text:
Nkhani 91: Yesu Wasambiza Paphiri
AWONA Yesu yo waja po. Iyu we paphiri ku Galile ndipu wasambiza ŵanthu. Wo aja nayu kufupi mbakusambira ŵaki. Iyu wasankha ŵanthu 12 kuja akutumika ŵaki. Akutumika yaŵa mbakusambira apade aku Yesu. Kumbi utingaziŵa mazina ngawu?
Penga Simoni Petro ndi mvurwa waki Andreya. Yakobe ndi mvurwa waki Yohane. Wakutumika munyaki wadanikanga so kuti Yakobe, munyaki wadanikanga so kuti Simone. Akutumika ŵaŵi adanikanga kuti Yuda. Munyaki wenga Yuda mKeriote ndipu munyaki wenga Yuda yo wadanikanga so kuti Tadeyu. Ndipu penga Filipu ndi Natanele (yo wadanikanga so kuti Bartolomeya), kweniso Mateyu ndi Tomase.
Ŵati atuwa ku Samaria, Yesu wangwamba kupharazga kwa nyengu yakwamba kuti: ‘Ufumu wakuchanya we pafupi.’ Kumbi utiwuziŵa ufumu wo Yesu wakambanga? Ndi boma chayilu laku Chiuta. Yesu ndiyu fumu ya ufumu uwu. Iyu wazamuwusa we kuchanya ndipu wazamuzisa chimangu pacharu chapasi. Ufumu waku Chiuta wazamusambuska charu chosi kuja paradayisu wakutowa.
Yapa Yesu wasambizanga ŵanthu za ufumu. Iyu wanguti: ‘Imwi murombengi viyo: Awusefwi mwakuchanya, zina linu litumbikiki. Ufumu winu uzi. Khumbu linu lichitiki panu pasi nge kuchanya.’ Rombu ili, ŵanthu anandi atilidana kuti: ‘Rombu la Ambuya.’ Ndipu anyaki atilidana kuti Rombu la ‘Awusefwi.’ Kumbi iwi ungalikamba rombu losi?
Yesu wangusambiza so ŵanthu mo angajaliya ndi anyawu. Iyu wanguti: ‘Chitiyani anyinu vo mukhumba kuti yiwu akuchitiyeni.’ Kumbi iwi ukondwa cha asani ŵanthu akuchitiya chinthu chamampha? Sonu Yesu wang’anamuwanga kuti titenere kuchitiya anyidu vinthu vamampha. Kumbi vazamuja vakukondweska cha mu paradayisu po munthu weyosi wazamuchitanga vinthu vamampha?
Mateyu chaputala 5 mpaka 7; 10:1-4.
Mafumbu
- Nge mo uwone pachithuthuzi, kumbi Yesu wasambiziya pani, ndipu mbayani wo waja nawu pafupi?
- Zumbuwa mazina nga akutumika 12.
- Kumbi Ufumu wo Yesu wapharazganga ndi nuwu?
- Kumbi Yesu wangusambiza ŵanthu kuti arombengi za vinthu wuli?
- Kumbi Yesu wangukambiya ŵanthu kuti ajengi wuli ndi anyawu?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Mateyu 5:1-12.
Kumbi tingalongo wuli kuti tiziŵa vakusoŵa vidu vauzimu? (Mate. 5:3; Ŵaro. 10:13-15; 1 Timo. 4:13, 15, 16)
- Ŵerenga Mateyu 5:21-26.
Kumbi lemba la Mateyu 5:23, 24, lilongo wuli kuti kwanjana ndi abali ŵidu kukwaska ubwezi widu ndi Yehova? (Mate. 6:14, 15; Sumu 133:1; Ŵako. 3:13; 1 Yoha. 4:20)
- Ŵerenga Mateyu 6:1-8.
Kumbi ndi vakuchitika nivi vakulongo kujirunjikiska vo Akhristu atenele kutcheŵa navu? (Luka 18:11, 12; 1 Ŵako. 4:6, 7; 2 Ŵako. 9:7)
- Ŵerenga Mateyu 6:25-34.
Kumbi Yesu wangusambizanji pankhani ya kukhumbika kwa kugomezga Yehova kuti ndiyu wangatiphwere mwakuliŵavu? (Chitu. 16:4; Sumu 37:25; Ŵafi. 4:6)
- Ŵerenga Mateyu 7:1-11.
Kumbi ntharika yo yikukonkhoskeka umampha pa lemba la Mateyu 7:5, yititisambizanji? (Ntha. 26:12; Ŵaro. 2:1; 14:10; Yako. 4:11, 12)


c: text/html

text:
Kumbi Mungayanja Kuziŵa Uneneska?
UNENESKA wa vinthu wuli? Uneneska wa mafumbu nganyaki ngakukhumbika ukongwa ngo ŵanthu ŵakwamba kali kufumba. Panyaki imwi namwi mukufumbapu mafumbu nge ndi yanga:
- Kumbi Chiuta watitiphwere nadi?
- Kumbi nkhondu ndi masuzgu vyazamumala?
- Kumbi nchinthu wuli cho chichitika asani munthu wafwa?
- Kumbi abali ŵidu wo akufwa tazakuŵawona so?
- Kumbi ndingachita wuli kuti Chiuta wavwengi marombu ngangu?
- Kumbi ndingachita wuli kuti ndiŵi ndi umoyu wa likondwa?
Kumbi kwamuka kwa mafumbu yanga mungakusaniya pani? Pe mabuku nganandi ngo ngayesa kumuka mafumbu yanga, kweni nyengu zinandi mabuku yanga ngamuka mwakuyanana cha. Nganyaki ngagwira nchitu kanyengu kamanavi waka pavuli paki atingalembaso, pamwenga kulemba nganyaki ngo ngasele mu malu mwaki.
Kweni pe buku limoza pe lakugomezgeka lo limuka mwakukhorweska mafumbu yanga. Buku ili likamba uneneska. Ndichu chifukwa chaki Yesu wachiromba kwaku Chiuta wanguti: “Mazu ghinu mbuneneska.” (Yohane 17:17) Mazuŵa nganu tiziŵa kuti Mazu ngo Yesu wakambanga ndi Bayibolo. Pakuŵelenga kapepala yaka, muwonengi mo Bayibolo limukiya umampha mafumbu ngo nge pachanya yapa.
Kumbi Chiuta watitiphwere nadi?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Tija mu charu chenicho ŵanthu anandi wendi nkhaza ndipuso mbambura urunji. Kweniso visopa vinandi visambiza kuti ndi khumbu laku Chiuta kuti taŵanthu tisuzgikengi.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Chiuta ndiyu wachitiska vinthu viheni cha. Lemba la Jobu 34:10 lititi: “Chiŵe kutali ndi Chiuta kuti iyo wachiti ubendezi, ndipo chiŵe kutali ndi Wanthazizose kuti wabudi.” Chifukwa cha chanju chaki, Chiuta wakhumba kusintha charu kuti ŵanthu ŵazije pa chimangu. Ndichu chifukwa chaki Yesu wangutisambiza kuromba kuti: “Auskefwe mwaŵakuchanya,…Ufumu winu uze. Khumbu linu lichitike, panu pasi nge ndiko kuchanya.” (Mateyu 6:9, 10) Chiuta watitiphwere ukongwa, ndipu ngwakukhumbisiska kuti wafiski khumbu laki pa ŵanthu.—Yohane 3:16.
Wonani so Chiyambo 1:26-28; Yakobe 1:13; ndi 1 Petro 5:6, 7.
Kumbi Nkhondu ndi Masuzgu Vyazamumala?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Ŵanthu anandi atufwa pa nkhondu. Ndipu taŵanthu tosi tikwaskika ndi masuzgu nga mu charu.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Chiuta wakamba za nyengu yo wazamuchitiska kuti pa charu chosi chapasi paziŵi chimangu. Mu Ufumu waki, ŵanthu ‘ŵazamusambira so nkhondu cha.’ Kweni, “ŵazamsula malipanga ghawo kuŵa vyakulimiya.” (Yesaya 2:4) Ndipu Chiuta wazamutuzgapu masuzgu ndi uheni wosi. Bayibolo lilayizga kuti: “[Chiuta] waleskengeko sozi lose ku maso ghawo, ndi nyifwa kuti yikaŵangapo so cha; chingana nchitenje, chingana ndi nkhuta, chingana mburwirwi, kuti vikaŵangapo so cha: chifukwa vyakudankha vyo [kusazyapu uheni ndi masuzgu] vyarutapo.”—Chivumbuzi 21:3,4.
Wonani so Sumu 37:10, 11; 46:9; ndi Mika 4:1-4.
Kumbi Nchinthu Wuli Cho Chichitika Asani Munthu Wafwa?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Visopa vinandi visambiza kuti asani munthu wafwa, mzimu waki ulutiliya kuŵa ndi umoyu. Anyaki agomezga kuti ŵakufwa akhoza kupweteka ŵanthu amoyu, pamwenga kuti Chiuta walanga ŵanthu aheni ndi motu wamuyaya.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Asani munthu wafwa, umoyu waki umaliya penipo. Lemba la Wakutaula 9:5 lititi: “Ŵakufwa…ŵaziŵa kanthu cha.” Chifukwa chakuti iwu ŵaziŵa kanthu cha, ŵatuvwa kanthu cha, pamwenga kuchita chechosi cha, vingachitika cha kuti iwu apweteki pamwenga kovya ŵanthu amoyu.—Sumu 146:3, 4.
Wonani so Chiyambo 3:19 ndi Wakutaula 9:6, 10.
Kumbi abali ŵidu wo akufwa tazakuŵawona so?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Tosi tikhumba kuja ndi umoyu walikondwa pamoza ndi abali ŵidu. Ndichu chifukwa chaki tikhumbisiska kuziŵawona so abali ŵidu wosi wo akufwa.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Ŵanthu anandi wo akufwa azamuyukiskika. Yesu wakulayizga kuti, ‘ŵose ŵamu miunda…ŵazamutuwamu.’ (Yohane 5:28, 29) Mwakukolerana ndi khumbu lakudankha laku Chiuta, ŵanthu wo azamuyuka, azamukuŵa ndi mwaŵi wa kuja pa charu chapasi cha paradayisu. (Yesaya 65:21-22) Layizgu laku Yesu lisazgiyapu umoyu wambula matenda ndipuso wamuyaya ku ŵanthu ŵakuvwiya. Lekani Bayibolo likamba kuti: “Ŵakurunjika ŵaharenge charu, ndipo ŵakajanga paku cho muyaya.”—Sumu 37:29.
Wonani so Jobu 14:14, 15; Luka 7:11-17; ndi Machitidu 24:15.
Kumbi ndingachita wuli kuti Chiuta wavwengi marombu ngangu?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Ŵanthu ŵamuvisopa vyosi aromba. Kweni ndipuuli, anandi atijivwa kuti marombu ngawu ngamukika cha.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Yesu wakutisambiza kuti titenele cha kuwerezga marombu pamwenga kusunga pamtima. Iyu wanguti, “Pakuromba mungawerezgawerezga ŵaka cha.” (Mateyu 6:7) Asani tikhumba kuti Chiuta wavwi marombu ngidu, titenele kuromba mu nthowa yo iyu watiyizomerezga. Kweni chakudankha, tikhumbika kusambira vyo iyu wakhumba ndipu pavuli paki tingaromba mwakuyana ndi khumbu laki. Lemba la 1 Yohane 5:14 likonkhoska kuti: “Asani tipempha kanthu kwakuyana ndi khumbu [laku Chiuta] iyu watuvwa ifwe.”
Wonani so Sumu 65:2; Yohane 14:6, 14; ndi 1 Yohane 3:22.
Kumbi ndingachita wuli kuti ndiŵi ndi umoyu walikondwa?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Ŵanthu anandi agomezga kuti angaŵa ndi umoyu walikondwa asani angaŵa akutowa, andalama ndipuso akutchuka. Mwaviyo, iwu apenjapenja vinthu ivi kweni umoyu walikondwa atiwusaniya mbwenu cha.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Pakukamba za mo ŵanthu angaŵiya ndi likondwa Yesu wanguti: ‘Mbamwaŵi ŵasauchi mu mzimu, pakuti ngwawu Ufumu wa kuchanya.’ (Mateyu 5:3) Tingasaniya umoyu walikondwa pija asani tingachitapu kanthu kuti timalisi nja yidu yauzimu, yakuti tiziŵi uneneska waku Chiuta ndi khumbu laki lo wakulenge isi taŵanthu. Uneneska uwu usanirika mu Bayibolo. Kuziŵa uneneska uwu kungatovya kuziŵa vinthu vyakwenere ndi vyambura kwenere. Kuzomerezga kuti uneneska wa mu Bayibolo ulongozgengi vyakusankha ndi vyakuchita vidu, kutichitiskengi kuŵa ndi umoyu walikondwa.—Luka 11:28.
Wonani so Nthanthi 3:5, 6, 13-18 ndi 1 Timote 6:9, 10.
Apa tawona waka fundu zimanavi za mwenimo Bayibolo lamukiya mafumbu 6 yanga. Kumbi mungayanja kuziŵa vinandi vyakujumpha yapa? Asani namwi mwe “ŵasauchi mu mzimu,” mutenere kuti mungayanja nadi kuziŵa vinandi. Panyaki mungaŵa ndi mafumbu nganyaki nge ndi yanga: ‘Asani Chiuta watitiphwere nadi, nchifukwa uli wazomerezga kuti pa charu paŵi uheni ndi masuzgu? Kumbi ndingachita wuli kuti umoyu wa banja langu uwi wa likondwa?’ Bayibolo limuka mwakukhorweska mafumbu yanga ndi nganyaki ngo mungaŵa nangu.
Chinanga wuli ve viyo, ŵanthu anandi aziŵaniza kuŵelenga Bayibolo. Atiliwona kuti ndakuvukiska kweniso ndakusuzga kulivwiska. Kumbi mungayanja kuti ŵanthu anyaki akuwovyeni kusaniya kwamuka kwa mafumbu yanga mu Bayibolo? Akaboni ŵaku Yehova ŵendi nthowa ziŵi zo zingamuwovyani.
Nthowa yakwamba ndi kabuku kakuti, Kumbi Chiuta Wakhumbanji Kwaku Isi? Kabuku yaka kakupangika kuti kawovyi ŵanthu kuwona mo Bayibolo limukiya mafumbu ngo ŵanthu atuŵa nangu. Nthowa yachiŵi ndi sambiru la Bayibolo lawezi la panyumba. Akaboni ŵaku Yehova angayanja kusambira namwi Bayibolo panyumba pinu pamwenga kwekosi ko mungayanja, kweniso panyengu yo imwi mungasankha sabata yeyosi. Sambiru ili lawovya ŵanthu anandi pa charu chosi chapasi. Ndipu anandi afika pakukamba mazu ngakukondweska ngakuti: “Ndasaniya uneneska!”
Paliviso chuma chinyaki cho tingasaniya kuphara cho che mu Bayibolo. Lititifwatuwa kuti tileki kugomezga vinthu nge mizimu, masaramusi, ndi misiku, kweniso kuti tileki kutimbanyizika maŵanaŵanu ndi kuti tileki kuŵa ndi mantha. Lititipaska chilindizga, likondwa kweniso lititikambiya chifukwa cho tikulengeke. Yesu wanguti: “Ndipo muziŵenge uneneska, ndipo uneneska wo usanduskenge imwe ŵanangwa.”—Yohane 8:32.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nkhani 10: Zandi Mukulu
ŴANTHU wosi wo ŵenga kubwalu kwa chingaraŵa angusintha cha umoyu wawu. Yiwu agomezganga mbwenu cha kuti kuzengi Zandi. Panyengu iyi ndipu asekanga ukongwa kuphara pakwamba. Kweni pati pajumpha kanyengu kamanavi, anguleka kuseka.
Mwamabuchibuchi, kungwamba kuwa chivuwa chikulu. Chivuwa ichi chadikanga nge mo ungadiliya maji ngo nge mu ndowu. Nowa waneneskanga nadi. Kweni yapa ndipu nyengu yamala kali kuti ŵanthu anyaki asele mu chingaraŵa, chifukwa chakuti Yehova wangujala pakhomu.
Pati pajumpha kanyengu kamanavi, madambu ngosi nganguzaza maji. Maji ngawonekanga nge misinji yikuluyikulu. Kweniso ngangubizga vimiti vosi, ngangugudubuwa vimya ndi vimiti vikuluvikulu, ndipuso kwavwikanga chiwawa cha kupopoma kwa maji. Ŵanthu wosi anguchita mantha. Yiwu angwesa kukwera m’mapiri. Yapa sonu ndipu angwamba kuŵanaŵana kuti mphanyi angumuvwiya Nowa ndi kusele nayu m’chingaraŵa khomu leche lakujulika. Kweni chenga chivuli.
Maji ngangulutiriya mbwenu kukwera. Vuwa yingulutirizga kuwa kwa mazuŵa 40 usiku ndi msana. Maji ngangukwela ukongwa mwakuti mapiri ngosi ngatali ukongwa ngangubila. Nge mo Chiuta wangukambiya, ŵanthu wosi wo ŵenga kubwalu kwa chigaraŵa angufwa pamoza ndi nyama zosi. Kweni wosi wo angusele m’chigaraŵa angupona.
Nowa ndi ŵana ŵaki anguchita umampha ukongwa kukhoma chingaraŵa. Maji nganguchinyamuliya muchanya ndipu chayandamanga. Zuŵa linyaki vuwa yati yakata kunguŵala lumwi. Zuŵa ili, kunguwoneka kwakutowa ukongwa. Charu chosi chapasi chinguzaza maji. Chinthu chija cho chawonekanga chenga chingaraŵa cho chayandamanga pamaji.
Vinkhara vo vingubalika ndi angelu vingumala. Ndipu panyengu iyi pengavi wakuti wangapweteka ŵanthu. Vosi vingufwa pamoza ndi anyinawu kweniso ŵanthu wosi aheni. Sonu kumbi nchinthu wuli cho chinguchitikiya awiskewu?
Yiwu ŵenga ŵanthu chayiwu nge isi cha. Kweni ŵenga angelu wo angutuwa kuchanya kuzija pacharu chapasi nge ŵanthu. Panyengu yo kunguziya zandi, yiwu angufwa cha. Angusintha maliŵavu ngawu ndipu anguwere so kuchanya nge angelu. Kweni Chiuta wanguŵazomerezga so cha kuja pamoza ndi angelu ŵaki. Ndipu anguja angelu ŵaku Satana. M’Bayibolo adanika kuti mademoni pamwenga kuti mizimu yiheni.
Sonu Chiuta wanguputiska mphepu pacharu, ndipu maji ngangwamba kuphwa. Pati pajumpha myezi yinkhondi, chingaraŵa chingujarikika pachanya pa phiri. Pangujumpha mazuŵa nganandi, ndipu ŵanthu wo ŵenga m’chingaraŵa angwamba kuwona songu za mapiri kubwalu. Ndipu maji ngangulutirizga kuphwa.
Ndipu Nowa wangutuzga chiyuni cha chaholi m’chingaraŵa. Chaholi uyu waphururukanga ndi kuwere so ku chingaraŵa, chifukwa kubwalu kwengavi malu ngamampha ngakuti wabotepu. Nyengu yosi yo wenga kubwalu, chaholi uyu waphururukanga ndi kubota so pa chingaraŵa.
Nowa wakhumbanga kuziŵa kuti panyaki maji ngaphwa nadi, sonu panyengu iyi, wangutuma chikupi kuti chiluti kubwalu kwa chingaraŵa. Kweni nachuso chinguwerere chifukwa kwengavi malu ngakuti chibotepu. Nowa wangutuma so chikupi ndipu chinguza ndi jani la chimiti cha olivi ku mulomu. Mwaviyo, Nowa wanguziŵa kuti maji ngosi ngaphwa. Nowa wanguchituma so kachitatu, ndipu chinguchisaniya malu ngakujapu.
Yapa sonu Chiuta wangukambiya Nowa kuti: ‘Tuwamu m’chingaraŵa, iwi, banja laku losi kweniso nyama zosi.’ Yiwu anguja m’chingaraŵa kujumpha chaka chimoza. Sonu awona likondwa lo yiwu ŵenga nalu kuti wosi pamoza atuliya so kubwalu ŵeche ndi umoyu.
Chiyambo 7:10-24; 8:1-17; 1 Petro 3:19, 20.
Mafumbu
- Kumbi nchifukwa wuli pengavi munthu yo watingi waselengi m’chingaraŵa vuwa yati yayamba?
- Kumbi Yehova wanguchitiska kuti vuwa yiwi kwa mazuŵa ngalinga ndipu maji ngangukwera kufika pani?
- Kumbi nchinthu wuli chinguchitikiya chingaraŵa maji ngati ngayamba kuzaza charu chosi?
- Kumbi vinkhara vingupozomoka pa Zandi, nanga nchinthu wuli chinguchitikiya awiskewu?
- Kumbi chingaraŵa chinguchitanji pati pajumpha myezi yinkhondi?
- Kumbi nchifukwa wuli Nowa wangutuzga chaholi m’chingaraŵa?
- Kumbi Nowa wanguziŵa wuli kuti maji ngaphwa pacharu?
- Kumbi Chiuta wangumukambiyanji Nowa wati waja m’chingaraŵa ndi banja laki kujumpha chaka chimoza?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Chiyambo 7:10-24.
Kumbi vinthu vamoyu vingumala wuli pacharu? (Chiya. 7:23)
Kumbi maji nga Zandi nganguphwa pati pajumpha mazuŵa ngalinga? (Chiya. 7:24)
- Ŵerenga Chiyambo 8:1-17.
Kumbi lemba la Chiyambo 8:17, lilongo wuli kuti khumbu laku Yehova la pakwamba la charu chapasi lechendasinthi? (Chiya. 1:22)
- Ŵerenga 1 Pet. 3:19, 20.
Kumbi angelu akugarukiya angulonde cheruzgu wuli ŵati awere kuchanya? (Yuda 6)
Kumbi nkhani yaku Nowa ndi banja laki, yititovya wuli kuja ndi chigomezgu chakuti Yehova we ndi nthazi yakutaskiya ŵanthu ŵaki? (2 Pet. 2:9)


text:
Nkhani 8: Vinkhara Pacharu
KUMBI ungachita wuli asani ungawona munthu mutali ukongwa kufika kuchanya kwa nyumba, watuza kufupi ndi iwi? Ukhoza kuchita mantha ukongwa. Panyengu yinyaki, pacharu chapasi penga vinkhara. Bayibolo likamba kuti awiskewu a ŵanthu yaŵa ŵenga angelu wo angutuwa kuchanya. Sonu kumbi vinguchitika wuli kuti angelu abali ŵana?
Kumbuka kuti mungelu muheni Satana, ndiyu wachitiskanga masuzgu. Iyu wayesesanga kukopa angelu ŵaku Chiuta kuti achitengi vinthu viheni. Ndipu m’kuluta kwa nyengu, angelu anyaki angwamba kuvwiya Satana. Angelu yaŵa anguleka kuchita nchitu zo Chiuta wanguŵapaska kuchanya. Yiwu anguza pacharu chapasi ndipu angusintha maliŵavu ngawu kuja nge ŵanthu. Kumbi utichiziŵa chifukwa cho anguchitiya viyo?
Bayibolo likamba kuti ŵana ŵaku Chiuta yaŵa, anguwona anthukazi akutowa pacharu chapasi, ndipu akhumbanga kuja nawu. Pavuli paki, yiwu anguza pacharu ndi kutorana nawu nthengwa. Bayibolo likamba kuti angunanga ukongwa, chifukwa Chiuta wangupanga angelu kuti ajengi kuchanya.
Ŵana wo angelu yaŵa angubalirana ndi anthukazi wo anguto, apambananga ukongwa ndi ŵana anyaki wosi. Pakwamba ŵana yaŵa ayanananga ndi anyawu, kweni pavuli paki angwamba kukuwa ukongwa ndipuso ŵenga ŵanthazi ukongwa kuphara munthu weyosi.
Ŵanthu yaŵa ŵenga aheni ukongwa. Ndipu chifukwa chakuti ŵenga akhomi ndipuso anthazi ukongwa, yiwu apwetekanga ŵanthu. Ayesesanga kuchichizga ŵanthu kuti achitengi vinthu viheni nge yiwu.
Panyengu iyi, Enoke ndipu wafwa, kweni pacharu chapasi pengaso munthu yumoza yo wenga wamampha. Munthu uyu wenga Nowa. Nyengu zosi iyu wachitanga venivo Chiuta wakhumbanga.
Zuŵa linyaki Chiuta wangukambiya Nowa kuti, nyengu yakuti Iyu wanangi ŵanthu wosi aheni yafika. Kweni Chiuta watingi wapozomoskengi Nowa, banja laki kweniso nyama zinandi. Tiyi tiwoni mo Chiuta wanguŵapozomoske.
Chiyambo 6:1-8; Yuda 6.
Mafumbu
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika angelu anyaki aku Chiuta ŵati avwiya Satana?
- Kumbi nchifukwa wuli angelu anyaki anguleka nchitu yawu kuchanya ndi kuza pacharu?
- Nchifukwa wuli kwenga kunanga kuti angelu ŵazi pacharu ndi kujipangiya maliŵavu ngaumunthu?
- Kumbi ŵana ŵa angelu apambananga wuli ndi ŵana anyaki?
- Nge mo uwone pachithuthuzi, kumbi ŵana yaŵa angwamba kuchitanji ŵati aja vinkhara?
- Enoke wati wafwa, kumbi munthu wamampha yo wanguja pacharu wenga yani, ndipu nchifukwa wuli Chiuta wangumuyanja?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Chiyambo 6:1-8.
Kumbi lemba la Chiyambo 6:6, lilongo wuli kuti vakuchita vidu vikhoza kukwiyisa Yehova? (Sumu 78:40, 41; Ntha. 27:11)
- Ŵerenga Yuda 6.
Kumbi angelu a m’mazuŵa ngaku Nowa wo ‘ŵengavi kusunga malu ngawu ngakwamba’ atitikumbuskanji mazuŵa nganu? (1 Ŵako. 3:5-9; 2 Pet. 2:9, 10)


text:
Nkhani Nambara 8: Vinkhara pa Caru
Usange munthu munyake wakwenda, kwiza kunthazi kwako ndipo ni mutali mwakuti wangagota kucanya kwa nyumba yakwako, kasi ungaghanaghana vici? Munthu uyu nchinkhara! Pa nyengo yinyake pakaŵa nadi vinkhara pa caru. Baibolo likulongora kuti ŵadada ŵawo ŵakaŵa ŵangelo ŵa kucanya. Kweni kasi ici cikacitika wuli?
Kumbukira kuti mungelo muheni, Satana, wakasuzganga comene. Iyo wakayezgayezga nanga nkhupangiska ŵangelo ŵa Ciuta kuti ŵaŵe ŵaheni. Mukuluta kwa nyengo, ŵangelo ŵanyake ŵakayamba kupulikira Satana. Ŵakaleka kucita nchito iyo Ciuta wakaŵapa kucanya. Ŵakiza pa caru na kuvwara mathupi gha taŵanthu. Kasi ukumanya cifukwa cake?
Baibolo likuyowoya kuti cikaŵa cifukwa cakuti ŵana ŵa Ciuta aŵa ŵakawona ŵanakazi ŵakutowa pa caru ndipo ŵakakhumbanga kukhala nawo. Mwantheura ŵakiza pa caru na kutora ŵanakazi aŵa. Baibolo likuyowoya kuti ici cikaŵa ciheni, cifukwa Ciuta wakalenga ŵangelo kuti ŵakhalenge kucanya.
Peneapo ŵangelo aŵa na ŵawoli ŵawo ŵakababa ŵana, ŵana aŵa ŵakaŵa ŵakupambana na ŵanthu wose. Pakwamba ŵakwenera kuti ŵakawonekanga ŵakupambana cara. Kweni ŵakakura kuŵa ŵakuru comene ndiposo ŵankhongono comene mupaka ŵakaŵa vinkhara.
Vinkhara ivi vikaŵa viheni. Ndipo cifukwa cakuti vikaŵa vikuru comene na vyankhongono, vikapwetekanga ŵanthu. Vikacicizganga waliyose kuti waŵe muheni nga ndivyo.
Enoki wakafwa, kweni pa nyengo iyo pakaŵa munthu yumoza pa caru uyo wakaŵa muwemi. Zina la munthu uyo likaŵa Nowa. Nyengo zose wakacitanga ivyo Ciuta wakamutuma kuti wacite.
Zuŵa linyake Ciuta wakaphalira Nowa kuti nyengo yakwana yakuti Iye waparanye ŵanthu wose ŵaheni. Kweni Ciuta wakenelanga kuthaska Nowa, mbumba yake na nyama zinandi. Tiye tiwone umo Ciuta wakacitira ici.
Genesis 6:1-8; Yuda 6.
Mafumbo
- Nchivici cikacitika apo ŵangelo ŵanyake ŵa Ciuta ŵakapulikira Satana?
- Nchifukwa wuli ŵangelo ŵanyake ŵakaleka nchito yawo kucanya na kwiza pano pa caru?
- Nchifukwa wuli cikaŵa ciheni kuti ŵangelo ŵize pano pasi na kuvwara mathupi gha ŵanthu?
- Kasi ŵana ŵa ŵangelo ŵakaŵa ŵakupambana wuli na ŵanthu wose?
- Nga ni umo mukuwonera pa cithuzithuzi, ni vici ivyo ŵana ŵa ŵangelo ŵakacitanga apo ŵakazgoka vinkhara?
- Enoki wakati wafwa, kasi ni njani uyo wakaŵa pano pasi, nchifukwa wuli Ciuta wakamutemwa munthu uyu?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Genesis 6:1-8
Ni mwauli umo lemba la Genesis 6:6 likuvumbulira kuti nkharo yithu yikumukhwaska Yehova? (Sal. 78:40, 41; Zinth. 27:11)
- Ŵazgani Yuda 6.
Ni cenjezgo wuli ilo tikutorapo kufuma ku ŵangelo awo ‘ŵakasida malo ghawo’ mu nyengo ya Nowa? (1 Kor. 3:5-9; 2 Pet. 2:4, 9, 10)


text:
Nkhani Nambara 70: Yona na Cisomba Cikuru
Wona munthu uyo wali mu maji. Wali mu suzgo yikuru, asi nthena? Cisomba ici cili pafupi kumumira! Kasi munthu uyu ukumumanya? Zina lake ni Yona. Tiye tiwone umo wakaŵira mu suzgo iyi.
Yona wakaŵa nchimi ya Yehova. Pati pajumpha nyengo yicoko waka nchimi Elisha yati yafwa, Yehova wakaphalira Yona kuti: ‘Luta ku msumba ukuru wa Nineve. Uheni uwo ŵanthu ŵakucita mu msumba uwu ngukuru comene, ndipo nkhukhumba kuti iwe ukaŵaphalire za ici.’
Kweni Yona wakakhumba yayi kuluta. Ntheura wakakwera boti ilo likalutanga kunyake. Yehova wakondwa yayi na kucimbira uko Yona wakacita. Ntheura Wakapangiska cimphepo cikuru kuputa. Cikaŵa cikuru comene mwakuti boti likakhumba kubira. Awo ŵakendeskanga boti ŵakaŵa na wofi comene, ndipo ŵakalomba wovwiri ku ŵaciuta ŵawo.
Paumaliro Yona wakaŵaphalira kuti: ‘Nkhusopa Yehova, Ciuta uyo wakalenga kucanya na caru capasi. Ndipo nkhucimbira kucita ico Yehova wakanituma kuti nicite.’ Awo ŵakendeskanga boti ŵakafumba kuti: ‘Kasi ticite nawe vici kuti mphepo yileke?’
‘Niponyani mu nyanja, ndipo nyanja yiŵenge bata,’ Yona wakayowoya mwantheura. Awo ŵakendeskanga boti ŵakakhumba yayi kucita ntheura, kweni ŵati ŵawona kuti mphepo yikukulirakulira, ŵakamuponya Yona mu nyanja. Penepapo, mphepo yikaleka kuputa, ndipo nyanja yikaŵaso bata.
Apo Yona wakabira mu maji, cisomba cikuru cikamumira. Kweni wakafwa yayi. Wakakhala mu nthumbo ya cisomba kwa mazuŵa ghatatu. Yona wakaŵa na citima comene cifukwa cakuti wakakana kupulikira Yehova kuluta ku Nineve. Sono, kasi ukumanya ico ŵakacita?
Yona wakalomba wovwiri kwa Yehova. Yehova wakapangiska cisomba cira kuwukura Yona pa mtunda. Pamanyuma pake Yona wakaluta ku Nineve. Kasi ici cikutisambizga yayi kuti nchakuzirwa comene kucita cilicose ico Yehova wayowoya?
Yona cipaturo 1 mupaka 4.
Mafumbo
- Kasi Yona wakaŵa njani, ndipo Yehova wakamuphalira kuti waciteci?
- Cifukwa cakuti wakakhumba yayi kuluta uko Yehova wakamutuma, kasi Yona wakacita wuli?
- Kuti nyanja yiŵe bata, kasi Yona wakaŵaphaliraci awo ŵakendeskanga boti?
- Nga ni umo mukuwonera pa cithuzithuzi apa, kasi nchivici cikacitika apo Yona wakati wabira mu maji?
- Kasi wakakhala mu nthumbo ya cisomba kwa utali wuli, ndipo wakacitangamo vici?
- Cisomba cikati camuwukura pa mtunda, kasi Yona wakaluta nkhu, ndipo tikusambirapo vici?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Yona 1:1-17.
Kasi Yona wakayiwona wuli nchito iyo wakapika ya kupharazgira ŵanthu ŵa ku Nineve? (Yona 1:2, 3; Zinth. 3:7; Muph. 8:12)
- Ŵazgani Yona 2:1, 2, 10.
Ivyo vikamucitikira Yona vikutisimikizgira wuli kuti Yehova wakuzgora malumbo ghithu? (Sal. 22:24; 34:6; 1 Yoh. 5:14)
- Ŵazgani Yona 3:1-10.
Kasi fundo yakuti Yehova wakalutilira kugwiliskira nchito Yona nangauli pakwamba wakatondeka kukwaniska uteŵeti wake yikutikhozga wuli? (Sal. 103:14; 1 Pet. 5:10)
Kasi ukhaliro uwo Yona wakawona ku Nineve ukutisambizga vici para tingeruzgirathu ŵanthu ŵa mu cigaŵa cithu? (Yona 3:6-9; Muph. 11:6; Mil. 13:48)


text:
Nkhani Nambara 51: Rute na Naomi
Mu Baibolo usangengemo buku lakucemeka Ruth (Rute). Lili na nkhani yakukhwaskana na mbumba iyo yikaŵako peneapo Ŵaisrayeli ŵakawusikanga na ŵeruzgi. Rute wakaŵa mwanakazi muwukirano wa caru ca Moabu; wakaŵa yumoza wa Ŵaisrayeli cara. Kweni Rute wati wasambira za Ciuta waunenesko, Yehova, wakamba kumutemwa comene. Naomi wakaŵa mwanakazi mucekuru uyo wakawovwira Rute kumanya Yehova.
Naomi wakaŵa mwanakazi wa Ciisrayeli. Iyo na mfumu wake pamoza na ŵana ŵake ŵanalume ŵaŵiri ŵakasamukira ku caru ca Moabu apo mu Israyeli mukaŵa njara. Zuŵa linyake mfumu wa Naomi wakafwa. Khalekhale, ŵana ŵa Naomi ŵakatora ŵanakazi ŵa ku Moabu mazina ghawo Rute na Oripa. Kweni pati pajumpha vilimika 10, ŵana ŵa Naomi ŵakafwa. Mwee, naco nchitima ico Naomi na ŵakamwana ŵake ŵakaŵa naco! Kasi nchivici ico Naomi wakacita?
Zuŵa linyake Naomi wakaghanaghana za kuwelera kukwake. Rute na Oripa ŵakakhumba kuti ŵakhalenge na iyo, mwantheura nawoso ŵakamba kuluta. Kweni ŵati ŵayendapo mtunda ucoko waka, Naomi ŵakaphalira ŵakamwana ŵake kuti: ‘Welerani ku nyumba ya ŵamama ŵinu.’
Naomi wakaŵafyofyontha na kulayirana nawo. Iwo ŵakamba kulira cifukwa ŵakamutemwa comene Naomi. Ŵakati: ‘Yayi! Tilutenge namwe ku ŵanthu ŵinu.’ Naomi wakazgora kuti: ‘Mukwenera kuwelera mwaŵana ŵane. Mwamukhala makora kukwinu.’ Oripa wakamba kuwelera kuluta kukaya kwake. Kweni Rute wakalutilira kukana.
Naomi wakati kwa iyo: ‘Oripa waluta. Mulondezga munyako.’ Kweni Rute wakazgora kuti: ‘Lekani kunikoserezga kuti nimusidani! Nizomerezgani kuti nilute namwe. Uko mukuya ndiko nilutenge, uko mwamukhala ndiko namukhala. Ŵanthu ŵinu ŵamuŵa ŵanthu ŵane, ndipo Ciuta winu wamuŵa Ciuta wane. Uko mwamufwira nane namufwira kuko na kusungikaso kuko.’ Rute wati wayowoya ntheura, Naomi wakaleka kumukoserezga kuti wawelere kukaya kwake.
Paumaliro ŵanakazi ŵaŵiri aŵa ŵakafika ku Israyeli. Ku Israyeli ŵakasanga malo na kukhala. Wati wafika waka Rute wakayamba kugwira nchito mu minda, cifukwa yikaŵa nyengo ya kuvuna balere. Mwanalume munyake zina lake Boazi, wakamuzomerezga kuvulura balere uyo wakakhalira mu munda wake. Kasi mama wa Boazi ukumumanya? Wakaŵa Rahabi wa mu msumba wa Yeriko.
Zuŵa linyake Boazi wakaphalira Rute kuti: ‘Napulika vyose vyakukhwaskana na iwe, na lusungu ulo ukulongora kwa Naomi. Nkhumanya umo ukasidira ŵawuso na ŵanyoko na caru cako na kwiza kuzakakhala na ŵanthu awo ukuŵamanya yayi. Mphanyi Yehova waŵa nawe!’
Rute wakazgora kuti: ‘Mwanicitira lusungu comene. Mwanisanguruska na mazgu ghinu ghawemi agho mwayowoya kwa ine.’ Boazi wakamutemwa comene Rute, ndipo kwambura kutora nyengo ŵakatorana. Mwee, naco nchimwemwe ico Naomi wakaŵa naco cifukwa ca ici! Kweni Rute na Boazi ŵati ŵababa mwana wawo wakwamba, zina lake Obedi, apo ndipo Naomi wakakondwa comene. Mukuluta kwa nyengo, Obedi wakaŵa sekuru wa Davide, mweneuyo tisambirenge vinandi vya iye kunthazi.
Ruth cipaturo 1 mupaka 4.
Mafumbo
- Nchivici cikacitika kuti Naomi wasangike mu caru ca Moabu?
- Kasi Rute na Oripa ŵakaŵa njani?
- Kasi Rute na Oripa ŵakacita wuli apo Naomi wakaŵaphalira kuti ŵawelere kukwawo?
- Kasi Boazi wakaŵa njani, ndipo wakawovwira wuli Rute na Naomi?
- Kasi zina la mwana wa Boazi na Rute likaŵa njani, ndipo nchifukwa wuli tikwenera kumukumbukiranga?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Ruth 1:1-17.
Ni mazgu wuli agho Rute wakayowoya ghakulongora citemwa cake cikuru? (Ruth 1:16, 17)
Ni mwauli umo kacitiro ka Rute kakuyanira na “mberere zinyake” kulazga ku ŵakuphakazgika na mzimu utuŵa lero? (Yoh. 10:16; Zek. 8:23)
- Ŵazgani Ruth 2:1-23.
Ni mwauli umo Rute wakupelekera ciyelezgero ciwemi ku ŵasungwana lero? (Ruth 2:17, 18; Zinth. 23:22; 31:15)
- Ŵazgani Ruth 3:5-13.
Kasi Boazi wakawona wuli kukhumbisiska kwa Rute kuti watorane nayo, m’malo mwa kutengwa ku munyamata?
Kawonero ka vinthu ka Rute kakutisambizga vici pa nkhani ya citemwa canadi? (Ruth 3:10; 1 Kor. 13:4, 5)
- Ŵazgani Ruth 4:7-17.
Ni mwauli umo ŵanalume Ŵacikhristu lero ŵangacitira vinthu nga ni Boazi? (Ruth 4:9, 10; 1 Tim. 3:1, 12, 13; 5:8)


text:
Nkhani Nambara 77: Ŵakakana Kujikama
Kasi uli kupulikapo za ŵanyamata ŵatatu aŵa? Mbabwezi ŵa Daniyele awo ŵakakana kurya vyakurya ivyo vikaŵa viwemi yayi kwa iwo. Ŵababulone ŵakaŵathya mazina ghakuti Shadiraki, Misheki na Abedinego. Kweni ŵawona sono. Nchifukwa wuli ŵakuleka kujikamira cikozgo ici nga ni umo waliyose wakucitira? Tiye tiwone cifukwa cake.
Kasi ukughakumbuka Malango Khumi agho Yehova mweneco wakalemba? Dango lakwamba likaŵa lakuti: ‘Ungasopanga ŵaciuta ŵanyake padera pa ine cara.’ Ŵanyamata aŵa ŵakapulikira dango ili, nangauli kucita nthena kukaŵa kupusu yayi.
Nebukadinezara, fumu ya Babulone, wakacema ŵanthu ŵanandi ŵakuzirwa kuti ŵazakacindike cikozgo ico wakimika. Wakaŵa kuti wamara waka kuphalira ŵanthu wose kuti: ‘Para mwapulika kulira kwa mbata, zeze na mitundu yinyake ya vyakwimbira, mukwenera kujikama na kusopa cikozgo ca golide ici. Waliyose uyo wakuleka kujikama na kusopa waponyekenge mu ng’anjo ya moto nyengo yeneyiyo.’
Nebukadinezara wakati wapulika kuti Shadiraki, Misheki na Abedinego ŵakana kujikamira cikozgo, wakakwiya comene. Wakaŵacema kuti ŵize nawo kwa iyo. Wakaŵapa mupata unyake kuti ŵajikamire cikozgo. Kweni ŵanyamata aŵa ŵakagomezga mwa Yehova. Iwo ŵakaphalira Nebukadinezara kuti: ‘Ciuta withu uyo tikumuteŵetera wali na nkhongono kutithaska. Ndipo nanga wangaleka kutithaska, tijikamirenge cara cikozgo cinu ca golide.’
Wakati wapulika mazgu agha, apo ndipo Nebukadinezara wakakwiya comene. Pakaŵa ng’anjo ya moto pafupi ndipo wakalangura kuti: ‘Sonkhani ng’anjo kankhondi na kaŵiri kuluska pakwamba!’ Pamanyuma pake wakatuma ŵanalume ŵankhongono mu ŵasilikari ŵake kuti ŵakake Shadiraki, Misheki na Abedinego na kuŵaponya mu ng’anjo. Ng’anjo yikawocha comene mwakuti ŵanalume ŵankhongono ŵakafwa na dimi la moto. Kweni wuli pakuyowoya za ŵanyamata ŵatatu awo ŵakaŵaponyamo?
Fumu yikalaŵiska mu ng’anjo ndipo yikacita wofi comene. Yikafumba kuti: ‘Asi tanguponyamo ŵanalume ŵatatu ŵakukakika mu ng’anjo ya moto?’
‘Enya, tanguponyamo ŵatatu,’ ŵateŵeti ŵake ŵakazgora ntheura.
‘Kweni ine nkhuwona ŵanalume ŵanayi ŵakwenda mu moto,’ iye wakayowoya ntheura. ‘Mbambura kukakika, ndipo moto ukuŵawocha yayi. Wacinayi wakuwoneka nga ni ciuta.’ Fumu yikasendelera kufupi na muryango wa ng’anjo na kucemerezga kuti: ‘Shadiraki! Misheki! Abedinego! Fumani, imwe ŵateŵeti ŵa Ciuta Wapacanya pa Vyose!’
Ŵakati ŵafuma, waliyose wakawona kuti ŵawocheka yayi na moto. Pamanyuma pake fumu yikati: ‘Watumbikike Ciuta wa Shadiraki, Misheki na Abedinego! Watuma mungelo wake na kuŵathaska cifukwa ŵangukana kujikama na kusopa ciuta munyake kweni wawo pera.’
Kasi ici ni ciyelezgero ciwemi yayi ca kugomezgeka kwa Yehova cakuti ticilondezge?
Exodus 20:3; Daniel 3:1-30.
Mafumbo
- Ni dango wuli ilo Nebukadinezara fumu ya Babulone yikapeleka ku ŵanthu?
- Cifukwa wuli ŵanyamata ŵatatu awo ŵakaŵa ŵanyake ŵa Daniyele ŵakakana kujikamira cikozgo ca golide?
- Peneapo Nebukadinezara wakaŵapa mupata unyake wakuti ŵajikamire cikozgo, kasi Ŵahebere ŵatatu ŵakalongora wuli kuti ŵakagomezga Yehova?
- Kasi Nebukadinezara wakatuma ŵanalume ŵake kuti ŵacite vici na Shadiraki, Misheki na Abedinego?
- Apo Nebukadinezara wakalaŵiska mu ng’anjo, kasi wakawonamo vici?
- Cifukwa wuli fumu yikacindika Ciuta wa Shadiraki, Misheki, na Abedinego, ndipo ni ciyelezgero wuli ciwemi ico tikwenera kulondezga?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Daniel 3:1-30.
Kasi ni ukhaliro wuli uwo ŵanyamata ŵatatu Ŵacihebere ŵakalongora uwo ŵateŵeti wose ŵa Ciuta ŵakwenera kulondezga para ŵakumana na viyezgo vyakukhwaskana na kugomezgeka kwawo kwa Ciuta? (Dan. 3:17, 18; Mat. 10:28; Rom. 14:7, 8)
Ni sambiro wuli lakuzirwa ilo Yehova Ciuta wakasambizga Nebukadinezara? (Dan. 3:28, 29; 4:34, 35)


text:
John Chilembwe
John Chilembwe[edit | edit source]
John Nkolongo Chilembwe wakawako mu chaka cha 1871 pafupi na pa Sangano mu boma la Chiradzulu. Awiske bakaba baYao ndipo anyina bakaba baCheŵa. Mu chaka cha 1885 Awiske na anyina John Chilembwe bakawukako ku muzi kwawo kufupi na ku Sangano na kuluta pa malo ayo yakaba ku manjililo ya zuba ya mulonga wa Mudi – apo sono mphakati-kati pa msumba wa Blantyre. Bakamutumizga John ku sukulu ya Tchalitchi cha ku Scotland (Church of Scotland) uko Chilembwe wakapanga sukulu mpaka Standard 3. Mu chaka cha 1892 Chilembwe wakayamba ntchito ngeti wakuphikila muliska Joseph Booth. Chilembwe wakaba wakutemwa kusambila ndiposo wakatemwa chomene kusambila unenesko wa uKhristu (Christianity). Pa chifukwa ichi, Booth wakamuzgola kuba wakumasulila (interpreter) uphalazgi wake. Joseph Booth wati watondeka kupanga banthu bafipa (African Americans) kuti bamupe ndalama kuti wayambile ntchito za Chiuta mu British Central Africa, wakabapempha kuti ipo bamuyike John Chilembwe kuti wabe pa sukulu ndipo bakazomela na kumuyika Chilembwe pa sukulu ya Virginia Theological Seminary and College ku malo ya Lynchburg uko wakamalizga masambilo yake na kuba muliska mu chaka cha 1899. Wati wamalizga masambilo yake, Chilembwe wakawelela ku British Central Africa. Pakwiza kwake wakayimapo ku London uko wakatola chizomelezgo chakuti wayambiske uphalazgi wake kuno kukaya. Wati wawela, Chilembwe wakayamba uliska wake na kuchema tchalitchi chake Ajawa Providence Industrial Mission. Chifukwa chakuti banthu banandi awo bakaba baChawa yayi bakizanga, wakafupikizga zina kuti libe waka Providence Industrial Mission. Chilembwe wakatola Ida uyo wakaba mwana wa mwanakazi wa chiKololo na dada wa chiPhwitikizi (Portuguese). Nkhondo ya chalo chose chapasi (First World War) yikati yayamba pa zuba lachinayi la mwezi wa chinkhondi na chibili (4 August 1914), baNgerezi ba mu wato wakuchemeka SS Guendlen bakapoka wato wa baGeremani wakuchemeka Von Wissmann ndipo baGeremani ba ku German East Africa (sono Tanzania) bakanjila nakwamba nkhondo ku Karonga ndipo baNgerezi bakayamba kuchichimizga banthu bakuno kuti babavwile pa nkhondo yawo. Chilembwe wakatondeka yayi na ivi chifukwa kuchimbizga baGeremani kubafwiska banthu banandi ba mu Nyasaland. Chilembwe wakalemba kalata mu nyuzi ya Nyasaland Times yakususka kuchichimizga banthu aba na kufumba chifukwa chakuti bafipa bafwile mu nkhondo ya bazungu. Mazuba makhumi yabili na yatatu mu mwezi wakwamba (23 January) mu chaka cha 1915, John Chilembwe wakayambiska chivundungwele chakuwukila baNgerezi. Chilembwe wakaghana-ghananga kuti pakuti baNgerezi bakaba pa nkhondo na baGeremani babenge na nkhongono zakulimbana na balwi bake yayi. Wakaghana-ghananga kuti ngeti chalo cha Haiti icho chikapoka wanangwa apo mulongozgi wa baFalansa (France) Napoleon wakatangwanika na baNgerezi nayo wangatola wanangwa naumo baNgerezi bakatangwanikila na baGeremani. Chilembwe wakayamba chivundungwele ichi nyengo iyi chifukwa wakapokela kalata kufuma kwa Moses Chikwana yakuti bazungu bakakhumbanga kukoma Chilembwe na banthu bake pa zuba la makhumi yabili na yankhondi mu mwezi wakwamba uwu. Chilembwe wakakhumba kuti wayambe kubakoma bazungu ndiyo iwo bandakomepo basambili bake.
Mu chaka cha 1897 John Chilembwe wakaluta ku chalo cha America na Joseph Booth. Maghano-ghano ya Booth pakuluta na Chilembwe yakaba kuti wakamuvwile kupempha ndalama zakuvwila uphalazgi wake mu British Central Africa (zina la chalo cha Malaŵi chichali chindachemeke Nyasaland). Chilembwe wakakomeka na bapolisi na Garnet Kaduya, munung’una wa David Kaduya uyo wakaba munyake chomene wa Chilembwe, pa zuba lachitatu a mwezi wachibili (3 February) mu chaka cha 1915


text:
Nkhani 92: Yesu Wayuska Munthu Wakufwa
MSUNGWANA yo uwona yapa wenga wa vyaka 12. Yo wamuko janja ndi Yesu ndipu anyina ndi awiski ndi wo ama pafupi po. Kumbi wachiziŵa chifukwa cho awoneke akukondwa? Tiyi tiwoni.
Awiski a msungwana yo ŵenga akuzirwa ndipu zina lawu ŵenga a Yairo. Zuŵa linyaki mwana wawu wangutama. Ndipu matenda ngangulutiriya mbwenu. Sonu Yairo ndi muwoli waki angufipa mtima ukongwa, chifukwa mwana wawu wawonekanga kuti wafwengi. Yiwu ŵenga ndi mwana yumoza pe. Sonu Yairo wanguluta kuchipenja Yesu. Iyu wanguvwa vakuziziswa vo Yesu wachitanga.
Yairo wanguchimusaniya Yesu we mkati mwa ŵanthu anandi. Kweni Yairo wanguporota mkati mwa ŵanthu wo mpaka wanguchigwada pa malundi ngaku Yesu. Iyu wangumukambiya kuti: ‘Mwana wangu watama ukongwa. Chondi tiyeni mukamuchizgi.’ Ndipu Yesu wangukamba kuti walutengi.
Sonu achiluta, ŵanthu atutuzgananga kuti afiki ko wenga Yesu. Mwamabuchibuchi Yesu wanguma ndipu wangufumba kuti: ‘Ndiyani wandikwaska?’ Iyu wanguziŵa kuti nthazi zaki zingutuwa mwaku iyu, ndipuso wanguziŵa kuti munthu munyaki wangumukwaska. Kumbi munthu yo wenga yani? Iyu wenga munthukazi yo watamanga ukongwa kwa vyaka 12. Iyu wanguza ndi kuzikwaska chakuvwala chaku Yesu ndipu wanguchira.
Ivi vingumukondweska Yairo chifukwa iyu wanguwona kuti kwenga kwambula kusuzga kuti Yesu wachizgi munthu. Kweni pavuli paki kunguza munthu ndipu wangumukambiya Yairo kuti: ‘Ungamusuzganga cha Yesu, mwana waku wafwa.’ Kweni Yesu wanguvwa vo munthu yo wangukamba ndipu wangumukambiya Yairo kuti: ‘Kudandawula cha mwana waku wajengi umampha.’
Ŵati afika ku nyumba yaku Yairo, angusaniya ŵanthu achiliya ndipu ŵenga ndi chitima chikulu ukongwa. Kweni Yesu wanguŵakambiya kuti: ‘Lekani kuliya. Mwana uyu wafwa cha. Iyu wagona waka tulu.’ Kweni yiwu angumuseka Yesu, chifukwa anguziŵa kuti mwana yo wafwa.
Pavuli paki, Yesu wangudana awiski ndi anyina a mwana yo kweniso akutumika ŵaki ŵatatu ndipu wangusere nawu m’chipinda mo angumugoneka mwana yo. Yesu wanguko janja la mwana yo ndipu wanguti: ‘Yuka!’ Ndipu wanguja so ndi umoyu nge po uwone pachithuthuzi yapa. Iyu wanguyuka ndipu wangwamba kwenda. Ichi ndichu chifukwa chaki anyina ndi awiski awoneka kuti mbakukondwa ukongwa.
Uyu wenga munthu wakwamba cha yo Yesu wanguyuska. Munthu wakwamba yo Bayibolo likamba, wenga mwana wa choko cho chajanga mu msumba wa Naini. Pavuli paki, Yesu wanguyuska Lazaro yo wenga mzichi waku Mariya ndi Marta. Panyengu yo Yesu wazamuwusa nge fumu yaku Chiuta, iyu wazamuyuska ŵanthu anandi wo akufwa kuti azije so ndi umoyu. Kumbi isi tingakondwa cha ndi vinthu venivi?
Luka 8:40-56; 7:11-17; Yohane 11:17-44.
Mafumbu
- Kumbi awiski a msungwana yo we pachithuthuzi po mbayani, nanga nchifukwa wuli yiwu ndi awoli ŵawu angufipa mtima?
- Kumbi Yairo wanguchitanji wati wasaniya Yesu?
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika po Yesu walutanga ku nyumba yaku Yairo, nanga ndi uthenga wuli wo Yairo wangulonde weche munthowa?
- Nchifukwa wuli ŵanthu wo ŵenga m’nyumba yaku Yairo asekanga Yesu?
- Kumbi Yesu wanguchitanji wati wasere m’chipinda cha msungwana limoza ndi akutumika ŵaki ŵatatu, awiski ndi anyina a msungwana?
- Kumbi ndiyani so yo Yesu wanguyuska, nanga ivi vititilongonji?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Luka 8:40-56.
Kumbi Yesu wangulongo wuli lisungu kweniso kuŵanaŵaniya munthukazi yo wasuluwanga ndopa, nanga ŵara Achikhristu mazuŵa nganu angasambiranjipu pankhani iyi? (Luka 8:43, 44, 47, 48; Ŵale. 15:25-27; Mate. 9:12, 13; Ŵako. 3:12-14)
- Ŵerenga Luka 7:11-17.
Kumbi ŵanthu wo abali ŵawu akwanjiwa akufwa, angapembuzgika wuli ndi mo Yesu wanguchitiya ndi choko cha ku Naini? (Luka 7:13; 2 Ŵako. 1:3, 4; Ŵahe. 4:15)
- Ŵerenga Yohane 11:17-44.
Kumbi Yesu wangulongo wuli kuti nkhunanga cha kuliya pa nyifwa ya wakwanjiwa widu? (Yoha. 11:33-36, 38; 2 Samu. 18:33; 19:1-4)


text:
Nkhani Nambara 72: Ciuta Wakawovwira Fumu Hezekiya
Kasi ukumanya cifukwa ico mwanalume uyu wakulombera kwa Yehova? Nchifukwa wuli ico waŵikira makalata agha panthazi pa jochero la Yehova? Mwanalume uyu ni Hezekiya. Wakaŵa fumu ya mafuko ghaŵiri gha kumwera gha Israyeli. Ndipo wakaŵa mu suzgo yikuru. Cifukwa wuli?
Nchifukwa cakuti ŵasilikari ŵa ku Asiriya ŵakaparanya mafuko 10 gha kumpoto. Yehova wakazomerezga kuti ici cicitike cifukwa ŵanthu aŵa ŵakaŵa ŵaheni comene. Ŵasilikari ŵa ku Asiriya ŵakiza kuti ŵatimbane na ufumu wa mafuko ghaŵiri.
Fumu ya ku Asiriya yikatuma makalata kwa Fumu Hezekiya. Agha ndigho makalata agho Hezekiya waghaŵika panthazi pa Ciuta pa cithuzithuzi apa. Makalata agha ghakayuyura Yehova, na kuphalira Hezekiya kuti wathere. Ici ndico cifukwa cake Hezekiya wakalomba kuti: ‘Mbaya mwe Yehova, tiponoskani kwa fumu ya ku Asiriya. Usange mucitenge ntheura mbwenu mitundu yose yimanyenge kuti imwe mwekha ndimwe Ciuta.’ Kasi Yehova wakapulika ivyo Hezekiya wakalomba?
Hezekiya wakaŵa fumu yiwemi. Wakaŵa nga ni mafumu ghaheni gha ufumu wa kumpoto wa Israyeli yayi, panji nga ni umo ŵakaŵira adada ŵake, Fumu Ahazi cara. Hezekiya wakaŵa wakapulikira mwakupwelelera malango ghose gha Yehova. Mwantheura, Hezekiya wati wamara kulomba, nchimi Yesaya yikamutumira uthenga uwu wakufumira kwa Yehova: ‘Fumu ya Asiriya yinjilenge yayi mu Yerusalemu. Palije nanga njumoza wa ŵasilikari ŵake uyo wizenge kufupi. Ŵaponyengemo muvi nanga ngumoza yayi.’
Awona cithuzithuzi ico cili pa peji lino. Kasi ukuŵamanya ŵasilikari ŵakufwa aŵa? Mbasilikari ŵa ku Asiriya. Yehova wakatuma mungelo wake, ndipo mu usiku umoza mungelo uyu wakakoma ŵasilikari ŵa ku Asiriya 185,000. Ntheura fumu ya Asiriya yikathera na kuwelera kukaya kwake.
Ufumu wa mafuko ghaŵiri ukapona, ndipo ŵanthu ŵakaŵa pa mtende kwa nyengo yicoko waka. Kweni Hezekiya wakati wafwa, Manase mwana wake wakaŵa fumu. Wose ŵaŵiri, Manase na mwana wake Amoni, ghakaŵa mafumu ghaheni comene. Antheura caru cikazulaso na vivulupi na viwawa. Fumu Amoni yikati yakomeka na ŵateŵeti ŵake, mwana wake Yosiya wakimikika kuŵa fumu ya ufumu wa mafuko ghaŵiri.
2 Mathemba 18:1-36; 19:1-37; 21:1-25.
Mafumbo
- Kasi mwanalume uyo wali pa cithuzithuzi apa ni njani, ndipo nchifukwa wuli wali mu suzgo yikuru?
- Kasi makalata agho Hezekiya waghaŵika panthazi apa nga vici, ndipo wakulombaci?
- Kasi Hezekiya ni fumu ya mtundu mbu, ndipo ni uthenga wuli uwo Yehova wakatuma kwizira mwa nchimi Yesaya?
- Kasi mungelo wa Yehova wakacita nawo vici Ŵasiriya, nga ni umo cithuzithuzi ici cikulongolera?
- Nangauli ufumu wa mafuko ghaŵiri ukaŵa pa mtende kwa nyengo yicoko waka, kasi nchivici cikacitika apo Hezekiya wakati wafwa?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani 2 Mathemba 18:1-36.
Ni mwauli umo Rabusheke wakacitira kuti watimbanizge cigomezgo ca Ŵaisrayeli? (2 Mathe. 18:19, 21; Ex. 5:2; Sal. 64:3)
Para ŵakususkika, kasi Ŵakaboni ŵa Yehova wakulondezga wuli ciyelezgero ca Hezekiya? (2 Mathe. 18:36; Sal. 39:1; Zinth. 26:4; 2 Tim. 2:24)
- Ŵazgani 2 Mathemba 19:1-37.
Kasi ŵanthu ŵa Yehova mazuŵa ghano ŵakulondezga wuli Hezekiya para ŵali mu suzgo yikuru? (2 Mathe. 19:1, 2; Zinth. 3:5, 6; Heb. 10:24, 25; Yak. 5:14, 15)
Kasi Fumu Senakeribu yikathereskeka mu nthowa zitatu zini, ndipo yikwimira njani mwakuyana na ucimi? (2 Mathe. 19:32, 35, 37; Civ 20:2, 3)
- Ŵazgani 2 Mathemba 21:1-6, 16.
Cifukwa wuli tingayowoya kuti Manase wakaŵa yumoza wa mafumu ghaheni comene agho ghakawusa mu Yerusalemu? (2 Mid. 33:4-6, 9)


text:
Buku Lane la Nkhani za mu Baibolo
Ili ni buku la nkhani izo zikacitika nadi. Nkhani zake zatoleka mu Buku lakuzirwa kuluska mabuku ghose pa caru capasi, Baibolo. Zikulongosora mbiri ya caru kufuma apo Ciuta wakayamba kulenga caru mupaka kufika lero. Zikuyowoyaso ivyo Ciuta wakulayizga kuti wazamucita munthazi.
Buku ili likupeleka cithuzithuzi ca ivyo vili mu Baibolo. Likuyowoya za ŵanthu ŵa mu Baibolo na vinthu ivyo ŵakacita. Likuyowoyaso za cilindizga ca umoyo wamuyirayira pa caru capasi ca paradiso ico Ciuta wapeleka ku ŵanthu.
Buku ili liri na nkhani zakukwana 116. Nkhani izi zaŵikika mu vigaŵa eyiti. Peji lakwamba la cigaŵa cilicose likuyowoya mwakudumura za ivyo vili mu cigaŵa ico. Nkhani izi zili mu ndondomeko ya umo vinthu vikacitikira mu mbiri. Ici cimovwiraninge kuti mumanye nyengo iyo cakucitika cilicose cikacitikira mu mdauko.
Nkhani zake ni zambura kusuzga kupulikiska. Ŵanandi ŵa imwe ŵana ŵacoko muŵazgenge pamwekha. Mwa ŵapapi musangenge kuti ŵana ŵinu ŵacoko ŵazamuŵa ŵakukondwa kuŵaŵazgira nkhani izi nyengo na nyengo. Muwonenge kuti buku ili ndakukondweska comene ku ŵana na ŵalara wuwo.
Mavesi gha mu Baibolo ghalembeka paumaliro pa nkhani yiliyose. Tikumuciskani kuti muŵazge mavesi agha mwenemumo mwafuma nkhani izi. Para mwamara kuŵazga nkhani yiliyose, wonani mafumbo gha nkhani iyo mwaŵazga, agho ghakwambira panthazi pa Nkhani Nambara 116.
Kalembero ka mavesi gha mu Baibolo mu buku lino kasinthika pacoko. Kasinthika kuti mavesi ghaŵe ghapusu kuti ŵana ŵaghapulikiske makora. Mwakusazgirapo, buku lino lalembeka mwakulondezga malango ghasono gha kalembero ka Citumbuka. Malemba agho ghalembeka paumaliro wa nkhani yiliyose ghakulongora apo nkhani iyo yatoleka mu Baibolo.


text:
CIGAŴA 3
Umo Mungamazgira Masuzgo
“Mutemwanenge nkhanirankhanira yumoza na munyake, cifukwa citemwa cikubenekelera wumba wa zakwananga.”—1 Petrosi 4:8
Para mwatorana waka, muŵenge na masuzgo ghanandi. Mungaŵa na masuzgo cifukwa ca kupambana umo mukujipulikira, kuwona vinthu mwakupambana panji kupambana vyakucita cifukwa ca umo muli kulelekera. Masuzgo ghanyake ghangafuma kuwaro kwa mbumba panji ghangiza mwamabuci.
Nyengo zinyake mungaghanaghana kuti mughazerezge waka, kweni Baibolo likutiphalira umo tikwenera kucitira na masuzgo. (Mateyu 5:23, 24) Mu Baibolo muli ulongozgi uwemi comene wakumazgira masuzgo.
1 DUMBISKANANI SUZGO ILO LILIPO
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: Pali “nyengo ya kuyowoya.” (Mupharazgi 3:1, 7) Sangani nyengo kuti mudumbiskane suzgo linu. Muphalirani munyinu kwambura kubisa umo mukujipulikira na umo mukuwonera ivyo vyacitika. Nyengo zose ‘muyowoyenge unenesko’ kwa munyinu. (Ŵaefeso 4:25) Nangauli nyengo zinyake mungakwiya comene, kweni mukwenera kujikora. Kuzgora mwakuzikira kukovwira kuti paleke kuŵa mphindano.—Zintharika 15:4; 26:20.
Nanga ni para mundakolerane navyo ivyo munyinu wakuyowoya, zikirani na kulongora kuti mukumutemwa na kumucindika. (Ŵakolose 4:6) Mazgani nkhani iyo mwaluŵiro, ndipo kuleka yayi kuyowoyeskana.—Ŵaefeso 4:26.
IVYO MUNGACITA:
Sankhani nyengo yiwemi kuti mudumbiskane suzgo linu
Para munyinu wakuyowoya, tegherezgani kwambura kumudumulizga. Namwe nyengo yinu yifikenge kuti muyowoyepo
2 TEGHEREZGANI NA KUPULIKISKA
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: “Muŵe na mtima wacitemwa kwa yumoza na munyake. Pakulongora nchindi kwa yumoza na munyake, yambani ndimwe.” (Ŵaroma 12:10) Kutegherezga nkhwakuzirwa comene. Mupulikiskenge ivyo munyinu wakuyowoya, ndipo mukwenera kucita nthena na mtima walusungu na wakujiyuyura. (1 Petrosi 3:8; Yakobe 1:19) Mukwenera kutegherezga nadi, kupusikizgira waka yayi. Usange vingacitika, lekani dankha ivyo mukucita kuti mutegherezge kwa munyinu, panji mungamupempha kuti muzakadumbiskane nyengo yinyake. Mukwenera kuwona muwoli panji mfumu winu nga ni munyinu uyo mukuseŵera nayo timu yimoza, nga ni mulwani wa timu yinyake yayi. Usange mucitenge nthena, ‘mukalipenge luŵiro yayi.’—Mupharazgi 7:9.
IVYO MUNGACITA:
Tegherezgani kwambura kumususka munyinu, nanga ni para ivyo wakuyowoya vikumukondweskani yayi
Pulikiskani ivyo wakung’anamura. Wonani umo wakucitira pa cisko na umo mazgu ghake ghakupulikikwira
3 CITANI IVYO MWAKOLERANA
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: “Nchito yiliyose iyo munthu wakulimbikira kuyicita yili na candulo, kweni munthu wapamulomo wakavukenge.” (Zintharika 14:23, NW) Kukolerana waka umo mungamazgira suzgo nkhwakukwana yayi. Kweni mukwenera kucita ivyo mwakolerana. Nchipusu yayi kucita nthena, kweni muphyokenge pawaka cara. (Zintharika 10:4) Usange mucitirenge vinthu pamoza, muŵenge na “njombe yiwemi.”—Mupharazgi 4:9
IVYO MUNGACITA:
Dumbiskanani ivyo waliyose wakwenera kucita kuti mumazge suzgo
Nyengo na nyengo, mukwenera kuwona umo mukucitira


text:
GONGWE LA MULINDA (LAKUSAMBIRA PA MPINGO) JUNE 2015
Magazini iyi yili na nkhani zakusambira kwambira pa Julayi 27 m’paka Ogasiti 30, 2015.
Kasi Khristu Wakalongora Wuli Nkhongono za Chiuta?
Minthondwe iyo Yesu wakachita yikawovwira ŵanthu ŵakale, kweniso yikulongora ivyo wazamuchitira ŵanthu wose munthazi.
Wakatemwanga Ŵanthu
Kasi apo Yesu wakachitanga minthondwe wakalongora wuli umo waliri?
Tingalutilira Kuŵa Ŵatuŵa
Baibolo likuzunura vinthu vitatu ivyo vingatovwira kulimbana na makhumbiro ghaheni.
“Usange Kingsley Wakukwaniska, Ine Ningatondekerachi?”
Kingsley, wakakhalanga ku Sri Lanka, wakazizipizga masuzgo ghanandi kuti wamalizge kuyowoya nkhani ya maminiti ghachoko waka.
Kasi Mukuchita Ivyo Yesu Wakayowoya?—Chigaŵa 1
Chifukwa wuli Yesu pakupemphera wakati “Ŵadada Ŵithu” m’malo mwa “Adada Ŵane”?
Kasi Mukuchita Ivyo Yesu Wakayowoya?—Chigaŵa 2
Para tikulomba kuti Chiuta watipe chakurya chithu cha zuŵa na zuŵa, ndikuti tikulomba chakurya chithu pera yayi.
“Mukukhumbikwira Kuzizipizga”
Yehova watipa vinthu 4 ivyo vingatovwira kuzizipizga viyezgo panji masuzgo.
Kasi Mukukumbuka?
Kasi muli kuŵerenga magazini gha Gongwe la Mulinda gha sonosono apa, yezgani kuzgora mafumbo agha kuti muwone ivyo mukukumbuka.


text:
Magazini gha Gongwe la Mulinda na Galamukani!
Mungakopera magazini agha mu viyowoyero vyakujumpha 200, kweniso mu viyowoyero vya mawoko. Gongwe la Mulinda likulongosora kukolerana uko kulipo pakati pa ivyo vikuchitika mu charu na kufiskika kwa mauchimi gha mu Baibolo. Likupembuzga ŵanthu na makani ghawemi gha Ufumu wa Chiuta na kuŵawovwira kuti ŵaŵe na chipulikano mwa Yesu Khristu. Galamukani! yikulongosora umo tingazizipizgira masuzgo na kovwira ŵanthu kugomezga layizgo la Mlengi lakuti kuŵenge charu chiphya cha mtende icho muzamuŵa chivikiliro.
Sankhani chiyowoyero na kudofya Penjani.


text:
Nchifukwa Wuli Akaboni aku Yehova Aleka Kuchitaku Nkhondu?
Akaboni aku Yehova achitaku cha nkhondu pavifukwa ivi:
Avwiya Chiuta. Bayibolo likamba kuti ateŵeti aku Chiuta “azamsula malipanga ngawu kuŵa vakulimiya” ndipu “chinanga nkhusambira so nkhondu naku cha.”
—Yesaya 2:4.
Avwiya Yesu. Yesu wangukambiya wakutumika Petro kuti: “Wezga lipanga laku m’malu ngaki: chifukwa wosi ŵakuto lipanga ŵanangikengi ndi lipanga.” (Mateyu 26:52) Yapa Yesu walongonga kuti Akusambira ŵaki atenere cha kunyamuwa vidya vankhondu.
Akusambira aku Yesu avwiya dangu laku Yesu lakuti “mbacharu cha.” (Yohane 17:16) Yiwu ayukiya asilikali cha pamwenga kulimbana ndi ŵanthu wo agwira nchitu ya usilikali.
Atanja anyawu. Yesu wangukambiya Akusambira ŵaki kuti ‘ayanjanengi.’ (Yohane 13:34, 35) Mwaviyo, yiwu apanga ubali wa pacharu chosi ndipu m’gulu lawu mulivi munthu yo wangachita nkhondu ndi m’bali pamwenga mzichi waki.
—1 Yohane 3:10-12.
Alondo chakuwoniyapu cha Akhristu a m’nyengu ya akutumika. Buku linyaki likamba kuti: “Akusambira aku Yesu akwamba akananga kuluta ku nkhondu pamwenga kusere usilikali,” chifukwa aziŵanga kuti kurwa nkhondu “kukoliyana cha ndi chanju cho Yesu wanguŵalongo kweniso vo wanguŵasambiza kuti ayanjengi arwani ŵawu.” (Encyclopedia of Religion and War states) Peter Meinhold wa ku Germany, chilimbi pa nkhani ya masambiru nga Bayibolo, nayu wangukamba vakukwaskana ndi akusambira aku Yesu akwamba kuti: “Vingachitika cha kuti munthu waje Mkhristu kweniso msilikali pa nyengu yimoza.”
Tichita vinthu mwakugomezgeka
Akaboni aku Yehova mbanthu akovya ukongwa m’chigaŵa cho aja. Yiwu achitiska kuti boma la m’charu chawu lichitengi nawu mantha cha kuti atimbanyizgengi chimangu. Titumbika mazaza nga boma chifukwa cha marangu nga m’Bayibolo yanga:
‘Mutheri ku mitufu yira.’
—Ŵaroma 13:1.
“Wezgani vo vaku Kaisare kwaku Kaisare; ndi vaku Chiuta kwaku Chiuta.”—Mateyu 22:21.”
Mwaviyo isi tivwiya marangu, tilipira misonkhu kweniso tikoliyana ndi vo boma litesesa kuchita kuti liwovyi ŵanthu ŵaki.


text:
Kasi Mukughanaghana Kuti Vinthu Viŵenge Wuli Kunthazi?
Kasi caru . . .
cikhalilirenge nthena?
cihenipirengehenipirenge?
ciŵengeko makora?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
“Ciuta . . . wazamufyura sozi lililose ku maso ghawo, ndipo nyifwa yizamuŵakoso cara, nesi kutengera panji kutampha nesi vyakuŵinya vizamuŵakoso cara. Vinthu vyakale vyafumapo.”—Uvumbuzi 21:3, 4, Mang’anamuliro gha Caru Ciphya.
VYANDULO IVYO MUZAMUSANGA CIFUKWA CA LAYIZGO ILI
Nchito yiwemi kweniso yakukhorweska.—Yesaya 65:21-23.
Umoyo wambura kulwara panji suzgo linyake lililose.—Yesaya 25:8; 33:24.
Umoyo wamuyirayira na kukondwa na mbumba yinu na ŵabwezi ŵinu.—Salmo 37:11, 29.
KASI TINGAGOMEZGA NADI IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA?
Enya. Pali vifukwa vinandi, kweni tiyowoyengepo viŵiri:
Ciuta wali na nkhongono kucita ivyo walayizga. Mu Baibolo, ni Yehova Ciuta pera uyo wakucemeka “Wankhongonozose,” cifukwa wali na nkhongono zambura cigoti. (Uvumbuzi 15:3) Mwantheura, wangacita ivyo walayizga. Wasinthenge caru kuti ciŵe ciwemi. Nga umo Baibolo likuyowoyera, “kwa Ciuta vinthu vyose ni vyamacitiko.”—Mateyu 19:26.
Ciuta ngwakukhumbisiska kufiska ivyo walayizga. Mwaciyelezgero, Yehova ‘ngwakunweka’ kuwuska ŵanthu awo ŵali kufwa.—Job 14:14, 15.
Baibolo likuyowoyaso kuti Yesu wakacizganga ŵalwari. Cifukwa wuli wakacitanga nthena? Cifukwa wakakhumbanga. (Mariko 1:40, 41) Yesu wakatolera nkhanira ndendende wunthu wa Awiske. Nayo wakakhumbisiskanga kovwira awo ŵakusuzgika.—Yohane 14:9.
Mwantheura, tikukayika yayi kuti Yehova na Yesu ŵakukhumba kutovwira kuti tizakaŵe na umoyo uwemi kunthazi!—Salmo 72:12-14; 145:16; 2 Petrosi 3:9.
FUNDO YAKUTI MUGHANAGHANIREPO
Kasi Ciuta wazamucita wuli kuti wasinthe vinthu pa caru kuti viŵe makora?
Baibolo likuzgora fumbo ili pa MATEYU 6:9, 10 na DANIEL 2:44.


text:
Malawi
Malaŵi ni chalo ichi chili ku mafumilo gha zuba na kumwela kwa Africa. Vyalo ivyo vikuzingilila Malaŵi ni Tanzania ku mpoto na kumafumilo gha zuba, Zambia kumpoto na kumanjililo gha zuba na Moçambique kumwela, kumafumilo na kumanjililo gha zuba. Ni chalo ichi pakwamba chikachemekanga Nyasaland mpaka mu chaka cha 1964 apo chikapokela wanangwa kufuma ku baNgelezi, pa zuba la chinkhondi na limoza la mwezi wachinkhondi na chibiri (6 July).
Pala mukukhumba ndondomeko ya nkhani za kukhwaskana na chalo cha Malaŵi, sankhani yimoza mwa mitu ya makani iyo yili pasi apa.


text:
Bakili Muluzi
Mdauko wa Mulongozgi wachibili wa chalo cha Malaŵi[edit | edit source]
Eleson Bakili Muluzi wakawako pa zuba la chikhumi, chinkhondi na chibili mu mwezi wachitatu (17 March) mu chaka cha 1943, mu boma la Machinga, kumwela kwa chalo cha Malaŵi..
Mu chaka cha 1968 Muluzi wakakakikapo chifukwa chakwiba ndalama za ku mphala (court) zakukwana £6 nyengo iyo Muluzi wakaba kalaliki (clerk) ku mphala iyo.
Muluzi wakanjila chipani cha Malaŵi Congress Party (MCP) ndipo wakatumikapo ku chalo chakuwalo kukapanga luso lwakugwiliska ntchito mathabwa (carpentry and joinery). Mu MCP Muluzi wakakwela ndipo wakabapo mulembi mulala (Administrative Secretary) wa chipani ichi. Chifukwa cha kuleka kwendeska makola chuma cha chipani, Muluzi wakachimbizgika mu chipani cha MCP ndipo wakayamba waka kuba wa malonda.
Ndyali za ku Malaŵi zikati zayamba kusintha, apo Kamuzu wakati banthu basankhe pakati pa kuti mu Malaŵi mube chipani chimoza panji vinandi, Muluzi wakaba mumoza wa banthu awo bakayamba ka gulu (Pressure Group) ka United Democratic Front ako pamoza na ka gulu kanyakhe kakuchemeka Alliance for Democracy (AFORD) bakavwilana kuphalila banthu kuti pa chisankho basankhe kuti kube vipani vinandi. Mu mwezi wachinkhondi na wumoza pa zuba la chinkhondi na chinayi (14 June) mu chaka cha 1993 banthu bakasankha kuti kube vipani vinandi ndipo gulu la UDF likazgoka chipani ndipo Muluzi ndiyo wakaba mulongozgi wa UDF.
Mu mwezi wachinkhondi pa zuba la chikhumi, yankhondi na yabili (17 May) mu chaka cha 1994 Muluzi wakasoleka kuba mulongozgi wa chalo cha Malaŵi. Pa muwoso wakwamba wa Muluzi wakasintha malango ya chalo (constitution) kuzomelezga munthu wakuti wali kukakikapo kuba mulongozgi, kuyambiska kuti kube wachitatu kwa mulongozgi (second vice-president) na malango yanandi kuti vimwendelenge iyo na chipani chake makola.
Mu mwezi wachinkhondi (May) 1999 Muluzi wakasolekaso kuba mulongozgi wa Malaŵi kachibili pa chisankho icho banyakhe bakuti Muluzi wakibila na kuti mweneko uyo wakawina ni Gwanda Chakwamba. Mu chaka cha 2002, Muluzi wakayezeska kuti malango ya chalo cha Malaŵi yasinthike kuti mulongozgi waleke kukanizgika kukhala vyaka vyakujumpha khumi. Kweni banthu bakakwiya na ivi ndipo nanga uli wakagula bayimilili ba ku mphala ya malango ba vipani vinyakhe mphala iyi yikakana kuti mulongozgi wazomelezgeke kuba mulongozgi vyaka vyakujumpha khumi.
Muwuso wa Muluzi wukaba wa vimbundi (kuhonga) na kwiba ndalama za boma chomene. Nduna na batebeti ba boma bakapokelanga vimbundi na kwiba ndalama za boma chomene ndipo chuma cha boma chikasakazikanga chomene ndiposo vinthu vinyakhe vinandi ngeti ni misewu yikanangika chomene. Ukavu nawo mu Malaŵi wukalutilila panthazi chomene chifukwa chakuti wovwili uwo boma likapokelanga wukamalilanga mu mathumba ya batebeti ba boma. Antheura banthu banandi muMalawi bakukhumba chara kuti Muluzi panyake abo bakukwaskana naye banjileso muboma.
Wati watondeka kusintha malango ya boma kuti wabe mulongozgi vyaka vyakujumpha khumi limoza, Muluzi wakasankha Bingu wa Mutharika kuti wabe wakwimilila chipani cha UDF pa chisankho cha mulongozgi. Mumalo mwakuti banthu ba UDF ndiwo basankhe munthu uyo bakakhumbanga, Muluzi wakabasankhila ndipo banyakhe mu UDF ngeti bena Aleke Banda, Harry Thomson, Justin Malewezi (uyo wakaba wachibili kwa mulongozgi nyengo yose ya muwuso wa Muluzi) bakakwiya ndipo bakachileka chipani cha UDF. Banandi bakuti Muluzi wakasankha Mutharika chifukwa wakaghana-ghananga kuti wawusenge ndiyo chifukwa Mutharika wamuwopenge iyo Muluzi, kweni Mutharika wawoneska kuti wakupulikila Muluzi yayi.
Pa nyengo iyo Muluzi wakaba mulongozgi, wakasambazga chomene chifukwa chakuhiba nakupokera vimbundi ndiposo wakagula malo yaweme ku Chichiri apo wali kuzengapo nyumba yake iyo yikuchemeka Keza Office Park na kugula magalimoto yanandi kwambula kulipila msonkho. Muluzi ndiyo yekha pa balongozgi wose ba Malaŵi uyo wakabevye masambilo yapachanya.
Pali banthu banyake mu UDF abo bakukhumba ngeti kuti Muluzi wangayimaso mu visankho vya presidente wa Malawi mu chaka cha 2008. Kweni Muluzi wakukana kuyowopo pa nkhani iyi. Wakakana kuyowoyapo pa nkhani ya "Third Term" apo sono tikumanya kuti wakakhumbisiska kuti wayimeso mchaka chira cha 2004. Nangawuli pali mayowoyelo agha, ntchakukayikiska kuti wazamuyimaso , ndipo kuti malinga wayimaso wangazakasoleka.


text:
Nkhani 53: Layizgu Laku Jefta
KUMBI nyengu yinyaki ukulayizgapu munthu, kweni pavuli paki unguwona kuti vo ungulayizga venga vakusuzga kuvichita? Munthu yo we pachithuthuzi ichi wanguchitapu venivi, ndichu chifukwa chaki wawoneka kuti wachita chitima ukongwa. Munthu yo wenga mweruzgi wa Yisraele ndipu wenga wambula mantha. Zina laki ndi Jefta.
Jefta wengaku panyengu yo Ayisraele anguleka kusopa Yehova. Yiwu angwamba so kuchita vinthu viheni. Sonu Yehova wanguzomerezga ŵanthu a Chiamoni kubaya Ayisraele. Ivi vinguchitiska kuti Ayisraele amudandawuliyi Yehova kuti: ‘Takunangiyani, chondi tipozomoskeni.’
Ŵanthu yaŵa anguleka kuchita vinthu viheni. Yiwu angwamba so kusopa Yehova kulongo kuti angusintha nadi. Ndipu Yehova wanguŵawovya so.
Sonu ŵanthu angusankha Jefta kuti ndiyu wakarwi nkhondu ndi ŵanthu a Chiamoni. Jefta wangukhumbisiska kuti Yehova ndiyu wamuwovyi pankhondu iyi. Ndipu iyu wangulayizga Yehova kuti: ‘Asani muperekengi Amoni mu janja langu, munthu wakwamba yo wamutuwa m’nyumba yangu kuzindilondere asani ndachipunda nkhondu, ndimuperekengi kwaku imwi.’
Yehova wanguvwiya vo Jefta wangulayizga ndipu wangumuwovya nadi kuti wakapundi nkhondu. Kumbi utimuziŵa munthu wakwamba yo wanguchimulondere Jefta panyengu yo waweriyanga ku nyumba kwaki? Wenga mwana waki munthukazi yumoza pe yo wangubala. Jefta wati wamuwona, wanguliya kuti: ‘Kotu mwana wangu! Wandipaska chitima. Kweni pakuti ndamulayizga kali Yehova nditondekengi cha kufiska.’
Sonu mwana waku Jefta wati wavwa vo awiski angulayizga, pakwamba nayuso wanguchita chitima ukongwa. Ivi vang’anamuwanga kuti iyu walekanengi nawu awiski ndipuso mabwezi ngaki. Chifukwa watingi wakajengi ku chihema chaku Yehova ku Shilo ndi kumuteŵete kwa umoyu waki wosi. Ndipu wanguŵakambiya awiski kuti: ‘Asani mwalayizga kwaku Yehova, mutenere kufiska vo mwalayizga.’
Mwaviyo, mwana waku Jefta wanguluta ku Shilo, iyu wanguja kweniko umoyu waki wosi ndipu wanguteŵete Yehova pa chihema chaki. Chaka ndi chaka, anthukazi a Chiyisraele alutanga kuchimuwona ndi kuchichezga nayu kwa mazuŵa nganayi. Ŵanthu amuyanjanga ukongwa mwana waku Jefta chifukwa wenga muteŵeti wamampha waku Yehova.
Ŵeruzgi 10:6-18; 11:1-40.
Mafumbu
- Kumbi Jefta wenga yani, ndipu wangujaku panyengu niyi?
- Kumbi Jefta wangumulayizganji Yehova?
- Nchifukwa wuli Jefta wenga ndi chitima po wawenga ku nkhondu yo wanguthereska a Amoni?
- Kumbi mwana munthukazi waku Jefta wangukambanji wati wavwa layizgu lo awiski angukamba?
- Nchifukwa wuli ŵanthu ayanjanga mwana munthukazi waku Jefta?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Ŵeruzgi 10:6-18.
Kumbi mbiri ya kuleka kugomezgeka kwa Ayisraele kwaku Yehova, yitititcheŵeskanji? (Weru. 10:6, 15, 16; Waro. 15:4; Chivu. 2:10)
- Ŵerenga Ŵeruzgi 11:1-11, 29-40.
Kumbi tiziŵa wuli kuti vo Jefta wanguchita pakupereka mwana waki nge ‘sembi yakotcha’ kwang’anamuwanga kumuwotcha pamotu chayiku cha? (Ŵeru. 11:31; Ŵale. 16:24; Mara. 18:10, 12)
Kumbi Jefta wangumupereka wuli mwana waki nge sembi?
Kumbi tisambiranji pa mo Jefta wanguchitiya ndi layizgu laki kwaku Yehova? (Ŵeru. 11:35, 39; Waku. 5:4, 5; Mate. 16:24)
Kumbi mwana waku Jefta nchakuwoniyapu chamampha wuli kwa Akhristu achinyamata wo akhumba uteŵeti wa nyengu zosi? (Ŵeru. 11:36; Mate. 6:33; Ŵafi. 3:8)


text:
Nkhani 76: Yerusalemu Wabwangandulika
KUTULIYA po Fumu Nebukadanezara yinguto Ayisraele wosi akusambira ukongwa kuluta nawu ku Babiloni, panguto vyaka vakujumpha 10. Sonu awona vo vichitika. Msumba wa Yerusalemu awuwotcha. Ndipu Ayisraele wo aleka kubayika, atoleke ku ukapolu ku Babiloni.
Kumbuka kuti ivi ndivu achimi aku Yehova angutcheŵeska ŵanthu, kuti vazamuchitika asani alekengi kusintha mijalidu yawu yiheni. Kweni Ayisraele anguvwiya cha. Yiŵu angulutirizga kusopa achiuta aboza m’malu mwakusopa Yehova. Yiwu ŵenga akwenere nadi kulangika. Tiziŵa ivi chifukwa mchimi waku Chiuta, Ezekiele ndiyu watitikambiya za vinthu viheni vo Ayisraele achitanga.
Kumbi utimuziŵa Ezekiele? Iyu wenga yumoza wa anyamata wo Fumu Nebukadanezara yinguŵatore ku Babiloni, vyaka vakujumpha 10 vati vakapu Yerusalemu wechendabwanganduliki. Danyele ndi anyaki ŵatatu, Shadreke, Meshake ndi Abedenego angutoleke pamoza ndi Ezekiele kuluta ku Babiloni.
Panyengu yo Ezekiele wenga weche ku Babiloni, Yehova wangumulongo vinthu viheni vo vachitikanga panyumba yakusopiyamu, ku Yerusalemu. Yehova wangumulongo m’nthowa yakuziziswa. Iyu wangulongo Ezekiele vinthu vosi vo vachitikanga panyumba yakusopiyamu, chinanga wuli Ezekiele wenga weche ku Babiloni. Ndipu vinthu vo Ezekiele wanguwona venga vakofya.
Yehova wangukambiya Ezekiele kuti: ‘Awona vinthu vawukazuzi vo ŵanthu achita panu panyumba yakusopiyamu. Awona vithuthuzi va vinjoka ndi nyama zinyaki vo ajambula pavimati. Ndipu wona Ayisraele ativisopa.’ Ezekiele wanguviwona vinthu ivi ndipu wangulemba vosi vo vachitikanga.
Yehova wangufumba Ezekiele kuti: ‘Kumbi utiviwona vo alongozgi a Yisraele achita kuwubendi? Ezekiele wanguviwona. Iyu wanguwona anthurumi 70, achisopa achiuta aboza. Ndipu akambanga kuti: ‘Yehova watitiwona cha. Iyu wachileka charu ichi.’
Sonu Yehova wangulongo Ezekiele anthukazi anyaki wo ŵenga kumpotu kwa khomu lakuserere m’nyumba yakusopiyamu. Yiwu asopanga chiuta waboza Tamuzi. Ndipu wangumulongo so anthurumi akukwana 25 wo ŵenga pakhomu la nyumba yakusopiyamu yaku Yehova. Yiwu agwadanga kulazga kuvuma ndipu asopanga lumwi.
Yehova wangukamba kuti: ‘Ŵanthu yaŵa atinditumbika cha ini. Yiwu achitiya vinthu viheni ivi panyumba yangu chayipu.’ Sonu Yehova wangulayizga kuti: ‘Yiwu ayiziŵengi nthazi ya ukari wangu. Ndipu ndiŵachitiyengi lisungu cha asani abayika.’
Pati pajumpha waka vyaka vitatu kutuliya po Yehova wangulongole Ezekiele vinthu ivi, Ayisraele angugarukiya Fumu Nebukadanezara. Sonu iyu wanguchirwana nawu nkhondu. Ndipu pati pajumpha chaka ndi myezi 6, ŵanthu aku Babiloni anguswa mpanda wa Yerusalemu ndipu angusere ndi kuwotcha msumba wosi. Ŵanthu anandi angubayika ndipu anyaki angukoleka kuluta ku ukapolu ku Babiloni.
Kumbi nchifukwa wuli Yehova wanguzomerezga kuti Ayisraele akumani ndi vinthu vakofya viyo ivi? Chenga chifukwa chakuti yiwu anguleka kuvwiya Yehova ndi kuleka kulondo malangu ngaki. Ivi vilongo kuti nyengu zosi nkhwamampha kuchita vo Chiuta wakamba.
Pakwamba ŵanthu amanavi ndiwu anguzomerezgeka kuja m’charu cha Yisraele. Sonu Fumu Nebukadanezara wanguŵika munthu wa Chiyuda zina laki Gedaliya kuti ndiyu waŵawoneriyengi ŵanthu yaŵa. Kweni Ayisraele anyaki angumubaya Gedaliya. Sonu ŵanthu angwamba kuchita mantha kuti ŵanthu aku Babiloni azakuŵabaya wosi chifukwa cha chinthu chiheni cho chinguchitika. Sonu ŵanthu wo anguchichizga Yeremiya kuti athaŵi ndipu anguthaŵiya ku Egipiti.
Ivi vinguchitiska kuti charu cha Yisraele chije chambula ŵanthu. Ndipu chinguja vyaka 70 kwambula kujamu ŵanthu. Kweni Yehova wangulayizga kuti wawezgiyengi ŵanthu ŵaki m’charu cho asani pajumpha vyaka 70. Kumbi panyengu iyi, nchinthu wuli cho chinguchitikiya ŵanthu aku Chiuta m’charu cha Babiloni ko angutoleke? Tiyi tiwoni.
2 Ŵakaronga 25:1-26; Yeremiya 29:10; Ezekiele 1:1-3; 8:1-18.
Mafumbu
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitikiya Yerusalemu kweniso Ayisraele wo ŵe pachithuthuzi?
- Kumbi Ezekiele wenga yani, nanga ndi vinthu wuli vakofya vo Yehova wangumulongo?
- Chifukwa chakuti Ayisraele angumutumbika cha Yehova, kumbi nchinthu wuli cho wanguŵatcheŵeska?
- Kumbi Fumu Nebukadanezara yinguchitanji Ayisraele ŵati ayigarukiya?
- Nchifukwa wuli Yehova wanguzomerezga kuti Ayisraele akumani ndi vinthu vakofya ivi?
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitiska kuti charu cha Yisraele chije chambula ŵanthu, nanga chinguja chambula ŵanthu kwa utali wuli?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga 2 Ŵakaronga 25:1-26.
Kumbi Zedekiya wenga yani, nanga nchinthu wuli cho chingumuchitikiya, ndipu venivi vingufiska wuli uchimi wa m’Bayibolo? (2 Ŵaka. 25:5-7; Ezek. 12:13-15)
Kumbi Yehova wangumba mulandu yani chifukwa chakuleka kugomezgeka kosi ko Ayisraele achitanga? (2 Ŵaka. 25:9, 11, 12, 18, 19; 2 Miko. 36:14, 17)
- Ŵerenga Ezekiele 8:1-18.
Kumbi Matchalitchi nga Chikhristu nga mazuŵa nganu ngalondo wuli Ayisraele akugarukiya wo asopanga lumwi? (Ezek. 8:16; Yesa. 5:20, 21; Yoha. 3:19-21; 2 Timo. 4:3)


text:
CIGAŴA 9
Sopani Yehova mu Mbumba Yinu
“Sopani Uyo wakalenga kucanya na caru capasi.”—Uvumbuzi 14:7
Nga umo mwasambilira mu burosha ili, mu Baibolo muli fundo zinandi izo zimovwiraninge imwe na mbumba yinu. Yehova wakukhumba kuti mukondwenge. Wakulayizga kuti usange mukupenja dankha ufumu wake, ‘vinthu vinyake vyose visazgikengeko kwa imwe.’ (Mateyu 6:33) Wakukhumbisiska kuti muŵe mubwezi wake. Citani vyose ivyo mungafiska kuti waŵe mubwezi winu. Palije cinthu cinyake ico cingaluska kuŵa mubwezi wa Ciuta.—Mateyu 22:37, 38.
1 KHOZGANI UBWEZI WINU NA YEHOVA
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: “‘Nizamuŵa wiskemwe, ndipo imwe muzamuŵa ŵana ŵane ŵasepuka na ŵasungwana,’ wakuti Yehova.” (2 Ŵakorinte 6:18) Ciuta wakukhumba kuti imwe muŵe mubwezi wake wapamtima. Cinthu cimoza ico cingamovwirani kuti mukhozge ubwezi winu na Ciuta ni lurombo. Yehova wakumupemphani kuti ‘mulombenge kwambura kuleka.’ (1 Ŵatesalonika 5:17) Yehova ngwakukhumbisiska kupulika ivyo vili ku mtima winu. (Ŵafilipi 4:6) Para mukulomba na mbumba, ŵana ŵinu ŵawonenge kuti mukugomezga kuti Ciuta waliko.
Padera pa kuyowoya na Ciuta, mukweneraso kutegherezga kwa iyo. Mukutegherezga kwa Ciuta para mukusambira Mazgu ghake na mabuku ghanyake agho ghakulongosora Baibolo. (Salmo 1:1, 2) Ghanaghaniranipo ivyo mwasambira. (Salmo 77:11, 12) Mukutegherezgaso kwa Ciuta para mukuluta ku maungano gha mpingo nyengo zose.—Salmo 122:1-4.
Cinthu cinyake ico mungacita kuti mukhozge ubwezi winu na Yehova nkhuphalirako ŵanyinu vya iyo. Para mukupharazga nyengo zose, mukwamba kujiwona kuti muli nayo pafupi comene.—Mateyu 28:19, 20.
IVYO MUNGACITA:
Mupaturenge nyengo zuŵa lililose kuti muŵazge Baibolo na kulomba pamoza
Vinthu vyauzimu viŵenge pakwamba mu mbumba yinu, m’malo mwa vyakusanguluska
2 MUSOPENGE NA MBUMBA YINU
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: “Sendelerani kwa Ciuta, ndipo iyo wasendelerenge kwa imwe.” (Yakobe 4:8) Mukwenera kupatura nyengo sabata yiliyose kuti musambirenge vya Ciuta na mbumba yinu. (Genesis 18:19) Kweni pali vinandi ivyo vikukhumbikwa. Kumuluwa yayi Ciuta pa vyose ivyo mukucita zuŵa na zuŵa. Wovwirani ŵamumbumba yinu kuti ŵaŵe ŵabwezi ŵa Ciuta. Mungacita nthena usange mukuyowoya nawo vya Yehova ‘para mwakhala mu nyumba yinu, para mukwenda mu nthowa, para mwagona pasi, na para mwawukapo.’ (Duteronome 6:6, 7) Yezgani Joshua uyo wakati: ‘Ine na nyumba yane titeŵeterenge Yehova.’—Joshua 24:15.
IVYO MUNGACITA:
Muŵe na ndondomeko yakukhazikika kuti musambirenge na mbumba yinu, ndipo pakusankha ivyo musambirenge mukwenera kughanaghanira waliyose mu mbumba


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Mbanjani?
Ŵakaboni ŵa Yehova mbanthu ŵa mitundu yakupambanapambana ndipo ŵakuyowoya viyowoyero vyakupambanapambana. Chilato chawo nkhuchindika Yehova, Chiuta uyo wakalenga vinthu vyose kweniso mweneko wa Baibolo. Ŵakulondezga Yesu Khristu ndipo mbakukondwa kuchemeka Ŵakhristu. Waliyose wakupatura nyengo kuti wasambizge ŵanthu vya Baibolo na Ufumu wa Chiuta. Ŵakuchemeka Ŵakaboni ŵa Yehova chifukwa ŵakuchitira ukaboni, panji kuyowoya vya Yehova Chiuta na Ufumu wake.
Wonani vinandi pa Webusayiti iyi. Ŵazgani Baibolo pa Intaneti. Manyani vinandi vya iwo na vigomezgo vyawo.


text:
Nkhani Nambara 81: Kugomezga Wovwiri wa Ciuta
Pafupifupi ŵanthu 50,000 ŵakaŵa pa ulendo kufuma ku Babulone kuluta ku Yerusalemu. Kweni ŵakati ŵafika, ŵakasanga kuti Yerusalemu ni mapopa pera. Mukakhalanga munthu waliyose yayi. Ŵaisrayeli ŵakeneranga kuzengaso cilicose.
Cinthu cakwamba ico ŵakazenga ni jochero. Agha ni malo agho ŵakawochelangapo sembe za nyama, panji vyawanangwa, kupeleka kwa Yehova. Myezi yicoko waka pamanyuma pake, Ŵaisrayeli ŵakamba kuzenga tempele. Kweni ŵalwani awo ŵakakhalanga mu vyaru vyapafupi ŵakakhumbanga yayi kuti Ŵaisrayeli ŵazenge tempele. Ntheura ŵakayezga kuŵawofya kuti ŵaleke. Paumaliro pake, ŵalwani aŵa ŵakalomba fumu yiphya ya Ŵaperesi kuti yiŵike dango kulekeska nchito ya kuzenga.
Vilimika vinandi vikajumphapo. Pakajumpha vilimika 17 kufumira apo Ŵaisrayeli ŵakizira kufuma ku Babulone. Yehova wakatuma Hagai na Zekariya, nchimi zake, kuphalira ŵanthu kuti ŵayambeso kuzenga. Ŵanthu ŵakagomezga wovwiri wa Yehova, ndipo ŵakapulikira ivyo nchimi zikayowoya. Ŵakambaso kuzenga, nangauli dango likati ŵaleke.
Kwa cifukwa ici Tatenayi, kazembe wa Peresiya, wakiza na kufumba Ŵaisrayeli uko ŵakapokera mazaza gha kuzenga tempele. Ŵaisrayeli ŵakamuphalira kuti apo ŵakaŵa mu Babulone, Fumu Sayirasi yikaŵaphalira kuti: ‘Lutani, sono, ku Yerusalemu kuti mukazenge tempele la Yehova Ciuta winu.’
Tatenayi wakatuma kalata ku Babulone kufumba usange Sayirasi, uyo pa nyengo iyi wakaŵa kuti wafwa, wakayowoya nadi mazgu agha. Mwambura kucedwa fumu yiphya ya Peresiya yikazgora kalata. Kalata iyi yikayowoya kuti Sayirasi wakayowoya nadi mazgu agha. Ntheura fumu yikalemba kuti: ‘Ŵalekani Ŵaisrayeli ŵazenge tempele la Ciuta wawo. Ndipo nkhumulangurani kuti muŵawovwire.’ Tempele likamara kuzengeka pafupifupi vilimika vinayi, ndipo Ŵaisrayeli ŵakakondwa comene.
Vilimika vinyake vinandi vikajumphapo. Vilimika pafupifupi 48 vikajumphapo kufumira apo tempele likamalira kuzengeka. Ŵanthu mu Yerusalemu ŵakaŵa ŵakavu comene, ntheura msumba na tempele la Ciuta vikawonekanga makora yayi. Ku Babulone, Ezira, Muisrayeli, wakapulika za kukhumbikwa kwa kunozga tempele la Ciuta. Sono kasi ukumanya ico wakacita?
Ezira wakaluta kukakumana na Aritakisasi, fumu ya Peresiya, ndipo fumu yiwemi iyi yikapa Ezira vyawanangwa vinandi kuti walute navyo ku Yerusalemu. Ezira wakalomba Ŵaisrayeli awo ŵakakhalanga mu Babulone kuti ŵamovwire kuyegha vyawanangwa ivi pakuluta ku Yerusalemu. Ŵanthu pafupifupi 6,000 ŵakazomera kuti ŵalutenge. Ŵakaŵa na siliva na golide munandi ndiposo vinthu vinyake vyakuzirwa kuti ŵayeghe.
Ezira wakaŵa wakwenjerwa cifukwa mu nthowa mukaŵa ŵanthu ŵaheni ŵanandi. Ŵanthu aŵa ŵakatenge ŵaŵapokenge siliva na golide wawo, ndiposo kuŵakoma. Ntheura Ezira wakawunganya ŵanthu pamoza, nga ni umo ukuwonera pa cithuzithuzi apa. Ŵakalomba kwa Yehova kuti waŵavikilire pa ulendo wawo utali wakuwelera ku Yerusalemu.
Yehova wakaŵavikilira nadi. Ndipo pakati pajumpha myezi yinayi, ŵakafika makora ku Yerusalemu. Kasi ici cikulongora yayi kuti Yehova wakuvikilira awo ŵakumugomezga?
Ezra cipaturo 2 mupaka 8.
Mafumbo
- Kasi ni ŵanthu ŵalinga awo ŵakaŵa pa ulendo kufuma ku Babulone kuluta ku Yerusalemu, kweni ŵakati ŵafika ŵakasanga vici?
- Kasi Ŵaisrayeli ŵakamba kuzenga vici ŵakati ŵafika waka, ndipo ŵalwani ŵawo ŵacitaci?
- Kasi Hagai na Zekariya ŵakaŵa anjani, ndipo ŵakaphaliranga vici ŵanthu?
- Cifukwa wuli Tatenayi wakatuma kalata ku Babulone, ndipo wakapokera zgoro wuli?
- Kasi Ezira wakacitaci wakati wapulika za kukhumbikwa kwa kunozga tempele la Ciuta?
- Kasi Ezira wakulomba vici pa cithuzithuzi apa, kasi lurombo lwake lukazgoleka wuli, ndipo ici cikutisambizga vici?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Ezra 3:1-13.
Usange tikukhala ku cigaŵa ico kulije mpingo wa ŵanthu ŵa Ciuta, kasi tikwenera kulutizga kucitaci? (Ezra 3:3, 6; Mil. 17:16, 17; Heb. 13:15)
- Ŵazgani Ezra 4:1-7.
Ni ciyelezgero wuli ico Zerubabele wakalongora cakukhwaskana na kusopa pamoza na visopo ivyo tikupambana cipulikano? (Ex. 34:12; 1 Kor. 15:33; 2 Kor. 6:14-17)
- Ŵazgani Ezra 5:1-5, 17 na 6:1-22.
Cifukwa wuli ŵanthu ŵakususka ŵakatondeka kulekeska nchito ya kuzenga tempele? (Ezra 5:5; Yes. 54:17)
Kasi ivyo ŵakacita ŵanalume ŵalara Ŵaciyuda vikovwira wuli ŵalara Ŵacikhristu kupenja ulongozgi wa Yehova para ŵakususkika? (Ezra 6:14; Sal. 32:8; Rom. 8:31; Yak. 1:5)
- Ŵazgani Ezra 8:21-23, 28-36.
Pambere tindambe kucita vinthu ivyo tikukhumba kucita, kasi nchiyelezgero wuli ciwemi ca Ezira ico tikwenera kulondezga? (Ezra 8:23; Sal. 127:1; Zinth. 10:22; Yak. 4:13-15)


text:
Kumbi ndi Nunkhu ko Tingasaniya Kwamuka kwa Mafumbu ngo Ngatitisuzga pa Umoyu Widu?
Kumbi tingasaniya kwamuka . . .
mu sayansi?
mu zeru za ŵanthu?
m’Bayibolo?
WAKULEMBA BAYIBOLO MUNYAKI WANGUKAMBIYA CHIUTA KUTI:
“Ndipaskeni zeru . . . Mazu nginu mbuneneska.”—Sumu 119:144, 160, New World Translation.
Bayibolo limuka mafumbu nga ŵanthu anandi.
Kumbi namwi mungayanja kuja yumoza wa ŵanthu ŵenaŵa?
Webusayiti ya jw.org yingakuwovyani.
ŴERENGANI nkhani zo ze pa Intaneti
Vo Bayibolo limuka
Vo vingawovya mabanja
WONERIYANI mavidiyo nga nkhani za m’Bayibolo
Vo ŵana angasambira ndipuso sumu zawu
Ulongozgi wa ampupuka
KOPANI mabuku yanga
KUMBI NDI FUMBU NILI LO LITIKUSUZGANI UKONGWA PA MAFUMBU YANGA?
Nchifukwa wuli te ndi umoyu?
Kumbi Chiuta ndiyu wachitiska masuzgu ngo tikumana nangu?
Nchinthu wuli cho chichitika asani munthu wafwa?
Saniyani kwamuka kwa mafumbu yanga kutuliya m’Bayibolo pa jw.org.
(Lutani po palembeka kuti ZIMENE BAIBULO LIMAPHUNZITSA > KUYANKHA MAFUNSO A M’BAIBULO)


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Enya
Yayi
Mu Uteŵeti Withu wa Ufumu mukuŵa ndondomeko ya maungano gha Ŵakaboni ŵa Yehova agha: Sambiro la Baibolo la Mpingo, Sukulu ya Uteŵeti wa Chiuta, na Ungano wa Uteŵeti.
MAY 2012 UTEŴETI WITHU WA UFUMU
APRIL 2012 UTEŴETI WITHU WA UFUMU
MARCH 2012 UTEŴETI WITHU WA UFUMU
FEBRUARY 2012 UTEŴETI WITHU WA UFUMU
JANUARY 2012 UTEŴETI WITHU WA UFUMU
DECEMBER 2011 UTEŴETI WITHU WA UFUMU
NOVEMBER 2011 UTEŴETI WITHU WA UFUMU
OCTOBER 2011 UTEŴETI WITHU WA UFUMU
SEPTEMBER 2011 UTEŴETI WITHU WA UFUMU
AUGUST 2011 UTEŴETI WITHU WA UFUMU
JUNE 2011 UTEŴETI WITHU WA UFUMU


text:
Nkhani Nambara 34: Mtundu Wuphya wa Cakurya
Kasi ungazunura zina la ico ŵanthu ŵakusora pasi? Cikuwoneka nga nchiwuvi cakukhoma. Nchituŵa, cakupapatala ndiposo cipepefu. Kweni nchiwuvi cakukhoma cara; nchakurya.
Pakajumpha waka pafupifupi mwezi umoza pera kufumira apo Ŵaisrayeli ŵakafuma mu Egupto. Ŵakafika mu mapopa. Mu mapopa mukumera vyakurya vicoko comene, antheura ŵanthu ŵakadandaura, ŵakati: ‘Mphanyi Ciuta wakatikomera mu Egupto. Ku Egupto tikaŵa na vyakurya vyose ivyo tikakhumbanga.’
Yehova wakati: ‘Nilokweskenge vyakurya kufumira kucanya.’ Ici ndico Yehova wakacita. Na mulenji zuŵa lakulondezgapo Ŵaisrayeli ŵati ŵawona cinthu cituŵa cawa pasi, ŵakafumbana yumoza na munyake: ‘Kasi nchivici ici?’
Mozesi wakati: ‘Ici nchakurya ico Yehova wamupani kuti murye.’ Ŵanthu ŵakacithya MANA. Cikanowanga nga ni cingwa ico ŵasazgako uci.
Mozesi wakaphalira ŵanthu kuti: ‘Mukwenera kutora kwakulingana na umo munthu waliyose wakuryera.’ Iwo ŵakacita ici mulenji wuliwose. Para zuŵa layamba kuthukira, mana agho ŵakaghalekanga pasi kwambura kutora ghakasongonokanga.
Mozesi wakayowoyaso kuti: ‘Paŵavye munthu uyo wasideko mupaka mulenji.’ Kweni ŵanthu ŵanyake ŵakapulikira yayi. Kasi ukumanya ico cikacitika? Kufika mulenji, mana agho ghakasungika ghakaŵa na mphorozi, ndipo ghakamba kununkha!
Ndipouli, pali zuŵa limoza mu sabata ilo Yehova wakaphalira ŵanthu kutora mana gha mazuŵa ghaŵiri. Ili ni zuŵa la nambara sikisi. Yehova wakaphalira ŵanthu kuti ŵasunge mana ghanyake mupaka zuŵa lakulondezgapo cifukwa wakenelanga kulokweska mana ghaliyose cara pa zuŵa la nambara sikisi. Para ŵasunga mana kufikira pa zuŵa la nambara seveni, ghakaŵanga na mphorozi yayi ndiposo ghakanunkhanga yayi! Uwu ni munthondwe unyake!
Yehova wakaryeska Ŵaisrayeli mana vilimika vyose ivyo ŵakakhala mu mapopa.
Exodus 16:1-36; Maŵazgo 11:7-9; Joshua 5:10-12.
Mafumbo
- Nchivici ico ŵanthu ŵakusora pa cithuzithuzi apa, ndipo cikucemeka civici?
- Ni ulongozgi wuli uwo Mozesi wakapeleka wakukhwaskana na kasolero ka mana?
- Nchivici ico Yehova wakaphalira ŵanthu kuti ŵacite pa zuŵa la cinkhondi na cimoza (6), ndipo cifukwa wuli?
- Ni munthondwe wuli uwo Yehova wakacita para mana ghasungika mupaka pa zuŵa la cinkhondi na ciŵiri?
- Nkhwa utali wuli uwo Yehova wakaryeska ŵanthu mana?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Exodus 16:1-36 na Maŵazgo 11:7-9.
Ni mwauli umo lemba la Exodus 16:8 likulongolera kukhumbikwa kwa kucindika ŵanthu ŵakwimikika mu mpingo wa Cikhristu? (Heb. 13:17)
Ni mwauli umo mu mapopa Ŵaisrayeli ŵakakumbuskikira mwakuwelezgawelezga kuti zuŵa lililose ŵagomezgenge Yehova? (Ex. 16:14-16, 35; Dute. 8:2, 3)
Kasi Yesu wakati mana ghakwimira vici, ndipo ni mwauli umo tikwandulira na “cingwa cakufuma kucanya”? (Yoh. 6:31-35, 40)
- Ŵazgani Joshua 5:10-12.
Kasi Ŵaisrayeli ŵakarya mana kwa vilimika vilinga, ni mwauli umo ici cikaŵira ciyezgo kwa iwo, ndipo tikusambirapoci pa nkhani iyi? (Ex. 16:35; Maŵa. 11:4-6; 1 Kor. 10:10, 11)


text:
Nkhani 18: Yakobe Waluta ku Harani
KUMBI waŵaziŵa ŵanthu wo Yakobe walongoro nawu? Yakobe wati wayenda ulendu kwa mazuŵa nganandi, wangukumana ndi ŵanthu yaŵa pachisimi. Yiwu aliskanga mbereri zawu. Ndipu Yakobe wanguŵafumba kuti: ‘Kumbi mutuliya pani?’
Yiwu anguti: Tatuwa ku ‘Harani.’
Yakobe wanguŵafumba so kuti: ‘Kumbi mutimuziŵa Labani?’
Yiwu anguti: ‘hinya titimuziŵa, mwana waki munthukazi Rakelo ndi yo watuza po ndi mbereri za awiski.’ Kumbi iwi wamuwona Rakelo?
Yakobe wati wawona Rakelo we ndi mbereri za awiski a Labani, wo mbasibweni ŵaku Yakobe, wanguluta pachisimi kuchituzgapu mwa, kuti mbereri zimwi maji. Ndipu Yakobe wangumukumbatiya Rakelo ndi kumukambiya kuti ndi msiŵani waki. Iyu wangukondwa ukongwa, ndipu wanguluta ku nyumba ndi kuchikambiya awiski a Labani.
Labani wangukondwa ukongwa chifukwa Yakobe wanguza kuzija nayu. Iyu wangukondwa so Yakobe wati wapempha kuti watorani ndi Rakelo. Kweni Labani wangumukambiya kuti wagwiri dankha nchitu vyaka 7 kuti wato Rakelo. Chifukwa chakuti Yakobe wangumuyanja ukongwa Rakelo, iyu wanguzomera. Kumbi utiviziŵa vo vinguchitika yati yafika nyengu yakuti atorani?
Labani wangupereka Leya, mwana waki mura kwaku Yakobe, m’malu mwakupereka Rakelo. Ndipu Yakobe wanguzomerezga kuti wagwirengi nchitu kwaku Labani vyaka so 7, kuti wato Rakelo. Ndipu Labani wangumupaska nadi Rakelo kuja muwoli waki. Panyengu yo, Chiuta wazomerezganga ŵanthu kuto muta. Kweni m’nyengu yidu yinu, Bayibolo likamba kuti munthu watenere kuto munthukazi yumoza pe.
Chiyambo 19:1-30.
Mafumbu
- Kumbi msungwana yo we pachithuthuzi ndi yani, nanga Yakobe wangumuchitiyanji?
- Kumbi Yakobe wanguzomela kuchitanji kuti watorani ndi Rakelo?
- Kumbi Labani wanguchitanji yati yafika nyengu yakuti Yakobe ndi Rakelo atorani?
- Kumbi Yakobe wanguzomela so kuchitanji kuti watorani ndi Rakelo?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Chiyambo 29:1-30.
Kumbi Yakobe wangulongo wuli kuti wenga wamampha mtima chinanga kuti Labani wangumuchitiya uryarya, nanga venivi vititisambizanji? (Chiya. 25:27; 29:26-28; Mate. 5:37)
Kumbi vo Yakobe wanguchita vilongo wuli kupambana kwa chanju cheneku ndi kutoleka waka mtima? (Chiya. 29:18, 20, 30; Sumu ya. 8:6)
Kumbi mbanthukazi anayi naŵa wo anguzija m’nyumba yaku Yakobe, wo pavuli paki wanguzibalilana nawu ŵana anthurumi? (Chiya. 29:23, 24, 28, 29)


text:
Nkhani 28: Mo Wangupozomoke Mosese
AWONA mwana yo waliya ndipuso wako chikumbu cha msungwana. Mwana uyu ndi Mosese. Kumbi msungwana wakutowa yo wamuziŵa? Iyu ndi mwana munthukazi waku Farao. Sonu kumbi iyu wangumusaniya wuli Mosese?
Mosese wati wawaku, anyina angumubisa kwa myezi yitatu, chifukwa akhumbanga cha kuti Aegipiti amubayi. Kweni anguziŵa kuti zuŵa linyaki ŵanthu amusaniyengi Mosese ndipu angusaniya nthowa yakuti mwana uyu wapozomoke.
Iwu anguto chiteti ndipu anguchimata phula kuti maji ngangaserenga cha mukati. Pavuli paki angumuŵikamu Mosese, ndipu anguchichiŵika mu uteka, m’mphepeti mwa Msinji wa Nile. Anyina Mosese angukambiya mwana wawu munthukazi Miriamu kuti wami pafupi ndipu wawonengi vo vichitikengi.
Pavuli paki, mwana munthukazi waku Farao wanguluta ku Msinji wa Nile kuchisamba. Iyu wanguwona chiteti mu uteka. Ndipu wangukambiya msungwana waki wanchitu kuti: ‘Luta kanditole chiteti chiya.’ Ndipu mwana waku Farao wati wachijura, wanguwona mwana wakutowa ukongwa. Mwana uyu wenga Mosese, iyu waliyanga ndipu msungwana uyu wangumuvwiya lisungu ukongwa. Iyu wangukhumba cha kuti mwana uyu wabayiki.
Ndipu Miriamu wanguza pafupi. Amuwoni pachithuthuzi po. Iyu wangufumba mwana munthukazi waku Farao kuti: ‘Kumbi nkhakudaniyeni munthukazi wa Chiyisraele kuti wakuleriyeni mwana uyu?’
Iyu wangumuka kuti: ‘Chondi luta.’
Sonu Miriamu wangutchimbiya kuchikambiya anyina. Anyina aku Mosese ŵati ŵaza, mwana waku Farao wanguŵakambiya kuti: ‘Toni mwana uyu mukandilere, ndazakukulipirani.’
Mwaviyo anyina aku Mosese anguchimulera mwana wawu. Mosese wati wakuwa, anyina anguchimupereka ku mwana munthukazi waku Farao ndipu iyu wangumuto kuŵa mwana waki. Ivi ndivu vinguchitika kuti Mosese wakuliyi m’nyumba yaku Farao.
Chiyambo 2:1-10.
Mafumbu
- Kumbi mwana yo we pachithuthuzi po ndiyani, ndipu wako chikumbu chaku yani?
- Kumbi anyina aku Mosese anguchitanji kuti mwana wawu waleki kubayika?
- Kumbi kamsungwana ko ke pachithuthuzi po nkhayani, ndipu kanguchitanji?
- Mwana munthukazi waku Farao wati wasaniya mwana, kumbi Miriamu wangukambanji?
- Kumbi mwana munthukazi waku Farao wanguŵakambiyanji anyina Mosese?
Fumbu lakusazgiyapu
- Ŵerenga Chituwa 2:1-10.
Kumbi anyina aku Mosese angusaniya mwaŵi wuli wakusambiza mwana wawu weche m’mana, ndipu venivi vitiŵasambizanji apapi mazuŵa nganu? (Chitu. 2:9, 10; Mara. 6:6-9; Ntha. 22:6; Ŵaefe. 6:4; 2 Timo. 3:15)


text:
NKHANI YA PAPEJI LAKWAMBA | MUNGAJA PA UBWEZI WAKUKHO NDI CHIUTA
Kumbi Mwe pa Ubwezi Wakukho ndi Chiuta?
“Kuja pa ubwezi wakukho ndi Chiuta kutovya kuti wamunthu ujengi wakuvikilirika, wakukondwa kweniso wambula mantha. Uwona nge kuti Chiuta ngwakunozgeka kukuwovya kuti vinthu vikuyendiyengi umampha.”
—CHRISTOPHER, WAMPUPUKA WA KU GHANA.
“Chiuta wawona masuzgu ngaku ngosi ndipu watikuwovya mwachanju kuluska mo uŵanaŵaniya.”
—HANNAH WA VYAKA 13, WA KU ALASKA, U.S.A.
“Asani we pa ubwezi wakukho ndi Chiuta uja wakukondwa ukongwa!”
—GINA, MUNTHUKAZI WA KU JAMAICA WA VYAKA VA M’MA 40.
Christopher, Hannah, ndi Gina ndiwu pe cha wo akamba viyo. Ŵanthu anandi pacharu chosi akondwa ukongwa kuziŵa kuti Chiuta watiŵawona nge mabwezi. Kumbi namwi muwona viyo? Kumbi muwona kuti mwe pa ubwezi wakukho ndi Chiuta? Pamwenga, kumbi mungayanja kuja nayu pa ubwezi wakukho? Panyaki mutijifumba kuti, ‘Kumbi vingachitika kuti munthu waje pa ubwezi wakukho ndi Chiuta Wanthazizosi? Nanga wangachita wuli?’
MUNGAJA PA UBWEZI WAKUKHO NDI CHIUTA
Bayibolo lilongo kuti ŵanthu angaja pa ubwezi wakukho ndi Chiuta. Ndipu likamba kuti Chiuta wangudana Abrahamu kuti “bwezi langu.” (Yesaya 41:8) Awonani so vo Chiuta wakamba pa Yakobe 4:8, watiti: “Ndereni kufupi kwaku Chiuta, ndipu wanderengi kufupi kwinu.” Fundu iyi yilongo kuti namwi mungaja pa ubwezi wakukho ndi Chiuta. Sonu pakuti Chiuta titimuwona cha, kumbi mungandere wuli kufupi ndi iyu ndi kuja nayu pa ubwezi wakukho?
Kuti timuki fumbu ili, ŵanaŵaniyani vo vichitika kuti ŵanthu ayambi kwanjana. Chinthu chakwamba, aziŵana dankha mazina. Ndipu ubwezi wawu ukuwa ukongwa asani akambiskana kaŵikaŵi ndi kumalirana vakukhosi. Kweniso asani atesesa kovyana, ubwezi wawu ulutirizga kuja wakukho. Ivi ndivu munthu wangachita asani wakhumba kuja pa ubwezi wakukho ndi Chiuta. Kumbi venivi vingachitika wuli? Tiyeni tiwoni.


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI | BOMA LAMBURA VIMBUNDI
Maboma Ghali Panthazi Kuchita Vimbundi
Ŵanthu ŵa mu boma ŵakuchita vimbundi kuti ŵasangirepo phindu. Ivi vikamba ni kale chomene. Mu Baibolo muli dango ilo likukanizga kupokera vimbundi pakweruzga milandu. Ichi chikulongora kuti vyaka 3,500 ivyo vyajumpha vimbundi vikaŵako kale. (Exodus 23:8) Pali vinandi ivyo vikuchitika pa nkhani ya vimbundi. Ŵanthu ŵanyake awo ŵakugwira ntchito mu boma ŵakwiba katundu, ndalama, na kuchita vinthu vinyake mwakubisilizga. Kweniso ŵakutemwera ŵabali na ŵabwezi ŵawo.
Nangauli vimbundi vili palipose, kweni mu boma ndimo vyazara chomene. Wupu unyake ukati pa charu chose ŵanthu ŵakumanya kuti ŵavipani, ŵapolisi, awo ŵakugwira ntchito mu maofesi gha boma, awo ŵakupanga malango, na awo ŵakweruzga milandu ndiwo ŵali panthazi kuchita vimbundi. (Transparency International) Wonani ivyo wupu uwu ukayowoya.
AFRICA: Mu 2013, ku South Africa, ŵanthu 22,000 awo ŵakugwira ntchito mu boma ŵakaŵazenga milandu ya vimbundi.
SOUTH AMERICA: Mu 2012, ku Brazil, ŵanthu 25 ŵakaŵajalira mu jele chifukwa cha kwiba ndalama za boma kuti ŵachitire kamupeni. Yumoza wawo ni uyo kale wakaŵa mulara wa awo ŵakugwira ntchito mu boma ku Brazil.
ASIA: Mu 1995, ku Seoul, South Korea, sitoro yikuru yikawa ndipo pakafwa ŵanthu 502. Vikulongora kuti suzgo likaŵa pakuzenga. Ŵalaraŵalara ŵa boma ŵakapokera vimbundi, ndipo sitoro iyi yikazengeka na vinthu vyambura kukhora.
EUROPE: Cecilia Malmström, mulara wa wupu unyake, wakati “vimbundi mu Europe vyazara chomene.” Wakayowoyaso kuti: “Maboma ghakuchitapo kanthu yayi kuti ghamazge vimbundi.”—European Commission Home Affairs.
Vimbundi vili kujintha misisi mu boma. Pulofesa Susan Rose-Ackerman wakalemba kuti vimbundi vingamara usange boma lingasintha umo likwendeskera vinthu. Pasono vinthu vikuwoneka nga vingasintha yayi, kweni Baibolo likuti vimbundi vizamumara.


text:
Nkhani Nambara 59: Cifukwa Ico Davide Wakenera Kucimbira
Pamanyuma pakuti Davide wakoma Goliyati, Abinara, mulongozgi wa nkhondo wa Israyeli, wakiza nayo kwa Sauli. Sauli wakakondwa comene na Davide. Wakamuŵika kuŵa mulongozgi wa nkhondo na kumutora kuti wakakhalenge pa nyumba ya fumu.
Nyengo yati yajumphapo, ŵasilikari ŵakati ŵawerako kukatimbana na Ŵafilisiti, ŵanakazi ŵakimba kuti: ‘Sauli wakoma vikwi, kweni Davide wakoma vikwi makhumi ghanandi.’ Ici cikapangiska Sauli kucita sanji, cifukwa Davide wakalumbika comene kuluska iyo. Kweni Yonatani, mwana wa Sauli, wakacita sanji yayi. Wakamutemwa comene Davide, ndipo Davide nayo wakamutemwa comene Yonatani. Antheura ŵanthu ŵaŵiri aŵa ŵakapangana kuti ŵaŵenge paubwezi nyengo zose.
Davide wakamanya comene kulizga zeze ndipo Sauli wakatemwanga sumu izo Davide wakimbanga. Kweni zuŵa linyake sanji za Sauli zikamucitiska kucita cinthu ciheni. Peneapo Davide wakalizganga zeze, Sauli wakatora mkondo na kumuponya nawo, wakati: ‘Ninyekezgerenge Davide ku cimati!’ Kweni Davide wakaŵeka, ndipo mkondo ukagwaza padera. Mukuluta kwa nyengo Sauli wakawindaso Davide na mkondo wake. Mwantheura Davide wakamanya kuti wakwenera kucenjera comene.
Kasi ukukumbuka phangano ilo Sauli wakacita? Wakayowoya kuti wapelekenge mwana wake mwanakazi kwa mwanalume uyo wakomenge Goliyati kuti waŵe muwoli wake. Sauli wakaphalira Davide kuti wangatora Mikala mwana wake, kweni wakwenera dankha kukoma Ŵafilisiti 100. Aghanaghanira waka za nkhani iyi! Mwambura kukayika Sauli wakaghanaghana kuti Ŵafilisiti ŵakomenge Davide. Kweni ŵakatondeka kumukoma, ndipo cifukwa ca ici Sauli wakapeleka mwana wake kwa Davide kuti waŵe muwoli wake.
Zuŵa linyake Sauli wakaphalira Yonatani na ŵateŵeti ŵake wose kuti wakukhumba kukoma Davide. Kweni Yonatani wakaphalira awiske kuti: ‘Mungamukomanga yayi Davide. Walije kumucitirani ciheni cilicose. Kweni cilicose ico wacita caŵa cakovwira comene kwa imwe. Wakaŵika umoyo wake pangozi apo wakakoma Goliyati, ndipo imwe mukati mwawona ici mukakondwa comene.’
Sauli wakapulikira mwana wake, wakalayizga kuti wamukomenge yayi Davide. Davide wakizaso, ndipo wakayambaso kuteŵetera mu nyumba ya Sauli nga mphakwamba. Ndipouli, zuŵa linyake peneapo Davide wakayimbanga sumu, Sauli wakamuponyaso na mkondo wake. Davide wakaŵeka, mkondo ukagwaza cimati. Aka kakaŵa kacitatu! Davide wakamanya kuti wakwenera kucimbira!
Usiku wenewuwo Davide wakaluta ku nyumba kwake. Kweni Sauli wakatuma ŵanalume ŵanyake kuti ŵakamukome. Mikala wakamanya ivyo ŵawiske ŵakakhumbanga kucita. Antheura wakaphalira mfumu wake kuti: ‘Usange mukuleka kucimbira usiku wuno, namacero mufwenge.’ Usiku wenewura Mikala wakawovwira Davide kucimbira mwakufumira pa windo. Davide wakeneranga kubisama mu malo ghakupambanapambana kwa vilimika vinkhondi na viŵiri kuti Sauli waleke kumusanga.
1 Samuel 18:1-30; 19:1-18.
Mafumbo
- Nchifukwa wuli Sauli wakacitira sanji Davide, ni mphambano wuli iyo yikaŵapo pakati pa Sauli na Yonatani?
- Nchivici cikacitika zuŵa linyake apo Davide wakimbiranga sumu Sauli?
- Kasi Sauli wakaphalira Davide kuti wacite vici pambere wandatore Mikala kuŵa muwoli wake, ndipo nchifukwa wuli Sauli wakayowoya nthena?
- Apo Davide wakimbiranga sumu Sauli, nchivici cikacitika kacitatu nga ni umo cikulongolera cithuzithuzi?
- Kasi Mikala wakaponoska wuli Davide, ndipo Davide wakeneranga kucitaci kwa vilimika vinkhondi na viŵiri?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani 1 Samuel 18:1-30.
Ni mwauli umo citemwa ca dyaka apa nidyakepo ca Yonatani na Davide cikayimiranga citemwa capakati pa “mberere zinyake” na “kamskambo kacoko”? (1 Sam. 18:1; Yoh. 10:16; Luka 12:32; Zek. 8:23)
Pakuti Yonatani ndiyo wakeneranga kuŵa fumu kunjira mu malo gha Sauli, ni mwauli umo lemba la 1 Samuel 18:4 likulongolera kujilambika kwa Yonatani kwa uyo wakasankhika kuŵa fumu?
Kasi ivyo wakacita Sauli vikulongora wuli kuti sanji yingapangiska munthu kucita kwananga kukuru, ndipo ise tikutorapo sambiro wuli? (1 Sam. 18:7-9, 25; Yak. 3:14-16)
- Ŵazgani 1 Samuel 19:1-17.
Kasi Yonatani wakaŵika wuli umoyo wake pangozi wakati wakumana na Sauli? (1 Sam. 19:1, 4-6; Zinth. 16:14)


text:
Ukhalilo
Wukhalilo wa baMalaŵi[edit | edit source]
muchaka cha peto tu toto wikifaka pafupi-grupi trincoto pagona areboreclay madafaka chanchuchochachi melotroco potroco brungachunga-trinkaminga
Kupambana kwa mitundu[edit | edit source]
Wukhalilo wa baMalaŵi wukuyana waka mu machitilo ya vinthu vinyake kweni vinyakhe baMalaŵi bakupambana m’machitilo yake kwakuyana na mtundu wa banthu. Wukhalilo wa banthu ndiwo wukubapangiska kuti batumbikike olo panji baleke kutumbikika. Pakuti BaMalaŵi ni banthu ba mitundu yinandi wukhalilo wawo ngwakupambana-pambana kwakuyana mtundu na bazengezgana bakhe. Pala tingati tilute kumpoto na kumpoto kwa maboma ya m’chigaba chapakati (Kasungu na Nkhota-kota), tikusanga banthu awo nthengwa zawo bakulowola mwanakazi kweni mitundu yinandi ya vigaba vyapakati na kumwela yikulowola yayi nanga wuli mu boma la Nsanje mu chigaba chakumwela malowolo yakusangika. Mitundu iyi yikulowola mwanakazi wakusama kwawo na kukakhala kwawo kwa mwanalume pala watengwa m’chitilo uwo pa chiNgelezi bakuti patriarchal system. Mitundu iyo malowolo kulije mwanalume ndiyo wakusama kwawo na kukazenga kwawo kwa mwanakazi, m’chitilo uwo baCheŵa bakuti chikamwini. Pa wukhalilo wa mitundu yambula malowolo pa bana awo bawako pa nthengwa mudumbu wa mwanakazi (sibweni wa bana) ndiyo wakuba na nkhongono chomene kuluska wiskewo wa bana. Ku mitundu iyo yikupeleka malowolo, pala nthengwa yamala, nyengo zinandi uyo ngwakwananga wakuluza bana ndipo wambula kwananga ndiyo wakatola bana.
BaNgoni[edit | edit source]
BaNgoni ni banthu awo kale bakawonekanga ngeti mbakutemwa nkhondo kweni unenesko ngwakuti bakaba banthu awo bakapenjanga malo yaweme kuti bakhazikikepo. Enya, bakakhumbangaso kuti babe na vibeto chifukwa chakuti baNgoni mba dozo ndipo bakutemwa chomene kulya nyama. BaNgoni ni banthu awo bakutemwaso chomene kulya.


text:
Ndavwana ndi Ada Achiuta Mulengi wakuchanya ndi charu chapasi
Ndi Mwaku Yesu Kristu, Mwana waki yija wada widu
Kuziya mwa muzimu utuwa, wanguwa mwa ku Maria
Wangusuzgika ndi Apolinto Pilato, wangukhomeka pa mpinjika, wangufwa
ndikuwikika mu muwunda ndi kuja ndiwakufwa
Zuwa lachitatu wanguwuka ku wakufwa
Wakuluta KuChanya, Ndikuja kujanja la Maryi la KuChiuta Ada wantazi
yosi
Kutuwiya kuchanya wazengu kwajeluzga wamoyo ndi wakufwa
Ndigomezga mu mzimu utuwa
Ndigomezga tchalichi la Katolika watuwa ndi wumoza wawu wa wangelo
Kugowokereka Mpulupulu
Kuuka Kwa Wakufwa
Kuja ndi Umoyo wambura kumala. Amen.


text:
Kumbi Akaboni aku Yehova Akanizga Mafilimu ndi Mabuku Nganyaki Pamwenga Sumu Zinyaki?
Awa. Gulu lidu lisankhiya ŵanthu cha mafilimu ngo angawonere, mabuku ngo angaŵerenga pamwenga sumu zo angavwisiya. Chifukwa wuli?
Bayibolo lichiska munthu weyosi kuti wasambizi “vinjeru” vaki kuti waziŵengi kupambaniska pakati pa chamampha ndi chiheni.—Ŵahebere 5:14.
Malemba nge ndi fundu zamampha zo zingawovya Mkhristu weyosi kusankha mwazeru vakukondweska. * Nyengu zosi tikhumba kuchita “cho nchamalumbika ku Ambuya.”
Bayibolo lisambiza kuti mitu ya mabanja ndiyu ye ndi udindu wakukanizga banja lawu kuti lilekengi kuchita vakukondweska vinyaki. (1 Ŵakorinte 11:3; Ŵaefesu 6:1-4) Kweni munthu munyaki weyosi walivi udindu wakukanizga ŵanthu mumpingu kuti alekengi kuvwisiya pamwenga kuwonere mafilimu ndi sumu zinyaki.
^ ndimi 4 Mwakuyeruzgiyapu, Bayibolo likanizga vinthu vosi vo vingachitiska kuti munthu wachiti vamizimu, ureŵi pamwenga nkhaza.


text:
BAIBOLO LIKUSINTHA UMOYO WA ŴANTHU
Palipose Nkhaŵanga na Futi Yane
CAKA ICO WAKABABIKIRA: 1958
UKO WAKABABIKIRA: ITALY
IVYO WAKACITANGA: WAKAŴA CIGEŴENGA CAKOFYA
UMO NKHAŴIRA KALE:
Nkhababikira mu tawuni ya Rome, cigaŵa ca ku mizi ndipo nkhakulira mwenemumo. Ŵanthu ŵanandi mu tawuni iyi ŵakagwiranga nchito za malipiro ghacoko. Umoyo ukaŵa wakusuzga. Amama ŵakunibaba nkhaŵamanyanga yayi, ndipo tikakolerananga yayi na adada. Apo nkhakulanga, nkhasambira umoyo wamasuzgo.
Apo nkhaŵa na vyaka 10, nkhaŵa kuti namba kale kwiba. Nkhamba kucimbira pa nyumba apo nkhaŵa na vyaka 12. Adada ŵakanitoranga ku polisi kanandi waka na kuluta nane ku nyumba. Nkhakhaliranga waka kukangana na ŵanthu. Nkhaŵa wankhaza ndipo nkhakwiyiranga waliyose. Apo nkhaŵa na vyaka 14, nkhawukirapotho pa nyumba. Nkhamba kumwa munkhwala wakuzweteska wongo na kuyingayinga waka mu misewu. Para kwakugona kwasoŵa, nkhanjiranga waka mu galimoto za ŵanthu na kukhala mwenemumo m’paka ku matandakuca. Kufuma apo nkhapenjanga maji mu tuvisime kuti nigeze.
Nkhaŵa wamaseŵera yayi pa kwiba. Tuvikwama twa ŵanthu nakwacapurapo, kweniso nausiku nkhibanga mu nyumba za ŵanthu bweka na za ŵasambazi. Nkhamba kumanyikwa na mbiri yiheni, ndipo mwaluŵiro gulu linyake la vigeŵenga vyakofya likanitora. Apa nkhasanga “mwaŵi” wakuti nambe kwiba na mu mabanki wuwo. Pakuti nkhaŵa munthu wambura kulongoleka kamunwe, mwaluŵiro gulu ili likamba kunicindika. Palipose nkhaŵanga na futi yane, nakuti yikagonanga ku mutu. Mbembe, munkhwala wakuzweteska wongo, kwiba, kutuka, na uzaghali, vikaŵa waka cakurya cane. Ŵapolisi ŵakakhaliranga waka kunipenja. Kukoleka na ŵapolisi yikaŵa nkhani yayi. Mu jele nkhatenge nanjira, nanjiraso.
UMO BAIBOLO LIKASINTHIRA UMOYO WANE:
Zuŵa linyake nkhati nafuma mu jele, nkhaghanaghana kuti nkhawone amama ŵacoko. Nkhamanyanga yayi kuti amama ŵacoko na ŵana ŵawo ŵaŵiri ŵali kuzgoka Ŵakaboni ŵa Yehova. Ŵakanicemera ku maungano gha Ŵakaboni. Nkhazomera kuluta kuti nkhawone waka umo ŵakusopera. Tikati tafika ku Nyumba ya Ufumu, nkhakosera kuti nikhale pafupi na mulyango kuti niwonenge uyo wakunjira na kufuma. Apa napo nkhaŵa na futi.
Ungano uwu ukasintha umoyo wane. Nkhukumbuka kuti nkhajiwona nga nili pa caru capasi yayi. Ŵanthu ŵakanitawuzganga mwaubwezi, ndipo visko vyawo vikaŵa vyacimwemwe. Nicali kukumbuka makora umo Ŵakaboni ŵakalongolera kuti mbanthu ŵalusungu ndiposo ŵambura uryarya. Nkhazizwa comene kuti pa caru pali ŵanthu ŵanthena.
Ŵakaboni ŵakamba kunisambizga Baibolo. Apo nkhasambiranga, nkhamba kuwona kuti nkhwenera kusintha umoyo wane. Mazgu gha pa Zintharika 13:20 ghakanifika pa mtima. Ghakuti: “Uyo wakwenda na ŵavinjeru naye tiwaŵe wavinjeru, kweni mulongozgani wa vindere tiwapwetekekenge.” Nkhawona kuti nkhwenera kudumura ubwezi na vigeŵenga. Ici cikaŵa cipusu yayi, kweni Yehova wakanovwira ndipo nkhadumura ubwezi uwu.
Nkhamba kujikora pakucita vinthu. Pa umoyo wane kakaŵa kakwamba kucita nthena
Nkhambaso kujipwelelera. Nkhaleka kukhweŵa hona na kumwa munkhwala wakuzweteska wongo nangauli cikaŵa cinonono. Nkhameta sisi lane litali, nkhataya ndewelewe zane, ndipo nkhaleka kutuka. Nkhamba kujikora pakucita vinthu. Pa umoyo wane kakaŵa kakwamba kucita nthena.
Nkhatemwanga yayi vyakuŵazgaŵazga, ntheura para nili pa Sambiro la Baibolo, vikanisuzganga kuŵika maghanoghano ghose pa ivyo nkhasambiranga. Kweni nkhafwilirapo ndipo mwapacokopacoko nkhamba kumutemwa Yehova. Cinthu cinyake cikamba kusintha mukati mwane. Njuŵi yane yikamba kunisuzga. Kanandi nkhajiwonanga wawakawaka, nkhakayikiranga kuti Yehova wanganigowokera, cifukwa nkhacita viheni vinandi. Pa nyengo izi, nkhapembuzgikanga para naŵazga nkhani iyo yikuyowoya umo Yehova wakagowokelera Themba Davide lati lacita zakwananga zikuru.—2 Samuel 11:1–12:13.
Suzgo linyake likaŵa la kupharazga ku nyumba na nyumba. (Mateyu 28:19, 20) Nkhopanga kuti ningakakumana na ŵanthu awo kumasinda nkhaŵacitirapo viheni. Kweni pacoko na pacoko nkhamarana nalo suzgo ili. Nkhamba kupharazga ndipo nkhawona kuti nchakukondweska comene kovwira ŵanthu kuti ŵamanye Dada withu wakucanya, uyo wakugowokera comene.
VYANDULO IVYO NASANGA:
Nili wamoyo cifukwa nili kumanya Yehova. Ŵanyane ŵanandi awo nkhendanga nawo ŵali kufwa ndipo ŵanji ŵali mu jele. Kweni ine nili na umoyo wakukondweska ndipo nkhulindilira vinthu viwemi munthazi. Nasambira kuŵa wakujiyuyura, wakupulikira, kweniso kuwukora mtima wane wakunjoŵe. Cifukwa cakuti nasintha, nili paubwezi uwemi na ŵanthu awo nkhukhala nawo. Nili kutora mwanakazi muwemi, zina lake Carmen, ndipo tikukhala mwakukondwa. Ine na muwoli wane tikukondwa comene para tikovwira ŵanji kuti ŵamanye Baibolo.
Nakuti sono nkhusanga kopara mu nthowa yaurunji. Nyengo zinyake nkhugwira nchito mu mabanki, kweni m’malo mwa kwiba mu mabanki, nkhunozgamo.


text:
Nkhupulikana na Chiuta Dada wa nkhongono zose, mulengi wa kuchanya na pasi.
Nkhupulikana na Yesu Khristu, mwana wake kananda, Fumu yithu; uyo Mariya mwali wakulangwa wakati wima na Mzimu Mtuba wakam’baba; wakasuzgika na Pontio Pilato, wakapayikika, wakafwa, wakasungika, wakikhira ku bakufwa; wakawuka ku bakufwa ghakati gharutapo mazuwa ghatatu; wakukwerera kuchanya; wakukhala ku woko la maryero la Chiuta Dada wa nkhongono zose; kwenekuko wati wafumenge, pakwiza keruzga bamoyo na bakufwa.
Nkhupulikana na Mzimu Mtuwa; na Eklezia lituwa la wose, na wenena-wene wa watuwa; na kugowokereka kwa zakwananga; na kuwuka kwa thupi; na umoyo wa muyirayira.
Copyright © 2006 - Reproduced by permission of Dr. Steven Paas