text:
MTWE 9
Ana Tukutama ‘M’masiku Gambesi’?
Ana yakutendekwa yapi ya masiku agano yajasasile Baibulo mkanipaŵe?
Ana Maloŵe ga Mlungu gasasile mkanipaŵe yatuli yakwamba mwacaciŵela ŵandu ‘m’masiku gambesi’?
Pakwamba ya “masiku gambesi,” ana Baibulo jasasile yindu yambone yapi yayicitendekwa?
1. Ana mpaka tulijiganye kwapi yindu ya m’bujo?
PAKWETE papikanile ngani pa wailesi, kapena kulolela TV, ni kuliwusya kuti ‘ana cilamboci cikwawula kwapi’? Yipwetesi yikusatendekwa mwacisisimucisya mwati mundu ngaŵa mkupakombola kusala yaciyipagwe malaŵi. (Yakobo 4:14) Nambope, Yehofa akusamanyilila cile ya m’bujo. (Yesaya 46:10) Kalakalako, Maloŵe gakwe Baibulo, nganigagamba kusala ya yindu yakusakala yayikutendekwa moŵa aganoyi, nambosoni gasasile yindu yambone yaciyitendekwe pangakaŵapa m’bujo muno.
2, 3. Ana ŵakulijiganya ŵa Yesu ŵawusisye cici, soni Yesu ŵajanjile yatuli?
2 Yesu Klistu ŵasasile ya Ucimwene wa Mlungu, wawucimasya yakusakala, soni kucilinganya cilamboci kuŵa paladaiso. (Luka 4:43) Ŵandu ŵasakaga kumanyilila ndaŵi jawuciyika Ucimwenewo. M’yoyo, ŵakulijiganya ŵa Yesu ŵam’wusisye kuti: “Ana yeleyi tiyicitendekwa cakaci? Ana ticicitendekwa cici kulosya kuti ndaŵi jikwanile jakwikasoni [“jakuŵapo,” NW] kwa ŵalakwe nambosoni mbesi ja cilambo capasi?” (Matayo 24:3) Pakwanga, Yesu ŵasalile kuti ali Yehofa Mlungupe jwakumanyilila ndaŵi jisyesyene ja mbesi ja cilambo capasi. (Matayo 24:36) Atamose kuti Yesu nganiŵasalila ŵakulijiganya ŵakwe lisiku lisyesyene lyambesi, jwalakwe ŵasasile ya yindu yaciyitendekwa Ucimwene wa Mlungu uli ugambile kusigala panandi kuti uyikasye mtendele kwa ŵandu. Yaŵasasileyo yikutendekwa moŵa agano.
3 Nambo mkanitutande kulola maumboni gakulosya kuti tukutama mu ndaŵi ja “mbesi ja cilambo capasi,” kwende tulole kaje ya ngondo jajatendekwe, jele pangali mundu jwaŵajiweni. Ngondoji jatendecele kwinani, nambo yakuyicisya yakwe yikusatukwayaga.
NGONDO KWINANI
4, 5. (a) Ana cici cacatendekwe kwinani Yesu ali agambile kuŵa kwene Mwenye? (b) Mwakamulana ni Ciunukuko 12:12, ana yakuyicisya ya ngondo jakwinani yaliji yatuli?
4 Mu mtwe upitewu twalijigenye kuti Yesu Klistu ŵaŵele Mwenye kwinani m’caka ca 1914. (Danieli 7:13, 14) Yesu paŵaŵele Mwenye, ŵakamwile masengo ganegakwe. Baibulo jikusasala kuti: “Jatandite ngondo kwinani. Mikaele [lina line lya Yesu] ni malayika gakwe ŵaliji mkumenyana ni cingwena cila [Satana]. Cingwenaco pampepe ni malayika gakwe ŵajigalene wosope.” * Satana ni malayika gakusakala, gagakusakolanjikwasoni kuti misimu jakusakala nganapunda ngondoji, ni ŵaponyisye pacilambo capasi. Malayika gakulupicika ga Mlungu gasangalele kuti Satana ni malayika gakwe ŵatopwele kwinani. Nambo ŵandu pacilambo capasi ngasasangalala mpela mwagaŵelele malayika kwinani. Mmalo mwakwe Baibulo jasasile mkanipaŵe kuti: “Mkwete likungu, cilambo capasi . . . pakuti Satana atulucile kwa jemanja. Ali jwawukali mnope ligongo akumanyilila kuti jigambile kumsigalila ndaŵi panandipe.”
5 Sambano apikane yakuyicisya ya ngondo jakwinaniji. Ligongo lya kutumbila, Satana ŵatendekasisye kuti pacilambo capasi paŵe likungu kapena kuti yipwetesi. Mpela mwacituyiwonele mungani ajino, sambano tukutama mu ndaŵi ja likungu lyeleli. Nambo ndaŵiji jili jejipi, kapena kuti “ndaŵi panandipe.” Atamose Satana akusamanyililaga yeleyi. Baibulo jikusasala ndaŵiji kuŵa “masiku gambesi.” (2 Timoteo 3:1) Tukusosekwa kuŵa ŵakusengwa ligongo pacangakaŵapa Mlungu camalane ni yosope yatendekasisye Satana. Kwende sambano tulole yajasasile Baibulo kuti yicitendekwa m’moŵa getu gano. Yeleyi yikulosya kuti tukutama m’masiku gambesi, soni kuti pamkaŵapa Ucimwene wa Mlungu ciwupelece mbote jambone kwa ŵakusamnonyela Yehofa. Candanda, kwende tulole mbali mcece syasili cimanyilo caŵasasile Yesu cacikulosya kuti tukutama m’moŵa gambesi.
YAKUTENDAKWA YEKULUNGWAKULUNGWA YA M’MASIKU GAMBESI
6, 7. Ana maloŵe ga Yesu gakwamba ya ngondo, soni sala gakwanilicikwa catuli lelo jino?
6 “Mitundu ja ŵandu jakulekanganalekangana tijicimenyana ngondo, soni ucimwene tiwucijimucilana ni ucimwene ujakwe.” (Matayo 24:7) Yaka 100 yipiteyi ŵandu mamiliyoni awulajigwe pangondo. Jwakulemba mbili jwa ku Britain ŵalembile kuti: “Yaka ya m’ma 1901 mpaka 2000 yaliji yaka yaŵawulagene mnope ŵandu kupundana ni kalakose. . . . Ciŵandika yaka yosopeyi kwaliji kwana ngondo, kulekapo ndaŵi syakuŵalanjikape, soni syejipi syele kumalo kwine nganikupagwaga ngondo.” Ciwanja ca Worldwatch Institute casasile kuti: “Ciŵalanjo ca ŵandu ŵaŵawile pangondo syasyatendekwaga mu yaka ya m’ma 1901 mpaka 2000 catupile kuwilisya katatu ciŵalanjo ca ŵandu ŵaŵawile pangondo syasyatendece kutandila mu ndaŵi ja Yesu mpaka m’yaka ya m’ma 1899.” Ŵandu ŵakupunda 100 miliyoni awile ligongo lya ngondo syasitendekwe kutandila mu 1914. Atamose kuti mwine catukamwilepo canasa patwajasile jwacinasi jwetu pangondo, yili yakutesya canasa mnope, soni yakusawusya kuyipikanicisya mwaŵele mkupikanila ŵandu mamiliyoni ŵajasile ŵakunonyela ŵawo mu ngondo m’yakayi.
7 “Tikuciŵa kwana sala.” (Matayo 24:7) Ŵandu ŵakuwungunyawungunya, akusaŵeceta kuti yaka 30 yipiteyi yakulya yiŵele yili mkusimanikwa yejinji. Nambope, ŵandu akwendelecela kulaga ni sala ligongo lyakuti ngakupata mbiya syakwanila kusumila yakulya, kapena ŵangali malo gakulima. M’yilambo yayitandite kusicila kwene, ŵandu mabiliyoni ŵangakombola kupata mbiya syakuti mpaka syakamucisye palisiku. Ŵajinji mwa ŵanduŵa akusalaga ni sala jangamala. Ciwanja cakulola ya umi wa ŵandu pacilambo cosope ca World Health Organization casasile kuti kupelembela kwa yakulya m’cilu kukusatendekasya kuti ŵanace ŵakupunda mamiliyoni msanu aweje caka cilicose.
8, 9. Ana cici cacikulosya kuti maloŵe ga Yesu gakwamba ya yisicinya ni yilwele gakwanilicikwa?
8 “Tikuciŵa kwana yisicinya.” (Luka 21:11) Mwakamulana ni yacatite ciwanja cakuwungunyawungunya ya maganga, soni litaka ca U.S. Geological Survey, kutandila mu 1990 ciŵandika yisicinya 19 yikusatendekwa pa caka cilicose. Yisicinyayi yikusaŵa yamacili mnope mwati mpaka yijonanje nyumba, soni kuŵalula litaka. Soni ciŵandika caka cilicose kukusatendekwa yisicinya yamacili mnope mwati mpaka yigumule nyumba. Ŵakulemba ngani ŵane ŵatite: “Yisicinya yiwuleje ŵandu ŵapawinji mnope m’yaka 100 yipiteyi. Kwawula pasogolo kwa sayansi kukamucisye panandipe kuti ŵandu ŵajinji akawaga.”
9 “Tikuciŵa kwana . . .yilwele.” (Luka 21:11) Atamose kuti ŵandu ŵacipatala akwawula paujo pangani ja mitela, yilwele yakala, soni yayikupagwa kwene yikwalagasya mnope ŵandu. Ngani jine jatite, yilwele 20 yayikumanyika cenene kupwatikapo liwundika lyekulungwa (TB), malungo, soni kuwugula m’matumbo yiwandile mnope moŵa agano, soni yilwele yine yikwendelecela kuŵa yakusawusya kuyiposya ni mitela. Soni kupagwile yilwele yakwana 30 yasambano. Yine mwa yilweleyi yangali mtela soni yakogoya.
NDAMO SYA ŴANDU M’MASIKU GAMBESI
10. Ana lilemba lya 2 Timoteo 3:1-5 lyasasile ndamo syapi syakusiwona syakwete ŵandu moŵa gano?
10 Ngaŵagape kuti Baibulo jikusasala yakutendekwa yekulungwakulungwa ya masiku gambesi, nambosoni jasasile mkanipaŵe yakwamba mwajiciŵela ndamo ja ŵandu. Ndumetume Paulo ŵasasile mwacaciŵela ŵandu. Pa 2 Timoteo 3:1-5, tukusaŵalanga kuti: “Nambo mmanyilile kuti masiku gambesi tijiciyika ndaŵi ja yakusawusya.” Mwa yine, Paulo ŵasasile kuti ŵandu caciŵa
ŵakulinonyela acimsyene
ŵakunonyela mbiya
ŵangapikanila acinangolo ŵawo
ŵangatogolela
ŵangali canasa
ŵangapikana pepani
ŵandewo, soni ŵakogoya
ŵakunonyela yakusangalasya mmalo mwakumnonyela Mlungu
ŵakuwoneka mpela ŵakulipeleka kwa Mlungu nambo yitendo yawo yangakamulana ni kulipeleka kwawo
11. Ana Salimo 92:7 jikusasala kuti ŵandu ŵakusakala yicatendecela yatuli?
11 Ana mwelemu ni mwaŵelele ŵandu m’musi mwawo? Mwangakayicila ni mwaŵelele. Kulikose ŵandu akwete ndamo syakusakala. Yeleyi yikulosya kuti Mlungu catendepo kandu pacangakaŵapa, pakuŵa Baibulo jikusati: “ŵandu ŵakusakala pakusipuka mpela mopo, soni ŵandu ŵakuwulasya acimjawo pakusipuka mpela maluŵa, yikusaŵaga m’yoyo kuti ŵajonanje kwangamala.”
YINDU YAMBONE YAYIKUTENDEKWA
12, 13. Ana “umanyilisi usyesyene” utupile catuli ‘mundaŵi ja mbesi jino’?
12 Mpela mujasalile Baibulo mkanipaŵe, moŵa gambesi gagumbele ni likungu. Nambope, mu cilambo ca yipwetesici, mukutendekwasoni yindu yambone pasikati pa ŵandu ŵakutumicila Yehofa.
13 “Umanyilisi usyesyene ucitupa.” Yeleyi ni yajasasile buku ja m’Baibulo ja Danieli. Ana yeleyi yicitendekwa cakaci? Yicitendekwa mu “ndaŵi ja mbesi.” (Danieli 12:4) Mnopemnope kutandila mu 1914, Yehofa aŵele ali mkwakamucisya ŵandu ŵakusacilila kumtumicila kuti ajipikanicisye mnope Baibulo. Jemanjaji apikanicisye usyesyene wapenani wakwamba lina lya Mlungu ni lisosa lyakwe, mbopesi ja ciwombolo ja Yesu Klistu, ndamo ja ŵawe, soni kwimuka kwa ŵandu ŵawe. Konjecesya pelepa, ŵakulambila Yehofa alijigenye mwampaka atamileje ni umi wambone, soni ŵakumlumba Mlungu. Apikanicisyesoni yawucitenda Ucimwene wa Mlungu, soni mwawucilinganyila yindu pacilambo capasi. Ana umanyilisiwu akusatendaga nawo cici? Ciwusyo celeci cikutuyicisya pa cakulocesya cine cacikwanilicikwa m’masiku gambesi gano.
14. Ana masengo gakulalicila ngani syambone sya Ucimwene gawandile catuli lelo jino, soni ŵani ŵakulalicila nganisi?
14 “Ngani Syambonesi syakwamba ya Ucimwene wa Mlungu tisicilalicidwa pacilambo cosope capasi.” Yeleyi ni yaŵasasile Yesu mu yakulocesya yakwamba “mbesi.” (Matayo 24:3, 14) Pacilambo cosope capasi, ngani syambone sya Ucimwene sikulalicikwa m’yilambo yakupunda 235, soni m’yiŵeceto yakupunda 600. Ngani syakwe sili mpela syakuti: Ucimwenewo uli cici, yawucitenda, soni yampaka tutende kuti tupocele yindu yambone ya mu Ucimwenewo. Mamiliyoni ga Mboni sya Yehofa gakulalicila mwamtawu ngani syambone sya Ucimwene. Jemanjaji akutyocela ku “mitundu josope ja ŵandu, ngosyo syosope, m’yilambo yosope ni soni ŵa yiŵeceto yosope.” (Ciunukuko 7:9) Ŵa Mboniŵa akusatendesya majiganyo ga Baibulo galulele kwa mamiliyoni ga ŵandu ŵakusaka kumanyilila yisyesyene yajikusajiganya Baibulo. Kwanilicikwa kwa yakulocesyayi kuli kwakutesya lung’wanu, ligongo Yesu ŵasasile mkanipaŵe kuti ‘ŵandu wosope tacaŵenga’ Aklistu ŵasyesyene.
ANA WAWOJO CACITENDA CICI?
15. (a) Ana ligongo cici akukulupilila kuti tukutama m’masiku gambesi? (b) Ana pandaŵi ja “mbesi,” yicatendecela yatuli ŵangakumpikanila Yehofa, soni ŵakusapikanila malamusi ga Ucimwene wa Mlungu?
15 Pakuŵa yakulocesya yejinji ya m’Baibulo yikwanilicikwa lelo jino, ana ngakwiticisya kuti tukutama m’masiku gambesi? Yehofa pacacijikutila kuti ngani syambone silalicikwe, “mbesi” jiciyika. (Matayo 24:14) “Mbesi” jikugopolela ndaŵi jele Yehofa cacityosya yakusakala pacilambo capasi. Yehofa cacikamulicisya masengo Yesu, soni malayika gakwe gamacili pakonanga wosope ŵangakumpikanila mwamele. (2 Atesalonika 1:6-9) Satana ni misimu jakusakala ngasakombolasoni kwalambusya ŵandu. Kaneko, Ucimwene wa Mlungu ucapa yindu yambone ŵandu wosope ŵakusapikanila ulamusi wakwe wakulungama.
16. Ana wawojo akusosekwa kutenda cici?
16 Pakuŵa mbesi ja cilambo capasi jiŵandicile, tukusosekwa kuliwusya kuti, ‘Ana ngusosekwa kutendaga cici?’ Luli lunda kwendelecela kulijiganya yejinji yakwamba Yehofa, soni lisosa lyakwe. (Yohane 17:3) Aŵe ŵakulijiganya Baibulo ŵamtawu. Jiŵe ndamo jawo kusongana mwakutamilicika yalumo ni ŵandu ŵakusaka kutenda lisosa lya Mlungu. (Ahebeli 10:24, 25) Alijiganyeje yejinji yakwamba umanyilisi wa Yehofa Mlungu wapelece kwa ŵandu pacilambo cosope capasi, soni atendeje yakuŵajilwa kuti Mlungu ŵanonyeleje.
17. Ligongo cici konasika kwa ŵandu kuciŵa kukusisimucisya ŵajinji?
17 Yesu ŵalocesye kuti ŵandu ŵajinji ngasakosya umboni wakuti tukutama m’moŵa gambesi. Konasika kwa ŵakusakala kuciŵa kwakusisimucisya, soni kwangakujembeceya. Mpela jwawiyi cilo, lisikuli licasimana ŵandu ŵajinji mwacisisimucisya. (1 Atesalonika 5:2) Yesu ŵakalamwisye kuti: “Lisiku lyakwisa [“kuŵapo,” NW] kwa Mwanace jwa Mundu tiliciŵa mpela muyatendecele yindu mu ndaŵi ja Nowa. Mu gele masikugo, mkaniciyice cikumba ca mesi, ŵandu ŵagambaga kulya ni kumwa, ŵaliji mkulombela ni kulombedwa, mpaka lisiku liŵajinjile Nowa m’combo mula. Ŵandu nganamanyilila kandu kalikose pa yele yitiyitendekwe kuyicila mpaka pa ndaŵi cicayice cikumba ca mesi ni kwajonanga wosope. Tiyiciŵasoni m’yoyo pitaciyika [“pandaŵi ja kuŵapo kwa,” NW] Mwanace jwa Mundu.”
18. Ana maloŵe gapi gaŵakalamwisye Yesu gatukusosekwa kugakosya mnope?
18 Ni ligongo lyakwe Yesu ŵasalile ŵandu kuti: “Mlilolecesye mwacimsyene, kuti mitima jenu jikasitopelwa ni kulya kapena kukolelwa kapena kusitopelwa ni yakusawusya ya umi awuno, kuti lyele lisikulyo likamyicilila mwacisisimucisya. Pakuti tilicayicilila mpela cigwenembe wosope ŵakutama pacilambo pano. Mlindilileje ndaŵi syosope, mcipopelaga kuti timpakombole kulupuka pa yindu yosope yiticitendekwayi, soni kuti mkajime [amjitice] pameso pa Mwanace jwa Mundu.” (Luka 21:34-36) Yili yakusosekwa kugakosya maloŵe ga Yesuga. Ligongo cici? Ligongo ŵandu ŵakwajitika Yehofa Mlungu, soni “Mwanace jwa Mundu,” Yesu Klistu, cacikola upile ŵakulupuka mbesi ja cilambo, ni kutamaga mwakusengwa kwangamala m’cilambo capasi casambano cacisigele panandi kwisa!
^ ndime 4 Kuti amanyilile yejinji yakuti Mikaele lili lina line lya Yesu Klistu, alole, Yakonjecesya, pa mapeji 218 mpaka 219.
ALIJIGANYE YEJINJI
LIJIGANYO LYA BAIBULO
Ligongo Cici Tukusosekwa Kulijiganya Baibulo?
Baibulo jikwakamucisya ŵandu ŵajinji pacilambo cosope kupata kwanga kwa yiwusyo yakusosekwa mnope paumi. Ana akusaka kuŵa jumo mwa ŵandu ŵelewa?


c: text/html

text:
Mazu Ngakumaliya
Kumbi mukumbuka vinthu vakukondwesa vo mwachitiyanga limoza ndi ŵanthu aku Yehova, nge unganu wa mpingu wo ungukuchiskani, unganu wachigaŵa wo ungukukondwesani, vinthu vakukondwesa vo vingukuchitikiyani mu uteŵeti kweniso kucheza ndi Mkhristu munyinu? Asani mukumbuka vinthu venivi, ndikuti mwamuluwa cha Yehova ndipu nayu wakukuluwani cha. Iyu wakumbuka kuti mwamuteŵetiyanga mwakugomezgeka ndipu wakhumbisiska kukuwovyani kuti muwere kwaku iyu.
Yehova wakamba kuti, ‘Ini ndamweni ndipenjengi mbereri zangu, ndipu ndiziphweriyengi. Ndiphweriyengi mbereri zangu nge mo wachitiya muliska yo wasaniya mbereri zaki zo zingupalanyika ndipu watiziliska. Ndizitaskengi mumalu ngosi ngo zikuparanyikiya.’

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Kuchanya na charu chapasi vyalengeka (1, 2)
-
Mazuŵa 6 ghakunozgera charu chapasi kuŵa chakukhalamo (3-31)
-
Zuŵa 1: ungweru; muhanya na usiku (3-5)
-
Zuŵa 2: mlengalenga (6-8)
-
Zuŵa 3: mtunda wakomira na vyakumera (9-13)
-
Zuŵa 4: vyakungweluskira vyakuchanya (14-19)
-
Zuŵa 5: somba na viyuni (20-23)
-
Zuŵa 6: vinyama na ŵanthu (24-31)
1 Pakwamba, Chiuta wakalenga kuchanya na charu chapasi.+
2 Charu chapasi chikaŵa waka, chambura kanthu ndipo pa ndimba ya maji pakaŵa chisi,+ mzimu wa Chiuta+ ukendendekanga pachanya pa maji.+
3 Chiuta wakati: “Kuŵe ungweru.” Ndipo ungweru ukaŵako.+
4 Chiuta wakawona kuti ungweru nguwemi, ndipo Chiuta wakapatura ungweru ku chisi.
5 Chiuta wakathya ungweru, Muhanya. Ndipo chisi wakachithya Usiku.+ Kukaŵa mise ndiposo kukaŵa mulenji, zuŵa lakwamba.
6 Pamanyuma, Chiuta wakati: “Paŵe mlengalenga+ pakati pa maji, kupatura maji ku maji.”+
7 Chiuta wakapanga mlengalenga ndipo wakapatura maji gha pasi pa mlengalenga ku maji gha pachanya pa mlengalenga.+ Ndipo vikachitika nadi.
8 Ndipo Chiuta wakathya mlengalenga, Kuchanya. Kukaŵa mise ndiposo kukaŵa mulenji, zuŵa lachiŵiri.
9 Penepapo Chiuta wakati: “Maji gha pasi pa mlengalenga ghawunjikane pa malo ghamoza ndipo mtunda wakomira uwoneke.”+ Ndipo vikachitika nadi.
10 Chiuta wakathya mtunda wakomira, Charu Chapasi,+ kweni maji agho ghakawunjikana wakaghathya Nyanja.+ Ndipo Chiuta wakawona kuti ni viwemi.+
11 Kufuma apo, Chiuta wakati: “Charu chapasi chimezge utheka, vyakumera vyakupambika mbuto, kweniso makuni gha vipambi na njere zake kuyana na mitundu yake pa charu chapasi.” Ndipo vikachitika nadi.
12 Charu chapasi chikamba kumezga utheka, vyakumera vyakupambika mbuto,+ na makuni gha vipambi na njere zake, kuyana na mitundu yake. Chiuta wakawona kuti ni viwemi.
13 Kukaŵa mise ndiposo kukaŵa mulenji, zuŵa lachitatu.
14 Pamanyuma, Chiuta wakati: “Kuchanya kuŵe vyakungweluskira+ kuti vipature pakati pa muhanya na usiku,+ ndipo viŵenge vimanyikwiro vya nyengo, mazuŵa, na vyaka.+
15 Viŵalenge kuchanya na kungweluska charu chapasi.” Ndipo vikachitika nadi.
16 Chiuta wakapanga vyakungweluskira vikuru viŵiri, chakungweluskira chikuruko kuti chiwusenge muhanya+ na chakungweluskira chichokoko kuti chiwusenge usiku, wakapangaso nyenyezi.+
17 Ntheura Chiuta wakaviŵika mu mlengalenga kuti vingweluskenge charu chapasi
18 na kuwusa muhanya na usiku, ndiposo kupatura ungweru na chisi.+ Chiuta wakawona kuti ni viwemi.
19 Kukaŵa mise ndiposo kukaŵa mulenji, zuŵa lachinayi.
20 Kufuma apo, Chiuta wakati: “Mu maji muŵe vyamoyo vinandi kweniso pa charu chapasi paŵe vyamoyo vyakuduka mudera.”+
21 Chiuta wakalenga vyamoyo vikuruvikuru vyamunyanja na vyamoyo vyose ivyo vikwenda na kuskuŵa mu maji, kuyana na mitundu yake, kweniso vyamoyo vyose vya mapapindo ivyo vikuduka, kuyana na mitundu yake. Chiuta wakawona kuti ni viwemi.
22 Chiuta wakavitumbika, wakati: “Babanani, mwandane na kuzura mu maji gha mu nyanja,+ ndipo vyamoyo vyakuduka vyandane pa charu chapasi.”
23 Kukaŵa mise ndiposo kukaŵa mulenji, zuŵa lachinkhondi.
24 Chiuta wakati: “Pa charu chapasi paŵe vyamoyo kuyana na mitundu yake, vinyama vyakuŵeta na vinyama vyakukhwaŵa na vinyama vyamuthengere kuyana na mitundu yake.”+ Ndipo vikachitika nadi.
25 Chiuta wakapanga vinyama vyamuthengere kuyana na mitundu yake na vinyama vyakuŵeta kuyana na mitundu yake, na vyamoyo vinyake vyose ivyo vikukhwaŵa kuyana na mitundu yake. Chiuta wakawona kuti ni viwemi.
26 Kufuma apo, Chiuta wakati: “Tipange+ munthu mu chikozgo chithu,+ wakuŵa nga ndise,+ ndipo waŵe na mazaza pa somba zamunyanja, pa vyamoyo vyakuduka mudera, pa vinyama vyakuŵeta, pa charu chose chapasi, na pa vyamoyo vyose vyakukhwaŵa ivyo vikwenda pa charu chapasi.”+
27 Chiuta wakalenga munthu mu chikozgo chake, mu chikozgo cha Chiuta wakamulenga. Wakalenga mwanalume na mwanakazi.+
28 Chiuta wakaŵatumbika, ndipo Chiuta wakati kwa iwo: “Babanani, mwandane muzuzge charu chapasi+ na kuchithereska.+ Muŵe na mazaza+ pa somba zamunyanja, pa vyamoyo ivyo vikuduka mudera, na pa vyamoyo vyose ivyo vikwenda pa charu chapasi.”
29 Pamanyuma, Chiuta wakati: “Namupani vyakumera vyose ivyo vikupambika mbuto ivyo vili pa charu chose chapasi na khuni lililose ilo likupambika vipambi. Viŵenge chakurya chinu.+
30 Ndipo vinyama vyose vyamuthengere na vyamoyo vyose vyakuduka mudera na chilichose icho chikwenda pa charu chapasi icho muli umoyo, navipa vyakumera vyakubiliŵira kuti viryenge.”+ Ndipo vikachitika nadi.
31 Kufuma apo, Chiuta wakawona kuti vyose ivyo wakapanga vikaŵa viwemi chomene.+ Kukaŵa mise ndiposo kukaŵa mulenji, zuŵa la 6.
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Genizesi 1
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
Chitatu, Okutobala 18
[Nowa] wakaŵa wambura kafukwa mu muwiro wake.—Gen. 6:9.
Nowa wakakhalanga na ŵanthu ŵaheni chomene, kweni wakakhumbanga yayi kuŵa nawo paubwezi. Iyo wakachezganga na ŵanthu ŵambura kopa Chiuta yayi. Iyo na mbumba yake ŵakatangwanikanga na ntchito ya kupanga chingalaŵa iyo Chiuta wakaŵatuma. Kweniso Nowa wakaŵa “mupharazgi wa urunji.” (2 Pet. 2:5) Ntchito ya kupharazga na kupanga chingalaŵa, kweniso kuchezga na ŵamumbumba yake, vikawovwira Nowa kuti walutilire kukondweska Chiuta. Ivi vikawovwiraso kuti Nowa na ŵamumbumba yake ŵapone pa Chigumula. Tose tili kufuma kwa iwo. Ntheura tikwenera kuwonga chomene kuti Nowa na mbumba yake ŵakapulikira Chiuta na kukana kuchezga na ŵanthu ŵaheni. Ŵakhristu ŵakwambilira nawo ŵakachezganga na ŵanthu ŵaheni yayi. Ŵakapulikira Chiuta lekani ŵakapona apo Yerusalemu wakaparanyika mu 70 C.E.—Luka 21:20-22. w15 8/15 4:17, 18
Chinayi, Okutobala 19
[Pali] nyengo ya kuseka na nyengo ya kuvina.—Muph. 3:4.
Vyakusanguluska vinyake ni viwemi yayi. Kweniso tiŵe maso kuti vyakusanguluska vileke kutimalira nyengo. Kasi njuŵi yithu yingatovwira wuli para tikusankha vyakusanguluska? Baibolo likukanizga kuchita “milimo ya thupi.” Milimo yinyake ya thupi ni “uzaghali, ukazuzi, ukwakwa, kusopa vikozgo, kuchita vyamizimu, maulwani, zawe, sanji, kukalipa, mphindano, kugaŵikana, kugaluka, bina, uloŵevu, kwenda mu viphikiro ivyo mukuŵa vyongo, na vinyake vyanthena.” Paulosi wakati “awo ŵakuchita vinthu ivi ŵazamuhara yayi Ufumu wa Chiuta.” (Gal. 5:19-21) Ntheura tingajifumba kuti, “Kasi njuŵi yane yikunovwira kugega vyakusanguluska ivyo vikulongora nkhaza, kuphalizgana, kusankhana mitundu, panji viwawa? Kasi njuŵi yane yikunikanizga kuwonelera mafilimu agho ghakulongora vinthu vyamuziro? Kasi njuŵi yane yikunizomerezga kuwonelera mafilimu agho ghakukhuŵilizga uzaghali, kuloŵera, kweniso kuchita vyamizimu?” w15 9/15 2:11, 12
Chinkhondi, Okutobala 20
A Yehova, nkhumanya kuti nthowa ya munthu yili mwa iyo yekha chara. Munthu uyo wakwenda wangalongozga yayi mendero ghake.—Yer. 10:23.
Baibolo likuti Chiuta wandatilenge na wanangwa wakuti tijilongozgenge tekha. Yehova ndiyo wakumanya icho chingatovwira. Para tikuzomera mazaza ghake na kumupulikira, tiŵenge pa mtende kweniso ŵakukondwa. Yehova wakutitemwa lekani wakutisambizga vyose ivi. Dada wachitemwa wakughanaghanira chomene umoyo wa munthazi wa ŵana ŵake. Wakukhumba kuti ŵazakaŵe na umoyo uwemi. Kweni ntchachitima kuti ŵapapi ŵanandi ŵakumanya yayi vinthu vyakwenelera ivyo vingazakawovwira ŵana ŵawo munthazi. Ntheura ŵakutangwanika chomene na vinthu vyambura chandulo. (Sal. 90:10) Ise tikumuwonga chomene Dada withu Yehova, chifukwa wakutisambizga ivyo tingachita kuti tiŵe ŵakukondwa sono kweniso kuti tizakasange umoyo wamuyirayira uwo watilayizga. w15 9/15 4:10, 11


text:
SAMBIRU 17
Kumbi Akuwonere Madera Atitiwovya Wuli?
Malemba nga Chigiriki Ngachikhristu ngazumbuwa mwakuwerezgawerezga zaku Barnaba ndi wakutumika Paulo. Ŵanthu yaŵa ateŵetiyanga nge akuwonere madera pamwenga vigaŵa, yiwu ayendiyanga mipingu ya mu nyengu ya akutumika. Chifukwa wuli? Chifukwa chakuti afipiyanga mtima umoyu wa abali ŵawu achikhristu. Paulo wangukamba kuti wakhumbanga ‘kuweriyaku kuti wakachezi ndi abali’ ndi chilatu chakuti wakaŵawoni mo aliri. Iyu wenga wakunozgeka kwenda mtunda wa makilomita mahandiredi nganandi kuti wakaŵachiski. (Machitidu 15:36) Akuwonere madera nawu ŵe ndi chilatu chenichi mazuŵa nganu.
Atuza kuzitichiska. Wakuwonere dera weyosi watende mipingu pafufupi 20 pamwenga kujumpha, waja sabata yimoza pa mpingu wewosi ndipu pachaka watende mpingu kaŵi. Tingayanduwa ukongwa ndi vakukumana navu vawu ndipuso va awolu ŵawu asani mbakuto. Yiwu atesesa kuziŵana ndi ampupuka ndipuso ŵanthu ŵara mu vyaka kweniso mbakunozgeka kwenda nasi mu uteŵeti wakumunda ndi kuluta nasi ku masambiru ngidu nga Bayibolu. Abali ŵenaŵa achita maulendu nga uliska limoza ndi ŵara pa mpingu kuti atiwovyi kweniso akamba nkhani zakuchiska pa maunganu nga mpingu ndi pa maunganu ngakurungakuru.—Machitidu 15:35.
Atanja ŵanthu wosi. Akuwonere madera akondweseka ukongwa kuziŵa mo vinthu viliri pa mpingu. Yiwu akumana ndi ŵara ndipuso ateŵeti akovya kuti akambiskani nawu pa vo mpingu uchita umampha ndipuso kupereka masachizgu ngo ngangawovya pakugwira ntchitu zawu. Atovya so apayiniya kuti aluti panthazi ndipuso akondwa kuziŵana ndi ŵanthu wo ayamba ŵaka sonu kuwungana ndi mpingu kweniso asani atuvwa mo alutiya panthazi. Abali ŵenaŵa atijipereka ndi mtima wosi kugwira nasi ntchitu nge ‘ateŵeti anyidu.’ (2 Ŵakorinte 8:23) Titenere kuyesesa kutole chivwanu chawu ndi kujipereka kwawu kwaku Chiuta.—Ŵahebere 13:7.
Kumbi akuwonere madera ndi vigaŵa atende mipingu chifukwa wuli?
Kumbi mungayanduwa wuli chifukwa chakuza kwawu pa mpingu?


text:
TICHITENGI VINTHU NGE AKHRISTU
Jani ndi Mijalidu Yamampha—Kujiyuyuwa
NTCHIFUKWA WULI JALIDU ILI NDAKUKHUMBIKA?
Kujiyuyuwa kutitiwovya kuti tije pa ubwezi wakukho ndi Yehova.—Sumu 138:6
Kujiyuyuwa kutitiwovya so kuti tije pa ubwezi ndi anyidu.—Ŵaf. 2:3, 4
Kujikuzga nkhwakofya ukongwa.—Nthanthi 16:18; Ezek. 28:17
MO TINGACHITIYA:
Tipemphengi ulongozi ndipu tiwugwirisiyengi ntchitu.—Sumu 141:5; Nthanthi 19:20
Tigwirengi ntchitu zo anyaki awona kuti zakunyozeka.—Mat. 20:25-27
Tingajikuzganga cha chifukwa cha udindu pamwenga malusu ngo tenangu.—Ŵar. 12:3
WONERIYANI VIDIYO YAKUTI KANANI VINTHU VO VINGACHITISA KUTI MULEKI KUJA AKUGOMEZEKA—KUJIKUZGA, PAVULI PAKI MUKANI MAFUMBU YANGA:
Kumbi vo tichita asani talonde ulongozi vilongo kuti te ndi jalidu wuli?
Kumbi pempheru lingatiwovya wuli kuti tije akujiyuyuwa?
Kumbi ndi nthowa zinyaki nizi zo ndingalongole kuti nde wakujiyuyuwa?


text:
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA | YESAYA 17-23
Munthu Wangatuzgika pa Udindu Asani Watiwugwirisiya Ntchitu Mwambula Kwenere
Shebna watenere kuti wateŵetiyanga nge wakuwonere nyumba ya Fumu Hezekiya.
Iyu ndiyu wenga wachiŵi kwaku Hezekiya ndipu wagwiranga ntchitu zinandi.
22:15, 16
Shebna watenere kuti wawovyanga ŵanthu aku Yehova
Wangwamba kujikuzga ndipu wakhumbanga kuti ŵanthu amutumbikengi
22:20-22
Yehova wangumutuzgapu Shebna ndipu wanguŵikapu Eliakimu
Eliakimu wangupasika “maki nga nyumba yaku Davidi.” Maki yanga ngamiyanga nthazi ndipuso udindu
Ŵanaŵaniyani fundu iyi: Kumbi Shebna wakhumbikanga kugwirisiya wuli ntchitu udindu waki kuti wawovyi ŵanthu anyaki?


text:
MUTU 11
Chifukwa Wuli Chiuta Wakughalaŵiska Waka Masuzgo?
Kasi Chiuta ndiyo wakupangiska masuzgo pa charu?
Kasi ni nkhani wuli iyo yikayambika mu munda wa Edeni?
Kasi Chiuta wazamumazga wuli masuzgo gha ŵanthu?
1, 2. Kasi ŵanthu ŵakusangana na masuzgo wuli, ndipo ŵanandi ŵakufumba mafumbo wuli?
PAMANYUMA pa nkhondo yakofya iyo yikachitika mu charu chinyake, ŵanakazi na ŵana ŵanandi ŵambura mulandu ŵakakomeka, ndipo wose ŵakasungika mu dindi limoza. Pachanya pa dindi ili ŵakaŵikapo tumphinjika tunandi. Pa kamphinjika kalikose ŵakalembapo mazgu ghakuti: “Chifukwa wuli?” Nyengo zinyake ŵanthu ŵakufumba fumbo ili para pachitika chinthu icho chaŵaŵinya chomene mtima, nga ni nkhondo, masoka, panji muliri uwo wakoma ŵanthu ŵanandi. Ŵangafumbaso para nyumba zawo zawa panji ŵamba kusuzgika chifukwa cha masoka agha. Ŵakukhumba kumanya chifukwa icho vinthu ivi vikuŵachitikira.
2 Chifukwa wuli Chiuta wakughawona waka masuzgo agho ghakuchitika? Ŵakufumbaso kuti para Chiuta Ngwankhongonozose, ngwachitemwa, ngwavinjeru, ndiposo ni murunji, chifukwa wuli mu charu mwazura kutinkhana na vinthu vyambura urunji? Kasi namwe muli kujifumbapo mafumbo agha?
3, 4. (a) Zunurani nkhani iyo yikulongora kuti ntchiheni yayi kufumba Chiuta chifukwa icho wakulekelera masuzgo. (b) Kasi Yehova wakujipulika wuli para wakuwona ŵanthu ŵakusuzgika?
3 Kasi nkhwananga kufumba chifukwa icho Chiuta wakughalekelera waka masuzgo agho ghakuchitika? Ŵanyake ŵakughanaghana kuti para ŵangafumba nthena, ŵawonekenge nga ŵalije chipulikano kweniso ŵakumuchindika yayi Chiuta. Kweni para mungaŵerenga Baibolo, muwonenge kuti ŵanthu ŵakugomezgeka kwa Chiuta, ŵakafumbapo mafumbo ghanthena agha. Mwachiyelezgero, ntchimi Habakuku yikafumba Yehova kuti: “Chifukwa wuli mukunilongora vinthu viheni? Chifukwa wuli mukulekelera kuyuzgana? Chifukwa wuli pharanyiko na nkhaza vili pamaso pane? Ndipo chifukwa wuli kugazgana na kulimbana vyazara?”
4 Kasi Yehova wakamukalipira Habakuku chifukwa cha kufumba mafumbo agha? Yayi. M’malo mwake, Chiuta wakazomerezga kuti mazgu gha Habakuku ghalembeke mu Baibolo. Kweniso Chiuta wakamovwira kuti wapulikiske makora vinthu vinandi kuti waŵeso na chipulikano chakukhora. Yehova wakukhumbaso kuti namwe mumanye vinandi na kuŵa na chipulikano chakukhora. Kumbukani kuti Baibolo likusambizga kuti Chiuta “wakumupwelelerani.” (1 Petrosi 5:7) Chiuta wakutinkha viheni ndipo para ŵanthu ŵakusuzgika, wakukwiya chomene kujumpha munthu waliyose. (Yesaya 55:8, 9) Chifukwa wuli pera pa charu pali masuzgo ghanandi?
CHIFUKWA WULI PA CHARU PALI MASUZGO GHANANDI?
5. Kasi ŵanthu ŵanyake ŵakuti chifukwa wuli tikusuzgika? Kweni Baibolo likusambizga vichi?
5 Ŵanthu ŵa matchalitchi ghakupambanapambana ŵakuluta ku ŵaliska na ŵasambizgi ŵawo kuti ŵakafumbe chifukwa icho pa charu paliri masuzgo ghanandi. Kanandi ŵaliska ŵakuŵazgora kuti ni khumbo la Chiuta kweniso ŵakuti wakalemberathu kuti ndimo viŵirenge. Fundo iyi yikung’anamura kuti Chiuta wali kulemberathu chilichose na viheni wuwo ivyo vikuchitika. Ŵakuŵaphaliraso kuti ivyo Chiuta wakuchita tingavipulikiska yayi. Ŵakuti Chiuta ndiyo wakutora ŵanthu, na tubonda wuwo, kuti wakakhale nawo kuchanya. Kweni kuyana na ivyo muli kusambira, ni Yehova Chiuta yayi wakupangiska viheni. Baibolo likuti: “Chiuta waunenesko wangachita uheni chara, Wankhongonozose wangachita kwananga chara!”
6. Chifukwa wuli ŵanthu ŵanandi ŵakughanaghana kuti Chiuta ndiyo wakupangiska masuzgo?
6 Kasi mukumanya chifukwa icho ŵanthu ŵakumupira mulandu Chiuta para ŵakuwona masuzgo gha mu charu? Kanandi ŵakughanaghana kuti Chiuta Wankhongonozose ndiyo wakulamulira charu. Ŵakumanya yayi fundo yakuzirwa iyo Baibolo likusambizga pa nkhani iyi. Fundo iyi mukasambira mu Mutu 3 wa buku lino. Uyo wakulamulira charu ichi ni Satana Dyabulosi.
7, 8. (a) Kasi charu chikulongora wuli nkharo ya uyo wakuchilamulira? (b) Kasi kwananga ndiposo “nyengo na vyakuchitika vyamabuchi” vikupangiska wuli masuzgo?
7 Baibolo likuyowoya mwakupulikikwa makora kuti: “Charu chose chikugona mu nkhongono za muheni.” (1 Yohane 5:19) Kasi imwe mukuwona kuti fundo iyi njaunenesko? Charu chikulongora nkharo ya munthu munyake wauzimu uyo “wakupuluska charu chose.” (Chivumbuzi 12:9) Satana ni muheni, wakupuluska ŵanthu, ndipo ngwankhaza. Ntheura, charu icho Satana wakulamulira chazura na kutinkhana, kupusikana, na nkhaza. Ichi ntchifukwa chakwamba icho pa charu paliri masuzgo ghanandi.
8 Chifukwa chachiŵiri icho paliri masuzgo tikasambira mu Mutu 3. Tikasambira kuti ŵanthu ŵakubabika na zakwananga kufumira apo Adamu na Eva ŵakagalukira Chiuta mu munda wa Edeni. Ŵanthu ŵakwananga ŵakukhumba kulongora mazaza pa ŵanyawo, ndipo ichi chapangiska nkhondo, kusuzgana, kweniso masuzgo ghanyake. (Mupharazgi 4:1; 8:9) Chifukwa chachitatu icho pa charu paliri masuzgo ni “nyengo na vyakuchitika vyamabuchi” ivyo vikutichitikira. (Ŵerengani Mupharazgi 9:11.) Pakuti ni Yehova yayi uyo wakutilamulira panji kutivikilira, ŵanthu ŵangasuzgika chifukwa chakuti ŵali waka pa malo ghaheni ndiposo pa nyengo yiheni.
9. Chifukwa wuli tingagomezga kuti Yehova wali na chifukwa chiwemi icho wakughalaŵiskira waka masuzgo?
9 Ntchakupembuzga chomene kumanya kuti ni Chiuta yayi wakupangiska masuzgo. Ndiyo yayi wakupangiska nkhondo, kuswa malango, nkhaza, panji masoka agho ghakuwira ŵanthu. Ndipouli, tikwenera kumanya chifukwa icho Yehova wakughalaŵiskira waka masuzgo. Pakuti Ngwankhongonozose, ipo wali na nkhongono zakumazgira masuzgo agha. Kweni chifukwa wuli pera wakuleka kuchitapo kanthu? Chiuta wachitemwa uyo tikumanya, wakwenera kuti wali na chifukwa chiwemi icho wakulekera kuchitapo kanthu.
PALI NKHANI YIKURU
10. Kasi Satana wakadelera vichi, ndipo wakadelera wuli?
10 Kuti timanye chifukwa icho Chiuta wakughalekera waka masuzgo, tikwenera kukumbuka icho chikachitika kuti masuzgo ghayambe. Satana wakayambiska nkhani yikuru apo wakapusika Adamu na Eva kuti ŵagalukire Yehova. Satana wakadelera nkhongono za Yehova yayi. Chifukwa Satana nayo wakumanya makora kuti Yehova wali na nkhongono zamaseŵera yayi. Kweni Satana wakasuska fundo yakuti Yehova ndiyo ngwakwenelera kulamulira. Apo wakati Chiuta ni mutesi, ndiposo wakunora ŵanthu vinthu viwemi, Satana wakalongora kuti Yehova ni Fumu yiheni. (Ŵerengani Genizesi 3:2-5.) Satana wakang’anamuranga kuti ŵanthu ŵangakhala makora para ŵangajiyimira paŵekha kwambura kulamulirika na Chiuta. Uku kukaŵa kudelera Ufumu wa Yehova, chifukwa ivyo Satana wakayowoya vikalongora kuti Chiuta ngwambura kwenelera kulamulira ŵanthu.
11. Chifukwa wuli Yehova wakakoma nyengo yeneyiyo yayi ŵakugaluka?
11 Adamu na Eva ŵakagalukira Yehova. Apa tingati iwo ŵakatenge: ‘Tikukhumba yayi kuti Yehova waŵe Fumu yithu. Tingajisankhira tekha icho ntchiwemi na chiheni.’ Kasi Yehova wakate wamazgenge wuli nkhani iyi? Kasi wakate wasambizgenge wuli ŵangelo awo ŵakaŵa ŵakugomezgeka kuti ŵanthu ŵakugaluka aŵa ŵakabuda, ndiposo kuti iyo ngwakwenelera kulamulira? Munthu munyake wangayowoya kuti, Chiuta mphanyi wakakoma Satana, Adamu, na Eva na kulengaso waka ŵanthu ŵanyake. Kweni Yehova wakaŵa kuti wayowoya kale kuti wakukhumba kuti charu chizure na ŵana ŵa Adamu na Eva, ndipo wakakhumbanga kuti ŵakhale mu paradiso pa charu chapasi. (Genizesi 1:28) Nyengo zose Yehova wakufiska khumbo lake. (Yesaya 55:10, 11) Kweniso Chiuta wakomenge ŵakugaluka nyengo yeneyiyo, mphanyi nkhani yikuru iyo yikamba mu munda wa Edeni yikamara yayi.
12, 13. Chifukwa wuli Yehova wazomerezga Satana kuti walamulire charu? Ndipo chifukwa wuli Chiuta wazomerezgera ŵanthu kuti ŵajilamulire ŵekha?
12 Tiyelezgere kuti msambizgi wakusambizga ŵana samuzi yinonono. Mbwenu mwana munyake uyo wakujiwona kuti ngwamahara wakwamba kususka msambizgi kuti nthowa iyo wasangira anisara njautesi. Kuti walongore kuti msambizgi uyu wakutondeka samuzi, mwana uyu wakuyowoya mwakujitemwa kuti samuzi wakuzimanya chomene kujumpha msambizgi uyu. Ŵana ŵanyake mu kilasi ŵakughanaghana kuti mwana uyu wakuneneska, ndipo nawo ŵakugalukira msambizgi wawo. Kasi msambizgi wangachita wuli? Para msambizgi wangamufumiska mu kilasi mwana uyu, kasi ŵana ŵanyake ŵangaghanaghana vichi? Asi ŵangaghanaghana kuti mwana munyawo uyu wakuneneska nadi ndipo ŵangamba kukolerana nayo? Enya. Ŵana wose mu kilasi ŵangaghanaghana kuti msambizgi wakuwopa kuti wamanyikwenge kuti ni mujira, ndipo ŵangaleka kumuchindika. Kweni wuli para msambizgi wangamupa mwaŵi mwana wakugaluka uyu kuti wasove samuzi iyo?
13 Yehova nayo wachita nga umo msambizgi wangachitira. Kumbukani kuti pakaŵa ŵanyake awo ŵakawonanga panyengo iyo ŵanthu aŵa ŵakagalukanga mu Edeni. Ŵangelo mamiliyoni ghanandi ŵakugomezgeka ŵakawonanga. (Yobu 38:7; Daniyeli 7:10) Icho Yehova wakate wachitenge, chikatenge chikhwaskenge chomene ŵangelo aŵa kweniso ŵanthu wose. Kasi Yehova wachita vichi? Wamupa mwaŵi Satana kuti walongore usange iyo ndiyo wangalamulira makora ŵanthu. Kweniso, Chiuta wazomerezga ŵanthu kuti ŵajilamulire ŵekha mwakulongozgeka na Satana.
14. Kasi pali uwemi wuli chifukwa chakuti Yehova wazomerezga ŵanthu kuti ŵajilamulire ŵekha?
14 Msambizgi wa mu chiyelezgero chithu wakumanya kuti mwana uyo wagaluka, na ŵanyake awo ŵakolerana nayo, wose mbajira. Kweniso wakumanya kuti para wangaŵapa mwaŵi kuti ŵasove samuzi iyo, mbwenu kilasi lose limanyenge uyo wakuneneska. Para ŵana ŵakugaluka ŵatondeka samuzi iyi, ŵana wose ŵa mitima yiwemi ŵamanyenge kuti msambizgi ndiyo ngwakwenelera nadi kusambizga. Para kunthazi msambizgi uyu wangazakafumiska mwana munyake mu kilasi chifukwa cha kugaluka, ŵana wose ŵangazakapulikiska. Yehova nayo wakumanya kuti para ŵanthu wose ŵa mitima yiwemi na ŵangelo, ŵajiwonera ŵekha kuti Satana na awo wali nawo ŵatondeka, kweniso kuti ŵanthu ŵangajilamulira ŵekha yayi, mbwenu ŵamanyenge uyo ngwakwenelera kulamulira. Nawo ŵangamanya fundo iyo Yeremiya wakamanya. Iyo wakati: “A Yehova, nkhumanya kuti nthowa ya munthu yili mwa iyo yekha chara. Munthu uyo wakwenda wangalongozga yayi mendero ghake.”
CHIFUKWA WULI YEHOVA WALEKELERA MASUZGO NYENGO YITALI NTHENA?
15, 16. (a) Chifukwa wuli Yehova walekelera masuzgo nyengo yitali? (b) Chifukwa wuli Yehova wandalekeske viheni?
15 Kweni chifukwa wuli Yehova walekelera masuzgo nyengo yitali nthena? Ndipo chifukwa wuli wakulekeska yayi vinthu viheni? Kuti tizgore mafumbo agha, tiyeni tidumbiskane dankha vinthu viŵiri ivyo msambizgi wa mu chiyelezgero chithu wachitenge yayi. Chakwamba, wamulekeskenge yayi mwana wakugaluka para wayamba kusova samuzi. Chachiŵiri, msambizgi wamovwirenge yayi. Wonaniso vinthu viŵiri ivyo Yehova wasankha kuleka kuchita. Chakwamba, walekeskenge yayi Satana na awo wali nawo kuti ŵalongore usange ŵakuneneska. Lekani wazomerezga kuti pajumphe nyengo yitali. Mu vyaka vyose ivyo vyajumpha, ŵanthu ŵayezgapo maboma ghakupambanapambana. Nangauli sayansi yaluta panthazi chomene ndiposo vinthu vinyake, kweni vinthu vyambura urunji, ukavu, kuswa malango, na nkhondo vikulutilira kuhenipa. Pa nyengo yasono, ulamuliro wa ŵanthu wawonekerathu kuti watondeka.
16 Chachiŵiri, Yehova wakumovwira yayi Satana kulamulira charu. Mwachiyelezgero, para Chiuta wangalekeska vinthu viheni, asi ndikuti wakovwira Satana na viŵanda? Para masuzgo kungaŵavya, asi mbwenu ŵanthu ŵaghanaghanenge kuti ŵangajilamulira ŵekha kwambura suzgo? Para Yehova wangakanizga masuzgo ndikuti nayo waŵenge mutesi nga ni Satana. Kweni Baibolo likuti: “Ntchambura machitiko kuti Chiuta watete.”
17, 18. Kasi Yehova wachitenge wuli na masuzgo ghose agho ghaŵapo chifukwa cha ulamuliro wa ŵanthu?
17 Kweni wuli pakuyowoya za vinthu vyose ivyo vyanangika kufuma apo ŵanthu ŵakwamba ŵakagalukira Chiuta? Tingaluwanga yayi kuti Yehova Ngwankhongonozose. Ntheura wangamazga masuzgo, ndipo wazamumazga nadi masuzgo ghose agho ŵanthu ŵakusuzgika nagho pasono. Nga ni umo tikasambilira kale, para Chiuta wazakazgora charu kuŵa Paradiso, charu chizamunangikaso yayi. Vinthu viheni ivyo vikuchitikira ŵanthu chifukwa cha kwananga, vizamumara para tili na chipulikano mu sembe ya Yesu, ndipo chiwuka ndicho chizamunjira mu malo gha nyifwa. Chiuta wazamutuma Yesu kuti “waparanye milimo ya Dyabulosi.” (1 Yohane 3:8) Yehova wazamuchita vyose ivi pa nyengo yakwenelera. Pakuti Chiuta wandachitepo kanthu luŵiro, ichi chatipa mwaŵi kuti tisambire unenesko na kumuteŵetera. (Ŵerengani 2 Petrosi 3:9, 10.) Pa nyengo yasono, Chiuta wakupenja ŵanthu awo ŵakukhumba nadi kumusopa ndipo wakuŵawovwira kuti ŵazizipizge masuzgo agho ŵakukumana nagho mu charu chiheni ichi.
18 Ŵanyake ŵangafumba kuti, ‘Chiuta walengenge Adamu na Eva mu nthowa yakuti ŵaleke kugaluka, asi mphanyi masuzgo ghose agha kulije?’ Kuti tizgore fumbo ili, tikwenera kukumbuka chawanangwa chakuzirwa icho Yehova wali kutipa.
KASI MUCHITENGE NACHO WULI CHAWANANGWA CHAKUFUMA KWA CHIUTA?
19. Kasi Yehova watipa chawanangwa wuli, ndipo tikwenera kuchiwona wuli?
19 Tikasambira mu Mutu 5 kuti ŵanthu ŵakalengeka na wanangwa wa kusankha icho ŵakukhumba kuchita. Kasi mukumanya kuti ichi ntchawanangwa chapachanya chomene? Chiuta wali kulenga nyama zinandi, ndipo nyama izi zikwendera waka mahara agho zili kubabika nagho. (Zintharika 30:24) Munthu wakupanga mashini agho ghakuchita ntchito yimoza pera. Kasi Chiuta watilengenge nthena, mphanyi tikukondwa? Yayi. Tikukondwa chifukwa tili na wanangwa wa kusankha vyakuchita, umoyo uwo tikukhumba kuŵa nawo, mabwezi agho tikukhumba, na vinyake. Taŵanthu tikukhumba kuŵa na wanangwa ndipo ndivyo Yehova nayo wakukhumba.
20, 21. asi tingagwiliskira wuli ntchito makora wanangwa wa kusankha, ndipo chifukwa wuli tikwenera kuchita nthena?
20 Yehova wakukhumba yayi kuti ŵanthu ŵamuteŵeterenge mwakuchichizgika. (2 Ŵakorinte 9:7) Tifumbe nthe: Kasi mupapi wangakondwa chomene para mwana wakuchita vinthu kufumira pasi pa mtima panji para wakuchita vinthu mwakuchichizgika? Ipo kasi muchitenge nawo wuli wanangwa wa kusankha, uwo Yehova wali kumupani? Satana, Adamu, na Eva ŵakagwiliskira ntchito uheni wanangwa wawo. Ŵakamukana Yehova Chiuta. Kweni kasi imwe muchitenge wuli?
21 Muli na mwaŵi wakuti mugwiliskire ntchito makora wanangwa wa kusankha uwo Chiuta wali kumupani. Namwe mungaŵa pamoza na ŵanthu ŵanandi awo ŵali ku chigaŵa cha Yehova. Ŵakukondweska Chiuta chifukwa ŵakuchita vinthu ivyo vikulongora kuti Satana ni mutesi ndipo watondeka kulamulira charu. (Zintharika 27:11) Namwe mungakondweska Chiuta para mungasankha kuchita vinthu viwemi. Mutu 12 ulongosorenge umo mungachitira.


text:
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI | YESAYA 17-23
Awo Ŵakugwiliskira Ntchito Uheni Nkhongono Zawo Ŵakupokeka Mazaza
Shebina wakaŵa muteŵeti mulara ‘uyo wakalaŵiliranga nyumba’ iyo yikwenera kuti yikaŵa ya Themba Hezekiya. Iyo wakaŵa wachiŵiri kwa themba, ndipo ukaŵa na udindo ukuru.
Shebina wakeneranga kupwelelera vyakukhumbikwa vya ŵanthu ŵa Chiuta
Iyo wakatangwanika na kujipenjera uchindami
Yehova wakamufumiskapo Shebina pa udindo na kuŵikapo Eliyakimu
Eliyakimu wakapika “kiyi wa nyumba ya Davide.” Ichi chikulongora kuti wakapika nkhongono na mazaza
Ghanaghanirani fundo iyi: Kasi Shebina wakeneranga kuchita wuli na udindo wake pakovwira ŵanthu?


text:
Kasi Mukughanaghana Kuti Baibolo ni Buku Wuli?
Kasi mukughanaghana kuti ni . . .
buku la vinjeru vya ŵanthu?
buku la vidokoni?
Mazgu gha Chiuta?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
“Malemba ghose ngakupelekeka na Chiuta kwizira mwa mzimu.”—2 Timote 3:16, Mang’anamuliro gha Charu Chiphya.
VYANDULO IVYO MUNGASANGA PARA MUNGAGOMEZGA KUTI BAIBOLO NI MAZGU GHA CHIUTA
Musangenge mazgoro gha mafumbo ghakuzirwa.—Zintharika 2:1-5.
Musangenge ulongozgi uwo umovwiraninge pa umoyo wa zuŵa na zuŵa.—Salimo 119:105.
Muŵenge na chigomezgo chanadi.—Ŵaroma 15:4.
KASI TINGAGOMEZGA NADI IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA?
Enya. Pali vifukwa vinandi, kweni tiyowoyengepo vitatu:
Ndakukolerana. Baibolo likatora vyaka vyakujumpha 1,600 kuti lilembeke. Likalembeka na ŵanthu 40. Ŵanandi mwa ŵanthu aŵa ŵakawonanapo yayi. Kweni likuyowoya vimoza kufuma pakwamba m’paka paumaliro. Lili na mutu ukuru umoza!
Likuneneska pa nkhani ya mdauko. Kanandi ŵanthu awo ŵakulemba mdauko panji kuti mbiri yakale mu charu, ŵakubisa para mtundu panji charu chawo chathereskeka na ŵalwani. Kweni awo ŵakalemba Baibolo ŵakalembanga maubudi ghawo na gha mtundu wawo.—2 Midauko 36:15,16; Salimo 51:1-4
Mauchimi ghake ghakufiskika. Baibolo likayowoyerathu kuti msumba wa Babuloni uzamubwangandulika. Likayowoya vyaka 200 pambere ivi vindachitike. (Yesaya 13:17-22) Likayowoya umo msumba wa Babuloni uzamuthereskekera. Likayowoyaso zina la uyo wazamuthereska.—Yesaya 45:1-3.
Mu Baibolo muliso mauchimi ghanyake ghanandi agho ghakafiskika nkhanira ndendende umo Baibolo likayowoyera. Asi ndimo Mazgu gha Chiuta ghakwenera kuŵira?—2 Petrosi 1:21.
FUNDO YAKUTI MUGHANAGHANIREPO
Kasi Baibolo lingamovwirani wuli kuti muŵe na umoyo uwemi?
Baibolo likuzgora fumbo ili pa YESAYA 48:17, 18 na 2 TIMOTE 3:16, 17.
Manyani Vinandi
CHIUTA WAKUTIPHALIRA UTHENGA UWEMI!
Kasi Uthenga Uwemi Ngwakufuma Nadi kwa Chiuta?
Kasi tikumanya wuli kuti Baibolo likutiphalira unenesko?


text:
MUTU WA PA CIKOPI
Kasi Walipo Uyo Wangamanyirathu Vyamunthazi?
Tose tikukhumba nga tingamanya vyamunthazi. Tikukhumba kumanya ivyo vicitikirenge ise na ŵabali ŵithu. Lekani nyengo zinyake tikujifumba kuti: ‘Kasi ŵana ŵane ŵazamukhala wuli? Kasi caru capasi cizamuparanyika? Kasi cilipo ico ningacita kuti vinthu vizakaniyendere makora munthazi?’ Tose tikukhumba kumanya mazgoro gha mafumbo nga ni agha. Mwakawiro, tikukhumba kumanya makora vinthu ivyo vicitikenge munthazi. Usange tingamanya umo vinthu vizamuŵira, tingacitapo kanthu.
Kasi vinthu vizamuŵa wuli munthazi? Kasi walipo uyo wangamanya? Ŵanthu ŵanyake ŵayezgapo kuyowoya vyamunthazi, kweni vinandi vikucitika yayi. Kweni uyo wakumanya makora vyamunthazi ni Ciuta. Baibolo likuti: “Nkhupharazga vya umaliro kwamba ku mtendeko ndipo na vyapakwamba kuya na ku ivyo vindacitike.” (Yesaya 46:10) Kasi ivyo Ciuta wakuyowoya vikucitika nadi?
IVYO CIUTA WAYOWOYA VIKUCITIKA
Cifukwa wuli nchakuzirwa kumanya vinthu ivyo Ciuta wakayowoyerathu ndipo vikafiskika? Usange mwawona kuti munthu munyake uyo wakumanya vya nyengo wakuneneska nyengo zose, asi mungamugomezga? Nakuti mungakhazga comene para wakuyowoya za umo namacero kucirenge. Mwakuyana waka, para tawona kuti ivyo Ciuta wayowoya vikucitika, tinganweka kumanya ivyo walayizga.
KUPARANYIKA KWA MSUMBA UKURU:
Cingaŵa cakuzizika comene usange munthu wangayowoya kuti msumba ukuru ndiposo wankhongono uwo wakhala vyaka vinandi uzamuparanyika. Ivi ndivyo Ciuta wakacita. Wakayowoyerathu kuti msumba wa Nineve uzamuparanyika. (Zefaniya 2:13-15) Kasi ŵanthu ŵakusanda vya mdauko ŵakuti wuli? Ŵakuti Ŵababuloni na Ŵamedi ŵakapoka msumba wa Nineve pati pajumpha vyaka 15 kufuma apo Ciuta wakayowoyera kuti Nineve wazamuparanyika. Kweniso Ciuta wakayowoyerathu kuti Nineve wazamuparanyika na kuŵa nga ni caru cakomira ca “mapopa.” Kasi ici cikacitika nadi? Enya. Nangauli msumba uwu ukaŵa ukuru comene, ŵalwani ŵakawuleka yayi nesi kusidako kanthu kanyake. Kweni ŵakawuparanya tetete. Kasi walipo uyo wangayowoyerathu vinthu vyanthena na kucitika nadi?
VIWANGWA VYA ŴANTHU VIZAMOCHEKA:
Ni njani uyo wangayowoyerathu ivyo vizamucitika vyaka 300 kunthazi, kweniso kuzunulirathu zina la munthu uyo wazamuwocha viwangwa vya ŵanthu pa jochero, fuko lake, na tawuni iyo kuzamuŵa jochero ili? Usange vinthu nga ni ivi vingacitika nadi, mbwe uyo wakayowoya mungamuwuskira woko. Nchimi ya Ciuta yikayowoyerathu kuti, ‘mwana mwanalume zina lake Yosiya wazamubabika mu nyumba ya Davide, wazamocha viwangwa vya ŵanthu’ pa jochero mu tawuni ya Beteli. (1 Mathemba 13:1, 2) Vyaka 300 vikati vyajumphapo, mu nyumba ya Davide mukafuma themba zina lake Yosiya. Ivi vikacitika nadi. Yosiya wakatuma ŵanthu kuti ŵafumiske viwangwa mu malaro, ndipo ŵakaviwochera pa jochero ilo likaŵa ku Beteli. (2 Mathemba 23:14-16) Kasi walipo uyo wangayowoyerathu vinthu ivi kwambura kuti Ciuta Wankhongonozose wamuphalira?
KUPARANYIKA KWA BABULONI:
Cingaŵa cakuzizika comene kuyowoyerathu zina la munthu uyo wandababike kuti wazamuparanya ufumu wankhongono comene pa caru cose, kweniso umo wazamucitira. Ciuta wakayowoyerathu kuti Sayirasi ndiyo wazamuparanya Babuloni. Kweniso kuti Sayirasi wazamuwombora Ŵayuda ku wuzga na kuwovwira kuti tempile lizengekeso. Ciuta wakayowoyaso kuti Sayirasi wazamukamuska mlonga kweniso kuti mageti ghazamuŵa mwazi ndipo wazamunjira kwambura suzgo. (Yesaya 44:27–45:2) Kasi vyose ivi vikacitika nadi? Enya. Ŵakusanda mdauko ŵakuti Sayirasi ndiyo wakaparanya Babuloni. Ŵasilikari ŵa Sayirasi ŵakapatuska maji, ndipo milonga yikaphwa. Kweniso ŵasilikari ŵakanjilira pa mageti agho ghakalekeka mwazi. Pamasinda, Sayirasi wakawombora Ŵayuda ku wuzga na kuzomerezga kuti ŵazengeso tempile ku Yerusalemu. Ici cikaŵa cakuzizika cifukwa Sayirasi wakasopanga Ciuta wa Ŵayuda yayi. (Ezra 1:1-3) Kasi padera pa Ciuta ni njani uyo wangayowoyerathu vinthu vya nga ni ivi?
Tawona vinthu vitatu ivyo vikulongora kuti ivyo Ciuta wayowoya vikucitika. Kweni ni vyenevivi pera yayi. Joshua wakaphalira Ŵayuda fundo iyo palije nanga njumoza uyo wakasuska. Wakati: “Mukumanya mu mitima yinu yose na miyoyo yinu yose, kuti palije kutondeka kanthu pa viwemi vyose ivyo Yehova Ciuta winu wakayowoya namwe; vyose vyafiskika kwa imwe, palije cinthu cimoza ca ivyo catondeka.” (Joshua 23:1, 2, 14) Ŵayuda ŵa mu nyengo ya Joshua ŵakajiwonera ŵekha kuti ivyo Ciuta wakayowoya vyacitika. Kasi Ciuta wakufiska wuli malayizgo ghake? Ciuta ni nthanga na munthu yayi. Nchakuzirwa comene kumanya fundo iyi cifukwa Ciuta wali kulayizga vinthu vinyake ivyo vicitikenge sonosono apa, ivyo namwe vikumukhwaskani.
MPHAMBANO PAKATI PA CIUTA NA ŴANTHU
Para ŵanthu ŵakuyowoya vyamunthazi, kanandi ŵakugomezga ivyo ŵasayansi ŵasanga, ivyo ŵanji ŵali kulongosora kale, vyakucitika ivyo ŵakuwona, ndiposo ivyo ŵakuwukwa ŵakuyowoya. Ndipo para ŵayowoya, ŵakukhala waka na kulindilira kuti cicitikenge nchivici.—Zintharika 27:1.
Mphambano njakuti Ciuta wakumanya vyose. Wakumanya makora umo ŵanthu ŵaliri ndiposo makhumbiro ghawo. Ntheura para Ciuta wakhumba, wangamanya umo munthu waliyose ndiposo mtundu wa ŵanthu uzamucitira kunthazi. Kweni Ciuta wangacitaso vinandi. Wangacita cilicose kuti wafiske ivyo walayizga. Baibolo likuti: “Mazgu ghane agho ghakufuma mu mulomo wane; ntha ghawelerenge waka kwa Ine, kweni tighafiske ico nkhuca naco.” (Yesaya 55:11) Ipo tingati, Ciuta wakuyowoya maucimi ghake kuti watiphalire ivyo vizamucitika munthazi. Ndipo wakutisimikizgira kuti wazamucita nadi ivyo wayowoya.
IVYO VICITIKENGE MUNTHAZI
Kasi walipo uyo wangatiphalira ivyo vizamuticitikira munthazi? Tiyelezgere kuti mwamanyirathu kuti kwizenge cimphepo cakofya, asi mungacitapo kanthu kuti muzakapone? Ndimoso mungacitira na maucimi gha mu Baibolo. Ciuta wakuti sonosono apa vinthu visinthenge pa caru cose capasi. (Wonani bokosi lakuti: “ Vinthu Vyamunthazi Ivyo Ciuta Wavumbura.”) Vinthu vyamunthazi ivyo Baibolo likuyowoya vikupambana comene na ivyo ŵanthu ŵakuyowoya.
Manyani kuti: Baibolo lili kuyowoya kale ivyo vizamucitika munthazi. Ntheura lingatovwira kumanya ivyo vili munthazi. Ciuta wakuti: “Nkhupharazga vya umaliro kwamba ku mtendeko . . . nkhuti, Fundo yane tiyimilirenge, tindifiskenge vyose ivyo nkhuca navyo.” (Yesaya 46:10) Imwe na ŵabali ŵinu mungazakakondwa comene munthazi. Kuti mumanye vinandi ivyo vicitikenge munthazi, fumbani Ŵakaboni ŵa Yehova, ndipo ŵamuphaliraninge ivyo Baibolo likuyowoya. Kweni Ŵakaboni ŵa Yehova ŵalije nkhongono zapadera zakumanyira vyamunthazi. Iwo ŵakusambira waka Baibolo ndipo ŵangamulongorani vinthu viwemi ivyo Ciuta watinozgera munthazi.


text:
CHIGONGWI CHA ALINDA Na. 1 2016 | Nchifukwa Wuli Tikhumbika Kuja Akugomezeka?
Anandi akamba boza chinanga kuti angalongoro ndi munthu kwa nyengu yimanavi. Nchifukwa wuli tikhumbika kukamba unenesa?
NKHANI YA PACHIKONKHOMBI
Ŵanthu Anandi Akhumba Cha Kuja Akugomezeka
Vo vinguchitikiya Hitoshi vilongo kuti ŵanthu anandi akhumba cha kuja akugomezeka.
NKHANI YA PACHIKONKHOMBI
Vo vingachitika asani taleka kugomezeka
Saniyani fundu za unenesa zakukwasana ndi boza.
NKHANI YA PACHIKONKHOMBI
Nchifukwa Wuli Tikhumbika Kuja Akugomezeka?
Nkhani ya munthu yo tamuzumbuwa kukwamba yilongo kukhumbika kwa kugomezeka.
THE BIBLE CHANGES LIVES
Ndiwovyeni Kuti Ndije Mwachimangu Kweniso Mwalikondwa Kwa Chaka Chimoza Pe
Alain Broggio wanguchisika ukongwa ndi mazu nga pa lemba la 1 Yohane 1:9.
Kumbi Muziŵa?
Kumbi mu nyengu yakali mipukutu yapangikanga wuli, ndipu ayigwirisiyanga wuli ntchitu? Kumbi “ŵara ŵa asembi” wo azumbulika mu Malemba nga Chigiriki nga Chikhristu ŵenga ayani?
Vo Tingachita Asani Tiwona Kuti te Ambula Kuvikilirika
Vinthu vitatu vo vingakuwovyani kuti muwonengi kuti mwe akuvikilirika.
ANCIENT WISDOM FOR MODERN LIVING
Mungafipanga Mtima Cha
Yesu wangukamba ŵaka kuti tileki kufipa mtima cha kweni wangukamba so vo tingachita kuti tileki kufipa mtima.
Kumbi Bayibolu Likambanji?
Kumbi akufwa angaja so ndi umoyu?


text:
Sambiru 14
Nchifukwa Wuli Chiuta We Ndi Gulu Mazuŵa Nganu?
1. Nchifukwa wuli kali Chiuta wangusankha Ayisraele?
Chiuta wangusankha mphapu yaku Abrahamu kuja mtundu ndipu wanguwupaska marangu. Iyu wanguŵadana kuti mtundu wa “Yisraele,” ndipu wanguŵapaska udindu wakukankhuska kusopa kwauneneska ndi mazu ngaki. (Sumu 147:19, 20) Mwaviyo, ŵanthu a mitundu yosi atingi alondiyengi vitumbiku kutuliya mwaku Yisraele.
Chiuta wangusankha Ayisraele kuja akaboni ŵaki. Mbiri yawu yilongo mo ŵanthu wo avwiya marangu ngaku Chiuta ayanduliya. (Marangu 4:6) Ivi vilongo kuti ŵanthu anandi atingi aziŵengi Chiuta wauneneska kutuliya kwa Ayisraele.
2. Kumbi nchifukwa wuli Akhristu auneneska asankhika?
Mu kuluta kwa nyengu, Chiuta wanguleka kwanja Ayisraele ndipu Yehova wangusankha mpingu wachikhristu m’malu mwa mtundu uwu. (Mateyu 21:43; 23:37, 38) Mazuŵa nganu, Akhristu auneneska ateŵete nge akaboni aku Yehova m’malu mwa mtundu wa Yisraele.
Yesu wangusankha akumulondo ŵaki kuti apharazgengi ndi kupanga akusambira mu mitundu yosi ya ŵanthu. (Mateyu 10:7, 11; 24:14; 28:19, 20) Nchitu iyi ye pafupi kumala sonu, mu nyengu ya umari wa vinthu vo vichitika pacharu mazuŵa nganu. Nkhakwamba mu mbiri yosi kuti Yehova wawunganiskiyi mamiliyoni nganandi nga ŵanthu a mitundu yosi ku kusopa kwauneneska. (Chivumbuzi 7:9, 10) Akhristu auneneska ndiwu apanga gulu lenili. Pacharu chosi chapasi, yiwu alonde ulongozgi wakuyanana wakutuliya m’Bayibolo pa maunganu ngawu.
3. Kumbi gulu la Akaboni aku Yehova a mazuŵa nganu likwamba wuli?
Mu 1870, kagulu ka akusambira Bayibolo kangwamba kusaniya uneneska wa m’Bayibolo wo unguleka kusambirika kwa nyengu yitali. Yiwu angwamba nchitu yakusambiza ŵanthu chifukwa aziŵanga kuti Yesu wakwambisa mpingu wa Chikhristu kuti upharazgengi. Mu 1931, kagulu yaka kangwamba kuziŵika ndi zina lakuti Akaboni aku Yehova.
4. Kumbi nchitu yakupharazga ya Akaboni aku Yehova yilongozgeka wuli?
Mu nyengu ya akutumika, mipingu yachikhristu ya mu vyaru vinandi yinguyanduwa ukongwa chifukwa cha wupu wakulongozga wo unguzomerezga Yesu kuja Mutu wa mpingu. (Machitidu 16:4, 5) Mwakuyanana ŵaka ndi mazuŵa nganu, Akaboni aku Yehova pacharu chosi chapasi ayanduwa chifukwa chakuja ndi Wupu Wakulongozga wo we ndi ŵara alusu. Wupu uwu ulongozga nchitu zo zichitika mu maofesi nga Akaboni aku Yehova ko kugwirika nchitu yakufwatuliya, kusindikiza ndi kutumiza mabuku ngakusambiriya Bayibolo mu vineneru vakujumpha 600. Mwaviyo, Wupu Wakulongozga upereka ulongozgi wa m’Malemba ku mipingu yakujumpha 100,000 pacharu chosi chapasi. Mu mpingu wewosi, mwe anthurumi akwenere wo ateŵete nge ŵara, pamwenga akulongozga. Yiwu aphwere mskambu waku Chiuta mwachanju ukongwa.
Akaboni aku Yehova ŵe ndi nchitu yakupharazga uthenga wamampha ndi kupanga akusambira. Nasi tipharazga mu nyumba za ŵanthu nge po achitiyanga akutumika. (Machitidu 20:20) Tisambira so Bayibolo ndi ŵanthu a mtima wamampha wo atanja uneneska. Kweni Akaboni aku Yehova ndi gulu ŵaka cha. Te ŵana a m’banja limoza ndipu Awuskefwi mbachanju. Kweniso ndisi abali ndi azichi wo aphweriyana. (2 Ŵatesalonika 1:3) Ŵanthu aku Yehova apanga banja lalikondwa ukongwa pacharu chosi chapasi chifukwa chakuti akusankhika ndi chilatu chakuti akondweski Chiuta ndi kovya ŵanthu.
Ziŵani Vinandi
Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa?
Mujisungi mu Chanju Chaku Chiuta
Kumbi tingalongo wuli kuti tiwonga chifukwa cha vinthu vosi vo Chiuta watichitiya?


text:
CHIGAŴA 13
Kumbi Titenere Kuchitanji Kuti Tikondwesi Chiuta?
Lekani kuchita vinthu viheni. 1 Ŵakorinte 6:9, 10
Asani titanja Yehova, tichitengi cha vinthu vo iyu watinkhana navu.
Yehova wakhumba cha kuti tibengi, timwengi moŵa mwa uloŵevu pamwenga kumwa munkhwala wakutimbanyizga wongu.
Chiuta watinkhana ndi ŵanthu wo abaya anyawu, wo atuzga nthumbu ndipuso kuti anthurumi pamwenga anthukazi agonanengi ŵijaŵija. Iyu wakhumba cha kuti tijengi askoli pamwenga tichitengi ndewu ndi anyidu.
Titenere cha kusopa angoza pamwenga kuchita vinthu va mizimu.
M’charu chapasi cha Paradayisu cho chituza, ŵanthu wo achita vinthu viheni azamujamu cha.
Muchitengi vinthu vamampha. Mateyu 7:12
Kuti Chiuta watiyanjengi, titenere kuyesesa kuja nge yiyu.
Asani ndisi akupaska ndipuso tichitiya anyidu lisungu, tilongongi kuti titiŵayanja.
Titenere kuchita vinthu mwauneneska.
Tijengi alisungu ndipuso akugowoke.
Tikambiyengi ŵanthu vakukwaskana ndi Yehova ndipuso nthowa zaki.—Yesaya 43:10.


text:
Kumbi Vakuchitika Ivi, Nchilatu Chaku Chiuta?
ŴERENGANI nyuzipepala yeyosi. Woneriyani TV pamwenga vwisiyani wayilesi. Muvwengi nkhani zinandi zakukwaskana ndi kuswa marangu, nkhondu, ndipuso uchigeŵenga! Ŵanaŵaniyani so masuzgu nginu. Akhumba vinthu nge matenda pamwenga nyifwa ya wakwanjiwa winu vitikuchitiskani kuti musuzgikengi maŵanaŵanu. Mungajivwa nge mo munthu wamampha Jobu wangujivwiya, iyu wanguti, “masuzgu ngatindiziya ndipu ndilivi chipumulu.”
Jifumbeni kuti:
Kumbi nchilatu chaku Chiuta kuti ivi vindichitikiyengi kweniso kuti vichitikiyengi mtundu wosi wa ŵanthu?
Kumbi ndi nunkhu ko ndingasaniya chovyu kuti ndimalani ndi masuzgu ngo ndikumana nangu?
Kumbi pe chilindizga chechosi chakuti tazamuja mwachimangu pacharu chapasi?
Bayibolo limuka mwakukhorweska mafumbu yanga.
BAYIBOLO LISAMBIZA KUTI CHIUTA WAZAMUSINTHA VINTHU IVI PA CHARU.
“Waleskengeku sozi losi ku masu ngawu, ndi nyifwa kuti yikaŵangapu so cha; chingana nchitenje, chingana ndi nkhuta, chingana mburwirwi, kuti vikaŵangapu so cha.”
—Chivumbuzi 21:4
“Ŵakupunduka ŵakaurukanga, uli ndi mphoyo.”
—Yesaya 35:6
“Masu nga ŵachiburumutiya ngakabanukanga.”
—Yesaya 35:5
“Wosi ŵamu miunda . . . ŵakatuwangamu.”
—Yohane 5:28, 29
“Pakaŵangavi wakujamu mu muzi wo yo wakakambanga kuti, ‘Ndatama.’”
—Yesaya 33:24
“Mu charu muŵi kurya kwakuzara.”
—Sumu 72:16
YANDUWANI NDI VO BAYIBOLO LISAMBIZA
Mungathaŵiriyanga cha kuwona nge kuti vo valembeka mu mapeji ngakuvuli uku, ndi maŵanaŵanu waka ngakukhumba vinthu vamampha. Chiuta walayizga kuti wazamufiska vinthu ivi, ndipu Bayibolo likonkhoska mo iyu wazamuchitiya.
Kweni Bayibolo ndakwanduliska so munthowa zinandi. Likonkhoska nthowa yo yingakuwovyani kuti mukondwi ndi umoyu wakukhorweska nadi chinanga ndi mazuŵa nganu. Aŵanaŵaniyani dankha vinthu vo vitikufipiskani mtima kweniso masuzgu nginu. Vinthu ivi vingasazgapu kusoŵa ndalama, masuzgu nga m’banja, kutamatama pamwenga nyifwa ya wakwanjiwa winu. Bayibolo lingakuwovyani mo mungachitiya ndi masuzgu ngo mukumana nangu mazuŵa nganu ndipu lingakusisipuwani mwa kumuka mufumbu nge yanga:
Kumbi nchifukwa wuli tisuzgika?
Kumbi tingachita wuli ndi vinthu vo vititifipiska mtima paumoyu widu?
Kumbi tingachitanji kuti banja lidu lije ndi umoyu wakukondweska?
Kumbi nchinthu wuli cho chichitika asani munthu wafwa?
Kumbi akwanjiwa ŵidu wo akufwa tazakuŵawona so?
Kumbi tingasimikizga wuli kuti Chiuta wazamufiska vo walayizga kuzichita kunthazi?
Ukaboni wakuti mukhumba kuziŵa vo Bayibolo lisambiza ngwakuti sonu mwayamba kuŵerenga buku ili. Buku ili likuwovyeningi. Wonani kuti ndimi yeyosi ye ndi fumbu laki pakumaliya pa peji. Ŵanthu mamiliyoni nganandi akondwa kugwiriskiya nchitu nthowa ya mafumbu ndi kwamuka pakusambira Bayibolo ndi Akaboni aku Yehova. Te ndi chigomezgu chosi kuti namwi mukondwengi. Chiuta wakutumbikeni po mukondweskeka ndipuso kukhorwa pakusambira vo Bayibolo lisambiza weniukongwa!


text:
Mbali 9
Alambile Yehofa Pampepe Mpela Liŵasa
‘Mumlambile jwele juŵapanganyisye kwinani ni cilambo capasi.’
Mpela mwalijiganyicisye m’buku ajino, Baibulo jikwete malamusi gampaka gakamucisye wawojo ni liŵasa lyawo. Yehofa akusasaka kuti wawojo asangalaleje. Jwalakwe akusasala kuti naga wawojo akusalongosya kumlambila, ‘tacapa yine yosope yakuyilajila.’ (Matayo 6:33) Jwalakwe akusacilila mnope kuti wawojo aŵe mjakwe. Atendeje cilicose campaka akombole kuti alimbisye unasi wawo ni Mlungu. Welewu uli upile wekulungwa.
1 ALIMBISYE UNASI WAWO NI YEHOFA
YAJIKUSASALA BAIBULO: “‘Tinjiŵa atatigwenu, nipo jemanja timciŵa ŵanace ŵangu ŵacalume ni ŵacakongwe,’ akuti myoyo Ambuje ŵamacili gosope.” (2 Akolinto 6:18) Mlungu akusaka kuti wawojo aŵe mjakwe jwapamtima. Lipopelo mpaka lyakamucisye kuti aŵe najo paunasi wakulimba. Yehofa akwasalila kuti ‘apopeleje mwangalecesya.’ (1 Atesalonika 5:17) Jwalakwe ali jwakusacilila kupikana nganisyo syawo, soni yayikusalagasya nganisyo. (Afilipi 4:6) Naga akupopela pampepe ni liŵasa lyawo, wosope ŵene cacimanyilila kuti wawojo akusamnonyela Mlungu kusyesyene.
Konjecesya pa kuŵecetana ni Mlungu, akusosekwasoni kumpikanilaga. Mpaka ampikanileje mwakulijiganya Maloŵe gakwe, soni mabuku gagakusala ya m’Baibulo. (Salimo 1:1, 2) Aganicisyeje mwakusokoka yindu yalijiganyisyeyo. (Salimo 77:11, 12) Kusimanikwa pamisongano ja Ciklistu ndaŵi syosope kuli kumpikanilasoni Mlungu.—Salimo 122:1-4.
Litala line lyampaka lyakamucisye kulimbisya unasi wawo ni Yehofa lili kuŵeceta ni ŵane yakwamba jwalakwejo. Pakulimbicila kulalicila, cacilipikanaga kuti ali paunasi wakulimba ni jwalakwejo.
YAMPAKA ATENDE:
Lisiku lililyose akoleje ndaŵi jakuŵalanga Baibulo, soni kupopela
Wosope mwiŵasa ayiwoneje yindu yausimu kuŵa yakusosekwa mnope kupunda ni yakusangalasya
2 ASANGALALEJE NI KULAMBILA KWA PEŴASA
YAJIKUSASALA BAIBULO: ‘Am’ŵandicile Mlungu, nipo ŵalakwe tacaŵandicila.’ (Yakobo 4:8) Akusosekwa kulinganya yakuti atendeje kulambila kwa peŵasa mwakutamilicika, ni kulinjililaga kukuya yalinganyisyeyo. (Genesis 18:19) Akusosekwasoni kulolecesya kuti yakusatenda lisiku lililyose yili yakamulana ni lisosa lya Mlungu. Alimbisyeje mkamulano wa wosope mwiŵasa ni Mlungu mwakuŵeceta ya jwalakwe ‘pakutama pasi m’nyumba mwawo, soni pakwenda petala, soni pakugona pasi, soni pakwimuka.’ (Deuteronomo 6:6, 7) Asimicisye mtima kuŵa mpela Yoswa juŵaŵecete kuti: “Kwa une ni ŵam’nyumba jangu, tucimtumicila Yehofa.”
YAMPAKA ATENDE:
Akoleje ndaŵi jakutamilicika jakulola yakusosecela ya mundu jwalijose mwiŵasa mwawo


text:
LIJIGANYO 10
Ana Kulambila kwa Peŵasa Kuli Cici?
Kutandila ni kala kose, Yehofa aŵele ali mkusaka kuti liŵasa lililyose lipateje ndaŵi jakutamila pampepe, kuti lilimbikasye unasi ni jwalakwe, soni unasi wa paliŵasapo uŵe wakulimba. (Deuteronomo 6:6, 7) Ni ligongo lyakwe ŵa Mboni sya Yehofa akusalinganya ndaŵi jine mlungu uliwose kuti atendeje kulambila kwa peŵasa. Kweleku kuli kutagulilana yindu yausimu yakamulana ni yayikusosekwa paliŵasapo, ali atemi mwagopoka. Cinga akutama jika, komboleka kujikamulicisya masengo ndaŵiji kwa Mlungu mwakuŵajilwa. Komboleka kulijiganyaga Baibulo mwakulisagulila ngani syakusaka.
Jili ndaŵi jakum’ŵandicila Yehofa. “Mwaŵandicile Mlungu, nipo jwalakwe tambandicile ŵanganyamwe.” (Yakobo 4:8) Tukusammanyilila cenene Yehofa patukulijiganya yakwamba umundu, soni yitendo yakwe kupitila m’Baibulo. Litala lyangasawusya lyakutandila kulambila kwa peŵasa lili kuŵalanga Baibulo mwakwesya maloŵe yimpepe, mwine mwakuya ndandanda ja mu Sukulu ja Undumetume wa Mlungu. Komboleka kumgaŵila jwalijose mwiŵasamo ndime syakuti aŵalanje, kaneko nikutagulilana yaŵalijigenye.
Jili ndaŵi jakulimbikasya unasi wapaliŵasapo. Acalume ni aciŵamkwawo, soni acinangolo ni ŵanace, akusalimbikasya unasi ŵawo pakulijiganya Baibulo yimpepe mpela liŵasa. Jikusosekwa kuŵa ndaŵi jakusangalasya, ja bata soni jwalijose akoleje lung’wanu lwakutenda mlungu wuliwose. Mwakamulana ni misingu ja ŵanace ŵawo, acinangolo mpaka asagule ngani syakamucisya syakutagulilana, mwine komboleka kamulicisya masengo ngani sya mu Nsanja ya Olonda soni Galamukani! Komboleka kutagulilana cakusawusya cakusimana naco ŵanace kusukulu, soni ya mpaka atende pakumalana naco. Kombolekasoni kulijiganyaga kwimba nyimbo syacakajimbe kumisongano, soni kulya twine twakwe pamalisisye kulambila kwa peŵasako.
Ndaŵi japajika jakulambilila Yehofa mlungu uliwoseji, jicikamucisya wosope ŵa muliŵasalyo kusangalalaga ni kulijiganya Baibulo, soni Yehofa cacapa majali mnope ligongo lya mtawu wawo.—Masalimo 1:1-3.
Ligongo cici tutendeje Kulambila kwa peŵasa?
Ana acinangolo mpaka atende cici kuti ndaŵi jeleji jiŵeje jakusyangalasya kwa wosope mu liŵasamo?


text:
Yiwusyo Yakutyocela kwa Ŵakuŵalanga
Ana ŵandu ŵa Mlungu ŵakamwilwe cakaci kuŵa acikapolo ku Babulo Jwamkulungwa?
Ukapolo wa usimu welewu watandite panyuma pa caka ca 100 C. E. mpaka mu 1919. Ligongo cici tukusosekwa kupikanicisya yeleyi?
Maumboni gosope gakulosya kuti ukapolowu wamasile mu 1919 pandaŵi jele Aklistu ŵasagulwe ŵasongenye mu mpingo wasambano. Aganicisye ayi, Ucimwene wa Mlungu uli utandite kulamulila mu 1914, ŵandu ŵa Mlungu ŵalinjikwe soni ŵaswejesye. * (Mal. 3:1-4) Kaneko mu 1919, Yesu ŵasagwile “kapolo jwakulupicika ni jwalunda” pasikati pa ŵandu ŵaŵaswejesyedwewo kuti apeleceje “cakulya causimu pandaŵi jwakuŵajilwa.” (Mat. 24:45-47) M’caka cicici ŵandu ŵa Mlungu ŵagopwece ku ukapolo ku Babulo Jwamkulungwa. (Ciu. 18:4) Nambo, ana ukapolowu watandite cakaci kusyesyene?
Kwa yaka yejinji, twasalaga kuti ŵandu ŵa Mlungu ŵakamwilwe ukapolowu kwandaŵi jamnono kutandila mu 1918. Mwambone, Sanja ja Mlonda ja March 15, 1992, jasasile kuti, “Mpela muyaŵelele ni Ayisalayeli ŵakala kuti ŵajigelwe ukapolo ku Babulo, m’yoyosoni, ŵakutumicila ŵa Yehofa ŵaŵele acikapolo ku Babulo Jwamkulungwa kutandila mu 1918.” Nambope, tuli tuwungunyisye tuyiweni kuti ukapolowu watandite kalakala ngaŵaga mu 1918.
Kwende tulole yakulocesya yakusala ya kukamulwa soni kugopoka kwa ŵandu ŵa Mlungu ku ukapolo. Yakulocesyayi yikusimanikwa pa Ezekieli 37:1-14. Pa lilembali, kupitila m’mesomkulola, Esekiyeli ŵaciweni ciŵata cegumbale ni maupa. Yehofa ŵamsalile Esekiyelijo kuti maupago gakwimila “nyumba josope ja Yisalayeli.” Nambo kwanilicikwa kwa yakulocesyayi kwakwayaga mnope “Yisalayeli jwa Mlungu.” (Aga. 6:16; Mase. 3:21) Kaneko Esekiyeli ŵagaweni maupa gala gali mkwimuka ni kolasoni umi. Yeleyitu yikulosya mwaŵagopocele ŵandu ŵa Mlungu ku ukapolo ku Babulo Jwamkulungwa mu 1919. Nambo ana mesomkulolaga gakutusalila yatuli pakwamba ya kulewupa kwa ndaŵi jele ŵandu ŵa Mlungu ŵaŵele acikapolo ku Babulo Jwamkulungwa?
Candanda, maupago galiji “gejumu mnope.” (Ezek. 37:2, 11) Yeleyi yikulosya kuti acimsyene maupago ŵaliji ali awile kalakala. Caŵili, lilembali likulosya kuti ŵanduwo ŵajimukaga mwapanandipanandi. Pandanda papikanice lisegwe lyamaupa kaneko maupago gayikaga pamo ni kulumbikanaga. Kaneko maupago gatandite kola mitasi soni minowu. Yili yitendekwe yeleyi, maupago, mitasi soni minowu jila jatandite kusiŵika ni lipende. Kaneko, ‘lipuje lyajinjile mwa ŵanduwo ni ŵaŵele cijumi.’ Pambesi pakwe, Yehofa ŵapele ŵandu ŵaŵajimwicewo cilambo cawo. Kuti yosopeyi yitendekwe pasosekwe ndaŵi jelewu.—Ezek. 37:7-10, 14.
Ayisalayeli ŵakala ŵaŵele ali ku ukapolo kwandaŵi jelewu. Jemanjaji ŵajigelwe ku ukapolo kutandila mu 740 B.C.E. pandaŵi jele ucimwene wakumpoto kukwaliji mitundu 10 ja Ayisalayeli ŵakamwilwe ni kutyoka m’cilambo cawo. Kaneko mu 607 B.C.E., msinda wa Yelusalemu ŵawujonasile soni ŵandu ŵaŵaliji pasi pa ucimwene wakummwela ŵakamwilwe ni kwawula m’cilambo cine. Ayisalayeliŵa ŵatemi ku ukapolo mpaka mu 537 B.C.E. Pandaŵiji, Ayuda ŵaŵasigele ŵawujile ku Yelusalemu kukutaŵasoni nyumba ja Mlungu ni kutamilikasya kulambila kweswela.
Yatulondesisyeyi yikulosya kuti ŵandu ŵa Mlungu ŵaŵele acikapolo ŵa Babulo Jwamkulungwa kwa ndaŵi jelewu ngaŵaga kwamba kutandila mu 1918 mpaka mu 1919. Ndaŵi jele ŵandu ŵa Mlungu ŵaŵele ali mu ukapolo jikulandanda ni ndaŵi jele namsongole jwakuwanicisya jwakulilaga yimpepe ni “ŵanace ŵa ucimwene” ŵaŵaliji mpela tiligu. (Mat. 13:36-43) Pandaŵiji, ŵandu ŵakusapuka ŵatupile mnope kwapunda Aklistu ŵasyesyene. Yayatendekweyi yaliji mpela kuti mpingo waciklistu ujigelwe ukapolo ni Babulo Jwamkulungwa. Ukapolo welewu watandite panyuma pa caka ca 100 C.E mpaka pandaŵi jele nyumba ja Mlungu jausimu ŵajiswejesye.—Mase. 20:29, 30; 2 Ates. 2:3, 6; 1 Yoh. 2:18, 19.
Mkati mwa yaka yele ŵandu ŵa Mlungu ŵaliji acikapolo ku Babulo Jwamkulungwa, acimlongola ŵa dini pamo ni ŵandale, ŵalingagalingaga kwalepelekasya ŵandu kumanyilila maloŵe ga Mlungu. Ndaŵi sine ŵajimbaga magambo ŵandu ŵaŵaŵalangaga Baibulo m’ciŵeceto cawo. Ŵane mwa ŵanduŵa ŵawulagaga mwakwajoca pacitela cakulagacisya. Soni jwalijose jwaŵasalaga yakulekangana ni yaŵajiganyaga acakulungwa ŵa diniwo ŵamlagasyaga mnope. Yeleyi yatendekasisye kuti usyesyene ukawanda.
M’mesomkulola ga Esekiyeli gala, tuyiwenisoni kuti ŵandu ŵa Mlungu ŵajimwice kuŵawe soni ŵagopwele ku dini jaunami mwapanandipanandi. Ana yeleyi yatandite cakaci, soni yatandite catuli? Ŵandu ŵatandite kumanyilila usyesyene mwapanandipanandi. M’mesomkulola gala Esekiyeli ŵapikene “lisegwe lyamaupa.” Lisegweli lyatandite kupikanika kuli kusigele yaka yejinji kuti moŵa gambesi gatande. Atamose kuti m’yaka yeleyo kulambila kwaunami kwaliji kuli kuwandile mnope, nambope papali ŵandu ŵane ŵakulupicika ŵaŵasakaga kumanyilila usyesyene ni kumtumicilaga Mlungu. Ŵane mwa ŵanduŵa ŵalinjilile gopolela Baibulo m’yiŵeceto yaŵaŵecetaga ŵandu ŵajinji. Ŵane ŵasalilaga acimjawo usyesyene waŵawuŵalangaga m’Baibulo.
Kaneko, cakumbesi kwa yaka ya m’ma 1800, Charles Taze Russell ni acimjakwe ŵakamwile masengo gakuwucisya usyesyene wa m’Baibulo. Yaliji mpela maupa gausimu gakwete mnowu soni lipende. Magasini ga Sanja ja Mlonda soni mabuku gane gakamucisye ŵandu ŵamitima jambone kumanyilila usyesyene. Kaneko yindu yine mpela fidiyo jakuti “Photo-Drama of Creation” soni buku jakuti “The Finished Mystery,” yalimbikasisye mnope ŵandu ŵa Mlungu. Pambesi pakwe, mu 1919, ŵandu ŵa Mlungu ŵakwete umi mwausimu soni ŵatamilicice m’cilambo cawo causimu. Apano, Aklistu ŵasagulwe ŵali ciŵela pacilambo capasi akamulene ni Aklistu ŵakwete cembeceyo cakutama pacilambo capasi ni wosopeŵa aŵele “likuga lyekulungwa lya ngondo.”—Ezek. 37:10; Zek. 8:20-23. *
Maumboni gelega gakulosya kuti ŵandu ŵa Mlungu ŵakamwilwe ukapolo ku Babulo Jwamkulungwa panyuma pa caka ca 100 C.E. Pandaŵiji ŵandu ŵajinji ŵasapwice ligongo lyakutupa kwa dini syaunami. Kwa yaka yejinji ŵandu ŵa Mlunguŵa yasawusyaga kumlambila Yehofa mpela muyaŵelele ni Ayisalayeli paŵaliji acikapolo. Nambo apano tuli ŵakusangalala mnope ligongo lyakuti usyesyene ukulalicikwa kwa mundu jwalijose. Tuli ŵakusangalalasoni ligongo lyakuti tukutama mundaŵi jele, “ŵandu ŵakumanyilila caciŵala” soni “ŵandu ŵajinji caciliswejesya.”—Dan. 12:3, 10.
Ana Satana ŵamjigele Yesu mwakucilu ni kwawula najo kunyumba ja Mlungu kapena ŵagambile kumlosya mesomkulola?
Ngatukumanyilila kuti Satana ŵamlosisye Yesu catuli nyumba ja Mlungu. Mabuku getu gaŵele gali mkusala yakulekangana panganiji. Pane gasasileje kuti Satana ŵamjigele Yesujo mwakucilu soni pane gasasileje kuti ŵagambile kumlosya m’mesomkulola.
Candanda kwende tulole kaje yajikusasala Baibulo panganiji. Ndumetume Matayo ŵalembile kuti, “Kaneko Satana ŵamjigele [Yesu] ni kwawula najo mumsinda weswela, nipo ŵamkwesisye pa lutenje lwapenani pa nyumba ja Mlungu.” (Mat. 4:5) Pangani jakulandanaji Luka ŵalembile kuti, “Kaneko ŵamjigalile ku Yelusalemu, ni ŵamkwesisye pa lutenje lwapenani pa nyumba ja Mlungu.”—Luk. 4:9.
Munyumamu mabuku getu gaŵele gali mkusala kuti Satana nganamjigala Yesu mwakucilu ni kwawula najo ku nyumba ja Mlungu. Mwambone, Sanja ja Mlonda ja March 1, 1961 jasasile kuti yili yangapikanika kujila kuti yosope yaŵatesile Satana paŵamlingaga Yesu m’cipululu mula yatendekwe mwakucilu. Mwambone, pajasalaga yaŵatesile Satana pakumlosya Yesu maucimwene gosope ali penani pa litumbi lyelewu mnope, Sanjajo jasasile kuti pangali litumbi lyelewu mnope lyampaka mundu akwelepo ni kulola ‘maucimwene gosope ni lumbili lwawo losope.’ Mwakulandana ni yeleyi, Satana nganamjigala Yesu mwakucilu ni kwawula najo ‘mumsinda weswela’ ni kumjimika pa lutenje lwapenani pa nyumba ja Mlungu. Nambope, ngani sine sya mu Sanja ja Mlonda syasasile kuti yikaŵe kuti Yesu ŵasumbile penani pa nyumba ja Mlungujo akawile.
Ŵane ŵasasile kuti Yesu nganasosekwa kwima penani pa nyumba ja Mlungu ligongo jwalakwe nganaŵa Mlefi. M’yoyo, akusaganisya kuti Satana ŵagambile kumlosya jwalakwe mesomkulola ga nyumba ja Mlungujo. Yeleyi yikulandana ni yayamtendecele jwakulocesya Esekiyeli.—Ezek. 8:3, 7-10; 11:1, 24; 37:1, 2.
Nambope, naga Satana ŵamlinjile Yesu kupitila m’mesomkulola mpaka papagwe yiwusyo ayi:
Ana yakulingwayo yaliji yisyene kapena yaliji yakuwanicisya?
Satana ŵamlinjilesoni Yesu pamkusalila kuti agalawusye maganga gasyesyene kuti gaŵe mkate soni ŵamsalile kuti amlambile yisyesyene. M’yoyo, ana ngaŵa yisyenesoni kuti jwalakwe ŵasakaga kuti Yesu asumbe yisyene penani pa nyumba ja Mlungu?
Naga Satana nganakamulicisya masengo mesomkulola nambo ŵamjigele Yesu mwakucilu ni kwawula najo ku nyumba ja Mlungu, mpaka papagwe yiwusyo yakuyicisya:
Ana Yesu ŵakasile lilamusi pakwima penani pa nyumba ja Mlungu?
Ana yakombolece wuli kuti Yesu atyoce ku cipululu nikwawula ku nyumba ja Mlungu?
Kwende tutagulilane yine mwa yindu yampaka yitukamucisye kwanga yiwusyo yiŵili yakumalisyayi.
Candanda, mundu jwine jwamlijiganye mnope Malangano Gasambano lina lyakwe D. A. Carson, ŵalembile kuti liloŵe lya Cigiliki lyakuti hi·e·ron’ gopolela kuti “nyumba ja Mlungu” lyalikusimanikwa m’buku ja Matayo ni ja Luka likusagopolela malo gosope ga pa nyumba ja Mlungu ngaŵagape malo geswela gaŵajawulaga Alefi. Jwalakwe akakombolece kwima ca ku mwela kwa nyumba ja Mlungujo ligongo kweleko ni kukwaliji malo gelewu mnope. Malogo galiji gelewu mamita 137 kutyocela pasi. Mundu jwine jwakuwungunya ya mbili jakala lina lyakwe Josephus ŵasasile kuti naga mundu ali ajimi pamalo gelego ni kulolaga pasi mpaka atande lusyungusyungu ligongo galiji gelewu mnope. Pakuŵa Yesu nganaŵa Mlefi akakombolece kwima pa malo gelego soni mundu jwalijose ngamkanamlekasya.
Nambo ana yakombolece wuli kuti Yesu atyoce ku cipululu ni kwawula ku nyumba ja Mlungu jila? Ngatukumanyilila yisyesyene yakwe. Baibulo jikusagamba kusala kuti Satana ŵamjigele jwalakwe ni kwawula najo ku Yelusalemu. Jangasala kuti ŵamlinjile Yesu kwandaŵi jelewu catuli kapenasoni kuti paliji ulendo welewu catuli kutyocela m’cipululu kwawula ku Yelusalemu. M’yoyo, komboleka kuti Yesu ŵajawile ku Yelusalemu atamose kuti ulendowo wamjigalile ndaŵi jelewu.
Nambi wuli pakwamba yaŵatesile Satana pakumlosya Yesu “maucimwene gosope gapacilambo capasi”? Satana ŵamlosisye jwalakwe kupitila m’mesomkulola ligongo pangali litumbi lyelewu mnope lyampaka mundu ajime ni kulolaga cilambo cosope capasi. Yaŵatesile Satana pelepa mpaka tuwanicisye ni yampaka mundu atende ali ajambwile fidiyo jakulosya mbali syakulekanganalekangana sya m’cilamboci ni kumlosyaga mjakwe. Atamose kuti Satana ŵakamulicisye masengo mesomkulola pakumlosya Yesu cilambo nambope jwalakwe ŵasakaga kuti Yesujo ‘amtindiŵalile soni kumlambila’ yisyene. (Mat. 4:8, 9) M’yoyo, Satana paŵamjigalile Yesu ku nyumba ja Mlungu ŵasakaga kuti aŵice umi wakwe pangosi mwakusumba kutyocela penanipo. Nambo Yesu ŵakanile yeleyi. Yikaŵe kuti cakulingwaci catendekwe m’mesomkulola ngamkaniciŵa cakogoya mnope.
Komboleka kuti Satana ŵamjigele Yesu mwakucilu ni kwawula najo ku Yelusalemu ni kumjimika penani pa nyumba ja Mlungu. Nambo mpela mwatusalile kundanda kula, ngatukumanyilila yisyesyene yakwe kuti Satanaju ŵamlosisye catuli Yesu nyumba ja Mlungu jila. Yatukumanyilila yili yakuti Satana ŵajendelecele kumlinga Yesu kuti atende yakulemweceka, nambo Yesu ŵakanile yakulingwa yosopeyo.
^ ndime 2 Alole Sanja ja Mlonda jaciceŵa ja July 15, 2013, peji 10-12, ndime 5-8, 12.
^ ndime 1 Malemba ga Ezekieli 37:1-14 ni Ciunukuko 11:7-12 gakusasala ya yindu yayatendekwe mu 1919. Nambope, yakulocesya ya pa Ezekieli 37:1-14 yikulosya kuti ŵandu ŵa Mlungu wosope ŵatandilesoni kulambila kusyesyene mu 1919 panyuma pakuŵa acikapolo ku Babulo Jwamkulungwa kwa yaka yejinji. Nambo yakulocesya ya pa Ciunukuko 11:7-12 yikulosya ya kupagwasoni kwa kakuga kamwana ka abale ŵasagulwe kakakulongolela ŵandu ŵa Mlungu.


text:
MTWE 9
Ana Mbesi ja Cilambo Jiŵandicile?
1. Ana mpaka tulijiganye kwapi yindu yakusogolo?
ANA pakwete palolele ngani pa TV, kapena kupikanila ngani pa wailesi, ni kuliwusya kuti, ‘ana cilamboci cikwawula kwapi?’ Pacilambopa pakutendekwa yindu yejinji yakutesya canasa soni yangalwe. Yeleyi yikusiŵatendekasya ŵandu ŵane kulupilila kuti mbesi ja cilambo jiŵandicile. Nambo ana yeleyi yili yisyene? Ana pana litala lyampaka litukamucisye kumanyilila yaciyitendekwe kusogolo? Elo lipali. Atamose kuti ŵandu nganaŵa apakombwele kumanyilila yaciyitendekwe kusogolo, nambo Yehofa Mlungu ni jwampaka apakombole kutenda yeleyi. Jwalakwe kupitila m’Baibulo akusatusalila yakwamba sogolo jetu soni sogolo ja cilamboci.—Yesaya 46:10; Yakobo 4:14.
2, 3. Ana ŵakulijiganya ŵa Yesu ŵasakaga kumanyilila yatuli, soni ana Yesu ŵajanjile mwatuli?
2 Patukuŵalanga m’Baibulo yakwamba mbesi ja cilamboci, ngayikugopolela mbesi ja cilambo cisyesyene catukusatamaci, nambo yikugopolela mbesi ja yindu yakusakala. Yesu ŵajigenye ŵandu kuti Ucimwene wa Mlungu ucilamulila cilambo cosope capasi. (Luka 4:43) Ŵakulijiganya ŵa Yesu ŵasakaga kumanyilila ndaŵi jiwuciyika Ucimwene wa Mlunguwu. M’yoyo jemanjaji ŵam’wusisye Yesu kuti, “Ana yindu yeleyi tiyicitendekwa cakaci, soni ana cimanyilo cakuŵapo kwawo, soni cambesi ja ndaŵi ajino ciciŵa cici?” (Matayo 24:3) Yesu pakwanga, nganiŵasalila lisiku lisyesyene, nambo ŵasalile jemanjajo yindu yaciyitendekwaga mbesi jili jisigele panandi kwika. Yaŵajanjile Yesu, ni yayikutendekwa moŵa agano.
3 Mu mtwe awuno citutagulilane maumboni gakulosya kuti tukutama mundaŵi jakuti mbesi ja cilamboci jisigele panandi kwika. Nambo candanda kwende tulijiganye kaje ya ngondo jajatendekwe kwinani kuti tupikanicisye ligongo lyakwe yindu yisakele mnope pacilambopa.
NGONDO JAJAPALI KWINANI
4, 5. (a) Ana kwinani kwatendekwe cici Yesu paŵagambile kuŵa Mwenye? (b) Mwakamulana ni Ciunukuko 12 ndime 12, ana yatendekwe yatuli Satana ali amponyisye pacilambo capasi?
4 Mu Mtwe 8 twalijiganyisye kuti Yesu jwaŵele Mwenye kwinani m’caka ca 1914. (Danieli 7:13, 14) Buku ja Ciunukuko jikusatusalila yayatendekwe Yesu ali agambile kuŵa Mwenye. Jikusati, “Japagwile ngondo kwinani, Mikayeli [jwali Yesu] ni malayika gakwe ŵamenyene ni cimjoka [Satana], soni cimjokaco ni malayika gakwe caputile ngondo.” * Satana ni yiwanda yakwe nganapunda ngondojo, mwati ŵagwicisye pacilambo capasi. Aganicisye mugasangalalile malayika gakulupicika. Nambi wuli ŵandu pacilambo capasi? Baibulo jikusasala kuti jiciŵa ndaŵi jakusawusya kwa ŵandu. Ligongo cici? Ligongo lyakuti Satana ali jwakutumbila mnope, ligongo “akumanyilila kuti jimsigalile ndaŵi jamnono.”—Ciunukuko 12:7, 9, 12.
5 Satana akutendekasya yakusawusya yejinji pacilambo capasi. Jwalakwe ali jwakutumbila ligongo akumanyilila kuti jisigele ndaŵi jamnono kuti Mlungu amasye yindu yakusakala yakusayitendekasya. Sambano kwende tulole yindu yaŵasasile Yesu kuti yicitendekwa m’moŵa gambesi.—Alole Maloŵe gakumbesi 23.
YAKUTENDEKWA M’MOŴA GAMBESI
6, 7. Ana moŵa agano mpaka tusale yatuli yakwamba ngondo soni sala?
6 Ngondo. Yesu ŵatite, “Mtundu ucijimucilana ni mtundu wine, soni ucimwene ucijimucilana ni ucimwene wine.” (Matayo 24:7) M’moŵa getu gano, ŵandu ŵajinji awulajidwe pangondo kupundana ni kalakose. Ciwanja cacikusalola yakutendekwa yapacilambo cosope ca Worldwatch Institute catite, kutandila mu caka ca 1914 ŵandu ŵakupunda 100 miliyoni ŵawulajidwe pa ngondo. Nambo kutandila yaka ya m’ma 1900 mpaka m’ma 2000 ŵandu ŵajinji kupunda pelepa ŵawulajidwe. Agambe ganisya mwalajile ŵandu ŵajinji ni ngondosi?
7 Sala. Yesu ŵatite, “tikuciŵa sala.” (Matayo 24:7) Atamose kuti pacilambopa pakusasimanikwa yakulya yejinji kupunda ni kalakose, nambo ŵandu ŵajinji ŵangakombola kupata yakulya yakwanila. Ana ligongo cici? Lili ligongo lyakuti ŵandu ŵangapata mbiya syakwanila syakusumila cakulya kapena akusasoŵa malo gakuti alimejepo. Ŵandu ŵajinji ŵangapata mbiya syakwanila syampaka syakamucisye atamose kwa lisiku limo. Ciwanja ca kulola ya umi wa ŵandu pacilambo cosope ca World Health Organization casasile kuti ŵanace mamiliyoni gejinji akusawaga caka cilicose ligongo lyakuti ngakusapataga cikulya cakwanila.
8, 9. Ana cici cacikulosya kuti yakulocesya ya Yesu yakwamba yisicinya soni yilwele yikwanilicikwe?
8 Yisicinya. Yesu ŵasasile mkanipaŵe kuti, “Tikucitendekwa yisicinya yamacili.” (Luka 21:11) Caka cilicose kukusatendekwa yisicinya yamacili yejinji. Kutandila m’yaka ya m’ma 1900, ŵandu ŵakupunda 2, miliyoni awile ligongo lya yisicinya. Atamose kuti kwawula pasogolo pangani sya sayansi kukamucisye kuti ŵandu akomboleje kumanyilila mwacitema kuti cisicinya cicitendekwe, nambo ŵandu ŵajinji akusawape ni yisicinya.
9 Yilwele. Yesu ŵasasile mkanipaŵe kuti kuciŵa “milili.” Yeleyi yigopolela kuti yilwele yakogoya yiciwandaga mwacitema soni yiciwulaga ŵandu. (Luka 21:11) Atamose kuti madokotala gaŵele gali mkulijiganya matala gakuposya yilwele yejinji, nambope pana yilwele yine yakuti ŵandu akwendelecela kuwa nayo. Ŵakuwungunya ŵane ŵapatile kuti, caka cilicose, ŵandu mamiliyoni gejinji akusawaga ni yilwele mpela liwundika lyekulungwa lya TB, malungo, soni kuwugula m’matumbo (kolela). Konjecesya pelepa, madokotala gakopocele yilwele yasambano yakupunda 30 yakuti yangali mtela.
ANA ŴANDU CACIŴA ŴATULI M’MOŴA GAMBESI?
10. Ana lilemba lya 2 Timoteo 3 ndime 1 mpaka 5 likwanilicikwa catuli moŵa agano?
10 Baibulo pa 2 Timoteo 3 ndime 1 mpaka 5 jikusati: “M’moŵa gambesi gaciŵa ndaŵi jakusawusya.” Ndumetume Paulo jwasasile mwacaciŵela ŵandu ŵajinji m’moŵa gambesi. Jwalakwe ŵatite ŵandu caciŵa
ŵakulinonyela
ŵakunonyela mbiya
ŵangapikanila acinangolo
ŵangakulupicika
ŵanganonyela ŵamwiŵasa mwawo
ŵangaligosa
ŵangalwe
ŵakunonyela mnope yakusangalasya m’malo mwa Mlungu
ŵakuwoneka mpela akusamnonyela Mlungu nambo ŵangampikanila
11. Mwakamulana ni Salimo 92:7, ana ŵandu ŵakusakala yicamalila wuli?
11 Ana kumangwawoko ŵandu akwete ndamo syelesi? Ŵandu ŵajinji pacilambopa akwete ndamo syelesi. Nambo pacangakaŵapa Mlungu catendepo kandu kwa ŵandu ŵakwete ndamosi. Jwalakwe ŵasasile kuti, “Ŵandu ŵakusakala pakusipuka mpela mopo, soni ŵandu ŵakulemwa pakusipuka mpela maluŵa, yikusaŵaga m’yoyo kuti ŵajonanje kwangamala.”—Salimo 92:7.
NGANI SYAKUSANGALASYA SYASIKUTENDEKWA M’MOŴA GAMBESI
12, 13. Ana Yehofa atujiganyisye yatuli m’moŵa gambesi?
12 Baibulo jasasile kuti m’moŵa gambesi, cilambo cicigumbala ni yakusawusya. Nambope Baibulo jasasilesoni kuti m’moŵa gambesi mucitendekwasoni yindu yakusangalasya.
13 Kujipikanicisya cenene Baibulo. Pakwamba ya moŵa gambesi, jwakulocesya Daniyele jwatite, “Umanyilisi usyesyene ucitupa.” (Danieli 12:4) Mlungu ni juŵaliji jwakuti cacakamucisya ŵandu ŵakwe kuti ajipikanicisye cenene Baibulo kupunda ni kalakose. Yehofa atesile yeleyi mnopemnope kutandila m’caka ca 1914. Mwambone, jwalakwe atujiganyisye kusosekwa kwa lina lyakwe, lisosa lyakwe lya cilambo capasi, yisyesyene yakwamba ciwombolo, yayikusatendekwa patuwile, soni yakwamba kwimuka kwa ŵawe. Tulijiganyisyesoni kuti Ucimwene wa Mlungupe ni wawucimasya yakusawusya yetu. Konjecesya pelepa, tuyimanyi yampaka tutende kuti tuŵe ŵakusangalala yisyesyene, soni yampaka tutendeje kuti tumsangalasye Mlungu. Nambo ana, ŵakutumicila ŵa Mlungu akusatendaga cici palijiganyisye yeleyi? Yakulocesya yine ya m’Baibulo yikusatukamucisya kumanyilila kwanga kwa ciwusyoci.—Alole Maloŵe gakumbesi 20 soni 24.
14. Ana utenga wambone ukulalicikwa kwapi soni ŵani ŵakusalalicila?
14 Masengo gakulalicila gakutendekwa pacilambo cosope. Pakuŵeceta ya moŵa gambesi Yesu ŵatite, “Utenga awu wambone wakwamba ya Ucimwene tiwucilalicikwa pacilambo cosope capasi.” (Matayo 24:3, 14) Utenga wambone wa Ucimwene ukulalicikwa m’yilambo yakupunda 230 soni m’yiŵeceto yakupunda 700. M’yoyo, pacilambo cosope, Ŵamboni sya Yehofa ŵakutyocela ‘m’mitundu soni ngosyo’ syosope, akwakamucisya ŵandu kuwupikanicisya Ucimwene wa Mlungu soni yawucaŵatendela ŵandu kusogolo. (Ciunukuko 7:9) Jemanjaji akusatendaga yeleyi mwalulele. Atamose kuti ŵandu ŵajinji akusiŵaŵenga soni kwalagasya, nambo pangali campaka cilekasye masengo gakulalicila mpela muŵaŵecetele Yesu.—Luka 21:17.
ANA AKUSOSEKWA KUTENDA CICI?
15 (a) Ana akusakulupilila kuti tukutama m’moŵa gambesi, ligongo cici? (b) Ana ŵandu ŵakusampikanila Yehofa soni ŵangampikanila yicamalila wuli?
15 Ana akulupilila kuti tukutama m’moŵa gambesi? Yakulocesya yejinji ya m’Baibulo yakwamba moŵa gambesi yikukwanilicikwa. Pacangakaŵapa Yehofa cajimisye masengo gakulalicila utenga wambone kaneko “mbesi” jiciyika. (Matayo 24:14) Ana mbesi jeleji jili cici? Jili ngondo ja Alamagedo, ndaŵi jele Mlungu cacityosya yakusakala yosope. Yehofa cacikamulicisya masengo Yesu soni malayika gakwe gamacili konanga jwalijose jwangakusampikanila Yehofajo soni Mwanagwe. (2 Atesalonika 1:6-9) Panyuma pa ngondoji, Satana soni yiwanda yakwe ngasapakombolasoni kwasokonasya ŵandu. M’yoyo ŵandu wosope ŵakusampikanila Mlungu soni ŵali kumbali ja Ucimwene wakwe cacilola yilanga yosope yaŵasasile Mlungu yili mkutendekwa.—Ciunukuko 20:1-3; 21:3-5.
16. Pakuŵa mbesi jikuŵandicila, ana akusosekwa kutenda cici?
16 Cilambo cakucilamulila Satanaci cicimale pamkaŵapa. M’yoyo tukusosekwa kuliwusya kuti, ‘Ana ngusosekwa kutenda yatuli?’ Yehofa akusaka kuti atendeje yiliyose yampaka akombole kuti alijiganye Baibulo. Soni akusosekwa kukuwona kulijiganya Baibulo kuŵa kwakusosekwa mnope. (Yohane 17:3) Cijuma cilicose, Ŵamboni sya Yehofa akusakola misongano jampaka jakamucisye kuti ajipikanicisye cenene Baibulo. Alinjeje kusimanikwa pamisonganoji mwakutamilicika. (Aŵalanje Ahebeli 10:24, 25.) Naga akuyiwona kuti akusosekwa kucenga yindu yine, akatenda woga kutenda yeleyo. Pakutenda yeleyi nikuti unasi wawo ni Yehofa uciŵa wakulimba.—Yakobo 4:8.
17. Ana ligongo cici mbesi jicasupusya ŵandu ŵajinji?
17 Ndumetume Paulo jwasasile kuti konasika kwa ŵandu ŵakusakala kuciŵa kwakusupusya, “mpela jwawiyi cilo.” (1 Atesalonika 5:2) Yesu ŵalocesye kuti ŵandu ŵajinji ngasawukosya umboni wakuti akutama m’moŵa gambesi. Jwalakwe ŵatite, “Pakuŵa mpela mugaŵelele masiku ga Nowa, ni muyiciŵelesoni pa kuŵapo kwa Mwanace jwa mundu. M’masiku gelego cikumba mkaniciyice, ŵandu ŵaliji mkulya soni kumwa, acalume ŵaliji mkulombela soni acakongwe ŵaliji mkulombedwa, mpaka palisiku lyele Nowa ŵajinjile m’combo. Ŵandu nganayikosya yayatendekwagayo mpaka pele cikumba cayice ni kwapyajila wosopewo.”—Matayo 24:37-39.
18. Ana Yesu ŵatukalamwisye yatuli?
18 Yesu ŵatukalamwisye kuti tukajigalika ni “kulya mnope, kumwa mnope, soni yakusawusya ya paumi.” Jwalakwe ŵasasile kuti mbesi jiciyika mwakusupusya mpela “citega.” Jwalakwe jwasasilesoni kuti “jiciyicila wosope ŵakutama pacilambo capasi.” Kaneko jwalakwe jwatitesoni, “Aŵe meso, soni apopeleje ni mtima wosope ndaŵi syosope, kuti capakombole kulupuka yindu yosope yaciyitendekwa, soni capakombole kwima pameso pa Mwanace jwa mundu.” (Luka 21:34-36) Ana ligongo cici tukusosekwa kupikanila yaŵatukalamwisye Yesuyi? Ligongo lyakuti pangakaŵapa cilambo cakusakala ca Satanaci cicijonanjidwe. Ŵandupe ŵele Yehofa soni Yesu akwajiticisya ni ŵacacikulupuka mbesi ni kutamaga m’cilambo casambano mpaka kalakala.—Yohane 3:16; 2 Petulo 3:13.
^ ndime 4 Mikayeli lili lina line lya Yesu Klistu. Kuti amanyilile yejinji, alole Maloŵe gakumbesi 22.


text:
MUTU 7
Ŵakufwa Ŵazamuwuka!
1-3. Kasi tose tili ŵazga ŵa vichi? Ndipo Yehova wali kutilayizga vichi?
TIYELEZGERE kuti mundanange kweni khoti lagamula kuti mukhale mu jele umoyo winu wose. Ndipo palije mwaŵi wakuti mungafuma. Mukuwona kuti imwe mbwenu kwamara, ndipo palije chakuti mungachita. Kweni munthu munyake wankhongono wajipeleka kuti wamuwomborani, ndipo wamulayizgani kuti wamovwiraninge. Kasi mungajipulika wuli?
2 Tose tili ŵazga ŵa nyifwa. Palije icho tingachita kuti tiyigwenthe. Kweni Yehova wali na nkhongono zakuti wangatiwombora ku nyifwa. Ndipo wali kulayizga kuti “mulwani waumaliro, nyifwa yizamuparanyika.”—1 Ŵakorinte 15:26.
3 Kasi mukughanaghana kuti vizamuŵa wuli para nyifwa yazakamara? Yehova wazamuwuskapo nyifwa pera yayi, kweni wazamuwuskaso ŵakufwa. Muzamukondwa, ŵati? Yehova wakulayizga kuti “awo ŵali mu nyifwa” ŵazamuŵaso ŵamoyo. (Yesaya 26:19) Ichi ndicho Baibolo likuti chiwuka.
PARA UYO TIKUMUTEMWA WAFWA
4. (a) Kasi ntchivichi chingatipembuzga para mubali withu panji mubwezi withu wafwa? (b) Zunurani ŵabwezi ŵa Yesu.
4 Para mubali withu panji mubwezi withu wafwa, chitima chikutikora chomene. Nyengo zinyake tikutondeka na kupembuzgika wuwo. Palije icho tingachita kuti waŵeso wamoyo. Kweni Baibolo ndilo lingatipembuzga. (Ŵerengani 2 Ŵakorinte 1:3, 4.) Tiyeni tiwonepo chiyelezgero icho chikulongora kuti Yehova na Yesu ŵakukhumbisiska kuwuska ŵakufwa. Apo Yesu wakaŵa pa charu chapasi, wakatemwanga kukachezga ku nyumba kwa Lazaro na ŵadumbu ŵake, Mariya na Marita. Ŵanthu wose aŵa ŵakaŵa ŵabwezi ŵa Yesu. Baibolo likuti: “Yesu wakatemwanga Marita na munung’una wake, na Lazaro.” Kweni nyengo yinyake Lazaro wakafwa.—Yohane 11:3-5.
5, 6. (a) Kasi Yesu wakachita vichi wakati wawona ŵadumbu na ŵabwezi ŵa Lazaro ŵakulira? (b) Chifukwa wuli tikupembuzgika kuti Yesu wakalongora chitima?
5 Yesu wakaluta kuti wakapembuzge Marita na Mariya. Marita wakati wapulika kuti Yesu wakwiza, wakaluta ku nthowa kuti wakakumane nayo. Marita wakakondwa wati wawona Yesu. Kweni wakaphalira Yesu kuti: “Muŵenge kuno mphanyi mudumbu wane wandafwe.” Marita wakaghanaghananga kuti Yesu wakachedwa kwiza. Pamanyuma Yesu wakati wawona Mariya munung’una wa Marita wakulira, chitima chikamukora ndipo nayo wakalira. (Yohane 11:21, 33, 35) Yesu wakalira chifukwa wakumanya umo vikuŵinyira para munthu uyo tikumutemwa wafwa.
6 Tikupembuzgika chomene kumanya kuti Yesu nayo nyifwa yikumuŵinya nga ndise. Yesu wali nga Mbadada ŵake. (Yohane 14:9) Yehova wali na nkhongono zakumazgira nyifwa. Ndipo ndivyo wachitenge sonosono apa.
“LAZARO, FUMA!”
7, 8. Chifukwa wuli Marita wakakhumbanga kukana kuti ŵawuskepo libwe pa dindi la Lazaro, kweni Yesu wakachita vichi?
7 Yesu wakati wafika ku dindi ilo Lazaro wakasungika, wakasanga kuti pa mulyango wa dindi ŵajarapo chilibwe chikuru. Yesu wakati: “Wuskanipo libwe.” Kweni Marita wakakhumbanga kuŵakanizga. Pakaŵa kuti pajumpha kale mazuŵa 4 kufuma apo Lazaro wakasungikira mu dindi. (Yohane 11:39) Marita wakamanyanga yayi ivyo Yesu wakaŵa pafupi kuchitira mudumbu wake.
8 Yesu wakati kwa Lazaro: “Fuma!” Marita na Mariya ŵakazizwa chomene na ivyo ŵakawona. Baibolo likuti: “Munthu uyo wakaŵa wakufwa wakafuma, malundi na mawoko ghake ghakukakika na salu.” (Yohane 11:43, 44) Lazaro wakawuka. Wakawonanaso na ŵabali na ŵabwezi ŵake. Ŵakamuvumbatira, kumukora, na kuyowoya nayo. Uwu ukaŵa munthondwe ukuru chomene. Yesu wakawuska Lazaro.
“MSUNGWANA, NKHUKUPHALIRA, ‘WUKA!’”
9, 10. (a) Kasi ni njani uyo wakamupa nkhongono Yesu zakuwuskira ŵakufwa? (b) Chifukwa wuli ntchakuzirwa kuŵerenga nkhani za chiwuka?
9 Kasi Yesu wakawuskanga ŵanthu na nkhongono zake? Yayi. Pambere Yesu wandawuske Lazaro, wakapemphera dankha kwa Yehova. Ndipo Yehova wakamupa nkhongono zakuwuskira Lazaro. (Ŵerengani Yohane 11:41, 42.) Ni Lazaro pera yayi uyo wakawuskika. Baibolo likutiphaliraso za msungwana wa vyaka 12 uyo wakalwara chomene. Adada ŵake a Yayiro, ŵakasoŵa chakuchita, ndipo ŵakaŵeyelera Yesu kuti wachizge mwana wawo. Yayiro wakaŵa na mwana yumoza pera. Uku wachali kuyowoya na Yesu, ŵanthu ŵanyake ŵakiza kwa iyo na kumuphalira kuti: “Mwana wako msungwana wafwa! Ukumusuzgirachi Msambizgi?” Kweni Yesu wakati kwa Yayiro: “Kopa chara, kweni uŵe waka na chipulikano, mwana wako waponoskekenge.” Yesu wakaluta lumoza na Yayiro ku nyumba yake. Apo ŵakaŵa pafupi kufika pa nyumba, Yesu wakawona na kupulika ŵanthu ŵakulira. Yesu wakaŵaphalira kuti: “Lekani kulira, chifukwa msungwana wandafwe kweni wakugona.” Ŵapapi ŵa mwana uyu ŵakwenera kuti ŵakamanyanga yayi ivyo Yesu wakang’anamuranga. Yesu wakaphalira ŵanthu wose kuti ŵafume ndipo wakatora ŵapapi ŵa mwana na kunjira nawo ku chipinda icho mwana wakagona. Yesu wakakora woko la mwana, na kuyowoya kuti: “Msungwana, wuka!” Ŵapapi ŵakakondwa chomene mwana wawo wati wawuka na kwamba kwenda. Yesu wakamuwuska. (Mariko 5:22-24, 35-42; Luka 8:49-56) Kufuma waka pa zuŵa ili, para ŵakuwona mwana wawo wakwenda, ŵakwenera kuti ŵakakumbukiranga ivyo Yehova wakaŵachitira kwizira mwa Yesu. *
10 Pati pajumpha nyengo, ŵanthu awo Yesu wakaŵawuska ŵakafwaso. Kweni para tingaŵerenga nkhani izi, tigomezgenge kuti ŵakufwa ŵazamuwuka nadi. Yehova wakukhumbisiska kuwuska ŵakufwa, ndipo wazamuŵawuska nadi.
KASI NKHANI ZA CHIWUKA ZIKUTISAMBIZGA VICHI?
11. Kasi lemba la Mupharazgi 9:5 likulongora kuti Lazaro wakamanyanga chilichose apo wakaŵa mu dindi? Longosorani.
11 Baibolo likuti “ŵakufwa ŵakumanya kalikose chara.” Ndimo vikaŵira na Lazaro. (Mupharazgi 9:5) Nga umo Yesu wakayowoyera, Lazaro wakaŵa nga wagona waka tulo. (Yohane 11:11) Apo Lazaro wakaŵa mu dindi, wakamanyanga “kalikose chara.”
12. Chifukwa wuli tikugomezga kuti Lazaro wakawuka nadi?
12 Apo Yesu wakawuskanga Lazaro, ŵanthu ŵanandi ŵakawona. Na ŵalwani ŵa Yesu wuwo ŵakamanya kuti Yesu wachita munthondwe uwu. Lazaro wakaŵa wamoyo ndipo uwu ukaŵa ukaboni wakuti Lazaro wawuka nadi. (Yohane 11:47) Kweniso ŵanthu ŵanandi ŵakalutanga kukawona Lazaro. Ndipo ŵakamba kugomezga kuti Yesu watumika nadi na Chiuta. Ŵalwani ŵa Yesu ŵakakwiya, lekani ŵakakhumbanga kukoma Yesu na Lazaro wuwo.—Yohane 11:53; 12:9-11.
13. Chifukwa wuli tikugomezga kuti Yehova wazamuwuska ŵakufwa?
13 Yesu wakati “wose awo ŵali mu madindi” ŵazamuwuskika. (Yohane 5:28) Fundo iyi yikung’anamura kuti wose awo Yehova wakuŵakumbuka ŵazamuwuskika. Kuti Yehova wawuske munthu wakwenera kukumbuka chilichose chakukhwaskana na munthu uyo. Kasi wangakumbuka nadi? Enya. Baibolo likuti kuchanya kuli nyenyezi zinandi chomene. Kweni Yehova wakumanya zina la nyenyezi yiliyose. (Ŵerengani Yesaya 40:26.) Usange Yehova wakukumbuka zina la nyenyezi yiliyose, ndikuti wangakumbuka chilichose chakukhwaskana na wose awo wazamuŵawuska. Fundo yakuzirwa chomene njakuti, Yehova ndiyo wakalenga chilichose. Ndipo wali na nkhongono zakuti wazakawuskire ŵakufwa.
14, 15. Kasi ivyo Yobu wakayowoya vikutiphalira vichi pa nkhani ya ŵakufwa?
14 Yobu wakagomezganga kuti ŵakufwa ŵazamuwuka. Lekani wakafumba kuti: “Usange munthu wafwa, kasi wangaŵaso wamoyo?” Wakati kwa Yehova: “Muchemenge, ndipo ine nimuzgoraninge. Munwekerenge mulimo wa mawoko ghinu.” Yobu wakamanya kuti Yehova wakulindilira nyengo iyo wazamuwuskira ŵakufwa.—Yobu 14:13-15.
15 Kasi mukujipulika wuli kuti ŵakufwa ŵazamuwuka? Nyengo zinyake mungajifumba kuti, ‘Kasi ŵabali na ŵabwezi ŵane awo ŵali kufwa nawo ŵazamuwuka?’ Tikukondwa kumanya kuti Yehova wakukhumbisiska kuwuska awo ŵali kufwa. Tiyeni tiwone ivyo Baibolo likuyowoya za awo ŵazamuwuskika na uko ŵazamukhala.
“ŴAZAMUPULIKA MAZGU GHAKE NA KUFUMIRA KUWARO”
16. Kasi ŵanthu awo ŵazamuwuka ku ŵakufwa, ŵazamuŵa na umoyo wuli pa charu chapasi?
16 Kale, awo ŵakawuskika ŵakakumanaso na ŵabali na ŵabwezi ŵawo pano pa charu chapasi. Ivi ndivyo vizamuchitikaso kunthazi. Kweni vizamujumpha apa. Chifukwa wuli? Chifukwa awo ŵazamuwuka, ŵazamufwaso yayi ndipo ŵazamukhala pa charu chapasi penepano. Ŵazamukhala mu charu chiwemi icho muzamuŵavya nkhondo, vigeŵenga, kweniso matenda.
17. Kasi mbanjani awo ŵazamuwuskika?
17 Kasi mbanjani awo ŵazamuwuskika? Yesu wakati “wose awo ŵali mu madindi ŵazamupulika mazgu ghake na kufumira kuwaro.” (Yohane 5:28, 29) Lemba la Chivumbuzi 20:13 nalo likuti: “Nyanja yikapeleka ŵakufwa awo ŵakaŵa mwenemumo, ndipo nyifwa na Dindi vikapeleka ŵakufwa awo ŵakaŵa mwenemumo.” Ŵanthu mabiliyoni awo ŵali mu malaro ŵazamuŵaso ŵamoyo. Mpositole Paulosi nayo wakati “ŵarunji na ŵambura urunji” wose ŵazamuwuka. (Ŵerengani Milimo 24:15.) Kasi fundo iyi yikung’anamura vichi?
18. Zunurani “ŵarunji” awo ŵazamuwuka.
18 Ŵanthu ŵakugomezgeka awo ŵakaŵako pambere Yesu wandize pa charu chapasi nawo ŵali mu gulu la “ŵarunji.” Ŵanyake mwa ŵanthu awo ŵazamuwuka na kukhala pa charu chapasi ni Nowa, Abrahamu, Sara, Mozesi, Rute, na Esitere. Mungaŵerenga buku la Ŵahebere chaputara 11 kuti mumanye ŵanthu ŵanyake awo ŵakaŵa ŵakugomezgeka. Ŵateŵeti ŵa Yehova awo ŵali kufwa mu nyengo yithu, nawo ŵali mu gulu la “ŵarunji,” ndipo ŵazamuwuka.
19. Kasi mbanjani awo ŵali mu gulu la “ŵambura urunji”? Kasi Yehova wazamuŵapa mwaŵi wuli?
19 “Ŵambura urunji,” ni ŵanthu awo ŵakaŵavya mwaŵi wakuti ŵamumanye Yehova. Nangauli ŵali kufwa, kweni Yehova wandaŵaluwe. Wazamuŵawuska, ndipo wazamuŵapa mwaŵi wakuti ŵasambire za iyo na kumuteŵetera.
20. Chifukwa wuli ni waliyose yayi wazamuwuka ku ŵakufwa?
20 Kasi fundo iyi yikung’anamura kuti munthu waliyose uyo wali kufwa wazamuwuka? Yayi. Yesu wakati ŵanthu ŵanyake ŵazamuwuskika yayi. (Luka 12:5) Kasi ni njani uyo wakumanya kuti munthu uyu wazamuwuka panji yayi? Ni Yehova, chifukwa ndiyo Mweruzgi mulara. Kweni wali kumupako mazaza Yesu kuti wazakeruzge “ŵamoyo na ŵakufwa.” (Milimo 10:42) Munthu waliyose uyo wazamweruzgika kuti ngwakwananga ndipo wakakhumbanga yayi kusintha, wazamuwuka yayi.—Wonani Mazgu Ghakuumaliro 18.
ŴANYAKE ŴAZAMUWUKA NA KULUTA KUCHANYA
21, 22. (a) Kasi ŵanthu awo ŵazamuwuskika na kuluta kuchanya ŵazamuwuka na thupi wuli? (b) Zunurani munthu uyo wakaŵa wakwamba kuwuskika na thupi lauzimu.
21 Baibolo likuyowoyaso kuti ŵanthu ŵanyake ŵamukhala kuchanya. Para munthu wawuskika na kuluta kuchanya wakuŵa na thupi la nga lithu yayi. Kweni wakuŵa na thupi lauzimu.
22 Yesu ndiyo wakaŵa wakwamba kuwuskika na thupi lauzimu. (Yohane 3:13) Pakati pajumpha mazuŵa ghatatu kufuma apo Yesu wakakomekera, Yehova wakamuwuska. (Salimo 16:10; Milimo 13:34, 35) Yesu wakawuka na thupi lakuyana na la ŵanthu yayi. Mpositole Petrosi wakalongosora kuti Khristu “wakakomeka mu thupi, kweni wakazgoka wamoyo mu mzimu.” (1 Petrosi 3:18) Yesu wakaŵaso mungelo wankhongono chomene. (1 Ŵakorinte 15:3-6) Baibolo likuti ni Yesu pera yayi uyo wakawuskika na thupi lauzimu, kweni paliso ŵanyake.
23, 24. Kasi mbanthu wuli awo ŵali mu gulu la “kamskambo kachoko”? Kasi ŵalipo ŵalinga?
23 Apo Yesu wakaŵa pafupi kufwa, wakaphalira ŵasambiri ŵake ŵakugomezgeka kuti: “Nkhuluta kukamunozgerani malo.” (Yohane 14:2) Fundo iyi yikulongora kuti ŵanthu ŵanyake ŵamukhala na Yesu kuchanya. Kasi ŵalipo ŵalinga? Yesu wakati ŵalipo ŵachoko waka, “kamskambo kachoko.” (Luka 12:32) Mpositole Yohane wakutiphalira unandi wawo. Yohane wakawona Yesu “wimilira pa Phiri la Ziyoni [kuchanya], ndipo wakaŵa pamoza na ŵanthu 144,000.”—Chivumbuzi 14:1.
24 Kasi ŵanthu aŵa ŵakuwuskika pawuli? Baibolo likuti ŵakeneranga kwamba kuwuskika para Khristu wamba kulamulira kuchanya. (1 Ŵakorinte 15:23) Yesu wali kwamba kale kulamulira kuchanya ndipo ŵanandi mwa ŵanthu 144,000 aŵa, ŵali kuluta kale kuchanya. Awo ŵachali pano pasi, para ŵazakafwa, nyengo yeneyiyo ŵazamuwuka na kuluta kuchanya. Kweni ŵanthu ŵanyake wose ŵazamukhala pa charu chapasi mu Paradiso.
25. Kasi mu mutu 8 tizamusambira vichi?
25 Sonosono apa, Yehova wawomborenge ŵanthu wose ku nyifwa. Ndipo nyifwa yizamuŵakoso yayi. (Ŵerengani Yesaya 25:8.) Kweni kasi awo ŵazamuluta kuchanya ŵamuchita vichi? Baibolo likuti ŵamulamulira lumoza na Yesu mu Ufumu panji kuti boma la kuchanya. Mu mutu 8 tizamusambira vinandi vya boma ili.
^ ndime 9 Mu Baibolo muliso nkhani zinyake izo zikulongora kuti ŵanthu ŵakupambanapambana ŵakawuskika. Ŵanyake ŵakaŵa ŵana, ŵalara, ŵanakazi, ŵanalume, Ŵaisrayeli, na mitundu yinyake. Mungaŵerenga nkhani izi pa 1 Mathemba 17:17-24; 2 Mathemba 4:32-37; 13:20, 21; Mateyu 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Milimo 9:36-42 na 20:7-12.


text:
Mafumbo Agho Baibolo Likuzgora
Kasi tizamuŵapo na boma limoza pa charu chose?
Boma la pa charu chose lingawovwira chomene ŵanthu. Mazuŵa ghano ŵanthu ŵanandi ŵakusuzgika na ukavu, apo ŵanyake mbasambazi chomene. Kweni boma ilo likwiza, lizamupeleka ivyo ŵanthu wose ŵakukhumba. Kasi mukughanaghana kuti ŵanthu ŵangapanga boma lanthena?
Kwamba kale, maboma ghatondeka kovwira ŵanthu, chomenechomene ŵakavu. Ndipo maboma ghanyake ngankhaza chomene. (Mupharazgi 4:1; 8:9) Kweni Chiuta walayizga kuti waŵikengepo boma ilo lizamunjira m’malo mwa maboma gha ŵanthu. Ndipo Fumu ya boma ili yizamovwira ŵanthu.
Kasi Ufumu wa Chiuta uzamuchita vichi?
Yehova wali kusankha Mwana wake Yesu kuti wazakaŵe Fumu pa charu chose chapasi. (Luka 1:31-33) Apo Yesu wakaŵa pa charu chapasi, wakawovwiranga ŵanthu. Pakuŵa Fumu, wazamovwira ŵanthu kuti ŵaŵe ŵakukolerana ndipo wazamufumiskapo masuzgo ghose.—Ŵazgani Salmo 72:8, 12-14.
Kasi ŵanthu wose ŵakuzomerezga kuti Yesu ni Fumu? Yayi. Kweni Yehova ngwakuzikira. (2 Petrosi 3:9) Wapeleka mwaŵi kuti ŵanthu ŵamanye kuti Yesu ngwakwenelera kuŵa Fumu. Sonosono apa, Yesu wazamuwuskapo ŵanthu ŵaheni ndipo kuzamuŵa bata na mtende pa charu chose.—Ŵazgani Mika 4:3, 4.