text:
“Lirani na Ŵanthu Awo Ŵakulira”
“Lutilirani kukhwimiskana na kuzengana.”—1 TES. 5:11.
SUMU: 121, 75
1, 2. Chifukwa wuli tikwenera kudumbiskana umo tingapembuzgira awo ŵali na chitima? (Wonani chithuzithuzi chakwamba.)
SUSI wakati: “Mwana withu mwanalume wakati wafwa, tikaŵa na chitima chikuru chomene pafupifupi chaka.” Mubali munyake uyo muwoli wake wakafwa mwamabuchi wakati “vikaniŵinyanga chomene mu mtima.” Chachitima ntchakuti mbanandi chomene awo ŵakujipulika nthena. Ŵabali na ŵadumbu ŵanandi mu mpingo ŵakakhazganga yayi kuti ŵakutemweka ŵawo ŵangafwa pambere Aramagedoni yindize. Kwali munyinu wali kufwa, panji mukumanya munyake uyo mubali panji mubwezi wake wali kufwa, nyengo zinyake mungajifumba kuti: ‘Kasi awo ŵali na chitima ŵangapembuzgika wuli?’
2 Panyake muli kupulikapo kuti chitima chikumara para pajumpha nyengo. Kweni kasi mbunenesko nadi kuti vyakuŵinya vikumara vyekha para pajumpha nyengo? Chokoro chinyake chikati: “Ine nawona kuti ivyo munthu wakuchita pa nyengo iyo wali na chitima ndivyo vikovwira kuti chichepe.” Uwu mbunenesko nadi. Chilonda chikupora pachokopachoko para tikuchipwelelera na kuŵikapo munkhwala wakwenelera. Chitima nacho chingamara pachokopachoko para tikuchitapo kanthu. Kasi ni vichi vingawovwira awo ŵali na chitima kuti chichepeko?
YEHOVA NI “CHIUTA WA CHISANGULUSKO CHOSE”
3, 4. Chifukwa wuli tikugomezga kuti Yehova wakumanya makora umo munthu uyo wali na chitima wakujipulikira?
3 Tili na chigomezgo chose kuti Adada ŵithu Ŵakuchaya, Yehova, ndiwo ŵakutisanguluska chomene chifukwa mbalusungu. (Ŵerengani 2 Ŵakorinte 1:3, 4.) Yehova, uyo wakutilengera chomene chitima, wakutisimikizgira kuti: “Ine ndine nkhukusanguluska.”—Yes. 51:12; Sal. 119:50, 52, 76.
4 Adada ŵithu ŵalusungu nawo ŵali kutayapo ŵabwezi ŵawo. Ŵanyake mwa ŵabwezi ŵawo ni Abrahamu, Yisake, Yakhobe, Mozesi, na Themba Davide. (Maŵa. 12:6-8; Mat. 22:31, 32; Mil. 13:22) Baibolo likutisimikizgira kuti Yehova wakulindilira mwakunweka apo wazamuwuska ŵateŵeti ŵake ŵakugomezgeka aŵa. (Yobu 14:14, 15) Ŵazamukondwa chomene kweniso ŵazamuŵa na umoyo uwemi. Kweniso ghanaghanirani umo Chiuta wakajipulikira apo Mwana wake wakutemweka, uyo ‘wakakondwanga nayo,’ wakafwa nyifwa yakuŵinya chomene. (Zinth. 8:22, 30) Palije uyo wangalongosora umo Yehova vikamuŵinyira.—Yoh. 5:20; 10:17.
5, 6. Kasi Yehova wangatipembuzga wuli?
5 Tili na chigomezgo chose kuti Yehova wachitengepo kanthu kuti watovwire. Ntheura para tili na chitima tikwenera kumupungulira vyose ivyo vili ku mtima withu mu lurombo. Tikujipulikako makora kumanya kuti Yehova wakumanya makora umo vikutiŵinyira, kweniso wakutipa chisangulusko icho tikukhumbikwira. Kweni kasi wakutisanguluska wuli?
6 Nthowa yimoza iyo Yehova wakutisanguluskira njakuti wakutipa “mzimu utuŵa.” (Mil. 9:31) Mzimu utuŵa ngwankhongono chomene ndipo ungatipembuzga. Yesu wakatilayizga kuti Adada ŵakuchanya ‘ŵazamupeleka mzimu utuŵa ku awo ŵakuŵalomba.’ (Luka 11:13) Susi uyo tangumuzunura kukwambilira wakati: “Kanandi tikagwadanga pasi na kulomba kwa Yehova kuti watipembuzge. Nyengo zose para tachita nthena, mtende wakufuma kwa Chiuta ukavikiliranga mitima na maghanoghano ghithu.”—Ŵerengani Ŵafilipi 4:6, 7.
YESU NI WASEMBE MUKURU UYO WAKUTICHITIRA CHITIMA
7, 8. Chifukwa wuli tikugomezga kuti Yesu wangatipembuzga?
7 Apo Yesu Mwana wa Chiuta wakaŵa pa charu chapasi, wakalongora lusungu nga ni Yehova. Ivyo wakayowoyanga na kuchita vikalongora kuti wakaŵa na mukhaliro uwu. (Yoh. 5:19) Chiuta wakatuma Yesu kuti wazakapembuzge “ŵakuphyoka mtima” na “wose awo ŵakutengera.” (Yes. 61:1, 2; Luka 4:17-21) Ntheura Yesu wakalengeranga lusungu ŵanthu, kweniso wakamanyanga masuzgo ghawo. Wakakhumbisiskanga chomene kuŵawovwira.—Heb. 2:17.
8 Ntchakuwonekerathu kuti apo Yesu wakaŵa mwana muchoko, nayo wakasuzgikanga na chitima chifukwa cha nyifwa ya ŵabali na ŵabwezi ŵake. Adada ŵake a Yosefe ŵakwenera kuti ŵakafwa apo iyo wakaŵa muchoko. * Ghanaghanirani waka umo Yesu wakajipulikira, uyo panyengo iyo wakwenera kuti wakaŵa na vyaka vya m’ma 20. Iyo wakwenera kuti wakaŵa na chitima, kweniso vikamupwetekanga kuwona chitima icho amama ŵake, ŵanung’una ŵake, na ŵadumbu ŵake ŵakaŵa nacho.
9. Kasi Yesu wakalongora wuli kuti wakaŵa na chitima apo Lazaro wakafwa?
9 Apo Yesu wakambanga uteŵeti wake, wakamanyanga masuzgo ghaŵanyake na kuŵalengera lusungu. Mwachiyelezgero, wonani ivyo wakachita apo mubwezi wake Lazaro wakafwa. Nangauli Yesu wakamanya kuti wamuwuskenge mubwezi wake, kweni wakaŵa na chitima chikuru kuwona Mariya na Malita ŵali na chitima. Chitima chikakwera chomene kuwona kuti ŵakulira ndipo nayo wakathiska masozi.—Yoh. 11:33-36.
10. Chifukwa wuli tikugomezga kuti Yesu wakutichitira chitima mazuŵa ghano?
10 Kasi tingapembuzgika wuli kumanya kuti Yesu wakalongoranga chitima kweniso wakapembuzganga ŵanthu? Malemba ghakutisimikizgira kuti “Yesu Khristu njumoza pera, mayiro, muhanya uno na muyirayira.” (Heb. 13:8) Pakuti “Mulongozgi Mulara wa umoyo” wakumanya makora umo vikuŵira para munthu wali na chitima, “wakumanya kuŵawovwira awo ŵakuyezgeka.” (Mil. 3:15; Heb. 2:10, 18) Lekani tili na chigomezgo chose kuti chitima chichali kumukora Khristu para wakuwona ŵanthu ŵakusuzgika. Wakuŵapulikiska para ŵali na chitima, ndipo wakuŵapembuzga “pa nyengo yakwenelera.”—Ŵerengani Ŵahebere 4:15, 16.
“KUSANGULUSKIKA NA MALEMBA”
11. Kasi ni Malemba wuli agho imwe ghakumupembuzgani?
11 Nkhani yakuyowoya umo Yesu wakaŵira na chitima apo mubwezi wake Lazaro wakafwa, njimoza mwa nkhani zakupembuzga chomene mu Baibolo. Lekani tikuzizwa yayi kuti, “vinthu vyose ivyo vikalembeka kale, vikalembeka kuti vitisambizge, kuti para tazizipizga na kusanguluskika na Malemba, tiŵe na chigomezgo.” (Rom. 15:4) Para muli na chitima, namwe mungapembuzgika na Malemba ghakulondezgapo agha:
“Yehova wali pafupi na ŵakusweka mu mtima. Wakuponoska awo mzimu wawo wateketeka.”—Sal. 34:18, 19.
“Para vyenjezgo vyaninyekezga, imwe [Yehova] mukunisanguluska na kunizikiska mtima.”—Sal. 94:19.
“Mphanyi Fumu yithu Yesu Khristu na Chiuta, Adada ŵithu, awo ŵakatitemwa na kutipa chisangulusko chamuyirayira na chigomezgo chiwemi kwizira mu lusungu lukuru, ŵasanguluska mitima yinu na kumukhozgani.”—2 Tes. 2:16, 17. *
MPINGO UNGATIPEMBUZGA
12. Kasi ni nthowa wuli yiwemi chomene iyo tingapembuzgira ŵanyithu?
12 Ŵabali na ŵadumbu awo ŵali na chitima ŵangapembuzgikaso na mpingo. (Ŵerengani 1 Ŵatesalonika 5:11.) Kasi mungachita wuli kuti mukhozge na kupembuzga awo ŵali na “mzimu wakuphyoka”? (Zinth. 17:22) Kuluwa yayi kuti pali “nyengo ya kukhala chete na nyengo ya kuyowoya.” (Muph. 3:7) Chokoro chinyake, zina lake Dalene chikati: “Awo ŵali na chitima ŵakutemwa kuyowoya maghanoghano ghawo na umo ŵakujipulikira. Ntheura chinthu chakuzirwa icho imwe mungachita nkhutegherezga waka kwambura kuŵadumulizga.” Junia, uyo mudumbu wake wakajikoma, wakati: “Nangauli mungamanya yayi umo munthu uyo wali na chitima wakujipulikira, kweni chakuzirwa ntchakuti mukukhumba kumanya umo wakujipulikira.”
13. Kasi tikwenera kumanya vichi pakuyowoya za munthu uyo wali na chitima?
13 Tikwenera kukumbukaso kuti taŵanthu tikulongora chitima munthowa zakupambana. Nyengo zinyake, munthu uyo wali na chitima ndiyo wakumanya makora umo wakujipulikira. Kweniso chingaŵa chakusuzga kuti wayowoye umo wakujipulikira nadi. Mazgu gha Chiuta ghakuti: “Mtima ukumanya kuŵinya kwake. Ndipo munthu munyake wangasangwako yayi na chimwemwe chake.” (Zinth. 14:10) Nanga munthu wangayowoya umo wakujipulikira, kweni nyengo zinyake chikuŵa chakusuzga kupulikiska ivyo wakung’anamura.
14. Kasi tingapembuzga wuli munthu uyo wali na chitima?
14 Ntchakupulikikwa kuti tingasoŵa chakuyowoya kwa munthu uyo wali na chitima chomene. Kweni Baibolo likuti, “lulimi lwa wavinjeru lukuchizga.” (Zinth. 12:18) Ŵanandi ŵakupembuzgika para tadumbiskana nawo fundo za mu kabuku ka Para Uyo Mukumutemwa Wapotera. * Kweni chakuzirwa chomene icho tingachita ‘nkhulira na ŵanthu awo ŵakulira.’ (Rom. 12:15) Gaby, uyo mfumu wake wakafwa wakati: “Para nathiska masozi ndikuti nayowoya umo nkhujipulikira. Lekani nkhupembuzgika para nawona ŵabwezi ŵane ŵakulira nane. Para vyaŵa nthena, nkhujipulika kuti ndine pera yayi nili na chitima.”
15. Para vikutisuzga kupembuzga munthu maso na maso, kasi tingachita wuli? (Wonani Bokosi lakuti, “ Mazgu Ghakupembuzga Ghakuzikiska Mtima.”)
15 Para mwawona kuti vikumusuzgani kupembuzga munthu maso na maso, chingaŵa makora kumutumira kadi, kumulembera imelo, meseji, panji kalata. Mungalembamo lemba lakupembuzga, mungayowoyapo vinthu viwemi ivyo wakachitanga uyo wali kufwa, panji mungamuphalirako vinthu ivyo mukachitiranga lumoza na uyo wali kufwa. Junia wakati: “Nkhujipulika makora chomene para munthu wanilembera meseji yakunikhozga, panji para ŵabali na ŵadumbu ŵanichema kuti tikachezgere lumoza. Para ŵachita nthena, nkhujipulika kuti ŵanyane ŵakunitemwa kweniso ŵakunighanaghanira.”
16. Kasi nthowa yiwemi chomene iyo tingakhozgera munthu wachitima njakuti wuli?
16 Ntchakuzirwa chomene kulomba lumoza na Mkhristu munyithu uyo wali na chitima. Kweniso tingamulombera. Nangauli chingaŵa chakusuzga kuyowoya vyakupulikikwa chifukwa chakuti chitima chakwera, kweni wangapembuzgika para tingamulombera mwakufumira pasi pa mtima nanga tingaŵa kuti tikulira panji tikuyowoya mwakugotagota. Dalene wakati: “Para ŵadumbu ŵiza kuzakanipembuzga, nkhuŵafumba usange ŵanganilombera. Para ŵamba waka kulomba, ŵakulomba mwakugotagota kweniso ŵakusoŵa chakuyowoya. Kweni pamanyuma, mazgu ghawo ghakuŵa ghankhongono ndipo ŵakulomba kufumira pasi pa mtima. Nkhukhozgeka chomene chifukwa cha chipulikano chawo chakukhora, chitemwa chawo, kweniso chifukwa cha kunighanaghanira.”
LUTILIRANI KUPEMBUZGA ŴANYINU
17-19. Chifukwa wuli tikwenera kulutilira kupembuzga ŵanyithu?
17 Ŵanyake pakutora nyengo kuti chitima chimare apo ŵanyake yayi. Ntheura kuleka luŵiro yayi kuŵapembuzga. Mungachezganga nawo mu mazuŵa ghakwambilira pera yayi apo ŵabwezi ŵawo na ŵabali ŵawo ŵanandi ŵakuŵapo. Kweni myezi yose yakunthazi para ŵanthu ŵawelera mu zinyumba zawo ndipo ŵakutangwanika na milimo yawo. Baibolo likuti: “Mubwezi wanadi wakutemwa nyengo zose, ndipo ni mubali uyo wali kubabikira kovwira mu suzgo.” (Zinth. 17:17) Tingalutilira kupembuzga Mkhristu munyithu m’paka apo tikuwona kuti chitima chikuchepa ndipo wakukhala makora.—Ŵerengani 1 Ŵatesalonika 3:7.
18 Kuluwa yayi kuti ŵanthu ŵangachita chitima chifukwa cha nyifwa ya mubali wawo mu nthowa zinandi. Ŵanyake ŵangaŵa na chitima pa zuŵa ilo ŵakatolerana na uyo wali kufwa, para ŵapulika sumu zinyake, ŵawona vithuzithuzi, ŵakumbuka ivyo ŵakachitiranga lumoza, ŵapulika sungu linyake, panji ŵawona vinthu vinyake. Awo munyawo wa mu nthengwa wali kufwa vingaŵaŵinya chomene para ŵamba kuchita ŵekha vinthu vinyake, nga nkhuluta ŵekha ku maungano gha dera, panji ku chikumbusko. Mubali munyake wakati: “Muwoli wane wakati wafwa, chitima chikanikora chomene apo zuŵa ilo tikatolerana likafika. Kweni ŵabali na ŵadumbu ŵanyake ŵakanozga phwando na kunichemerako pamoza na ŵabwezi ŵane kuti nileke kuchita phukwa pa zuŵa ili.”
19 Kweni kuluwa yayi kuti nyengo zose awo ŵali na chitima ŵakukhumbikwira kuŵakhozga. Junia wakati: “Kanandi wamunthu ukukhozgeka chomene para ŵanyako ŵakuchezga nawe panyengo iyo palije chakuchitika chilichose chapadera. Kuchita nthena nkhwakuzirwa chomene ndipo awo ŵali na chitima ŵakupembuzgika chomene.” Unenesko ngwakuti tingamazga yayi chitima chose icho munthu wakuŵa nacho para wakutemweka wake wafwa. Kweni tingaŵapembuzga na kuŵasanguluska usange tingachita vinthu vinyake ivyo tadumbiskana mu nkhani iyi. (1 Yoh. 3:18) Gaby wakati: “Nkhuwonga chomene Yehova chifukwa cha kutipa ŵabali ŵalara. Iwo ŵakanovwira kuti nizizipizge masuzgo agho nkhakumana nagho. Ŵanovwira kuwona kuti Yehova wakunitemwa ndipo wakunikora na woko lake.”
20. Chifukwa wuli tikupembuzgika na ivyo Yehova watilayizga?
20 Ntchakupembuzga chomene kumanya kuti Yehova, Chiuta wachisangulusko chose, wazamumazga vitima vyose na kutisanguluska zanadi, apo “wose awo ŵali mu madindi ŵazamupulika mazgu [gha Khristu] na kufumira kuwaro.” (Yoh. 5:28, 29) Chiuta wakutilayizga kuti “wazamumilimitizga nyifwa muyirayira, ndipo Fumu Yikuru Yehova yizamufyura masozi ghose ku visko vyawo.” (Yes. 25:8) Panyengo iyo, m’malo mwa ‘kulira na awo ŵakulira,’ ŵanthu wose pa charu chapasi ‘ŵazamusekelera na wose awo ŵakusekelera.’—Rom. 12:15.
^ ndime 8 Baibolo likuzunura Yosefe kaumaliro apo Yesu wakaŵa na vyaka 12. Baibolo likuyowoyapo yayi za Yosefe apo Yesu wakachita munthondwe wakwamba wa kuzgora maji kuŵa vinyo pa ukwati. Kweniso likumuzunuraposo yayi nyengo yinyake. Apo Yesu wakaŵa pa khuni lakusuzgikirapo, wakaphalira mpositole Yohane kuti wapwelelere amama ŵake a Mariya. Ntchakuwonekerathu kuti Yosefe waŵenge wamoyo, mphanyi Yesu wakapeleka udindo uwu kwa Yohane yayi.—Yoh. 19:26, 27.
^ ndime 11 Malemba agho ŵanyake ghakuŵapembuzga ni Salimo 20:1, 2; 31:7; 38:8, 9, 15; 55:22; 121:1, 2; Yesaya 57:15; 66:13; Ŵafilipi 4:13; na 1 Petrosi 5:7.
^ ndime 14 Wonaniso nkhani yakuti “Pembuzgani Awo Mubali Wawo Watayika Nga Umo Yesu Wakachitira,” mu Gongwe la Mulinda la Novembala 1, 2010.


c: text/html

text:
Nkhani Nambara 28: Umo Mozesi Wakaponera Apo Wakaŵa Bonda
Wona bonda uyo wakulira, ndipo wavumbatira munwe wa mwanakazi. Bonda uyu ni Mozesi. Kasi wamumanya mwanakazi wakutowa uyu? Ni mwana mwanakazi wa Faro.
Anyina ŵa Mozesi ŵakabisa mwana wawo kwa myezi yitatu cifukwa ŵakakhumbanga yayi kuti wakomeke na Ŵaegupto. Kweni ŵakamanya kuti Mozesi ŵamusangenge, sono ici ndico ŵakacita kuti ŵamuthaske.
Ŵakatora citete na kucimata kuti maji ghaleke kunjira. Ŵakaŵika Mozesi mukati, na kuŵika citete mukati mu utheka utali mumphepete mwa Mronga wa Nile (Nayilo). Miriyamu, mudumbu wa Mozesi, wakaphalirika kuti wimilirenge pafupi kuti wawone ico cicitikenge.
Mwana mwanakazi wa Faro wakiza ku Mronga wa Nile kuzakageza. Wakawona citete cili mukati mu utheka. Wakaphalira yumoza wa ŵateŵeti ŵake kuti: ‘Luta ukanitolere citete cira.’ Mwana wa Faro wakati wajura citete, wakawona mwana wakutowa comene. Mozesi wakaliranga, ndipo mwana wa Faro wakamucitira citima. Wakakhumba yayi kuti wakomeke.
Miriyamu wakiza pafupi. Ungamuwona pa cithuzithuzi apa. Miriyamu wakafumba mwana mwanakazi wa Faro kuti: ‘Kasi ningaluta kuti nkhamucemelani mwanakazi Muisrayeli kuti wazakamulelerani mwana?’
Mwana wa Faro wakati, ‘Enya luta.’
Miriyamu wakaluta mwaluŵiro kukaphalira anyina. Anyina ŵa Mozesi ŵakati ŵiza, mwana wa Faro wakati: ‘Tora mwana uyu ukanilelere, ndipo nizamukupa malipiro ghako.’
Ntheura anyina Mozesi ŵakalera ŵekha mwana wawo na wawo. Mozesi wakati wakura, ŵakiza nayo kwa mwana wa Faro uyo wakamusunganga nga ni mwana wake. Umu ndimo vikacitikira kuti Mozesi wakulire mu nyumba ya Faro.
Exodus 2:1-10.
Mafumbo
- Kasi bonda uyo wali pa cithuzithuzi apa ninjani, ndipo wavumbatira munwe wa njani?
- Nchivici ico anyina Mozesi ŵakacita kuti ŵamuthaske?
- Kasi kasungwana ako kali pa cithuzithuzi apa nkhanjani, ndipo kakacitaci?
- Apo mwana mwanakazi wa Faro wakati wawona bonda, kasi Miriyamu wakasacizgaci?
- Kasi mwana mwanakazi wa Faro wakaphalira vici anyina Mozesi?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Exodus 2:1-10.
Ni mwaŵi wuli wakusambizga uwo anyina Mozesi ŵakaŵa nawo, kasi kacitiro aka kakupeleka ciyelezgero wuli ku ŵapapi lero? (Ex. 2:9, 10; Dute. 6:6-9; Zinth. 22:6; Efe. 6:4; 2 Tim. 3:15)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kumbi Akaboni aku Yehova ŵe ndi Aliska wo Atiŵalipira?
Kumbi Akaboni aku Yehova ŵe ndi Aliska wo Atiŵalipira?
Mwakuyanana ndi Akhristu a m’nyengu ya akutumika, m’gulu la Akaboni aku Yehova mulivi ŵanthu apachanya kuruska anyawu. Akhristu wosi akubatizika atijipereka pa nchitu yakupharazga ndi kusambiza mazu ngaku Chiuta. Mpingu wewosi wa Akaboni aku Yehova uja ndi ŵanthu pafufupi 100.Mumpingu wewosi mwe anthurumi wo aziŵa umampha fundu za m’Bayibolo ndipu ateŵete nge “ ŵara.” (Tito 1:5) Ndipu yiwu alipirika cha pa uteŵeti wo achita.


text:
Vinthu vo Vikusintha mu Baibulo la Dziko Latsopano la Chingelezi la 2013
KWA vyaka vinandi, Baibulo la Dziko Latsopano la Malemba Opatulika la Chingelezi lasinthika kananandi waka. Kweni lo likutuwa mu 2013 ndilu lasinthika ukongwa. Mwakuyeruzgiyapu, Bayibolu ili le ndi mazu ngamanavi kuluska lakali. Mazu nganyaki ngakusinthika. Sonu machaputala nganyaki ngakulembeka nge ndakatulu. Akusaziyaku so mazu ngamumphata kuti awovyi ŵanthu kuziŵa fundu zinyaki. Mu nkhani iyi, tingafiska cha kukonkhoska vosi vo vasintha, kweni tiyeni tiwonepu waka vimanavi.
Kumbi ndi mazu nanga mu Bayibolu ili ngo ngasintha? Nge mo nkhani yajumpha yakonkhoske, mazu ngaki ndi “Shelo,” “Hadesi” ndi mazu nga Chingelezi ngakuti “soul.” Kweni pe so mazu nganyaki ngo akungasintha.
Chakuyeruzgiyapu ndi Mateyu 20:19 ndi Mateyu 27:31. Pakukonkhoska mo Yesu angumubayiya, pakwamba mavesi yanga angungafwatuliya kuti “angumupayika pachimiti.” Kweni sonu akulemba kuti “angumubayiya pachimiti” pamwenga “angumukhome pachimiti.” Mazu yanga ngatovya kuti ŵanthu aleki kuja ndi maŵanaŵanu ngaboza pa nkhani ya mo Yesu wangubayikiya. Mazu ngo angungafwatuliya kuti “jalidu lakutayiliya” sonu akulemba kuti “kuchita jalidu liheni mwambula soni,” chifukwa ndivu mazu yanga mu Chigiriki ngang’anamuwa. Mazu ngo akungafwatuliya kuti “kuzikira,” mu Bayibolu lakali munthu wangavwa nge kuti ngang’anamuwa kusuzgika kwa nyengu yitali. Mwaviyo, sonu pe mazu nganyaki ngo ngavwika umampha. Pa Ŵagalatia 5:19-22, mazu ngo akungafwatuliya kuti “maphwandu nga viwawa” akungasintha chifukwa ngo ngengapu kali ngavwikanga umampha cha. Sonu akugwiriskiya ntchitu mazu ngambula kusuza kuvwa.
Mazu nganyaki ngo angungafwatuliya mwakuyanana mu mavesi ngosi, sonu akungafwatuliya mwakukoliyana ndi nkhani. Mwakuyeruzgiyapu, kali mazu nga Chihebere ngakuti ʽoh·lamʹ, angafwatuliyanga kuti “kutuwa mwaka.” Mazu yanga ngangang’anamuwa so “nyengu yambula kumala.” Mwaviyo, pa Sumu 90:2, akugwiriskiya ntchitu mazu ngo ngang’anamuwa nyengu yambula kumala. Penipo pa Mika 5:2 akugwiriskiya ntchitu mazu ngo ngang’anamuwa nyengu yitali yambula kuziŵika, kweni yakuja ndi pakwambiya.
Mazu nga Chihebere ndi Chigiriki ngo angungafwatuliya kuti “mbewu” ngasanirika kanandi mu Bayibolu. Ngang’anamuwa mbewu chayiyu kweniso “mphapu.” Mu Baibulo la Dziko Latsopano lakali peposi agwiriskiyanga ntchitu mazu ngakuti “mbewu,” nge pa lemba la Chiyambo 3:15. Kweni mu Chingelezi mazuŵa nganu ŵanthu akamba cha kuti “mbewu” kung’anamuwa “mphapu.” Mwaviyo, mu Bayibolu lasonu akulemba kuti “mphapu” pa Chiyambo 3:15 ndi pa malemba nganyaki. (Chiy. 22:17, 18; Chiv. 12:17) Mu malu nganyaki akufwatuliya mazu yanga mwakukoliyana ndi nkhani.—Chiy. 1:11; Sumu 22:30; Yes. 57:3.
Nchifukwa wuli mazu nganandi ngo angafwatuliyanga mo ngalili sonu akungasintha? Fundu Zakukumaliya zo ze mu Baibulo la Dziko Latsopano la 2013, zikamba kuti Bayibolu lamampha litenere “kukonkhoska waka fundu yakulondo asani kufwatuliya mazu mo ngalili kusintha fundu.” Asani ntharika za mu Chihebere ndi Chigiriki zivwika umampha mu vineneru vinyaki, akuzifwatuliya mo ziliri. Mwakukoliyana ndi fundu iyi, mazu ngo akungafwatuliya kuti “ndifufuza . . . mitima” ngo ngasanirika pa Chivumbuzi 2:23 ngavwika umampha mu vineneru vinandi. Kweni pa vesi lenili, mazu ngakuti “ndifufuza sana” ngangavwika umampha cha. Mwaviyo, mazu ngakuti “sana” sonu ngakulembeka kuti “maŵanaŵanu.” Yapa akufwatuliya waka fundu. Mwakuyanana waka, pa Marangu 32:14, mazu ngo sonu akungafwatuliya kuti “tiligu wamampha ukongwa,” kali ngavwikanga umampha. Kweniso pa Chituwa 6:12, mazu ngo sonu akungafwatuliya kuti “ndisuzgika kulongoro” kali ngavwikanga umampha cha mu vineneru vinandi. Pe so mazu nganyaki nganandi nga Chihebere ngo akungasintha kuti ngaje ngambula kusuza.
Nchifukwa wuli sonu akulemba kuti “Ayisraele” kweniso “ŵana ambula awiskewu”? Mu Chihebere, mazu nganyaki ngalongo kuti munthu yo wakambika ndi munthurumi pamwenga munthukazi. Kweni nganyaki ngangamiya wosi, munthurumi ndi munthukazi. Mwakuyeruzgiyapu, mavesi nganyaki ngalongo kuti mazu ngakuti “ŵana anthurumi a Ayisraele” ngamiya anthurumi ndi anthukazi. Mwaviyo, sonu mazu yanga ngafwatulikiya kuti “Ayisraele.”—Chit. 1:7; 35:29; 2 Ŵakar. 8:12.
Mwakuyanana waka, mazu nga Chihebere ngo ngang’anamuwa “ŵana anthurumi” pa Chiyambo 3:16, mu Baibulo la Dziko Latsopano lakali, angungafwatuliya kuti “ŵana.” Kweni mazu ngakuyanana waka pa Chituwa 22:24, angufwatuliya kuti “ŵana anthurumi.” Mwaviyo, sonu akungafwatuliya kuti “Ŵana.” Akuchita so viyo mu mavesi nganyaki. M’malu mwakulemba kuti “mwana munthurumi wambula wiski,” akufwatuliya kuti “mwana wambula wiski” pamwenga “mulanda.” (Mar. 10:18; Jobu 6:27) Ndimu akuchitiya mu Bayibolu la Chigiriki la Septuagint.
Nchifukwa wuli machaputala nganandi sonu ngakulembeka nge ndakatulu? Machaputala nganandi pakwamba angungalemba nge ndakatulu. Mazuŵa nganu, mu vineneru vinandi agwiriskiya ntchitu mazu ngo ngavwika mwakuyanana asani alemba ndakatulu. Penipo mu Chihebere agwiriskiya ntchitu fundu zakuyanana.
Mu Baibulo la Dziko Latsopano lakali, buku la Jobu ndi la Sumu pakwamba angungalemba nge ndakatulu. Anguchita viyo kuti ŵanthu ambengi nge sumu pamwenga kungakamba mwakukweza. Kulemba viyo kutovya kudidimiza fundu kweniso kuti ŵanthu akumbukengi. Mu Baibulo la Dziko Latsopano lo likutuwa mu 2013, mabuku nga Nthanthi, Sumu ya Zisumu ndi machaputala nganyaki ngo akulemba achimi ngakulembeka so nge ndakatulu. Mwakuyeruzgiyapu, pa lemba la Yesaya 24:2, muzeri wewosi we ndi fundu ziŵi zakupambana, ndipu wewosi ukoliyana ndi unyaki, kudidimiza fundu yakuti palivi yo wangaleka kweruzgika ndi Chiuta. Asani munthu waziŵa kuti vesi lo waŵerenga likulembeka nge ndakatulu, wangaŵanaŵana cha kuti yo wakulemba wawerezanga waka fundu, kweni waziŵengi kuti wakhumbanga kudidimiza uthenga waku Chiuta.
Mu Chihebere, nyengu zinyaki nchakusuzga kupambaniska nkhani yo yalembeka nge ndakatulu ndi yo yaleka kulembeka nge ndakatulu. Mwaviyo, m’Mabayibolu nganyaki, mavesi nganyaki akungafwatuliya nge ndakatulu, penipo m’Mabayibolu nganyaki akungafwatuliya nge ndakatulu cha. Wo afwatuliya atenere kuziŵa mavesi ngo ngakhumbika kufwatuliya nge ndakatulu. Mavesi nganyaki akungalemba nge ndakatulu kuti adidimizgi fundu.
Kukwamba kwa buku lelosi mu Baibulo la Dziko Latsopano lo likutuwa mu 2013, kwe kamutu kakuti Nkhani zo ze Mubuku Ili. Kamutu yaka katovya kuti tiziŵi ŵanthu wo alongoro mu buku la Sumu ya Zisumu.
Kumbi kusanda mipukutu yakwambiriya kunguwovya wuli? Pakufwatuliya Baibulo la Dziko Latsopano lakwamba, angugwiriskiya ntchitu mupukutu wa Chihebere wa Masoretic ndi wa Chigiriki wo ungulembeka ndi Westcott ndi Hort. Mazuŵa nganu kusanda mipukutu yakali kwaluta panthazi. Ivi vawovya kuti avwisi mavesi nganyaki nga mu Bayibolu. Sonu kwe mipukutu yo yingusanirika ku Nyanja Yakufwa. Ŵanthu asanda mipukutu yinandi ya Chigiriki. Mipukutu yinandi ye pakompyuta. Ivi vitovya kuti aziŵi mipukutu ya Chihebere pamwenga Chigiriki yo ŵanthu anandi atiyiwona kuti njawuneneska. Kafukufuku uyu wanguwovya abali wo angufwatuliya Baibulo la Dziko Latsopano kusanda mavesi nganyaki. Ivi vinguwovya kuti asinthi vinthu vinyaki m’Bayibolu lo likutuwa mu 2013.
Mwakuyeruzgiyapu, pa lemba la 2 Samuele 13:21, Bayibolu la Chigiriki la Septuagint likamba kuti: “Kweni wakhumbanga cha kumukwiyiska mwana waki Amunone, chifukwa wamuyanjanga, pakuti wenga mwana waki wakwamba.” Mu Baibulo la Dziko Latsopano lakali, mwengavi mazu yanga chifukwa mulivi mumupukutu wa Masoretic wo agwiriskiyanga ntchitu. Kweni mazu yanga ngalimu mumipukutu yo yingusanilika ku Nyanja Yakufwa. Ndichu chifukwa chaki akungalemba mu Bayibolu lo likutuwa mu 2013. Mwakuyanana ŵaka, zina laku Chiuta likusazgikiyaku mu malu nganyaki ngankhondi mu buku Lakwamba laku Samuele. Kusanda mipukutu ya Chigiriki, kunguchitiska kuti asinthi mo fundu zikulembeke pa Mateyu 21:29-31. Mwaviyo, vinthu vinyaki asinthanga asani pe ukaboni wakukwana.
Yapa takonkhoskapu waka vinthu vimanavi vo vasintha mu Baibulo la Dziko Latsopano lo likutuwa mu 2013. Ivi vitovya kuti Bayibolu ili lije lambula kusuza kuvwa ndi kuŵerenga ku ŵanthu wo atiliwona kuti ndi mphasu yakutuwa kwaku Chiuta.


text:
JANUARY 16, 2017
DEMOCRATIC REPUBLIC OF THE CONGO
Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakovwira Awo Ŵasuzgika na Kututuka kwa Maji ku Congo
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakulutilira kovwira Ŵakaboni ŵanyawo kweniso ŵanthu ŵanyake awo ŵakasuzgika chifukwa cha kututuka kwa maji ku Democratic Republic of the Congo. Mu sabata yakwambira December 26, 2016, maji yakatutuka na kunanga vinthu mu tawuni ya Boma iyo yili pa mtunda wa makilomita pafupifupi 470 kumwera chakumanjiliro gha dazi kwa Msumba wa Kinshasa.
Mabanja gha Ŵakaboni ŵa Yehova 39, ghakakhwaskika na ngozi iyi, ndipo Kaboni wa Yehova yumoza wakafwa. Kweniso, nyumba 5 za Ŵakaboni ŵa Yehova zili kuwirathu, ndipo zinyake 5 zili kunangika waka.
Ofesi ya Ŵakaboni ŵa Yehova ku Congo yikatuma chakurya na vyakuvwara ku Ŵakaboni ŵa Yehova awo ŵakakhwaskika na suzgo ili kumanjiliro gha dazi gha charu ichi. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵa mu tawuni ya Matadi na Muanda nawo, ŵakajipeleka kovwira Ŵakhristu ŵanyawo. Matawuni agha ghali pa mtunda wa makilomita ghambura kujumpha pa 80 kufuma mu tawuni ya Boma.
Wupu Wakulongozga wa Ŵakaboni ŵa Yehova ku Warwick, New York, ukugwiliskira ntchito katundu na ndalama izo ŵanthu ŵakupeleka za ntchito ya pa charu chose ya kupharazga, kuti wovwire awo ŵakhwaskika ku Congo.
Mungayowoya na:
International: David A. Semonian, Ofesi ya Chimanyisko, +1-845-524-3000
Democratic Republic of the Congo: Robert Elongo, +243-81-555-1000


text: 21 Nkhawona kuchanya kuphya na charu chapasi chiphya,+ pakuti kuchanya kwakale na charu chapasi chakale vikafumapo,+ ndipo nyanja+ kulijeso.2 Nkhawonaso msumba utuŵa, Yerusalemu Muphya wakukhira kufuma kuchanya kwa Chiuta+ ndipo wakanozgeka nga ni mwali uyo wajitozga kuti wapokelere mfumu wake.+3 Nkhapulika mazgu ghakuru kufuma ku chitengo,* ghakati: “Wonani! Hema la Chiuta lili na ŵanthu. Iyo wazamukhala nawo, ndipo iwo ŵazamuŵa ŵanthu ŵake. Chiuta wazamuŵa nawo pamoza.+4 Wazamufyura masozi ghose ku maso ghawo,+ ndipo nyifwa yizamuŵakoso yayi.+ Kuzamuŵavya kutengera panji kulira, kutampha nesi vyakuŵinya.+ Vinthu vyakale vyafumapo.”5 Uyo wakakhala pa chitengo*+ wakati: “Wonani! Nkhupanga vinthu vyose kuŵa viphya.”+ Kweniso wakati: “Lemba, chifukwa mazgu agha ngakugomezgeka na ghaunenesko.”6 Wakati kwa ine: “Ghafiskika! Ndine Alefa na Omega,* wakwamba na waumaliro.+ Waliyose uyo wali na nyota nizamumupa maji kufuma mu chisimi cha maji gha umoyo kwawanangwa.*+7 Waliyose uyo wathereska wazamuhara vinthu ivi, nizamuŵa Chiuta wake, ndipo iyo wazamuŵa mwana wane.8 Kweni ŵawofi, ŵambura chipulikano,+ awo ŵakuchita vinthu vyaukazuzi na vyakuseluska, ŵakukoma ŵanthu,+ ŵazaghali,*+ ŵakuchita vyamizimu, ŵakusopa vikozgo, na ŵatesi wose+ chigaŵa chawo chizamuŵa mu nyanja iyo yikugolera na moto na sulefure.+ Iyi yikwimira nyifwa yachiŵiri.”+9 Ndipo kukiza yumoza wa ŵangelo 7 awo ŵakaŵa na ŵabakule 7 ŵakuzura na masoka 7 ghaumaliro,+ ndipo wakati kwa ine: “Zanga, nikulongore mwali, muwoli wa Mwana wa mberere.”+10 Ntheura wakaniyegha mu nkhongono ya mzimu kuya nane ku phiri likuru na litali, ndipo wakanilongora msumba utuŵa, Yerusalemu, ukukhira kufuma kuchanya kwa Chiuta,+11 ukaŵa na uchindami wa Chiuta.+ Kugadima kwake kukaŵa nga nkhwa libwe lakuzirwa chomene, nga ni libwe la yasipisi lakuŵala langalanga.+12 Ukaŵa na linga likuru na litali ndipo likaŵa na vipata 12. Pa vipata pakaŵa ŵangelo 12. Pa vipata pakalembeka mazina gha mafuko 12 gha ŵana ŵa Israyeli.13 Kuvuma kukaŵa vipata vitatu, kumpoto vipata vitatu, kumwera vipata vitatu ndiposo kuzambwe vipata vitatu.+14 Linga la msumba likaŵa na malibwe 12 gha fawundeshoni, ndipo pa malibwe agha pakaŵa mazina 12 gha ŵapositole 12+ ŵa Mwana wa mberere.15 Sono uyo wakayowoyanga nane wakakolera thete lagolide lakupimira kuti wapime msumba na vipata vyake ndiposo linga lake.+16 Msumba ukayana waka mu vigaŵa vyose vinayi, ndipo utali wake ukayana waka na usani wake. Wakapima msumba na thete, ukaŵa masitadiyo 12,000.* Utali wake na usani wake na kutumphuka kwake vikayana waka.17 Wakapimaso linga, likaŵa mikono 144,* kuyana na chakupimira cha munthu, icho chikuyana waka na cha mungelo.18 Sono linga likazengeka na yasipisi,+ ndipo msumba ukaŵa wagolide lanadi nga ni gilasi lakulangara.19 Mafawundeshoni gha linga la msumba ghakatozgeka na mtundu uliwose wa libwe lakuzirwa: fawundeshoni yakwamba yikaŵa ya yasipisi, yachiŵiri safiro, yachitatu kalakedoni, yachinayi samaragido,20 yachinkhondi saradoniki, ya 6 saradiyoni, ya 7 kurusolito, ya 8 berulo, ya 9 topazi, ya 10 kurusopuraso, ya 11 hayakinto ndipo ya 12 ametusito.21 Vipata 12 vikaŵa vyangale 12. Chipata chilichose chikaŵa cha ngale yimoza. Msewu ukuru wa mu msumba ukaŵa wa golide lanadi, nga ni gilasi lakulangara.22 Nkhaliwonamo yayi tempile, chifukwa Yehova* Chiuta Wankhongonozose+ ndiyo ni tempile lake, kweniso Mwana wa mberere.23 Msumba ukakhumbikwira dazi yayi nesi mwezi kuti uŵalirepo, pakuti uchindami wa Chiuta ukangweluska msumba,+ ndipo nyali yake wakaŵa Mwana wa mberere.+24 Mitundu yizamwenda mu ungweru wake,+ ndipo mathemba gha charu chapasi ghazamwizamo na uchindami wawo.25 Vipata vyake vizamujalika yayi na muhanya, pakuti usiku uzamuŵako yayi.+26 Ndipo ŵazamwizamo na uchindami na ntchindi za mitundu.+27 Kweni chilichose chakufipirwa na waliyose uyo wakuchita chinthu chakuseluska na utesi wazamunjiramo yayi.+ Kweni ŵekha awo ŵalembeka mu mupukutu wa umoyo wa Mwana wa mberere ndiwo ŵazamunjiramo.+


text:
NKHANI MU VITHUZITHUZI
Abrahamu Wakaŵa Mubwezi wa Chiuta
Manya chifukwa icho Baibolo likuyowoyera kuti Abrahamu wakachemeka “mubwezi wa Yehova.” (Yakobe 2:23) Ŵerenga nkhani iyi pa Intaneti panji chita dawunilodi PDF.
Vinyake
Yehova Wakapa Solomoni Vinjeru
Themba Solomoni likaŵa la vinjeru chomene kuluska mathemba ghose pa charu. Kasi Solomoni wakasanga nkhu vinjeru? Kasi pamanyuma wakabuda vichi?
Ŵaisrayeli Ŵakapanga Tholi la Golide
Ŵaisrayeli ŵakapanga tholi. Ŵakatenge tholi ili likwimira Chiuta, kweni kasi Chiuta wakakondwa navyo?
Mozesi Wakakulira ku Eguputo
Chifukwa wuli Mozesi amama ŵake akamuŵikira mu Mlonga wa Nayelo? Sambira vya Mozesi, banja lake, na mwana mwanakazi wa Farawo.


text:
FUMBU 5
Kumbi Ndingachita Wuli Asani Anyangu Atindisuza Kusukulu?
KUMBI MUNGACHITA WULI?
Ŵanaŵaniyani chakuchitika ichi: Thomas watiti walutengeku so cha kusukulu. Myezi yitatu yo yajumpha, ŵana asukulu anyaki akuwandisa nkhani yiheni ukongwa yakunanga mbiri yaki ndipu akwamba kumudana mazina ngavipongu. Nyengu zinyaki, atimuphatiya pasi manotibuku ngaki nge kuti achita waka mwangozi. Nyengu zinyaki asani we pa gulu la ŵanthu, munyaki watimututuza kuvuli kwaki, ndipu asani wang’anamuka watimuziŵa cha yo wamututuza. Anyaki angumusuza so ukongwa zana mwakuti angumulembe meseji yakumuwofyeza . . .
Asani imwi mwenga Thomas, kumbi mwatingi muchitengi wuli?
MUŴANAŴANIYENGEPU DANKHA!
Pe vinthu vinandi vo mungachita kuti mumalani ndi ŵanthu wo atikusuzani kwambula kuŵaweze. Kumbi mungachita wuli venivi?
KULIMBANA NAWU CHA. Bayibolu likamba kuti: “Munthu muzeleza walongo kukwiya kwaki kosi, kweni wazeru waŵanaŵaniyapu dankha.” (Nthanthi 29:11) Wo atikusuzani angakulekani asani mulimbana nawu cha.
MUNGAWEZIYANGA CHA. Bayibolu likamba kuti: “Mungaweziyanga cha uheni ku uheni.” (Ŵaroma 12:17) Kuweze kungachitisa kuti vinthu vinangiki ukongwa.
MUNGAYAMBIYANGA DALA MASUZU CHA. Bayibolu likamba kuti: “Munthu wakuchenje asani wawona soka wabisama, kweni wambula zeru walutiriya ndipu wakumana ndi masuzu.” (Nthanthi 22:3) Mungachita umampha ukongwa kuleka kucheza ndi ŵanthu wo angakusuzani.
AMUKENI MWAULEMU. Bayibolu likamba kuti: “Kumuka mwaulemu kuchitisa kuti munthu waleki kukwiya.” (Nthanthi 15:1) Mungamuka waka mwakuseka. Mwakuyeruziyapu, asani anyinu atikunenani kuti mwe chiduntu, mungamuka waka kuti “Ndikhumba kuti ndiphweku kamanavi waka.”
TUWANIPU. Msungwana munyaki wa vyaka 19 zina laki Nora, wangukamba kuti “Kuja cheti kulongo kuti uŵanaŵana mwazeru kulusa munthu yo watikusuza. Kweniso kungalongo kuti mwe akujiko kuphara munthu yo watikusuzani.”—2 Timote 2:24.
MUNGAJIKAYIKIYANGA CHA. Ŵanthu wo atikunenani aswera cha kuziŵa asani mutijikayikiya ndipuso asani mungatondeka kuweze. Kweni angaleka kukusuzani asani mutiŵaweze cha.
KAMBIYANI MUNTHU MUNYAKI. Munthu munyaki yo wagwiranga ntchitu ya usambizi wangukamba kuti, “Ndakambiyanga ŵana a sukulu kuti andikambiyengi asani anyawu atiŵasuza. Ivi vitovya kuti anyawu aleki kuŵasuza.”


text:
Nkhani Nambara 95: Umo Yesu Wakasambizgiranga
Zuŵa linyake Yesu wakaphalira mwanalume munyake kuti wakwenera kutemwa muzengezgani wake. Mwanalume uyu wakafumba Yesu kuti: ‘Kasi muzengezgani wane ninjani?’ Yesu wakamanya ico munthu uyu wakaghanaghananga. Wakaghanaghananga kuti ŵanthu ŵa fuko lake pera na cisopo ndiwo mbazengezgani ŵake. Ntheura tiye tiwone ivyo Yesu wakamuphalira.
Nyengo zinyake Yesu wakasambizganga mwakuyowoya ntharika. Ici ndico pa nyengo iyi Yesu wakacita. Wakayowoya ntharika yakukhwaskana na Muyuda na Musamariya. Tasambira kale kuti Ŵayuda ŵanandi ŵakatinkhanga Ŵasamariya. Ntharika ya Yesu ni iyi:
Zuŵa linyake Muyuda munyake wakikhanga kuya ku Yeriko. Kweni ŵankhungu ŵakamulotokera. Ŵakamupoka ndarama zake na kumutimba mupaka pafupi kufwa.
Khalekhale, musofi Waciyuda wakendanga mu nthowa yeneyiyi. Wakamuwona munthu wakutimbika yura. Kasi ukughanaghana kuti wakacitapo vici? Iye wakamugega na kuluta. Ndipo musopi munyake wakiza. Wakaŵa Mulevi. Kasi wakimilira? Yayi, nayoso wakimilira yayi kuti wawovwire munthu uyo wakatimbika. Ungawona musofi na Mulevi ca patali pa cithuzithuzi apa ŵakwenda mu nthowa.
Kweni wona uyo wali apa na munthu wakutimbika. Ni Musamariya. Wakovwira Muyuda. Wakumuphaka munkhwara pa vilonda vyake. Pamanyuma pake, wakatora Muyuda na kuluta nayo ku malo uko wakapumura na kuŵa makora.
Wati wamalizga kuyowoya ntharika yake, Yesu wakufumba munthu yura wakamufumba fumbo kuti: ‘Kasi ni njani pakati pa ŵanthu ŵatatu aŵa uyo wakaŵa muzengezgani wa munthu wakutimbika uyu? Kasi wakaŵa musofi, Mulevi panji Musamariya?’
Munthu yura wakazgora kuti: ‘Musamariya, cifukwa wakalengera lusungu munthu wakutimbika.’
Yesu wakati: ‘Wazgora makora. Ntheura lutanga nawe ukacitenge mwakuyana waka.’
Kasi ukutemwa yayi umo Yesu wakasambizgiranga? Tingasambira vinthu vinandi comene usange tikupulikira ivyo Yesu wakuyowoya mu Baibolo, kasi ni nthena yayi?
Luka 10:25-37.
Mafumbo
- Kasi mwanalume munyake wakafumba Yesu fumbo lakuti mbu, ndipo cifukwa wuli?
- Nyengo zinyake Yesu wakasambizganga mwakuyowoyaci, ndipo ni vici ivyo tasambira vyakukhwaskana na Ŵayuda na Ŵasamariya?
- Mu nkhani iyo Yesu wakayowoya, nchivici ico cikacitikira Muyuda uyo wakikhanga kuya ku Yeriko?
- Kasi cikacitika nchivici apo musofi Waciyuda ndiposo Mulevi ŵakendanga mu nthowa yeneyiyo?
- Pa cithuzithuzi apa, kasi ni njani uyo wakovwira Muyuda uyo watimbika?
- Wati wamalizga kuyowoya ntharika yake, kasi Yesu wakafumba fumbo wuli, ndipo mwanalume yura wakazgora mbu?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Luka 10:25-37.
M’malo mwa kuzgora mwakudunjika, kasi Yesu wakawovwira wuli mwanalume wakumanya Malango kuti waghanaghanire makora nkhani iyi? (Luka 10:26; Mat. 16:13-16)
Nchifukwa wuli Yesu wakayowoyanga ntharika kuti wamazge ukhaliro wakutemwera uwo ukaŵa pakati pa ŵapulikizgi ŵake? (Luka 10:36, 37; 18:9-14; Tito 1:9)


text:
Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa?
Ili ndi buku lakusambiriya Bayibolu ndipu likulembeka kuti likuwovyeni kuziŵa vo Bayibolu likamba pa nkhani zakupambanapambana nge yakuti nchifukwa wuli tisuzgika, nchinthu wuli chichitika asani tafwa, kumbi tingachita wuli kuti banja lidu lije lalikondwa ndipuso nkhani zinyaki zinandi.
Kumbi Vakuchitika Ivi, Nchilatu Chaku Chiuta?
Mungajifumba kuti nchifukwa wuli pacharu pe masuzu nganandi viyo mazuŵa nganu? Kumbi muziŵa kuti Bayibolu likamba kuti vinthu visinthengi ndipu namwi mungayanduwa?
MUTU 1
Kumbi Uneneska Wakukamba Vaku Chiuta Ngwakuti Wuli?
Kumbi muŵanaŵana kuti Chiuta watikuphweriyani? Ziŵani mijalidu yaki ndipuso vo mungachita kuti mundere kufupi ndi iyu.
MUTU 2
Bayibolo Ndi Buku Lakutuwa Kwaku Chiuta
Kumbi Bayibolo lingakuwovyani wuli kuti mumalani ndi masuzu? Nchifukwa wuli tingagomezga mauchimi ngaki?
MUTU 3
Kumbi Chilatu Chaku Chiuta cha Charu Chapasi Nchakuti Wuli?
Kumbi chilatu chaku Chiuta cha charu chapasi chazamufiskika? Nanga chazamufiskika zukwanji?
Mutu 4
Kumbi Yesu Khristu Ndiyani?
Ziŵani kuti kumbi nchifukwa Yesu ndiyu Mesiya wakulayizgika, kumbi wangutuliya pani ndipuso kuti nchifukwa wuli iyu ndi mwana wapade waku Yehova.
MUTU 5
Uwombozi, Nchawanangwa Chapachanya Chakutuwa Kwaku Chiuta
Kumbi uwombozi nchinthu wuli? Kumbi ungakuwovyani wuli?
MUTU 6
Kumbi Akufwa ŵe Pani?
Ziŵani vo Bayibolu likamba pa nkhani yakuti akufwa ŵepani ndipuso nchifukwa wuli taŵanthu titufwa.
MUTU 7
Chilindizga Cheneku cha Akwanjiwa Ŵinu wo Akutayika
Kumbi mubali winu wakutayika? Kumbi mungazimuwona so? Ziŵani vo Bayibolu likamba pa nkhani ya chiyuka.
MUTU 8
Kumbi Ufumu Waku Chiuta Nchinthu Wuli?
Ŵanthu anandi atiliziŵa rombu la Ambuya. Kumbi mazu ngakuti, “Ufumu winu uzi” ngang’anamuwanji?
MUTU 9
Kumbi Tija ‘M’mazuŵa Ngakumaliya’?
Wonani vinthu vo vichitika ndipuso mijalidu yilongole kuti te m’mazuŵa ngakumaliya nge mo Bayibolu likukambiya limu.
MUTU 10
Mo Vakulengeka Vauzimu Vititikwaskiya
Bayibolu likamba vakukwaskana ndi angelu kweniso mademoni. Kumbi vakulengeka venivi viliku nadi? Kumbi vo vichita vingatikwasa isi?
MUTU 11
Nchifukwa Wuli Chiuta Wazomerezga Kuti Tisuzgikengi?
Ŵanthu anandi awona kuti Chiuta ndiyu wachitisa masuzgu ngo tikumana nangu. Imwi muwona wuli? Chiuta wakonkhoska vifukwa vo tisuzgikiya, ŵerengani vifukwa venivi m’mutu uwu.
MUTU 12
Kuja ndi Umoyu Wakukondweska Chiuta
Tingamukondwesa Yehova. Ndipu mungaja nayu pa ubwezi.
MUTU 13
Wonani Umoyu Nge mo Chiuta Watiwuwone
Kumbi Chiuta watiyiwona wuli nkhani yakutuzga ndopa, kuŵikika ndopa ndipuso umoyu wa nyama?
MUTU 14
Vo Mungachita Kuti Umoyu wa Banja Linu Uje Walikondwa
Anthurumi akuto, anthukazi akuyirwa, apapi ndipuso ŵana atenere kuchita vinthu nge mo Yesu wachitiyanga. Kumbi tisambiranji kwaku iyu?
MUTU 15
Kusopa ko Chiuta Wazomerezga
Wonani vinthu 6 vo vilongo chisopa cha unenesa.
MUTU 16
Koreskani Kusopa Kwauneneska
Kumbi mungakumana ndi masuzgu wuli chifukwa chakupharazgiya ŵanthu anyaki vo mugomezga? Kumbi mungachita wuli kuti muŵapharazgiyi kwambula kuŵaguŵiska?
MUTU 17
Ndereni Kufupi ndi Chiuta Mwakuromba
Kumbi Chiuta wavwisiya asani muromba? Kuti musaniyi kwamuka kwa fumbu lenili mukhumbika kuziŵa vo Bayibolu likamba pa nkhani ya rombu.
MUTU 18
Ubatizu Kweniso Ubwezi Winu ndi Chiuta
Kumbi munthu wakhumbika kuchitanji kuti wabatiziki? Ziŵani vo ubatizu ung’anamuwa ndipuso mo utenere kuchitikiya.
MUTU 19
Mujisungi mu Chanju Chaku Chiuta
Kumbi tingalongo wuli kuti tiwonga chifukwa cha vinthu vosi vo Chiuta watichitiya?
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Kugwiriskiya Nchitu Zina Laku Chiuta ndi Kuziŵa vo Ling’anamuwa
Zina laku Chiuta likutuzikamu m’Mabayibolu nganyaki. Chifukwa wuli? Kumbi kugwirisiya ntchitu zina laku Chiuta nkhwakukhumbika?
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Mo Uchimi Waku Danyele Ungukambiya Limu Vakukwaskana ndi Kuza Kwaku Mesiya
Kweche vyaka 500, Chiuta wanguzumbuliya limu chaka cho Mesiya waziziyanga. Ziŵani vakukwasana ndi uchimi wakukhumbika wenuwu!
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Yesu Khristu Ndiyu Mesiya Wakulayizgika
Yesu wangufiska mauchimi ngosi nga m’Bayibolu ngakukwasana ndi Mesiya. Simikiziyani m’Bayibolu linu kuti muwoni asani mauchimi yanga ngangufisika nadi ndendende.
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Uneneska Wakukwaskana ndi Ada, Mwana ndi Mzimu Utuŵa
Ŵanthu anandi agomezga kuti chisambizu chakuti kwe achiuta atatu chituliya m’Bayibolu. Kumbi ivi vauneneska?
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Chifukwa cho Akhristu Auneneska Aleke Kugwiriskiya Nchitu Mphinjika Pakusopa
Kumbi Yesu wakufwiya nadi pamphinjika? Ŵerengani kwamuka kwa fumbu leneili m’Bayibolu.
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Mwambu wa Chakurya Chamazulu cha Ambuya Utumbika Chiuta
Akhristu akulamulika kuti achitengi mwambu wa Chikumbusu cha nyifwa yaku Khristu. Kumbi mwambu wenuwu utenere kuchitika wuli ndipuso zukwanji?
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Kumbi “Mzimu” Nchinthu Wuli?
Ŵanthu anandi aŵanaŵana kuti asani munthu wafwa chinthu chinyaki chituwamu mu liŵavu laki ndipu chitachija ndi umoyu kunyaki. Kumbi mazu ngaku Chiuta ngatiti wuli?
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Kumbi Shelo ndi Hadesi ndi Vinthu Wuli?
M’Mabayibolu nganyaki akugwirisiya ntchitu mazu ngakuti “muunda” pamwenga “helu” m’malu mwa Shelo ndi Hadesi. Kumbi mazu ngenanga ngang’anamuwanji?
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Kumbi Zuŵa la Cheruzgu Nchinthu Wuli?
Ziŵani mo ŵanthu akugomezgeka azamutumbikikiya pa zuŵa la cheruzgu.
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Chaka cha 1914 Nchakukhumbika Ukongwa pa Mauchimi nga m’Bayibolo
Kumbi ndi vinthu nivi va m’Bayibolu vo vilongo kuti chaka cha 1914 chenga chapade nadi?
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Kumbi Mikaele Mura wa Angelu Ndiyani?
Bayibolu likamba vakukwaskana ndi mungeru munyaki wanthazi ukongwa. Ziŵani vinandi vakukwaskana ndi mungelu mwenuyu kweniso ntchitu yo iyu wagwira sonu.
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Kuziŵa “Babiloni Mukuru”
Buku la Chivumbuzi likamba va huli lo lidanika kuti “Babiloni Mukuru.” Kumbi ndi munthukazi chayiyu? Kumbi Bayibolu likambanji vakukwaskana ndi iyu?
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Kumbi Yesu Wanguwa mu December?
Ŵanaŵaniyani mo nyengu yijaliya m’myezi yo Yesu wanguwiya. Kuti venivi vilongonji?
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Kumbi Titenere Kukondwere Maholidi?
Kumbi masekeresu nga maholidi nganandi ko muja ngakwamba wuli? Mungazizwa ndi kwamuka kwa fumbu lenili.


text:
LIJIGANYO 18
Ana Tukusakamucisya Catuli Aklistu Acimjetu Ŵasimene ni Yakusawusya?
Ngosi pajitendekwe, Mboni sya Yehofa mwacitema sikusalinganya cikamucisyo kwa Aklistu acimjawo. Kutenda yeleyi kukusalosya kuti tukusanonyelana yisyesyene. (Yohane 13:34, 35; 1 Yohane 3:17, 18) Ana tukusakamucisya catuli?
Tukusapeleka Mbiya. Sala jajikulungwa pajagwile ku Yudeya, Aklistu ŵandanda ŵa ku Antiokeya ŵatumisye cikamucisyo ca mbiya kwa Aklistuwo. (Masengo 11:27-30) M’wejisoni, patumanyilile kuti Aklistu acimjetu kwine kwakwe m’cilamboci akusimana ni yipwetesi, tukusatumisya yakupeleka kupitila mumpingo wakumangwetu kuti twakamucisye ŵandu ŵakusosekwa cikamucisyo mnope.—2 Akolinto 8:13-15.
Tukusakamucisya mwakucilu. Acakulungwa ŵa mumpingo ŵali kwajitendecele ngosiko akusalolecesya kuti ŵamboni wosope apali, soni kuti ali cenene. Komiti ja cikamucisyo komboleka kulinganya ya kupeleka yakulya, mesi gambone gakumwa, yakuwala, pagona, soni mtela. Ŵamboni ŵajinji ŵakumanyilila masengo gane gakwe, akusalipeleka kwawulako jika kukukamula nawo masengo gakamucisya ŵajatendecele ngosiwo, kapena kukulinganya nyumba syakugona ni Nyumba sya Ucimwene syasijonasice. Ligongo lyakutenda yindu mwakamulana mpela likuga, soni kumanyilila yindu kwatupatile ligongo lyakamulila yimpepe masengo, kukusatukamucisya kuti tusonganganye cikamucisyo, soni ŵakamula masengo mwacitemacitema pandaŵi ja ngosi. Atamose kuti tukusakamucisya “acimjetu ŵali m’liŵasa lya cikulupi,” tukusakamucisyagasoni ŵane naga yili yakomboleka, pangajigalila dini jali.—Agalatia 6:10.
Tukusatondoya mwausimu, soni munganisyo. Ŵandu ŵajakwayiye ngosi akusasosekwa citondoyo. Pandaŵi mpela jeleji, tukusapata macili kwa Yehofa, “Mlungu ŵakutulasya mitima josope.” (2 Akolinto 1:3, 4) Mwakusengwa tukusasalila ŵane yajikusasala Baibulo pakwamba ya m’bujo kwa ŵandu ŵali mu yipwetesi, kwasimicisya kuti pacangakaŵapa Ucimwene wa Mlungu ucimasya ngosi syosope syasikusatendekasya ŵandu kulagasika ni kuyiwona yipwetesi.—Ciunukuko 21:4.
Ligongo cici Mboni sikusatenda yindu mwacitema pajitendece ngosi?
Ana ŵakulupwice pangosi mpaka twape citondoyo causimu catuli?


text:
SAMBIRO 25
Chifukwa Wuli Tikuzenga Nyumba za Ufumu, Ndipo Tikuzenga Wuli?
Tikuti Nyumba ya Ufumu, chifukwa chakuti vyose ivyo vikuchitika pa malo agha vikukhwaskana na Ufumu wa Chiuta, uwo ukaŵa mutu wa upharazgi wa Yesu.—Luka 8:1.
Ndiko ŵanthu ŵakusopa Chiuta mu unenesko. Kuti Ŵakaboni ŵa Yehova ŵapharazge makora makani ghawemi gha Ufumu, ŵakunozgekera dankha pa Nyumba ya Ufumu. (Mateyu 24:14) Nyumba za Ufumu zikupambana ukuru na mawonekero, kweniso zikupambana na matchalitchi. Nyengo zinyake, mipingo yinandi yikuwungana mu Nyumba ya Ufumu yimoza. Mazuŵa ghano, Nyumba za Ufumu zinandi zikuzengeka pa charu chose. Zuŵa lililose, Nyumba za Ufumu 5 zikuzengeka. Ivi vikuchitika chifukwa chakuti mipingo nayo yikusazgikira. Kweni kasi ntchito ya kuzenga iyi yikuchitika wuli?—Mateyu 19:26.
Yikwenda na vyakupeleka ivyo vikuŵikika mu thumba limoza. Ndalama izi zikutumizgika ku ofesi, ndipo usange kunyake kukukhumbikwa Nyumba ya Ufumu yiphya panji kuyinozga waka, ofesi yikutora ndalama zenezizi.
Ŵakuzenga Mbakhristu ŵakupambanapambana awo ŵakujipeleka waka. Mu vyaru vinandi, muli Magulu Ghakuzenga Nyumba za Ufumu. Kweniso ŵanyake ŵakujipeleka kwenda mpingo na mpingo, kulikose uko kuli ntchito. Iwo ŵakulongozga pakuzenga, kweniso ŵakusambizgako ŵanyawo. Mu vyaru vinyake, Ŵakaboni ŵa Yehova awo ŵakumanya ntchito ŵakusoleka ndipo ŵakulaŵilira ntchito ya kuzenga panji kunozga Nyumba za Ufumu mu chigaŵa icho ŵapika. Kweni pose apo pakuzengeka Nyumba ya Ufumu, mpingo ndiwo ukovwira chomene. Ŵakhristu ŵakujipeleka na nkhongono zawo. Kuti ntchito ya kuzenga yichitike, Yehova wakovwira na mzimu wake, kweniso ŵanthu ŵake ŵakuŵikapo mtima wawo wose.—Salimo 127:1; Ŵakolose 3:23.
Chifukwa wuli malo agho tikusoperapo ghakuchemeka Nyumba ya Ufumu?
Ntchivichi chikovwira kuti ntchito ya kuzenga Nyumba za Ufumu yichitike pa charu chose?
Manyani Vinandi
MAUNGANO
Kasi pa Nyumba ya Ufumu Pakuchitika Vichi?
Lutani kuti mukawone ivyo vikuchitika.
MBANJANI ŴAKUCHITA KHUMBO LA YEHOVA MAZUŴA GHANO?
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchita Wuli Para Ŵawungana?
Kasi mukukhumba kumanya umo tikuchitira para tawungana? Namwe muzamukhorwa kuti mwasambira vinthu vyakuzirwa kufuma mu Baibolo.


text:
SAMBIRU 10
Kumbi Kusopa kwa Pabanja Kung’anamuwanji?
Kwambiya mu nyengu yakali, Yehova wakhumbanga kuti banja lelosi lisaniyengi nyengu yakuchitiya vinthu pamoza ndi chilatu chakuti lije pa ubwezi wakukho ndi Chiuta ndipuso kuti ŵanthu a m’banja lo ayanjanengi. (Marangu 6:6, 7) Ndichu chifukwa chaki Akaboni aku Yehova asaniya nyengu sabata yeyosi kuti achitengi kusopa kwa pabanja, akambiskanengi mwakufwasa nkhani zo zingaŵawovya pa umoyu wawu. Asani muja mwija, mungagwiriskiya ntchitu umampha nyengu yeniyi kusambira Bayibolu pakumwija pa nkhani yo mwasankha.
Yija nyengu yakundere kufupi ndi Yehova. “Ndereni kufupi kwaku Chiuta, ndipu wanderengi kufupi kwinu.” (Yakobe 4:8) Titamba kumuziŵa umampha Yehova asani tisambira fundu zakukwaskana ndi mijalidu yaki ndipuso vo wachita vo visanirika m’Bayibolu. Nthowa yinyaki yambula kusuzga kuti muyambi kusopa kwa pabanja, nkhuŵerenge pamoza Bayibolu mwakukweza, nyengu zinyaki mwakugwiriskiya ntchitu ndondomeku ya Unganu wa Umoyu Wachikhristu Ndipuso Uteŵeti. Mungagaŵana vigaŵa vakuti muŵerengi ndipu pavuli paki munthu weyosi wangakonkhoska fundu yo wasambirapu.
Yija nyengu yakuziŵana umampha nge banja. Kusambira Bayibolu limoza nge banja kuchitiska kuti munthurumi wayanjanengi ndi muwolu waki ndipuso apapi ndi ŵana ŵawu ayanjanengi ukongwa. Nyengu yakusopa kwa pabanja yitenere kuja yakukondwesa, yachimangu ndipuso yakuti munthu weyosi mu banja wakhumbisiskengi kusanirikapu. Apapi angasankha nkhani zakovya zakuti akambiskani mwakutole misinkhu ya ŵana ŵawu, nyengu zinyaki angagwiriskiya ntchitu nkhani za mu Chigongwi cha Alinda, ndi Jani Masu! ndipuso za pa jw.org/tog. Pamwenga mungakambiskana suzgu yo ŵana ŵinu akumana nayu ku sukulu ndipuso mo angayimalisiya. Mungawonere pamoza pulogilamu ya pa JW Broadcasting (lutani pa tv.jw.org) ndi kukambiskana vo mwawonere. Mungasambira so sumu zo zamumbika pa maunganu sabata yeniyo. Asani mwamaliza kusopa kwa pabanja mungarya chakurya chechosi cho mwanozga.
Nyengu yo mumaliya pa kusopa Yehova sabata yeyosi, yiwovyengi kuti weyosi m’banja linu wakondwengi ndi Mazu ngaku Chiuta ndipu Yehova wakutumbikeningi chifukwa cha phamphu linu.—Sumu 1:1-3.
Ntchifukwa wuli titenere kuja ndi nyengu yakusopa kwa pabanja?
Kumbi apapi angachita wuli kuti kusopa kwa pabanja kukondwesengi munthu weyosi mu banja?


text:
Yehofa Akusaŵeceta Nawe
“Mpikanile, ngusaka kuŵeceta namwe.”
NYIMBO: 113, 114
1-3. (a) Ligongo cici nganisyo soni ciŵeceto ca Mlungu yili yapajika kupunda ya ŵandu? (b) Ana mu ngani ajino citulole cici?
MLUNGU ŵapanganyisye malayika soni ŵandu pakusaka kuti akole umi soni kuti asangalaleje. (Sal. 36:9; 1 Tim. 1:11) Ndumetume Yohane ŵamkolasile jwandanda kupanganyikwa kuŵa “Liloŵe.” (Yoh. 1:1; Ciu. 3:14) Yehofa ŵamsalilaga mwanagwe jwandanda kupagwa nganisyo syakwe soni mwakupikanila mumtima. (Yoh. 1:14, 17; Akolo. 1:15) Ndumetume Paulo ŵasasile kuti malayika nombe nago gakwete ciŵeceto, nambo cakulekangana mnope ni ca ŵandu.
2 Yehofa akusagamanyilila cenene malayika soni ŵandu. Jwalakwe akusapikanila mapopelo ga ŵandu ŵajinji ndaŵi jimo, soni akusapikana mapopelogo m’ciŵeceto cilicose. Yehofa ngakusagambape kupikanila mapopelo, nambo akusaŵecetanasoni ni malayika ni kugalongolelaga. Kuti akombole yosopeyi, nikuti nganisyo soni ciŵeceto cakwe yikusosekwa kuŵa yapajika mnope kwapunda ŵandu. (Aŵalanje Yesaya 55:8, 9.) Ni ligongo lyakweYehofa akusaŵeceta nawe m’litala lyangasawusya pakusaka kuti tumpikaneje.
3 Mu ngani ajino citulole yatesile Mlungu kuti aŵecetaneje ni ŵandu ŵakwe m’litala lyangasawusya. Citulolesoni mwakusacenjela litala lyakuŵecetanila pakujigalila ni mwayiŵelele yindu.
MLUNGU AKUSAŴECETANA NI ŴANDU
4. (a) Ana Mlungu ŵakamulicisyaga masengo ciŵeceto capi paŵaŵecetaga ni Mose, Samuyele, soni Daudi? (b) Ana m’Baibulo ŵalembilemo yatuli?
4 Mlungu ŵaŵecetaga ni Adamu mu mgunda wa Edeni pakamulicisya masengo ciŵeceto ca ŵandu. Komboleka kuti pandaŵiji ŵakamulicisyaga masengo Cihebeli cakala. Kaneko, jwalakwe ŵasalile nganisyo syakwe ŵandu ŵakuŵeceta Cihebeli ŵaŵalembile Baibulo mpela Mose, Samuyele, soni Daudi. Jemanjaji ŵalembile nganisyo sya Mlungusi m’maloŵe gawo soni m’litala lyaŵasagwile. Konjecesya pa kulemba yaŵasalile Mlungu, ŵalembilesoni yaŵatendaga Mlungu ni ŵandu ŵakwe. Ŵalembilesoni yakwamba cikulupi soni cinonyelo cawo kwa Mlungu kupwatikaposoni yakulemwa yawo ni ungakulupicika wawo. Yosopeyi yili yakamucisya kwetuwe.
5. Ana Yehofa ŵakanganicisye ŵandu ŵakwe kuti akamulicisyeje masengo Cihebelipe? Alondesye.
5 Yindu payacenjile, Mlungu nganiŵakanganicisya ŵandu kuti aŵecetaneje najo m’Cihebelipe. Ŵandu ŵa Mlungu paŵawusile ku ukapolo ku Babiloni, ŵane mwa jemanjaji ŵaŵecetaga Cialamu lisiku lililyose. Ni ligongo lyakwe Yehofa ŵasalile ŵakulocesya Danieli ni Yelemiya soni jwambopesi Esala kuti alembe mbali sine sya Baibulo m’Cialamu.*
6. Ligongo cici Malemba ga Cihebeli ŵagagopolele mu Cigiliki?
6 Alekisanda Jwamkulungwa paŵasumwile yilambo yejinji, ŵandu ŵatandite kamulicisya masengo ciŵeceto ca Cigiliki. Ayuda ŵajinji ŵatandite kuŵeceta ciŵecetoci. Yeleyi yatendekasisye kuti Malemba ga Cihebeli agagopolele m’Cigiliki. Baibulo ja Cigilikiji jajakolanjikwaga kuti Septuagint, jaliji jandanda kujigopolela soni jaliji jakusosekwa mnope. Ŵandu ŵane akusakulupilila kuti ŵandu 72 ni ŵaŵagopolele Baibuloji.* Ligongo lyakuti ŵagopolela ŵapali ŵajinji, yatendekasisye kuti ajigopolele m’matala gakulekanganalekangana. Nambope, Ayuda ŵaŵaŵecetaga Cigiliki soni Aklistu ŵajiwonaga Baibuloji kuŵa Maloŵe ga Mlungu.
7. Ana Yesu ŵakamulicisyaga masengo ciŵeceto capi paŵajiganyaga ŵakumkuya ŵakwe?
7 Yesu paŵayice pacilambo capasi, mwangakayicila ŵaŵecetaga soni kwiganya m’Cihebeli. (Yoh. 19:20; 20:16; Mase. 26:14) Cihebeli ca m’yaka 100 yandanda cawanganyicilene ni Cialamu, m’yoyo komboleka kuti Yesu ŵakamulicisyagasoni masengo maloŵe gane ga Cialamu. Jwalakwe ŵamanyililagasoni Cihebeli candanda caŵaŵecetaga Mose soni ŵakulocesya caŵaciŵalangaga cijuma cilicose ku nyumba jakupopelela. (Luk. 4:17-19; 24:44, 45; Mase. 15:21) Mu ndaŵi ja Yesuji ŵandu ŵaŵecetagasoni Cigiliki soni Cilatini, nambo Baibulo jangasala naga Yesu ŵaŵecetaga yiŵecetoyi.
8, 9. Ciklistu pacawandile, ligongo cici ŵandu ŵa Mlungu ŵakamulicisyaga masengo mnope Cigiliki, soni ana yeleyi yikulosya cici pakwamba ya Yehofa?
8 Ŵakumkuya ŵa Yesu ŵandanda ŵamanyililaga Cihebeli, nambo Yesu paŵawile, ŵakulijiganya ŵakwe ŵaŵecetaga yiŵeceto yine. (Aŵalanje Masengo 6:1.) Ciklistu pacawandile, Aklistu ŵaŵecetanaga mnope Cigiliki. Mabuku ga Ngani Syambone ga Matayo, Maliko, Luka, ni Yohane gagakusasala yaŵajiganyisye Yesu, ŵagawandisyaga mu Cigiliki. Yeleyi yikulosya kuti ŵakulijiganya ŵa Yesu ŵajinji ŵakamulicisyaga masengo Cigiliki ngaŵaga Cihebeli.* Yikalata ya ndumetume Paulo soni mabuku gane ga m’Baibulo ŵayilembile m’Cigiliki.
9 Yili yakutesya lung’wanu kuti ŵaŵalembaga Malemba Gacigiliki Gaciklistu ŵakamulaga maloŵe m’Malemba Gacihebeli, mnopemnope ŵajigalaga mu Baibulo ja Septuagint. Atamose kuti Malembaga pane gakusalekangana panandi ni ga Cihebeli candanda, nambo sambano gali mbali ja Malemba gagasaliligwe ni Mlungu. M’yoyo, masengo ga ŵandu ŵangali umlama gali mbali ja Maloŵe ga Mlungu jwangakusanonyela mtundu kapena ciŵeceto cimo kupunda cijakwe.
10. Ana tukulijiganya cici pa mwaŵaŵecetanilaga Yehofa ni ŵandu?
10 Tulijiganyisye kuti Yehofa akusaŵecetana ni ŵandu mwakamulana ni mwayiŵelele yindu pandaŵijo. Yehofa ngakusatukanganicisya kuti tulijiganye ciŵeceto cinecakwe pakusaka kuti tummanyilile jwalakwe soni lisosa lyakwe. (Aŵalanje Zekariya 8:23; Ciunukuko 7:9, 10.) Ŵaŵalembaga Baibulo ŵasaliligwe ni Yehofa, nambope jwalakwe ŵakundile kuti alembe m’matala gakulekanganalekangana.
MLUNGU AKUSASUNGA MALOŴE GAKWE
11. Ligongo cici Mlungu nganalepelaga kuŵeceta ni ŵandu ligongo lya kucenga kwa yiŵeceto?
11 Ana Mlungu ŵalepelaga kuŵeceta ni ŵandu ligongo lya kucenga kwa yiŵeceto yaŵakamulicisyaga masengo soni kulekangana kwa kagopolele ka Maloŵe gakwe? Iyayi. Mwambone, m’Baibulo mukusasimanikwa maloŵe gamnono gaŵaŵecete Yesu m’ciŵeceto caŵacikamulicisyaga masengo. (Mat. 27:46; Maliko 5:41; 7:34; 14:36) Nambope, Yehofa ŵalolecesye kuti utenga wa Yesu awulembe ni kuwugopolela m’Cigiliki soni mkupita kwandaŵi, m’yiŵeceto yine. Kaneko, Ayuda ni Aklistu ŵalembaga payala Maloŵe ga Mlungu, yayakamucisye kuti gasunjice. Yaŵalembagayi ŵayigopolelaga m’yiŵeceto yine. John Chrysostom, juŵatemi m’yaka ya m’ma 400 C.E. ŵasasile kuti pakwikana mu ndaŵi jakwe, yaŵajiganyaga Yesu ŵaliji ali ayigopolele m’yiŵeceto ya ŵandu ŵa ku Siliya, Iguputo, India, Pelesiya, Etiyopiya, soni ya ŵandu ŵane ŵajinji.
12. Ana ŵandu ŵane ŵatesile yatuli pakusaka kuti Baibulo jikawanda?
12 Koposya Mabaibulo m’yiŵeceto yejinji kwalepelekasisye yakulinga ya ŵandu ŵane mpela Mwenye Diocletian jwa Loma, jwele mu 303 C.E. ŵalamwile kuti Mabaibulo gosope agajonanje. M’yoyo, ŵatandite konanga Maloŵe ga Mlungu soni kwajimucila ŵandu ŵaŵagopolelaga ni kugaŵa Mabaibulo. M’yaka ya m’ma 1500 C.E., William Tyndale ŵatandite kugopolela Baibulo m’Cisungu. Jwalakwe ŵasasile kuti, “Naga Mlungu akukunda kuti aŵepe cijumi, cacilolecesya kuti atamose mwanace jwakulima mu mgunda ajimanyilile cenene Baibulo kwapunda ŵambopesi.” Tyndale ŵatisile ku England ni kwawula ku Europe kuti akagopolele soni kupanganya Baibulo jakwe. Atamose kuti acimlongola ŵadini ŵajocaga Mabaibulo gosope gaŵagasimanaga, nambope ŵandu ŵajinji ŵapatile Baibulo ja Tyndale. Mkupita kwandaŵi, Tyndale ŵam’wuleje ni kumjoca pa citela, nambo Baibulo jakwe jajendelecele kusimanikwa, mwati ŵandu ŵaŵalembaga Baibulo ja King James ŵajikamulicisye masengo.
13. Ana yaŵapatile acinamatelu ŵane yikulosya cici?
13 Yili yisyene kuti Mabaibulo gane gakala mwana yakulemweceka yamwanamwana. Nambope, acinamatetule ŵane ŵawungwinye mwakusamala mnope yakulemba payala ya Baibulo, mbali syakwe, soni Mabaibulo gane. Ali alandenye yaŵapatile, ŵasimene kuti yagambaga kulekangana panandipe soni pa yindu yamnono. Nambo utenga wa m’Baibulo nganiwucenga. Yakuwungunya mpela yeleyi yikusiyasimicisya ŵakulijiganya Baibulo kuti moŵa agano akwete Maloŵe gagasaliligwe ni Yehofa.—Yes. 40:8.*
14. Ana Baibulo jikusimanikwa m’yiŵeceto yilingwa?
14 Atamose kuti acimmagongo alinjilelinjile konanga Baibulo, nambope apano ajigopolele m’yiŵeceto yakupunda 2,800. Pangalisoni buku jine jajikusimanikwa m’yiŵeceto yejinji kupunda Baibulo, atamose kuti ŵandu ŵajinji ngakusakulupilila Mlungu. Mabaibulo gane ŵagagopolele m’litala lyakusawusya kupikanicisya yindu yine. Nambope, gosopega gakusasala utenga wakusosekwa mnope wa cembeceyo soni cikulupusyo.
PASOSEKWAGA BAIBULO JASAMBANO
15. (a) Ana kapolo jwakulupicika atesile yatuli kuti ŵandu ŵa yiŵeceto yakulekanganalekangana apikaneje utenga wa m’Baibulo? (b) Ligongo cici mabuku getu akusagalemba candanda m’Cisungu?
15 Mu 1919, likuga lyamwana lya ŵakulijiganya Baibulo ŵalisagwile kuŵa ‘kapolo jwakulupicika ni jwalunda.’ Pandaŵiji, kapoloju ŵaŵecetaga ni ŵandu ŵa Mlungu pakamulicisya masengo Cisungu. (Mat. 24:45) Nambo moŵa agano, kapoloju akutenda yakomboleka kuti cakulya causimu cisimanikweje m’yiŵeceto yejinji. Apano mabuku gakusala ya m’Baibulo gakusimanikwa m’yiŵeceto yakupunda 700. Mwakulandana ni Cigiliki m’yaka 100 yandanda, ŵandu ŵajinji moŵa agano akusakamulicisya masengo Cisungu pakutenda ya malonda soni kusukulu. M’yoyo, mabuku getu akusagalemba candanda mu Cisungu kaneko ni kugagopolelaga m’yiŵeceto yine.
16, 17. (a) Ana ŵandu ŵa Mlungu ŵasosecelaga cici? (b) Ana cici cacatendekwe kuti apate caŵasosecelagaco? (c) Ana M’bale Knorr ŵasacililaga cici?
16 Cakulya causimu cikusatyocela m’Baibulo. Kundanda, ŵandu ŵa Mlungu ŵakamulicisyaga masengo Baibulo ja King James jajakopwece mu 1611. Nambope Cisungu ca m’Baibuloji caliji cakala soni cakusawusya kucipikanicisya. Konjecesya pelepo, lina lya Mlungu lyasimanikwaga m’Baibuloji m’maulendo gamnono, atamose kuti mu yakulemba ya Baibulo yakala lyasimanikwaga maulendo gamajinji. M’Baibuloji mwasimanikwagasoni yakulemweceka yine soni malemba gane gaunami ganganigasimanikwaga mu yakulemba ya Baibulo yakala. Mabaibulo gane gacisungu gakwetesoni yakusawusya yakulandanayo.
17 Pasosekwaga Baibulo jine jakusala yindu mwangalemwesya soni jangasawusya kujipikanicisya. M’yoyo, kapolo jwakulupicika ŵapanganyisye Komiti Jagopolela Baibulo ja Cilambo Casambano jajakoposyaga mbali sya Baibulo kutandila mu 1950 mpaka 1960. Mbali jandanda ja Baibulo jakopwece pa msongano wa pa August 2, 1950. Pamsonganowu M’bale N. H. Knorr ŵasasile kuti ŵandu ŵa Mlungu ŵasosekwaga Baibulo jasambano jakusala yindu mwangalemwesya, soni jangasawusya kujipikanicisya jampaka jakamucisye kuti alijiganye usyesyene mwakupikanika cenene. Ŵasosekwagasoni Baibulo jangasawusya kuŵalanga soni kupikanicisya mpela muyaŵelele yakulemba yandanda ya ŵakulijiganya ŵa Klistu. M’bale Knorr ŵasacililaga kuti Baibulo ja cilambo casambano jakamucisye ŵandu ŵajinji kummanyilila cenene Yehofa.
18. Ana Likuga Lyakulongolela lya Mboni sya Yehofa lyatesile yatuli yayikamucisye kuti Baibulo jigopolelegwe m’yiŵeceto yine?
18 Mu 1963, yaŵasacililaga M’bale Knorr yatandite kwanilicikwa. Baibulo ja Cilambo Casambano ja Malemba ga Cigiliki jatandite kusimanikwa m’ciŵeceto ca Cidaci, Cifulenci, Cijelemani, Ciitaliyani, Cipwitikisi, soni Cisipanishi. Mu 1989, Likuga Lyakulongolela lya Mboni sya Yehofa lyatamilikasisye dipatimenti jagopolela Baibulo. Kaneko mu 2005 ŵajiticisye yakuti agopolele Baibulo m’yiŵeceto yele Sanja ja Mlonda jasimanikwaga. Yakuyicisya yakwe yili yakuti, apano Baibulo ja Cilambo Casambano josope kapena mbali jakwe yikusimanikwa m’yiŵeceto yakupunda 130.
19. Ana cindu cakusosekwa capi cacatendekwe mu 2013, soni ana citulijiganye cici mu ngani jakuyicisya?
19 Mkupita kwa ndaŵi, Baibulo ja Cilambo Casambano jacisungu jasosekwaga kujilembasoni ligongo lya kucenga kwa ciŵeceto ca cisungu. Pa October 5 ni 6, mu 2013, ŵandu 1,413,676 ŵakutyocela m’yilambo 31 ŵasimanikwe kapena kwalumbikanya kuti apikanile msongano wapacaka wa nambala 129 wa Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Ŵandu wosopewo ŵasangalele mnope pandaŵi jele jumo jwa m’Likuga Lyakulongolela ŵasalaga ya kopoka kwa Baibulo ja Cilambo Casambano jacisungu jelinganyesoni. Ŵajinji ŵalisile pandaŵi jele ŵaulinda ŵagaŵilaga Mabaibulo gasambanoga. Ŵakuŵeceta ngani paŵaŵalangaga Malemba m’Baibulo jasambanoji, ŵandu wosope ŵayiweni kuti Baibuloji jili jangasawusya kuŵalanga soni kujipikanicisya. Mu ngani jakuyicisya citulijiganye yakwamba Baibulo jelinganyesoniji, soni ya masengo gakujigopolela m’yiŵeceto yine.
Malemba ga Ezara 4:8; 7:12; Yeremiya 10:11; soni Danieli 2:4 ŵagalembile m’Cialamu.
Maloŵe gakuti Septuagint gakusagopolela 70. Baibuloji ŵatandite kujigopolela ku Iguputo mu 300 B.C.E. soni ŵamalisisye mu 150 B.C.E. Baibuloji jili jakamucisyape moŵa agano ligongo jikusijakamucisya acinamatetule ŵane kuti apikanicisyeje maloŵe kapena malemba gakusawusya ga Cihebeli.
Ŵandu ŵane akusaganisya kuti Matayo ŵalembile buku jakwe ja Ngani Syambone m’Cihebeli ni kujigopolela jika m’Cigiliki.
Alole mu Baibulo jacisungu jelinganyesoni pa Yakonjecesya A3, soni buku jaciceŵa jakuti Buku la Onse, peji 7 mpaka 9 pa mtwe wakuti “Kodi Bukulo Linapulumuka Bwanji?”


text:
MUTU 9
Kumbi Tija ‘M’mazuŵa Ngakumaliya’?
Kumbi ndi vinthu wuli vo vichitika mazuŵa nganu vo Bayibolo likukambiya limu?
Kumbi Mazu ngaku Chiuta ngakukamba kuti ŵanthu aŵengi amtundu wuli mazuŵa nganu?
Kumbi Bayibolo lingukambiya limu vinthu vamampha nivi vo vazamuchitika mu nyengu yidu yinu?
1. Kumbi ndi nunkhu ko tingasambira vo vazamuchitika kunthazi?
KUMBI nyengu yinyaki mukuvwisiyapu nkhani pa wayilesi pamwenga kuwonele pa TV, ndi kujifumba kuti ‘kumbi charu chiluta pani?’ Vinthu vakofya vichitika mwamabuchibuchi mwakuti palivi yo waziŵa kuti mawa kuwengenji. (Yakobe 4:14) Kweni Yehova waziŵa vo vazamuchitika kunthazi. (Yesaya 46:10) Kuvuli uku Mazu ngaki, Bayibolo, ngangukambiya limu vinthu viheni ndipuso vamampha vo vazamuchitika kunthazi pambula kuswera yapa.
2, 3. Kumbi ndi fumbu nili lo akusambira angufumba Yesu, nanga wanguŵamuka wuli?
2 Yesu Khristu wangukamba va Ufumu waku Chiuta, wo wazamutuzgapu uheni ndi kupanga charu chapasi kuja paradayisu. (Luka 4:43) Ŵanthu akhumbanga kuziŵa kuti Ufumu waku Chiuta uzengi zukwanji. Akusambira aku Yesu angumufumba kuti: “Chiŵengi chine chisimikizgu cha uzi winu, ndi cha umari wa mgonezi wo?” (Mateyu 24:3) Yesu wanguŵamuka kuti Yehova Chiuta yija ndiyu waziŵa zuŵa lenechu lo umari wa mgonezi wunu uziyengi. (Mateyu 24:36) Kweni Yesu wangukambiya limu vinthu vo vazamuchitika pacharu, Ufumu wechendazisi chimangu ndipuso kuvikiliya mtundu wa ŵanthu. Vo wangukambiya limu ndivu vichitika sonu.
3 Techendakambiskani ukaboni wakuti tija mu nyengu ya “umari wa mgonezi,” tiyeni tikambiskani mwakudumuwa za nkhondu yo pengavi munthu weyosi yo wanguyiwona yichichitika. Nkhondu iyi yenga kuchanya kweni vakutuwapu vaki vititikwaska.
NKHONDU YO YENGA KUCHANYA
4, 5. (a) Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika kuchanya Yesu wati waja waka pampandu nge Fumu? (b) Mwakuyana ndi lemba la Chivumbuzi 12:12, kumbi nchinthu wuli cho chikuchitika chifukwa cha nkhondu yo yenga kuchanya?
4 Mutu wajumpha ungukonkhoska kuti Yesu Khristu wanguja Fumu kuchanya mu chaka cha 1914. (Danyele 7:13, 14) Wati waja waka Fumu, Yesu wanguchitapu kanthu. Bayibolo likamba kuti: “Ndipu yengaku nkhondu kuchanya. Mikaele [zina linyaki laku Yesu] ndi ŵangelu ŵaki ŵangurwana ndi nchalinda yo [Satana Diabolo]; ndipu wangurwa nchalinda, ndi ŵangelu ŵaki.” * Satana ndi angelu ŵaki ŵaheni anguthera pa nkhondu iyi ndipu angudikiskika kuchanya ndi kuponyeka pacharu chapasi. Ŵana auzimu aku Chiuta angukondwa chifukwa chakuti Satana ndi viŵanda vaki atuwaku kuchanya. Kweni ŵanthu, atingi ajengi ndi likondwa cha. Chifukwa Bayibolo lingukambiya limu kuti: “Owe, [soka] charu ndi nyanja; pakuti diabolo yo wasikiya kwaku imwi, wakuŵa ndi kandundu kakuru, pakuziŵa kuti nyengu yaki njimanavi.”
5 Sonu wonani vakutuwapu va nkhondu yo yinguchitika kuchanya. Chifukwa cha ukali, Satana wakuzisa soka pamwenga kuti masuzgu pacharu chapasi. Nge mo muwoniyengi, sonu tija nadi munyengu za masoka. Kweni ivi vichitikengi ‘kwa nyengu yimanavi.’ Chinanga ndi Satana nayu waziŵa kuti nyengu yaki njimanavi. Bayibolo likamba kuti nyengu iyi ndi “mazuŵa ngakumariya.” (2 Timote 3:1) Nchinthu chakukondweska ukongwa kuti pambula kuswera yapa Chiuta wazamutuzgapu masoka ngo Diabolo wazisa pacharu. Tiyeni tikambiskani vinthu vinyaki vo vikukambikiya limu m’Bayibolo vo vichitika mazuŵa nganu. Ivi vilongo kuti te m’mazuŵa ngakumariya ndipuso kuti Ufumu waku Chiuta we pafupi kuzisa vitumbiku vamuyaya ku ŵanthu wo atanja Yehova. Chakwamba tiyeni tikambiskani vakuchitika vinayi vo Yesu wangukamba kuti vazamulongo kuti nyengu yo tilimu ndi mazuŵa ngakumaliya.
VAKUCHITIKA VIKULUVIKULU VA M’MAZUŴA NGAKUMALIYA
6, 7. Kumbi mazu ngaku Yesu ngakukwaskana ndi nkhondu ndi kusoŵa kwa chakurya ngafiskika wuli mazuŵa nganu?
6 “Mtundu uyukiyengi pa mtundu, ndi ufumu pa ufumu.” (Mateyu 24:7) Mu vyaka 100 valuta, ŵanthu mamiliyoni nganandi akubayika pa nkhondu. Wakulemba mbiri munyaki wa ku Britain wangulemba kuti: Vyaka va m’ma 1900 ŵanthu abayananga ukongwa m’mbiri yosi. . . . Venga vyaka va nkhondu yambula kukata chifukwa ku vigaŵa vinyaki va charu chapasi ŵanthu apumuwangaku waka kwa nyengu yimanavi kwambula kuvwa va nkhondu.” Lipoti la wupu unyaki linguti: “Unandi wa ŵanthu wo angubayika pa nkhondu ya mu vyaka va m’ma 1900, uruska unandi wa ŵanthu wo angubayika kwamba mu vyaka 100 vakwamba kuzifika mu 1899.” (Worldwatch Institute) Ŵanthu akujumpha 100 miliyoni angufwa pa nkhondu zo zinguchitika kwambiya mu 1914. Ŵanthu mamiliyoni nganandi asuzgika maŵanaŵanu chifukwa chakuti akwanjiwa ŵawu akubayika pa nkhondu.
7 “Viŵengepu vilala.” (Mateyu 24:7) Akuchita kafukufuku akamba kuti kwa vyaka 30, chakurya chisanirika chinandi ukongwa. Kweni ndipu wuli, ŵanthu anandi asoŵa chakurya chifukwa chakuti alivi ndalama zakukwana zakuguliya chakurya pamwenga malu ngakuti alimepu. Mu vyaru vakusawuka, ŵanthu akujumpha 1 biliyoni agwiriskiya nchitu ndalama zimana ukongwa zuŵa lelosi. Ndipu anandi mwa ŵanthu yaŵa asuzgika ndi nja. Wupu wa pacharu chosi wakuwona vaumoyu, (World Health Organization) usachizga kuti ŵana akujumpha 5 miliyoni atufwa chifukwa chakupereŵere vakurya muliŵavu.
8, 9. Kumbi nchinthu wuli cho chilongo kuti uchimi waku Yesu wakukamba za videru ndi viyeuyeu ufiskika?
8 “Viŵengepu viyeuyeu pamwenga kuti vidilirisi.” (Luka 21:11) Gulu linyaki la a sayansi la ku America, likusaniya kuti, pa avereji vidilirisi 19 vanthazi ukongwa vingachitika chaka chechosi. Ndipu vidilirisi venivi vingabwanganduliya limu nyumba ndipuso kunanga charu. Kafukufuku yo wachitika walongo kuti ŵanthu akujumpha 2 miliyoni akubayika ndi vidilirisi kwamba mchaka cha 1900. Gulu linyaki so likukamba kuti: “Kuluta panthazi kwa sayansi kwawovya waka kamanavi kuti chiŵerengeru cha ŵanthu wo atufwa ndi vidilirisi chiŵi chimana.”
9 “Viŵengepu . . . videru.” (Luka 21:11) Chinanga kuti nchitu za chipatala zaluta panthazi, matenda ngo ngengapu kali ndi ngo ngabuka waka sonu ngasuzga mtundu wa ŵanthu. Lipoti linyaki likamba kuti matenda ngakuziŵika umampha ngakukwana 20 kusazgapu matenda nga TB, maleriya, ndi kolera ngawanda ukongwa mazuŵa nganu, ndipu mitundu yinyaki ya matenda yituvwa munkhwala cha. Ndipu kwaza matenda ngasonu pafufupi 30. Nganyaki mwa matenda yanga ngaziŵika cha munkhwala waki ndipuso ngambula kuchizgika.
MIJALIDU YA ŴANTHU M’MAZUŴA NGAKUMALIYA
10. Kumbi ndi mijalidu niyi yo ŵanthu ŵenayu mazuŵa nganu yo yikukambikiya limu pa lemba la 2 Timote 3:1-5?
10 Pade pakukonkhoska vinthu vikuluvikulu vo vichitikengi mu charu, Bayibolo likukambiya limu so kuti mazuŵa ngakumaliya ngazamuziŵika ndi kusintha kwa mijalidu ya ŵanthu. Wakutumika Paulo wangukonkhoska mo ŵanthu azamujaliya. Pa 2 Timote 3:1-5 tiŵerenga kuti: “Mu mazuŵa ngakumariya zikabukanga nyengu zizitu.” Paulo wangulutirizga kuti ŵanthu aŵengi
Ŵakujanja
Ŵakwanja ndarama
Ŵakutafuliya ŵapapi ŵawu
Ŵambura kugomezgeka
Ŵazira chanju chakawi
Ŵambura matunizgika pamwenga kujiko
Ŵakali
Ŵakwanja kadara (vakukondweska) kuruska kwanja Chiuta
Ŵakuŵa ndi chikozgu cha uwopa Chiuta kweni ŵakukana nthazi yaki
11. Kumbi lemba la Sumu 92:7 likamba kuti nchinthu wuli cho chazamuchitikiya ŵaheni?
11 Kumbi ŵanthu a mu chigaŵa chinu ŵe ndi mijalidu yeniyi? Vambula kukayikiska kuti ŵe nayu nadi. Mijalidu yiheni ye kwekosi. Ivi vilongo kuti Chiuta we pafupi kuchitapu kanthu, chifukwa chakuti Bayibolo likamba kuti: “Nanga ŵaheni ŵakuwe nge mbuteka, nanga wosi ŵakuchita utimbanizi ŵasakati; ndipuuli mbakutemeke ku pharanyiku la muyaya.”
VAKUCHITIKA VAMAMPHA
12, 13. Kumbi “vinjeru” vakuwa wuli mu “nyengu ya umari” yinu?
12 Nge mo Bayibolo lingukambiya limu, mazuŵa ngakumaliya nga masoka nadi. Kweni ateŵeti aku Yehova awona vakuchitika vamampha mu mazuŵa nga masuzgu nganu.
13 “Vinjeru vazamukuwa.” Ivi ndivu buku la m’Bayibolo la Danyele lingukambiya limu. Kumbi vatingi vizichitikengi zukwanji? Vazichitikanga mu “nyengu ya umari.” (Danyele 12:4) Kwambiya mu chaka cha 1914, Yehova wangwamba kovya ŵanthu wo akhumbisiskanga kumuteŵete ndipuso kuti avwisi umampha Bayibolo. Yiwu avwisa umampha uneneska wakukwaskana ndi zina laku Chiuta ndi chilatu chaki, sembi ya uwombozi yaku Yesu Khristu, mo akufwa aliri ndipuso chiyuka. Kweniso ateŵeti aku Yehova asambira mo angajaliya ndi umoyu wakwanduliska ndipuso wo ungachitiska kuti Chiuta watumbikiki. Yiwu avwisa umampha so udindu wa Ufumu waku Chiuta ndi mo wazamunozge vinthu pacharu chapasi. Kumbi yiwu atichigwiriskiya nchitu wuli chiziŵisku ichi? Fumbu ili lititichitiska kuti tiwoni so uchimi unyaki wo ufiskika mu mazuŵa ngakumaliya.
14. Kumbi uthenga wamampha wa Ufumu wapharazgika kufika pani mazuŵa nganu, ndipu mbayani wo atiwupharazga?
14 “Ndipu evangeli wenuwu wa ufumu umemezekengi mu charu chosi chapasi,” uwu ndi uchimi wo Yesu Khristu wangukamba wakukwaskana ndi “umari wa mgonezi.” (Mateyu 24:3, 14) Pacharu chosi chapasi uthenga wamampha wa Ufumu wakukamba vo Ufumu uli, vo wazamuchita, ndipuso vo tingachita kuti tizilonde vitumbiku va Ufumu, upharazgika mu vyaru vakujumpha 235 ndipuso mu vinenedu vakujumpha 500. Akaboni aku Yehova mamiliyoni nganandi apharazga uthenga wamampha wa Ufumu mwa phamphu. Yiwu atuliya mu “mtundu we wosi, ndi mu mafuku, ndi makamu, ndi marongoroledu.” (Chivumbuzi 7:9) Akaboni aku Yehova asambira Bayibolo kwawezi ndi ŵanthu mamiliyoni nganandi wo akhumba kuziŵa vo Bayibolo lisambiza weniukongwa. Nchakukondweska ukongwa kuwona mo uchimi uwu ufiskikiya, pakuti Yesu wangukamba kuti Akhristu auneneska aŵengi “ŵakutinkhika ndi wosi.”
KUMBI IMWI MUCHITENGENJI?
15. (a) Kumbi muvwana kuti tija m’mazuŵa ngakumaliya, ndipu nchifukwa wuli? (b) Kumbi pa nyengu ya “umari,” nchinthu wuli cho chazamuchitikiya ŵanthu wo amikana ndi Yehova ndipuso wo avwiya muwusu wa Ufumu waku Chiuta?
15 Pakuwona kufiskika kwa mauchimi nga m’Bayibolo mazuŵa nganu, kumbi muvwana kuti tija m’mazuwa ngakumaliya? Asani Yehova wakhorwa ndi kupharazgika kwa uthenga wamampha, “umari” ukazanga. (Mateyu 24:14) “Umari” ung’anamuwa nyengu yo Chiuta wazamutuzgiyapu uheni pacharu. Yehova wazamugwiriskiya nchitu Yesu ndi angelu ŵaki anthazi kuti azituzgepu ŵanthu wosi wo amikiyana Nayu dala. (2 Ŵatesalonika 1:6-9) Satana ndi viŵanda vaki ŵazamulutirizga cha kulandizga mitundu ya ŵanthu. Pavuli paki, Ufumu waku Chiuta wazamutumbika ŵanthu wosi wo avwiya muwusu waki wa urunji.
16. Kumbi chazeru cho mutenere kuchita nchinthu wuli?
16 Pakuti umari wa mgonezi waku Satana we pafupi, titenere kujifumba kuti, ‘kumbi nchinthu wuli cho nditenere kuchita?’ Nchinthu chazeru kulutirizga kusambira vakukwaskana ndi Yehova kweniso vo wakhumba kwaku isi. (Yohane 17:3) Sambirani Bayibolo mwaphamphu. Jani ndi chiziŵirizga chakuwungana nyengu zosi ndi ŵanthu anyaki wo atesesa kuchita khumbu laku Yehova. (Ŵahebere 10:24, 25) Lutirizgani kuja ndi chiziŵisku chinandi cho Yehova Chiuta wapereka ku ŵanthu ŵaki pacharu chosi chapasi, ndipu sinthani umoyu winu kuti muŵi ndi likondwa chifukwa cha kwanjika ndi Chiuta.
17. Nchifukwa wuli pharanyiku la ŵanthu aheni lazamubuchizga ŵanthu anandi?
17 Yesu wangukambiya limu kuti ŵanthu anandi azamukana ukaboni wakuti tija m’mazuŵa ngakumaliya. Pharanyiku la ŵanthu ŵaheni lizengi mwamabuchibuchi. Ŵanthu azamubuchizgika ndi zuŵa ili nge mo waziya munkhungu ndi usiku. (1 Ŵatesalonika 5:2) Yesu wangutcheŵeska kuti: “Kweni uli ndi mu mazuŵa ngaku Nowa, viyo ndimu uŵiyengi uzi wa Mwana wa munthu. Chifukwa mu mazuŵa ngo, chenga chindazi chazandi cho ŵaryanga, ŵamwanga, ŵatonga ndi ŵaŵirwanga, mpaka ku zuŵa lo wanguserere Nowa mu chingaraŵa cho, ndipu kuti ŵanguziŵa kanthu cha mpaka chazandi cho chinguza, ndi chinguŵakukurwiska wosi; viyo ndimu uŵiyengi uzi wa Mwana wa munthu.”
18. Kumbi titenere kukumbuka mazu ngakutitcheŵeska nanga ngo Yesu wangukamba?
18 Ndichu chifukwa chaki Yesu wangukambiya akuvwisiya ŵaki kuti: “Kweni jichenjeriyeni, vinu yingavimbirwa mitima yinu ndi mgutu, ndi vinyo mukari ndi maphuruputiro gha chijariyu chino, ndi zuŵa liya lingamuwiyani kwamabuchibuchi. Chifukwa viyo liziyenge paku wose ŵakuja pa chisku chose cha charu. Kweni cherezgani ŵakuninizika nyengo zose, alinga kuti mupunde, kupozomokaku kwaku vyenivi vyose vyakukhasa kuŵapo, ndi kumapo paurongo pa Mwana wa munthu.” (Luka 21:34-36) Nchinthu chakuzirwa kukumbuka mazu ngaku Yesu. Chifukwa wuli? Chifukwa chakuti ŵanthu wo atanjika ndi Yehova Chiuta ndipuso “mwana wa munthu,” Yesu khristu, ŵe ndi chilindizga chakuzipozomoka umari wa mgonezi waku Satana ndi kuzija ndi umoyu wamuyaya m’charu chifya chakutowa cho chepafupi kuza.
^ ndimi 4 Kuti muziŵi vinandi pa zina lakuti Mikaele lo ndi zina linyaki laku Yesu Khristu, wonani Fundu Zakukumaliya, peji 218-19.
Ziŵani Vinandi
PEMPHANI SAMBIRU LA BAYIBOLU
Nchifukwa Wuli Tikhumbika Kusambira Bayibolo?
Bayibolo litovya ŵanthu anandi kusaniya kwamuka kwa mafumbu ngo ngatitisuzga pa umoyu. Kumbi mungayanja kusaniya kwamuka kwa mafumbu ngenanga?


text:
LIJIGANYO 13
Ana Ngani Syambone Sikuti Wuli Pakwamba ya Dini?
1. Ana dini syosope sili syambone?
Apali ŵandu ŵambone mtima mu dini syosope. Ngani jambone jili jakuti Mlungu akusawonaga ŵandu ŵeleŵa, soni akusiŵasamalilaga. Nambo yakutesya canasa yili yakuti, yindu yakusakala yiŵele mkutendekwa mu lina lya dini. (2 Akolinto 4:3, 4; 11:13-15) Mwakamulana ni malipoti gane, dini sine sikusatendaga nawo ya uciswamba, kuwulaga mtundu wa ŵandu, ngondo, soni kwatendela ŵanace yangaŵajilwa. Yeleyi yiŵele mkwatumbilikasya ŵandu ŵambone mtima ŵakusakulupilila Mlungu.
Nambo dini jisyesyene jikusamlumbaga Mlungu. Dini jakusakala jikusamtumbilikasya, jikusajiganya yijiganyo yangatyocela m’Baibulo, mpela yijiganyo ya unami pakwamba ya Mlungu, soni ŵandu ŵawe. Nambo Yehofa akusaka kuti ŵandu amanyilile yisyesyene yakwamba jwalakwe.
2. Ana ngani syambone sikuti wuli pakwamba ya dini?
Yili yakusangalasya kuti dini syasikusasala kuti sikusamnonyela Mlungu nambo kusyesyene sili mkunonyela cilambo ca Satana ngaŵa mkumlambusya Mlungu. (Yakobo 4:4) Maloŵe ga Mlungu gakusakolanga dini syosope syawunami kuŵa “Babelo Jwamkulungwa.” Babelo waliji msinda wakala kwajatandile dini jawunami pacagambile kumala Cikumba mu ndaŵi ja Nowa. Pacangakaŵa, Mlungu mwacisisimucisya cacimasya dini jajikusalambusya ni kwalagasya ŵandu.
Panasoni ngani syambone sine. Yehofa ngaŵa mkwaliŵalila ŵandu ŵambone mtima ŵali mu dini syawunami syakulekanganalekangana pacilambo cosope. Jwalakwe akwasonganganya pampepe ŵandu mwakwajiganya usyesyene.
3. Ana ŵandu ŵambone mtima akusosekwa kutenda cici?
Yehofa akusasamala ya ŵandu ŵakusanonyela yindu yakuŵajilwa. Jwalakwe akwalimbikasya ŵandu kuti atyoce mu dini syawunami. Ŵandu ŵakusamnonyela Mlungu akusacilila kongolela umi wawo kuti amsangalasye.
Yaka 100 yandanda, ŵandu ŵambone mtima paŵapikene ngani syambone kwa ŵandumetume, ŵasangalele. Jemanjaji ŵalijiganyisye kutyocela kwa Yehofa katame kasambano ka umi wakusangalasya, wakola lisosa, soni cembeceyo. Jemanjaji ali cisyasyo cambone kwa m’weji ligongo paŵapikene ngani syambone ŵam’weni Yehofa kuŵa jwakusosekwa mnope pa umi wawo.
Yehofa akwaŵilanjila mu liŵasa lya ŵakulambila ŵakwe ŵandu ŵalesile dini syawunami. Naga akupikanila kuŵilanga kwa cinonyelo kwa Yehofa, cacipata acimjawo ŵa muliŵasa lya cinonyelo lya ŵakulambila Yehofa, soni umi wangamala.
4. Ana Mlungu caciyikasya catuli kusengwa kwa ŵandu ŵa m’cilambo cilicose?
Ngani jambone jili jakuti dini jawunami cajijelusye. Ŵandu cacipumula ku ulamusi wangalwe pacilambo cosope. Ngasijipagwasoni dini jawunami jakwalambusya ni kwagaŵanya ŵandu. Ŵandu wosope cacikamulana pakulambila Mlungu jumpepe jusyesyene.
ALIJIGANYE YEJINJI
Ana Baibulo Jikusajiganya Cici Kusyesyene?
Kulambila Kwakusakujiticisya Mlungu
Citulole yindu msano ni cimo yayikusamanyikasya kulambila kusyesyene kwakuli kulambila kwakusakujiticisya Mlungu.
Ana Baibulo Jikusajiganya Cici Kusyesyene?
Aŵe Ŵakutamilicika Pakulambila Kusyesyene
Ana mpaka asimane ni yakusawusya yatuli yatukuŵeceta ya cikulupi cetu kwa ŵane? Ana mpaka aŵecete catuli ya cikulupi cawo mwangatendekasya soni?


text:
John Chilembwe
John Nkolongo Chilembwe (1871 – 3 Feburuwar 1915) wakawako mu chaka cha 1871 pafupi na pa Sangano mu boma la Chiradzulu. Awiske bakaba baYao ndipo anyina bakaba baCheŵa.
Mu chaka cha 1885 Awiske na anyina John Chilembwe bakawukako ku muzi kwawo kufupi na ku Sangano na kuluta pa malo ayo yakaba ku manjililo ya zuba ya mulonga wa Mudi – apo sono mphakati-kati pa msumba wa Blantyre. Bakamutumizga John ku sukulu ya Tchalitchi cha ku Scotland (Church of Scotland) uko Chilembwe wakapanga sukulu mpaka Standard 3. Mu chaka cha 1892 Chilembwe wakayamba ntchito ngeti wakuphikila muliska Joseph Booth. Chilembwe wakaba wakutemwa kusambila ndiposo wakatemwa chomene kusambila unenesko wa uKhristu (Christianity). Pa chifukwa ichi, Booth wakamuzgola kuba wakumasulila (interpreter) uphalazgi wake.
Joseph Booth wati watondeka kupanga banthu bafipa (African Americans) kuti bamupe ndalama kuti wayambile ntchito za Chiuta mu British Central Africa, wakabapempha kuti ipo bamuyike John Chilembwe kuti wabe pa sukulu ndipo bakazomela na kumuyika Chilembwe pa sukulu ya Virginia Theological Seminary and College ku malo ya Lynchburg uko wakamalizga masambilo yake na kuba muliska mu chaka cha 1899. Wati wamalizga masambilo yake, Chilembwe wakawelela ku British Central Africa. Pakwiza kwake wakayimapo ku London uko wakatola chizomelezgo chakuti wayambiske uphalazgi wake kuno kukaya. Wati wawela, Chilembwe wakayamba uliska wake na kuchema tchalitchi chake Ajawa Providence Industrial Mission. Chifukwa chakuti banthu banandi awo bakaba baChawa yayi bakizanga, wakafupikizga zina kuti libe waka Providence Industrial Mission.
Chilembwe wakatola Ida uyo wakaba mwana wa mwanakazi wa chiKololo na dada wa chiPhwitikizi (Portuguese). Nkhondo ya chalo chose chapasi (First World War) yikati yayamba pa zuba lachinayi la mwezi wa chinkhondi na chibili (4 August 1914), baNgerezi ba mu wato wakuchemeka SS Guendlen bakapoka wato wa baGeremani wakuchemeka Von Wissmann ndipo baGeremani ba ku German East Africa (sono Tanzania) bakanjila nakwamba nkhondo ku Karonga ndipo baNgerezi bakayamba kuchichimizga banthu bakuno kuti babavwile pa nkhondo yawo. Chilembwe wakatondeka yayi na ivi chifukwa kuchimbizga baGeremani kubafwiska banthu banandi ba mu Nyasaland. Chilembwe wakalemba kalata mu nyuzi ya Nyasaland Times yakususka kuchichimizga banthu aba na kufumba chifukwa chakuti bafipa bafwile mu nkhondo ya bazungu. Mazuba makhumi yabili na yatatu mu mwezi wakwamba (23 January) mu chaka cha 1915, John Chilembwe wakayambiska chivundungwele chakuwukila baNgerezi. Chilembwe wakaghana-ghananga kuti pakuti baNgerezi bakaba pa nkhondo na baGeremani babenge na nkhongono zakulimbana na balwi bake yayi. Wakaghana-ghananga kuti ngeti chalo cha Haiti icho chikapoka wanangwa apo mulongozgi wa baFalansa (France) Napoleon wakatangwanika na baNgerezi nayo wangatola wanangwa naumo baNgerezi bakatangwanikila na baGeremani. Chilembwe wakayamba chivundungwele ichi nyengo iyi chifukwa wakapokela kalata kufuma kwa Moses Chikwana yakuti bazungu bakakhumbanga kukoma Chilembwe na banthu bake pa zuba la makhumi yabili na yankhondi mu mwezi wakwamba uwu. Chilembwe wakakhumba kuti wayambe kubakoma bazungu ndiyo iwo bandakomepo basambili bake.
Mu chaka cha 1897 John Chilembwe wakaluta ku chalo cha America na Joseph Booth. Maghano-ghano ya Booth pakuluta na Chilembwe yakaba kuti wakamuvwile kupempha ndalama zakuvwila uphalazgi wake mu British Central Africa (zina la chalo cha Malaŵi chichali chindachemeke Nyasaland). Chilembwe wakakomeka na bapolisi na Garnet Kaduya, munung’una wa David Kaduya uyo wakaba munyake chomene wa Chilembwe, pa zuba lachitatu a mwezi wachibili (3 February) mu chaka cha 1915


text:
MTWE 6
Ana Ŵawe Ali Kwapi?
Ana cici cacikusatutendecela patuwile?
Ligongo cici tukusawaga?
Ligongo cici kumanyilila yisyesyene yakwe yakwamba ciwa kuli kwakutondoya?
1-3. Ana yiwusyo yapi yakusaliwusya ŵandu pawile mundu, soni ana dini sikusajanga yatuli payiwusyoyi?
YIWUSYOYI yiŵele mkwalungasya mitwe ŵandu kwa yaka yejinji. Nambo yili yiwusyo yakusosekwa mnope. Yangali kandu kuti tuli ŵani, soni tukusatamaga kwapi, nambo yiwusyoyi yikusatukwayaga.
2 Mu mtwe upitewu, twalijigenye kuti mbopesi ja ciwombolo ja Yesu Klistu jawugwile upile wakutama ni umi wangamala. Twalijigenyesoni kuti Baibulo jasasile mkanipaŵe kuti jiciyika ndaŵi jakuti, “ngasipapagwa ciwa.” (Ciunukuko 21:4) Nambope pandaŵi ajino wosope tukusawaga. Mwenye jwalunda Solomoni jwatite, “Pakuŵa ŵawumi akusamanyilila kuti caciwa.” (Mlaliki 9:5) Tukusalingalinga kuti tutameje ni umi welewu. Nambope, ngatukusamanyilila kuti cicitutendecela cici patuciwa.
3 Acanasi ŵetu pawile, tukusalilaga. Nambo mwine mpaka tuliwusyeje kuti: ‘Ana apite kwapi? Ana akulagasika? Ana akutulolela? Ana mpaka twakamucisye? Ana yicikombolekasoni kwawona?’ Dini syejinji pacilambopa sikusajanga yiwusyoyi mwakulekanganalekangana. Dini sine sikusajiganya kuti naga mundu akutenda yindu yambone cacijawula kwinani, nambo naga akutenda yakusakala cacijawula kukupya kumalo gakulagacisya. Dini sine sikusajiganya kuti paciwa mundu akusajawula kumalo ga misimu kukutama ni misimu ja acinangolo ŵakwe. Soni dini sine sikusajiganya kuti ŵawe akusajawula kusi kwa cilambo kukwalamula, kaneko akusapagwasoni mpela mundu jwine kapena mpela cinyama.
4. Ana dini syejinji sikusakamulana pa cijiganyo capi cakwamba ciwa?
4 Nambo dinisi sikusakamulana pa cijiganyo cakuti cindu cine mwa mundu cikusakulupuka paciwa. Ciŵandika dini syosope, cinga syakala kapena sya moŵa agano sikusajiganya kuti tukusatama kwangamala mu litala line lyakwe tuli mkupakombola kulola, kupikana, soni kuganisya. Nambo, ana yeleyi mpaka yikombolece catuli? Tukusakombola kulola, kupikana, soni kuganisya ligongo lyakuti ututu wetu ukuseŵesya. Nambo patuwile, ututu wetu wangaseŵesya. Pali pangali ututu, ngaŵa mkupakombola kukumbucila, kuganisya, kupikana kapena kulola.
ANA MUNDU PAWILE CIKUSAMTENDECELA CICI KUSYESYENE?
5, 6. Ana Baibulo jikusajiganya cici pakwamba mwaŵelele ŵawe?
5 Yayikusamtendecela mundu pawile nganiyiŵa yakusisika kwa Yehofa, Mkupanganya jwa ututu. Jwalakwe akusamanyilila yisyesyene yakwe, soni m’Baibulo, ŵasasile mwaŵelele ŵawe. Cijiganyo cakupikanika cenene cili cakuti: Mundu pawile akusaŵa kuti kwangali. Ciwa cili ungakola umi. Ŵawe ngakusalola, kupikana kapena kuganisya. Pangali cindu cine cakwe cacikusakulupuka paciwile ciluci. M’weji nganitukola msimu wangawa. *
6 Solomoni paŵayimanyi kuti ŵaumi akusamanyilila kuti caciwa, jwalakwe ŵalembilesoni kuti: “Nambo pakwamba ya ŵawe, pangalikose cakusacimanyilila.” Jwalakwe ŵajendelecele kusala usyesyene welewu kuti ŵawe ngaŵa mkumnonyela kapena kum’ŵenga mundu, soni kuti “kwangali masengo kapena ganisya kapena kumanyilila, kapena lunda kumalembe.” (Mlaliki 9:5, 6, 10) Soni Salimo 146:4 jikusasala kuti pawile mundu, “yaganisya mu mtima mwakwe yikusamalaga.” M’weji tukusawaga, soni pangali cilicose cacikusakulupuka patuwile. Umi wetuwu uli mpela lilamba lya kandulo (kapena kuti vela). Naga lilambalyo lisimile, lyangajawula kulikose. Likusaŵa kuti kwangali.
YAŴASASILE YESU PAKWAMBA YA CIWA
7. Ana Yesu ŵalandenye ciwa ni cici?
7 Yesu ŵasasile mwaŵelele ŵawe. Ndaŵi jine Yesu ŵapikene kuti Lasalo mjakwe juŵammanyililaga mnope juwile. Kaneko Yesu ŵasalile ŵakulijiganya ŵakwe kuti: “Mjetu Lasalo agonile lugono.” Nambo ŵakulijiganya ŵala ŵaganisyaga kuti Yesu akugopolela kuti Lasalo atenda kupumula kuti apone cenene ku ulwele wakwe. Nambo ngaŵa kuti ni yaŵagopolelaga Yesu. Yesu ŵasalile kuti: “Lasalo awile.” (Yohane 11:11-14) Alole kuti Yesu ŵalandenye ciwa ni lugono. Lasalo nganaŵa kwinani kapena ku moto. Jwalakwe nganaŵa ni malayika kapena acinangolo ŵakwe. Lasalo nganapagwasoni mpela mundu jwine. Jwalakwe ŵagonile muciwa, mpela mwayikusaŵela mundu pagonile mnope lugono lwangasagamila cilicose. Malemba ganesoni gakusalandanya ciwa ni lugono. Mwambone, Yesu mkanajimusye mwanace juŵawile, jwalakwe ŵasasile kuti, “mwanaceju nganawa agambile kugona lugono basi.”
8. Ana tukusamanyilila catuli kuti nganiliŵa lisosa lya Mlungu kuti ŵandu aweje?
8 Ana lyaliji lisosa lya Mlungu kuti ŵandu aweje? Iyayi! Yehofa ŵampangenye mundu kuti atamaje pacilambo kwangamala. Mpela mwatulijiganyisye kala m’bukuji, Mlungu ŵaŵisile liŵasa lyandanda mu paladaiso jwakusalala. Jwalakwe ŵapele umi wamnama. Yehofa ŵasoselaga yambone. Ana pana nangolo jwakusasakaga kuti ŵanace ŵakwe alajeje ni ucekulu, soni ciwa? Iyayi, pangali! Yehofa ŵanonyelaga ŵanace ŵakwe ni ŵasakaga kuti ajendelecele kuŵa ŵakusengwa pacilambo capasi. Pakwamba ya ŵandu, Baibulo jikusasala kuti: “[Yehofa] ŵapele ŵandu mtima ŵakutama ni umi kwangamala.” (Mlaliki 3:11) Mlungu ŵatupele mtima wakusacilila kutama ni umi kwangamala. Soni jwalakwe atesile yakomboleka kuti yeleyi yikombolece.
ANA ŴANDU AKUSAWAGA LIGONGO CICI?
9. Ana Yehofa ŵamlekasisye cici Adamu, soni ligongo cici lilamusi lyeleli lyaliji lyangasawusya kulikuya?
9 Sano, ligongo cici ŵandu akusawaga? Kuti tumanyilile kwanga kwakwe, kwende tulole yayatendekwe kalakala pandaŵi jele pacilambopa paliji jwamlume jumo, soni jwamkongwe jumo. Baibulo jikusasala kuti Yehofa “ŵayimelesye mumgundamo yitela yakulekanganalekangana yakusalala, ya yisogosi yakunong’a.” (Genesis 2:9) Nambo paliji cindu cimo caŵalekasisye. Yehofa ŵamsalile Adamu kuti: “Mlyeje yisogosi yacitela cilicose ca mu mgundamu. Nambo mkasimlya yisogosi ya citela cakumanyisya yindu yambone ni yakusakala. Mkasimlya yisogosi ya cele citelaco. Naga timlye, palisiku litimcilyalo timciwa.” (Genesis 2:16, 17) Lilamusili nganiliŵa lyakusawusya kulikuya. Paliji pana yitela yejinji yakalyaga Adamu ni Hawa. Nambo lilamusili lyapele upile wekulungwa wakulosya kuti akusayamicila Mlungu jwaŵapele yiliyose, kupwatikapo umi wamnama. Kupikanila kwawo kukalosisye kuti akusacimbicisya ulamusi wa Atati ŵawo ŵakwinani, soni kuti akusawusakaga ulamusi wakwe wacinonyelo.
10, 11. (a) Ana liŵasa lyandanda lyalepele catuli kumpikanila Mlungu? (b) Ligongo cici ungapikanila wa Adamu ni Hawa waliji ngani jekulungwa?
10 Nambo yakutesya canasa yaliji yakuti liŵasa lyandandali lyasagwile kuti likampikanila Yehofa. Paŵaŵecetaga kupitila mu lijoka, Satana ŵam’wusisye Hawa kuti: “Ana yakuwona kuti Mlungu ŵatite mkasilya cisogosi ca yitela yiliyose mu mgunda muno?” Hawa ŵajanjile kuti: “Tukomboleka kulya yisogosi ya yitela yiliyose mu mgunda muno. Nambo kuleka citela cacili pasikati pakwe, Mlungu ŵatusalile kuti tukalya yisogosi ya m’citela celeco, nipo ngatukwenela atamose kuyikwaya ligongo lyakuti naga tukutenda m’yoyo tuciwa.”
11 Nambo Satana ŵatite, “Iyayi, yeleyo ngaŵa m’yoyo, kuwa ngasim’wa. Mlungu akumanyilila kuti, katema katimcilya yisogosi yeleyi, meso genu tigaciwuguka ni timciŵa mpela mwaŵelele Mlungujo timcimanyilila yindu yambone ni yakusakala.” (Genesis 3:4, 5) Satana ŵasakaga kuti Hawa akulupilile kuti mpaka yindu yimjendele cenene mwakulya cisogosi caŵamlekasisye. Yaŵasakaga Satana ni yakuti Hawa alisagulileje yindu yambone kapena yakusakala, jwalakwe komboleka kutenda yakusaka. Satana ŵakanile yaŵasasile Yehofa yakuti paciŵa yakusawusya naga akulya cisogosico. Hawa ŵamkulupilile Satana. M’yoyo jwalakwe ŵajigele cisogosico ni kulya. Ŵajigelesoni cine kuja kwapa ŵamkwakwe, nombe nawo ŵalile. Ngaŵa kuti jemanjaji ŵatendaga yindu yanganayimanyililaga. Ŵamanyililaga kuti akutenda yindu yaŵalekasisye Mlungu. Ligongo lyakuti ŵalile cisogosico, jemanjaji ŵakasile lilamusi lyakupikanika cenene, soni lyangasawusya kulikuya. Jemanjaji ŵalosisye kuti ngakucimbicisya Atati ŵawo ŵakwinani, soni ulamusi wakwe. Ligongo lyakulepela kumcimbicisya Mkupanganya jwawo jwacinonyelo, ŵaliji ŵangali cakulikululucila cilicose!
12. Ana cici campaka citukamucisye kupikanicisya mwaŵapikanile Yehofa, Adamu ni Hawa panganampikanila?
12 Tuwanicisye m’yi: Ana mpaka apikane wuli naga mwanace jwaŵele mkumlela alesile kwapikanila, soni ngakwanonyela? Yeleyi mpaka yapwetece mnope mumtima. M’yoyo, aganisye muyampwetecele Yehofa mumtima Adamu ni Hawa panganampikanila.
13. Ana Yehofa ŵaŵecete kuti Adamu cicimtendecela cici pacaciwa, soni yeleyi yagopolelaga cici?
13 Yehofa nganasosekwa kwakunda Adamu ni Hawa ŵangapikanilawo kuŵa cijumi. Jemanjajo ŵawile mpela mwaŵasalile. Adamu ni Hawa kwangali. Jemanjajo nganajawula kumalo ga misimu. Tukumanyilila yeleyi ligongo lya maloŵe gaŵaŵecete Yehofa kwa Adamu ali atesile yindu mwangapikanila. Mlungu ŵatite: “timciwujila kwitaka kumwatyocele. Nampanganyisye kutyocela kwitaka, kwitaka kukoko timciwujila.” (Genesis 3:19) Mlungu ŵampanganyisye Adamu kutyocela kwitaka. (Genesis 2:7) Mkanampanganye, jwalakwe kwaliji kwangali. M’yoyo, Yehofa paŵasasile kuti Adamu caciwujila kwitaka, ŵagopolelaga kuti Adamujo kuciŵa kuli kwangali mpela pandanda. Adamu ngasakola umi mpela mwalikusaŵela litaka lyaŵalikamulicisye masengo pakumpanganya.
14. Ana tukusawaga ligongo cici?
14 Adamu ni Hawa akaliji cijumi mpaka lelo, nambo ŵawile ligongo mwamele ŵasagwile kuti akampikanila Mlungu. M’yoyo jemanjajo ŵalemwisye. M’weji tukusawaga ligongo lyakuti Adamu ŵapelele ŵanace ŵakwe ulemwa, soni ciwa. (Aloma 5:12) Ulemwa uli mpela cilwele cakogoya cakupagwa naco cakuti pangali jwalijose jwampaka aciŵambale. Yakuyicisya ya ulemwa yili ciwa, cacili malweso. Ciwa cili mmagongo, ngaŵaga mjetu. (1 Akolinto 15:26) Tuli ŵakusengwa mnope ligongo Yehofa ŵapelece ciwombolo cakutukulupusya kwa mmagongo jwakogoyaju!
KUMANYILILA YISYESYENE YAKWAMBA CIWA KUKUSAKAMUCISYA
15. Ligongo cici kumanyilila yisyesyene ya ŵawe kuli kwakutondoya?
15 Yajikusajiganya Baibulo pakwamba ya mwaŵelele ŵawe yili yakutondoya. Mpela mwatuyiwonele, ŵawe ŵangapikana kupweteka. Ngatukusosekwa kwajogopa, ligongo ngaŵa mkutuwulasya. Jemanjajo ngakusosekwa cikamucisyo cetu, soni ngaŵa mkutukamucisya. Yili yangakomboleka kuŵeceta nawo, nombe nawo ngaŵa mkutuŵecetekasya. Acimlongola ŵa dini akusalambusya kuti mpaka ŵakamucisye ŵandu ŵawile. Ŵandu ŵakusakulupilila akusiŵapaga mbiya acimlongolaŵa. Nambo kumanyilila yisyesyene yakwe kukusatukamucisya kuti ŵakwiganya yawunamiŵa akatulambusya.
16. Ana jwakusayicisya yijiganyo ya dini syejinji ali ŵani, soni akusatenda yeleyi catuli?
16 Ana dini syejinji sikusakamulana ni yajikusajiganya Baibulo pakwamba ya ŵawe? Iyayi. Ligongo cici? Ligongo lyakuti Satana ni jwakusayicisya yijiganyo yawo. Jwalakwe akusakamulicisya masengo dinisi pakusaka kwatendekasya ŵandu kulupilila kuti pawile, cacija kutama kumalo ga misimu. Satana akusalambusya yeleyi, soni yindu yine pakusaka kwalekanganya ŵandu ni Yehofa Mlungu. Catuli?
17. Ligongo cici cijiganyo cakuti Yehofa akusalagasya ŵandu ni moto kwangamala cangamcimbicisya jwalakwe?
17 Mpela mwatuyiwonele kala, dini sine sikusajiganya kuti naga mundu ŵatendaga yakusakala, pawile akusajawula kumalo ga cilangali ca moto kwakusalagasika ndaŵi syosope. Cijiganyo celeci cangacimbicisya Mlungu. Yehofa ali Mlungu jwacinonyelo ni ngaŵa mkwalagasya ŵandu camti m’yiyi. (1 Yohane 4:8) Ana mpaka am’wone wuli mundu jwakumjoca makono mwanagwe ligongo lyakuti atesile cakulemwa? Ana mpaka amcimbicisye jwele munduju? Soni, ana mpaka asace kuti aŵe mjawo? Iyayi! Mwangakayicila mpaka aganisye kuti ali mundu jwangalwe mnope. M’yoyo, Satana akusaka kuti tukulupilileje kuti Yehofa akusalagasya ŵandu ni moto kwangamala.
18. Ana kutindiŵalila ŵawe kukusatyocela pa unami wapi wa dini?
18 Satana akusakamulicisyasoni masengo dini sine pakwiganya kuti pawile mundu akusaŵa msimu ŵatukusosekwa kuwucimbisya. Mwakamulana ni cijiganyoci, misimu ja ŵawe mpaka jiŵe acimjetu kapena acimmagongo ŵetu ŵakogoya mnope. Ŵandu ŵajinji akusakulupilila unami welewu. Akusajogopa, soni kwatindiŵalila ŵawe. Mwakulekangana ni yeleyi, Baibulo jikusajiganya kuti ŵawe ali m’lugono, soni tukusosekwa kumtindiŵalilaga Mlungu jusyesyene, jwali Yehofa, Mkupanganya jwetu, jwakusatupa yatukusasosecela.
19. Ana kumanyilila yisyesyene yakwamba ciwa kukusatukamucisya kupikanicisya cijiganyo capi ca m’Baibulo?
19 Kumanyilila yisyesyene yakwamba ŵawe kukusatukacisya kuti tuŵambale unami wa dini. Kukusakamucisyasoni kupikanicisya yijiganyo yine ya m’Baibulo. Mwambone, pamanyilile kuti ŵandu ŵawe ngakusajawula kumalo ga misimu, cilanga ca umi wangamala mu paladaiso pacilambo capasi cikusaŵa cisyesyene kwa wawojo.
20. Ana mtwe wakuyicisya ucijanga ciwusyo capi?
20 Kalakalako, mundu jwakulungama Yobu jwawusisye kuti: “Ali awile mundu, ana cacikolasoni umi?” (Yobu 14:14) Ana mundu jwam’we jwakugona mu ciwa mpaka akolesoni umi? Yajikusajiganya Baibulo panganiji yili yakutondoya mnope, mpela mwacituyiwonele mu mtwe wakuyicisya.
^ ndime 5 Kuti amanyilile yejinji yakwamba “msimu” alole Yakonjecesya pa mapeji 209 mpaka 211.


text:
Vo Bayibolo Limuka
Kumbi pe boma lo lazamuwusa charu chosi?
Ŵanaŵaniyani mo ŵanthu angayanduliya ndi boma lakuwusa charu chosi. Mazuŵa nganu ŵanthu anandi asuzgika chifukwa cha ukavu, kweni anyaki mbakukhupuka. Pakaŵengi boma lakuwusa charu chosi mphanyi litovya ŵanthu pa masuzgu ngo akumana nangu kweniso mphanyi liyesesa kuti weyosi wasaniyi vo wakhumba pa umoyu. Kumbi muŵanaŵana kuti lilipu boma la ŵanthu lo lingachita venivi?
Kutuwa kali, maboma ngatondeka kuwovya ŵanthu, ukongwa akavu. Maboma nganyaki ngankhaza. (Wakutaula 4:1; 8:9) Kweni Chiuta watilayizga boma lo lazamutuzgapu maboma nganyaki ngosi. Yo wazamuwusa m’boma lenili wazamuphwere ŵanthu.
Kumbi Ufumu waku Chiuta wazamuchitanji?
Yehova Chiuta wakusankha munthu wakwenere, yo ndi mwana waki Yesu kuti waziwusi charu chosi. (Luka 1:31-33) Yesu waphweriyanga ŵanthu pa nyengu yo wenga pacharu chapasi. Nge Fumu, iyu wazamuwovya ŵanthu amitundu yosi kuti azijengi mwakukoliyana ndipuso wazamutuzgapu masuzgu ngosi.
Kumbi ŵanthu wosi azomerezgengi kuti Yesu waŵawusi? Awa. Kweni Chiuta watiŵachitiya lisungu. (2 Petro 3:9) Iyu wapaska ŵanthu mwaŵi wakuti asankhi Yesu nge Wakuwusa. Pambula kuswera, Yesu watuzgengepu ŵanthu wosi aheni ndipu pacharu chosi pazamuja chimangu.


text:
ChiTumbuka
Ichi ni chiyowoyelo icho chikuyowoyeka ku mpoto na ku mpoto kwapakati pa chalo cha Malaŵi, kumwela kwa chalo cha Tanzania na kumafumilo ya zuba kwa chalo cha Zambia.
Chiyowoyelo ichi chikuyowoyeka na banthu bakuti mba Tumbuka pela yayi chifukwa mitundu yinyakhe ngeti mbaNgoni ba ku Mzimba mu Malaŵi bakuyowoyaso chiTumbuka.
ChiTumbuka ni chiyowoyelo icho chikuyowoyeka na banthu bakukwana pafupi-fupi ma million yanayi (4 million) mu vyalo ivi titatu vya Malaŵi, Tanzania na Zambia. Mu chalo cha Malaŵi, banthu wose ba kumpoto kwa chalo ichi bakuchemeka kuti mbaTumbuka nanga uli banandi mbamitundu yinyakhe ngeti baNgoni, baTonga, baNgonde, baLambya na banyakhe. Banandi bakufuma kuchigaba chakumpoto kwa Malaŵi, bakumanya kuyowoya chiTumbuka nangauli chiyowoyelo chawo chingaba chinyakhe.
- Vilapi mchiTumbuka
- Kachande kadelele kakwendelana
- Kuyenda nkhuvina


text:
Mazgoro Gha Mafumbo 10 Agho Ŵachinyamata Ŵakufumba
Ulongozgi uwo ungawovwira ŵachinyamata kuti vinthu viŵayenderenge makora pa umoyo wawo.
FUMBO 1
Kasi Nkhwendera Fundo za Njani?
Para mukujimanya makora kweniso mukumanya ivyo mukugomezga, vingamovwirani kusankha vinthu mwamahara para ŵanyinu ŵakumunyengelerani kuchita viheni.
FUMBO 2
Chifukwa Wuli Nkhukondwa Yayi na Umo Nkhuwonekera?
Kasi mukujipulika wuli para mukujilaŵiska pa gilasi? Kasi ni nthowa wuli zakwenelera izo mungalondezga?
FUMBO 3
Kasi Ningachita Wuli Kuti Niyowoyenge Makora na Ŵapapi Ŵane?
Fundo izo zingamovwirani kuti mufwatukenge para mukuyowoya na ŵapapi ŵinu.
FUMBO 4
Ningachita Wuli Para Nabudiska?
Nyengo yiliyose mungabudiska chinthu chinyake—waliyose wakubudiska. Kweni mungachita wuli para mwabudiska?
FUMBO 5
Kasi Ningachita Wuli Para Ŵanyane Ŵakunisuzga ku Sukulu?
Mulije nkhongono yayi. Mungamarana na ŵanyinu awo ŵakumusuzgani kwambura kukorana nawo muthupi.
FUMBO 6
Kasi Ningachita Wuli Kuti Nileke Kutolera Ŵanyane?
Nyengo zinyake vikusuzga kuchita icho mukumanya kuti ntchakwenelera.
FUMBO 7
Kasi Ningachita Wuli Kuti Nileke Kunyengeka Para Munyane Wakuti Tigonane?
Ghanaghanirani masuzgo ghanyake agho ghakuwira Ŵachinyamata awo ŵakuchita uzaghali.
FUMBO 8
Kasi Nkhwenera Kumanya Vichi pa Nkhani ya Kukolelera?
Ŵana ŵachoko ndiwo ŵakuŵakolelera chomene. Kasi mungachita wuli pa nkhani iyi?
FUMBO 9
Kasi Nkhwenera Kugomezga Kuti Vinthu Vikachita Kusintha Kufuma ku Vinyake?
Kasi ni fundo wuli izo ni zakupulikikwa?
FUMBO 10
Kasi Baibolo Linganovwira Wuli?
Ŵanthu ŵanandi ŵakuti Baibolo ni buku la vidokoni waka, ndakale chomene, ndiposo ndakusuzga kulipulikiska. Kweni uwu mbutesi ukuru.


text:
GONGWE LA MULINDA—LAKUSAMBIRA PA MPINGO February 2016
Magazini iyi yili na nkhani zakusambira pa mpingo kwamba Epulero 4 m’paka Meyi 1, 2016.
NKHANI YAKULONGOSORA UMOYO WA MUNTHU
Yehova Wanovwira Kuti Nimuteŵetere Makora
Corwin Robison wakateŵetera pa Beteli ya ku United States kwa vyaka 60, ndipo vyaka vyose ivyo wakateŵetera Chiuta mwakugomezgeka ni 73.
Yehova Wakachema Abrahamu Kuti “Mubwezi Wane”
Kasi mungatemwa kuŵa mubwezi wa Yehova? Wonani umo Abrahamu wakachitira.
Yezgani Ŵabwezi ŵa Yehova
Kasi Rute, Hezekiya, na Mariya ŵakachita wuli kuti ŵaŵe paubwezi wakukhora na Chiuta?
Lutilirani Kuteŵetera Yehova Mwakukondwa
Pali fundo zitatu izo tikwenera kughanaghanira kuti tilutilire kukondwa apo tikuteŵetera Chiuta.
Gomezgekani Kwa Yehova
Ivyo Yonatani wakachita vingatovwira kuti tiŵe ŵakugomezgeka kwa Yehova.
Sambirani ku Ŵateŵeti Ŵakugomezgeka ŵa Yehova
Kasi Davide, Yonatani, Natani, na Hushayi ŵakalongora wuli kugomezgeka kwa Yehova?
KUFUMA MU NTHAMBA YITHU
Galimoto ya Masipika Iyo Yikamanyikwa na Ŵanthu Ŵanandi
Kufuma mu 1936 m’paka 1941, galimoto ya masipika ya Watch Tower yikawovwira kuti uthenga wa Ufumu upharazgike ku ŵanthu ŵanandi mu Brazil.