text:
2 Nyengo yakuti Davide wafwire yikati yasendelera, wakalanga mwana wake Solomoni, wakati:2 “Ine nili pafupi kufwa.* Ntheura uŵe wankhongono+ na wachikanga.+3 Upulikire Yehova Chiuta wako na kwenda mu nthowa zake, usunge fundo zake, malango ghake, vyeruzgo, na vikumbusko vyake nga umo vili kulembekera mu Dango la Mozesi.+ Apo ndipo vikwenderenge makora vyose ivyo ukuchita na kose uko ukuzgokera.4 Ndipo Yehova wafiskenge layizgo ilo wakachita kwa ine, lakuti: ‘Usange ŵana ŵako ŵakusunga nthowa yawo na kwenda mwakugomezgeka pamaso pane na mtima wawo wose na umoyo wawo wose,+ pazamusoŵapo* chara munthu mu mzere wako wakukhala pa chitengo cha Israyeli.’+5 “Iwe ukumanyaso makora ivyo Yowabu mwana wa Zeruya wakanichitira, ivyo wakachitira ŵalongozgi ŵaŵiri ŵa ŵankhondo ŵa Israyeli, Abineri+ mwana wa Neri na Amasa+ mwana wa Yeteri. Wakaŵakoma, wakathiska ndopa+ za nkhondo pa nyengo ya mtende, na kuŵika ndopa za nkhondo pa lamba wa mu chiwuno chake na pa vilyato* vya ku malundi ghake.6 Ntheura uchite kuyana na vinjeru vyako, ndipo ungazomerezganga chara kuti mbuha* zake zikhilire ku Dindi*+ mu mtende.7 “Kweni ŵana ŵa Barazilayi+ Mugiliyadi uŵalongore lusungu,* ŵaŵe pakati pa ŵanthu awo ŵakurya pa thebulu lako. Pakuti umu ndimo ŵakanovwilira ine+ apo nkhachimbiranga kwa mukuru wako Abisalomu.+8 “Paliso Shimeyi mwana wa Gera Mubenjamini wa ku Bahurimu. Ndiyo wakanitemba na nthembo ziheni chomene+ pa zuŵa ilo nkhalutira ku Mahanayimu.+ Kweni wakati wiza kuzakakumana nane pa Yorodani, nkhamulapira pamaso pa Yehova, nkhati: ‘Nikukomenge na lupanga chara.’+9 Sono ungamulekanga wambura kulangika chara,+ pakuti ndiwe munthu wavinjeru ndipo ukumanya ivyo ungachita kwa iyo. Ukhizgire mbuha zake ku Dindi* na ndopa.”+10 Penepapo Davide wakagona na ŵasekuru ŵake, wakasungika mu Msumba wa Davide.+11 Davide wakawusa Israyeli vyaka 40. Mu Heburoni+ wakawusa vyaka 7, ndipo mu Yerusalemu wakawusa vyaka 33.+12 Penepapo Solomoni wakakhala pa chitengo cha Davide wiske. Pachoko na pachoko uthemba wake ukakhozgekanga.+13 Adoniya mwana wa Hagiti wakiza kwa Batisheba, nyina wa Solomoni. Batisheba wakati: “Kasi wiza mu mtende?” Iyo wakati: “Niza mu mtende.”14 Wakatiso: “Nili na chinyake chakuti nimuphalirani.” Batisheba wakati: “Yowoya.”15 Adoniya wakati: “Mukumanya makora kuti uthemba ukeneranga kuŵa wane, ndipo Israyeli yose wakakhazganga* kuti ine niŵenge themba.+ Kweni uthemba wafumako kwa ine na kuŵa wa munung’una wane, pakuti Yehova ndiyo wamupa.+16 Sono pali chinthu chimoza icho nkhupempha kwa imwe. Munganikaniranga chara.” Batisheba wakati kwa iyo: “Yowoya.”17 Iyo wakati: “Nkhumuŵeyani, mukanilombere kwa Solomoni themba, pakuti wamumukanirani chara, mukamuphalire kuti wanipe Abishagi+ Mushunemu kuti waŵe muwoli wane.”18 Batisheba wakati: “Vili makora, namukuyowoyera kwa themba.”19 Ntheura Batisheba wakaluta kwa Themba Solomoni kukamuyowoyera Adoniya. Penepapo themba likawuka na kukumana nayo na kumusindamira. Ndipo Solomoni wakakhala pa chitengo, wakachemeska chitengo cha anyina kuti ŵakhale ku woko lake lamalyero.20 Batisheba wakati: “Pali kanthu kamoza ako nkhupempha kwa iwe. Unganikaniranga chara.” Themba likati kwa iyo: “Yowoyani amama, pakuti nimukaniraninge yayi.”21 Batisheba wakati: “Zomera kuti Abishagi Mushunemu wapike kwa Adoniya mukuru wako kuŵa muwoli wake.”22 Themba Solomoni likazgora anyina, likati: “Chifukwa wuli Adoniya mukumupemphera Abishagi Mushunemu? Mungamulomberaso uthemba,+ pakuti iyo ni mukuru wane,+ ndipo Abiyatara wasembe* na Yowabu+ mwana wa Zeruya+ ŵali pamoza nayo.”23 Penepapo Themba Solomoni likalapa pamaso pa Yehova kuti: “Chiuta wanilange na kusazgirapo usange icho Adoniya wapempha chilekenge kumutayiska umoyo wake.24 Nadi, umo Yehova waliri wamoyo, uyo wanikhozga+ na kunikhazika pa chitengo cha Davide adada, mweneuyo wakaninozgera nyumba+ nga umo wakalayizgira, Adoniya wakomekenge+ muhanya uno.”25 Nyengo yeneyiyo Themba Solomoni likatuma Benaya+ mwana wa Yehoyada, wakatimba* Adoniya ndipo wakafwa.26 Kwa Abiyatara+ wasembe, themba likati: “Luta ku minda yako ku Anatoti.+ Pakuti ukwenera kufwa. Kweni nikukomenge yayi pa zuŵa ili chifukwa ukanyamuranga Likasa la Fumu Yikuru Yehova pamaso pa Davide adada,+ kweniso chifukwa chakuti ukasuzgika mu vyose pamoza na adada.”+27 Ntheura Solomoni wakamuchimbizga Abiyatara kuti waleke kuteŵetera nga ni wasembe wa Yehova, kufiska mazgu gha Yehova pa nyumba ya Eli+ mu Shilo.+28 Yowabu wakati wapulika nkhani iyi, wakachimbilira ku chihema cha Yehova+ na kukakora masengwe gha jotchero. Yowabu uyu wakawovwiranga Adoniya,+ kweni wakamovwira yayi Abisalomu.+29 Themba Solomoni likaphalirika kuti: “Yowabu wachimbilira ku chihema cha Yehova ndipo wali musi mwa jotchero.” Ntheura Solomoni wakatuma Benaya mwana wa Yehoyada, wakati: “Luta ukamukome.”30 Ntheura Benaya wakiza ku chihema cha Yehova, wakati kwa iyo: “Themba likuti: ‘Fumapo!’” Kweni iyo wakati: “Yayi, nifwirenge penepano.” Benaya wakawezga mazgu kwa themba kuti: “Yowabu wayowoya vyakutivyakuti, ndimo wanizgolera.”31 Penepapo themba likati kwa iyo: “Chita umo iyo wayowoyera. Umukome na kumusunga. Uwuskeko kwa ine na ku nyumba ya adada ndopa izo Yowabu wakathiska kwambura mulandu.+32 Yehova wawezgerenge ndopa zake pa mutu wake, chifukwa Yowabu wakakoma ŵanalume ŵaŵiri kwambura adada kumanya. Wakaŵatimba na kuŵakoma na lupanga ŵanthu ŵarunji na ŵawemi kuluska iyo, Abineri+ mwana wa Neri, mulongozgi wa ŵankhondo ŵa Israyeli,+ na Amasa+ mwana wa Yeteri mulongozgi wa ŵankhondo ŵa Yuda.+33 Ndopa zawo ziŵenge pa mutu wa Yowabu na pa mitu ya mphapu yake muyirayira.+ Kweni pa Davide, mphapu yake, nyumba yake, na chitengo chake, paŵenge mtende wakufuma kwa Yehova muyirayira.”34 Penepapo Benaya mwana wa Yehoyada wakaluta, wakatimba Yowabu na kumukoma. Wakasungika ku nyumba yake mu mapopa.35 Ndipo themba likimika Benaya+ mwana wa Yehoyada kuŵa mulongozgi wa ŵankhondo m’malo mwa Yowabu. Themba likimika Zadoki+ kuŵa wasembe m’malo mwa Abiyatara.36 Penepapo themba likachema Shimeyi,+ likati kwa iyo: “Ujizengere nyumba mu Yerusalemu, ukhale mwenemumo. Ungafumangamo chara kuya ku malo ghanyake.37 Pa zuŵa ilo uzamufumiramo na kwambuka Dambo la Kidironi+ uzamufwa nadi. Ndopa zako zizamuŵa pa mutu wako.”38 Shimeyi wakati kwa themba: “Icho mwayowoya ntchiwemi. Muteŵeti winu wachitenge nga umo fumu yane themba yayowoyera.” Ntheura Shimeyi wakakhala mu Yerusalemu mazuŵa ghanandi.39 Kweni paumaliro wa vyaka vitatu, ŵazga ŵaŵiri ŵa Shimeyi ŵakachimbilira kwa Akishi+ mwana wa Maka themba la Gati. Shimeyi wakati waphalirika kuti: “Wona, ŵazga ŵako ŵali ku Gati,”40 mwaluŵiro Shimeyi wakawuka, wakaŵika chakukhalapo pa mbunda na kuluta kukawonana na Akishi ku Gati kukapenja ŵazga ŵake. Shimeyi wakati wawerako ku Gati pamoza na ŵazga ŵake,41 Solomoni wakaphalirika kuti: “Shimeyi wangufuma mu Yerusalemu na kuluta ku Gati ndipo wawerako.”42 Penepapo themba likachema Shimeyi, likati kwa iyo: “Asi nkhakulapizga pamaso pa Yehova na kukuchenjezga kuti: ‘Pa zuŵa ilo uzamufumiramo muno na kuya ku malo ghanyake, uzamufwa nadi’? Asi iwe ukati kwa ine: ‘Icho mwayowoya ntchiwemi, nipulikirenge’?+43 Ipo chifukwa wuli undasunge chilapo cha Yehova na dango ilo nkhaŵika pa iwe?”44 Ndipo themba likati kwa Shimeyi: “Ukumanya mu mtima wako uheni wose uwo ukachita kwa Davide adada.+ Yehova wawezgerenge uheni uwu pa mutu wako.+45 Kweni Themba Solomoni litumbikikenge,+ chitengo cha Davide chikhozgekenge pamaso pa Yehova muyirayira.”46 Penepapo themba likalangura Benaya mwana wa Yehoyada, ndipo Benaya wakafuma, wakatimba Shimeyi ndipo wakafwa.+Ntheura ufumu ukakhozgekanga mu woko la Solomoni.+
Mazgu Ghamusi
^ Mazgu gheneko, “Nkhuluta ku nthowa ya charu chose.”


c: text/html

text:
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA PA NKHANI YA
Ukavu
Nangauli maboma ghakulimbikira kuti ghamazge ukavu, kweni pali ŵanthu mamiliyoni ghanandi awo mbakavu.
Kasi ŵakavu ŵangaŵa wuli ŵakukondwa?
IVYO ŴANTHU ŴAKUYOWOYA
Ŵanthu ŵanandi ŵakugomezga kuti munthu uyo wali na vinthu vinandi ndiyo wangaŵa wakukondwa kweniso wakukhorwa. Ŵakuti munthu uyo vinthu vikumwendera ni uyo wali na ndalama zinandi. Ŵakuti ŵakavu ŵangaŵa ŵakukondwa yayi chifukwa chakuti ŵakuŵavya mwaŵi wakuti ŵasambire panji ŵalutizge masambiro. Ŵakutondeka kuluta ku vipatala viwemi kweniso kusanga vinthu vinyake vyakukhumbikwa.
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Baibolo likuti munthu wakuŵa wakukondwa nadi para wali paubwezi na Chiuta, kuti chifukwa cha chuma yayi. Baibolo likuti: “Mbakukondwa awo ŵakumanya kusoŵerwa kwawo kwauzimu.” (Mateyu 5:3) Kwali ŵali na ndalama panji yayi, ŵanthu awo ŵakumanya kuti mbakusoŵerwa mwauzimu ŵakulaŵiska kwa Chiuta kuti waŵalongozge. Ntheura ŵakusambira fundo za mu Baibolo izo zikuŵakhwimiska na kuŵapa mtende wa mu mtima. Ivi ndivyo vikovwira munthu kuŵa wakukondwa nadi.
Awo ŵakupulikiska fundo za mu Baibolo na kuzilondezga ŵakumanya makora umo ŵangachitira na ukavu. Baibolo likovwira ŵanthu kuti ŵaleke vinthu vyawakawaka, nga nkhukhweŵa hona na kumwa chomene moŵa. Para munthu wakukhweŵa na kumwa chomene wakunanga ndalama kweniso vinthu ivi vingamupa matenda agho pangakhumbikwira ndalama zinandi kuti wachire.—Zintharika 20:1; 2 Ŵakorinte 7:1.
Baibolo likutiphaliraso uheni wa uryezi na kutemweska vyathupi. (Mariko 4:19; Ŵaefeso 5:3) Fundo izi zingawovwira munthu kuti waleke kusakaza ndalama pa kutchova njuga kweniso kuti waleke “kutemwa ndalama.” Baibolo likuti kutemwa ndalama “ni msisi wa mtundu uliwose wa vinthu vyakupweteka.” (1 Timote 6:10) Malemba ghakuti: ‘Nanga munthu wangaŵa na vyakuzara, umoyo wake ukufuma mu ivyo wali navyo chara.’ (Luka 12:15) Fundo njakuti, umoyo tikugura na ndalama yayi. Kweni usange tikulondezga fundo za mu Baibolo tikuŵa na umoyo uwemi ndipo tikukondwa nadi.
Ŵakavu ŵakusuzgikira kusanga chakurya, vyakuvwara, na nyumba, kweni nawo ŵangaŵa ŵakukondwa usange ŵakukhorwa na ivyo ŵakusanga. Ŵaŵikenge mtima pakukondweska Chiuta, na kuchita khumbo lake. Ŵagomezgenge ivyo Baibolo likuyowoya kuti ‘thumbiko la Yehova likusambazga, ndipo kuti wakusazgako chitima chara.’—Zintharika 10:22.
LEMBA ILO LINGAMOVWIRANI: “Mbakukondwa awo ŵakumanya kusoŵerwa kwawo kwauzimu.”—Mateyu 5:3.
Kasi ukavu uzamumara?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Ŵanthu ŵatondeka kumazga ukavu. Kweni sonosono apa, Chiuta wazamuwuskapo icho chikwambiska ukavu. Wazamuwuskapo ŵanthu ŵaryezi na maboma agho ghakukhumba waka kujisambazga. (Mupharazgi 8:9) Mlengi withu wazamufumiskapo maboma agha chifukwa ghakulyera ŵanthu masuku pa mutu. Ufumu wakuchanya, uzamuchitira vinthu viwemi waliyose kwambura kutemwera. Baibolo likusimikizga kuti Themba la Ufumu wa Chiuta lizamovwira ŵakavu. Likuti: ‘Wazamuthaska musauchi para wachema, na mukavu, na uyo walije movwiri. Wazamufwira lusungu ŵakuyuyuka na ŵakavu, na kuponoska mizimu ya ŵasauchi.’—Salmo 72:12-14.
Charu chapasi chizamuŵa paradiso, ndipo waliyose wazamuŵa na nyumba na chakurya. Ukavu kuzamuŵavya. Mu buku la Yesaya, Chiuta wakulayizga kuti ŵanthu ŵake ‘ŵazamuzenga nyumba na kukhalamo; ŵazamupanda mpheska na kurya vipasi. Ndipo ŵakusoleka ŵane ŵazamusekelera swi na milimo ya mawoko ghawo.’ (Yesaya 65:21, 22) M’malo mwa kuchita kusuzgikira pakusanga ivyo vikukhumbikwa, waliyose wazamukondwa na ‘chiphikiro cha vyakununa’ kweniso viwemi vinyake ivyo Yehova wazamupeleka.—Yesaya 25:6.
KASI FUNDO NJAKUTI WULI?
Pakughanaghanira ivyo Chiuta walayizga vyakuti mu charu muzamuŵavya ukavu, ŵanthu awo ŵakusuzgika ŵakugomezga kuti Chiuta wali nawo ndipo masuzgo ghawo ghali pafupi kumara. Munthu wangazizipizga masuzgo para wakuŵika mtima pa ivyo Chiuta walayizga.
LEMBA ILO LINGAMOVWIRANI: ‘Wazamuthaska musauchi para wachema, na mukavu, na uyo walije movwiri. Wazamufwira lusungu ŵakuyuyuka na ŵakavu, na kuponoska mizimu ya ŵasauchi.’—Salmo 72:12-13.
Manyani Vinandi
Kasi Ufumu wa Chiuta Ni Vichi?
Kasi Fumu ni njani? Kasi Ufumu wa Chiuta uzamuchita vichi?
Chifukwa Wuli Chiuta Walekelera Uheni na Suzgo?
Kasi uheni ukamba wuli? Chifukwa wuli Chiuta wakuwuwona waka m’paka sono?
Kasi Fundo Izo Zili mu Baibolo Zikutovwira Wuli?
Yesu wakalongosora kuti ŵanthu ŵakwenera kulongozgeka. Wakayowoyaso fundo ziŵiri za mu Baibolo izo ni zakovwira chomene.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mafumbo Ghakufuma ku Ŵaŵazgi
Mpositole Paulosi wakalemba kuti Yehova “wazomerenge yayi kuti imwe muyezgeke na kutondeka kuzizipizga.” (1 Kor. 10:13) Kasi fundo iyi yikung’anamura kuti Yehova wakumanyirathu chiyezgo icho tingazizipizga ndipo wakutisankhira viyezgo ivyo tingakumana navyo?
Wonani ivyo mubali munyake wakayowoya pa nkhani iyi. Mubali uyu mwana wake wakajikoma ndipo wakafumba kuti: ‘Kasi Yehova wakamanyirathu kuti ine na muwoli wane tizamuzizipizga nyifwa ya mwana withu? Kasi vyachitika nthena chifukwa chakuti Chiuta wakumanya kuti tizizipizgenge?’ Kasi pali vifukwa vyakupulikikwa vyakugomezgera kuti Yehova wakunozgerathu vinthu viheni ivyo vikutichitikira?
Tati tasanda mazgu agho Paulosi wakayowoya pa 1 Ŵakorinte 10:13, tasanga kuti: Baibolo likuyowoyapo yayi kuti Yehova wakumanyirathu viyezgo ivyo tingazizipizga na kutisankhira viyezgo ivyo tingakumana navyo. Tiyeni tidumbiskane vifukwa vinayi ivyo tayowoyera nthena.
Chakwamba, Yehova wali kutipa wanangwa wakusankha. Iyo wakukhumba kuti tisankhenge tekha icho tikukhumba. (Doto. 30:19, 20; Josh. 24:15) Para tasankha makora, tingapempha Yehova kuti walongozge mendero ghithu. (Zinth. 16:9) Kweni para tasankha uheni, tingakumana na masuzgo. (Gal. 6:7) Para Yehova wangatisankhira viyezgo vyakuti tikumane navyo, asi ndikuti wakutipoka wanangwa withu wakusankha?
Chachiŵiri, Yehova wakutivikilira yayi ku “nyengo na vyakuchitika vyamabuchi.” (Muph. 9:11) Nyengo zinyake ngozi panji vinthu vyachitima vikuchitika chifukwa chakuti tili pa malo ghaheni kweniso pa nyengo yiheni. Yesu wakayowoya ivyo vikachitikira ŵanthu 18 awo ŵakafwa chifukwa chigongwe chikaŵawira. Iyo wakati likaŵa khumbo la Chiuta yayi kuti ŵanthu wose aŵa ŵafwe. (Luka 13:1-5) Ntchamahara yayi kughanaghana kuti Chiuta wakusankhirathu ŵanthu awo ŵaponenge panji kufwa pa ngozi.
Chachitatu, waliyose wakwenera kusankha yekha kuŵa wakugomezgeka kwa Yehova. Kumbukani kuti Satana wakasuska kuti wose awo ŵakuteŵetera Yehova ŵangaŵa ŵakugomezgeka. Wakati ŵangalutilira yayi kugomezgeka kwa Yehova para ŵangayezgeka. (Yobu 1:9-11; 2:4; Chivu. 12:10) Para Yehova wangativikilira kuti tileke kusangana na masuzgo chifukwa chakuti tingazizipizga yayi, asi ndikuti ivyo Satana wakayowoya kuti tikuteŵetera Chiuta chifukwa cha uryezi viŵenge vyaunenesko?
Chachinayi, Yehova wakusankha icho wakhumba kumanyirathu. Fundo yakuti Chiuta wakusankhirathu viyezgo ivyo tikumanenge navyo, yikulongora nga kuti Chiuta wakumanyirathu chilichose icho chitichitikirenge munthazi. Kweni fundo yanthena mulije mu Baibolo. Chiuta wangamanyirathu ivyo vichitikenge munthazi para wakhumba. (Yes. 46:10) Kweni Baibolo likulongora kuti Chiuta wakusankha ivyo wakukhumba kumanyirathu. (Gen. 18:20, 21; 22:12) Iyo wakuchindika wanangwa withu wakusankha. Wakugwiliskira ntchito makora nkhongono zake zakumanyirathu vinthu. Chiuta wakuwona kuti wanangwa withu ngwakuzirwa chomene ndipo nyengo zose wakuwoneseska kuti wakutipoka yayi.—Doto. 32:4; 2 Kor. 3:17.
Kasi Paulosi wakang’anamurangachi apo wakati: “Chiuta . . . wazomerenge yayi kuti imwe muyezgeke na kutondeka kuzizipizga”? Paulosi wakayowoyanga ivyo Yehova wakuchita para tikuyezgeka. Mazgu gha Paulosi ghakutisimikizgira kuti, kwali tisangane na masuzgo wuli, Yehova watovwirenge para tikumugomezga. (Sal. 55:22) Mazgu ghakupembuzga agho Paulosi wakayowoya, ghali na fundo ziŵiri.
Fundo yakwamba, viyezgo ivyo tikusangana navyo “vikuwiraso ŵanthu wose.” Tikwenera kumanya kuti masuzgo agho tikusangana nagho, ghali kuŵachitikirapo ŵanyithu. Tingazizipizga masuzgo agha para tikugomezga Chiuta. (1 Pet. 5:8, 9) Pambere Paulosi wandayowoye fundo izo zili pa 1 Ŵakorinte 10:13, wakayowoyapo viyezgo ivyo Ŵaisrayeli ŵakakumana navyo mu mapopa. (1 Kor. 10:13, 6-11) Palije chiyezgo icho chikaŵa chikuru chomene chakuti munthu panji Ŵaisrayeli ŵakugomezgeka ŵakate ŵatondekenge kuzizipizga. Paulosi wakawerezgapo kanayi kuti “ŵanyake” ŵakapulikira yayi. Chachitima ntchakuti, Ŵaisrayeli ŵanyake ŵakamba kuchita viheni chifukwa cha kuleka kugomezga Chiuta.
Fundo yachiŵiri, “Chiuta ngwakugomezgeka.” Umo Chiuta wakachitiranga vinthu na ŵanthu ŵake, vikulongora kuti wakulongora lusungu ku ŵanthu “awo ŵakumutemwa na kusunga malango ghake.” (Doto. 7:9) Kweniso vikulongora kuti Chiuta wakufiska ivyo walayizga. (Josh. 23:14) Umo Yehova wakachitiranga vinthu mwakugomezgeka, vikulongora kuti awo ŵakumutemwa na kumupulikira, ŵakwenera kugomezga kuti Yehova wafiskenge fundo ziŵiri izi: (1) Wazomerezgenge yayi kuti tiyezgeke m’paka kutondeka kuzizipizga, kweniso (2) “wapelekenge nthowa” kuti tizizipizge.
Kasi Yehova wakupeleka wuli nthowa ku ŵanthu awo ŵakumugomezga para ŵakuyezgeka? Chiuta wali na nkhongono zakuti wangawuskapo chiyezgo. Kweni kumbukani mazgu gha Paulosi ghakuti: “[Yehova] wapelekenge nthowa yakumovwirani kuti muzizipizge.” Kanandi, Chiuta “wakupeleka nthowa,” wakutipa ivyo vingatovwira kuti tizizipizge viyezgo ivyo tikukumana navyo. Wonani nthowa izo Yehova wangatovwilira:
“Wakutisanguluska mu suzgo yithu yose.” (2 Kor. 1:3, 4) Yehova wangatovwira na Mazgu ghake, mzimu utuŵa, kweniso chakurya chauzimu icho muzga wakugomezgeka wakutipa kuti tiŵe na mtende mu mtima na mu maghanoghano.—Mat. 24:45; Yoh. 14:16; Rom. 15:4.
Wangatilongozga na mzimu utuŵa. (Yoh. 14:26) Para tasangana na chiyezgo, mzimu utuŵa ungatovwira kuti tikumbukire nkhani ya mu Baibolo kweniso fundo izo zingatovwira kuti tisankhe mwamahara.
Wangatovwira na ŵangelo ŵake.—Heb. 1:14.
Wangatovwira kwizira mu Ŵakhristu ŵanyithu awo ŵangayowoya panji kuchita vinthu vinyake ivyo vingatikhozga.—Kol. 4:11.
Kasi tasambira vichi pa mazgu agho Paulosi wakayowoya pa 1 Ŵakorinte 10:13? Yehova wakusankhirathu yayi masuzgo panji viyezgo ivyo tikusangana navyo. Kweni para tikuyezgeka, tikwenera kumanya kuti: Para tikugomezga chomene Yehova, iyo wazomerezgenge yayi kuti tiyezgeke na kutondeka kuzizipizga. Nyengo zose Chiuta wapelekenge nthowa kuti tizizipizge. Fundo izi zakukhozga chomene.


text:
Maofesi na Kuwona Malo
Zani muzakawone maofesi na umo tikupangira mabuku. Sankhani charu kuti muwone nyengo iyo mungizira.
France
2 rue Saint-Hildevert
27400 LOUVIERS
FRANCE
+33 2-32-25-55-55
Kuwona Malo
Mande m’paka Chinkhondi
10:00 a.m. na 2:30 p.m.
Nyengo: Maora ghaŵiri
Ivyo Tikuchita
Tikun’ganamura mabuku mu viyowoyero vyakupambanapambana. Tikulaŵilira ntchito ya Ŵakaboni ŵa Yehova ku France, Mauritius, Seychelles na vigaŵa vinyake uko ŵakuyowoya Chifulenchi (French Guiana, Guadeloupe, Martinique, Mayotte, Réunion, Saint Barthélemy, Saint Martin, na Saint Pierre and Miquelon).


text:
WUKANI! NA. 5 2016
Kasi Yesu Wakaŵako Nadi?
Kasi pali ukaboni wuli?
Kasi Yesu Wakaŵako Nadi?
Kasi ukaboni wakale na wasono ukulongorachi pa nkhani iyi?
Nkhani za ku Americas
Kusuzgika maghanoghano na nkhaza nganyake mwa masuzgo agho ŵanthu ŵanandi ŵakusangana nagho mu vyaru vinyake vya ku Americas. Kasi fundo zavinjeru za mu Baibolo zingawovwira?
Umo Mungasambizgira Ŵana Ŵinu pa Nkhani za Kugonana
Ŵawukirano ŵakwamba kupulika mauthenga gha vya kugonana ŵachali ŵachoko chomene. Kasi mukwenera kumanya vichi? Kasi mungachita vichi kuti muvikilire ŵana ŵinu?
Karboni Ni Maseŵera Yayi
Karboni ni elementi yakukhumbikwa chomene pa umoyo. Kasi karboni ni vichi, ndipo chifukwa wuli ngwakuzirwa chomene?
Kuwonga
Kuwonga nkhuwemi chomene. Kasi kungamovwirani wuli, ndipo mungachita wuli kuti muŵe ŵakuwonga?
Aristotle
Fundo za munthu uyu zikanjira mu visambizgo vinyake vya Chikhristu.
“Ni Nthowa Yiphya Yakusambizgira!”
Ŵasambizgi, ŵakupeleka ulongozgi, na ŵanthu ŵanyake ŵakukondwa na mavidiyo agho ghakusangika pa webusayiti ya jw.org.
Zinyake izo Zalongoreka mu Magazini
Ŵani Ŵakuwonga
Kasi ungaŵawonga wuli awo ŵakuchitira viwemi?


text: Kwa wakulongozga sumu. Sumu ya Davide.19 Machanya ghakupharazga uchindami wa Chiuta,+Mlengalenga kuchanya ukuthuwuska mulimo wa mawoko ghake.+2 Zuŵa na zuŵa vikufumiska mazgu ghawo,Usiku na usiku vikuvumbura umanyi.3 Kuyowoya kulije, mazgu nagho kulije.Lizgu lawo likupulikikwa yayi.4 Kweni kupoma kwawo kukupulikikwa mu charu chose,Uthenga wawo ukufika ku vigoti vya charu chapasi.+Dazi walijinthira hema kuchanya.5 Lili nga ni mwenenthengwa wakufuma mu chipinda chake.Likusekelera nga ntchinkhara* icho chikuchimbira mu nthowa.6 Likufuma ku chigoti chimoza cha kuchanya,Ndipo likuzingilira m’paka ku chigoti chinyake,+Palije kanthu kakubisika ku chithukivu chake.7 Dango la Yehova ndakufikapo,+ likuwezgeramo nkhongono.*+Vikumbusko vya Yehova ni vyakugomezgeka,+ muzeleza vikumuzgora wavinjeru.+8 Malanguro gha Yehova ngaurunji, ghakukondweska mtima,+Malango gha Yehova ngakutowa, ghakungweluska maso.+9 Kopa Yehova+ nkhwakutowa, kukukhalilira muyirayira.Vyeruzgo vya Yehova vyose ni vyaunenesko na vyaurunji.+10 Ni vyakudokeka kuluska golide,Kuluska golide liwemi* linandi,+Vikunong’omera kuluska uchi,+ uchi uwo ukunthonya kufuma ku visa.11 Muteŵeti winu wakuchenjezgeka navyo.+Para munthu wakuvisunga, wakusanga njombe yikuru.+12 Ni njani wangamanya maubudi ghake?+Nitozgani ku zakwananga izo nkhuzimanya yayi.13 Mukanizgeso muteŵeti winu ku milimo yakujiŵikamo,+Mungazomerezganga yayi kuti yiŵe na mazaza pa ine.+Apo ndipo niŵenge wakufikapo,+Na wambura mulandu wa zakwananga zikuru.*14 Mphanyi mazgu gha mu mulomo wane na ivyo nkhughanaghana mu mtima waneVyamukondweskani,+ A Yehova, Jalawe+ lane na Muwomboli wane.+


text:
Ivyo Tingacita Kuti Tilutilire Kuŵa Ŵakujipata
“Usange yunji wakukhumba kwiza pamanyuma pane, wajipate.”—MAT. 16:24.
1. Kasi Yesu wakalongora wuli kuti wakaŵa wakujipata?
APO Yesu wakaŵa pa caru capasi, wakatilekera ciyelezgero ciwemi pa nkhani ya kujipata. Wakasezgera pamphepete vyakukhumba vyake kuti wacite khumbo la Ciuta. (Yoh. 5:30) Cifukwa cakuti wakalutilira kugomezgeka mpaka nyifwa pa khuni lakusuzgikirapo, wakalongora kuti wakaŵa wakujipata comene.—Fil. 2:8.
2. Kasi munthu wakujipata wakuŵa wuli, ndipo cifukwa wuli tikwenera kuŵa ŵakujipata?
2 Pakuŵa ŵalondezgi ŵa Yesu, nase tikwenera kuŵa ŵakujipata. Kasi kuŵa munthu wakujipata cikung’anamuraci? Cikung’anamura kuŵa wakunozgeka kuleka vyakukhumba vyako kuti uwovwire ŵanji. Munthu wakujipata wakujighanaghanira yekha yayi. (Ŵazgani Mateyu 16:24.) Munthu wakujipata wakudangizga vyakukhumba vya ŵanji. (Fil. 2:3, 4) Nakuti Yesu wakasambizga kuti kujipata nkhwakuzirwa comene pa kusopa kwithu. Kasi wakacita wuli nthena? Wakasambizga za citemwa ico cikuticiska kuti tijipatenge, kweniso ico nchimanyikwiro ca ŵalondezgi ŵake ŵaunenesko. (Yoh. 13:34, 35) Cinyakeso nchakuti tikusanga vitumbiko cifukwa cakuti tili mu ubali wa pa caru cose uwo uli na ŵanthu awo mbakujipata.
3. Kasi nchivici ico cingatitondeska kuti tiŵe ŵakujipata?
3 Ndipouli, pali mulwani uyo wangatitondeska kuŵa ŵakujipata. Mulwani uyu ni mtima wa kujighanaghanira tekha. Wonani umo Adamu na Eva ŵakalongolera kuti ŵakajighanaghaniranga ŵekha. Eva wakalongora mtima uwu apo wakakhumbanga kuyana na Ciuta. Ndipo Adamu wakalongora mtima uwu kuti wakondweske muwoli wake. (Gen. 3:5, 6) Wati wapatuska Adamu na Eva pa kusopa kwaunenesko, Dyabulosi wakalutilira kunyenga ŵanthu kuti ŵaŵenge ŵakujighanaghanira ŵekha. Wakacita ivi apo wakayezganga Yesu. (Mat. 4:1-9) Mazuŵa ghano, Satana wapuluska ŵanthu ŵanandi, wakuŵaciska kuti ŵaŵenge ŵakujighanaghanira ŵekha. Tikwenera kuŵa maso cifukwa nase tingatolerako mtima uwu.—Efe. 2:2.
4. (a) Kasi panyengo yasono vingacitika kuti timazge mtima wa kujighanaghanira tekha? Longosorani. (b) Kasi tidumbiskanenge mafumbo wuli?
4 Mtima wa kujighanaghanira tekha tingawuyelezgera na mlosko. Usange cisulo cili pa malo ghaheni cingamba kucita mlosko. Usange mlosko tingawulekelera, cisulo cinganangika na kuleka kugwira nchito. Mwakuyana waka, nangauli panyengo yasono tingamazga yayi kuwura kufikapo kwithu ndiposo mtima wa kujighanaghanira tekha, kweni tikwenera kufwilirapo kulimbana nawo. (1 Kor. 9:26, 27) Kasi tingamanya wuli usange tili ŵakujighanaghanira tekha? Ndipo kasi tingacita wuli kuti tilutilire kuŵa ŵakujipata?
BAIBOLO LINGATOVWIRA KUMANYA USANGE TILI ŴAKUJIGHANAGHANIRA TEKHA
5. (a) Kasi Baibolo lili nga ni gilasi pa fundo wuli? (Wonani cithuzithuzi cakwamba.) (b) Kasi tikwenera kugega vici para tikukhumba kumanya usange tili ŵakujighanaghanira tekha?
5 Nga umo gilasi likutovwilira kuti timanye umo tikuwonekera, Baibolo nalo lingatovwira kuti timanye wunthu withu wa mukati na kusintha nkharo yiheni iyo tingasanga. (Ŵazgani Yakobe 1:22-25.) Ndipouli, gilasi lingatovwira pekha usange taligwiliskira nchito makora. Mwaciyelezgero, usange tikulaŵiska pa gilasi mwakucimbilira, tingatondeka kuwona apo mphakubinkha. Kweniso usange tikulaŵiska pa gilasi uku tayimilira pamphepete, tingawona cithuzithuzi ca munthu munyake uyo wali pafupi nase. Ntheura pera, kuti Baibolo litovwire kumanya usange tili na suzgo, nga nkhujighanaghanira tekha, tikwenera kuŵazga mwadango waka yayi nesi kuŵazga kuti tisange vifukwa mu ŵanji.
6. Kasi ‘kucita na citatata’ na dango lakufikapo cikung’anamuraci?
6 Mwaciyelezgero, tingaŵa kuti tikuŵazga Mazgu gha Ciuta nyengo zose, panji zuŵa lililose, kweni tingatondeka kumanya kuti tili ŵakujighanaghanira tekha. Kasi ivi vingacitika wuli? Wonani fundo iyi: Mu ciyelezgero ca gilasi ico Yakobe wakayowoya, suzgo likaŵa lakuti munthu wakatondeka kulaŵiska pa gilasi yayi. Yakobe wakalemba kuti munthu uyu “wakujilaŵiska.” Apa Yakobe wakalemba lizgu Lacigiriki ilo likung’anamura kujisanda panji kughanaghanirapo mwakupwelelera. Ntheura, kasi munthu uyu wakaŵa na suzgo wuli? Yakobe wakalutizga kuti: ‘Wakufumapo ndipo nyengo yeneyiyo wakuluwa umo waliri.’ Nadi, wakafumapo pa gilasi kwambura kunozga pa malo ghakubinkha. Mwakupambana na munthu uyu, munthu wamahara “wakulaŵisiska mu dango lakufikapo” kweniso “wakucita ntheura na citatata.” M’malo mwa kusulako dango lakufikapo, ilo ni Mazgu gha Ciuta, iyo wakulondezga na citatata ivyo likusambizga. Yesu wakayowoya fundo yakuyana na iyi apo wakati: “Usange mukukhalilira mu mazgu ghane, muli ŵasambiri ŵane nadi.”—Yoh. 8:31.
7. Kasi Baibolo lingatovwira wuli kuti timanye usange tili ŵakujighanaghanira tekha?
7 Ntheura, kuti mumazge mtima wa kujighanaghanira mwekha, cakwamba mukwenera kuŵazga Mazgu gha Ciuta mwakupwelelera. Ici cingamovwirani kuti mumanye apo pakukhumbikwa kusintha. Kweni mukwenera kucitaso vinyake. Penjerezgani fundo mu mabuku ghithu. Para mwasambira nkhani ya mu Baibolo, jifumbani kuti: ‘Kasi niŵenge ine mphanyi nkhacita wuli? Kasi mphanyi nkhacita makora vinthu?’ Cakuzirwa comene nchakuti para mwaghanaghanirapo pa ivyo mwaŵazga, fwiliranipo kuvilondezga. (Mat. 7:24, 25) Tiyeni tiwone umo nkhani ya Themba Sauli na ya mpositole Petrosi, zingatovwilira kuti tilutilire kuŵa ŵakujipata.
IVYO TIKUSAMBIRAKO KWA THEMBA SAULI
8. Kasi Sauli wakaŵa na mtima wuli apo wakambanga kuwusa, ndipo wakalongora wuli mtima uwu?
8 Ivyo Themba Sauli la Israyeli likacita, ni cenjezgo kwa ise pa nkhani ya umo mtima wa kujipata unganangikira cifukwa ca kujighanaghanira tekha. Sauli wakaŵa munthu wakujiyuyura apo wakambanga kuwusa. (1 Sam. 9:21) Iyo wakakana kupeleka cilango ku Ŵaisrayeli ŵanyake awo ŵakayowoyeranga viheni muwuso wake, nangauli ukaŵa muwuso wakupelekeka na Ciuta. (1 Sam. 10:27) Themba Sauli likazomera kulongozgeka na mzimu wa Ciuta apo likalongozga Ŵaisrayeli pakurwa nkhondo na Ŵaamoni. Pamanyuma pake, likajiyuyura na kulumba Yehova cifukwa ca kutonda nkhondo iyi.—1 Sam. 11:6, 11-13.
9. Kasi Sauli wakamba wuli kujighanaghanira yekha?
9 Nyengo yikati yajumphapo, Sauli wakamba kujighanaghanira yekha ndiposo kujikuzga. Wakati wathereska Ŵaamaleki, wakadangizga vyakukhumba vyake m’malo mwa kupulikira Yehova. Mwauryezi, Sauli wakatora katundu munyake uyo Ciuta wakamulangura kuti waparanye. Kweniso wakajimikira cikumbusko. (1 Sam. 15:3, 9, 12) Nchimi Samuyeli yikati yamuphalira kuti Yehova wandakondwe, Sauli wakajikhungulufya. Wakayowoya cigaŵa ca languro la Ciuta ico wakapulikira kweniso wakafyulira ŵanji mulandu wake. (1 Sam. 15:16-21) Kweniso cifukwa ca kujikuzga, Sauli wakakhumbanga kukondweska ŵanthu m’malo mwa kukondweska Ciuta. (1 Sam. 15:30) Kasi nkhani ya Sauli yingatovwira wuli nga ni gilasi kuti tilutilire kuŵa ŵakujipata?
10, 11. (a) Kasi ivyo Sauli wakacita vikutisambizga vici pa nkhani ya kulutilira kuŵa ŵakujipata? (b) Kasi tingacita wuli kuti tigege kuŵa nga ni Sauli?
10 Cakwamba, ivyo Sauli wakacita vikutisambizga kuti tikwenera yayi kujithemba na kughanaghana kuti usange pakwamba tikaŵa ŵakujipata, ndikuti tilutilirenge kujipata. (1 Tim. 4:10) Kumbukani kuti pakwamba Sauli wakaŵa paubwezi na Ciuta, kweni wakatondeka kumazga makhumbiro ghaheni agho ghakamba mu mtima wake. Yehova wakamukana Sauli cifukwa ca kuleka kupulikira.
11 Caciŵiri nchakuti tikwenera kuŵa maso kuti tileke kuŵika mahara pa ivyo tikucita makora pera na kusulako ivyo tikwenera kusintha. Ici cingayana waka na kulaŵiska pa gilasi kuti tidaŵire vyakuvwara viphya ivyo tavwara na kutondeka kulaŵiska likho ilo lili kumaso. Nanga ni para tingaŵa ŵakujighanaghanira tekha nga ni Sauli yayi, kweni tikwenera kufwilirapo kugega cilicose ico cingatipangiska kuti tiŵe nga ndiyo. Usange tapika ulongozgi, tikwenera yayi kujikhungulufya, kucepeska cinthu ico tabuda, panji kufyulira ŵanji mulandu. M’malo mwa kuŵa nga ni Sauli, nchiwemi comene kupokelera ulongozgi.—Ŵazgani Salmo 141:5.
12. Kasi mtima wa kujipata ungatovwira wuli usange tacita kwananga kukuru?
12 Ndipouli, wuli usange tacita kwananga kukuru? Sauli wakatondeka kucira mwauzimu cifukwa cakuti wakakhumbanga kuvikilira lumbiri lwake. Mwakupambana na nkharo iyi, mtima wa kujipata ungatovwira kuti tileke kopa kukhozgeka soni na kupokera wovwiri wakwenelera. (Zinth. 28:13; Yak. 5:14-16) Mwaciyelezgero, mubali munyake wakamba kulaŵilira vithuzithuzi vyamuziro apo wakaŵa na vyaka 12, ndipo wakalutilira kulaŵilira vinthu ivi mwakubisilizga kwa vyaka vyakujumpha 10. Iyo wakati: “Cikaŵa cakusuzga comene kuphara kwa muwoli wane na ku ŵalara ivyo nkhacitanga. Kweni sono nili kuŵaphalira, ndipo vili nga ni para nili kuthura katundu muzito. Uteŵeti wakovwira ukati wanimalira, ŵabwezi ŵane ŵanyake ŵakakhuŵara comene. Kweni nkhumanya kuti sono ndipo Yehova wakukondwa comene na uteŵeti wane kuluska apo nkhalaŵiliranga vithuzithuzi vyamuziro. Ndipo ici ndico nchakuzirwa comene.”
PETROSI WAKAMAZGA MTIMA WA KUJIGHANAGHANIRA YEKHA
13, 14. Kasi Petrosi wakalongora wuli mtima wa kujighanaghanira yekha?
13 Mpositole Petrosi wakalongora kujipata apo wakasambizgikanga na Yesu. (Luka 5:3-11) Ndipouli, wakeneranga kulimbana na mtima wa kujighanaghanira yekha. Mwaciyelezgero, wakakwiya apo mpositole Yakobe na Yohane ŵakapempha malo ghapacanya mu Ufumu wa Ciuta. Panji Petrosi wakaghanaghananga kuti malo agha ghapikenge kwa iyo cifukwa Yesu wakaŵa kuti wayowoya kale kuti Petrosi waŵenge na mulimo wakuzirwa. (Mat. 16:18, 19) Kweni Yesu wakacenjezga Yakobe, Yohane, Petrosi, na ŵapositole wose, kuti ŵaleke ‘kucita ufumu’ pa ŵabali ŵawo.—Mrk. 10:35-45.
14 Nanga mphamanyuma pakuti Yesu wamovwira, Petrosi wakalutilira kulongora mtima wa kujighanaghanira yekha. Apo Yesu wakaphalira ŵapositole ŵake kuti ŵamucimbirenge, Petrosi wakayowoya kuti iyo pera ndiyo waŵenge wakugomezgeka. Apa wakayuyura ŵanyake kweniso wakajiŵikamo. (Mat. 26:31-33) Ndipouli, wakacita makora yayi kujithemba cifukwa usiku wenewura wakatondeka kulongora mtima wa kujipata. Petrosi wakakana Yesu katatu kuti wajivikilire.—Mat. 26:69-75.
15. Cifukwa wuli Petrosi nchiyelezgero ciwemi comene?
15 Nangauli Petrosi wakatondeka kucita makora vinthu vinyake, kweni iyo nchiyelezgero ciwemi comene kwa ise. Cifukwa ca kufwilirapo kweniso wovwiri wa mzimu utuŵa wa Ciuta, Petrosi wakamazga mtima wa kujighanaghanira yekha, ndipo wakaŵa wakujikora kweniso wakujipata cifukwa ca kutemwa ŵanji. (Gal. 5:22, 23) Wakazizipizga viyezgo vikuru kuluska ivyo wakathera navyo pakwamba. Wakajiyuyura apo mpositole Paulosi wakamupa ulongozgi wapakweru. (Gal. 2:11-14) Ndipo wakati wapika ulongozgi uwu, wakamusungira cakusingo yayi Paulosi cifukwa ca kughanaghana kuti lumbiri lwake lwanangika. Iyo wakalutilira kumutemwa Paulosi. (2 Pet. 3:15) Ivyo Petrosi wakacita vingatovwira kuti tiŵe ŵakujipata.
16. Kasi tingalongora wuli mtima wa kujipata para tili mu suzgo?
16 Kasi mukucita wuli para mwakumana na masuzgo? Apo Petrosi na ŵapositole ŵanyake ŵakakakika na kutimbika cifukwa ca mulimo wa kupharazga, ŵakakondwa comene “pakuti ŵakapimika ŵakwenelera kuyuyulika cifukwa ca zina [la Yesu].” (Mil. 5:41) Para ndimwe ŵakujipata, namwe mungawona nthambuzgo kuŵa mwaŵi wakuyezgera Petrosi na kulondezga mendero gha Yesu. (Ŵazgani 1 Petrosi 2:20, 21.) Ici cingamovwirani nanga ni para mwacenyeka na ŵalara. M’malo mwakukwiya, yezgani Petrosi.—Muph. 7:9.
17, 18. (a) Pa nkhani ya vilato vithu vyauzimu, kasi tikwenera kujifumba mafumbo wuli? (b) Kasi tikwenera kucita vici usange tamanya kuti tili na mtima wa kujighanaghanira tekha?
17 Kweniso mungasanga candulo na ciyelezgero ca Petrosi pa nkhani ya vilato vyauzimu ivyo muli navyo. Pakufiska vilato ivi mukwenera kuŵa ŵakujipata. Kweni cenjerani kuti cilato cinu pakufiska vilato ivi cileke kuŵa cakuti mumanyikwirepo. Ntheura jifumbani kuti: ‘Cifukwa wuli nkhukhumba kucita vinandi pakuteŵetera Yehova? Kasi nchifukwa cakuti nkhukhumba kulumbika na ŵanji panji nkhukhumba mazaza ghakuru, nga umo Yakobe na Yohane ŵakacitira?’
18 Para mwamanya kuti muli na mtima wa kujighanaghanira mwekha, pemphani Yehova kuti wamovwirani kusintha maghanoghano ghinu. Kufuma apo, fwiliranipo kuti mupeleke ucindami kwa iyo kuluska kwa mwaŵene. (Sal. 86:11) Kweniso mungasankha kufiska vilato vyakuti muleke kumanyikwirapo. Mwaciyelezgero, mungaŵikapo mtima kuti mulongorenge vigaŵa vya cipambi ca mzimu ivyo vikumusuzgani. Panji usange nkhani zinu mukunozgekera mwakukwana kweni mukutemwa yayi kutozgako Nyumba ya Ufumu, mungajiŵikira cilato cakuti mulondezgenge ulongozgi wa pa Ŵaroma 12:16.—Ŵazgani.
19. Kasi tingacita wuli kuti tileke kukhuŵara na ivyo tikuwona pa gilasi, ilo ni Mazgu gha Ciuta?
19 Para tikujilaŵiska mwakupwelelera pa gilasi, ilo ni Mazgu gha Ciuta, tingakhuŵara usange tawona kuti vinyake tikutondeka, panji tawona kuti tili ŵakujighanaghanira tekha. Usange ivi vyamucitikirani, kumbukani munthu wamahara uyo wakazunulika na Yakobe. Yakobe wakayowoyapo yayi kuti munthu uyu wakamazga mwaluŵiro masuzgo agho wakawona panji kuti wakamazga suzgo lililose. M’malo mwake, Yakobe wakati munthu uyu ‘wakulaŵisiska mu dango lakufikapo na kucita na citatata.’ (Yak. 1:25) Munthu uyu wakakumbukanga ivyo wakawona pa gilasi na kulutilira kuvinozga. Nadi, kujiyimba mulandu comene yayi cifukwa ca ivyo mukutondeka kucita. (Ŵazgani Mupharazgi 7:20.) Lutilirani kulaŵisiska mu dango lakufikapo, na kufwilirapo kuti mulutilire kuŵa ŵakujipata. Yehova wamovwiraninge, nga umo wawovwilira kale ŵabali ŵinu ŵanandi. Nangauli iwo mbambura kufikapo, iyo wakuŵatemwa na kuŵatumbika.


text:
Mafumbo Ghakufumira ku Ŵaŵazgi
Yesu wakaphalira Ŵasaduki kuti awo ŵawuskika “ŵakutora cara nesi kutengwa.” (Luka 20:34-36) Kasi apa wakayowoyanga vya awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi?
Iwo ŵangalindilira kuti mu caru ciphya ŵazakawelerane. Mwanalume munyake uyo muwoli wake wali kufwa wakati: “Ine na muwoli wane tikakhumbanga yayi kuti nthengwa yithu yimare. Khumbo lithu likaŵa lakuti tisoperenge lumoza Ciuta kwamuyirayira. Kwa ine ivi vindasinthe.” Kasi awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi ŵazamutora na kutengwa? Tikumanya yayi.
Kwa vyaka vinandi, mabuku ghithu ghakalongosoranga kuti mazgu gha Yesu ghakukhwaskana na ciwuka ndiposo kutora na kutengwa, ghakwenera kuti ghakuyowoya vya awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi. Ghakatenge awo ŵazamuwuskika mu caru ciphya ŵakwenera kuti ŵazamutora yayi nesi kutengwa. * (Mat. 22:29, 30; Mrk. 12:24, 25; Luka 20:34-36) Kweni vingacitika kuti Yesu wakalongosoranga vya awo ŵazamuwuskikira kucanya. Tiyeni tisande mazgu gha Yesu.
Kasi Yesu wakayowoyanga na anjani? (Ŵazgani Luka 20:27-33.) Wakayowoyanga na Ŵasaduki. Iwo ŵakagomezganga yayi kuti ŵakufwa ŵazamuwuka. Ntheura pakukhumba kukora Yesu mu kayowoyero, ŵakamufumba pa nkhani ya ciwuka na nthengwa zakucita kuhara. * Yesu wakazgora kuti: “Ŵana ŵa mgonezi uno ŵakutora na kutengwa, kweni awo ŵapimika ŵakwenelera kusanga umoyo mu mgonezi uwo ukwiza na kuwuka ku ŵakufwa ŵakutora cara nesi kutengwa. Nakuti ŵangafwaso cara, cifukwa ŵali nga mbangelo, ndipo mbana ŵa Ciuta mwa kuŵa ŵana ŵa ciwuka.”—Luka 20:34-36.
Cifukwa wuli mabuku ghithu ghakalongosoranga kuti Yesu wakayowoyanga vya awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi? Pali vifukwa viŵiri ivyo vikapangiska kuti tifike pa fundo iyi. Cakwamba, Ŵasaduki ŵakwenera kuti ŵakaghanaghananga vya awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi, ntheura Yesu wakwenera kuti wakaŵazgora kuyana na maghanoghano ghawo. Caciŵiri, pakumalizga zgoro lake, Yesu wakayowoya vya Abrahamu, Yisake, na Yakobe. Aŵa mbanthu ŵakugomezgeka awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi.—Luka 20:37, 38.
Ndipouli, vikuwoneka kuti nchamacitiko kuti Yesu wakayowoyanga vya awo ŵazamuwuskikira kucanya. Cifukwa wuli tikuyowoya nthena? Tiyeni tiwone fundo zikuru ziŵiri.
“Awo ŵapimika ŵakwenelera . . . kuwuka ku ŵakufwa.” Ŵakhristu ŵakuphakazgika awo mbakugomezgeka ‘ŵakupimika ŵakwenelera ufumu wa Ciuta.’ (2 Tes. 1:5, 11) Iwo ŵakupimika kuti mbarunji cifukwa ca sembe yakuwombora; ntheura ŵakufwa cifukwa ca kususkika cara. (Rom. 5:1, 18; 8:1) Iwo ŵakucemeka kuti ‘mbakukondwa na ŵatuŵa’ ndipo ŵakupimika kuti mbakwenelera kuwuskikira kucanya. (Uvu. 20:5, 6) Mwakupambana na ŵanthu aŵa, pa awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi pazamuŵa ŵanthu “ŵambura urunji.” (Mil. 24:15) Kasi ŵanthu “ŵambura urunji” aŵa ‘ŵangapimika ŵakwenelera’ ciwuka?
“Ŵangafwaso cara.” Mabaibolo ghanyake ghakuti “nyifwa yiliso na mazaza pa iwo cara.” Ŵakuphakazgika awo ŵalutilira kugomezgeka mpaka nyifwa yawo, ŵakuwuskikira kucanya na kupika umoyo wambura kufwa, panji umoyo uwo ungaparanyika cara. (1 Kor. 15:53, 54) Nyifwa yikuŵaso na mazaza cara pa ŵanthu awo ŵakuwuskikira kucanya. *
Kuyana na ivyo tadumbiskana, kasi fundo njakuti wuli? Vingacitika kuti mazgu gha Yesu ghakukhwaskana na kutora panji kutengwa kweniso ciwuka, ghakuyowoya vya awo ŵakuwuskikira kucanya. Usange ni nthena, ipo mazgu gha Yesu ghakutiphalira vinandi vyakukhwaskana na awo ŵakuwuskikira kucanya. Iwo ŵakutora cara nesi kutengwa, ŵangafwa cara, ndipo ŵakuyanako na ŵangelo. Cifukwa ca fundo iyi paliso mafumbo ghanandi.
Lakwamba ndakuti, usange Ŵasaduki ŵakaghanaghananga vya awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi, kasi nchivici ico cikate cipangiske Yesu kuti wayowoye vya awo ŵakuwuskikira kucanya? Ni nyengo zose yayi apo Yesu wakazgoranga awo ŵakamususkanga kuyana na ivyo ŵakaghanaghananga. Mwaciyelezgero, ku Ŵayuda awo ŵakakhumbanga cimanyikwiro, Yesu wakati: “Wiskirani pasi tempele ili, ndipo mu mazuŵa ghatatu niliwuskenge.” Yesu wakwenera kuti wakamanya kuti iwo ŵakaghanaghananga vya tempile lanadi, “kweni iyo wakayowoyanga vya tempele la thupi lake.” (Yoh. 2:18-21) Panji Yesu wakawona kuti nchakukhumbikwa yayi kuti wazgore Ŵasaduki ŵapusikizgi aŵa, ŵeneawo ŵakagomezganga yayi kuti ŵanthu ŵazamuwuskika ndiposo kuti kuli ŵangelo. (Zinth. 23:9; Mat. 7:6; Mil. 23:8) M’malo mwake, wakwenera kuti wakakhumbanga kovwira ŵasambiri ŵake ŵakugomezgeka kuti ŵamanye unenesko wakukhwaskana na awo ŵakuwuskikira kucanya. Ŵasambiri aŵa ndiwo kunthazi ŵakaŵa kuti ŵazamusanga candulo na ciwuka ici.
Laciŵiri ndakuti, cifukwa wuli pakumalizga cidumbirano ici Yesu wakazunura Abrahamu, Yisake, na Yakobe, awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi? (Ŵazgani Mateyu 22:31, 32.) Wonani kuti pambere Yesu wandazunure Abrahamu, Yisake, na Yakobe, wakadankha kuyowoya kuti: “Pa nkhani ya ciwuka ca ŵakufwa.” Mazgu agha ghangalongora kuti Yesu wakaleka kuyowoya vya awo ŵakuwuskikira kucanya na kwamba kuyowoya vya awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi. Yesu wakamanyanga kuti Ŵasaduki ŵakagomezganga mazgu agho ghakalembeka na Mozesi, ntheura wakazunura mazgu agho Yehova wakaphalira Mozesi pa civwati ico cikabukanga. Apa, Yesu wakakhumbanga kulongora kuti ni khumbo la Ciuta kuti ŵanthu ŵanyake ŵazakawuskikire pano pa caru capasi.—Ex. 3:1-6.
Lacitatu ndakuti, usange mazgu gha Yesu ghakukhwaskana na ciwuka ndiposo kutora na kutengwa ghakuyowoya vya awo ŵakuwuskikira kucanya, kasi ndikuti awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi ŵazamutora na kutengwa? Mu Mazgu gha Ciuta zgoro lakudunjika la fumbo ili mulije. Usange Yesu wakayowoyanga vya awo ŵakuwuskikira kucanya, ipo mazgu ghake ghakulongora yayi usange awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi mu caru ciphya ŵazamunjiranga mu nthengwa panji yayi.
Mazgu gha Ciuta ghakutiphalira mwakudunjika kuti nyifwa yikumazga nthengwa. Ntheura, ŵanthu awo ni vyokoro, ŵakwenera yayi kujizenga mulandu usange ŵasankha kutoraso panji kutengwaso. Iwo ŵakwenera kusankha ŵekha pa nkhani iyi, ndipo munthu wakwenera cara kuŵasuska.—Rom. 7:2, 3; 1 Kor. 7:39.
Tingaŵa na mafumbo ghanandi ghakukhwaskana na umo umoyo uzamuŵira mu caru ciphya. M’malo mwa kusacizga waka mazgoro gha mafumbo agha, tikwenera kulindilira. Ndipouli tikusimikizga kuti: Ŵanthu ŵakupulikira ŵazamuŵa ŵakukondwa, cifukwa Yehova wazamukhorweska khumbo lawo.—Sal. 145:16.
^ ndime 4 Wonani Gongwe la Mulinda la Cingelezi la Juni 1, 1987, peji 30-31.
^ ndime 5 Mu nyengo iyo Baibolo likalembekeranga, para munthu wafwa kwambura kuleka mwanamwanalume, mubali wake wakaharanga cokoro kuti wawuske mphapu ya uyo wafwa.—Gen. 38:8; Dute. 25:5, 6.
^ ndime 9 Ŵanthu awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi ŵazamupokera umoyo wamuyirayira. Kweni awo ŵapokera umoyo uwu ŵangaparanyika. Kuti mumanye mphambano pakati pa umoyo wambura kufwa na umoyo wamuyirayira, wonani Gongwe la Mulinda la Cingelezi la Epulero 1, 1984, peji 30-31.


text:
Yesu wakupharazga, kusambizga, na kuchizga (23-25)
4 Kufuma apo, mzimu ukalongozgera Yesu ku mapopa kuti wakayezgeke+ na Dyabulosi.+2 Wakati waziŵizga kurya mazuŵa 40, muhanya na usiku, njara yikamukora.3 Muyezgi+ wakiza ndipo wakati kwa iyo: “Usange ndiwe mwana wa Chiuta, phalira malibwe agha kuti ghazgoke vingwa.”4 Kweni Yesu wakazgora kuti: “Kuli kulembeka, ‘Munthu wakhalenge wamoyo na chingwa pera chara, kweni na lizgu lililose ilo likufuma mu mulomo wa Yehova.’”*+5 Penepapo Dyabulosi wakamutolera mu msumba utuŵa,+ ndipo wakamuyimika pachanya pa linga la* tempile.+6 Wakati kwa iyo: “Usange ndiwe mwana wa Chiuta, jiponya pasi, pakuti kuli kulembeka kuti: ‘Watumenge ŵangelo ŵake kwa iwe,’ ndipo ‘Iwo ŵakwankhenge mu mawoko ghawo, mwakuti uleke kutimbiska lundi lako pa libwe.’”+7 Yesu wakati kwa iyo: “Kuli kulembekaso, ‘Ungayezganga Yehova* Chiuta wako chara.’”+8 Dyabulosi wakamutoleraso ku phiri litali chomene, na kumulongora maufumu ghose gha pa charu na uchindami wawo.+9 Ndipo wakati kwa iyo: “Nikupenge vinthu vyose ivi usange ungajikama na kunisopa.”10 Yesu wakati kwa iyo: “Fumapo Satana! Pakuti kuli kulembeka kuti: ‘Yehova* Chiuta wako ndiyo ukwenera kumusopa,+ ndipo ndiyo pera uyo ukwenera kumuchitira uteŵeti wakupatulika.’”+11 Penepapo Dyabulosi wakamuleka,+ ndipo wonani! ŵangelo ŵakiza na kwamba kumuteŵetera.+12 Sono Yesu wakati wapulika kuti Yohane wakakika,+ wakafumako na kuluta ku Galileya.+13 Wakati wafumako ku Nazarete, wakiza na kukhala mu Kaperenaumu+ mumphepete mwa nyanja, mu vigaŵa vya Zebuloni na Nafutali,14 kuti ghafiskike mazgu agho ntchimi Yesaya yikayowoya, iyo yikati:15 “Iwe charu cha Zebuloni na charu cha Nafutali, mumphepete mwa msewu wa ku nyanja, ku sirya linyake la Yorodani, Galileya wa ŵamitundu!16 Ŵanthu ŵakukhala mu chisi ŵakawona ungweru ukuru, ndipo awo ŵakukhala mu chigaŵa cha mfwiri wa nyifwa, ungweru+ ukaŵaŵalira.”+17 Kufuma nyengo yira, Yesu wakamba kupharazga na kuyowoya kuti: “Ng’anamukani mtima, chifukwa Ufumu wakuchanya waneng’enera.”+18 Apo wakendanga mumphepete mwa nyanja ya Galileya, wakawona ŵanthu ŵaŵiri, pa ukuru na unung’una, Simoni uyo wakuchemeka Petrosi,+ na munung’una wake Andireya. Ŵakaponyanga mukwawu mu nyanja, pakuti ŵakaŵa ŵalovi.+19 Wakati kwa iwo: “Nilondezgani, ndipo nimuzgoraninge ŵalovi ŵa ŵanthu.”+20 Nyengo yeneyiyo, ŵakasida mikwawu yawo na kumulondezga.+21 Wakati wendapo pachoko waka, wakawonaso ŵanthu ŵanyake ŵaŵiri awo ŵakaŵa pa ukuru na unung’una, Yakobe mwana wa Zebediya na Yohane+ munung’una wake. Ŵakaŵa mu boti pamoza na wiskewo Zebediya, ŵakatandanga* mikwawu yawo, ndipo wakaŵachema.+22 Nyengo yeneyiyo, ŵakasida boti na awiskewo, ŵakamulondezga.23 Wakenda mu Galileya mose,+ ndipo wakasambizganga mu masunagoge ghawo+ na kupharazga makani ghawemi gha Ufumu. Wakachizganga mtundu uliwose wa nthenda na mtundu uliwose wa vyakuŵinya pakati pa ŵanthu.+24 Mbiri yake yikathandazgika mu Siriya mose, ndipo ŵanthu ŵakamuyeghera wose awo ŵakasuzgikanga na matenda ghakupambanapambana na vyakuŵinya,+ awo ŵakakoleka na viŵanda,+ ŵavizilisi+ na ŵakufwa viŵaro, ndipo wakaŵachizga.25 Ntheura mizinda yikuru yikamulondezga kufuma ku Galileya, Dekapoli,* Yerusalemu, na Yudeya kweniso kufuma ku sirya linyake la Yorodani.


text: 7 Sono Ŵafarisi na ŵalembi ŵanyake awo ŵakafuma ku Yerusalemu ŵakamuwungilira.+2 Ndipo ŵakawona ŵasambiri ŵake ŵanyake ŵakurya chakurya na mawoko ghakufipirwa, ndiko kuti, ghambura kugeza.*3 (Pakuti Ŵafarisi na Ŵayuda wose ŵakurya chara kwambura kugeza mawoko ghawo m’paka mu kasukusuku, ŵakukoleska maluso gha ŵanthu ŵakale.4 Para ŵafuma ku msika, ŵakurya chara kwambura kuti ŵageza. Pali maluso ghanandi agho ŵali kupokera na kughakoleska, nga ni kubizga mu maji nkhombo, viŵiya na viteŵetero vyamkuŵa.)+5 Ntheura Ŵafarisi na ŵalembi ŵakamufumba kuti: “Chifukwa wuli ŵasambiri ŵako ŵakulondezga yayi maluso gha ŵasekuru, kweni ŵakurya vyakurya na mawoko ghakufipirwa?”+6 Yesu wakati kwa iwo: “Mwaŵapusikizgi imwe, Yesaya wakaneneska pakuchima vya imwe, nga umo kuli kulembekera kuti, ‘Ŵanthu aŵa ŵakunichindika na milomo yawo, kweni mitima yawo yili kutali na ine. +7 Ŵakunisopa pawaka, chifukwa ŵakusambizga malango gha ŵanthu m’malo mwa visambizgo vya Chiuta.’+8 Mukuzerezga dango la Chiuta na kukoleska maluso gha ŵanthu.”+9 Kweniso wakati kwa iwo: “Mwauchenjezi mukuzerezga dango la Chiuta kuti musungilire maluso ghinu.+10 Mwachiyelezgero, Mozesi wakati, ‘Chindika awuso na anyoko,’+ ndipo, ‘Uyo wakuyowoyera viheni* awiske panji anyina wakomeke.’+11 Kweni imwe mukuti, ‘Usange munthu wakuphalira awiske panji anyina kuti: “Chilichose icho nili nacho, icho mungawovwirika nacho ni korobani, (ndiko kuti, ntchawanangwa chakupeleka kwa Chiuta).”’12 Imwe mukumuzomerezgaso chara kuchitira awiske panji anyina+ kanthu nanga nkhamoza.13 Ntheura mazgu gha Chiuta mukughazgora ghambura ntchito chifukwa cha maluso ghinu agho mukupeleka ku ŵanthu.+ Ndipo mukuchita vinthu vinandi vyakuyana na ichi.”+14 Ntheura wakachemaso mzinda kuti wize kwa iyo, wakati kwa iwo: “Pulikizgani kwa ine, mose imwe, ndipo mupulikiske ng’anamuro lake.+15 Palije kanthu kakufuma kuwaro kwa munthu ako kakunjira mwa iyo kangamufipiska. Kweni vinthu ivyo vikufuma mwa munthu ndivyo vikufipiska munthu.”+16 *——17 Sono wakati wawukapo pa mzinda wura na kunjira mu nyumba, ŵasambiri ŵake ŵakamba kumufumba vya ntharika yira.+18 Ntheura wakati kwa iwo: “Kasi namwe muli ŵambura kupulikiska nga ndiwo? Kasi mukumanya chara kuti palije kanthu kakufuma kuwaro ako kakunjira mwa munthu kangamufipiska,19 pakuti kakunjira mu mtima wake chara, kweni mu matumbo ghake, ndipo kakufumira kuwaro kwa thupi?” Ntheura wakati vyakurya vyose ni viwemi.20 Kweniso wakati: “Icho chikufuma mwa munthu ndicho chikumufipiska.+21 Pakuti mukati, mu mtima wa ŵanthu,+ mukufuma maghanoghano ghaheni, mauzaghali,* maunkhungu, kukoma ŵanthu,22 mauleŵi, kudokera, mauheni, upusikizgi, ukwakwa,* jiso la bina, muyuyuro, kujikuzga, na uzeleza.23 Vinthu viheni vyose ivi vikufuma mukati ndipo vikufipiska munthu.”24 Wakati wawukako kura, wakaluta mu vigaŵa vya Ture na Sidoni.+ Wakanjira mu nyumba ndipo wakakhumba chara kuti munthu waliyose wamanye. Kweni ŵanthu ŵakamuwona nipera.25 Nyengo yeneyiyo mwanakazi uyo kana kake kasungwana kakaŵa na mzimu waukazuzi, wakapulika vya iyo ndipo wakiza na kuwa pasi pa malundi ghake.+26 Mwanakazi uyu wakaŵa Mugiriki, wakakhalanga ku Fonike mu charu cha Siriya, ndipo wakamulombanga kuti wafumiske chiŵanda mwa mwana wake.27 Kweni Yesu wakati kwa iyo: “Chakwamba ŵana ŵakhute dankha, chifukwa ntchakwenelera chara kutora chakurya cha ŵana na kuponyera tuntcheŵe.”+28 Kweni mwanakazi yura wakazgora kuti: “Enya, dada, kweni tuntcheŵe kusi ku thebulu tukulyako maluvuvu agho ŵana ŵakumbotoska.”29 Penepapo Yesu wakati kwa iyo: “Chifukwa chakuti wayowoya nthena, lutanga, chiŵanda chafumamo mwa mwana wako.”+30 Ntheura mwanakazi yura wakaluta ku nyumba yake ndipo wakasanga mwana wagona pa bedi, ndipo chiŵanda chikaŵa kuti chafumamo.+31 Yesu wakati wawerako ku chigaŵa cha Ture, wakasolota mu Sidoni kuya ku nyanja ya Galileya, wakajumpha mu chigaŵa cha Dekapoli.*+32 Kura ŵakamutolera munthu wakumangwa makutu na walutata,+ ndipo ŵakamuŵeya kuti waŵike woko lake pa iyo.33 Yesu wakatolera munthu yura kumphepete kutali na mzinda. Wakanjizga minwe yake mu makutu gha munthu yura, ndipo wakati wathunya mata, wakamukhwaska pa lulimi.+34 Wakalaŵiska kuchanya na kukhizga mtima, wakati kwa iyo: “Efata,” ndiko kuti, “Julika.”35 Sono makutu ghake ghakajulika,+ ndipo lulimi lwake lukasutuka, ndipo wakamba kuyowoya makoraghene.36 Ntheura wakaŵakanizga kuti ŵaleke kuphalira waliyose.+ Kweni para waŵaphalira nthena, ndipo sono ŵakapharazganga chomene.+37 Nadi, ŵakazizikikanga chomene,+ ŵakati: “Wachita makora vinthu vyose. Awo mbakumangwa makutu wakuŵajura, ndipo ŵambura kuyowoya, ŵakuyowoya.”+


text:
Teŵeterani Yehova Kwambura Nthimbanizgo
‘Mariya wakapulikizganga ivyo Yesu wakayowoyanga. Kweni Marita wakatangwanika na milimo yinandi.’—LUKA 10:39, 40.
SUMU: 94, 134
1, 2. Chifukwa wuli Yesu wakatemwanga Marita? Kasi Marita wakachita vichi kulongora kuti wakaŵa murunji yayi?
KASI mukughanaghana vichi para mwapulika vya Marita, mudumbu wa Lazaro? Baibolo likuti Marita wakaŵa mubwezi wa pamtima wa Yesu. Kweni padera pa Marita, Yesu wakatemwangaso ŵanakazi ŵanyake. Mwachiyelezgero, Yesu wakatemwanga Mariya, munung’una wa Marita. Kweniso Yesu wakatemwanga amama ŵake a Mariya. (Yoh. 11:5; 19:25-27) Kweni chifukwa wuli Yesu wakatemwanga Marita?
2 Yesu wakatemwanga Marita chifukwa wakaŵa walusungu, wakatemwanga kupokelera ŵalendo, kweniso wakalimbikiranga ntchito. Kweni kuluska vyose, Marita wakaŵa na chipulikano chakukhora. Marita wakagomezganga ivyo Yesu wakasambizganga, ndiposo wakamanyanga kuti Yesu ni Mesiya uyo wakalayizgika. (Yoh. 11:21-27) Ndipouli, Marita nayo wakaŵa murunji yayi. Nga ndise, nayo wakapuvyanga tunthu tunyake. Mwachiyelezgero, zuŵa linyake apo Yesu wakaluta ku nyumba kwawo, Marita wakakwiya chifukwa cha ivyo munung’una wake, Mariya, wakachita. Marita wakaphalira Yesu kuti: “Fumu, chifukwa wuli mwakhala waka chete uku mukuwona kuti munung’una wane wanilekera nekha ntchito? Muphalirani kuti wazakanovwireko.” (Ŵazgani Luka 10:38-42.) Chifukwa wuli Marita wakayowoya nthena, ndipo tikusambirapo vichi pa ivyo Yesu wakamuzgora?
MARITA WAKATANGWANIKA
3, 4. Chifukwa wuli Yesu wakalumba Mariya, ndipo Marita wakasambirapo vichi? (Wonani chithuzi chakwamba.)
3 Yesu wakakondwa kuti Mariya na Marita ŵakamuchemera ku nyumba kwawo. Yesu wakawona kuti uwu ni mwaŵi wakuti waŵasambizge vinthu ivyo vingaŵawovwira kuti ŵaŵe paubwezi na Chiuta. Mariya wakakhala musi mu malundi gha Yesu na ‘kupulikizga ivyo wakayowoyanga.’ Iyo wakakhumbanga kusambira kufuma kwa Msambizgi Waluso. Marita nayo mphanyi wakalumbika walekezgenge dankha ivyo wakachitanga kuti wategherezge kwa Yesu.
4 Kweni Marita wakatangwanika na ntchito ya kunozga chakurya chapadera na milimo yinyake kuti wakondweske Yesu. Marita wakakwiya na kudandawulira Yesu wati wawona kuti munung’una wake wamulekera yekha ntchito. Yesu wakati wawona kuti Marita wakutangwanika na milimo yinandi, wakamuphalira kuti: “Marita, Marita, ukwenjerwa na kutangwanika na vinthu vinandi.” Pamasinda Yesu wakasachizga kuti Marita mphanyi wangunozga waka chakurya chipusu kweniso chichoko waka. Yesu wakalumba Mariya chifukwa chakutegherezga ivyo iyo wakasambizganga. Yesu wakati: “Mariya wasora chigaŵa chiwemi, ndipo palije uyo wamupokenge.” Mariya wakaluwa chakurya icho wakarya zuŵa lira, kweni wakaluwa yayi ivyo Yesu wakamusambizga ndiposo umo wakamulumbira. Pakati pajumpha vyaka 60, Yohane wakalemba kuti: “Yesu wakatemwanga Marita na munung’una wake.” (Yoh. 11:5) Marita wakaluwa yayi ivyo Yesu wakamuphalira ndipo wakateŵetera Yehova mwakugomezgeka umoyo wake wose.
5. Chifukwa wuli mazuŵa ghano ŵanyake ŵakutondeka kuteŵetera Yehova mwakukwana, ndipo ni fumbo wuli ilo tikwenera kujifumba?
5 Mazuŵa ghano, pali vinthu vinandi chomene vyakutangwaniska ivyo vingatitondeska kuteŵetera Yehova mwakukwana. Gongwe la Mulinda la Chingelezi la Seputembala 15, 1958, likachenjezga ŵabali na ŵadumbu kuti vinthu vya mu charu vileke kuŵatangwaniska apo ŵakuteŵetera Yehova. Fundo iyi yikulongora kuti charu chikamba ni kale kupanga vinthu ivyo vikutangwaniska ŵanthu. Vinthu vyakukopa vikazara ndipo vikasangikanga mu mabuku, mapulogiramu gha pa wayilesi, TV, na mafilimu. Gongwe ili likati apo umaliro wa charu ichi ukusendelera, vyakutangwaniska navyo viŵenge vinandi. Mazuŵa ghano, vyakutangwaniska vyazara chomene kuluska kale. Kasi tingachita wuli kuti tileke kutangwanika apo tikuteŵetera Yehova nga umo wakachitira Mariya?
KUGWILISKIRA NTCHITO CHARU MWAMAHARA
6. Kasi ŵakaboni ŵa Yehova ŵakugwiliskira wuli ntchito mwamahara vinthu ivyo charu chikupanga?
6 Pakupharazga makani ghawemi, ŵateŵeti ŵa Yehova ŵakugwiliskira ntchito mwamahara vinthu ivyo charu chikupanga. Mwachiyelezgero, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakagwiliskira ntchito vinthu ivyo charu chikupanga kuti ŵapange Sinema Yakulongosora Chilengiwa. Sinema iyi ŵakayilongora pambere Nkhondo Yakwamba ya pa Charu Chose yindambe kweniso apo nkhondo iyi yikaŵa mukati. Sinema iyi yikaŵa na vithuzi vyakutowa chomene kweniso mazgu ndipo yikawovwira chomene pakupharazga makani ghawemi ku ŵanthu ŵanandi mu vyaru vyakupambanapambana. Sinema iyi yikalongorangaso ivyo vizamuchitika mu nyengo ya Vyaka 1,000 vya Ufumu wa Khristu. Gulu la Yehova likagwiliskiraso ntchito wayilesi pakupharazga uthenga wa Ufumu ku ŵanthu ŵanandi pa charu chose. Mazuŵa ghano, tikugwiliskira ntchito makompyuta na intaneti kuti tipharazge ku ŵanthu ŵanandi nanga ni awo ŵakukhala ku malo agho ngakusuzga kufikako.
7. (a) Chifukwa wuli ntchiheni kugwiliskira ntchito charu mwakufikapo? (b) Kasi tikwenera kuchenjera na vichi? (Wonani mazgu ghamusi.)
7 Baibolo likuchenjezga kuti tileke kugwiliskira ntchito charu mwakukwana. Ichi chikusazgapo kuleka kumalira nyengo yinandi pa vinthu ivyo charu chikupanga. (Ŵazgani 1 Ŵakorinte 7:29-31.) Vinthu vinyake ivyo charu chikupanga ni viheni yayi, kweni vingatilyera waka nyengo yithu yinandi. Mwachiyelezgero, panji tikutemwa kuseŵera, kuŵerenga, kuwonelera TV, kuluta ku malo ghachilendo, na kugura vinthu nga ni makompyuta na mafoni gha pachanya. Ŵanyake ŵakutemwa kuchezga pa intaneti, kutumizgirana mauthenga, kupenjerezga nkhani izo zachitika panji umo maseŵera ghayendera. Ŵanyake ŵakuwona kuti ŵangakhala yayi kwambura vinthu ivi. * (Muph. 3:1, 6) Para tikumalira nyengo yinandi pa vinthu ivi, tingatondeka kusopa Yehova mwakukwana.—Ŵazgani Ŵaefeso 5:15-17.
8. Chifukwa wuli tikwenera chara kutemwa chomene vinthu vya mu charu?
8 Satana wakukhumba kutitangwaniska na vinthu vya mu charu kuti tileke kuteŵetera Yehova mwakukwana. Ndivyo wakachita mu nyengo ya Ŵakhristu ŵakwambilira, ndipo mazuŵa ghano wahaŵa chomene. (2 Tim. 4:10) Ntheura tikwenera kulutilira kuŵa maso na vinthu ivyo charu chikupanga. Baibolo likuti tileke kutemwa chomene vinthu vya mu charu. M’malo mwake, likutiphalira kuti tikwenera kutemwa chomene Yehova. Para tikutemwa Yehova, chizamuŵa chipusu kumupulikira na kuŵa nayo paubwezi.—1 Yoh. 2:15-17.
JISO LAKUDODOLISKA PA CHIMOZA
9. Kasi Yesu wakaŵachiska vichi ŵasambiri ŵake, ndipo iyo wakachita wuli?
9 Yesu wakasambizga Marita kuti waleke kutangwanika na vinthu vinandi. Yesu wakaphaliraso ŵasambiri ŵake kuti ŵakwenera chara kutangwanika na vinthu vya mu charu. Iyo wakaŵachiska kuti maso ghawo ghaŵe pa kuteŵetera Yehova na kupharazga Ufumu wake. (Ŵazgani Mateyu 6:22, 33.) Yesu wakatangwanika na vinthu vya kuthupi chara, ndipo wakaŵavya nyumba nesi malo.—Luka 9:58; 19:33-35.
10. Kasi tikusambirako vichi kwa Yesu?
10 Yesu wakazomerezga chilichose yayi kuti chimutangwaniske pa ntchito yakupharazga. Mwachiyelezgero, apo Yesu wakapharazganga ku Kaperenaumu, ŵanthu ŵakakhumba yayi kuti wafumeko na kuluta kunyake. Kasi Yesu wakachita wuli? Wakaŵika maghanoghano ghake pa mulimo uwo wakatumika. Iyo wakati: “Nkhweneraso kukapharazga makani ghawemi gha Ufumu wa Chiuta ku misumba yinyake, pakuti ndicho nkhatumikira.” (Luka 4:42-44) Yesu wakendanga mitunda yitali kukapharazga makani ghawemi na kusambizga ŵanthu ŵanandi. Yesu nayo wakavukanga, ndipo wakakhumbikwiranga nyengo yakupumulira.—Luka 8:23; Yoh. 4:6.
11. Kasi Yesu wakamuphalira vichi munthu uyo wakakhumbanga kumutangwaniska? Kasi Yesu wakaŵachenjezga vichi ŵasambiri ŵake?
11 Nyengo yinyake, apo Yesu wakasambizganga ŵasambiri ŵake umo ŵangachitira na ŵanthu ŵakususka, munthu munyake wakiza na kumupempha kuti: “Msambizgi, phalirani mukuru wane kuti wanigaŵireko chiharo.” Yesu wakakana kunjilirapo pa nkhani iyi. Ndipo wakamufumba kuti: “Wamunthu iwe, ni njani wakanimika kuŵa mweruzgi panji wakugaŵa chiharo chinu?” Pamasinda, wakalutilira kusambizga ŵasambiri ŵake. Pa nkhani ya munthu uyu, Yesu wakasangirapo mwaŵi kuchenjezga ŵasambiri ŵake kuti ŵaleke kutangwanika na vinthu ivyo vingaŵatimbanizga kuteŵetera Yehova.—Luka 12:13-15.
12, 13. (a) Kasi Yesu wakachita vichi ivyo vikakondweska Ŵagiriki ŵanyake ku Yerusalemu? (b) Kasi Yesu wakamuzgora vichi Filipu wati wamuphalira kuti Ŵagiriki ŵakukhumba kukumana nayo?
12 Apo Yesu wakaŵa pafupi kukomeka, wakasuzgika chomene maghanoghano. (Mat. 26:38; Yoh. 12:27) Iyo wakamanyanga kuti ŵanthu ŵamusuzgenge na kumukoma. Wakamanyangaso kuti pakaŵa milimo yinandi yakuti wachite pambere wandafwe. Mwachiyelezgero, pa Nisani 9, 33 C.E., Yesu wakakwera bulu na kunjira mu msumba wa Yerusalemu. Ŵanthu ŵakamba kuchemerezga kuti: “Wakutumbikika ni uyo wakwiza nga ni Themba mu zina la Yehova.” (Luka 19:38) Zuŵa lakulondezgapo, Yesu wakachimbizga ŵanthu wose awo ŵakaguliskanga vinthu na kwibira ŵanthu mu tempile.—Luka 19:45, 46.
13 Ŵagiriki ŵanyake awo ŵakiza ku chiphikiro cha Paska ku Yerusalemu, ŵakakondwa na ivyo Yesu wakachita. Iwo ŵakapempha Filipu kuti waphalire Yesu kuti ŵakukhumba kukumana nayo. Kweni Yesu wakamanyanga kuti chakuzirwa chomene nkhuchita khumbo la Yehova na kupeleka umoyo wake kuŵa sembe. Iyo wakapenjanga ŵanthu ŵakuti ŵamovwire na kumuvikilira ku ŵalwani ŵake yayi. Ntheura wakakumbuska ŵasambiri ŵake kuti iyo wakwenera kufwa ndiposo kuti ŵalondezgi ŵake nawo ŵakwenera kujipata. Yesu wakati: “Waliyose uyo wakutemwa umoyo wake wakuwuparanya, kweni waliyose uyo wakutinkha umoyo wake mu charu chino ndiyo wakuwusunga ndipo wazamusanga umoyo wamuyirayira.” Yesu wakalayizgaso ŵasambiri ŵake kuti ‘Adada ŵake ŵaŵachindikenge’ na kuŵapa umoyo wamuyirayira. Filipu wakwenera kuti wakaŵaphalira Ŵagiriki mazgu ghakukhozga agho Yesu wakayowoya.—Yoh. 12:20-26.
14. Padera pakupharazga makani ghawemi, kasi Yesu wakachitangaso vichi?
14 Yesu wakachitangaso vinthu vinyake padera pa kulimbikira kupharazga. Mwachiyelezgero, zuŵa linyake Yesu wakaluta ku ukwati uko wakazgora maji kuŵa vinyo liwemi. (Yoh. 2:2, 6-10) Wakalutanga kukachezga na kurya chakurya na ŵabwezi ŵake ndiposo ŵanthu awo ŵakakhumbanga kumanya unenesko. (Luka 5:29; Yoh. 12:2) Yesu wakaŵangaso na nyengo yakupumura, kughanaghana, na kulomba.—Mat. 14:23; Mrk. 1:35; 6:31, 32.
‘WUSKANIKO UZITO ULIWOSE’
15. Kasi Paulosi wakati Ŵakhristu ŵakwenera kuchita vichi, ndipo iyo wakachita wuli?
15 Mpositole Paulosi wakati Ŵakhristu ŵali nga ni awo ŵakuchita chiphalizgano cha kuchimbira. Awo ŵakuchimbira ŵakwenera kuleka chilichose icho chingaŵatimbanizga panji kuŵatondeska kumalizga chiphalizgano chawo. (Ŵazgani Ŵahebere 12:1.) Chiyelezgero chiwemi pa nkhani iyi ni Paulosi. Iyo wakhumbenge, wakate waŵenge musambazi ndiposo mulongozgi wakumanyikwa chomene. Ndipouli, Paulosi wakakhumbanga kuchita “vinthu vyakuzirwa chomene.” Iyo wakaŵikapo mtima pa ntchito yakupharazga. Wakapharazga ku vigaŵa vinandi nga nkhu Siriya, Asiya, Makedoniya, na Yudeya. Paulosi wakamanyanga kuti para walimbikirenge kupharazga, wamupokera njombe ya umoyo wamuyirayira kuchanya. Iyo wakati: “Nkhuluwa vinthu vyakumasinda na kulimbikira kuti nisange vinthu vyakunthazi. Nkhuchimbira na chilato chakuti nkhapokere njombe.” (Fil. 1:10; 3:8, 13, 14) Pakuti Paulosi wakaŵa wambura kutora, wakalutilira “kuteŵetera Fumu nyengo zose kwambura nthimbanizgo.”—1 Kor. 7:32-35.
16, 17. Kasi tose tingasambirako vichi kwa Paulosi? Kasi Mark na muwoli wake Kilara ŵakachita wuli kuti ŵateŵetere Yehova mwakukwana?
16 Nga ni Paulosi, Ŵakhristu ŵanyake mazuŵa ghano ŵasankha kuleka kutora panji kutengwa kuti ŵachite vinandi pakuteŵetera Yehova. (Mat. 19:11, 12) Ŵakhristu awo ŵandatore panji kutengwa ŵali na vyakutangwaniska vichoko pakuyaniska na awo ŵali mu nthengwa. Ndipouli, kwali tili mu nthengwa panji yayi, tose tikwenera kuwuskako ‘uzito uliwose’ kuti titeŵetere Yehova kwambura nthimbanizgo. Ndipo tikwenera kuleka vinthu vinyake ivyo vingatilyera waka nyengo na kutitondeska kuteŵetera Yehova mwakukwana.
17 Mark na muwoli wake Kilara, ŵakakulira ku charu cha Wales. Waliyose payekha, wakamba kuchita upayiniya wakati wamalizga waka sukulu. Ŵakati ŵatorana, ŵakalutilira kuchita upayiniya. Kweni ŵakakhumbanga kuchita vinandi pakuteŵetera Yehova. Mark wakati: “Tikasintha vinthu vinyake pa umoyo withu. Tikaguliska nyumba yithu ya vipinda vitatu kweniso tikaleka ntchito kuti tambe kuchita uteŵeti wakuzenga Nyumba za Ufumu.” Iwo ŵachita uteŵeti uwu kwa vyaka 20, ndipo ŵayenda mu vyaru vinandi vya mu Africa kovwira pakuzenga Nyumba za Ufumu. Nyengo zinyake ŵakaŵanga na ndalama zichoko waka, kweni Yehova wakaŵapweleleranga. Kilara wakati: “Tikukondwa chomene kuteŵetera Yehova zuŵa lililose. Tasanga ŵabwezi ŵanandi, kweniso tikusoŵa kalikose yayi. Uteŵeti wanyengozose watovwira kuŵa ŵachimwemwe ndipo tikudandawura yayi na ivyo tili kuleka.” Ŵateŵeti ŵanandi ŵanyengozose ŵali na chimwemwe chakuyana waka. *
18. Kasi tikwenera kujifumba mafumbo wuli?
18 Kasi namwe mukukhumba kuchita vinandi pakuteŵetera Yehova? Kasi mukuwona kuti pali vinyake ivyo vingamutimbanizgani kuti muteŵetere Yehova mwakukwana? Usange ni nthena, kasi mungachita wuli? Kusambira Baibolo kungamovwirani kuti muwone ivyo mungachita kuti muteŵetere Yehova mwakukwana. Nkhani yakulondezgapo yizamulongosora ivyo mungachita kuti muteŵetere Yehova mwakukwana.
^ ndime 7 Wonani nkhani yakuti, ‘Muzeleza Wakugomezga Mazgu Ghalighose.’
^ ndime 17 Wonani nkhani yakuti, ‘Kudziwa ndi Kuchita Chabwino,’ yakuyowoyeka na Hadyn na Melody Sanderson, mu Gongwe la Mulinda la Chichewa la Malichi 1, 2006. Hadyn na Melody Sanderson ŵakaŵa na bizinesi yiwemi ku Australia, kweni ŵakayileka kuti ŵambe kuchita uteŵeti wanyengozose. Ŵazgani na kuwona ivyo vikaŵachitikira ndalama zati zaŵamalira apo ŵakachitanga umishonale ku India.


text:
NKhani Nambara 24: Yosefe Wakayezga Ŵabali Ŵake
Yosefe wakakhumbanga kumanya usange ŵakuru ŵake 10 ŵakaŵa ŵacali ŵaheni ndiposo ŵankhaza. Wakati: ‘Ndimwe mphaci za caru. Mwiza kuzakawona ukavu wa caru cithu.’
‘Yayi, ndise mphaci cara,’ iwo ŵakazgora. ‘Ndise ŵanthu ŵawemi. Tose ndise ŵana ŵa munthu yumoza. Tikaŵa 12. Kweni yumoza palije, waumaliro wali ku nyumba na ŵadada.’
Yosefe wakapusikizgira nga wakuŵagomezga yayi. Wakasunga Simiyoni mu jere, na kuphalira ŵanyake wose kuti ŵatore vyakurya na kuluta kukwawo. Wakaŵaphaliraso kuti: ‘Pa ulendo waciŵiri, mukwenera kwiza na munung’una winu mucoko.’
Ŵati ŵafika ku Kenani, ŵakaphalira awiskewo a Yakobe cilicose ico cikacitika. Yakobe wakaŵa na citima cikuru. Wakalira kuti: ‘Yosefe palije, ndipo sono Simiyoni nayoso palije. Nizomelenge cara kuti mutore mwana wane mucoko Benjamini.’ Kweni cakurya cikati cayamba kumara, Yakobe wakaŵazomerezga kuti ŵatore Benjamini kuluta nayo ku Eguputo kuti ŵakatore cakurya cinyake.
Yosefe wakawona ŵabali ŵake ŵakwiza. Wakakondwa comene kuwona munung’una wake Benjamini. Kweni palije yumoza wa iwo wakamanya kuti mwanalume wakuzirwa uyu ni Yosefe. Yosefe wakacita cinthu cinyake kuti wayezge ŵakuru ŵake.
Wakaphalira ŵateŵeti ŵake kuti ŵazuzge mathumba ghawo ghose na vyakurya. Kweni kwambura iwo kumanya, ŵakaŵikaso nkhombo (kapu) yake ya siliva mu thumba la Benjamini. Ŵati ŵendapo mtunda ucoko waka, Yosefe wakatuma ŵateŵeti ŵake kuti ŵaŵalondezge. Ŵati ŵaŵasanga, ŵateŵeti ŵakati: ‘Mwibiraci nkhombo ya siliva ya sekuru withu?’
Wose ŵakazgora kuti: ‘Tindibe nkhombo ise. Usange nkhombo yili na yumoza wa ise, munthu uyo wakomeke.’
Ŵateŵeti ŵakapenja mu mathumba ghose, ndipo nkhombo yikasangika mu thumba la Benjamini, nga ni umo ukuwonera pa cithuzithuzi apa. Ŵateŵeti ŵakati: ‘Imwe mose mungaluta, kweni Benjamini wawelerenge na ise.’ Kasi ŵakuru ŵake ŵanyake 10 aŵa ŵakacita vici?
Wose ŵakawelera na Benjamini ku nyumba ya Yosefe. Yosefe wakaphalira ŵakuru ŵake kuti: ‘Mose mungaluta, kweni Benjamini wakhalenge kuno waŵenge muzga wane.’
Yuda wakati: ‘Usange ningaluta ku nyumba kwambura musepuka uyu, mbwenu ŵadada ŵamufwa cifukwa ŵakumutemwa comene. Nkhumuŵeyani, sungani ine kuti niŵe muzga winu, kweni lekani musepuka uyu walute ku nyumba.’
Yosefe wakawona kuti ŵakuru ŵake ŵasintha. Ŵakaŵa ŵacali ŵaheni yayi nesi ŵankhaza. Tiye tiwone ivyo Yosefe wakacita.
Genesis 42:9-38; 43:1-34; 44:1-34.
Mafumbo
- Nchifukwa wuli Yosefe wakaphalira ŵakuru ŵake kuti ni mphaci?
- Nchifukwa wuli Yakobe wakazomerezga Benjamini, mwana wake mucoko comene, kuti walute ku Egupto?
- Ni mwauli umo nkhombo ya Yosefe yikasangikira mu thumba la Benjamini?
- Kasi Yuda wakayowoya vici kuti Benjamini waleke kuŵikika mu gadi?
- Kasi ŵakuru ŵa Yosefe ŵakasintha nadi nkharo yawo?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Genesis 42:9-38.
Ni mwauli umo mazgu agho Yosefe wakayowoya pa Genesis 42:18 ghaliri ciyelezgero ciwemi ku ŵanthu awo ŵali na udindo mu gulu la Yehova lero? (Neh. 5:15; 2 Kor. 7:1, 2)
- Ŵazgani Genesis 43:1-34.
Nangauli Rubeni ndiyo wakaŵa wakwamba kubabika, nchifukwa wuli Yuda ndiyo wakayowoyeranga ŵabali ŵake? (Gen. 43:3, 8, 9; 44:14, 18; 1 Mid. 5:2)
Ni mwauli umo Yosefe wakayezgera ŵakuru ŵake, ndipo cifukwa wuli? (Gen. 43:33, 34)
- Ŵazgani Genesis 44:1-34.
Pakuti wakacita njomba kuti ŵakuru ŵake ŵaleke kumumanya, ni mwauli umo Yosefe wakajivumbulira? (Gen. 44:5, 15; Lev. 19:26)
Ni mwauli umo ŵakuru ŵa Yosefe ŵakalongolera kuti ŵasintha mtima uheni uwo ŵakaŵa nawo pakwamba kulazga kwa munung’una wawo? (Gen. 44:13, 33, 34)


text:
INDONESIA
Ŵabali Ŵakovwirana mu Nyengo ya Suzgo
VINDINDINDI, kusefukira kwa maji, na vibala vyakotcha ivyo vikuphulika pasi vikukoma chomene ŵanthu ku Indonesia. Para vinthu vya nthena ivi vyachitika, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakovwira mwaluŵiro awo ŵakhwaskika, chomenechomene ŵabali ŵawo ŵauzimu. Mwachiyelezgero, mu 2015 chindindindi chikuru chomene chikaphulika mu tawuni yikuru ya Gunungsitoli pa Chirwa cha Nias ku North Sumatra. Mipingo yapafupi na chirwa ichi, kweniso ofesi ya munthavi yikatumizga wovwiri mwaluŵiro ku chigaŵa icho chikakhwaskika na chindindindi. Mulaŵiliri wa dera na mwimiliri wa munthavi ŵakaluta pa ndege ku chirwa ichi kuti ŵakakhozge na kupembuzga ŵabali. Yuniman Harefa, uyo ni mulara pa chirwa cha Nias wakati: “Ŵanthu awo ŵakaŵa nase pafupi ŵakaŵa na wofi chomene. Kweni wovwiri waluŵiro wakufuma ku gulu la Yehova, ukatikhozga kuti tili tekha yayi.”


text:
KASI VIKAŴAKO VYEKHA?
Magiya gha Kamphazi
KWA NYENGO yitali chomene ŵanthu ŵakaghanaghananga kuti vinthu vyekha ivyo ŵanthu ŵakupanga ndivyo vili na magiya. Kweni vyawoneka kuti fundo iyi njautesi! Ŵasayansi ŵabowozga kuti twamoyo tunyake tuli na magiya. Twamoyo utu ni mtundu unyake wa mphazi izo zikusangika ku Europe. *
Tumphazi utu tukuzuntha luŵiro chomene mwakuti nyengo zinyake munthu wangakawona yayi! Pa sekondi yimoza, kangazuntha kufika pa mtunda wa mamita 3.9. Para kati waka zuu, mbwe yii. Kuti tuzunthe nthena, chikuchitika ntchakuti pa nyengo yimoza tumalundi tose twakumanyuma tukujitutuzga na nkhongono. Kasi chikuchitika ntchivichi chomene kuti viŵe nthena?
Wonani fundo iyi: Ŵasayansi ŵabowozga kuti ku malundi ghakumanyuma gha kamphazi aka kuli magiya ghaŵiri. Para kamphazi aka kakuzuntha, magiya agha ghakovwira kuti malundi ghose ghanyamukirenge pamoza na nkhongono zakuyana. Viŵenge nthena yayi, mphanyi tukukunkhura waka!
Kweni vinyama kuti vizunthe vikuthemba pa wongo. Tumphazi utu nato tuthembenge pa wongo mphanyi tukuzuntha nthena yayi. Lekani tuli na magiya ghaŵiri agha. Gregory Sutton wakati: “Tikaghanaghananga kuti mashini agho ŵanthu ŵakupanga ndigho ghekha ghakuŵa na magiya.” Iyo wakayowoyaso kuti tikaghanaghananga nthena chifukwa chakuti “tikapenja chomene yayi kunyake.”
Kasi mukuti wuli? Kasi magiya gha tumphazi utu ghakachita kusintha waka? Panji kasi ghakalengeka?
^ ndime. 3 Magiya agha ghakufumako para tumphazi utu twakura.


text:
Kasi Chiuta Ni Nkhongono Waka?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Chiuta wali na nkhongono pa chilengiwa chose. Iyo wali kulenga nyenyezi zinandi. Baibolo likuti: ‘
Tumphuskani kuchanya maso ghinu, muwone: kasi uyo wakavilenga vyose ivi ni njani? Uyo wakufumya chiwuru cha ivyo na kuvipenda, kuvichema vyose na mazina mu ukuru wa nkhongono zake, ndipo chifukwa iyo ngwakukhora mu nkhongono kulije chimoza chakuzgeŵa.’—Yesaya 40:25, 26.
Kweni Chiuta ni nkhongono waka yayi. Baibolo likuti iyo waliko ndipo ngwachitemwa kweniso wakutinkha viheni. (Salmo 11:5; Yohane 3:16) Chiuta wangakondwa panji kukwiya na ivyo ŵanthu ŵakuchita.—Salmo 78:40, 41.
Manyani Vinandi
Kasi Chiuta Ni Njani?
Kasi Chiuta wali na zina? Kasi wakutipwelelera?


text:
MUTU 76
Yesu Wakarya Pamoza na Mufarisi
YESU WAKASUSKA ŴAFARISI CHIFUKWA CHA UPUSIKIZGI WAWO
Apo Yesu wakaŵa ku Yudeya, Mufarisi munyake wakamuchema kuti wakarye chakurya ku nyumba yake. Yikwenera kuti yikaŵa nyengo ya muhanya. (Luka 11:37, 38; yaniskani na Luka 14:12.) Pambere Ŵafarisi ŵandambe kurya, ŵakagezanga dankha mu mawoko m’paka mu kasukusuku, kuyana na kaluso kawo. Kweni ndimo Yesu wakachitira yayi. (Mateyu 15:1, 2) Para munthu wageza m’paka mu kasukusuku wandaswe Dango la Chiuta, kweni ndivyo Chiuta wakakhumbanga yayi.
Mufarisi yura wakazizwa kuwona kuti Yesu wakulondezga yayi kaluso kara. Yesu wakamanya maghanoghano gha Mufarisi yura, ndipo wakati: “Imwe Ŵafarisi, mukusuka kuwaro kwa nkhombo na mbale, kweni mukati mwinu mwazura uryezi na uheni. Ŵanthu ŵazeleza imwe! Asi uyo wakapanga kuwaro ndiyo wakapanga na mukati wuwo?”—Luka 11:39, 40.
Apa Yesu wakaŵasuskanga chifukwa cha kugeza mu mawoko pambere ŵandarye yayi, kweni chifukwa cha upusikizgi wawo. Ŵafarisi na ŵanthu ŵanyake awo ŵakagezanga mu mawoko kuyana na kaluso kawo ŵakatondeka kutozga mitima yawo. Ntheura Yesu wakaŵaphalira kuti: “Vinthu ivyo vili mukati muvipeleke nga ni vyawanangwa vyalusungu, ndipo wonani, vinthu vyose viŵenge vyakutowa kwa imwe.” (Luka 11:41) Iyi yikaŵa fundo yakupulikikwa nadi! Munthu wapelekenge chinthu kufuma pasi pa mtima, kuti chifukwa cha kukhumba kujilongora waka ku ŵanthu yayi.
Ŵafarisi ŵakapelekanga vinthu. Yesu wakati: “Mukupeleka chakhumi cha minti na peganoni na mphangwe yinyake yiliyose, kweni mukuzerezga urunji na chitemwa cha Chiuta! Vinthu ivi chikaŵa chakwenelera kuvichita, kweni kwambura kuzerezga vinthu vinyake.” (Luka 11:42) Dango la Chiuta likakhumbanga kuti munthu wapelekenge chakhumi cha mu minda. (Dotoronome 14:22) Pa ivi pakaŵa minti na peganoni, twakumera uto ŵakathiranga ku chakurya kuti chinunkhire. Ŵafarisi ŵakaŵikangapo mtima chomene kupeleka chakhumi cha twakumera utu, kweni ŵakasulangako vinthu vyakuzirwa chomene ivyo Dango likakhumbanga. Ŵakatondekanga kuchita urunji na kujiyuyura pamaso pa Chiuta.—Mika 6:8.
Yesu wakalutilira kuyowoya kuti: “Soka kwa imwe Ŵafarisi, chifukwa mukutemwa vitengo vyakunthazi mu masunagoge na kutawuzgika mwantchindi mu misika! Soka kwa imwe, chifukwa muli nga ni madindi agho ghakuwoneka yayi, agho ŵanthu ŵakwenda pachanya pake kwambura kumanya!” (Luka 11:43, 44) Enya, para munthu wenda pa madindi agha wakaŵanga wakufipirwa. Fundo iyi ndiyo Yesu wakayowoya pakukhumba kulongora kuti ukazuzi wa Ŵafarisi ukuwonekera yayi.—Mateyu 23:27.
Yumoza mwa ŵanthu awo ŵakalimanyanga chomene Dango la Chiuta wakati: “Msambizgi, pakuyowoya vinthu ivi mukunena na ise wuwo.” Kweni ŵanthu ŵanthena aŵa ŵakeneranga kumanya kuti ŵakatondeka kovwira ŵanthu. Yesu wakati: “Soka na kwa imwe wuwo ŵakumanya Dango, chifukwa mukuthwikiska ŵanthu katundu muzito, kweni imwe mukumukhwaska chara na munwe winu! Soka kwa imwe, chifukwa mukuzenga madindi gha ntchimi, kweni ŵasekuru ŵinu ndiwo ŵakazikoma!”—Luka 11:45-47.
Katundu muzito uyo Yesu wakayowoyanga ghakaŵa maluso agho ŵakasambizgika pamulomo kweniso tumalango uto Ŵafarisi ŵakasazgirako. Ŵanthu ŵara ŵakaphyoranga chomene ŵanthu. Ŵakachichizganga ŵanthu kuti waliyose walondezgenge maluso agho ŵakaŵaphaliranga. Ŵasekuru ŵawo ŵakakoma ntchimi za Chiuta, kwambira pa Abelu. Ŵafarisi ŵakatolera nkharo ya ŵasekuru ŵawo. Ŵakazenga madindi gha ntchimi kuti ŵanthu ŵatenge ŵakuchindika ntchimi. Nakuti ŵakakhumbanga kukoma Ntchimi yikuru ya Chiuta. Yesu wakati Chiuta wazamuwufumba muwiro uwu. Ivi vikachitika nadi mu 70 C.E., pakati pajumpha vyaka 38.
Yesu wakalutizga, wakati: “Soka kwa imwe ŵakumanya Dango, chifukwa mukabisa kiyi wakujulira ŵanthu kuti ŵamanye Chiuta. Imwe mukanjiramo chara, ndipo awo ŵakanjiranga mukaŵajandizga!” (Luka 11:52) Ŵanthu aŵa mphanyi ŵakalongosoleranga ŵanthu Mazgu gha Chiuta, kweni ndiwo ŵakatimbanizganga ŵanthu awo ŵakakhumbanga kughamanya na kughapulikiska.
Kasi Ŵafarisi na ŵalembi ŵakachita wuli? Apo Yesu wakanyamukanga, ŵakamba kumususka uheni chomene na kumuphulunga na mafumbo. Iwo ŵakafumbanga kuti ŵamanye chara. Kweni ŵakakhumbanga kuti Yesu wayowoye chiheni mwakuti ŵamukakirepo.


text:
UMOYO WACHIKHRISTU
“A Yehova, . . . Ine Nkhuthemba Imwe”
Ntchakuzirwa chomene kuti nyengo zose tithembenge Yehova, kwali tili pa mtende panji yayi. (Sal. 25:1, 2) M’ma 700 B.C.E., Ŵayuda ŵakakumana na chiyezgo chikuru ndipo ŵakeneranga kulongora usange ŵakuthemba Chiuta. Ivyo vikachitika, ni sambiro likuru kwa ise. (Rom. 15:4) Para mwawonelera vidiyo yakuti “A Yehova, . . . Ine Nkhuthemba Imwe,” zgorani mafumbo ghakulondezgapo agha
Kasi Hezekiya wakakumana na chiyezgo wuli?
Kasi Hezekiya wakalondezga wuli ulongozgi wa pa Zintharika 22:3 apo wakanozgekeranga nkhondo?
Chifukwa wuli Hezekiya wakajipeleka waka yayi kwa Ŵasiriya nesi kukolerana na Ŵaeguputo?
Chifukwa wuli Hezekiya ntchiyelezgero chiwemi kwa ise?
Pasono kasi ni vichi ivyo vingalongora kuti tikuthemba Yehova?


text: 10 “Nkhuseluka nawo umoyo wane.+Niyowoyenge pakweru kudinginyika kwane.Niyowoyenge chifukwa cha kuŵinya kwa umoyo wane.2 Nitenge kwa Chiuta: ‘Lekani kuyowoya kuti nili na mulandu.Muniphalire chifukwa icho mukulimbanirana nane.3 Kasi nkhuwemi kwa imwe kuti musuzgenge ŵanthu,Kuyuyura mulimo wa mawoko ghinu,+Na kutemwera fundo za ŵaheni?4 Kasi muli na maso gha thupi,Panji mukulaŵiska nga umo munthu wakulaŵiskira?5 Kasi mazuŵa ghinu ghakuyana na mazuŵa gha ŵanthu,Panji vyaka vinu vikuyana na vya munthu,+6 Apo mukupenjerezga ubudi waneNa kulutilira kupenjerezga kwananga kwane?+7 Mukumanya kuti ndine wambura mulandu,+Ndipo palije na yumoza uyo wanganithaska mu woko linu.+8 Mawoko ghinu ghakaniwumba na kunipanga,+Kweni sono muniparanyenge petu.9 Nkhumuŵeyani, kumbukani kuti mukanipanga kufuma ku dongo,+Kweni sono mukuniwezgera ku fuvu.+10 Asi mukanipungura nga ni mkakaNa kunikhomeska nga ni chambiko?*11 Mukanivwalika chikumba na nyama,Ndipo mukaniluka na viwangwa na misipa.+12 Mwanipa umoyo na lusungu* lukuru,Mwavikilira na kupwelelera mzimu* wane.+13 Kweni muchibisibisi mukaghanaghana kuchita vinthu ivi.*Nkhumanya kuti vinthu ivi vikufuma kwa imwe.14 Para nananga, mukuniwona,+Ndipo mukunigowokera yayi ubudi wane.15 Soka kwa ine usange nili wakwananga!Nanga ningaŵa wambura mulandu, ningawuska yayi mutu wane,+Pakuti nazura na soni na visuzgo.+16 Usange nawuska mutu wane, mukuniŵenda nga ni nkhalamu,+Na kulongoraso nkhongono zinu kwimikana nane.17 Mukwiza na ŵakaboni ŵaphya kwimikana nane,Na kusazgirako ukali winu pa ine,Apo suzgo pa suzgo linyake likwiza pa ine.18 Kasi mukanifumiskirachi mu nthumbo?+Mphanyi nkhafwa pambere jiso lililose lindaniwone.19 Mphanyi nanguŵa nga nindaŵeko,Mphanyi nkhafuma waka mu nthumbo na kuya ku dindi.’20 Asi mazuŵa ghane ngachoko?+ Iyo wanileke,Maso ghake ghaleke kunidodoliska kuti nikondwepo* pachoko waka+21 Pambere nindalute uko namuwelakoso yayi+Ku charu cha mdima ukuru,*+22 Ku charu cha chisi bii,Charu cha mfwiri ukuru na utimbanizgi,Uko ungweru uli nga ni chisi.”


text: 11 Yehova wakati kwa Mozesi: “Kwakhala muliri umoza uwo nizenge nawo pa Farawo na Eguputo. Pamanyuma, wazamumuzomerezgani kuluta.+ Apo wazamumuzomerezgani kuluta, wazamuchita kumuchimbizgani.+2 Sono phalira ŵanthu kuti ŵanalume na ŵanakazi wose ŵapemphe vinthu vyasiliva na vyagolide kwa mzengezgani wawo.”+3 Ndipo Yehova wakachitiska Ŵaeguputo kuŵa ŵalusungu ku ŵanthu ŵake. Kweniso ŵateŵeti ŵa Farawo na ŵanthu ŵa mu charu cha Eguputo ŵakamba kumuchindika chomene Mozesi.4 Penepapo Mozesi wakati: “Yehova wakuti, ‘Pakati pa usiku ninjirenge mukati mwa Eguputo.+5 Mwana waliyose wakwamba kubabika mu charu cha Eguputo wafwenge.+ Kwambira mwana wakwamba wa Farawo uyo wakukhala pa mpando wachifumu, m’paka mwana wakwamba wa muzga mwanakazi uyo wakusira* pa lwara,* na chiŵeto chilichose chakwamba kubabika.+6 Mu charu chose cha Eguputo muzamuŵa chitengero chikuru icho chindaŵeko nakale ndipo chizamuŵakoso chara.+7 Kweni nanga ni ntcheŵe yizamuŵabwenthera* yayi Ŵaisrayeli, yizamubwenthera ŵanthu yayi, panji viŵeto vyawo, kuti mumanye kuti Yehova wakupatura pakati pa Ŵaeguputo na Ŵaisrayeli.’+8 Ŵateŵeti ŵako wose ŵazamukhilira kwa ine na kunisindamira, ŵazamuyowoya kuti, ‘Lutanga, iwe na ŵanthu wose awo ŵakukulondezga.’ Pamanyuma nizamuluta.”+ Wakati wayowoya mazgu agha wakafumako kwa Farawo na ukali ukuru.9 Penepapo Yehova wakati kwa Mozesi: “Farawo wamupulikiraninge yayi,+ mwakuti minthondwe yane yandane mu charu cha Eguputo.”+10 Mozesi na Aroni ŵakachita minthondwe yose iyi pamaso pa Farawo.+ Kweni Yehova wakazomerezga mtima wa Farawo kuŵa unonono, ndipo Farawo wakazomerezga yayi Ŵaisrayeli kuti ŵafumemo mu charu chake.+


text:
Tiŵe Ŵatuŵa mu Makhaliro Ghithu Ghose
“Muŵe ŵatuŵa mu makhaliro ghinu ghose.”—1 PET. 1:15.
1, 2. (a) Kasi Chiuta wakukhumba kuti ŵanthu ŵake ŵaŵenge wuli? (b) Kasi nkhani iyi yizgorenge mafumbo wuli?
YEHOVA wakatuma mpositole Petrosi kuti wayowoye kuti utuŵa uwo ukulongosoreka mu buku la Leviticus ukukolerana na utuŵa uwo Ŵakhristu ŵakwenera kulongora kwizira mu makhaliro ghawo. (Ŵazgani 1 Petrosi 1:14-16.) Yehova, uyo ni “Mutuŵa,” wakukhumba kuti ŵakuphakazgika ndiposo ŵa “mberere zinyake” ŵaŵenge ŵatuŵa mu makhaliro ghawo ghose.—Yoh. 10:16.
2 Mu nkhani iyi, tisandenge fundo zinyake za mu buku la Leviticus ndipo tisangenge chandulo chikuru chomene. Para tingalondezga ivyo tisambirenge tiŵenge ŵatuŵa mu makhaliro ghithu ghose. Kweniso tizgorenge mafumbo agha: Chifukwa wuli tikwenera chara kuthera pakulondezga malango na fundo za Yehova? Kasi buku la Leviticus likutisambizga vichi pa nkhani ya kukhozgera muwuso wa Yehova? Kasi tikusambirapo vichi pa sembe izo Ŵaisrayeli ŵakapelekanga?
CHENJERANI KUTI MULEKE KUTHERA
3, 4. (a) Chifukwa wuli Ŵakhristu ŵakwenera chara kuthera pakulondezga malango na fundo za mu Baibolo? (b) Chifukwa wuli tikwenera chara kuwezgera panji kusunga vyakusingo?
3 Usange tikukhumba kukondweska Yehova, tikwenera chara kuthera pakulondezga malango na fundo zake. Nangauli tili pasi pa Dango la Mozesi chara, kweni likutovwira kumanya ivyo Chiuta wakuzomerezga na ivyo wakukana. Mwachiyelezgero, Ŵaisrayeli ŵakalangulika kuti: ‘Ungawezgeranga nduzga, panji kukhala na kandundu pa ŵana ŵa ŵanthu ŵakwinu, kweni utemwenge mzengezgani wako nga ndi umo ukujitemwera wekha. Ine ndine Yehova.’—Lev. 19:18.
4 Yehova wakukhumba yayi kuti tiwezgerenge, kweniso kuti tisungenge vyakusingo. (Rom. 12:19) Usange tingasurako malango na fundo za Chiuta, Dyabulosi wangakondwa, ndipo tingatukiska Yehova. Nanga ni para munyake watikhuŵazgira dala, tileke kusunga ukali. Chiuta watipa mwaŵi wa kuŵa “viŵiya vyadongo” ivyo vili na usambazi. Usambazi uwu ni uteŵeti. (2 Kor. 4:1, 7) Ntchakwenelera yayi kusunga ukali mu viŵiya ivi, uwo uli nga ni asidi.
5. Kasi nkhani ya Aroni ndiposo nyifwa ya ŵana ŵake yikutisambizga vichi? (Wonani chithuzithuzi chakwamba.)
5 Pa lemba la Leviticus 10:1-11, pali nkhani iyo yikachitiska chitima mbumba ya Aroni. Mbumba iyi yikwenera kuti yikadandawura chomene apo moto wakufuma kuchanya ukawotcha thibu ŵana ŵa Aroni, Nadabu na Abihu, mu chihema chakukumanamo. Chipulikano cha Aroni na mbumba yake chikwenera kuti chikayezgeka chomene apo ŵakaphalirika kuti ŵaleke kulongora chitima chawo. Kasi tikusambirapo vichi pa nkhani iyi? Kuti tiŵe ŵatuŵa, tikwenera chara kuchezga na ŵabali ŵithu awo ŵali kusezgeka.—Ŵazgani 1 Ŵakorinte 5:11.
6, 7. (a) Para tikusankha chakuchita pa nkhani ya kuluta ku ukwati uwo wamuchitikira mu tchalitchi, kasi tikwenera kughanaghanirapo fundo wuli? (Wonani mazgu gha musi.) (b) Kasi ŵabali ŵithu awo Mbakaboni yayi tingadumbiskana nawo wuli pa nkhani ya ukwati uwo wamuchitikira mu tchalitchi?
6 Panji tingayezgeka nga umo wakayezgekera Aroni na mbumba yake yayi. Kweni wuli para tingachemeka ndiposo kuŵa na vyakuchita ku ukwati wa mubali withu uyo ni Kaboni yayi, uwo wamuchitikira mu tchalitchi? Mu Malemba mulije dango lakudunjika lakukanizga kuluta ku ukwati wanthena uwu. Ndipouli, pali fundo za mu Baibolo izo munthu wangaghanaghanirapo para wakusankha chakuchita pa nkhani iyi. *
7 Para taŵikapo mtima kuti tikondweske Yehova na kulutilira kuŵa ŵatuŵa, ŵabali ŵithu awo Mbakaboni yayi ŵangazizwa. (1 Pet. 4:3, 4) Mbunenesko kuti tikukhumba yayi kuŵakhuŵazga, kweni tikwenera kuŵalongosolera mwalusungu kweniso mwambura kuŵabisa. Panji tingaŵalongosolera mwakutendekera. Tingaŵawonga chifukwa chakuti ŵakatichema kuti tikaŵepo kweniso kuti tikaŵawovwireko vinyake pa ukwati. Para tachita nthena, tingayowoya kuti tikukhumba kuti ŵazakaŵe ŵakukondwa pa ukwati wawo ndipo usange tingaleka kuzakachitako maluso ghawo gha chisopa, tingazakatimbanizga chimwemwe chawo na cha ŵalendo ŵawo. Ichi ntchimoza mwa vinthu ivyo vingawovwira kuti tileke kuthera pa vigomezgo na chipulikano chithu.
KHOZGERANI MUWUSO WA YEHOVA
8. Kasi buku la Leviticus likukhozgera wuli muwuso wa Yehova?
8 Buku la Leviticus likukhozgera chomene muwuso wa Yehova. Kanandi waka tikusambira kuti malango agho ghakuzunulika mu buku la Leviticus ghakapelekeka na Yehova. Mozesi wakamanyanga fundo iyi ndipo wakachita mwakuyana na umo Yehova wakamuphalilira. (Lev. 8:4, 5) Mwakuyana waka, nase nyengo zose tikwenera kuchita ivyo Yehova, uyo ni Fumu yithu Yikuru, wakukhumba. Kuti tichite makora pa nkhani iyi, Chiuta wakutovwira kwizira mu gulu lake. Ndipouli, nyengo zinyake para tili kwatekha, chipulikano chithu chingayezgeka nga umo vikaŵira na Yesu apo wakaŵa mu mapopa. (Luka 4:1-13) Usange taŵika mtima withu pa muwuso wa Chiuta na kumugomezga, titherenge yayi. Kweniso tiwopenge ŵanthu yayi.—Zinth. 29:25.
9. Chifukwa wuli ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakutinkhika?
9 Pakuti ndise Ŵakaboni ŵa Yehova, tikutambuzgika. Tikumanya kuti ivi ndivyo vitichitikirenge chifukwa Yesu wakaphalira ŵasambiri ŵake kuti: ‘Ŵanthu ŵazamumupelekani ku suzgo na kumukomani, ndipo muzamuŵa ŵakutinkhika na mitundu yose chifukwa cha zina lane.’ (Mat. 24:9) Nangauli tikukumana na nthambuzgo, kweni tikulutilira kupharazga Ufumu na kuŵa ŵatuŵa pamaso pa Yehova. Chifukwa wuli tikutinkhika nangauli tili ŵakugomezgeka, ŵautozi, kweniso tikupulikira malango gha charu? (Rom. 13:1-7) Chifukwa tikupulikira Yehova pera pakuŵa Fumu yithu. Tikuteŵetera iyo “pera,” ndipo tilekenge yayi kulondezga malango na fundo zake zaurunji.—Mat. 4:10.
10. Kasi ntchivichi icho chikachitikira mubali munyake uyo wakathera?
10 Kweniso ‘tili chigaŵa cha charu chara.’ Mwantheura tikunjilirapo yayi pa vyakuchitika vya mu charu nga ni nkhondo na ndyali. (Ŵazgani Yohane 15:18-21; Yesaya 2:4.) Ŵanthu ŵanyake awo ŵakajipatulira kwa Chiuta ŵali kuthera. Ŵanandi mwa ŵanthu aŵa ŵali kupera ndipo ŵaliso paubwezi na Adada ŵithu ŵalusungu, ŵa kuchanya. (Sal. 51:17) Ŵanji ŵandasinthe. Mwachiyelezgero, pa nyengo ya Nkhondo Yachiŵiri ya Charu Chose, ŵalara ŵa boma ŵakatora ŵabali ŵithu ŵakukwana 160 kufuma mu majele ghose mu Hungary. Ŵabali aŵa ŵakaŵa na vyaka vyambura kujumpha 45 ndipo ŵakaŵawunjika mu tawuni yimoza. Ku malo agha ŵakaŵalangura kuti ŵanjire usilikari. Ŵabali ŵakugomezgeka ŵakathera yayi, kweni ŵabali ŵakukwana 9 ŵakazomera kunjira usilikari ndipo ŵakapoka yunifomu. Vyaka viŵiri vikati vyajumphapo, yumoza mwa ŵabali awo ŵakathera wakaŵa pa gulu la ŵasilikari awo ŵakatumika kuti ŵakakome Ŵakaboni awo ŵakagomezgeka. Pakati pa Ŵakaboni aŵa pakaŵaso mubali wake wakuthupi. Ndipouli, Ŵakaboni aŵa ŵakakomeka yayi.
MUPANI VIWEMI CHOMENE YEHOVA
11, 12. Kasi tikusambirako vichi ku sembe izo Ŵaisrayeli ŵakapelekanga?
11 Dango la Mozesi likaphalira Ŵaisrayeli kuti ŵapelekenge sembe zakupambanapambana. (Lev. 9:1-4, 15-21) Sembe izi zikeneranga kuŵa zambura kalema chifukwa zikimiranga sembe ya Yesu yambura kalema. Kweniso pakupeleka sembe yiliyose, Ŵaisrayeli ŵakeneranga kulondezga ulongozgi. Lemba la Leviticus 12:6 likuyowoya ivyo mama uyo wababa mwana wakeneranga kuchita, likuti: ‘Para mazuŵa gha kutozgeka kwake ghafiskika, pa mwana mwanalume panji mwana mwanakazi, wize naye mwanamberere wa chilimika chimoza, kuŵa sembe yakocha, na chiwunda panji nkhunda kuŵa sembe ya uheni, pa mulyango wa chihema chakukumanamo, kwa mupristi.’ Nangauli ivyo Chiuta wakakhumbanga vikaŵa vyakudunjika, kweni Dango likulongora kuti Chiuta ngwachitemwa kweniso ngwavinjeru. Usange mama wangafiska yayi kupeleka mberere, wakazomerezgekanga kupeleka viwunda viŵiri panji nkhunda ziŵiri. (Lev. 12:8) Nangauli muteŵeti wa Yehova uyu wakaŵa mukavu, kweni nayo wakaŵanga wakutemweka kweniso wakuwongeka nga ni uyo wakapelekanga sembe yakudura. Kasi tikusambirapo vichi apa?
12 Mpositole Paulosi wakachiska Ŵakhristu kuti ŵapeleke kwa Chiuta “sembe ya malumbo.” (Heb. 13:15) Milomo yithu yikwenera kupharazga pakweru zina lituŵa la Yehova. Ŵabali na ŵadumbu ŵakumangwa makutu ŵakupeleka malumbo agha kwa Chiuta mu chiyowoyero cha mawoko. Ŵakhristu awo ŵakukhala waka pa nyumba chifukwa cha ulwari ŵakupeleka malumbo agha kwizira mu upharazgi wa mu makalata, upharazgi wa pa telefoni, na kupharazga ku awo ŵakuŵapwelelera na awo ŵakwiza kuzakaŵawona. Sembe yithu ya malumbo, panji malumbo agho tikupeleka kwa Yehova pakupharazga zina lake ndiposo makani ghawemi, vikwenera kuyana na nkhongono zithu kweniso ivyo tingafiska. Tikwenera kumupa viwemi chomene Yehova.—Rom. 12:1; 2 Tim. 2:15.
13. Chifukwa wuli tikwenera kupeleka lipoti la uteŵeti wa m’munda?
13 Sembe za malumbo izo tikupeleka kwa Chiuta ni zawanangwa ndipo tikupeleka chifukwa chakuti tikumutemwa. (Mat. 22:37, 38) Kweni tikupempheka kuti tipelekenge lipoti la uteŵeti withu. Ntheura, kasi tikwenera kuyiwona wuli ndondomeko ya kupeleka lipoti? Lipoti ilo tikupeleka mwezi uliwose likulongora kuti tili ŵakujipeleka kwa Chiuta. (2 Pet. 1:7) Kweni tikwenera yayi kujichichizga kuti tipharazgenge kwa maora ghanandi na chilato chakuti tipeleke waka malipoti ghanandi. Ndicho chifukwa mupharazgi wa Ufumu uyo wali ku malo ghakusungirako ŵachekuru panji uyo wali na suzgo linyake, wangapeleka lipoti la maminiti 15 m’malo mwa maora. Yehova wakughazirwiska chomene maminiti agha pakuti ndigho mupharazgi uyu wakufiska. Ndipo ghakulongora kuti wakutemwa Yehova kweniso wakuzirwiska mwaŵi wake wa kuŵa Kaboni wake. Nga Mbaisrayeli awo ŵakatondekanga kupeleka sembe zakudura, ŵateŵeti ŵa Yehova awo ŵakutondeka kuchita vinandi nawo ŵangafiska kupeleka lipoti. Ndipo lipoti lithu likusazgika pa lipoti la pa charu chose, ilo likovwira gulu kunozgekera upharazgi wa Ufumu wa munthazi. Ntheura, para gulu likuti tipelekenge lipoti, ndikuti likutipempha ivyo tingafiska.
SAMBIRO LACHANDULO LA TAŴENE NA SEMBE ZA MALUMBO
14. Chifukwa wuli tikwenera kusanda umo tikuchitira pakusambira?
14 Sono pakuti tasambira fundo zakuzirwa za mu buku la Leviticus, tapulikiska vifukwa ivyo buku ili liliri mu Mazgu ghakupelekeka na Chiuta. (2 Tim. 3:16) Pa nyengo yasono taŵikapo mtima chomene kuti tilutilire kuŵa ŵatuŵa, chifukwa chakuti Yehova wakukhumba kuti tiŵe ŵatuŵa kweniso mphake kuti timukondweskenge. Ivyo tasambira mu nkhani ziŵiri izi vyakukhwaskana na buku la Leviticus vyatovwira kuti tiŵikepo mtima kuti tisambirenge chomene Malemba. (Ŵazgani Zintharika 2:1-5.) Lombani na kuwona umo mukuchitira pakusambira. Mukwenera kuti mukukhumba kuti sembe zinu za malumbo ziŵenge zakuzomerezgeka kwa Yehova. Kasi mukuwona kuti mapulogiramu gha pa TV, maseŵero gha pa vidiyo, maseŵero ghakukhozga thupi, panji vinyake ivyo mukutemwa vikumutimbanizgani na kumutondeskani kukura mwauzimu? Usange ni nthena, mungasanga chandulo para mungaghanaghanirapo fundo izo mpositole Paulosi wakalemba mu buku la Ŵahebere.
15, 16. Chifukwa wuli Paulosi wakayowoya mwambura kubisa mu kalata yake ku Ŵahebere?
15 Pakulemba kalata ku Ŵahebere, Paulosi wakayowoya mwambura kuŵabisa. (Ŵazgani Ŵahebere 5:7, 11-14.) Wakaŵaphalira mwakudunjika. Wakati ŵakazgoka “ŵazito” mu kupulika kwawo. Chifukwa wuli Paulosi wakayowoya mwankhongono kweniso mwambura kubisa? Apa wakalongoranga chitemwa cha Yehova pa Ŵakhristu awo ŵakatemwanga mkaka wauzimu. Ntchakuzirwa kumanya visambizgo vyakwambilira vya Chikhristu. Ndipouli, ‘chakurya chakukhoma’ ntchakukhumbikwa kuti Mkhristu waŵe wakukhwima mwauzimu.
16 M’malo mwakuti ŵakure na kusambizga ŵanji, Ŵahebere ŵakakhumbikwiranga munthu munyake kuti waŵasambizge. Chifukwa wuli? Chifukwa chakuti ŵakageganga ‘chakurya chakukhoma.’ Jifumbani kuti: ‘Kasi ine nkhutemwa kurya chakurya chakukhoma chauzimu? Kasi nkhugega kulomba na kusambira vinthu vyandimba vya mu Baibolo? Usange ni nthena, kasi suzgo ni umo nkhuchitira pakusambira?’ Tikwenera kupharazgira ŵanthu kweniso kuŵasambizga na kuŵazgora kuŵa ŵasambiri.—Mat. 28:19, 20.
17, 18. (a) Chifukwa wuli tikwenera kurya chakurya chakukhoma chauzimu nyengo zose? (b) Para tikuluta ku maungano, kasi tikuchita wuli na vyakumwa vyakuloŵezga?
17 Kusambira Baibolo chingaŵa chakusuzga ku taŵanandi. Mbunenesko kuti Yehova wakukhumba yayi ku tijiyimbenge mulandu para tatondeka kusambira Mazgu ghake. Ndipouli, kwali tikabatizika ni kale kwali tabatizika sonosono, tikwenera kulutilira kurya chakurya chakukhoma. Ntchakukhumbikwa chomene kuchita nthena usange tikukhumba kulutilira kuŵa ŵatuŵa.
18 Kuti tiŵe ŵatuŵa, tikwenera kusanda Malemba mwakupwelelera na kuchita ivyo Chiuta wakukhumba. Ghanaghanani vya ŵana ŵa Aroni, Nadabu na Abihu, awo ŵakakomeka chifukwa cha kupeleka “moto wambura utuŵa,” panji chifukwa chakuti ŵakamwa chomene vinyo. (Lev. 10:1, 2) Wonani ivyo Chiuta wakaphalira Aroni pamasinda. (Ŵazgani Leviticus 10:8-11.) Kasi mazgu agha ghakung’anamura kuti tileke kumwa chakumwa chilichose chakuloŵezga para tikuluta ku maungano? Ghanaghanirani fundo izi: Tili pasi pa Dango chara. (Rom. 10:4) Mu vyaru vinyake, Ŵakhristu ŵanyithu ŵakumwapo pachoko vyakumwa vyakuloŵezga para ŵakurya chakurya nanga ni para ŵali pafupi kuluta ku maungano. Pa Paska pakaŵa nkhombo zinayi za vinyo. Apo Yesu wakambiskanga Chikumbusko, wakaphalira ŵapositole ŵake kuti ŵamwe vinyo ilo likimiranga ndopa zake. (Mat. 26:27) Baibolo likukanizga kumwa chomene ndiposo uloŵevu. (1 Kor. 6:10; 1 Tim. 3:8) Kweniso Ŵakhristu ŵanandi njuŵi yawo yikuŵazomerezga yayi kumwa vyakumwa vyakuloŵezga para ŵachitenge uteŵeti uliwose wakupatulika. Ndipouli, vinthu vikupambana mu charu na charu. Kweni chakuzirwa chomene ku Ŵakhristu ‘nkhupima makora pakati pa icho ntchakupatulika na icho ntchambura kupatulika’ mwakuti ŵalutilire kuŵa ŵatuŵa na kukondweska Chiuta.
19. (a) Kasi tikwenera kukumbuka vichi pa nkhani ya Nyengo Yakusopera ya Mbumba na sambiro la taŵene? (b) Kasi mwaŵikapo mtima kuchita vichi pa nkhani ya kuŵa ŵatuŵa?
19 Mu Mazgu gha Chiuta muli fundo zinandi zakuzirwa izo tikukhumbikwira kuti tizimanye. Gwiliskirani ntchito mabuku ghakupenjera fundo agho ghalipo kuti Nyengo Yakusopera ya Mbumba yinu ndiposo sambiro la mwaŵene viŵenge vyakukondweska. Lutilirani kumanya Yehova na khumbo lake. Lutilirani kusendelera kwa iyo. (Yak. 4:8) Lombani kwa Chiuta nga umo wakachitira wamasalimo uyo wakimba kuti: “Julani maso ghane kuti ndiwone vyakuzizwiska vya mu dango linu.” (Sal. 119:18) Mungatheranga chara na kuleka kulondezga malango na fundo za mu Baibolo. Pulikirani dango la Yehova, uyo ni “Mutuŵa,” ndipo chitani ‘mulimo utuŵa wa makani ghawemi gha Chiuta’ mwamwamphu. (1 Pet. 1:15; Rom. 15:16) Ŵani ŵatuŵa mu mazuŵa ghaumaliro na ghakusuzga agha. Mphanyi tose taŵa ŵatuŵa na kukhozgera muwuso wa Yehova, uyo ni Chiuta mutuŵa.
^ ndime 6 Wonani “Mafumbo Ghakufumira ku Ŵaŵazgi” mu Gongwe la Mulinda la Juni 1, 2002.


text:
Ufumu wa Chiuta Ukuwusa!
Ŵanthu ŵandi mbakukondwa, ŵasanga chivikiliro mu boma la Chiuta. Kasi namwe mukukhumba kuŵa ŵenekaya ŵa Ufumu uwu?
Kalata Yakufuma ku Wupu Wakulongozga
Kasi chipharazgo icho C. T. Russell wakayowoya pa Okutobala 2, 1914 chafiskika wuli?
MUTU 1
“Ufumu Winu Wize”
Fundo yikuru iyo Yesu wakasambizganga nja Ufumu wa Chiuta. Uzamuchita vichi ndipo wizenge pawuli?
MUTU 2
Ufumu wa Chiuta Ukuwusa Kuchanya
Kasi ni njani wakawovwira ŵasambiri ŵa Yesu kuti wanozgekere Ufumu? Ntchivichi chikulongora kuti Ufumu wa Chiuta ni Boma?
CHIGAŴA 1
Unenesko wa Ufumu—Kugaŵizga Chakurya Chauzimu
Ŵanthu ŵa Chiuta ŵachali kupokera ungweru wauzimu. Kasi vikenda wuli kuti mumanye unenesko?
MUTU 3
Yehova Wakuvumbura Khumbo Lake
Kasi Chiuta wakanozgerathu vyakuti kuŵe Ufumu wakuwusika na Mesiya? Kasi Yesu wakavumbura wuli vya Ufumu?
MUTU 4
Yehova Wakulikwezga Zina Lake
Kasi Ufumu wachita vichi na zina la Chiuta? Kasi mungachita wuli kuti mutuŵiske zina la Chiuta?
MUTU 5
Themba Likuvumbura Vinandi vya Ufumu
Wonani ng’anamuro la kugomezgeka ku Ufumu, awo ŵazamuwusa, awo ŵazamuwusika, na ivyo vikukhumbikwa kuti munthu waŵe wakugomezgeka.
CHIGAŴA 2
Kupharazga vya Ufumu—Kupharazga Makani Ghawemi pa Charu Chose
Yesu wakati chimanyikwiro chimoza cha mazuŵa ghaumaliro, ni mulimo wa kupharazga makani ghawemi gha Ufumu. Kasi uchimi uwu wafiskika wuli?
MUTU 6
Awo Ŵakupharazga
—Ŵateŵeti Ŵakujipeleka na Mtima Wose
Chifukwa wuli Yesu wakaŵa na chigomezgo chose kuti waŵenge na ŵanthu ŵakujipeleka mu mazuŵa ghaumaliro? Kasi mungalongora wuli kuti mukupenja dankha vya Ufumu?
MUTU 7
Nthowa Zakupharazgira—Tikuchita Chilichose Kuti Tipharazgire Ŵanandi
Wonani nthowa izo ŵanthu ŵa Chiuta ŵakupharazgira kuti ŵafikire ŵanandi pambere umaliro undafike.
MUTU 8
Ivyo Vikutovwira Pakupharazga
—Mabuku Agho Ghakovwira pa Charu Chose
Kasi ntchito yithu ya kung’anamura yikulongora wuli kuti Yesu wakutovwira? Kasi ni fundo wuli za mu mabuku ghithu izo zikulongora kuti Ufumu wa Chiuta uliko nadi?
MUTU 9
Ivyo Vyachitika Chifukwa cha Kupharazga
—“Minda . . . Yacha Kale Kuti Yivunike”
Yesu wakasambizga ŵasambiri ŵake vinthu viŵiri vyakuzirwa pa nkhani ya mulimo ukuru wa vuna yauzimu. Kasi vinthu ivi vikutikhwaska wuli nase mazuŵa ghano?
CHIGAŴA 3
Fundo za Ufumu—Kupenja Urunji wa Chiuta
Mu chigaŵa ichi tiwonenge umo kwamba kale, Ufumu wa Mesiya ukutozgera ŵanthu ŵa Chiuta.
MUTU 10
Themba Likutozga Ŵanthu Ŵake
Kasi pali kuyana wuli pakati pa Khisimasi na mphinjika?
MUTU 11
Kusintha Nkharo Chifukwa Chiuta Ni Mutuŵa
Vipinda vya ŵalonda na mumphepete mwa vipata vya tempile ilo Ezekiyeli wakawona mu mboniwoni vili na ng’anamuro lapadera ku ŵanthu ŵa Chiuta kwambira mu 1914.
MUTU 12
Tawovwirika Kuti Titeŵetere “Chiuta wa Mtende”
Baibolo likupambaniska utimbanizgi na mtende. Chifukwa wuli? Kasi zgoro likukhwaska wuli Ŵakhristu mazuŵa ghano?
CHIGAŴA 4
Ufumu Ukutonda—Kukhozgera Makani Ghawemi Mwakuyana na Dango
Mu chigaŵa ichi, wonani umo milandu iyo Ŵakaboni ŵa Yehova ŵatonda yikulongolera kuti Ufumu wa Chiuta uliko nadi
MUTU 13
Ŵakamangara ku Khoti
Ŵeruzgi ŵanyake mazuŵa ghano ŵakuchita nga ni msambizgi wa Dango Gamaliyeli
MUTU 14
Tikugomezgeka ku Boma la Chiuta Pera
Suzgo yikwizira Ŵakaboni ŵa Yehova nga ni ‘mlonga’ chifukwa ŵakukana kunjilirapo pa ndyali kweni charu chikumira masuzgo agha
MUTU 15
Kuchitapo Kanthu Kuti Tisopenge Mwakufwatuka
Ŵanthu ŵa Chiuta ŵachitapo kanthu kuti ŵapulikire makora dango—Dango la Ufumu wa Chiuta
CHIGAŴA 5
Masambiro gha Ufumu—Kusambizga Ŵateŵeti ŵa Themba
Mu chigaŵa ichi, tiwonenge umo masambiro agho gulu la Yehova likupeleka ghakulongolera kuti Ufumu wa Chiuta ukuwusa.
MUTU 16
Kuwungana Kuti Tisope
Kasi tingachita wuli kuti tisange chandulo para tikusopa Yehova pa maungano?
MUTU 17
Kusambizga Ŵateŵeti ŵa Ufumu
Kasi masambiro gha uteŵeti wa Chiuta ghaŵawovwira wuli ŵapharazgi kuti ŵafiske uteŵeti wawo?
CHIGAŴA 6
Kukhozgera Ufumu—Kuzenga Malo Ghakusoperapo na Kovwira pa Suzgo
Mu chigaŵa ichi tiwonenge umo Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakulongolera chitemwa para ŵakuzenga malo ghakusoperapo na kovwira ŵanyawo pa suzgo, uwo mbukaboni wakuti Yesu wakuwusa.
MUTU 18
Kasi Ndalama Zakwendeskera Ntchito za Ufumu Zikufuma Nkhu?
Kasi ndalama zikufuma nkhu? Kasi zikugwira ntchito wuli?
MUTU 19
Ntchito ya Kuzenga Iyo Yikuchindika Yehova
Malo ghakusoperapo ghakuchindika Chiuta, kweni pali chinthu chinyake icho iyo wakuwona kuti ntchakuzirwa chomene.
MUTU 20
Uteŵeti wa Kovwira Ŵanyithu
Tikumanya wuli kuti kovwira ŵanyithu mbuteŵeti wakupatulika kwa Yehova?
CHIGAŴA 7
Malayizgo gha Ufumu—Kupanga Vinthu Vyose Kuŵa Viphya
Mu chigaŵa ichi, tiwonenge umo Ufumu wa Chiuta ufiskirenge layizgo lakuti uwuskengepo uheni wose na kuzgora charu kuŵa paradiso.
MUTU 21
Ufumu wa Chiuta Umalenge Ŵalwani Ŵake
Munganozgekera sono nkhondo ya Haramagedoni.
MUTU 22
Ufumu Ukuchita Khumbo la Chiuta pa Charu
Kasi ntchivichi chikumukhorweskani kuti ivyo Yehova walayizga vizamuchitika nadi?