, para wakuyezgeka, wanene kuti, Nkhuyezgeka na Ciuta: cifukwa Ciuta kuti wangayezga na uheni cara, ndipo Iye kuti wakuyezga munthu cara.” Nadi pano, ni Ciuta yayi uyo wakupangiska vinthu viheni kuti vicitikenge. (Job 34:10-12) Unenesko ngwakuti, Ciuta wakuzomerezga vinthu viheni kuti vicitike. Pali mphambano yikuru comene pakati pa kuzomerezga kuti cinthu cicitike na kupangiska.
8 Pano pali ciyelezgero. Tiyelezgere kuti dada wacitemwa wakukhala na mwana wake munyamata pa nyumba. Para mwana uyu wagaluka ndipo wakukhumba kuwukapo pa nyumba, awiske ŵakumuzomerezga. Pamanyuma mwana uyu wakwamba kucita vinthu viheni comene na kunjira mu suzgo. Sono fumbo ndakuti, kasi adada ŵake ndiwo ŵapangiska masuzgo gha mwana wawo? Yayi. (Luka 15:11-13) Mwakuyana waka, Ciuta wakukanizga ŵanthu yayi para ŵakukhumba kucita vinthu viheni. Kweni ndiyo wakupangiska masuzgo yayi agho ghangaŵapo. Nadi, cingaŵa camahara yayi kunena Ciuta kuti ndiyo wakupangiska masuzgo agho taŵanthu tikukumana nagho.
9 Ciuta wali na vifukwa viwemi vya kuzomerezgera ŵanthu kuti ŵacite vinthu viheni. Pakuti iyo ni Mlengi wavinjeru ndiposo wankhongono, nchakukhumbikwa yayi kuti watiphalire vifukwa vyose. Kweni cifukwa cakuti wakutitemwa, Ciuta wakutiphalira. Mu cipaturo 11 ca buku lino ndimo muzamusambira vifukwa ivi. Kweni tileke kughanaghana kuti Ciuta ndiyo wakupangiska masuzgo agho tikukumana nagho. Mu malo mwake, Ciuta wakutilayizga kuti wazamumazga masuzgo agha!—Yesaya 33:2.
10 Mwakusazgirapo, Ciuta ni mutuŵa. (Yesaya 6:3) Pakuti ni mutuŵa, wangacita uheni wuliwose yayi. Ndico cifukwa cake tingamugomezgera comene. Ŵanthu tingaŵagomezga comene yayi nga ni umo tikugomezgera Ciuta. Cifukwa nchakuti nyengo zinyake ŵanthu ŵakunanga. Palije munthu wamazaza uyo wali na nkhongono zakumazgira uheni uwo ŵanthu ŵaheni ŵakucita. Kweni Ciuta ngwankhono zose. Wamazgenge uheni wose tetete, uwo ukuyuzga ŵanthu. Ciuta wazamumazga uheni uwu ndipo uzamuŵakoso yayi!—Salmo 37:9-11.
KASI CIUTA WAKUJIPULIKA WULI PARA VINTHU VYAMBURA URUNJI VIKUTICITIKIRA?
11 Kasi Ciuta wakujipulika wuli para wakuwona vinthu ivyo vikucitika mu caru na ivyo vikumucitikirani? Baibolo likutiphalira kuti Ciuta “wakutemwa urunji.” (Salmo 37:28) Mwantheura Ciuta wakukhumba kuti vinthu vyendenge makora. Wakutinkha vinthu vyambura urunji vyose. Baibolo likutiphalira kuti Ciuta ‘wakacita citima’ cifukwa ca uheni uwo ukacitika nyengo yakale. (Genesis 6:5, 6) Ciuta wandasinthe, wacali kutinkha uheni. (Malaki 3:6) Vikumukondweska yayi kuwona ŵanthu ŵakusuzgika pa caru. Wakukwenyelera para ŵanthu ŵakusuzgika. Baibolo likutiphalira kuti Ciuta “wakumupwelelerani.”—1 Petros 5:7.
12 Kasi tingagomezga wuli kuti Ciuta wakukondwa yayi para tikusuzgika? Tiyeni tiwone ukaboni unyake. Baibolo likutiphalira kuti munthu wali kulengeka mu cikozgo ca Ciuta. (Genesis 1:26) Tili na mikhaliro yiwemi cifukwa cakuti tili kutolera kwa Ciuta uyo wali na mikhaliro yiwemi. Mwaciyelezgero, kasi mukukwenyelera para ŵanthu ŵambura mulandu ŵakusuzgika? Usange mukukwenyelera, mbwenu Ciuta vikumukhwaska comene kuluska imwe.
13 Ukhaliro wakukondweska uwo taŵanthu tili nawo nchitemwa. Ndimoso waliri Ciuta. Baibolo likutiphalira kuti “Ciuta nkhutemwa.” (1 Yohane 4:8) Tili na citemwa cifukwa Ciuta nkhutemwa. Asi citemwa cingamucitiskani kuti mumazge masuzgo nga ni kuwura urunji uko kuli mu caru? Usange muŵenge na nkhongono zakucitira nthena, kasi mungacita? Mungacita nadi! Ipo mungagomezga nadi kuti Ciuta wazamumazga masuzgo na vinthu vyambura urunji ivyo vikucitika. Vilayizgo ivyo vyayowoyeka pa peji 4 na 5 la buku lino ni vyaunenesko. Ivyo Ciuta walayizga vizamucitika nadi! Kweni kuti mugomezge vilayizgo ivi, mukwenera kumumanya makora Ciuta.
CIUTA WAKUKHUMBA KUTI MUMUMANYE
14 Nthowa yimoza iyo Ciuta watovwilira kuti timumanye njakuti watiphalira zina lake. Watiphaliraso ico zina lake likung’anamura. Machalichi ghanandi ghakuyowoya kuti zina lake ni “Ciuta” panji “Fumu.” Kweni agha ni mazina ghake dininini yayi. Igho ni mazina gha vithokozo, nga ni umo tikuyowoyera kuti “themba” na “pulezidenti.” Baibolo likutiphalira kuti Ciuta wali na mazina gha vithokozo ghanandi comene. Ghanyake mwa mazina gha vithokozo ni “Ciuta” na “Fumu.” Padera pa vithokozo, Baibolo likutiphaliraso kuti Ciuta wali na zina lake ladininini. Zina lake ni Yehova. Lemba la Salmo 83:18 likuti: “Imwe pera, mwaŵeneimwe zina linu ndi Yehova, ndimwe Wapacanyapose mu vyaru vyose.” Usange mu Baibolo linu mulije zina ili, wonani mutu wakuti Vyakusazgirapo mu buku lino. Muwonenge cifukwa ico zina ili likusangikira yayi mu Baibolo linu. Mu mipukutu yakale ya Baibolo, zina la Ciuta likasangikangamo nyengo zakukwana masauzandi ghanandi. Mwantheura, Yehova wakukhumba kuti mulimanyenge zina lake na kulizunura. Nga ni umo tawonera, Ciuta wakujivumbura kwizira mu Baibolo.
15 Zina la Ciuta liri na ng’anamuro. Zina lakuti Yehova, likung’anamura kuti Ciuta wangafiska layizgo lake lililose ilo wayowoya ndipo wangacita cilicose ico wakukhumba.* Zina la Ciuta ndapadera comene. Ndakwenelera iyo pera. Kasi Yehova ngwapadera mu nthowa wuli? Ngwapadera wuli?
16 Tanguwona pa lemba la Salmo 83:18 kuti Yehova yekha ndiyo “Wapacanyapose.” Mwakusazgirapo, Yehova yekha wakucemekaso kuti “Wankhongono zose.” Lemba la Civumbuzi 15:3 likuti: “Yikuru na yakuziziswa ndi milimo yinu, Fumu Ciuta mwee, Mwenenkhongono zose; zakunyoroka na zakuneneska ndi nthowa zinu, Karonga wamuyirayira mwee.” Zina la cithokozo lakuti “Mwenenkhongono zose” likutimanyiska kuti Yehova ngwankhongono comene. Nkhongono zake ni zambura kuyelezgera na cinthu cinyake cilicose; ni zapacanya comene. Ndipo zina la cithokozo lakuti “Karonga wamuyirayira” likutikumbuska kuti Yehova ngwapaderaso mu nthowa yinyake. Iyo yekha waŵa waliko kuyambira kale. Lemba la Salmo 90:2 likuti: “Kufuma ku muyirayira na kuya ku muyirayira ndimwe Ciuta.” Yehova ngwapadera nadi, asi nthena?
17 Yehova ngwapaderaso cifukwa iyo yekha ndiyo Mlengi. Lemba la Civumbuzi 4:11 likuti: “Ŵakwenelera ndimwe, Fumu yithu na Ciuta withu, kupokera nchindi na thumbiko na nkhongono: pakuti Imwe mukalenga vyose, ndipo cifukwa ca khumbo linu vikaŵako, ndipo vikalengeka.” Cilicose ico mungaghanaghana, kwali ni vilengiwa vyauzimu vyakucanya vyambura kuwoneka, kwali ni nyenyezi izo zikuwoneka usiku, kwali ni vipasi vya makuni, kwali ni somba izo zikuskamba mu milonga na nyanja, vyose ivi viliko cifukwa cakuti Yehova ndiyo Mlengi!
KASI MUNGASENDELERA KWA CIUTA?
18 Ŵanthu ŵanyake para ŵasambira za mikhaliro yapacanya ya Yehova ŵakuŵa na wofi. Ŵakughanaghana kuti Ciuta wali kutali comene na iwo, antheura ŵakuwona kuti nchambura macitiko kusendelera kwa iyo. Kasi kaghanaghaniro aka nkhaunenesko? Kaghanaghaniro aka kakupambana na ivyo Baibolo likusambizga. Pakuyowoya za Yehova, Baibolo likuti: “Wali kutali na munthu yose wa ise cara.” (Milimo 17:27) Baibolo likuticiska kuti: “Sendelerani kwa Ciuta, ndipo iyo wati wasendelere kwa imwe.”—Yakobe 4:8.
19 Kasi mungasendelera wuli kwa Ciuta? Cakwamba, lutilirani kusambira za Ciuta. Yesu wakati: “Uwu mbumoyo wamuyirayira, kuti ŵamumanyani imwe, Ciuta mweneco yekha, na Yesu Khristu, mweneuyo mukamutuma.” (Yohane 17:3) Nadi pano, Baibolo likusambizga kuti kusambira za Yehova na Yesu ni nthowa yakusangira ‘umoyo wamuyirayira’! Nga ni umo tasambilira kale, “Ciuta nkhutemwa.” (1 Yohane 4:16) Yehova waliso na mikhaliro yinyake iyo njiwemi comene. Mwaciyelezgero, Baibolo likuyowoya za Yehova kuti ni “Ciuta walusungu na ucizi, wakukunthirapo [wakuzizipizga], wakuzara na uwemi na unenesko.” (Exodus 34:6) Yehova ‘ni muwemi, ndipo wakugowokera.’ (Salmo 86:5) Ciuta ngwakujikora. (2 Petros 3:9) Ciuta ngwakugomezgeka. (1 Ŵakorinte 1:9) Peneapo mulutilirenge kusambira Baibolo, muwonenge umo Yehova wakulongolera mikhaliro yiwemi iyi.
20 Ciuta mungamuwona yayi cifukwa ni mzimu. (Yohane 1:18; 4:24; 1 Timote 1:17) Nangauli mungaleka kumuwona, kweni para musambirenge za iye mu Baibolo, mumumanyenge makora comene. Munthu munyake uyo wakalembako buku la Masalmo wakati ‘mungadaŵira utozi wa Yehova.’ (Salmo 27:4; Ŵaroma 1:20) Para mulutilirenge kusambira za Yehova, waŵenge wanadi kwa imwe, mumutemwenge ndiposo musendelerenge kwa iyo.
21 Mwapacokopacoko, mumanyenge cifukwa ico Baibolo likuti tiwonenge Yehova nga ni Dada withu. (Mateyu 6:9) Wali kutipa waka umoyo yayi, kweni wakukhumba kuti tikondwenge nawo, nga ni umo dada waliyose wakukhumbira ŵana ŵake kuti ŵakondwenge. (Salmo 36:9) Kweniso Baibolo likuyowoya kuti ŵanthu ŵangaŵa paubwezi na Yehova. (Yakobe 2:23) Nadi pano, mungaŵa mubwezi wa Mlengi wa vyose!
22 Peneapo mulutilirenge kusambira Baibolo, ŵanthu ŵanyake ŵamukanizganinge. Ŵangawopa kuti musinthenge vigomezgo vinu vya cisopo. Kweni lekani kuzomerezga munthu waliyose kumutondeskani kuti muŵe paubwezi na Ciuta.
23 Nyengo zinyake ivyo muŵazgenge mupulikiskenge yayi kwa nyengo yakwamba. Jiyuyurani mwakufumba ŵanyinu kuti ŵamuphalirani mazgoro. Mungawopanga yayi kuti para mwafumba muwonekenge nga ni para mulije mahara. Yesu wakayowoya kuti nchiwemi kuŵa wakujiyuyura nga ni umo ŵana ŵakucitira. (Mateyu 18:2-4) Namwe mukumanya umo ŵana ŵakutemwera kufumba mafumbo. Ciuta wakukhumba kuti mumanye mazgoro. Baibolo likulumba ŵanthu awo ŵakakhumba nadi kuti ŵamumanye Ciuta. Ŵakasanda Malemba mwakupwelelera kuti ŵasimikizge kuti ivyo ŵakasambiranga vikaŵa vyaunenesko.—Milimo 17:11.
24 Nthowa yiwemi comene yakuti timumanye Yehova nkhusambira Baibolo. Ili ni Buku lapadera kuluska mabuku ghose. Mwauli? Zgoro la fumbo ili liri mu cipaturo cakulondezgapo.
IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA
- Ciuta wakumupwelelerani.—1 Petros 5:7.
- Zina la Ciuta ni Yehova.—Salmo 83:18.
- Yehova wakumucemani kuti musendelere kwa iyo.—Yakobe 4:8.
- Yehova ngwacitemwa, ngwalusungu ndiposo wakugowokera.—Exodus 34:6; 1 Yohane 4:8, 16.
* Pali fundo zinyake zakukhwaskana na ng’anamuro ndiposo kazunuliro ka zina la Ciuta. Zikusangika pa Vyakusazgirapo.
Mafumbo
1, 2. Cifukwa wuli nchiwemi kufumba mafumbo?
3. Cifukwa wuli ŵanthu ŵanyake ŵakuleka kufumba mafumbo ghakuzirwa?
4, 5. Ni mafumbo wuli ghakuzirwa comene agho tingafumba, ndipo cifukwa wuli tikwenera kusanga mazgoro ghake?
6. Cifukwa wuli ŵanthu ŵanandi ŵakughanaghana kuti Ciuta wakutipwelelera yayi?
7. (a) Kasi ŵasambizgi ŵa visopo ŵapangiska wuli ŵanthu kughanaghana kuti Ciuta ngwambura lusungu? (b) Kasi Baibolo likusambizgaci comenecomene za masuzgo agho ghakutiwira?
8, 9. (a) Mungayelezgera wuli kuti mulongosore mphambano pakati pa kuzomerezga uheni kuti ucitike na kupangiska? (b) Cifukwa wuli nchambura mahara kunena Ciuta pakuti wazomerezga ŵanthu kucita vinthu viheni?
10. Cifukwa wuli tingagomezga Ciuta kuti wazamumazgirathu uheni wose?
11. (a) Kasi Ciuta wakujipulika wuli para wakuwona vinthu vyambura urunji ivyo vikucitika? (b) Kasi Ciuta wakujipulika wuli para mukusuzgika?
12, 13. (a) Nchifukwa wuli tili na mikhaliro yiwemi nga nchitemwa, ndipo citemwa cikutipangiska kuti tiwonenge wuli ivyo vikucitika mu caru? (b) Cifukwa wuli tingagomezga kuti Ciuta wazamumazga nadi masuzgo gha mu caru?
14. Kasi Ciuta zina lake ni njani, nchifukwa wuli tikwenera kulizunuranga?
15. Kasi zina lakuti Yehova likung’anamuraci?
16, 17. Kasi mazina gha vithokozo agha ghakutisambizga vici za Yehova: (a) “Mwenenkhongono zose”? (b) “Karonga wamuyirayira”? (c) “Mlengi”?
18. Cifukwa wuli ŵanthu ŵanyake ŵakughanaghana kuti nchambura macitiko kusendelera kwa Ciuta, kweni Baibolo likusambizgaci?
19. (a) Kasi tingayamba wuli kusendelera kwa Ciuta, ndipo tisangenge candulo wuli? (b) Ni mikhaliro njini ya Ciuta iyo yikumukondweskani comene?
20-22. (a) Pakuti Ciuta tikuleka kumuwona, kasi nchambura macitiko kuti tisendelere kwa iyo? Longosorani. (b) Kasi ŵanthu ŵanyake ŵangamucicizgani kucitaci, kweni mukwenera kucitaci?
23, 24. (a) Cifukwa wuli mukwenera kulutilira kufumba mafumbo pa vinthu ivyo mukusambira? (b) Kasi tisambirenge vici mu cipaturo cakulondezgapo?


text:
YAKONJECESYA
Caka ca 1914 Cili Cakusosekwa Mnope mu Yakulocesya ya M’Baibulo
YAKA ciŵandika 40 mkaniciyice caka ca 1914, ŵakulijiganya Baibulo ŵasasile kuti cakaci ciciŵa ca yakutendekwa yakusosekwa mnope. Ana yakutendekwa yeleyi yaliji yatuli, soni ana yakutendekwa yapi yayikulosya kuti caka ca 1914 caliji cakusosekwa mnope?
Mwakamulana ni maloŵe ga pa Luka 21:24, Yesu ŵaŵecete kuti: “Msinda wa Yelusalemu tiwucijonanjidwa kapena kuti kuliŵatikwa ni amagongo ŵakwe mpaka kumbesi kwa ndaŵi ja ŵandu ŵa mitundu jine.” Msinda wa Yelusalemu waliji likulu lya Ayuda. Kwaliji kumangwakwe kwa ulamusi wa mayimwene ga msele wa Mwenye Daudi. (Salimo 48:1, 2) Acayimweneŵa ŵaliji ŵapajika pasikati pa acimlongola ŵa mitundu jine. Jemanjaji ŵatemi pa “citengu caucimwene ca Yehofa” mpela ŵakwimila Mlungu. (1 Mbiri 29:23) M’yoyo, msinda wa Yelusalemu wajimilaga ulamusi wa Yehofa.
Ana sambano ulamusi wa Yehofa ‘waliŵatikwe ni amagongo ŵakwe’ catuli, soni cakaci? Yeleyi yatendekwe mu 607 B.C.E., pandaŵi jele a Babiloni ŵasumwile msinda wa Yelusalemu. M’yoyo “citengu caucimwene ca Yehofa” nganicikola mundu jwalijose jwakulamulila, soni msele wa mayimwene wa mumbagwilo ja Daudi wasokonecele. (2 Mafumu 25:1-26) Ana ‘kuliŵatikwaku’ kwajendelecelepe? Iyayi, ligongo Paulo ŵaŵecete maloŵe gaŵaŵecete Yesaya gakuti, “Jumo mwa yisukulu ya Yese taciyika. Jwalakwejo tacijimuka kuti ŵalamulile ŵandu ŵamitundu jine.” (Aloma 15:12) Yesu Klistu ni juŵakwanilisye maloŵe gelega. (Luka 1:32, 33) M’yoyo, ‘kuliŵatikwaku’ kwamasile ndaŵi jele Yesu ŵaŵele Mwenye.
Ana Yesu ŵaŵele mwenye cakaci? Yesu ŵalosisye kuti ndaŵi ja ŵamitundu jakwete pakumalila pakwe. Ngani ja pa Danieli mtwe 4 jikusatukamucisya kumanyilila ulewu wa ndaŵi ja ŵamitunduji. Nganiji jikusasala ya yakulocesya yaŵasagamile Mwenye Nebukadinesala jwa ku Babiloni. Jwalakwejo ŵaciweni citela cekulungwa cegwisye. Cisici cakwe nganicisipuka ligongo wacitaŵile ni ngwambala ja cisyano, soni nakaliwu. Lilayika lyasasile kuti: “Akunde kuti ndaŵi msano ni siŵili simale.”
Ndaŵi sine Baibulo pajikusala ya yitela jikusagopolela ulamusi. (Ezekieli 17:22-24; 31:2-5) M’yoyo kugwisya citela cakuwanicisyaku kukwimila kuti ucimwene wa Mlungu kupitila mwa acayimwene ŵa ku Yelusalemu waliji wakuti ucisokonecela. Nambope, sagamisisi sikulosya kuti ‘kuliŵatikwa kwa Yelusalemu’ kucikola pakumalila, kucijigala ndaŵi “msano ni siŵili.” Ana ndaŵi jeleji jili jelewu catuli?
Lilemba lya Ciunukuko 12:6, 14 likusalosya kuti “yaka yitatu ni hafu [ndaŵi sitatu ni hafu]” gali masiku 1,260. M’yoyo kuti tupate ulewu wa “ndaŵi msano ni siŵili,” tukusosekwa kuculuya kaŵili masiku 1,260, gagakutupa masiku 2,520. Nambo ŵandu ŵamitundu jine nganaleka ‘kuliŵata’ ulamusi wa Mlungu pali papitile masiku 2,520 gasyesyene, kutyocela pawagwile msinda wa Yelusalemu. Yeleyi yikulosya kuti yakulocesyayi yajigele ndaŵi jelewu nditu. Mwakamulana ni malemba ga Numeri 14:34 ni Ezekieli 4:6 gagakusasala ya “lisiku kwimilaga caka,” nikuti “ndaŵi msano ni siŵili” yili yaka 2,520.
Yaka 2,520 yatandile mu October m’caka ca 607 B.C.E. Pandaŵi jeleji a Babiloni ŵasumwile msinda wa Yelusalemu ni msele wa mayimwene wa Daudi wasokonecele. Yaka 2,520 yamalile mu October 1914. M’caka celeci, “ndaŵi ja ŵandu ŵamitundu jine” jamasile, soni Yesu Klistu ŵam’ŵisile kuŵa Mwenye ja ucimwene wa Mlungu. *
Yesu ŵalosisye kuti yakutendekwa ya pacilambo mpela ngondo, sala, yisicinya, soni yilwele yicilosya kuti jwalakwe atandite kulamulila mpela Mwenye jwakwinani. Yeleyi ni yayiŵele mkutendekwa. (Matayo 24:3-8; Luka 21:11) Yakutendekwa yeleyi yikupeleka umboni wekulungwa wakuti Ucimwene wa Mlungu wakwinani, soni “masiku gambesi” ga yakutendekwa ya pacilambo capasi, yatandite mu 1914.
^ ndime 4 Kutandila mu October m’caka ca 607 B.C.E. mpaka mu October m’caka ca 1 B.C.E. pana yaka 606. Pakuŵa pangali caka ca 0, nikuti kutyocela mu October m’caka ca 1 B.C.E mpakana mu October m’caka ca 1914 C.E. pana yaka 1,914. M’yoyo kupwatika yaka 606 ni yaka 1,914, yikutupa yaka 2,520.


text:
MUTU 16
Koreskani Kusopa Kwauneneska
Kumbi Bayibolo lisambizanji pa nkhani yakugwiriskiya nchitu angoza?
Kumbi Akhristu atingawona wuli maholidi ngavisopa?
Kumbi mungaŵakonkhoske wuli ŵanthu vo mugomezga kwambula kuŵaguŵiska?
TIYERUZGIYI kuti mwaziŵa kuti maji nga pachisimi cha m’muzi winu nganangika. Munthu munyaki wadira poyizoni pachisimi mwachisisi ndipu umoyu wa ŵanthu a m’muzi wosi we pangozi. Kumbi mungachita wuli? Nchachiziŵikiyevi kuti mungaleka kutunga maji pachisimi cho. Kweni chinanga mungaleka kutungapu maji mukhoza kujifumba mbwenu fumbu lakuti, kumbi ndamwa kali cha maji nga poyizoni?
2 Ivi ndivu vichitika mu visopa vaboza. Bayibolo likamba kuti kusopa kwawu nkhwakunangika ndi visambizu vaboza ndipuso vakuchitika vaukazuzi. (2 Ŵakorinte 6:17) Ndichu chifukwa chaki mutenere kutuwa mu ‘Babiloni Mukuru,’ yo ndi mura wa visopa vaboza. (Chivumbuzi 18:2, 4) Kumbi imwi mukutuwamu kali? Asani ndi viyo, titikuwongani ukongwa. Kweni pe vinandi vo mutenere kuchita kuruska waka kutuwa, pamwenga kuleka chisopa chaboza. Mutenere so kujifumba kuti, ‘Kumbi pe chinthu chinyaki chechosi chakukwaskana ndi chisopa chaboza cho ndisunga?’ Tiyeni tiwoni vinyaki mwa vinthu ivi.
KUSOPA ANGOZA NDI MIZIMU YA ŴANTHU AKUFWA
3 Kwa vyaka vinandi ŵanthu anyaki aja achisunga angoza pamwenga vikozgu munyumba zawu. Kumbi namwiso mwenavu? Asani ndi viyo, akhumba muwona kuti vingachitika cha kuromba kwaku Chiuta kwambula kugwiriskiya nchitu vikozgu. Panyaki mungafika pakuviyanja ukongwa vinthu ivi. Kweni Chiuta ndiyu watitikambiya mo tingamusope ndipuso Bayibolo lisambiza kuti iyu wakhumba cha kuti tigwiriskiyengi nchitu angoza pakumusopa. (Chituwa 20:4, 5; Sumu 115:4-8; Yesaya 42:8; 1 Yohane 5:21) Mwaviyo, mukhoza kukoreska kusopa kwauneneska asani mungataya vevosi vo mwenavu vo vikolerana ndi kusopa kwaboza. Yesesani kuviwona nge mo Yehova wativiwone kuti “mbukazuzi.”—Marangu 27:15.
4 Mu visopa vaboza vinandi ŵanthu asopa mizimu ya ŵanthu akufwa. Ŵanthu anandi ŵechendasambiri uneneska wa m’Bayibolo, agomezganga kuti akufwa alutirizga kuja ndi umoyu kumalu nga mizimu ndipu akhoza kovya pamwenga kupweteka ŵanthu amoyu. Akhumba namwi mwayesesanga kuchita vinthu vakukondweska azimu. Kweni nge mo mungusambiriya mu Mutu 6, akufwa aja so ndi umoyu kwekosi cha. Mwaviyo kwesa kukambiskana ndi azimu nkhwambula chanduru. Mauthenga ngengosi ngo ngangawoneka kuti ngatuwa kwa akwanjiwa ŵidu wo akufwa, ngatuliya ku viŵanda. Ndichu chifukwa chaki Yehova wangukanizga Ayisraele kuti angayesanga cha kulongoro ndi mizimu ya ŵanthu akufwa pamwenga kugomezga mizimu.—Marangu 18:10-12.
5 Kumbi mungachita wuli asani kali mwagwiriskiyanga nchitu vikozgu pamwenga asani mwasopanga mizimu ya ŵanthu akufwa? Muŵerengengi ndi kulunguruka pa nkhani za m’Bayibolo zo zingakuwovyani kuwona vinthu venivi nge mo Chiuta wativiwone. Murombengi kwaku Yehova zuŵa lelosi ndi kumukambiya vevosi vo mukhumba kuchita kuti mukoreski kusopa kwauneneska ndipuso mumupemphengi kuti wakuwovyeni kuŵanaŵana nge mo iyu waŵanaŵaniya.—Yesaya 55:9.
AKHRISTU AKWAMBIRIYA AKONDWERIYANGA KHRISIMASI CHA
6 Maholidi ngakutchuka ngo ngakolerana ndi chisopa chaboza ngangachitiska kuti kusopa kwa munthu kuje kwambula kuzomerezgeka. Chakuyeruzgiyapu ndi Khrisimasi. Ŵanthu akamba kuti Khrisimasi njakukumbukiya kuwa kwaku Yesu Khristu, ndipu pafufupi visopa vinandi vachikhristu vikondwere. Kweni palivi ukaboni wewosi wakulongo kuti akusambira aku Yesu a mu vyaka 100 vakwambiriya, akondweriyanga holidi iyi. Buku linyaki lingukamba kuti: “Pati pajumpha vyaka 200 kutuwa po Yesu wanguwiya palivi yo waziŵanga kuti wanguwaku zuŵanji ndipu mbanthu amanavi ukongwa wo aŵanaŵaniyangaku za zuŵa lo wanguwiya.”—Sacred Origins of Profound Things.
7 Chinanga asani akusambira aku Yesu aziŵanga zuŵa chayilu lo wanguwiya, atingi alikumbukengi nge zuŵa lapade cha. Chifukwa wuli? Buku linyaki likonkhoska kuti Akhristu akwamba “awonanga kuti kukondwere zuŵa lakuwiya ndi mwambu wa chisopa cha boza.” (The World Book Encyclopedia) Maphwandu ngija ngakukumbuka mazuŵa ngakuwiya ngo ngazumbulika m’Bayibolo nga mafumu ngaŵi ngo ngasopanga Yehova cha. (Chiyambo 40:20; Marko 6:21) Kukondwere mazuŵa ngakuwiya kwachitikanga so pakutumbika achiuta angoza. Mwakuyeruzgiyapu, pa 24 May, Aroma akondweriyanga kuwaku kwaku Diana chiuta wawu munthukazi. Pa 25 May, akondweriyanga so kuwa kwaku Apollo yo wenga chiuta wa lumwi. Ndichu chifukwa chaki maphwandu nga mazuŵa ngakuwiya ngakoliyana ndi Chikhristu cha, kweni chisopa cha boza.
8 Pe chifukwa chinyaki cho Akhristu a muvyaka 100 vakwamba alekiyanga kukumbukiya zuŵa lo Yesu wanguwiya. Akusambira aku Yesu aziŵanga kuti kukondwere mazuŵa ngakuwiya kwakoliyananga ndi kugomezga mizimu. Mwakuyeruzgiyapu, Agiriki ndi Aroma anandi akali agomezganga kuti munthu weyosi we ndi mzimu wo wasanirikanga pa zuŵa laki lakuwiya ndipu wamuvikiriyanga mu umoyu waki wosi. “Mzimu uwu wenga ndi nthazi zapade zo zakoliyanangaku ndi chiuta yo wanguwa pa deti lakukozgana ndi lo munthu yo wanguwiya.” (The Lore of Birthdays) Mwaviyo, Yehova watingi wakondwengi cha ndi phwandu lelosi lo latingi lichitiskengi kuti Yesu wakwaskiki ndi mizimu yiheni. (Yesaya 65:11, 12) Nanga nchinthu wuli cho chikuchitiska kuti ŵanthu anandi akondweriyengi Khrisimasi?
MO KHRISIMASI YIKWAMBIYA
9 Pangujumpha vyaka mahandiredi nganandi, kutuwa panyengu yo Yesu wenga pa charu chapasi kuti ŵanthu ayambi kukumbuka kuwa kwaki pa 25 December. Kweni ili lenga zuŵa lo wanguwiya cha, chifukwa iyu wanguwa mu mwezi wa October.* Nanga nchifukwa wuli ŵanthu akusankha zuŵa la 25 December? Ŵanthu anyaki wo akambanga kuti Mbakhristu “akhumbanga kuti zuŵa ili lisere m’malu mwa zuŵa la phwandu la chisopa cha Chiroma la ‘kuwa kwa lumwi lambula kuthereskeka.’” (The New Encyclopædia Britannica) Panyengu yo lumwi lawonekanga kamanavi mu chipwepwi, ŵanthu avisopa vaboza achitanga maphwandu kuti lumwi lizi so kutuwa kutali ko linguluta. Yiwu aŵanaŵananga kuti lumwi layamba ulendu waki wakuweku pa 25 December. Kuti akopi ŵanthu wo alekanga kusopa Chiuta, alongozgi avisopa angwamba kuchita phwandu ili ndi kulisambusa kuti liwonekengi nge nda “Chikhristu.”#
10 Khrisimasi yikuziŵika kali kuti yikwambiya ku chisopa chaboza. Chifukwa chakuti nja m’malemba cha, Khrisimasi yingukanizgika ku England ndi mu vigaŵa vinyaki va ku America mu vyaka va m’ma 1600. Weyosi yo wasanirikanga kuti waja ku nchitu chifukwa cha Khrisimasi walangikanga. Kweni mukuluta kwa nyengu midawuku yo yachitikanga kali yingwamba kuchitika so ndipu asazgiyangaku so vakuchitika vinyaki. Khrisimasi yingwamba so kuja holidi yakutchuka ndipu chinanga ndi sonu ndi holidi yakutchuka mu vyaru vinandi. Kweni chifukwa chakuti Khrisimasi njakukoliyana ndi chisopa chaboza, ŵanthu wo akhumba kukondweska Chiuta akondweriyaku cha zuŵa lenili pamwenga holidi yinyaki yeyosi yo yikwambiya ku chisopa chaboza.%
KUMBI NKHWAKWENERE KUZIŴA CHIYAMBI CHA MAHOLIDI?
11 Ŵanthu anyaki azomerezga kuti maholidi nganyaki nge Khrisimasi ngakwambiya ku chisopa chaboza, kweni awona mbwenu kuti palivi suzgu kungakondwere. Ndipuso ŵanthu anandi aŵanaŵanaku cha va chisopa chaboza asani akondwere maholidi. Yiwu atiti maholidi ngenanga ngatovya kuti mabanja ngakumani pamoza. Kumbi namwi muwona viyo? Asani ndi viyo, mbwenu ndikuti cho chitikutondekeskani kukoreska kusopa kwauneneska nkhwanja chisopa chaboza cha, kweni banja linu. Ziŵani kuti Yehova yo wakwambiska banja, wakhumba kuti muyanjengi abali ŵinu. (Ŵaefesu 3:14, 15) Kweni mukhoza kukhoreska ubwezi winu m’nthowa yo Chiuta wazomerezga. Pakukamba va chinthu cho titenere kuŵika panthazi, wakutumika Paulo wangulemba kuti: ‘Lutirizgani kwesa cho nchamalumbika kwa Ambuya.’—Ŵaefesu 5:10.
12 Panyaki imwi muŵanaŵana kuti chiyambi cha maholidi chikwaskana viŵi cha ndi mo ngachitikiya mazuŵa nganu. Kumbi pe suzgu yeyosi ndi mo ngakwambiya? Hinya! Tiyeruzgiyi kuti mwawona switi mu nkhandu. Kumbi mungatondo switi yo ndi kurya? Mungachita cha venivi, chifukwa njakukazuzgika. Mwakulingana ndi switi, maholidi ngangawoneka ngakunozga kweni chiyambi chaki nchaukazuzi. Kuti tikoreski kusopa kwauneneska, tikhumbika kuja ndi maŵanaŵanu ngange ngo mchimi Yesaya wenga nangu, iyu wangukambiya akusopa mwauneneska kuti: “Mungakonga kanthu kaukazuzi cha.”—Yesaya 52:11.
CHITANI VINTHU MWAZERU
13 Pe masuzgu ngo mungakumana nangu asani mwasankha kuleka kuchitaku maholidi. Mwakuyeruzgiyapu, wo mugwira nawu nchitu angakufumbani chifukwa cho muleke kuchitaku vakuchitika va maholidi vo vichitika kunchitu kwinu. Mungachita wuli asani atikupaskani vawanangwa va pa Khrisimasi? Kumbi kulonde kungaŵa kunanga? Kumbi mungachita wuli asani murumu pamwenga muwolu winu ndi Mkhristu cha? Kumbi mungawovya wuli ŵana ŵinu kuti aleki kujivwa kuti anoleka vinthu vinyaki chifukwa chakuleka kuchitaku maholidi?
14 Tikhumbika kuchita vinthu mwazeru kuti tiziŵi mo tingachitiya ndi vakuchitika venivi. Asani munthu wakukambiyani kuti nditikukhumbiyani vamampha pa holidi yakutiyakuti, mungamukambiya waka mwaulemu kuti ndawonga. Nanga wuli asani munthu yo watikukhumbiyani vamampha muwonana nayu pamwenga kugwira nayu nchitu nyengu zosi? Asani ve viyo mungasankha kumukonkhoske vinandi. Kweni mwemosi mo vinthu viliri, mutenere kuchita vinthu mwazeru. Bayibolo lititikambiya kuti: “Mazu nginu ngaŵi ngawezi nyengu zosi, ngakunoweskeka ndi mche, kuti muziŵi mo mutenere imwi kumwamukiya munthu yosi, yumoza ndi yumoza.” (Ŵakolose 4:6) Tcheŵani ndi kuleka kutumbika ŵanthu anyinu. M’malu mwaki, konkhoskani vo mugomezga mwazeru. Konkhoskani mwakuvwika umampha kuti mutinkhana ndi kupaskana vawanangwa pamwenga kucheza cha, kweni mutanja kuchita ivi pa nyengu yinyaki.
15 Kumbi mungachita wuli asani munthu munyaki wakhumba kukupaskani chawanangwa? Ivi vitoliyengi ndi mo vinthu viliri. Yo watikupaskani wangakamba kuti: “Ndiziŵa kuti mukondwere maholidi cha. Kweni ndikhumba kuti ndikupaskeni chinthu ichi.” Akhumba mukhoza kuŵanaŵana kuti kulonde chawanangwa asani vinthu ve viyo kung’anamuwa kuleka kuchitaku holidi. Asani yo watikupaskani waziŵa umampha cha vo mugomezga, mutenere kumukonkhoske kuti mukondwere cha maholidi. Ivi vingakuwovyani kumukonkhoske chifukwa cho imwi mwalonde chawanangwa kwambula kumupaska chechosi. Nyengu zinyaki kungaŵa umampha kukana chawanangwa cho chawoneke limu kuti atikupaskani ndi chilatu cha kukuyesani, kuti akuwoneni kuti mudemetere ku chigomezgu chinu pamwenga cha.
VO MUNGACHITA NDI ABALI ŴINU WO ŴE MU CHISOPA CHAUNENESKA CHA
16 Kumbi mungachita wuli asani abali ŵinu ŵe mu chisopa chauneneska cha? Mutenere so kuchita vinthu mwazeru. Palivi chifukwa chakususkiya mudawuku pamwenga sekeresu lelosi lo abali ŵinu angasankha kuchita. M’malu mwaki tumbikani vo yiwu asankha, nge mo namwi mungakhumbiya kuti atumbiki vakusankha vinu. (Mateyu 7:12) Wonesesani kuti pangaŵanga chinthu chechosi cha cho chingakuchitiskani kuti muserezeki mu holidi. Chinanga wuli ve viyo, mutenere kuchita mwazeru pa vinthu vo vikwaskana viŵi cha ndi sekeresu. Kweni, mutenere kuwonesesa kuti nyengu zosi muchita vinthu vo vikusiyeningi ndi njuŵi yamampha.—1 Timote 1:18, 19.
17 Kumbi mungawovya wuli ŵana ŵinu kuti aleki kuwona nge kuti anoleka vamampha chifukwa chakuleka kuchitaku maholidi ngo ngasuskana ndi malemba? Vo mutiŵachitiya mukati mwa chaka ndivu vingaŵawovya ukongwa. Apapi anyaki asankha kupaska ŵana ŵawu vawanangwa pa nyengu yinyaki. Chawanangwa chimoza chamampha ukongwa cho mungapaska ŵana ŵinu nkhupatuwa nyengu yakucheze nawu ndi kuŵavwisiya mwachanju.
SOPANI MWAUNENESKA
18 Kuti mukondweski Chiuta, mutenere kukana chisopa chaboza ndi kukoreska kusopa kwauneneska. Kumbi kuchita venivi kusazganjipu? Bayibolo likamba kuti: “Ndipu tipimirani kwachikhuŵirizgana ku chanju ndi ku nchitu zamampha; kwambula kujowo unganu waku taŵeni, uli nkharusu ka ŵanyaki, kweni ŵakuchiskana; ndipu ukongwa viŵi po muwona kuti zuŵa lo laŵandika.” (Ŵahebere 10:24, 25) Maunganu ngachikhristu ngaja nyengu zakukondweska kuti musopengi Chiuta m’nthowa yo iyu wazomerezga. (Sumu 22:22; 122:1) Pa maunganu yanga, Akhristu akugomezgeka ‘achiskana yumoza ndi munyaki.’—Ŵaroma 1:12.
19 Chinthu chinyaki cho chingakuwovyani kukoreska kusopa kwauneneska nkhukambiyaku ŵanthu anyaki vo musambira m’Bayibolo ndi Akaboni aku Yehova. Ŵanthu anandi “Ŵaliya ndi kufwifwinthiya” chifukwa cha uheni wo uchitika pacharu mazuŵa nganu. (Ezekiele 9:4) Akhumba muziŵapu ŵanthu anyaki wo aliya ndi kufwifwinthiya. Mungachita umampha ukongwa kuŵakambiya va chilindizga cha m’Bayibolo cho mwenachu chakukwaskana ndi kunthazi. Asani mulutirizgengi kuwungana ndi Akhristu auneneska ndi kukambiyaku ŵanthu uneneska wa m’Bayibolo wo mwasambira, muwonengi kuti khumbu losi lakuchitaku midawuku ya chisopa chaboza limalengi kamanakamana m’mtima mwinu. Ziŵani kuti mwazamukondwa ukongwa ndipu mwazamulonde vitumbiku asani mukoreska kusopa kwauneneska.—Malaki 3:10.
VO BAYIBOLO LISAMBIZA
- Kugwiriskiya nchitu vikozgu pamwenga kopa mizimu ya ŵanthu akufwa nkhwambula kukhumbika pa kusopa kwauneneska.—Chituwa 20:4, 5; Marangu 18:10-12.
- Kuchitaku maphwandu ngo ngakwambiya ku chisopa chaboza nkhunanga.—Ŵaefesu 5:10.
- Akhristu auneneska atenere kuchita vinthu mwazeru asani akonkhoske anyawu vo agomezga.—Ŵakolose 4:6.
* Wonani Fundu Zakukumaliya.
# Sekeresu la Satunaliya naluso linguchitiska kuti asankhi zuŵa la 25 December. Sekeresu ili lo lachitikanga kwambiya pa 17 mpaka pa 24 December, latumbikanga chiuta wa Chiroma wa ulimi. Pa Sekeresu la Satunaliya paŵanga kurya, masaza ndipuso kupaskana vawanangwa.
% Kuti muziŵi mo Akhristu awone maholidi nganyaki ngakutchuka, wonani Fundu Zakukumaliya.
Mafumbu ngakusambiriya
1, 2. Kumbi ndi fumbu nili lo mutenere kujifumba pavuli pakuti mwatuwa mu chisopa chaboza, ndipu nchifukwa wuli muwona kuti kuchita ivi nkhwakukhumbika?
3. (a) Kumbi Bayibolo likambanji pa nkhani yakugwiriskiya nchitu angoza, ndipu nchifukwa wuli vingaŵa vakusuzga kuti ŵanthu anyaki ayambi kuviwona nge mo Chiuta wativiwone? (b) Kumbi mutenere kuchitanji ndi chinthu chechosi chakukwaskana ndi chisopa chaboza cho mwenachu?
4. (a) Kumbi tiziŵa wuli kuti kusopa mizimu ya ŵanthu akufwa kulivi chanduru? (b) Nchifukwa wuli Yehova wangukanizga ŵanthu ŵaki kugomezga mizimu munthowa yeyosi?
5. Kumbi mungachita wuli asani mu chisopa cho mwengamu kali mwagwiriskiyanga nchitu angoza pamwenga asani mwasopanga mizimu ya ŵanthu akufwa?
6, 7. (a) Kumbi ŵanthu akamba kuti Khrisimasi ndi holidi ya vinthu wuli, nanga akulondo Yesu a muvyaka 100 vakwamba ayikondweriyanga? (b) Kumbi maphwandu nga zuŵa lakuwiya ngakoliyananga ndi vinthu wuli mu nyengu yo akusambira aku Yesu ŵenga pacharu chapasi?
8. Kumbi maphwandu ngakuwiya ngakoliyana wuli ndi kugomezga mizimu.
9. Kumbi ŵanthu akwamba wuli kuchita sekeresu la kuwa kwaku Yesu pa 25 December?
10. Kumbi nchifukwa wuli nyengu yakali ŵanthu anyaki alekanga kukondwere Khrisimasi?
11. Kumbi nchifukwa wuli ŵanthu anyaki akondwere maholidi, kweni kumbi nchinthu wuli cho isi titenere kuŵika panthazi?
12. Konkhoskani chakuyeruzgiyapu chakulongo chifukwa cho tileke kuchita maholidi ndi midawuku yo ye ndi chiyambi chiheni?
13. Kumbi ndi masuzgu wuli ngo mungakumana nanga chifukwa chakuleka kuchita maholidi?
14, 15. Kumbi mungachita wuli asani munthu munyaki watikukhumbiyani vamampha pa holidi yeyosi pamwenga asani wakhumba kukupaskani chawanangwa?
16. Kumbi mungachita wuli vinthu mwazeru pa nkhani yakukwaskana ndi maholidi?
17. Kumbi mungawovya wuli ŵana ŵinu kuti alekengi kujivwa kuti anoleka vinthu chifukwa chakuleka kuchitaku maholidi ngo anyawu achita?
18. Kumbi kusanirika pa maunganu ngachikhristu kungakuwovyani wuli kuti mukoreski kusopa kwauneneska?
19. Kumbi nchifukwa wuli mutenere kukambiyaku ŵanthu vo mwasambira m’Bayibolo?


text:
YAKONJECESYA
Ana Ŵandu Akwete Msimu Wangawa?
ANA papikene liloŵe lyakuti “msimu” akusaganisyaga kuti cili cici? Ŵandu ŵajinji akusakulupilila kuti cili cindu cangawoneka, soni cangawa cacikusasimanikwa m’cilu mwetu. Akusakulupilila kuti mundu pawile, cindu celeci cikusatyoka m’cilu ni kuja kutama ni umi kwine kwakwe. Ligongo lyakuti cikulupi celeci cili cakuwanda, ŵandu ŵajinji akusasimonga palijigenye kuti Baibulo jangajiganya yeleyi. Sano mwakamulana ni maloŵe ga Mlungu, ana “msimu” uli cici?
Ŵakulemba Baibulo ŵakamulicisyaga masengo liloŵe lya Cihebeli lyakuti ru′ach kapena liloŵe lya Cigiliki lyakuti pneu′ma pakusala ya “msimu.” Malemba gakusalosya kugopolela kwa maloŵe gelega. Mwambone, lilemba lya Salimo 104:29 likusati: “Patyosisye [Yehofa] msimu [ru′ach] wakwe yikusawaga, ni kuwujila kuluwundu.” Soni lilemba lya Yakobo 2:26 likusati: “Cilu . . . cangali msimu [pneu′ma] cili cewe.” Malemba gelega gakulosya kuti Msimu uli cindu cacikusatendekasya kuti cilu cikole umi. Naga pangali msimu cilu cikusaŵa cewe. M’yoyo, m’Baibulo liloŵe lyakuti ru′ach lyangagopolelape kuti “msimu,” nambo likusagopolelasoni kuti “macili” kapena kuti macili ga umi. Mwambone, pakwamba ya cikumba ca m’moŵa ga Nowa, Mlungu ŵatite: “Tindumisye ula ja cikumba pacilambo capasi kuti njonanje ya umi yosope. Yaumi (“yayikwete macili [ru′ach] ga umi,” NW) yosope ya pacilambo tiyiciwa.” (Genesis 6:17; 7:15, 22) Pelepa “Msimu” ukwimila macili gangawoneka gagakusatendekasya kuti cindu ciŵe cijumi.
Cilu cikusasosekwa msimu kuti ciŵe ni umi mpela mwayikusaŵela kuti wailesi jikusasosekwa magesi kuti jikamuleje masengo. Kuti tupikanicisye yeleyi kwende tuwanicisye ni wailesi jakamulicisya masengo mabatile. Naga aŵisile mabatile mu wailesi ni kujipamba, jikusatanda kulila. Macili ga mabatile gakusatendesya wailesijo kuŵa ja umi. Naga pali pangali mabatile wailesijo jikusaŵa jewe. Yeleyi yikusatendekwasoni ni wailesi jakamulicisya masengo magesi. Naga ajityosisye kumagesi jikusaleka kulila, kapena kuti jikusaŵa jewe. Mwakulandana ni yeleyi, msimu uli macili gagakusatendekasya kuti cilu cetu ciŵe ca umi. Mpela magesi, msimu nombe nawo pajika wangapikana cilicose, atamose kuganisya. Gali macili basi. Nambo pali pangali msimu, kapena kuti macili ga umi, yilu yetu “yikusawaga, ni kuwujila kuluwundu,” mpela mujwaŵecetele jwamalumbo.
Pakusala ya ciwa ca mundu, lilemba lya Mlaliki 12:7 likusati: “Luwundu [kwambaga cilu cakwe] likusawujila ku litaka kulyatyocele, soni msimu ukusawujila kwa Mlungu jwakuwona juŵawupelece.” Naga msimu kapena kuti macili ga umi gatyosile m’cilu, ciluco cikusawa ni kuwujila kucatyocele kwakuli kwitaka. Mwakulandana ni yeleyi, macili ga umi gakusawujila kwa Mlungu juŵagapelece. (Yobu 34:14, 15; Salimo 36:9) Yeleyi ngayikugopolela kuti macili ga umiga gakusajenda ulendo kwawulaga kwinani. Nambo, yikugopolela kuti, mundujo kuti cakolesoni umi yikwegamila kwa Yehofa Mlungu, kapena kuti umi wakwe uli m’miyala mwa Mlungu. Mlungu kupitila m’macili gakwe mpaka awucisyesoni msimu, kapena kuti macili ga umi kwa mundu juŵawilejo.
Yili Yakutondoya mnope kumanyilila kuti Mlungu cacatendela yeleyi ŵandu wosope ŵali “m’malembe [gacikumbucilo, NW].” (Yohane 5:28, 29) Pandaŵi jacacijimusyaga ŵandu, Yehofa cacajimusya ŵandu ni cilu casambano mwakwapasoni msimu kapena kuti macili ga umi. Ndaŵi jeleji jiciŵa jakusangalasya kwabasi!
Naga akusaka kumanyilila yejinji yajikusajiganya Baibulo pakwamba ya “msimu,” aŵalanje kabuku kakuti, Litala lya ku Umi Wangamala Ana Mlipatile? pa mapeji 12 mpaka 14, ni buku ja Ciceŵa jakuti Kukambitsirana za m’Malemba pa mapeji 319 mpaka 323, yakuwandisya ŵa Mboni sya Yehofa.


text:
Kasi Chiuta Wali Na Zina?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Munthu waliyose wali na zina. Chiuta nayo wali na zina. Ŵanthu awo ŵali paubwezi ŵakuchemana mazina. Ŵabwezi ŵa Chiuta ŵakwenera kuzunura zina lake.
Chiuta wakuti: “
Ine ndine Yehova; ili ndilo zina lane.” (Yesaya 42:8) Chiuta wali na mazina ghanandi gha vithokozo, nga ni ‘
Chiuta Wankhongonozose,’ “
Fumu Yikuru,” na “
Mlengi.” Kweni wakukhumba kuti ŵanthu awo ŵakumusopa ŵazunurenge zina lake.—Genesis 17:1; Milimo 4:24; 1 Petrosi 4:19.
Mu Mabaibolo ghanandi zina la Chiuta likusangika pa Exodus 6:3. Baibolo likuti: ‘
Nkhawoneka kwa Abraham, kwa Isaac, na kwa Jacob nga ndi Chiuta Wankhongonozose, kweni nkhamanyikwa chara kwa iwo na zina lane Yehova.’
Mu Mabaibolo ghanandi zina lakuti Yehova lilimo. Ŵanthu ŵanyake ŵakulemba kuti “Yahweh,” kweni ŵanandi ŵakulemba kuti Yehova. Mabuku gha Genesis m’paka Malaki, ghakalembeka mu Chihebere. Pakuŵerenga Chihebere ŵakufuma kumalyero kuluta kumazere. Mu Chihebere zina la Chiuta likulembeka nthe יהוה. Zina ili lingalembekaso nthe YHWH.