text:
CHIGAŴA 1
Muthembengi Chiuta Kuti Nthengwa Yinu Yije Yalikondwa
“Kutuwa ku mtendeku chata wanguŵachita munthurumi ndi munthukazi.”
Yehova * Chiuta ndiyu wangukwatiska nthengwa yakwamba. Bayibolo likamba kuti wangupanga munthukazi wakwamba ndipu “wangumutole ku munthu yo.” Adamu wati wamuwona, wangukondwa ukongwa ndipu wanguti: “Uyu sonu nchiwanga cha viwanga vangu ndi nyama ya nyama yangu.” (Chiyambo 2:22, 23) Mazuŵa nganu napu, Yehova wakhumba kuti ŵanthu akutolana ajengi mwalikondwa.
Asani mwaŵanthu mwatolana ŵaka, muwona nge kuti mukumanengi ndi suzgu lelosi cha. Kweni uneneska ngwakuti chinanga munthurumi ndi munthukazi ayanjani wuli, akumana mbwenu ndi masuzgu chifukwa chakuti wosi mbakubuda. (1 Ŵakorinte 7:28) Mukabuku yaka, mwe fundu za m’Bayibolo zo zingakuwovyani kuja ndi nthengwa yalikondwa asani mungazigwiriskiya nchitu.
1 MUFISKENGI UDINDU WO YEHOVA WAKUKUPASKANI
VO BAYIBOLO LIKAMBA: Munthurumi ndiyu mutu wa banja.
Asani mukuto, Yehova wakhumba kuti mumuphweriyengi umampha ukongwa muwolu winu. (1 Petro 3:7) Iyu wangumupanga kuti waje wakukuwovyani kweniso munyinu wakwenere ndipu wakhumba kuti mumupaskengi ulemu wakumwenere kweniso mumuyanjengi. (Chiyambo 2:18) Asani mutimwanja ukongwa muwolu winu, muyesesengi kudanjizga vakukhumba vaki m’malu mwakudanjizga vo mukhumba imwi.
Asani mukuyirwa, Yehova wakhumba kuti mutumbikengi ukongwa murumu winu ndipu mumuwovyengi kufiska udindu waki nge mutu. (1 Ŵakorinte 11:3; Ŵaefesu 5:33) Mukoliyanengi ndi murumu winu pa vo wasankha ndipuso mumuwovyengi ndi mtima wosi. (Ŵakolose 3:18) Asani muchitengi viyo, mujengi munthukazi wakutowa ukongwa kwa murumu winu kweniso kwaku Yehova.
VO MUNGACHITA:
Fumbani munthu yo mukutolana nayu kuti wakukambiyeni vo mungachita kuti muje munthurumi pamwenga munthukazi wamampha. Vwisiyani mwakuphwere ndipu yesesani kusintha
Muzikirengi. Vitongi nyengu yitali kuti muziŵi vo mungachita kuti weyosi wakondwengi
2 MUŴANAŴANIYENGI UKONGWA MO MUNYINU WAVWIYA
VO BAYIBOLO LIKAMBA: Muyesesengi kuziŵa vo munthu yo mukutolana nayu watanja. (Ŵafilipi 2:3, 4) Mumuwonengi kuti ngwakuzirwa ukongwa kweniso mungaluwanga cha kuti Yehova wakhumba kuti ateŵeti ŵaki ajengi akufwasa ku ŵanthu wosi. (2 Timote 2:24) “Walipu mweniyo mazu ngaki ngaruŵi nge wuli nkhulasa kwa lipanga, kweni lilimi la wazeru lituza ndi kuchizga.” Fundu iyi, yititisambiza kuti tiŵanaŵanengi dankha techendalongoro. (Nthanthi 12:18) Mzimu waku Yehova ukuwovyeningi kuti mulongorongi mwaulemu kweniso mwachanju.
VO MUNGACHITA:
Mwechendakambiskani nkhani yikulu ndi munthu yo mukutolana nayu, rombani kuti Chiuta wakupaskeni mtima wakuzikira ndipuso kuti mukambiskani mwakufwatuka
Muŵanaŵaniyengi dankha vo mukhumba kukamba kweniso mo mungakambiya
3 MUKAMBIRANENGI VO MUŴANAŴANA
VO BAYIBOLO LIKAMBA: Asani mwatolana, muja “liŵavu limoza.” (Mateyu 19:5, NW) Chinanga ve viyo, mwe ŵanthu ŵaŵi akupambana ndipu mungaja ndi maŵanaŵanu ngakuyanana cha. Mwaviyo, mukhumbika kusambira mo mungachitiya kuti mukoliyanengi ndi maŵanaŵanu nga munyinu kweniso muvwengi nge mo wavwiya. (Ŵafilipi 2:2) Kukolerana nkhwakukhumbika ukongwa asani musankha vakuchita. Bayibolo likamba kuti: “Vakulongosoleka vichitika ndi chipangu [“asani ŵanthu apangana,” NW].” (Nthanthi 20:18) Mugwiriskiyengi nchitu fundu za m’Bayibolo kuti zikuwovyeningi kusankhiya limoza vinthu vakukhumbika.
VO MUNGACHITA:
Mukambiyengi munthu yo mukutolana nayu maŵanaŵanu nginu kweniso mo muvwiya
Mwechendazomeri kuchita chinthu chinyaki chechosi, mukambiyengi dankha munthu yo mukutolana nayu
^ ndimi 4 Yehova ndilu zina chayilu laku Chiuta.
Ziŵani Vinandi
CHIGONGWI CHA ALINDA
Anthurumi—Muchitengi Vinthu Mwachanju ndi Awolu Ŵinu
M’banja mungaŵa masuzgu chinanga kuti lingaŵa lakukhupuka.


c: text/html

text:
Kasi Mungasambira Wuli Kabuku Aka?
Kabuku aka kamovwiraninge umo mungasambilira Mazgu gha Chiuta, Baibolo. Malemba agho ghali paumaliro wa ndime yiliyose ghakulongora buku la mu Baibolo ilo pakusangika zgoro. Mafumbo ghalembeka mu malemba ghafipa chomene.
Pakuŵazga mavesi, woneseskani umo Baibolo likuzgolera mafumbo. Kuti mumanye icho Malemba ghakung’anamura, fumbani Ŵakaboni ŵa Yehova.
Manyani ichi: Mabuku ghose agho ghakuzunulika mu kabuku aka ŵakupharazga Mbakaboni ŵa Yehova.
Manyani Vinandi
KUSAMBIRA BAIBOLO
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchita Wuli Pakusambizga Ŵanthu Baibolo?
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakusambizga ŵanthu Baibolo kwaulere. Wonani umo ŵakuchitira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KABUKU KA UTEŴETI NA UMOYO WACHIKHRISTU October 2016
Umo Mungapharazgira
Masachizgo ghakugaŵilira Wukani!, kapepera kakuchemera ŵanthu ku maungano gha mpingo, kweniso umo tingalongosolera unenesko wakuti ntchivichi chikuchitika para tafwa. Lembani masachizgo ghinu.
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
“Uthembenge Yehova na Mtima Wako Wose”
Lemba la Zintharika 3 likutisimikizgira kuti Yehova Chiuta watitumbikenge usange tikumuthemba. Kasi mungamanya wuli usange mukuthemba Yehova na mtima winu wose?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
‘Mtima Winu Ungapatukiranga Kumphepete Yayi’
Lemba la Zintharika 7 likulongosora vya munyamata uyo wakanyengeka na kuchita kwananga chifukwa mtima wake ukapatukako ku fundo za Yehova. Kasi tingasambirapo vichi pa ivyo iyo wakabudiska?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Vinjeru Ni Viwemi Kuluska Golide
Pa Zintharika 16 pakuti ntchiwemi kusanga vinjeru kuluska golide. Chifukwa wuli vinjeru vyakufuma kwa Chiuta ni vyakuzirwa?
UMOYO WACHIKHRISTU
Ivyo Tingachita Kuti Tizgorenge Vyakupulikikwa
Kuzgora vyakupulikikwa vikovwira uyo wakuzgora na mpingo wose. Kasi fundo zakupulikikwa zikuŵa wuli?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Khalani Mwamtende na Ŵanyinu
Vikuchitika waka vyekha yayi kuti ŵanthu ŵa Chiuta ŵakhalenge mwamtende. Para takwiyiskana, tikulondezga Mazgu gha Chiuta kuti tiwezgerepo mtende.
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
“Lera Msepuka mu Nthowa Iyo Wakwenera Kwendamo”
Chifukwa wuli chilango ntchakukhumbikwa pakusambizga ŵana? Pa Zintharika 22 pali ulongozgi uwemi ku ŵapapi.
UMOYO WACHIKHRISTU
Kasi Mukugwiliskira Makora Ntchito Tumakadi Twakuyowoya vya JW.ORG?
Pa mpata uliwose, pelekani tumakadi utu kuti ŵanthu ŵamanye Mazgu gha Chiuta kweniso webusayiti yithu.


text:
IVYO ŴANYAMATA NA ŴASUNGWANA ŴAKUFUMBA
Kasi Ningachita Wuli Para Chibwezi Chamara?
Steven, wa vyaka 28, wakati: “Vikaniŵinya chomene chibwezi chati chamara. Kakaŵa kakwamba kujipulika nthena pa umoyo wane.”
Kasi nawe vili kukuchitikirapo? Usange ni nthena, nkhani iyi yikovwirenge.
Umo vikuŵira para chibwezi chamara
Para chibwezi chamara vikuŵinya mose mwaŵaŵiri.
Usange ndiwe ukapangiska kuti chibwezi chimare, panji ungayowoya nga ni Jasmine, msungwana wa vyaka 28, uyo wakati, “Nati namanya kuti nachita vinthu vyakukwenyerezga munyane uyo nkhamutemwanga, njuŵi yane yikanisuzga chomene ndipo nkhukhumba yayi kuwerezgaso.”
Usange ukapangiska ndiwe yayi kuti chibwezi chimare, ungapulikiska chifukwa icho ŵanyake ŵakuyowoyera kuti kumara kwa chibwezi, ni nyifwa padera. Msungwana munyake wa vyaka 21, zina lake Janet, wakati: “Nkhakhaliranga waka kulira, kukwiya, kweniso kusuzgika maghanoghano. Kwa chaka chathunthu, nkhapulikiska yayi kuti chibwezi chamara nadi.”
Manya kuti: Para chibwezi chamara, ukwamba kujiwona wawakawaka kweniso ukukondwa yayi. Baibolo likuyowoya kuti: “Mzimu wakuphyoka ukukamuska nkhongono.”—Zintharika 17:22.
Ivyo ukwenera kuchita
Phalira munthu mulara uyo ukumugomezga. Baibolo likuti: “Mubwezi wanadi wakutemwa nyengo zose, ndipo ni mubali uyo wali kubabikira kovwira mu suzgo.” (Zintharika 17:17) Kuphalirako mupapi panji mubwezi wako uyo ngwakukhwima vingakovwira kuwona mwakwenelera ivyo vyachitika.
“Kwa myezi yinandi nkhakhumbanga yayi kuphalira waliyose umo nkhajipulikiranga ndipo nkhatemwanga kukhala waka panekha. Kweni para waphalira ŵanyako ivyo vyakuchitikira vikovwira. Nkhaŵaphalira umo nkhajipulikiranga ndipo nkhamba kujipulika makora.”—Janet.
Sambirapo kanthu pa ivyo vyakuchitikira. Baibolo likuti: “Usange vinjeru, upulikiskenge vinthu.” (Zintharika 4:5) Masuzgo ghakutovwira kuti tijimanye makora. Ghangatovwira kumanya umo tikuchitira para takhuŵara.
“Chibwezi chati chamara, munyane wakanifumba kuti, ‘Kasi wasambirapo vichi, ndipo uzamuchita wuli para wasanga chibwezi chinyake?’ ”—Steven.
Upempherenge. Baibolo likuti: “Katundu wako umuthwikiske Yehova, ndipo wakovwirenge.” (Salimo 55:22) Pemphero lingakovwira para uli na chitima, ndipo lingakovwira kuti wambe kuwona mwakwenelera ivyo vyachitika.
“Lutilira kulomba. Yehova wakupulikiska umo ukujipulikira ndipo wakumanya makora suzgo lako kuluska wamwene.”—Marcia
Wovwira ŵanyako. Baibolo likuti: “Kulaŵiska pa ivyo imwe mukukhumba pera yayi, kweniso ivyo ŵanyinu ŵakukhumba.” (Ŵafilipi 2:4) Para walutilira kovwira ŵanyako, wambenge kuwona mwakwenelera nkhani iyi.
“Para chibwezi chamara ukuwona nga kako palije, ndipo vikuŵinya chomene. Ndipouli, para pajumpha nyengo vikusintha. So nkheneranga kuzikira.”—Evelyn


text:
Colinga cithu
Mateyu19:14 Yesu wakati, “walekeni wana waze kwa ine, munga wakanizganga cara, pakuti ufumu wakucanya ukuyana naiwo awa.”
Baibulo la wana liliko kuti Yesu Khristu wamanyikwe ku wana kupitila mukugawiliska nthanika zowoneskela za mubaibulo navitaka-taka vaku pampana-pampana mukawilo na mopitiskila kuwikapo malo gha cikolelezgano ca caru cose,foni yamawoko/PDA\’s,tumapepala na mabuku wakupenta, mu ciyowoye cose ico mwana wakuyowoya.
Nthanika zamu baibulo izi zigawilikenge ku wana wokwanila 1.8 mabiliyoni caru cose malinga nkhokwaniskika.
Nthanika zawaka!
Bungwe la Evangeliko likutumizya nthanika zawana izi kwa wana wakutemwika mwa WAKA!


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ndiwo Pera Ŵazamupona?
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ndiwo Pera Ŵazamupona?
Yayi. Ŵanthu ŵanandi awo ŵakaŵako kale ndipo ŵakaŵa Ŵakaboni ŵa Yehova yayi, ŵali na mwaŵi wakuzakapona. Baibolo likuti mu charu chiphya icho Chiuta wali kulayizga, ‘
kuzamuŵa chiwuka cha ŵarunji na ŵambura urunji wuwo.’ (Milimo 24:15) Kweniso, ŵanandi ŵangamba kuteŵetera Chiuta, ndipo nawo ŵangazakapona. Kweruzga ni ntchito yithu yayi, kweni nja Yesu.—Yohane 5:22, 27.
Manyani Vinandi
GONGWE LA MULINDA
Kasi Chiuta wachitemwa wangatilenga na khumbo lakuti tikhalenge kwamuyirayira na kutondeka kulifiska?
Tumizgani
Tumizgani
IVYO ŴANTHU ŴAKUTEMWA KUFUMBA
Chitumbuka
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuwona Kuti Ŵazamupona Ŵekha?
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/502012467/univ/art/502012467_univ_sqr_xl.jpg


text:
Kasi Ningachita Wuli Kuti Nileke Kuwonelera Vyauzeleza?
Ivyo ungachita
Manya kuti vyauzeleza ni viheni. Para munthu wakuwonelera vyauzeleza panji kuti vyamuziro, wakuyuyura ivyo Chiuta wali kulenga kuŵa vyakuchindikika. Para wamanya fundo iyi, vikovwirenge kuti utinkhe ‘
icho ntchiheni.’—Salmo 97:10.
Uheni wakuwonelera vyauzeleza. Para munthu wakuwonelera vyauzeleza, wakuyuyura awo wakuŵawonera kweniso ni vyakukhozga soni. Lekani Baibolo likuti: ‘
Uyo wakughanaghana makora wakuwona ulwani na kubisama, kweni muzeleza wakujendera waka bweka ndipo wakupwetekeka.’—Zintharika 22:3.
Simikizga Mtima. Yobu wakati: ‘
Nachita phangano na maso ghane. Kasi ningalaŵiskirachi mwali na khumbiro liheni?’—Job 31:1. Vinyake ivyo ungasimikizga mtima kuchita ni ivi:
Nijurenge yayi intaneti para nili nekha.
Para mwamabuchi nawona vyauzeleza, nyengo yeneyiyo nijarenge.
Para nambiraso kuwona vyauzeleza niphalirenge munthu mulara uyo nkhumugomezga.
Pemphera. Wamasalimo munyake wakaphalira Yehova kuti: ‘
Zgorani maso ghane kuti ghaleke kulaŵiska vyawaka.’ (Salmo 119:37) Chiuta wakukhumba kuti uleke kuthera, kweni ukwenera kupemphera ndipo wakovwirenge kuti uchite icho ntchakwenelera.—Ŵafilipi 4:13.
Phalira mubwezi wako. Para wamuphalira mubwezi wako, vikovwirenge kuti uleke nkharo iyi.—Zintharika 17:17.
Manya kuti: Nyengo yiliyose para wagega kuwona vyauzeleza, ndikuti watonda chiyezgo. Uwonge Yehova kuti wakovwira. Ukondweskenge Yehova usange ukukana kuwonelera vyauzeleza.—Zintharika 27:11.


text:
Kasi Helo Ni Vichi? Kasi Ni Malo Ghakulangirako Ŵanthu Kwamuyirayira?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Mabaibolo ghanyake ghakugwiliskira ntchito lizgu lakuti “helo” ilo mu Chihebere ni “Sheole” ndipo mu Chigiriki ni “Hadesi.” Mazgu ghose agha ghakung’anamura waka dindi. (Salimo 16:10; Milimo 2:27) Ŵanthu ŵanandi ŵakugomezga kuti kuli ng’anjo yamoto, nga umo chithuzi cha mu nkhani iyi chikulongolera. Kweni Baibolo ndivyo likusambizga yayi, wonani ukaboni uwu:
Ŵakufwa awo ŵali mu helo panji kuti dindi, ŵakumanya chilichose yayi, ntheura ŵangapulika kuŵinya yayi. “Pakuti ku Dindi [malaro] uko ukuluta kulije mulimo, maghanoghano, kumanya, panji vinjeru.”—Mupharazgi 9:10.
Ŵanthu ŵawemi nawo para ŵafwa ŵakuluta ku helo. Ŵanthu ŵakugomezgeka nga Yakhobe na Yobu, ŵakalindizganga kuti para ŵafwa ŵazamuluta ku dindi (helo).—Genizesi 37:35; Yobu 14:13.
Malipiro gha kwananga ni nyifwa, nkhuphya ku moto yayi. “Uyo wafwa wafwatuka ku kwananga kwake.”—Ŵaroma 6:7.
Kulanga ŵanthu ku moto kwamuyirayira vingalongora kuti Chiuta ngwambura urunji. (Dotoronome 32:4) Adamu, wati wananga, Chiuta wakamuphalira waka kuti wafwenge. Wakati: “Ndiwe fuvu ndipo uzamuwelera ku fuvu.” (Genizesi 3:19) Mazgu agha ghakate ghaŵenge ghautesi, viŵenge kuti Chiuta wakamanyanga kuti Adamu wamuphya ku helo wa moto para wafwa.
Chiuta wakughanaghanako yayi vyakotcha ŵanthu. Ivyo ŵanthu ŵanyake ŵakugomezga kuti Chiuta wakotcha ŵanthu ŵaheni mu moto, vikupambana na ivyo Baibolo likusambizga kuti “Chiuta ntchitemwa.”—1 Yohane 4:8; Yeremiya 7:31.


text:
Kumbi Akaboni aku Yehova Atovya Ŵanthu wo Akumana ndi Masoka Ngachilengedu?
Hinya, kanandi Akaboni aku Yehova atovya asani kwachitika masoka ngachilengedu. Titovya ŵanthu wosi wo akumana ndi masoka ngachilengedu, kwali angaŵa Akaboni pamwenga cha. Tichita viyo chifukwa chakulondo ulongozgi wa pa Ŵagalatia 6:10 po patiti: “Tichitiyengi kwaku wosi cho nchamampha, ukongwa ku ŵanambumba ŵa chivwanu.” Mwaviyo, titesesa kovya ŵanthu wo akumana ndi masoka mwakuŵapembuzga kweniso kuŵachiska pa nyengu yakusuzga iyi.
Mo Tichitiya
Asani kwachitika masoka, ŵara a mipingu yo yakwaskika akambiskana ndi ŵanthu wosi m’mipingu yo, kuti aziŵi mo aliri kweniso kuti aziŵi chovyu cho akhumbika. Ŵara alemba vo asaniya kweniso chovyu cho chikhumbika mwaliŵi ndipu atumiza lipoti ku ofesi ya Akaboni aku Yehova.
Asani chovyu cho chikhumbika nchakuti mpingu pakuwija ungafiska cha, Wupu Wakulongozga wa Akaboni aku Yehova ndiwu unozga kuti chovyu chiperekeki. Ivi viyanana ndi mo Akhristu a m’nyengu ya Akutumika awovyiyananga pa nyengu ya nja. (1 Ŵakorinte 16:1-4) Ofesi ya Akaboni aku Yehova ya m’charu cho kwachitika masoka ndiyu yisankha komiti yakuti yiyendeski nchitu yo. Akaboni aku Yehova a m’vigaŵa vinyaki nawu atijipereka kuti awovyi ndi chuma chawu kweniso nyengu yawu.
Ndalama
Ndalama zinyaki zo ŵanthu apereka mwakukhumba kwawu ku maofesi nga Akaboni aku Yehova, zitovya pa nchitu yakovya ŵanthu wo akumana ndi masoka ngachilengedu. (Machitidu 11:27-30; 2 Ŵakorinte 8:13-15) Chifukwa chakuti ŵanthu wosi wo agwiraku nchitu iyi atijipereka ŵaka, ndalama zosi zo ziperekeka kuti zigwiri nchitu iyi, zitovya nadi ŵanthu wo akumana ndi masoka, m’malu mwakulipira wo agwira nchitu yo. Vawanangwa vosi vo ŵanthu apereka titivigwiriskiya nchitu mwakuphwere.—2 Ŵakorinte 8:20.


text:
MUTU 13
Wonani Umoyu Nge mo Chiuta Watiwuwone
Kumbi Chiuta watiwuwona wuli umoyu?
Kumbi Chiuta watikuwona wuli kutuzga nthumbu?
Kumbi tilongo wuli kuti umoyu ngwakuzirwa?
1. Kumbi ndiyani wakulenga vamoyu vosi?
MCHIMI YEREMIYA wangukamba kuti, ‘Yehova ndi Chiuta wauneneska,’ ndipuso “ndi Chiuta wamoyu.” (Yeremiya 10:10) Kweniso, Yehova Chiuta ndiyu Mlengi wa vinthu vosi. Vakulengeka vakuchanya vingumukambiya kuti: “Imwi munguvilenga vosi, ndipu chifukwa cha khumbu linu vinguŵaku, ndipu vingwatika.” (Chivumbuzi 4:11) Mu sumu yaki yakuthamika Chiuta, Fumu Davidi yingukamba kuti: “Chisimi cha umoyu che ndi imwi.” (Sumu 36:9) Mwaviyo, umoyu, nchawanangwa chakutuwa kwaku Chiuta.
2. Kumbi Chiuta waphwere wuli umoyu widu?
2 Yehova watitipaska so vinthu vo vingatiwovya kuti tilutirizgi kuja ndi umoyu. (Machitidu 17:28) Ndiyu watitipaska chakurya cho titurya, maji ngo titumwa, mvuchi wo tituta, kweniso charu cho tijapu. (Machitidu 14:15-17) Yehova wapanga vosi ivi m’nthowa yo yichitiska kuti umoyu uje wakukondweska. Kweni kuti tikondwi ukongwa ndi umoyu, titenere kusambira ndi kuvwiya marangu ngaku Chiuta.
KUCHITA VINTHU VAKULONGO KUTI UMOYU NGWAKUZIRWA
3. Kumbi Chiuta wanguvwa wuli Abelu wati wabayika?
3 Chiuta wakhumba kuti tiwonengi umoyu widu ndi wa anyidu kuti ngwakuzirwa. Mwakuyeruzgiyapu, munyengu yaku Adamu ndi Eva, mwana wawu Kaini wangumukwiyiya ukongwa mvurwa waki Abelu. Yehova wangutcheŵeska Kaini kuti ukari waki ukhoza kumuchitiska ubudi ukuru ukongwa. Kweni Kaini wangutoliyaku kanthu cha. Iyu “wangusoke pa mvurwa waki Abelu, ndi wangumubaya.” (Chiyambo 4:3-8) Yehova wangulanga Kaini chifukwa chakubaya mvurwa waki.
4. Kumbi Chiuta wangulongo wuli kuti umoyu ngwakuzirwa mu Chilangulu chaku Mosese?
4 Pati pajumpha vyaka pafufupi 2,400, Yehova wangupaska Ayisraele marangu kuti ngaŵawovyi kumuteŵete mwakuzomerezgeka. Chifukwa chakuti marangu yanga ngakuperekeka kuziya mwaku Mosese, nyengu zinyaki ngadanika kuti Chilangulu chaku Mosese. Chigaŵa chinyaki cha Chilangulu chaku Mosese ichi chikamba kuti: ‘Ungabayanga cha.’ (Marangu 5:17) Ivi vaŵalongonga Ayisraele kuti Chiuta wawona kuti umoyu wa munthu ngwakuzirwa ukongwa ndipu ŵanthu atenere so kuwona kuti umoyu wa anyawu ngwakuzirwa.
5. Kumbi kutuzga nthumbu titenere kukuwona wuli?
5 Kumbi umoyu wa mwana yo wechendaweku nawu ngwakuzirwa? Hinya, mwakuyana ndi Chilangulu chaku Mosese, kubaya mwana yo we mumoyu mwa anyina kwenga kunanga. Mwaviyo, chinanga mbumoyu wa mwana yo wechendaweku ngwakuzirwa pamasu paku Yehova. (Chituwa 21:22, 23; Sumu 127:3) Ivi vilongo kuti kutuzga nthumbu nkhunanga.
6. Nchifukwa wuli titenere cha kutinkha anyidu?
6 Asani tiziŵa kuti umoyu ngwakuzirwa, tiwonengi anyidu mwakwenere. Bayibolo likamba kuti: “Munthu yosi yo watinkha mbali waki ngwambanda, ndipu muziŵa kuti wambanda wendi umoyu wa muyaya mwaku iyu cha.” (1 Yohane 3:15) Asani tikhumba umoyu wamuyaya, titenere kumaliska maŵanaŵanu ngengosi ngakutinkha munthu munyidu, chifukwa chakuti kutinkhana ndiku kutambisa viwawa. (1 Yohane 3:11, 12) Titenere kusambira kwanjana.
7. Kumbi vakuchitika vinyaki vo vileka kulongo kuti umoyu ngwakuzirwa ndi nivi?
7 Kumbi tingalongo wuli kuti umoyu widu ngwakuzirwa? Palivi munthu yo wakhumba kufwa, kweni anyaki aŵika umoyu wawu pangozi chifukwa cha vakukondweska. Mwakuyeruzgiyapu, ŵanthu anandi akweŵa foja, chamba, pamwenga agwiriskiya nchitu munkhwala wakutimbanyizga wongu pamwenga kumwa moŵa mwakujumpha mwesu, ndi chilatu chakuti azayengi ndi umoyu. Vinthu ivi vinanga liŵavu la munthu ndipuso kanandi vibaya. Munthu yo watanja kugwiriskiya nchitu vinthu ivi wawona umoyu kuja wakupaturika cha. Chiuta wawona kuti kuchita vinthu ivi mbukazuzi. (Ŵaroma 6:19; 12:1; 2 Ŵakorinte 7:1) Titenere kuleke limu kuchita vinthu venivi kuti titeŵete Chiuta mwakuzomerezgeka. Chinanga wuli kuchita venivi kungaŵa kwakusuzga ukongwa, kweni Yehova wangatipaska chovyu chakwenere. Ndipu iyu walumba phamphu lidu pakwesesa kulongo kuti umoyu widu nchawanangwa chakuzirwa chakutuwa kwaku iyu.
8. Nchifukwa wuli titenere kuvikiriya umoyu widu ku vinthu vo vingatichitiska ngozi?
8 Asani tiwona kuti umoyu ngwakuzirwa, tiwonengi so kukhumbika kwa kujivikiriya ku chinthu chechosi cho chingaŵika umoyu widu pangozi. Tichitengi vinthu mwambula kuphwere cha ndipuso kuŵika umoyu widu pangozi chifukwa cha masaza pamwenga vakukondweska. Tiyendesengi galimotu pamwenga njinga mwakuphwere ndi kuleka kuchita masaza ngachiwawa pamwenga ngo ngangatichitiska ngozi. (Sumu 11:5) Dangu lo Chiuta wangupaska Ayisraele lenga lakuti: “Muchizenga nyumba yifya, muyichitiyengi chiguŵa cha pa mutenji winu, alinga kuti mureki kutole kalema ka ndopa pa nyumba yinu, asani weyosi wangawa kutuwa paku yo.” (Marangu 22:8) Mwakukoliyana ndi fundu yo ye mu dangu ili, mutenere kuwonesesa kuti vinthu nge vimbuzi, nkhandu, visimi, nyumba ndi vinyaki va viyo, vakuti vingachitiskanga ngozi cha. Asani mwe ndi galimotu pamwenga njinga muwonesesi kuti yingachitiskanga ngozi cha. Phweriyani kuti vinthu ivi vileki kuŵika umoyu winu pamwenga wa ŵanthu anyaki pangozi.
9. Kumbi tingalongo wuli kuti umoyu wa nyama ngwakuzirwa?
9 Kumbi umoyu wa nyama nawu ngwakuzirwa? Nawuso ngwakupaturika kwa Mulengi. Chiuta wazomerezga kubaya nyama kuti musaniyi chakurya, vakuvwara pamwenga kuvikiriya ŵanthu ku ngozi. (Chiyambo 3:21; 9:3; Chituwa 21:28) Kweni kuchitiya nkhaza nyama pamwenga kuzibaya chifukwa cha masaza nkhunanga ndipuso kulongo kuti tiwona umoyu kuti ngwambula kupaturika.
KUCHITA VINTHU VAKULONGO KUTI NDOPA ZAKUZIRWA
10. Kumbi Chiuta walongo wuli kuti pe kukolerana pakati pa umoyu ndi ndopa?
10 Kaini wati wabaya mvurwa waki Abelu, Yehova wangumukambiya kuti: “Mazu nga ndopa za mvurwa waku ngatindiliriya kutuwa ku nyata.” (Chiyambo 4:10) Po Chiuta wakambanga za ndopa zaku Abelu, iyu wang’anamuwanga umoyu waku Abelu. Kaini wangubaya Abelu, mwaviyo wakhumbikanga kulangika. Venga nge kuti ndopa pamwenga umoyu waku Abelu waliriyanga Yehova kuti wamuchitiyi urunji. Kukolerana kwa umoyu ndi ndopa kunguwoneka so pavuli pa Zandi yo wanguchitika mu nyengu yaku Nowa. Zandi wechendachitiki ŵanthu aryanga vipasu, mphangwi, tirigu ndi mbarara. Zandi wati wapitapu Yehova wangukambiya Nowa ndi ŵana ŵaki anthurumi kuti: “Chinthu chosi chakwenda cho nchamoyu chikaŵanga kurya kwinu; nge ndimo ndingukupaskiyani mbewu ziŵisi, nditikupaskani vosi.” Kweni Chiuta wanguŵakanizga kurya chinthu chinyaki, iyu wanguti: “Chimoza pe kuti mukaryanga nyama ndi umoyu waki cha, wo ndi ndopa zaki.” (Chiyambo 1:29; 9:3, 4) Ivi vilongole limu kuti Yehova wawona kuti pe kukolerana pakati pa umoyu ndi ndopa za chamoyu chechosi.
11. Kumbi kutuwa mu nyengu yaku Nowa Chiuta wakukanizga kugwiriskiya nchitu ndopa munthowa nizi?
11 Asani tileka kurya ndopa tilongo kuti zakuzirwa. Mu Chilangulu cho Yehova wangupaska Ayisraele, iyu wanguti: “Ndipu yosi . . . pakusaka asani wabaya nyama pamwenga chiyuni vo waturya wadiri pasi ndopa zaki ndi kuziwunda ndi dongu. . . . Ndaŵanene ŵaYisraele, kuti, ‘Mungaryanga cha ndopa za chamoyu chosi.’” (Ŵalevi 17:13, 14) Dangu lakukanizga kurya ndopa za nyama lo pakwamba Chiuta wangupaska Nowa vyaka 800 wechendapereki marangu kwa Ayisraele, leche kugwira nchitu. Yehova wangulongole limu mo wawone nkhani iyi chifukwa wanguzomerezga ateŵeti ŵaki kurya nyama, kweni wanguŵakanizga ndopa. Yiwu akhumbikanga kuwundiya pasi ndopa, ko kuyanana ndi kuwezge umoyu kwaku Chiuta.
12. Kumbi ndi dangu nili lakukwaskana ndi ndopa lo linguperekeka ndi mzimu utuŵa muvyaka 100 vakwamba, lo leche kugwira nchitu mazuŵa nganu?
12 Marangu ngenanga ngagwira so nchitu kwa Akhristu. Akutumika ndi anthurumi anyaki wo alongozganga mwa akusambira aku Yesu muvyaka 100 vakwamba, angukumana kuti awoni marangu ngo ngakhumbikanga kuti ŵanthu wosi angalondongi mu mpingu wachikhristu. Pakumaliya anguvwanana ivi: “Chifukwa kunguoneke umampha ku Mzimu Wakupaturika, ndi kwaku isi, kukunyekezgani chizitu chinyaki chakuruska cha, kweni venivo vakukhumbika pe, kujikanizga vakubayikiya ŵangoza, ndi ndopa, ndi vakuphuphunyuka, ndi vauyu [“ureŵi,” NW].” (Machitidu 15:28, 29; 21:25) Mwaviyo titenere ‘kulutirizga kukana ndopa.’ Chiuta wawona kuti kuchita viyo kuyanana waka ndi kuleka kuchita ureŵi pamwenga kusopa angoza.
13. Kumbi nchakuyeruzgiyapu nichi cho chilongo kuti dangu lakukana ndopa ling’anamuwa so kukana kuŵikika ndopa?
13 Kumbi dangu lakukana ndopa likwaska so kuŵikika ndopa? Hinya. Tiyeruzgiyi kuti dokotala wakukanizgani kumwa moŵa. Kumbi ndikuti ivi ving’anamuwa kuti muleki moŵa wakumwa kweni mujiserezgengi moŵa muliŵavu mwakuchita kujitholo mu misipi? Kuchita viyo nkhumwa mbwenu moŵa. Mwakuyana waka, kukana ndopa kung’anamuwa kuleka kuziserezga muliŵavu mwidu m’nthowa yeyosi. Mwaviyo, kukana ndopa kung’anamuwa kuleka kuzomerezga munthu weyosi kutiŵika ndopa mu misipi yidu.
14, 15. Kumbi Mkhristu watenere kuchita wuli asani madokotala ngangamukambiya kuti waŵikiki ndopa, nanga nchifukwa wuli wangachita viyo?
14 Nanga Mkhristu wangachita wuli asani wangapwetekeka ukongwa pamwenga wakhumbika kumuchita opaleshoni yikuru? Tiyeruzgiyi kuti madokotala ngakamba kuti munthu yo waŵikiki ndopa, asani wakana wafwengi. Mbuneneska kuti Mkhristu wangakhumba cha kufwa. Iyu wangazomera chovyu cha mtundu unyaki chambula kugwiriskiya nchitu ndopa, ndi chilatu chakuti wavikiriyi umoyu wo nchawanangwa chakuzirwa chakutuwa kwaku Chiuta. Ndichu chifukwa chaki iyu wangapenja mtundu unyaki wa chovyu cha chipatala asani chingaŵapu ndipu wangazomera munkhwala unyaki wo ugwira nchitu m’malu mwa ndopa.
15 Kumbi Mkhristu wangaswa dangu laku Chiuta chifukwa chakukhumba kuti waje ndi umoyu utaliku mu mugonezi uwu? Yesu wangukamba kuti: “Yosi yo wangakhumba kutaska umoyu waki, wawutayengi, kweni yosi yo wangataya umoyu waki pa chifukwa chaku ini, wawusaniyengi.” (Mateyu 16:25) Tosi tikhumba cha kufwa. Kweni asani tingayesa kutaska umoyu widu mwa kuswa dangu laku Chiuta, mbwenu tijiŵikengi pangozi yakutaya umoyu wamuyaya. Mwaviyo, tingachita umampha ukongwa kugomezga kuti marangu ngaku Chiuta ngarunji, ndipuso kuŵa ndi chigomezgu chakuti asani tingafwa pachifukwa chechosi, Mpaski widu wa Umoyu wazakutikumbuka panyengu ya chiyuka ndipu wazakutipaska so mphotu ya umoyu.
16. Kumbi ateŵeti aku Chiuta mbakusimikizga ndi mtima wosi kuchitanji pa nkhani ya ndopa?
16 Mazuŵa nganu ateŵeti akugomekezgeka aku Chiuta mbakusimikizga ndi mtima wosi kuvwiya dangu lakukwaskana ndi ndopa. Yiwu aturya ndopa cha m’nthowa yeyosi. Ndipuso azomera cha chovyu cha chipatala chakugwiriskiya nchitu ndopa. * Yiwu aziŵa kuti Chiuta yo wakupanga ndopa waziŵa vo vingaŵawovya. Kumbi imwi muzomerezga fundu yeniyi?
NTHOWA YIMOZA PE YAKWENERE YAKUGWIRISKIYA NCHITU NDOPA
17. Kumbi Yehova wanguzomerezga Ayisraele kugwiriskiya nchitu ndopa munthowa yakuzomerezgeka niyi?
17 Chilangulu chaku Mosese chilongo nchitu yimoza pe yakwenere yakugwiriskiya nchitu ndopa. Yehova wangupaska Ayisraele marangu ngakukwaskana ndi kusopa kwakuzomerezgeka, iyu wanguti: “Pakuti umoyu wa liŵavu ndi ndopa; reka ndazisankha kuŵa zakupepeske pa jocheru chifukwa chinu, . . . ndopa, ndizu umoyu, ndizu zichita mphepeska.” (Ŵalevi 17:11) Asani Ayisraele ananga, aperekanga sembi ya nyama ndi kupaka ndopa zinyaki za nyama pa jocheru ku chihema ndipu pavuli paki achiperekanga so ku nyumba yakusopiyamu yaku Chiuta kuti waŵagowoke mphulupulu zawu. Kugwiriskiya nchitu ndopa pakupereka sembi ndiyu nthowa yakuzomerezgeka pe.
18. Kumbi ndi vitumbiku ndi vyandulu nivi vo tingasaniya chifukwa cha kudirika kwa ndopa zaku Yesu?
18 Akhristu auneneska ŵe pasi pa Chilangulu chaku Mosese cha, ndichu chifukwa chaki yiwu aleka kupereka sembi za nyama ndi kuŵika ndopa zaki pa jocheru. (Ŵahebere 10:1) Kweni nchitu yo ndopa zagwiranga pa jocheru yamiyanga sembi yakumaliya ndipuso yakuzirwa ukongwa yaku Yesu Khristu, Mwana waku Chiuta. Nge mo tikusambiriya mu Mutu 5, Yesu wakupereka umoyu waki mwakuzomerezga kuti ndopa zaki ziperekeki nge sembi. Pavuli paki wangukwere kuchanya ndi kupereka kwaku Chiuta umoyu waki wakufikapu wo wangupereka sembi yakuti Chiuta wawombole mtundu wa ŵanthu. (Ŵahebere 9:11, 12) Ivi vikuchitiska kuti maubudi ngidu ngagowokerekengi ndipuso kujula mwaŵi wakuti tizisaniyi umoyu wambula kumala. (Mateyu 20:28; Yohane 3:16) Kugwiriskiya nchitu ndopa munthowa yeniyi ndiku kwakwenere pe. (1 Petro 1:18, 19) Kuti tizipozomoki, tikhumbika kuvwana mu sembi ya ndopa zo Yesu wangudira.
19. Kumbi titenere kuchitanji kuti tije “wakusasamu ku ndopa zaku wosi”?
19 Titenere kumuwonga ukongwa Yehova Chiuta chifukwa chakutipaska chawanangwa cha umoyu. Kumbi venivi vingatiwovya cha kuti tikambiyengeku anyidu vakukwaskana ndi mwaŵi wakuzija ndi umoyu wambula kumala chifukwa cha kugomezga sembi yaku Yesu? Kuŵanaŵaniya umoyu wa ŵanthu anyaki nge mo Yehova wachitiya kutichitiskengi kuti tiŵi ndi phamphu lakupharazgiya anyidu. (Ezekiele 3:17-21) Asani titesesa kufiska udindu wenuwu, tazamukamba nge mo wakutumika Paulo wangukambiya kuti: “Ini nde wakusasamu ku ndopa zaku wosi chifukwa kuti ndingusiya cha kukutauliyani fundu yosi yo yaku Chiuta.” (Machitidu 20:26, 27) Kukambiya ŵanthu vakukwaskana ndi Chiuta ndipuso chilatu chaki ndiyu nthowa yamampha yakulongole kuti tiwona ndopa kweniso umoyu kuja wakuzirwa ukongwa.
^ ndimi 16 Kuti muziŵi vinandi vakukwaskana ndi munkhwala wo mungalonde m’malu mwakuŵika ndopa wonani kabuku ka Chichewa kakuti Kodi Mwazi Ungapulumutse Motani Moyo Wanu? pa peji 13 mpaka 17, ko kakupharazgika ndi Akaboni aku Yehova.


text:
“Yitumbikiki Zeru Yaku!”
MAZU yanga ngangukambika ndi Davidi yo watingi wazijengi fumu ya Yisraele. Iyu walumbanga munthukazi yo wangukumana nayu zina laki Abigaili. Kumbi ntchinthu wuli chinguchiska Davidi kuti wamurumbi, nanga isi tisambiranjipu?
Davidi wangukumana ndi munthukazi mwenuyu pa nyengu yo wathaŵanga Fumu Sauli. Abigaili wangutolana ndi Nabala yo wenga wakukhupuka. Nabala wenga ndi mbereri zinandi zo waliskanga mdera la mapiri mucharu cha Yuda. Davidi ndi anthurumi ŵaki “ŵenga nge linga lakuvikiliya” aliska ndi viŵetu vaku Nabala. Pavuli paki Davidi wangutuma ŵanthu kwaku Nabala kuti akamupemphi chakurya ‘chechosi cho wangaŵa nachu.’ (1 Sam. 25:8, 15, 16) Pemphu ili lenga lambula kusuzga. Tikamba viyo chifukwa Davidi ndi ŵanthu ŵaki anguvikiliya viŵetu vaku Nabala.
Nabala yo zina laki ling’anamuwa kuti “wakupusa” pamwenga “muzeleza,” wanguchita vinthu mwakukoliyana ndi zina laki. Iyu wangumuka Davidi mwaukali kweniso mwakunyoza ndipu wangukana kupereka vakurya vo angumupempha. Davidi wakhumbanga kuchilanga Nabala chifukwa cha vinthu viheni vo wangukamba. Nabala ndi ŵanthu ŵaki atingi alangikengi chifukwa cha uzeleza waki.—1 Sam. 25:2-13, 21, 22.
Chifukwa chakuti Abigaili wanguziŵa vo vatingi vichitikengi, wanguchita vinthu mwachiganga. Iyu wangukambisana ndi Davidi mwaulemu ndipu vinguwovya Davidi kuti waleki kunanga ubwezi waki ndi Yehova. Abigaili wangupereka chakurya chinandi kwaku Davidi ndi ŵanthu ŵaki. Pavuli paki, Davidi wanguziŵa kuti Yehova wangugwirisiya ntchitu munthukazi mwenuyu kuti wamukanizi kunangiya Chiuta. Davidi wangukambiya Abigaili kuti: “Yitumbikiki zeru yaku! Utumbikiki chifukwa chakundiweza msanawale ku mulandu wa ndopa.”—1 Sam. 25:18, 19, 23-35.
Tingakhumba cha kuja nge Nabala, mwakuleka kuwonga vinthu vamampha vo anyidu atichitiya. Kusazgiyapu pa fundu yeniyi, asani tiwona kuti pangayambika mphindanu, tingachita umampha kuchita vo tingafiska kuti yileki kuŵapu. Tingayezga yo wakulembaku buku la Sumu yo wakukamba kuti: “Ndisambizeni zeru ndi kuziŵa vinthu.”—Sumu 119:66.
Vo tichita vingawovya ŵanthu kuziŵa kuti te ndi zeru. Kaya angachita kukamba pamwenga cha, angajivwa nge Davidi yo wangukamba kuti: “Yitumbikiki zeru yaku!”


text:
MUTU 10
Kumbi Angelu Mbayani?
1. Ntchifukwa wuli tikhumbika kusambira za angelu?
YEHOVA wakhumba kuti tiziŵi za banja laki. Angelu nawu ŵe mubanja laku Chiuta. Bayibolu litiŵadana kuti “ŵana aku Chiuta.” (Jobu 38:7) Kumbi angelu agwira ntchitu wuli? Kumbi aŵawovyanga wuli ŵanthu a mu nyengu yakali? Kumbi nasi mazuŵa nganu angatiwovya?—Wonani Fundu Yakukumaliya ya nambala 8.
2. Kumbi ndiyani yo wakulenga angelu, nanga alipu alinga?
2 Tikhumbika kuziŵa yo wakulenga angelu. Lemba la Ŵakolose 1:16 lititikambiya kuti Yehova wati walenga Yesu, “vinthu vinyaki vosi vingulengeka, va kuchanya ndi va pacharu chapasi.” Angelu ŵe mugulu la vinthu venivi. Kumbi alipu alinga? Bayibolu likamba kuti alipu mamiliyoni nganandi.
3. Kumbi lemba la Jobu 38:4-7 lititikambiyanji za angelu?
3 Bayibolu lititisambiza kuti Yehova wechendalengi charu chapasi wangwamba dankha kulenga angelu. Kumbi yiwu anguvwa wuli ŵati awona charu chapasi? Buku la Jobu lititikambiya kuti angukondwa ukongwa. Yiwu ateŵetiyanga Yehova mwakukoliyana.
ANGELU ATOVYA ATEŴETI AKU CHIUTA
4. Kumbi tiziŵa wuli kuti angelu akondwa kovya ŵanthu?
4 Kwambiya kali angelu akondwa ndi vo ŵanthu achita. Yiwu akondweseka ndi vo Yehova wakhumba kuchita pacharu chapasi kweniso kuchitiya ŵanthu. (Nthanthi 8:30, 31; 1 Petro 1:11, 12) Angelu atenere kuti anguguŵa Adamu ndi Eva ŵati aleka kuvwiya Chiuta. Ndipu aguŵa so mazuŵa nganu kuwona kuti ŵanthu anandi akana kuvwiya Yehova. Kweni asani munthu walapa ndi kuwere kwaku Chiuta, angelu akondwa. (Luka 15:10) Yiwu akondwa ukongwa asani awona ŵanthu wo ateŵete Chiuta. Yehova watiŵagwirisiya ntchitu kuti wawovyi ndipuso wavikiriyi ateŵeti ŵaki pacharu chapasi. (Ŵahebere 1:7, 14) Tiyeni tiwoni vakuyeruziyapu vinyaki.
5. Kumbi angelu anguwovya wuli ateŵeti aku Chiuta mu nyengu yakali?
5 Yehova wangutuma angelu ŵaŵi kuti akapozomosi Loti ndi banja laki pa nyengu yo wakhumbanga kunanga tawuni ya Sodomu ndi Gomora. (Chiyambo 19:15, 16) Pati pajumpha vyaka vinandi, mchimi Danyele angumuponya muzenji la nkharamu kweni zingumurya cha chifukwa “Chiuta . . . wangutuma mungelu waki ndipu wangujala pa milomu ya nkharamu.” (Danyele 6:22) Nyengu yinyaki wakutumika Petro wanguŵikika mujeri, Yehova wangutuma mungelu kuchimufwatuwa. (Machitidu 12:6-11) Angelu anguwovya so Yesu po wenga pacharu chapasi. Mwakuyeruziyapu, pavuli pa ubatizu waki, “angelu amuteŵetiyanga.” (Marko 1:13) Yesu we pafupi kubayika, mungelu wanguza ‘kuzimuchisa.’
6. (a) Tiziŵa wuli kuti angelu atovya ateŵeti aku Chiuta mazuŵa nganu? (b) Kumbi tikambisanengi mafumbu nanga?
6 Mazuŵa nganu, tingaŵawona cha angelu. Chinanga kuti ve viyo, Chiuta walutiriza kuŵagwirisiya ntchitu kuti wawovyi ateŵeti ŵaki. Bayibolu likamba kuti: “Mungelu waku Yehova wavikiliya ŵanthu wosi wo atopa Chiuta ndipu watiŵatasa.” (Sumu 34:7) Ntchifukwa wuli tikhumbika kuvikilirika? Chifukwa pe arwani anthazi wo akhumba kutipweteka. Kumbi arwani ŵenaŵa mbayani? Nanga akutuliya pani? Kumbi akhumba kutipweteka wuli? Kuti timuki mafumbu ngenanga, tiyeni tiwoni dankha vo vinguchitika Yehova wati walenga Adamu ndi Eva.
ANGELU ANYAKI WO MBARWANI ŴIDU
7. Kumbi Satana wakhumba kuti ŵanthu achitenji?
7 Mu Mutu 3, tikusambira kuti mungelu yumoza wangugarukiya Chiuta ndipu wakhumbanga kuti walamuliyengi anyaki. Bayibolu lidana mungelu mwenuyu kuti ndi Satana Dyaboli. (Chivumbuzi 12:9) Satana wakhumbanga so kuti ŵanthu agarukiyi Chiuta. Mwaviyo, wangupusisa Eva ndipu kutuliya nyengu yeniyo walutiriza kupusisa ŵanthu anandi. Chinanga kuti ve viyo ŵanthu anyaki nge Abelu, Hanoke ndi Nowa angulutiriza kuja akugomezeka kwaku Yehova.
8. (a) Kumbi angelu anyaki anguja wuli viŵanda? (b) Kumbi angelu aheni anguchita wuli kuti aleki kubayika ndi Chigumula?
8 Mu nyengu yaku Nowa, angelu anyaki angugaruka ndipu angutuwaku kuchanya kuzija pacharu chapasi nge ŵanthu. Ntchifukwa wuli angutuwaku? Bayibolu lititikambiya kuti akhumbanga kuto anthukazi. (Ŵerengani Chiyambo 6:2.) Vo anguchita venga viheni chifukwa angelu akhumbika cha kuto anthukazi. (Yuda 6) Mwakuyanana ndi angelu aheni ŵenaŵa, ŵanthu anandi achitanga vinthu viheni ndipuso vankhaza. Pavuli paki, Yehova wanguŵanaŵana kuti wabayi ŵanthu wosi aheni ndi chigumula. Kweni ateŵeti ŵaki akugomezeka wanguŵapozomosa. (Chiyambo 7:17, 23) Kuti angelu ŵenaŵa aleki kubayika, anguwere kuchanya. Bayibolu litiŵadana angelu aheni ŵenaŵa kuti, viŵanda. Yiwu angulondo Satana ndipu iyu wanguja mulongozi wawu.
9. (a) Ntchinthu wuli cho chinguchitikiya angelu aheni ŵati awere so kuchanya? (b) Kumbi tikambisanengenji?
9 Chifukwa chakuti angelu ŵenaŵa angugaruka, Yehova wanguŵazomereza cha kuti aje so mubanja laki. (2 Petro 2:4) Viŵanda pamwenga kuti angelu aheni angasintha so cha kuja ŵanthu kweni alutiriza mbwenu ‘kulandiza charu chosi chapasi.’ (Chivumbuzi 12:9; 1 Yohane 5:19) Tiyeni tikambisani mo yiwu achitiya kuti apusisi pamwenga alandizi ŵanthu anandi.
MO ANGELU AHENI APUSISIYA ŴANTHU
10. Kumbi viŵanda vipusisa wuli ŵanthu?
10 Viŵanda vipusisa ŵanthu mu nthowa zinandi. Nyengu zinyaki ŵanthu akambisana navu ŵija viŵanda pamwenga kuziya kwa ang’anga ndipuso wo alose vakunthazi. Kuchita venivi, nkhugomeza viŵanda pamwenga kuti, kuchita vamasenga. Bayibolu lititikambiya kuti tikhumbika cha kuchitaku chechosi cho chikwasana ndi viŵanda. (Ŵagalatia 5:19-21) Chifukwa wuli? Nge mo wakuŵinga nyama wagwirisiya ntchitu chiŵana kuti wako nyama, viŵanda navu vipusisa ŵanthu kuti viŵako ndipuso viŵalongozengi.
11. Kumbi ŵanthu agwirisiya ntchitu vinthu wuli kuti alose vamunthazi?
11 Pe nthowa yinyaki yo angelu aheni agwirisiya ntchitu kuti apusisi ŵanthu. Yiwu achitisa ŵanthu kuti ajengi ndi nthazi zakuziziswa zo zichitisa kuti alosengi vamunthazi kweniso vinthu vinyaki. Munthu wangalose vo vichitikengi kunthazi mwakuleresa nyenyezi, kuvwa kuliya kwa viyuni, kuwombeza kweniso kugwirisiya ntchitu mizeri ya mukati mwajanja. Ŵanthu anandi agomeza kuti kuchita venivi nkhwakofya cha kweni ivi vaboza. Kugwirisiya ntchitu vinthu venivi nkhwakofya ukongwa. Mwakuyeruziyapu, Bayibolu likamba kuti viŵanda vigwiriya ntchitu limoza ndi ŵanthu wo alose vamunthazi. Pa lemba la Machitidu 16:16-18 tiŵerengapu za “chiŵanda” cho chawovyanga msungwana munyaki kuti ‘walosengi vamunthazi.’ Wakutumika Paulo wati wadikisa chiŵanda cho, msungwana yo wanguleka kulose vamunthazi.
12. (a) Ntchifukwa wuli kukambisana ndi ŵanthu wo akufwa nkhwakofya? (b) Ntchifukwa wuli ateŵeti aku Chiuta achitaku cha miyambu yinyaki yakukwasana ndi ŵanthu akufwa?
12 Angelu aheni agwirisiya so ntchitu nthowa yinyaki kuti apusisi ŵanthu. Angelu ŵenaŵa achitisa kuti tigomezengi kuti akufwa mbamoyu ku malu nganyaki ndipu tingalongoro nawu kweniso angatipweteka asani taleka kuchita vo yiwu akhumba. Mwakuyeruziyapu, munthu yo mubali waki pamwenga munyaki wakutayika wangaluta kuti wakawombezi ku ng’anga yo yikamba kuti yilongoro ndi ŵanthu akufwa. Ng’anga yo, yingakamba vinthu vakukopa vakukwasana ndi munthu yo wakufwa ndipu panyaki yingakamba mwakuyanana ndi mazu nga munthu yo. (1 Samuele 28:3-19) Miyambu yinandi yo yichitika pa maliru yilongo kuti ŵanthu agomeza kuti wo akufwa mbamoyu kumalu nganyaki. Yiwu achita miyambu nge sadaka, kupereka sembi ku ŵanthu wo akufwa kweniso kuchita mwambu wa choko. Miyambu yeniyi, yikoliyana ndi viŵanda. Asani Akhristu akana kuchitaku miyambu yeniyi, abali ŵawu pamwenga ŵanthu a mumuzi angayamba kuŵasusa, kuŵanyoza pamwenga angaleka kuchitiya nawu vinthu limoza. Akhristu aziŵa kuti ŵanthu wo akufwa alutiriza cha kuja ndi umoyu kumalu nganyaki. Tingalongoro nawu cha ndipuso angatipweteka cha. (Sumu 115:17) Titenere kuphwere ukongwa kuti tingachitangaku cha mwambu wewosi wo ukoliyana ndi viŵanda ndipu tikhumbika cha kukambisana ndi akufwa kweniso viŵanda.
13. Ntchinthu wuli cho ŵanthu anandi wo kali awopanga angelu aheni akuchita?
13 Angelu aheni apusisa ŵaka ŵanthu cha kweni awofyeza so ŵanthu. Mazuŵa nganu, Satana ndi angelu ŵaki aheni aziŵa kuti aja ndi “kanyengu kamanavi” kuti Chiuta waŵatuzepu pacharu chapasi. Mwaviyo, achita vinthu vankhaza ukongwa kweniso mbakukwiya kuphara kali. (Chivumbuzi 12:12, 17) Chinanga kuti ve viyo, pe ŵanthu masawuzandi wo kali awopanga angelu ŵenaŵa kweni sonu akuleka kuŵawopa. Kumbi yiwu anguchita wuli kuti aleki kopa angelu aheni?
MIKIRANANI NDI ANGELU AHENI NDIPU LEKANI KULONGOZEKA NAWU
14. Tingachita wuli kuti tileki kulongozeka ndi angelu aheni nge mo anguchitiya Akhristu a mu nyengu ya akutumika?
14 Bayibolu lititikambiya vo tingachita kuti timikirani ndi angelu aheni kweniso tileki kulongozeka nawu. Mwakuyeruziyapu, mutawuni ya Efeso, anyaki akambisananga ndi viŵanda ŵechendasambiri unenesa. Kumbi anguleka wuli? Bayibolu likamba kuti: “Ŵanthu anandi wo achitanga vamasenga anguwunganisa mabuku ngawu ndipu angungawotcha ŵanthu achiwona.” (Machitidu 19:19) Yiwu akhumbanga kuja Akhristu ndipu anguwotcha mabuku ngawu ngosi ngo ngakonkhosanga vamasenga. Venivi ndivu tikhumbika so kuchita mazuŵa nganu. Weyosi yo wakhumba kuteŵete Yehova watenere cha kusunga chechosi cho chikwasana ndi viŵanda. Mwakuyeruziyapu, vinthu nge mabuku, magazini, mafilimu, sumu, magemu kweniso vithuzi vo vilongo kuti kuchita vamasenga, vinthu vakuziziswa ndipuso viŵanda vakofya cha kweni vakukondwesa. Ŵanthu anyaki avwala vinthu muchiwunu, mukhosi, mumanja ndipuso mumalundi kuti ajivikiliyi ku vinthu viheni, isi tikhumbika cha kuvwala vinthu venivi.
15. Ntchinthu wuli chinyaki cho tikhumbika kuti tileki kopa Satana ndi angelu ŵaki?
15 Pati pajumpha vyaka kutuliya pa nyengu yo ŵanthu a ku Efeso anguwotche mabuku ngawu ngo ngakonkhosanga vamasenga, wakutumika Paulo wangulemba kuti akhumbikanga kulutiriza ‘kulimbana’ ndi “mizimu yiheni.” (Ŵaefesu 6:12) Chinanga kuti anguwotcha mabuku ngenanga, angelu aheni akhumbanga mbwenu kuŵapweteka. Kumbi yiwu akhumbikanga kuchitanji? Paulo wanguŵakambiya kuti: ‘Toni chakuvikiliya cho ntchivwanu, chifukwa ndichu chingakuwovyani kuzimwa [pamwenga kuti, kumika] mivi yosi yakukore motu yakutuliya ku muheni yo.’ (Ŵaefesu 6:16) Nge mo viŵiya ndi msilikali yo wavikilirika pa nyengu ya nkhondu chifukwa cha cho wavwala pa chifuŵa, chivwanu chidu chingativikiliya. Timuwopengi cha Satana ndi angelu ŵaki asani tigomeza ndi mtima wosi kuti Yehova wangativikiliya.
16. Kumbi tingachita wuli kuti tigomezengi ukongwa Yehova?
16 Kumbi tingachita wuli kuti tigomezengi ukongwa Yehova? Tikhumbika kuŵerenga Bayibolu zuŵa lelosi ndipuso kumugomeza kuti wativikiliyengi. Asani tigomezengi ukongwa Yehova, Satana ndi angelu ŵaki atipwetekengi cha.
17. Ntchinthu wuli chinyaki cho chingativikiliya kwa angelu aheni?
17 Ntchinthu wuli chinyaki cho Akhristu a ku Efeso akhumbikanga kuchita? Yiwu ajanga mutawuni yo ŵanthu anandi achitanga vamasenga. Ndichu chifukwa chaki Paulo wanguŵakambiya kuti: “Lutirizani kupemphera pa chakuchitika chechosi.” (Ŵaefesu 6:18) Yiwu akhumbikanga kupempha Yehova kuti waŵavikiliyengi nyengu zosi. Nanga isi? Tija mucharu cho ŵanthu anandi achita vamasenga. Mwaviyo, nasi tikhumbika kupempha Yehova kuti wativikiliyi kweniso titenere kugwirisiya ntchitu zina laki pakupemphera. (Ŵerengani Nthanthi 18:10.) Asani tilutirizengi kupempha Yehova kuti wativikiliyi kwaku Satana, iyu wativikiliyengi nadi.
18, 19. (a) Tingachita wuli kuti titheresi Satana ndi angelu ŵaki? (b) Kumbi ndi fumbu nili lo limukikengi mu Mutu 11?
18 Asani tichitaku cha chechosi chakukwasana ndi viŵanda ndipu tigomeza kuti Yehova wativikiliyengi, timikiranengi nayu Satana ndi angelu ŵaki. Tikhumbika cha kuŵawopa. (Ŵerengani Yakobe 4:7, 8.) Yehova ngwanthazi ukongwa kuphara angelu aheni. Iyu wanguŵalanga mu nyengu yaku Nowa ndipu pambula kuswera waŵabayengi. (Yuda 6) Titenere kukumbuka kuti te tija cha pa nkhondu yeniyi. Yehova wagwirisiya ntchitu angelu ŵaki kuti ativikiliyi. (2 Ŵakaronga 6:15-17) Tikhumbika kugomeza ndi mtima wosi kuti Yehova watiwovyengi ndipu titheresengi Satana ndi angelu ŵaki.
19 Satana ndi angelu ŵaki achitisa masuzu nganandi. Ntchifukwa wuli Chiuta watiŵabaya cha? Tikambisanengi fumbu lenili mu Mutu 11.


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Kayowoyero kawemi na nkharo yituŵa (1-5)
-
Kwenda nga mbana ŵa ungweru (6-14)
-
Kuzuzgika na mzimu (15-20)
-
Ulongozgi ku ŵafumu na ŵawoli (21-33)
5 Pakuti ndimwe ŵana ŵakutemweka, yezgani Chiuta.+
2 Lutilirani kwenda mu chitemwa,+ nga umo Khristu nayo wakamutemwerani+ ndipo wakapeleka umoyo wake m’malo mwa ise kuŵa sembe ya sungu liwemi kwa Chiuta.+
3 Uzaghali na ukazuzi wa mtundu uliwose panji uryezi vileke nanga nkhuzunulika pakati pinu,+ pakuti ndimwe ŵanthu ŵatuŵa.+
4 Mungazomerezganga yayi nkharo yakulengeska panji kuyowoya vyauchindere nesi milangwe yabweka,+ vinthu ivyo ni vyambura kwenelera, m’malo mwake muwongenge Chiuta.+
5 Pakuti mukumanya makora kuti palije muzaghali+ panji mukazuzi panji munthu muryezi,+ icho chikung’anamura kuŵa wakusopa vikozgo, uyo wazamuhara Ufumu wa Khristu na wa Chiuta.+
6 Munthu wangamupusikaninge yayi na mazgu ghawakawaka, pakuti chifukwa cha vinthu ivi, ukali wa Chiuta ukwiza pa ŵana ŵambura kupulikira.
7 Ntheura kuchitako nawo yayi.
8 Pakuti nyengo yinyake imwe mukaŵa chisi, kweni sono ndimwe ungweru,+ pakuti muli ŵa Fumu.+ Lutilirani kwenda nga mbana ŵa ungweru.
9 Pakuti vipambi vya ungweru ni uwemi wa mtundu uliwose na urunji na unenesko.+
10 Lutilirani kusanda icho ntchakuzomerezgeka+ kwa Fumu.
11 Ndipo lekani kuchitako milimo yawo yambura vipambi iyo nja chisi,+ kweni muyivumbulire pakweru.
12 Pakuti ivyo ŵakuchita kwakubisika ni vinthu vyakulengeska nanga nkhuviyowoya.
13 Ndipo vinthu vyose ivyo vikuvumbulika vikuwoneka na ungweru, pakuti chilichose icho chikuwoneka mbungweru.
14 Ntheura kukuyowoyeka kuti: “Wuka, iwe ukugona tulo, wuka ku ŵakufwa,+ ndipo Khristu waŵalenge pa iwe.”+
15 Ntheura muŵe maso chomene na umo mukwendera, nga mbambura vinjeru yayi, kweni nga mbanthu ŵavinjeru.
16 Mugwiliskirenge ntchito makora nyengo yinu,+ pakuti mazuŵa ngaheni.
17 Pa chifukwa ichi, mungaŵanga ŵazeleza yayi, kweni lutilirani kumanya khumbo la Yehova.+
18 Kweniso mungaloŵeranga vinyo yayi,+ umo muli makhaliro ghaheni, kweni lutilirani kuzuzgika na mzimu.
19 Yowoyeskanani mu masalimo, malumbo kwa Chiuta, na sumu zauzimu, kwimba+ na kukoŵerana sumu+ mu mitima yinu kwa Yehova.+
20 Nyengo zose tiwongenge+ Chiuta withu na Adada mu zina la Fumu yithu Yesu Khristu pa vinthu vyose.+
21 Mujilambikenge ku yumoza na munyake+ mu kopa Khristu.
22 Ŵawoli ŵajilambikenge ku ŵafumu ŵawo+ nga nkhu Fumu.
23 Chifukwa mfumu ni mutu wa muwoli wake,+ umo Khristu nayo waliri mutu wa mpingo,+ pakuŵa mponoski wa thupi ili.
24 Umo mpingo ukujilambikira kwa Khristu, ndimo ŵawoli nawo ŵachitirenge ku ŵafumu ŵawo mu chilichose.
25 Ŵafumu, lutilirani kutemwa ŵawoli ŵinu,+ umo Khristu nayo wakatemwera mpingo na kujipeleka yekha chifukwa cha iwo.+
26 Wakachita nthena kuti watuŵiske mpingo, kuwusuka na maji kwizira mu mazgu,+
27 kuti wapokelere mpingo uli wakutowa, wambura kabanga panji nkhwinya panji kalikose ka vinthu ivi,+ kweni kuti uŵe utuŵa na wambura kalema.+
28 Ntheura ŵafumu nawo ŵatemwenge ŵawoli ŵawo nga ni mathupi ghawo. Mwanalume uyo wakutemwa muwoli wake wakujitemwa yekha.
29 Pakuti palije munthu uyo wakutinkha thupi lake, kweni wakulilyeska na kulipwelelera, umo Khristu nayo wakuchitira na mpingo,
30 chifukwa ndise viŵaro vya thupi lake.+
31 “Pa chifukwa ichi, mwanalume walekenge awiske na anyina na kubatikana na muwoli wake, ndipo wose ŵaŵiri ŵaŵenge thupi limoza.”+
32 Chisisi chakupatulika+ ichi ntchikuru. Kweni sono nkhuyowoya vya Khristu na mpingo.+
33 Kweni namwe waliyose payekha watemwenge muwoli wake+ umo wakujitemwera yekha. Ndipo muwoli nayo wachindikenge chomene mfumu wake.+
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Ŵaefeso 5
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
Weriyani Kwaku Yehova
Yehova wapenja mbereri zaki zakulanda ndipu watikudanani kuti muwere kwaku iyu.
Kalata Yakutuliya ku Wupu Wakulongozga
Kalata iyi yakutuwa ku Wupu Wakulongozga njakuchiska ateŵeti aku Yehova wo akulanda kuti awere so kwaku iyu.
CHIGAŴA 1
‘Ndipenjengi Mbereri Yakusoŵa’
Kumbi Chiuta wawona kuti mbereri yo yalanda yingawerere so cha?
CHIGAŴA 2
Kufipa Mtima—‘Tisuzgika mu Nthowa Zakupambanapambana’
Asani mwaguŵa chifukwa chakutondeka kuchitiya Yehova vinthu vo mwachitanga kali, chinthu chimanavi cho mungachita chingakuwovyani kuti muyanduwi ndi nthazi zaki.
CHIGAŴA 3
Kuguŵa—Asani Te ndi ‘Chifukwa Chakudandawuliya’
Fundu zitatu za m’Bayibolu zo zingakuwovyani kuti mukunthiyepu kweniso muleki kuguŵa asani Mkhristu munyinu wakunangiyani.
CHIGAŴA 4
Kujimba Mulandu—‘Nditoweseni ku Ubudi Wangu’
Kumbi mungachita wuli kuti muleki kujimba mulandu chifukwa cha vo mukunangisa?
CHIGAŴA 5
Weriyani kwa ‘Muliska Kweniso yo Wawonere Maumoyu Nginu’
Asani ndikhumba kuwere kwaku Yehova, kumbi ndingayamba wuli? Kumbi ŵanthu mu mpingu akundilonde wuli?
Mazu Ngakumaliya
Kumbi mukumbuka vinthu vakukondwesa vo mwachitiyanga limoza ndi ŵanthu aku Yehova?


text:
Nkhani Nambara 110: Timote—Movwiri Muphya wa Paulosi
Msepuka uyo wali na Paulosi apa ni Timote. Timote wakakhalanga na mbumba yakwake mu Lustra. Zina la anyina ŵakaŵa Yunike ndipo zina la abuya ŵake ŵakaŵa Loisi.
Iyi yikaŵa nyengo yacitatu kuti Paulosi wize ku Lustra. Pafupifupi cilimika cimoza panji viŵiri kumanyuma, Paulosi na Barnaba ŵakiza kuno kwa nyengo yakwamba kuzakapharazga. Sono pa nyengo iyi Paulosi wiza na mubwezi wake Sila.
Kasi ukumanya ivyo Paulosi wakaphalira Timote? ‘Kasi ungatemwa kuluta na ine na Sila?’ Paulosi wakafumba ntheura. ‘Ungatovwira kupharazga ku ŵanthu awo ŵakukhala ku vigaŵa vyakutali.’
‘Enya,’ Timote wakazgora, ‘nkhukhumba kuluta namwe.’ Mwaluŵiro Timote wakasida mbumba yakwake ndipo wakaluta na Paulosi na Sila. Kweni pambere tindasambire umo ŵakendera, tiye tiwone ivyo vikamucitikiranga Paulosi. Pafupifupi vilimika 17 vikajumphapo kufuma apo Yesu wakawonekera kwa Paulosi pa msewu wakuluta ku Damaseko.
Kumbukirani kuti, Paulosi wakiza ku Damaseko kuti wazakakome ŵasambiri ŵa Yesu, kweni sono ni mpositole! Nyengo yikati yajumphapo ŵalwani ŵa Paulosi ŵakakhumba kumukoma cifukwa cakuti ŵakakondwa yayi cifukwa wakasambizganga za Yesu. Kweni ŵasambiri ŵakawovwira Paulosi kuti wapone. Ŵakamuŵika mu citete cikuru na kumukhizgira kuwaro kwa ciliŵa ca msumba.
Pamanyuma pake Paulosi wakaluta ku Antiyoke kukapharazga. Nkhu msumba uwu uko ŵalondezgi ŵa Yesu kwa nyengo yakwamba ŵakacemeka Ŵakhristu. Pamanyuma pake Paulosi na Barnaba ŵakatumika kufuma ku Antiyoke kuluta ku vyaru vyakutali kuti ŵakapharazge. Umoza mwa misumba iyo ŵakafikako ukaŵa Lustra, kukwake kwa Timote.
Pakati pajumpha cilimika cimoza, Paulosi wakizaso ku Lustra. Apo Timote wakati wanyamuka na Paulosi na Sila, kasi ukumanya uko ŵakaluta? Laŵiska pa mapu, ndipo tiye tiwone ghanyake mwa malo agha.
Cakwamba ŵakaluta ku msumba uwo ukaŵa pafupi wa Ikoniya, pamanyuma pake ŵakaluta ku msumba waciŵiri wakucemeka Antiyoke. Kufuma mu msumba uwu ŵakaluta ku Tirowa, Filipi, Tesalonika na Bereya. Kasi ukuwuwona msumba wa Athene pa mapu apa? Paulosi wakapharazgamo mu msumba uwu. Pamanyuma pake ŵakakhala cilimika cimoza na hafu mu msumba wa Korinte kupharazga. Paumaliro pake ŵakakhala kanyengo kacoko mu Efeso. Pamanyuma pake ŵakakwera ngaraŵa na kwiza ku Kesareya, ndipo kufuma apa ŵakaluta ku Antiyoke uko Paulosi wakakhalanga.
Mwantheura Timote wakenda mitunda yitali yinandi kovwira Paulosi kuti wapharazge “makani ghawemi” na kwambiska mipingo ya Cikhristu yinandi. Para wakura, kasi uzamuŵa muteŵeti wakugomezgeka wa Ciuta nga ni Timote?
Milimo 9:19-30; 11:19-26; cipaturo 13 mupaka 17; 18:1-22.
1. Roma; 2. Melita; 3. Bereya; 4. Tesalonika; 5. Korinte; 6. Filipi; 7. Athene; 8. Kirete; 9. Tirowa; 10. Efeso; 11. Mileto; 12. Kolose; 13. Antiyoke; 14. Ikoniya; 15. Lustra; 16. Kupuro; 17. Antiyoke; 18. Kesareya; 19. Yopa; 20. Damaseko; 21. Yerusalemu; 22. Nyanja Yikuru (Meditereniyani)
Mafumbo
- Kasi musepuka uyo wali pa cithuzithuzi apa ni njani, kasi wakakhalanga nkhu, ndipo mazina gha anyina na abuya ŵake mungaghazunura?
- Kasi Timote wakazgora vici apo Paulosi wakamufumba kuti walute na Paulosi na Sila kukapharazga ku vigaŵa vyakutali?
- Kasi ni nkhu uko ŵalondezgi ŵa Yesu kwa nyengo yakwamba ŵakacemeka Ŵakhristu?
- Pamanyuma pakuti Paulosi, Sila, na Timote ŵafumako ku Lustra, kasi yinyake mwa misumba iyo ŵakayako ni nji?
- Kasi Timote wakawovwira wuli Paulosi, ndipo ni fumbo wuli ilo ŵawukirano ŵakwenera kujifumba?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Milimo 9:19-30.
Kasi Paulosi wakacita wuli vinthu mwamahara apo wakakumananga na ŵanthu ŵakususka makani ghawemi? (Mil. 9:22-25, 29, 30; Mat. 10:16)
- Ŵazgani Milimo 11:19-26.
Nkhani iyo yili kulembeka pa Milimo 11:19-21, 26 yikulongora wuli kuti mzimu wa Yehova ukadangiliranga nchito ya kupharazga?
- Ŵazgani Milimo 13:13-16, 42-52.
Kasi lemba la Milimo 13:51, 52 likulongora wuli kuti ŵasambiri ŵakagongowa yayi nangauli ŵakasuskikanga? (Mat. 10:14; Mil. 18:6; 1 Pet. 4:14)
- Ŵazgani Milimo 14:1-6, 19-28.
Kasi mazgu ghakuti “ŵakaŵakolezga ku Fumu” ghakutovwira wuli kuti tileke kwenjerwa peneapo tikovwira awo ŵayamba sono kusambira Baibolo? (Mil. 14:21-23; 20:32; Yoh. 6:44)
- Ŵazgani Milimo 16:1-5.
Ni mwauli umo kukhumbisiska kwa Timote kuti ŵakotoleke kukalongolera kuzirwa kwa kucita ‘vyose cifukwa ca makani ghawemi’? (Mil. 16:3; 1 Kor. 9:23; 1 Tes. 2:8)
- Ŵazgani Milimo 18:1-11, 18-22.
Kasi lemba la Milimo 18:9, 10 likulongora wuli kuti Yesu wakulongozga mu nchito ya kupharazga, ndipo ici cikutikhozga wuli mazuŵa ghano? (Mat. 28:20)


text:
FUNDU ZAKOVYA MABANJA | MUNTHURUMI NDI MUNTHUKAZI
Kumbi Mungalongo Wuli Kuti Mutumbikana?
SUZGU LO LIŴAPU
Munthurumi watiti: “Tati tatorana, ini ndi muwolu wangu tenga ndi maŵanaŵanu ngakupambana pa nkhani yakutumbikana. Ivi ving’anamuwa kuti maŵanaŵanu nga munyaki ngenga ngakwenere penipo nga munyaki ngenga ngambula kwenere cha, kweni ngenga ŵaka ngakupambana. Kanandi ndakhumbanga kuti muwolu wangu wanditumbikengi ukongwa asani walongoro nani.”
Munthukazi watiti: “Ndingukuliya ku malu ko ŵanthu akweza ukongwa mazu pakulongoro, agwirisiya ntchitu manja pakulongoro kweniso adumulana mazu asani munyaki walongoro. Tawonanga kuti palivi suzgu kuchita viyo. Kweni ivi venga vakupambana ukongwa ndi vo ŵanthu achitanga ku malu ko murumu wangu wangukuliya.”
Ŵanthu akutorana atenere kutumbikana nyengu zosi. Kumbi mungalongo wuli kuti mutumbika munthu yo mukutorana nayu?
VO MUTENERE KUZIŴA
Anthurumi akhumba kuŵatumbika ukongwa. Bayibolu likambiya anthurumi kuti: “Weyosi waku imwi wayanjengi muwolu waki nge po watijiyanjiya mweneku.” Kweni likamba so kuti: “Munthukazi watumbikengi ukongwa murumu waki.” (Ŵaefesu 5:33) Chinanga kuti wosi anthurumi ndi anthukazi wo ŵe pa nthengwa akhumba kuti munthu yo akutorana nayu waŵayanjengi ndi kuŵatumbika, kweni anthurumi ndiwu akhumba kuŵatumbika ukongwa. Munthurumi munyaki yo we pa banja zina laki Carlos * wangukamba kuti: “Anthurumi akhumba kuti ajivwengi kuti angakwanisa kunoza vinthu, kumalisa masuzgu kweniso kuphwere banja losi.” Asani munthukazi watumbika murumu waki pa nkhani zenizi, vitovya wosi ŵaŵi. Munthukazi munyaki zina laki Corrine wangukamba kuti: “Murumu wangu watindiyanja ukongwa asani ndachita chinthu chinyaki chakulongo kuti nditimutumbika.”
Anthukazi nawu akhumbika kuŵatumbika. Fundu iyi njauneneska chifukwa munthurumi wangakamba cha kuti watanja muwolu waki asani waleka kumutumbika. Daniel wangukamba kuti: “Ndikhumbika kutumbika maŵanaŵanu nga muwolu wangu. Ndikhumbika so kutumbika mo wavwiya. Asani ndaleka kuvwisa chifukwa cho muwolu wangu wavwiya viyo, ving’anamuwa kuti nditenere cha kuleka kutoliyaku kanthu mo iyu wavwiya.”
Weyosi wawona vinthu mwakupambana pa nkhani yakutumbikana. Nkhani yagona pa mo imwi muwone kuti mutumbika munthu yo mukutorana nayu cha, kweni asani munthu yo mukutorana nayu wawona kuti mutimutumbika. Ivi ndivu munthukazi yo wazumbulika kukwamba kwa nkhani iyi pa ka mutu kakuti “Suzgu lo Liŵapu,” wakuwona kuti vakukhumbika. Iyu wanguti: “Asani vo ndachita vachitisa murumu wangu kuwona kuti ndamutumbika cha, ndawonanga kuti ini ndini ndakhumbikanga kusintha, chinanga kuti ndamweni ndawonanga kuti palivi suzgu.”
VO MUTENERE KUCHITA
Lembani mijalidu yitatu yamampha yo murumu winu pamwenga muwolu winu wenayu. Mijalidu yamampha yo mwawona yingakuwovyani kuti muyambi kutumbika munthu yo mukutorana nayu.
Kwa sabata yimoza, wonani mo imwi muchitiya vinthu (m’malu mwakuwona vo munthu yo mukutorana nayu wachita) pa vigaŵa ivi:
Vo mukamba. Buku linyaki lo likonkhosa va nthengwa likamba kuti: “Ŵanthu akutorana wo aja mwalikondwa angukonkhosa kuti akamba vinthu 5 vamampha vakukwaskana ndi munthu yo akutorana nayu kweniso chinthu chimoza chiheni asani akambisana masuzgu ngawu. Kweni ŵanthu akutorana wo nthengwa zawu zitenda umampha cha angukambapu cha vinthu vamampha vakukwaskana ndi munthu yo akutorana nayu.” *—Lemba lakovya: Nthanthi 12:18.
Jifumbeni kuti: ‘Kumbi ndilongoro mwaulemu ndi munthu yo ndikutorana nayu? Nkhalinga po nditimususka? Nanga nkhalinga po ndikoliyana ndi vo watindikambiya? Kumbi ndilongoro wuli asani nditimukambiya chinthu cho wanangisa pamwenga suzgu linyaki?’ Kumbi munthu yo mukutorana nayu wakoliyanengi ndi vo mwamuka pa mafumbu ngenanga?—Lemba lakovya: Ŵakolose 3:13.
Yesani kuchita ivi: Zuŵa lelosi mukambiyengi murumu winu pamwenga muwolu winu chinthu chamampha cho wachita. Sachizgu: Wonani so mijalidu yamampha ya munthu yo mukutorana nayu yo mungulemba. Nyengu ndi nyengu, muyesesengi kumukambiya mijalidu yamampha yo wenayu.—Lemba lakovya: 1 Ŵakorinte 8:1.
Vo muchita. Alicia wangukamba kuti: “Nyengu zinandi ndigwira ntchitu zapakhomu. Asani murumu wangu waŵika umampha vinthu vaki pamwenga watindiwovya kusuka mbali, vitindiwovya kuziŵa kuti watindiwonga chifukwa cha ntchitu zo ndigwira. Vitindiwovya so kuwona kuti nde wakukhumbika mu nthengwa yidu.”
Jifumbeni kuti: ‘Kumbi mo ndichitiya vinthu ndi munthu yo ndikutorana nayu ndilongo kuti nditimutumbika? Kumbi ndicheza nayu mwakukwana kweniso nditimuvwisiya?’ Kumbi munthu yo mukutorana nayu wakoliyanengi ndi vo mwamuka pa mafumbu ngenanga?
Yesani kuchita ivi: Lembani nthowa zitatu zo mungayanja kuti murumu winu pamwenga muwolu winu walongongi kuti watikutumbikani. Yo mukutorana nayu wachiti so viyo. Pavuli paki, sinthanani vo mwalemba kuti weyosi wachitengi vo munyaki walemba. Muchitengi vo munyinu walemba kuti mumulongongi kuti mutimutumbika. Asani yumoza wangayambisa, munyaki nayu wachitengi so viyo.
^ ndimi 8 Mazina nganyaki mu nkhani iyi ngasinthika.
^ ndimi 14 Buku ili nda mutu wakuti, Ten Lessons to Transform Your Marriage.
Ziŵani Vinandi
BANJA LINU LIKHOZA KUJA LALIKONDWA
Muthembengi Chiuta Kuti Nthengwa Yinu Yije Yalikondwa
Kugwiriskiya nchitu mafumbu ngaŵi ngambula kusuzga, kungakuwovyani kuti nthengwa yinu yije yalikondwa.


text:
KABUKU KA UTEŴETI NA UMOYO WACHIKHRISTU June 2017
Umo Mungapharazgira
Masachizgo gha umo mungapharazgira na Wukani! kweniso umo mungalongosolera unenesko wa mu Baibolo wakukhwaskana na chawanangwa cha umoyo. Lembani masachizgo ghinu gha umo mungapharazgira.
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Chilichose Icho Yehova Wayowoya Chikufiskika
Ivyo Yeremiya wakayowoya vyakukhwaskana na kupasuka kwa Babuloni vikafiskika.
UMOYO WACHIKHRISTU
Kasi Muli na Chipulikano mu Ivyo Yehova Walayizga?
Joshuwa wakasimikizga kuti vyose ivyo Yehova wakalayizga Ŵaisrayeli vikafiskika. Kasi tingakhozga wuli chipulikano chithu mu ivyo Yehova walayizga?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Kulindilira Kukutovwira Kuzizipizga
Kasi ntchivichi chikawovwira Yeremiya kuzizipizga? Kasi tinganozgekera wuli masuzgo gha munthazi?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Ezekiyeli Wakakondwanga Kupharazga Uthenga wa Chiuta
Mu mboniwoni, Yehova wakamupa mpukutu Ezekiyeli na kumuphalira kuti warye. Kasi mboniwoni iyi yikang’anamuranga vichi?
UMOYO WACHIKHRISTU
Kasi Mukukondwa Para Mukupharazga Makani Ghawemi
Kupharazga makani ghawemi kungaŵa kwakusuzga nyengo zinyake, kweni Chiuta wakukhumba kuti timuteŵeterenge mwakukondwa. Tingaŵa wuli ŵakukondwa para tikupharazga?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Kasi Imwe Muzamuponoskeka?
Uchimi wa Ezekiyeli ukafiskika kakwamba apo Yerusalemu wakaparanyikira. Kasi uchimi uwu ukufiskika wuli mazuŵa ghano?
UMOYO WACHIHRISTU
Khozgerani Fundo za Yehova
Pakuti ndise Ŵakaboni ŵa Yehova, ipo tikwenera kulutilira kuŵa na nkharo yiwemi. Tingaŵa nayo wuli?


text:
Sambiru 6
Kumbi Akufwa Tazakuŵawona so?
1. Kumbi uthenga wamampha wakukwaskana ndi akufwa ngwakuti wuli?
Yesu wati wafika ku Betaniya kufupi ndi Yerusalemu, wangusaniya kuti mubwezi waki Lazaro wakutayika ndipu pangupita mazuŵa nganayi kutuwa po wangutayikiya. Iyu wanguluta ku muwunda waki pamoza ndi azichi ŵaku Lazaro ŵaŵi, Marta ndi Mariya. Pati papita nyengu yimanavi, ŵanthu anandi anguwungana. Kumbi mungaŵanaŵaniya likondwa lo Marta ndi Mariya ŵenga nalu Yesu wati wayuska Lazaro?
Marta wawuziŵanga kali uthenga wamampha wakukwaskana ndi akufwa. Iyu wanguziŵa kuti Yehova wazamuyuska akufwa kuti azije ndi umoyu pacharu chapasi.
2. Kumbi nchinthu wuli cho chichitika asani munthu wafwa?
Ŵanthu akupangika kutuwa ku fuvu. (Chiyambo 2:7; 3:19) Taŵanthu tilivi mzimu. Isi tikulengeka ndi liŵavu lanyama lo lilivi chigaŵa chechosi cho chilutirizga kuja ndi umoyu asani liŵavu lafwa. Asani munthu wafwa, wongu waki nawu utufwa ndipu waŵanaŵana so cha. Ivi ndivu vinguchitika Lazaro wati wayuka, iyu wangukambapu cha vo wanguwona wati wafwa chifukwa chakuti waziŵanga chechosi cha.
Kumbi Chiuta watotcha ŵanthu ndi motu asani ŵafwa? Pakuti Bayibolo lititikambiya kuti akufwa aziŵa chechosi cha, nkhani yakuti Chiuta watotcha ŵanthu ndi motu njaboza ndipuso nkhunyoza Chiuta. Ndipu chisambizu chenichi chitimukondweska cha chinanga nkhamanavi.
3. Kumbi akufwa angalongoro nasi?
Ŵanthu akufwa angaŵereŵeta cha pamwenga kuvwa chinthu chechosi. (Sumu 115:17) Kweni angelu anyaki mbaheni, ndipu akhoza kulongoro ndi ŵanthu ndi kupusikiziya kuti mbanthu wo akutayika. (2 Petro 2:4) Yehova watitikanizga kuŵereŵeta ndi ŵanthu akufwa.
4. Kumbi mbayani wo azamuyuskika?
Ŵanthu anandi wo akufwa azamuyuka ndi kuzija ndi umoyu pacharu chapasi. Chinanga mbanthu anyaki wo achitanga vinthu viheni chifukwa chakuti alekanga kuziŵa Chiuta nawu azamuyuskika.
Ŵanthu wo azamuyuskika azamuja ndi mwaŵi wakusambira uneneska wakukwaskana ndi Chiuta kweniso kulongo chigomezgu chawu mwaku Yesu mwakumuvwiya. (Chivumbuzi 20:11-13) Ŵanthu wo azamuchitanga vinthu vamampha azamulutirizga kuja ndi umoyu wamuyaya pacharu chapasi.
5. Kumbi chiyuka chititilongo kuti Yehova ndi Chiuta wamtundu wuli?
Taŵanthu tikhaza chiyuka chifukwa chakuti Chiuta wangutuma Mwana waki kuti wazitifwiyi. Mwaviyo, chiyuka chititilongo kuti Yehova ngwachanju ndipuso we ndi wezi wambula makambika. Kumbi mbayani wo mukhumbisiska kuziŵawona asani akufwa aziyuka?
Ziŵani Vinandi
Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa?
Kumbi Akufwa ŵe Pani?
Ziŵani vo Bayibolu likamba pa nkhani yakuti akufwa ŵepani ndipuso nchifukwa wuli taŵanthu titufwa.
Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa?
Chilindizga Cheneku cha Akwanjiwa Ŵinu wo Akutayika
Kumbi mubali winu wakutayika? Kumbi mungazimuwona so? Ziŵani vo Bayibolu likamba pa nkhani ya chiyuka.
Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa?
Mo Vakulengeka Vauzimu Vititikwaskiya
Bayibolu likamba vakukwaskana ndi angelu kweniso mademoni. Kumbi vakulengeka venivi viliku nadi? Kumbi vo vichita vingatikwasa isi?


text:
MTWE 14
Liŵasa Lyawo Komboleka Kuŵa Lyakusangalala
1, 2. Ana Yehofa akusasakaga cici kwa maŵasa?
YEHOFA MLUNGU ni juŵatandisye liŵasa. Baibulo jikusatusalila kuti jwalakwe ŵampanganyisye jwamkongwe jwandanda ni ‘ŵapite najo kwa jwamlume.’ Adamu jwaliji jwakusangalala mnope mwati jwatite, “Aju sambano ni liwupa lya maupa gangu soni mnowu wa mnowu wangu.” (Genesis 2:22, 23) Yeleyi yikulosya kuti Yehofa akusasakaga kuti ŵandu ŵalombane aŵeje ŵakusangalala.
2 Nambo yakutesya canasa yili yakuti ŵandu ŵajinji m’maŵasa ngakusangalala. Nambope, Baibulo jana songa syampaka syakamucisye jwalijose mwiŵasa. Jwalijose pakukamulicisya masengo songasyo liŵasalyo licijendaga cenene soni wosope mwiŵasamo cacisangalala pakutama yalumo.—Luka 11:28.
YAKUSASAKAGA MLUNGU KWA ACALUME ŴALOMBELE
3, 4. (a) Ana ŵalume akusosekwa kutendaga mwatuli ni ŵamkwawo? (b) Ligongo cici ŵalume ni ŵakongwe ŵalombane akusosekwa kululucilanaga?
3 Baibulo jikusasala kuti ŵalume ŵambone akusosekwa kwanonyelaga soni kwacimbicisyaga ŵamkwawo. Aŵalanje Aefeso 5:25-29 Ŵalume akusosekwa atendeje yindu mwacinonyelo kwa ŵamkwawo. Akusosekwasoni kwacenjela, kwasamalila, soni aŵambaleje kutenda yindu yampaka yawulasye ŵamkwawo.
4 Nambo ana ŵalume mpaka atendeje yatuli naga ŵamkwawo alemwisye? Baibulo jikusasalila acalume kuti, “Ajendelecele kwanonyela aciŵamkwawo, soni akapilaga mtima mnope.” (Akolose 3:19) Acalume akaliŵalilaga kuti nombe nawo akusalemwesyaga. Naga akusaka kuti Mlungu ŵakululucileje yakulemwa yawo, akusosekwa kuti nombe ŵakululucileje ŵamkwawo. (Matayo 6:12, 14, 15) Naga ŵalombane akusaŵa ŵakusacilila kululucilana, yicakamucisya kuŵa ŵakusangalala.
5. Ana ligongo cici ŵalume akusosekwa kwacimbicisyaga ŵamkwawo?
5 Yehofa akusasakaga kuti ŵalume ŵacimbicisyeje ŵamkwawo. Ŵalume akusosekwasoni kuti aganicisyeje mwakusamala yakusasosecela ŵamkwawo. Jeleji jili ngani jakusosekwa mnope. Naga ŵalume akusiŵalagasya ŵamkwawo, Yehofa nganaŵa apikene mapopelo gawo. (1 Petulo 3:7) Yehofa akusiŵawonaga ŵandu kuŵa ŵakusosekwa mnope naga akusamnonyela jwalakwe. Jwalakwe akusiŵanonyela wosope mwakulandana cinga ali jwamlume kapena jwamkongwe.
6. Ana patukuti ŵalombane ali “cilu cimo” yigopolela cici?
6 Yesu ŵasasile kuti walombane “nganaŵasoni ŵaŵili, nambo cilu cimo.” (Matayo 19:6) Ŵalombane akusosekwa kuŵa ŵakulupicika kwa jwine ni mjakwe. (Miyambo 5:15-21; Ahebeli 13:4) Ŵalombane akaŵaga ŵakulinonyela payagonana. (1 Akolinto 7: 3-5) Ŵalume akusosekwa kumbucilaga kuti “pangali mundu jwaŵaŵengene ni cilu cakwe, nambo akusacilisya soni kucisamalila.” M’yoyo ŵalume akusosekwa kwanonyela ŵamkwawo soni kwawona kuŵa ŵakusosekwa. Nambo cakusasakaga mnope ŵakongwe ŵalombedwe cili cakuti ŵamkwawo aŵeje ŵacanasa soni ŵanonyeleje mnope.—Aefeso 5:29.
YAKUSASAKAGA MLUNGU KWA ACAKONGWE ŴALOMBEDWE
7. Ana ligongo cici liŵasa likusasosecela jwakulilongolela?
7 Liŵasa lililyose likusasosekwa kola mtwe, kapena kuti jwine jwakwe jwakulilongolela kuti lijendeje cenene. Baibulo pa 1 Akolinto 11:3, jikusati, “Mtwe wa jwamlume jwalijose ali Klistu, soni mtwe wa jwamkongwe jwalijose ali jwamlume, nambosoni mtwe wa Klistu ali Mlungu.”
8. Ana ŵakongwe mpaka alosye catuli kuti akusiŵacimbicisyaga ŵamkwawo?
8 Jwamlume jwalijose akusalemwesyaga. Yikusaŵa yakamucisya liŵasa lyosope naga ŵakongwe akusiŵakamucisyaga ŵamkwawo pakusagula yakutenda ni kamulana nawo mwakusacilila. (1 Petulo 3:1-6) Baibulo jikusati, “Ŵakongwe ŵacimbicisyeje mnope ŵamkwawo.” (Aefeso 5:33) Nambi uli naga ŵalumewo ali ŵangakulupilila? Ŵakongwe akusosekwape kwacimbicisya mnope ŵalumewo. Baibulo jikusati, “Jemanja acakongwe, mwapikanileje aciŵamkwenu, kuti naga ali ŵangapikanila maloŵe ajigalice ngaŵa ni maloŵepe nambo ni ndamo jenu pakuwona jika ni meso gawo ndamo jenu jeswela soni ucimbicimbi wenu wekulungwa.” (1 Petulo 3:1, 2) Ndamo jambone ja ŵakongwe mpaka jakamucisye ŵamkwawo kupikanicisya soni kucimbicisya yakusakulupilila ŵakongwewo.
9. (a) Ana ŵakongwe akusosekwa kutenda yatuli naga ngakukamulana ni ŵamkwawo? (b) Ana acakongwe ŵalombedwe akulijiganya cici pa Tito 2:4, 5?
9 Ana ŵakongwe mpaka atende cici naga akwete nganisyo syakulekangana ni sya ŵamkwawo? Akusosekwa kusala nganisyo syawo mwaucimbicimbi. Mwambone, Sala ŵaŵecete yindu yine yele Abulahamu nganakamulanaga nayo, nambo Yehofa ŵamsalile kuti, “Mpikanile maloŵe gakwe.” (Genesis 21:9-12) Nambo naga ŵalume ŵaciklistu asagwile yindu yakuti ngayikutindana ni yajikusasalaga Baibulo, ŵamkwawo akusosekwa kwiticisya yasagwile ŵalumewo. (Masengo 5:29; Aefeso 5:24) Ŵakongwe ŵambone akusasamalilaga liŵasa lyawo. (Aŵalanje Tito 2:4, 5.) Ŵalume soni ŵanace naga akuyiwona kuti ŵakongwewo akusakamulaga masengo mwamtawu, jemanjaji cacanonyela soni kwacimbicisya mnope ŵakongwewo.—Miyambo 31:10, 28.
10. Ana Baibulo jikusasala yatuli pakwamba ya kulekangana kaje ulombela soni kumasya ulombela?
10 Ndaŵi sine ŵalombane mpaka agambe kuwutucila kulekangana kaje ulombela kapena kuwumasya kwene. Nambope, Baibulo jikusasalaga kuti “ŵakongwe ŵalombedwe akalekangana ni ŵamkwawo” soni kuti “ŵalume ŵalombele akaleka ŵamkwawo.” (1 Akolinto 7:10, 11) Nambo mpaka papagwe yakusawusya yekulungwa yampaka yatendekasye ŵalombane kulekangana kaje. Jeleji jili ngani jekulungwa. Nambi wuli pakwamba ya kumasya ulombela? Baibulo jikusasala ligongo lyakupikanika lyampaka lyatendekasye ŵalombane kumasya ulombela wawo. Ligongoli lili naga jumo mwa ŵalombanewo amlesile mjakwe nikuja kutenda cikululu.—Matayo 19:9.
YAKUSASAKA MLUNGU KWA ACINANGOLO
11. Ana ŵanace akusasakaga cici kwa acinangolo ŵawo?
11 Acinangolo akusosekwa apateje ndaŵi jakwanila jakunguluka ni ŵanace ŵawo. Ŵanace akusasakaga kuŵa ni acinangolo ŵawo. Nambo cakusosekwa mnope ni cakuti, ŵanace akusasosekwa kwajiganya yakwamba Yehofa.—Deuteronomo 6:4-9.
12. Ana acinangolo akusosekwa kutenda cici kuti ŵacenjele ŵanace ŵawo?
12 Cilambo ca Satanaci cikusakalilasakalila, soni pana ŵandu ŵane ŵampaka ŵawulasye ŵanace ŵawo. Jemanjaji mpaka ŵagone ŵanacewo. Acinangolo ŵane akusayiwona kuŵa yakusawusya kwasalila ŵanace ŵawo yakwamba ŵandu ŵakusatenda yeleyi. Nambo acinangolo akusosekwa kwakalamusya ŵanace ŵawo ya ŵandu ŵeleŵa, soni kwajiganya yampaka atende kuti ŵaŵambale. Acinangolo akusosekwa kwacenjela ŵanace ŵawo. *—1 Petulo 5:8.
13. Ana acinangolo akusosekwa kwajiganya ŵanace wawo mwatuli?
13 Acinangolo akwetesoni ukumu ŵakwajiganya ŵanace ŵawo ndamo. Ana mpaka ŵajiganye catuli ŵanacewo? Ŵanace akusasosekwa kwajamuka, nambo akajamukaga mwangalwe. (Yeremiya 30:11) M’yoyo akajamuka ŵanace naga wawojo atumbile. Maloŵe gawo ngagakusosekwa kuŵa mpela “kusoma kwa upanga” kogopela kuti mpaka ŵawulasye ŵanacewo. (Miyambo 12:18) Ŵajiganyeje ŵanace kuti apikanicisye ligongo lyakwe akusosekwa kuŵa ŵakupikanila.—Aefeso 6:4; Ahebeli 12:9-11; alole Maloŵe Gakumbesi 29.
YAKUSASAKAGA MLUNGU KWA ŴANACE
14, 15. Ana ligongo cici ŵanace akusosekwa kwapikanila acinangolo ŵawo?
14 Ndaŵi syosope, Yesu ŵapikanilaga Atatigwe, atamose kuti kutenda yeleyi kwaliji kwakusawusya. (Luka 22:42; Yohane 8:28, 29) Yehofa akusasakasoni kuti ŵanace ŵapikanileje acinangolo ŵawo.—Aefeso 6:1-3.
15 Atamose kuti mpaka ayiwoneje kuŵa yakusawusya kwapikanila acinangolo ŵawo, nambo ŵanace akumbucileje kuti naga akupikanila, Yehofa soni acinangolo ŵawo caciŵa ŵakusangalala. *—Miyambo 1:8; 6:20; 23:22-25.
16. (a) Ana Satana akusatenda yatuli pakusaka kwatendekasya ŵacinyamata kutenda yakusakala? (b) Ana ligongo cici yili yakusosekwa kusagula acimjawo ŵakusamnonyela Yehofa?
16 Satana mpaka ŵakamulicisye masengo acimjawo pakusaka kuti wawojo atende cakulemweceka. Jwalakwe akusamanyilila kuti yikusaŵaga yakusawusya kuti akane kutenda yakusaka acimjawo. Mwambone, mwanace jwamkongwe jwa Yakobo jwakolanjikwa kuti Dina ŵakwete acimjakwe ŵanganamnonyelaga Yehofa. Yeleyi yatendekasisye kuti jwalakwe soni ŵamwiŵasa mwakwe asimane ni yakusawusya. (Genesis 34:1, 2) Naga acimjawo ngakusamnonyela Yehofa, mpaka ŵatendekasye kutenda yindu yakusayiŵengaga Yehofa, yampaka yiyikasye yakusawusya kwa wawojo, liŵasa lyawo, soni yampaka yimpwetece Mlungu mumtima. (Miyambo 17:21, 25) Lyeleli ni ligongo lyakwe yili yakusosekwa kupata acimjawo ŵakusamnonyela Yehofa—1 Akolinto 15:33.
LIŴASA LYAWO MPAKA LIŴE LYAKUSANGALALA
17. Ana jwalijose mwiŵasa akusosekwa kutenda yatuli?
17 Naga ŵamwiŵasa akukuya yagakusasala maloŵe ga Mlungu, nikuti caciŵambala yakusawusya yejinji. M’yoyo naga ali jwamlume jwamlombele, ŵanonyeleje ŵamkwawo soni atendeje nawo yindu mwacinonyelo. Naga ali jwamkongwe jwamlombegwe, ŵacimbisyeje soni kwapikanila ŵamkwawo soni amsyasyeje jwamkongwe jwakusamkolanga pa Miyambo 31:10-31. Naga ali nangolo, ŵajiganyeje ŵanace wawo kumnonyela Mlungu. (Miyambo 22:6) Naga ali mtati, alilongoleleje liŵasa lyawo “mwakuŵajilwa.” (1 Timoteo 3:4, 5; 5:8) Soni ŵanace, mwapikanileje acinangolo ŵenu. (Akolose 3:20) Tukaliŵalila kuti jwalijose mwiŵasa mpaka alemwesye yindu yine, m’yoyo awusimaneje mtima soni akululucilaneje jwine ni mjakwe. M’Baibulo, Yehofa akusatusalila yindu yakusosekwa kutenda jwalijose mwiŵasa.
^ ndime 12 Mpaka apate yejinji yampaka atende kuti ŵacenjele ŵanace ŵawo mu m’buku ja Ciceŵa jakuti Phunzirani kwa Mphunzitsi Waluso pa mtwe 32. Bukuji jili jakuwandisya Ŵamboni sya Yehofa.
^ ndime 15 Mwanace ngakusosekwa kwapikanila acinangolo ŵakwe naga akumsalila kutenda cindu cakasa malamusi ga Mlungu.—Masengo 5:29.


text:
Average Rating: 0
Total Votes: 0
Ya yayi e yayi ya yayi e yayi ya yayi e yayi....kakkakarumba (2) Kuttalam kuruvi kuthaadi kuruvi ku ku ku koovathe paari parakkam Chittambal chirakil chillolam chilambil chik chik chik chelathu chindi parakkam Ya yayi e yayi ya yayi e yayi ya yayi e yayi....kakkakarumba Kuttalam kuruvi kuthaadi kuruvi ku ku ku koovathe paari parakkam Dhoore thenmanathe nakshathra kunninmel koodaram kutti kalikkam hoo Manjaadi kattathe mamboovin unjaale minnaram minni thilangam Mazha nilavile maina penninne madiyil vaikkumo thingale ga ma da ni sa...ni da pa ma pa...ma pa ni pa ga ma pa ma ri ga ma ri ga ri ga ri sa Kuttalam kuruve kuthaadi kuruve ku ku ku koovathe paari parakkam Chittambal chirakil chillolam chilambil chik chik chik chelathu chindi parakkam Aaaaaaaaaaaa?.. Manjolam meghathin muttathe poomkoppil neeradi paadi padhungaam hoo Kannaram poththaalo kinnaram konjalo pavada kutti kurumbe haaaii.. Minnu minungumee thainnilavin kavillill nullumo thennale Tha na na na na?tha na na na na?tha na na na na na na na na na na na? Kuttalam kuruvi kuthaadi kuruvi ku ku ku koovathe paari parakkam Ya yayi e yayi ya yayi e yayi ya yayi e yayi....kakkakarumba (2)Tweet


text:
Kupeleka Vyawanangwa Kwizira pa Intaneti
Pelekani ku Ŵakaboni ŵa Yehova kwizira pa credit panji debit cards:
Ndalama Izi Zipelekeke ku Ntchito ya pa Charu Chose ya Ŵakaboni ŵa Yehova
Mweneko Chawanangwa
Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.
Wovwiranipo pa ntchito iyo Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuchita pa charu chose.
Pelekani Ndalama Zinu za Ungano wa Chigaŵa
Mweneko Chawanangwa
Christian Congregation of Jehovah’s Witnesses
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuŵa na maungano ghakurughakuru chaka chilichose. Pa maungano agha, mungapeleka ndalama kuti zovwire pa ntchito ya pa charu chose.
Para muli nayo kale akaunti, njirani kuti mupeleke panji kusintha izo mukupeleka.


text:
IVYO ŴANYAMATA NA ŴASUNGWANA ŴAKUFUMBA
Kasi Nkhwenera Kumanya Vichi pa Nkhani ya Kutumirana Mameseji
:-) Usange ukuchita vinthu mwamahara, kutumirana mameseji ni nthowa yiwemi yakuyowoyeskana na ŵanyako.
:-( Usange ungapusa, ungananga ubwezi wako na ŵanyako kweniso mbiri yako.
Nkhani iyi yikovwirenge kumanya
Mu nkhani iyi muliso:
Uyo ukwenera kulemberana nayo
Ŵachinyamata ŵanandi ŵakuwona kuti kutumirana mameseji ndiyo nthowa yipusu yakuyowoyeskana. Ungalemberana na waliyose uyo wakhumba chikuru nambara yake uli nayo kweniso ŵapapi ŵako ŵakukukanira yayi.
Lenore wakati: “Adada ŵakukhumba yayi kuti ine na munung’una wane tichezgenge na ŵanyamata. Usange tikukhumba kuyimbira foni munyamata, ŵakukhumba kuti tiyimbirenge muchipinda chakuchezgera, ndipo paŵenge ŵanthu.”
Ivyo ukwenera kumanya: Usange upelekenge nambara yako kwa munthu waliyose, ungajichemera masuzgo.
Scott wakati: “Para ukupeleka nambara yako kwa munthu waliyose, ungapokera mameseji panji vithuzi ivyo ungakondwa navyo yayi.”
Steven wakati: “Para ukutemwa kulemberana mameseji na munthu uyo ni munyamata panji msungwana munyako yayi ungamba kukopeka nayo.”
Baibolo likuti: “
Munthu wakuchenjera wakuwona ulwani na kubisama.” (Zintharika 22:3) Para ugwiliskirenge ntchito foni mwamahara, vikovwirenge kuti uleke kunjira mu masuzgo.
Ivyo vikachitika nadi: Msungwana munyake zina lake Melinda wakati:
“Ine na munyamata munyake tikaŵa paubwezi ndipo tikalemberananga chomene mameseji. Nkhatenge tikuchezga waka. Nkhawonapo suzgo yayi. Kweni zuŵa linyake wakaniphalira kuti wamba kukopeka nane. Nkhajiyimba mulandu chifukwa suzgo likaŵa lakuti nkhachezganga nayo kweniso nkhamulemberanga chomene mameseji. Nimanyenge mphanyi nkhachita nthena yayi.”
Iwe ukuti wuli?: Pakuti sono Melinda wamanya ivyo munyamata uyu wakughanaghana, kasi ubwezi wawo ulutilirenge?
Lembaso nkhani iyi! Kasi mphanyi Melinda wakachita wuli kuti munyamata uyu waleke kukopeka nayo?
Ivyo ungalemba
Ntchipusu kutuma mameseji ndipo vikunozga para wapokera meseji. Kweni meseji yeneyiyo, munthu munyake para wangayiŵerenga, wangayipulikira mu nthowa yinyake.
Icho ukwenera kumanya: Meseji iyo ungalemba pa foni, munthu para wangayiŵerenga wangayipulikira munyake.
Briana wakati: “Para ukulemba mameseji pa foni, ivyo ungalemba ungamanya yayi umo vyamumukhwaskira munyako. Nanga nipara ungayezga kuŵika tuvimanyikwiro twakulongora umo ukujipulikira. Vingapangiska kuti muleke kupulikana.”
Laura wakati: “Nkhumanya ŵasungwana ŵanyake awo ŵali kujinangira mbiri. Ŵakutchuka pa nkhani ya kukopa ŵanyamata chifukwa cha mameseji agho ŵakatumanga.”
Baibolo likuti: “
Mtima wa murunji ukughanaghanira dankha pambere undazgore.” (Zintharika 15:28) Kasi tikusambirako vichi? Ukwenera kuŵerengaso dankha meseji iyo walemba pambere undatume!
Nyengo iyo ungalembera
Ungajiŵikira malango gha ivyo ukwenera kuchita para ukukhumba kutuma meseji.
Icho ukwenera kumanya: Ŵanthu ŵangawona nga ulije nkharo panji ŵangakhumbaso yayi kuchezga nawe usange mameseji ukughalemba makora yayi.
Allison wakati: “Ntchipusu kuluwa malango agho ukujipa pa nkhani yakutumirana mameseji. Nyengo zinyake ine nkhuchitanga vinthu viŵiri nyengo yimoza, nkhuchezga na munthu kweniso uku nkhutumirana mameseji na munthu munyake.”
Anne wakati: “Ntchiwemi yayi kulemberana mameseji uku ukwendeska galimoto. Usange ungatangwanika na foni, ungapangiska ngozi.”
Baibolo likuti: “
Kanthu kalikose kali na nyengo yake, . . . nyengo ya kukhala chete na nyengo ya kuyowoya.” (Mupharazgi 3:1, 7) Pali nyengo ya kulemberana mameseji na nyengo ya kuchezga!
Ivyo ungachita pa nkhani ya kulemberana mameseji
Uyo ukwenera kulemberana nayo
;-) Pulikira ivyo ŵapapi ŵako ŵakuphalirenge.—Ŵakolose 3:20.
;-) Kupeleka bweka yayi nambara yako ya foni. Para ukukana kuphalira munthu vinthu vyachisisi mwantchindi, nga kumupa nambara yako ya foni vizamukovwira kunthazi para wakura.
;-) Ntchiwemi yayi kutchuka pa nkhani yakutuma mameseji ghakukopa. Para wamba vyakutuma mameseji ghakukopa, vingakunjizga mu masuzgo.
Briana wakati: “Ŵapapi ŵane ŵakunigomezga, ŵakumanya kuti nkhuchita mwamahara para nkhuŵika manambara gha ŵanthu mu foni yane chifukwa ŵakumanya kuti nkhuyigwiliskira ntchito makora.”
Ivyo ungalemba
;-) Pambere undambe kulemba meseji, jifumba kuti, ‘Kasi apa, nichite kulemba meseji?’ Nyengo zinyake chingaŵa chiwemi kuyimba waka foni panji kuyowoya nayo maso na maso.
;-) Kutuma yayi mameseji agho ungatondeka kuyowoya maso na maso. Sarah wa vyaka 23 wakati: “
Usange ungatondeka kuyowoya maso na maso ivyo walemba, mbwe ntchiwemi yayi kutuma.”
Sirvan wakati: “Usange munthu wakutumira chithuzi chiheni (icho chingakupangiska kuti uŵe na khumbiro lakugonana), ntchiwemi kuphalira ŵapapi ŵako. Para wachita nthena, vikovwira kuti uŵe wakuvikilirika kweniso ŵapapi ŵako ŵakugomezgenge.”
Nyengo iyo ungalembera
;-) Ungajiŵikira nyengo yakutumira mameseji. Msungwana munyake zina lake Olivia wakati: “
Pa nyengo ya chakurya panji para nkhuŵerenga nkhuŵa na foni yayi.
Para naluta kukasopa, foni nkhuzimwa kuti yileke kunitimbanizga.”
;-) Ukwenera kughanaghanira ŵanyako. (Ŵafilipi 2:4) Para ukuyowoya na munthu, ni nyengo yiwemi yayi yakutumirana mameseji na munthu munyake.
Janelly wakati: “Nili kujipa malango pa nkhani yakutuma mameseji. Nkhutuma yayi mameseji para nili na ŵanyane, pekha para nawona kuti njakukhumbikwa chomene. Nambara yane nkhupeleka yayi ku ŵanthu awo nkhuleka kuŵamanya makora.”


text:
MUTU 127
Wakeruzgika na Sanihedirini, Ndipo Ŵakaluta Nayo kwa Pilato
MATEYU 27:1-11 MARIKO 15:1 LUKA 22:66–23:3 YOHANE 18:28-35
WAKERUZGIKA MULENJI PAMASO PA SANIHEDIRINI
YUDASI ISIKARIYOTI WAKAKHUMBA KUJIKAKA
YESU ŴAKALUTA NAYO KWA PILATO KUTI WAKAMUPE CHILANGO
Apo Petrosi wakakana Yesu kachitatu kukaŵa kumatandakucha. Khoti la Sanihedirini likaŵa kuti lamara waka kweruzga Yesu mwakupambana na dango ndipo likambininika. Mulenji wa pa Chinkhondi, ŵakawunganaso. Pakuti dango likakananga kweruzga munthu usiku, panji ŵakakhumbanga kujara ŵanthu kumaso kuti ŵawoneke nga ŵakachita makora kumweruzga usiku. Ntheura ŵakamuyimika panthazi pawo Yesu.
Ŵakamufumbaso kuti: “Utiphalire usange ndiwe Khristu.” Yesu wakazgora kuti: “Nanga nimuphalirani, mungagomezga chara. Kweniso usange ningamufumbani, mungazgora chara.” Ndipouli, Yesu wakachita chikanga, wakayowoya kuti iyo ndiyo wakayowoyekerathu pa Daniyeli 7:13. Wakati: “Kufuma sono Mwana wa munthu wakhalenge ku woko lamalyero lankhongono la Chiuta.”—Luka 22:67-69; Mateyu 26:63.
Iwo ŵakakosera kuti: “Ipo kasi ndiwe Mwana wa Chiuta?” Yesu wakati: “Mwayowoya mwekha kuti ndine.” Apa ŵakawona nga kuti Yesu wakwenera kukomeka nadi chifukwa cha muyuyuro. Ŵakati: “Tikukhumbirachi ukaboni unyakeso? Pakuti tajipulikira tekha kufuma mu mulomo wake.” (Luka 22:70, 71; Mariko 14:64) Ntheura ŵakamukaka Yesu na kuluta nayo kwa Kazembe Pontiyo Pilato.
Yudasi Isikariyoti wakwenera kuti wakawonanga apo Yesu ŵakalutanga nayo kwa Pilato. Ntheura wakati wawona kuti Yesu wasuskika, chitima chikamukora. Kweni m’malo mwakuti wapemphe Chiuta kuti wamugowokere, iyo wakawezga waka masiliva 30 ghara. Yudasi wakati ku ŵalara ŵa ŵasofi: “Nili kunanga kwendera mphiska ndopa zambura mulandu.” Kweni ŵakamuzgora kuti: “Kasi ise vikutikhwaska wuli? Ujiwonerenge wekha!”—Mateyu 27:4.
Yudasi wakaponya masiliva 30 ghara mu tempile. Kufuma apo, wakaluta kuti wakajikake, kusazgirako mulandu wake. Yudasi wakajikaka ndipo vikuwoneka kuti munthavi uwo wakakakako chingwe ukaphajuka. Ntheura kufuma muchanya wakawa pa malibwe na kuphumuka.—Milimo 1:17, 18.
Kukaŵa kuchali mulenji apo Yesu ŵakalutanga nayo ku nyumba ya Pontiyo Pilato. Kweni Ŵayuda awo ŵakaluta nayo ŵakakana kunjira. Ŵakaghanaghananga kuti ŵangafipirwa usange ŵangakhwaskana na Ŵamitundu. Para vyaŵa nthena, ndikuti ŵangarya yayi chakurya pa Nisani 15. Ili likaŵa zuŵa lakwamba la Chiphikiro cha Vingwa Vyambura Nthukumusi, icho ŵakachiwonanga kuti ntchigaŵa cha Paska.
Pilato wakafumira kuwaro, wakaŵafumba kuti: “Kasi munthu uyu mwiza nayo kuno wali na mulandu wuli?” Iwo ŵakazgora kuti: “Munthu uyu waŵenge wambura kwananga, mphanyi tamupeleka kwa imwe chara.” Pilato wakwenera kuti wakawona kuti ŵakakhumbanga kuti wendere maghanoghano ghawo, ntheura wakati: “Mutorani mwekha na kumweruzga kuyana na dango linu.” Ivyo Ŵayuda ŵakayowoya vikalongora kuti ŵakakhumbanga nadi kukoma Yesu. Iwo ŵakazgora kuti: “Ntchakuzomerezgeka chara kwa ise kukoma munthu.”—Yohane 18:29-31.
Iwo ŵakamanya kuti usange ŵangamukoma pa chiphikiro cha Paska, mbwenu ŵanthu ŵaŵawukirenge. Kweni usange ŵangachitiska Ŵaroma kuti ndiwo ŵamukome pa vifukwa vya ndyali, mbwenu Ŵayuda ŵara ŵaŵavyenge mulandu pamaso pa ŵanthu.
Ŵalongozgi ŵara ŵakamuphalira yayi Pilato kuti Yesu ŵamusanga na mulandu wa kuyuyura Chiuta. Kweni sono ŵakayowoya vinyake, ŵakati: “Munthu uyu tamusanga kuti [1] wakupatuska mtundu withu, [2] wakukanizga ŵanthu kupeleka misonkho kwa Kesare, ndipo [3] wakuti iyo ni Khristu themba.”—Luka 23:2.
Pakuŵa mwimiliri wa Ŵaroma, Pilato wakafipa mtima na fundo yakuti Yesu wakuti ni themba. Ntheura Pilato wakanjiraso mu nyumba, wakachema Yesu, wakamufumba kuti: “Kasi ndiwe Themba la Ŵayuda?” Apa tingati wakang’anamuranga kuti, ‘Kasi waswa dango la ufumu wa Ŵaroma apo ukuti ndiwe themba kususkana na Kesare?’ Yesu wakati: “Kasi fumbo ili ndinu panji ŵanyake ŵamuphalirani vya ine?” Yesu wakwenera kuti wakafumba nthena kuti wamanye ivyo Pilato wakapulika vyakukhwaskana na iyo.—Yohane 18:33, 34.
Pilato wakapusikizgira nga kuti wandavipulikepo ndipo wakukhumba kupulika kwa Yesu. Ntheura wakati: “Kasi ine ndine Muyuda?” Wakatiso: “Ŵanthu ŵa mtundu wako na ŵalara ŵa ŵasembe ndiwo ŵakupeleka kwa ine. Kasi wachitachi?”—Yohane 18:35.
Yesu wakakhumba yayi kuti wayileke waka nkhani ya ufumu. Wakazgora mu nthowa iyo Kazembe Pilato wakwenera kuti wakazizwa nayo.


text:
SAMBIRU 23
Kumbi Mabuku Ngidu Ngalembeka ndi Kufwatulikiya Wuli?
Kuti tiyesesi kupharazga ‘uthenga wamampha’ ku “mtundu wosi ndi fuku ndi karongororedu ndi khamu [ŵanthu],” tituzga mabuku mu vineneru vakujumpha 750. (Chivumbuzi 14:6) Kumbi tifiska wuli kuchita ntchitu yakusuzga yeniyi? Tifiska ndi chovyu cha abali a mu vyaru vakupambanapambana wo alemba mabuku ndipuso abali ndi azichi akujipereka wo agwira ntchitu yakufwatuliya. Ŵanthu wosi yaŵa mbakaboni aku Yehova.
Nkhani zilembeka m’chingelezi. Wupu Wakulongozga uwonere ntchitu yo yichitika mu Dipatimenti Yakulemba Mabuku yo ye ku likuru lidu la pacharu chosi chapasi. Dipatimenti yeniyi yipereka ntchitu yakulemba ku ŵanthu wo ŵe ku likuru la pacharu chosi la Akaboni aku Yehova ndipuso wo ŵe mu ma ofesi nganyaki nga nthambi wo agwira ntchitu mu Dipatimenti yeniyi. Kuja ndi ŵanthu anandi wo agwira ntchitu yakulemba, kutitiwovya kuti tilembengi nkhani zo zikwaska ŵanthu a midawuku yakupambanapambana, zo zichitiska kuti mabuku ngidu ngawovyengi ŵanthu pacharu chosi.
Nkhani zo zitumizika kwa akufwatuliya. Asani nkhani zalembeka ndi kuzomerezgeka, atizitumizga kuziya pa Intaneti kuluta ku ŵanthu wo afwatuliya pacharu chosi chapasi. Asani amala kufwatuliya, atiziŵerenga kuti awoni asani afwatuliya umampha. Ŵanthu wo afwatuliya, atesesa kuti alembi “mazu ngauneneska” mu nkhani yo afwatuliya ndipuso ngatenere kukoliyana ndi fundu zo ze ku Chingelezi.—Wakutaula 12:10.
Makompyuta ngatovya kuti ntchitu yigwiriki mwaliŵi. Chinanga kuti makompyuta ngangasere cha m’malu mwa ŵanthu wo alemba ndi kufwatuliya, kweni ntchitu yawu yitenda liŵi chifukwa cha madikishonare ndipuso nthowa zinyaki zo zitovya pakufufuza zo zisanirika pa kompyuta. Akaboni aku Yehova akupanga pulogilamu yeniyo yiwovya kuti nkhani za vineneru vakupambanapambana ndipuso vithuzi va nkhani zo, viŵikikengi vija m’malu mwaki ndi kutumizika kuti akasindikizi.—Multilanguage Electronic Publishing System (MEPS)
Ntchifukwa wuli tiŵikiyapu mtima chinanga mpha vineneru vo vikambika ndi ŵanthu masawuzandi ngamanavi? Chifukwa chakuti Yehova wakhumba kuti ‘ŵanthu wosi ataskiki ndi kuziŵa uneneska mwakulondo.’—1 Timote 2:3, 4.
Kumbi mabuku ngidu ngapangika wuli?
Ntchifukwa wuli tifwatuliya mabuku ngidu mu vineneru vinandi?


text:
Kumbi Akaboni aku Yehova Alipu Alinga Pacharu Chosi?
Kumbi muziŵa wuli kuti mulipu alinga?
Tiŵerenga ŵija wo apharazga mwakujalikisika uthenga wamampha wa Ufumu waku Chiuta. (Mateyu 24:14) Pa ŵanthu yaŵa, pe Akaboni akubatizika ndipuso wo ŵechendabatiziki kweni akuzomerezeka kuti apharazgengi.
Kumbi munthu wakhumbika kupereka ndalama kuti waje Kaboni waku Yehova?
Awa. Kuti munthu waje Kaboni waku Yehova ndipuso kuti waje ndi maudindu mu gulu lidu, wakhumbika kupereka ndalama cha. (Machitidu 8:18-20) Ŵanthu alembeka mazina cha asani apereka ndalama. Kaboni weyosi wapereka nyengu yaki, nthazi zaki kweniso vinthu vo wenavu kuti wawovyi pa ntchitu yakupharazga yo yichitika pacharu chosi. Iyu wachita venivi mwakukhumba yija kweniso mwakukoliyana ndi mo vinthu viliri pa umoyu waki.
Kumbi muziŵa wuli kuti munthu wapharazga mwakujalikisika?
Mwezi wewosi, Kaboni waku Yehova weyosi wapereka ku mpingu waki lipoti la vo wachita pa ntchitu yakupharazga. Kweni wachichizgika cha kuti wapereki lipoti.
Malipoti nga apharazgi wosi mumpingu ngaŵerangeka ndipu ngatumizgika ku ofesi ya mucharu cho mpingu wo wuli. Pavuli paki, ofesi yitumiza chiŵerengeru cha charu chawu ku likulu lidu la pacharu chosi.
Kukumaliya kwa chaka cha uteŵeti, * abali aku likulu lidu agwirisiya ntchitu viŵerengeru venivi kuti aziŵi chiŵerengeru chakukwera ukongwa cha Akaboni aku Yehova pacharu chechosi. Viŵerengeru ivi ativisazga pamoza kuti aziŵi unandi wa Akaboni aku Yehova pacharu chosi. Lipoti la charu chechosi kweniso vo apharazgi akumana navu pakugwira ntchitu yakupharaza, vilembeka mu Buku Lapachaka la Mboni za Yehova. Malipoti yanga ngatitichiska ukongwa nge mo Akhristu akwambiriya nawu achiskikiyanga.
Kumbi ŵanthu wo atuza kutchalitchi kwinu kweni apharazga cha nawu mutiŵaŵerenga?
Awa. Chinanga kuti ve viyo, titiŵalondere mbwenu pa maunganu ngidu. Anandi mwa ŵanthu yaŵa atanja kuza pa Chikumbusu cha Nyifwa Yaku Yesu. Kuti muziŵi ŵanthu wo awungana waka nasi pa Chikumbusu, mungawona chiŵerengeru cha ŵanthu wosi wo anguza pa mwambu uwu ndi kutuzgiyaku chiŵerengeru cha Akaboni aku Yehova. Mu 2017, ŵanthu wo angusanirikapu pa Chikumbusu ŵenga 20,175,477.
Ŵanthu anandi wo aleka kuza ku maunganu ngidu ayanduwa ndi sambiru la Bayibolu lawezi. Mu 2017, pa avereji, mwezi wewosi tachitisanga masambiru nga Bayibolu ngakukwana 10,071,524. Nyengu zinyaki tasambiranga ndi ŵanthu anandi pa malu ngamoza.
Ntchifukwa wuli chiŵerengeru cha Akaboni aku Yehova cho boma lituza chija chakukwera ukongwa kuphara chinu?
A mu dipatimenti ya boma wo achita kalembela, afumba waka munthu tchalitchi cho wali, kaya munthu yo walutaku pamwenga cha. Mwakuyeruzgiyapu, a mu dipatimenti iyi ku United States, angukamba kuti asani achita kalembela akhumba waka “kuziŵa asani munthu wasopa pamwenga cha.” Angukamba so kuti chiŵerengeru cho asaniya ntchakusimikizgika cha chifukwa ndi “maŵanaŵanu waka nga ŵanthu.” Mwakupambana ndi vo boma lichita, isi tiŵerenga munthu kuti ndi Kaboni waku Yehova asani wapharazga kweniso wapereka lipoti la vo wachita pa ntchitu yakupharazga. Kweni wo akamba waka kuti mbakaboni aku Yehova kwambula kuchita ivi titiŵaŵerenga cha.
^ ndimi 2 Chaka cha uteŵeti chitamba pa 1 September ndipu chimala pa 31 August m’chaka chinyaki. Mwakuyeruzgiyapu, chaka cha uteŵeti cha 2015 chingwamba pa 1 September 2014 ndipu chingumala pa 31 August, 2015.
^ ndimi 16 Chaka cha uteŵeti chitamba pa 1 September ndipu chimala pa 31 August m’chaka chinyaki. Mwakuyeruzgiyapu, chaka cha uteŵeti cha 2015 chingwamba pa 1 September 2014 ndipu chingumala pa 31 August, 2015.


text:
Kumbi Mukana Kucheza ndi Ŵanthu wo Ŵenga M’chisopa Chinu?
Tikana cha kucheza ndi ŵanthu wo akubatizika kuja Akaboni aku Yehova kweni akuleka kupharazga pamwenga kuwungana ndi Akaboni anyawu. M’malu mwaki titesesa kuŵawovya kuti ayambi so kuteŵete Yehova.
Tisezgiyamu bweka cha munthu yo wachita ubudi ukulu. Kweni asani Kaboni wakubatizika we ndi chiziŵirizga chakuswa marangu ngaku Yehova ndipu walapa cha, wasezgeka mumpingu pamwenga kuti ŵanthu wosi mumpingu aleka kucheza nayu. Bayibolo likamba mwakuvwika umampha kuti: “
Msezgeni mtimbanyizi yo mukati mwinu.”—1 Ŵakorinte 5:13.
Nanga vija wuli asani munthurumi wasezgeka kweni muwolu waki ndi ŵana ŵaki ŵeche Akaboni aku Yehova? Udindu wakusambiza banja laki vinthu vauzimu usintha kweni udindu wakuphwere banja laki mwakuliŵavu usintha cha. Nthengwa kweniso ubwezi wawu ulutiriya ndipuso walutirizga kuchitiya vinthu limoza ndi banja laki nge po wachitiyanga kali.
Ŵanthu akusezgeka ŵe ndi wanangwa wakuwungana nasi. Ndipu asani akhumba angalonde ulongozgi kutuliya ku ŵara mumpingu. Chilatu chakuchitiya ivi nkhuŵawovya kuti aje so Kaboni aku Yehova. Asani munthu wakusezgeka waleka kuchita mijalidu yiheni ndipuso wayamba kulondo fundu za m’Bayibolo titimulonde so mumpingu.


text:
Nkhani Nambara 32: Vilengo 10
Laŵiska pa vithuzithuzi ivi. Cithuzithuzi cilicose cili na cilengo ico Yehova wakacita mu Egupto. Pa cithuzithuzi cakwamba, wona Aroni wakutimba Mronga wa Nile (Nayilo) na ndodo yake. Wakati watimba, maji gha mu mronga ghakazgoka ndopa. Somba zikafwa, ndipo mronga ukayamba kununkha comene.
Caciŵiri, Yehova wakiziska ŵaculi kufuma mu Mronga wa Nile. Ŵakaŵa palipose, pa vipembo, mu viŵiya, pa mabede gha ŵanthu; palipose waka balali. Ŵaculi ŵakati ŵafwa Ŵaegupto ŵakaŵawunjika, ndipo caru cikanunkha cifukwa ca iwo.
Pamanyuma pake Aroni wakatimba pasi na ndodo yake, ndipo fuvu likazgoka nyinda. Nyinda zikaŵa cilengo cacitatu kucitika mu caru ca Egupto.
Vilengo vyakulondezgapo vikapweteka Ŵaegupto pera, Ŵaisrayeli vikaŵakhwaska yayi. Cilengo cacinayi cikaŵa ca vimembe vikuluvikuru ivyo vikanjira mu nyumba za Ŵaegupto wose. Cilengo cacinkhondi cikaŵa pa nyama. Ng’ombe, mberere na mbuzi zinandi za Ŵaegupto zikafwa.
Pamanyuma, Mozesi na Aroni ŵakatola vyoto na kuviponya kucanya. Vyoto ivi vikapangiska mapumba pa ŵanthu na nyama. Ici cikaŵa cilengo cacinkhondi na cimoza.
Pamanyuma pake Mozesi wakanyoroskera woko lake kucanya, ndipo Yehova wakatuma vura ya malibwe. Yikaŵa vura ya malibwe iyo yikaŵa kuti yindawepo nakale mu Egupto.
Cilengo cacinkhondi na citatu cikaŵa ca zombe. Unandi wake ukaŵa wakuti undacitikepo kumanyuma kose. Zombe likalya cilicose ico cikapona ku matalala.
Cilengo cacinkhondi na cinayi cikaŵa mdima. Caru cikaŵa mu mdima kwa mazuŵa ghatatu, kweni uko kukakhalanga Ŵaisrayeli kukaŵa ungweru.
Paumaliro pake, Ciuta wakaphalira ŵanthu ŵake kuti ŵaphake ndopa za kana ka mbuzi panji ka mberere pa mafulemu gha miryango. Mungelo wa Ciuta wakayenda mu caru cose ca Egupto. Para pa nyumba pali ndopa, mungelo wakajumphangapo waka pa nyumba iyo. Kweni mu nyumba zose izo pa mafulemu gha miryango pakaŵavya ndopa, mungelo wa Ciuta wakakoma ŵana ŵakwamba ŵa ŵanthu na ŵa nyama. Ici cikaŵa cilengo ca nambara 10.
Pamanyuma pa cilengo caumaliro ici, Faro wakaphalira Ŵaisrayeli kuti ŵalutenge. Ŵanthu ŵa Ciuta wose ŵakaŵa ŵakunozgeka kuluta, ndipo usiku wenewura ŵakayamba ulendo wawo kufumamo mu Egupto.
Exodus vipaturo 7 mupaka 12.
Mafumbo
- Mwakulaŵiska vithuzithuzi ivyo vili apa, longosorani vilengo vitatu vyakwambilira ivyo Yehova wakiziska mu Egupto.
- Ni mphambano wuli iyo yikaŵapo pakati pa vilengo vitatu vyakwambilira na vinyake vyose?
- Kasi cilengo cacinayi, cacinkhondi na cinkhondi na cimoza cikaŵa vici?
- Longosorani cilengo cacinkhondi na ciŵiri, cacinkhondi na citatu na cacinkhondi na cinayi.
- Kasi Yehova wakaphalira Ŵaisrayeli kuti ŵacite vici pambere cilengo ca nambara 10 cikaŵa cindacitike?
- Kasi cilengo ca nambara 10 cikaŵa vici, ndipo nchivici cikacitika pamanyuma pake?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Exodus 7:19-8:23.
Nangauli ng’anga panji ŵanthu ŵavinjeru ŵa ku Egupto nawo ŵakacita minthondwe yiŵiri yakwambilira, kweni pamanyuma pa cilengo cacitatu ŵakamanya vici? (Ex. 8:18, 19; Mat. 12:24-28)
Ni mwauli umo cilengo cacinayi cikalongolera kuti Yehova wali na nkhongono zakuvikilira ŵanthu ŵake, ndipo kasi ŵanthu ŵa Ciuta ŵakwenera kujipulika wuli kumanya fundo iyi peneapo ŵakumanenge na “cisuzgo cikuru”? (Ex. 8:22, 23; Civ 7:13, 14; 2 Mid. 16:9)
- Ŵazgani Exodus 8:24; 9:3, 6, 10, 11, 14, 16, 23-25; na 10:13-15, 21-23.
Ni magulu ghaŵiri ngani agho vyakucita vyawo vikamanyikwa na Vilengo Khumi vira, ndipo ni mwauli umo ise tikwenera kuwonera magulu agha lero? (Ex. 8:10, 18, 19; 9:14)
Ni mwauli umo lemba la Exodus 9:16 likutovwilira kumanya cifukwa ico Yehova wazomelezgera Satana kuŵapo mupaka sono? (Rom. 9:21, 22)
- Ŵazgani Exodus 12:21-32.
Ni mwauli umo Paska yikaponoskera ŵanthu ŵanandi, ndipo Paska yira yikaŵa cithuzithuzi ca vici? (Ex. 12:21-23; Yoh. 1:29; Rom. 5:18, 19, 21; 1 Kor. 5:7)


text:
Tumitasi Twakamula Masengo Mpela Ututu
M’CILU mwetu, ututu ukusasimanikwa mu mtwepe. Nambope, m’matumbo mwana tumitasi twakulandana ni twatukusasimanikwa mu ututu. Tumitasitu tuli twelukanelukane cenene mpela lwawu. Ni ligongo lyakwe ŵasayansi akusasala kuti tumitasitu tukusakamula masengo mpela ututu.
Kuti cakulya cigayice, soni kuti citande kamula masengo m’cilu, pakusatendekwa yindu yejinji. Nambosoni pakusasosekwa macili gamakulungwa. Ni ligongo lyakwe tumitasi twa m’matumbotu tukusakamula masengo gane pajika mpela mwawuŵelele ututu.
Atamose kuti winji wa tumitasitu ngaŵa mkupunda twa mu ututu, nambope twalumbikene mwakusimonjesya. Yikuwoneka kuti m’matumbo mwana tumitasi tweletu ciŵandika 600 miliyoni. Ŵasayansi akusasala kuti masengo gagakusatendekwa ni tumitasitu gakaŵe kuti gakutendecelasoni mu ututu nikuti pakasosekwe mitasi jekulungwakulungwa mnope. Buku jakuti The Second Brain jatite, “Yindu yikusajenda cenene, soni mwangasawusya ligongo lyakuti tumitasitu tukusalitendela yindu mwajika mpela ututu.”
KUWANGANYICILANA KWA YINDU M’MATUMBO
Cakulya kuti cigayice m’matumbo, pakusasosekwa yindu yakuŵajilwa, soni yeleyi yikusatendekwa pandaŵi jakuŵajilwa. Jwamlijiganye jwine lina lyakwe Gary Mawe, jwasasile kuti m’matumbo muli mpela macini gakamulicisya masengo pakuwanganyicisya yindu yakulekanganalekangana. Yayikusatendekwa kuti cakulya cigayice yili yakusimonjesya mnope. Mwambone, m’matumbo mwana mtundu wine wa maselo. Maseloga gakusapakombola kumanyilila cenene mtundu wa cakulya catulile. Yeleyi yikusakamucisya tumitasitu kumanyilila mtundu wa tuyindu twa mpela mesi twatukusosecela kuti cakulyaco cigayice, soni kuti citande kamula masengo m’cilu. Tumesi twatukusakopoka ligongo lya tumitasitu, tukusaŵa twakamulana ni mtundu wa yakulya yatulile soni winji wakwe.
Tumitasitu tukusakamucisyasoni kuti cakulya cijendeje cenene m’matumbo. Tukusatendekasya kuti minowu ja m’matumbo jikole macili gakamucisya pakwendesya cakulyaco. Tusakombolasoni konjecesya macili ga minowujo naga gakusosecela.
Cindu cinesoni cacikusatendekwa ni tumitasi twa m’matumbotu ni kucicenjela cilu ku tulombo twakutandisya yilwele. Cakulya catulile mpaka cikole tulombo twakutandisya yilwele. M’matumbo mwana miyasi jejinji jakolanjikwa kuti maselo geswela. Miyasiji jikusakamucisya pakucicenjela cilu ku yilwele. Nambope, naga mundu alile cakulya cakola tulombo twejinji twakutandisya yilwele, tumitasitu tukusacenjela cilu mwakutendekasya kuti m’matumbo mukopoce tumesi twakumtendekasya mundu kuti atapice kapena kuwugula m’matumbo.
KAKAMULANE KA TUMITASI TWA M’MATUMBO NI UTUTU
Atamose kuti tumitasi twa m’matumbotu tukusatenda yindu pajika, nambope yindu yine yejinji kuti yitendekwe pakusasosekwa kuti tukamulane ni ututu. Mwambone, tumitasitu tukusajawusya utenga ku ututu wakumkamucisya mundu kuti aganisye yakusaka kulya, soni winji wa yakulyayo. Nambosoni tukusakamucisya pakuwumanyisya ututu kuti mundujo ajikwite, alece kulya. Naga mundu ajikutisye, mpaka tumtendekasye mselu ni kutapika.
Komboleka kuti mkanaŵalanje ngani ajino ŵamanyililaga yine yayikusatendekwa ligongo lya mkamulano wawuli pasikati pa tumitasi twa m’matumbotu ni ututu. Ana pakwete palipikene cenene m’cilu mwawo ali alile yakulya yamauta? Ŵakuwungunya akusasala kuti yeleyi yikusatendekwa ligongo lyakuti, tumitasitu tukusatumisya utenga wakusangalala ku ututu, kaneko pakusatendekwa yine ni yine kuti mundu alipikaneje cenene. Ni ligongo lyakwe ŵandu ŵane pakulagasika nganisyo, akusanonyela kulya yakulya yampaka asangalaleje nayo kuti alipikaneje cenene. Ŵasayansi akulinjilila kuti apate mtela wampaka utendekasye tumitasitu kamula masengo kuti mundu alipikaneje cenene palagasice nganisyo.
Cisyasyo cine cakulosya kuti tumitasitu tukusatenda yindu mwakamulana ni ututu ni kulipikana mpela ujikwite mkaniwulye cilicose. Yeleyi yikusatendekwa ligongo lyakuti, mundu palagasice nganisyo, tumitasi twa m’matumbotu, tukusatendekasya miyasi jejinji kutyoka m’matumbo kwawula ku ututu. Cindu cinesoni cili kupikana mselu. Yeleyi yikusatendekwa ligongo lyakuti mundu pakulagasika nganisyo, ututu ukusatendekasya tumitasitu kukunga mnope minowu ja m’matumbo. Ŵamlijiganye ŵane akusasala kuti tumitasitu tukusakamucisya kuti m’matumbo mutendekweje yindu yine pajika.
Atamose kuti tumitasi twa m’matumbotu tukusatenda yindu yejinji pajika mpela ututu, nambo nganituŵa tumkamucisye mundu kuganisya, kapena kusagula yakutenda. M’maloŵe gane, mpaka tujile kuti tumitasitu nganituŵa ututu. Ngaŵa mkwakamucisya wawojo kulemba nyimbo, kuŵalanjila mbiya, kapena kulemba yakusukulu. Kalumbikane ka tumitasitu m’matumbo kukwajimikape mtwe ŵasayansi ŵajinji, soni yejinji yakwamba tumitasitu nganaŵe kuyikopocela. Ndaŵi jine mkanatande kulya, caganicisye yatukusatenda tumitasitu pakamucisya kuti cakulyaco cigayice mpaka kwika pakuti citande kamula masengo m’cilu.