text:
Kumbi Ndalama zo Akaboni aku Yehova Atendeske Nchitu Yawu Zituliya Pani?
Nchitu yidu yakupharazga yitendeskeka ndi vakupereka vawanangwa vo Akaboni aku Yehova apereka. Pa maunganu ngidu tilipiriska cha, pamwenga kwendeska mbali yampasku. Ndipuso tilivi buku la mapanganu pamwenga vachitchumi. (Mateyu 10:7, 8) M’malu mwaki pa maunganu ngidu paŵikika mabokosi ngo munthu weyosi yo wakhumba kovya ndi ndalama yeyosi waponyamu. Tizumbuwa cha mazina nga ŵanthu wo apereka ndalama.
Ndalama zo tisaniya zikwana kwendeske nchitu yidu chifukwa tilivi aliska wo alipirika. Ndipuso Akaboni alipirika cha pa nchitu yakupharazga kunyumba ndi nyumba. Malu ngidu ngakusopiyamu nangu, ngaja ngakulu pamwenga ngakutowa mwakujumpha mwesu cha kuti ngamali ndalama.
Vakupereka vo vitumizgika ku ofesi ya Akaboni aku Yehova, vigwiriskikiya nchitu pakovya ŵanthu wo asuzgika chifukwa cha masoka ngachilengedu, kovya amishonale ndi akuwonere madera, kuzenge nyumba zakusopiyamu m’vyaru vo vikwera ŵaka sonu pa chuma. Zinyaki zigwiriskikiya nchitu yakusindikiza ndi kutumizga Mabayibolo ndi mabuku ngachikhristu.
Ŵanthu wosi asankha ŵija kuti apereki ndalama zakulipiriya vinthu vakukwaskana ndi mpingu wawu pamwenga za nchitu yakupharazga yo yichitika pacharu chosi. Munthu wangasankha so kupereka ndalama zakovye pa nchitu zosi ziŵi. Mwezi ndi mwezi mpingu wewosi uziŵiska ŵanthu a mumpingu wo, lipoti lakukonkhoska mo ndalama zagwiriskikiya nchitu.


c: text/html

text:
Kasi Mungamuwona Ciuta Nangauli Wakuwoneka Yayi?
“CIUTA ni Mzimu,” ŵanthu ŵangamuwona yayi. (Yohane 4:24) Kweni Baibolo likuti ŵanthu ŵanyake ŵali kuwonapo Ciuta mu nthowa yinyake. (Ŵahebere 11:27) Kasi ici cingacitika wuli? Kasi mungamuwona “Ciuta wambura kuwoneka”?—Ŵakolose 1:15.
Umo vinthu viliri kwa ise tingaviyaniska na munthu uyo wakababika wacibulumutira. Pakuti wakababika wacibulumutira, kasi wangatondeka kumanya umo vinthu viliri mu caru? Viŵi yayi. Pali nthowa zinandi izo zikovwira munthu wacibulumutira kumanya ŵanthu, vinthu, ndiposo ivyo vikucitika apo wali. Munthu munyake wacibulumutira wakati: “Ico cikovwira munthu kulaŵiska cili mu maso yayi. Cili mu wongo.”
Mwakuyana waka, nangauli Ciuta mungamuwona na maso gheneco yayi, kweni mungamuwona na “maso gha mtima winu.” (Ŵaefeso 1:18) Wonani nthowa zitatu izo mungamuwonera.
“GHAKUWONEKA MAKORA COMENE KWAMBA PA KULENGA CARU”
Munthu wacibulumutira wakupulika luŵiro comene, ndiposo wakumanya luŵiro cinthu para wacikhwaska. Ntheura, wakumanya vinthu nangauli wakuviwona yayi. Mwakuyana waka, namwe mungasanda vinthu ivyo vili mu caru, ivyo vili kulengeka na Ciuta. Vinthu ivi vingamovwirani kuti muŵe nga mukuwona Ciuta wambura kuwoneka. Baibolo likuti: “Makhaliro ghake ghambura kuwoneka ghakuwoneka makora comene kwamba pa kulenga caru kuya munthazi, cifukwa ghakumanyikwa kwizira mu vinthu vyakulengeka.”—Ŵaroma 1:20.
Ghanaghanirani caru ico tikukhalamo. Caru cili kulengeka kuti tikhalengemo waka yayi, kweni kuti tikondwenge para tikukhalamo. Tikukondwa comene para tikupulika tumphepo tuwemi, kothera kazuŵa, kurya cipambi cakunowa, panji kupulika tuyuni tukwimba. Kasi vyawanangwa vyose ivi, vikulongora yayi kuti Mlengi withu ngwamahara, ngwacitemwa, kweniso ngwakupa?
Kasi ivyo mukuwona kucanya vingamusambizgani vici za Ciuta? Mtambo ukulongora nkhongono izo Ciuta wali nazo. Ivyo ŵasayansi ŵabowozga sonosono apa, vikulongora kuti mtambo ukusanuzgika ndipo ukusanuzgika mwaluŵiro comene. Para mukulaŵiska kucanya nausiku, mujifumbenge kuti: ‘Nchivici cikupangiska kuti mtambo usanuzgikenge ndiposo kuti usanuzgikenge mwaluŵiro comene?’ Baibolo likutiphalira kuti Mlengi “ngwakukhora mu nkhongono.” (Yesaya 40:26) Ivyo Ciuta wali kulenga vikutilongora kuti iyo ‘ngwankhongonozose,’ ndipo ‘ngwakuluska mu nkhongono.’—Job 37:23.
UYO “WAMULONGOSORA”
Mama munyake uyo wali na ŵana ŵaŵiri ŵacibulumutira, wakati ŵana ŵake “ŵakusambira vinthu para ŵakupulika mazgu. Ukwenera kuŵaphalira cilicose ico ukuwona na kupulika. Ndipo para wawukapo nawo pa nyumba, ŵakukhumba kuti uŵalongosolerenge cilicose ico ukuwona. Iwe ndiwe ukuŵa maso ghawo.” Mwakuyana waka, nangauli “palije munthu wali kuwonapo Ciuta,” kweni Yesu, Mwana wa Ciuta, “uyo wali mu cifuŵa ca Ŵawiske ndiyo wamulongosora.” (Yohane 1:18) Pakuti Yesu ngwakwamba kulengeka, ndipo ni Mwana wapadera yekha wa Ciuta, ndiyo ni “maso” ghithu ghakulaŵiskira kucanya. Ndiyo wangatiphalira vinthu vyaunenesko vyakukhwaskana na Ciuta uyo tingamuwona yayi.
Wonani vinthu vicoko waka ivyo Yesu uyo wakakhala na awiske vyaka vinandi wakalongosora pakuyowoya za iwo:
Ciuta wakugwira nchito kwambura kuleka. “Ŵadada ŵakugwira nchito m’paka sono.”—Yohane 5:17.
Ciuta wakumanya ivyo tikusoŵerwa. ‘Ŵawiskemwe ŵakumanya vinthu ivyo mukusoŵerwa pambere imwe mundaŵalombe.’—Mateyu 6:8.
Ciuta wakutipwelelera. “Ŵawiskemwe awo ŵali kucanya, . . . ŵakukwezgera dazi lawo pa ŵanthu ŵaheni na ŵawemi ndipo ŵakulokweska vula pa ŵanthu ŵarunji na ŵambura urunji.”—Mateyu 5:45.
Ciuta wakuzirwiska waliyose payekha. “Asi mpheta ziŵiri zikugulika na kanjawala kakuzirwa pacoko? Ndipouli, nanga njimoza ya izi yikuwa pasi cara kwambura Ŵawiskemwe kumanya. Kweni nanga ni masisi gha mu mitu yinu ghose ghali kupendeka. Ntheura kopa cara: Imwe muli ŵakuzirwa kuluska mpheta zinandi.”—Mateyu 10:29-31.
MUNTHU UYO WAKALONGORA MIKHALIRO YA CIUTA WAMBURA KUWONEKA
Ŵanthu ŵacibulumutira ŵakumanya vinthu mu nthowa zakupambana comene na awo ŵakulaŵiska. Kwa munthu uyo wakulaŵiska, mfwiri ni malo agho pakuŵa bii cifukwa zuŵa likufikapo yayi, kweni kwa munthu wacibulumutira, mfwiri ni malo agho para wakhalapo pakuŵa tumphepo tuwemi ndipo zuŵa likocha yayi. Nga umo munthu wacibulumutira wakutondekera kuwona mfwiri panji ungweru, nase tingamumanya yayi Yehova patekha. Ntheura Yehova wakapeleka munthu uyo wakalongora makora mikhaliro yake.
Munthu uyu wakaŵa Yesu. (Ŵafilipi 2:7) Yesu wakayowoya vya Awiske, kweniso wakalongora umo Ciuta waliri. Filipu, msambiri wa Yesu, wakafumba Yesu kuti: “Fumu, tilongorani Ŵawiskemwe.” Yesu wakamuzgora kuti: “Uyo wawona ine wawona na Ŵadada wuwo.” (Yohane 14:8, 9) Kasi ni vinthu wuli vyakukhwaskana na Ciuta ivyo ‘mukuwona’ mwa Yesu?
Yesu wakaŵa waubwezi, wakujiyuyura, ndipo ŵanthu ŵakafwatukanga nayo. (Mateyu 11:28-30) Cifukwa cakuti wakaŵa wamasangulusko, ŵanthu ŵanandi ŵakizanga kwa iyo. Para ŵanthu ŵali na vyakuŵinya, Yesu vikamukhwaskanga, ndipo para ŵakusangwa nayo wakasangwanga. (Luka 10:17, 21; Yohane 11:32-35) Para mukuŵazga panji kupulika nkhani yakukhwaskana na Yesu, muŵe nga mukuwona kuti vinthu ivyo mukuŵazga vikucitika sono. Usange mughanaghanirenge umo Yesu wakacitiranga na ŵanthu, mumanyenge makora mikhaliro yakukondweska ya Ciuta ndipo musendelerenge kwa iyo.
VYOSE KUVIŴIKA PAMOZA
Kuyana na umo munthu wacibulumutira wakukhalira, mulembi munyake wakati: ‘Wacibulumutira wali na nthowa zakupambanapambana izo wakumanyira vinthu. Wangamanya para wapapaska, kunuska, kupulika, na vinyake vyantheura. Ndipo vyose ivi wakuviŵika pamoza.’ Mwakuyana waka, para mukuwona ivyo Ciuta wali kulenga, kuŵazga ivyo Yesu wakayowoya vyakukhwaskana na awiske, na kusanda umo Yesu wakalongolera mikhaliro ya Ciuta, mumumanyenge makora Yehova. Muŵenge paubwezi wanadi na Ciuta.
Ndivyo wakacita Yobu, muteŵeti wa Ciuta wa mu nyengo yakale. Pakwamba wakayowoya ‘ivyo wakavipulikiskanga makora’ cara. (Job 42:3) Kweni wakati wasanda makora cilengiwa cakuzizwiska ca Ciuta, Yobu wakati: “Ndamupulikani mu khutu pera, sono maso ghane ghakumuwonani.”—Job 42:5.
‘Usange mukumupenja [Yehova], Iye tiwasangike na imwe’
Ndimo vingaŵira na imwe wuwo. ‘Usange mukumupenja [Yehova], Iye tiwasangike na imwe.’ (1 Midauko 28:9) Ŵakaboni ŵa Yehova mbakunozgeka kumovwirani kuti mupenje Ciuta wambura kuwoneka na kumusanga.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nkhani Nambara 5: Umoyo wa Masuzgo Ukamba
Kuwaro kwa munda wa Edeni, Adamu na Heva ŵakaŵa na masuzgo ghanandi. Ŵakenelanga kugwira nchito mwankhongono kuti ŵasange cakurya. Mu malo mwa makuni ghakutowa ghakupambika vipasi, minga na nthura ndivyo vikayamba kumera posepose. Ici ndico cikacitika apo Adamu na Heva ŵakakana kupulikira Ciuta na kuleka kuŵa mabwezi Ghake.
Kweni ciheni comene kuluska apa cikaŵa cakuti Adamu na Heva ŵakayamba kufwa. Kumbukira kuti Ciuta wakaŵacenjezga kuti ŵafwenge para ŵangarya cipasi ca khuni linyake. Pa zuŵa leneilo ŵakalyera ŵakayamba kufwa. Mwee, nawo mbucindere uwo ŵakacita mwakuleka kupulikira Ciuta!
Ŵana wose ŵa Adamu na Heva ŵakababika pamanyuma pakuti Ciuta wawuskamo ŵapapi ŵawo mu munda wa Edeni. Ici cikung’anamura kuti ŵana nawo ŵakeneranga kucekura na kufwa.
Usange Adamu na Heva ŵapulikirenge Yehova, umoyo wawo na wa ŵana ŵawo ukatenge uŵenge wacimwemwe. Ŵakatenge ŵakhalenge kwamuyirayira ndiposo mwacimwemwe pa caru. Palije uyo wakatenge wacekurenge, kulwara na kufwa.
Ciuta wakukhumba kuti ŵanthu ŵakhalenge kwamuyirayira ndiposo mwakukondwa, ndipo wakulayizga kuti zuŵa linyake ndimo ŵazamukhalira. Caru cose cizamuŵa cakutowa pera cara, kweniso ŵanthu wose ŵazamuŵa na umoyo uwemi wambura kulwara. Ndipo waliyose pa caru wazamuŵa bwezi liwemi la munthu waliyose ndiposo na Ciuta.
Kweni Heva wakaŵaso bwezi la Ciuta cara. Mwantheura apo wakababanga ŵana, cikaŵa cipusu yayi kwa iyo. Wakapulikanga vyakuŵinya. Kuleka kupulikira Yehova kukiziska citima cikuru kwa iyo, kasi ukuzomerezga yayi?
Adamu na Heva ŵakaŵa na ŵana ŵanalume na ŵana ŵanakazi ŵanandi. Peneapo mwana wawo mwanalume wakwamba wakababika, ŵakamuthya Kayini. Waciŵiri ŵakamuthya Abelu. Nchivici cikacitika kwa iwo? Kasi ukumanya?
Genesis 3:16-23; 4:1, 2; Civumbuzi 21:3, 4.
Mafumbo
- Kasi umoyo wa Adamu na Heva ukaŵa wuli kuwaro kwa munda wa Edeni?
- Nchivici cikayamba kucitikira Adamu na Heva, ndipo cifukwa wuli?
- Nchifukwa wuli ŵana ŵa Adamu na Heva ŵakeneranga kucekura na kufwa?
- Usange Adamu na Heva ŵapulikirenge Yehova, kasi mphanyi umoyo wawo na wa ŵana ŵawo ukaŵa wuli?
- Kasi Heva wakasuzgika wuli cifukwa ca kuleka kupulikira?
- Kasi mazina gha ŵana ŵanalume ŵaŵiri ŵakwambilira ŵa Adamu na Heva ghakaŵa njani?
- Kasi ŵana ŵanyake awo ŵakuwoneka pa cithuzithuzi apa mbanjani?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Genesis 3:16-23 na 4:1, 2.
Kasi umoyo wa Adamu ukakhwaskika wuli apo caru cikatembeka? (Gen. 3:17-19; Rom. 8:20, 22)
Nchifukwa wuli zina lakuti Heva, ilo likung’anamura “Wamoyo,” ndakwenelera? (Gen. 3:20)
Ni mwauli umo Yehova wakalongolera citemwa kwa Adamu na Heva ŵati ŵananga? (Gen. 3:7, 21)
- Ŵazgani Civumbuzi 21:3, 4.
Kasi ni vinthu wuli “vyakudanga” ivyo mukukhumba kuti kuzakaŵavye?


text:
NKHANI ZAKWAMBILIRA | CIFUKWA WULI VINTHU VIHENI VIKUCITIKIRA ŴANTHU ŴAWEMI?
Ciuta Wazamuwuskapo Viheni
Baibolo likutiphalira kuti Yehova na Mwana wake Yesu Khristu, ŵazamuwuskapo masuzgo agho Satana Dyabulosi wakupangiska. Baibolo likuti: “Pa cifukwa ici, Mwana wa Ciuta wakawoneka, mwakuti waparanye milimo ya Dyabulosi.” (1 Yohane 3:8) Viheni vyose ivyo vili mu caru sono nga mburyezi, kutinkhana, na vinyake vyantheura vizamumara. Ndipo Yesu walayizga kuti ‘wazamuponya kuwaro’ Satana Dyabulosi uyo ni “muwusi wa caru ici.” (Yohane 12:31) Para Satana wazakawuskikapo, kuzamuŵa caru ciphya caurunji na mtende.—2 Petrosi 3:13.
Kasi nchivici cizamucitikira awo ŵakukana kusintha nthowa zawo ziheni, ndipo ŵakulutilira kucita vinthu viheni? Wonani ivyo Baibolo likuyowoya: “Ŵakunyoloka tiŵakhalenge mu caru, na ŵawemi ŵakufikapo tiŵakhalenge mumo. Kweni ŵaheni ŵadumulikenge mu caru, ndipo ŵajuvyi [ŵaheni] tiŵazgulikemo.” (Zintharika 2:21, 22) Ŵanthu ŵaheni ŵazamuwuskikapo pa caru. Pa nyengo iyi, pa caru pazamuŵa mtende, ndipo pacoko na pacoko ŵanthu ŵakupulikira ŵazamufwatuka ku wuzga wa kwananga uwo ŵali kuhara.—Ŵaroma 6:17, 18; 8:21.
Kasi Ciuta wazamumazga wuli viheni mu caru ciphya? Ciuta wazamuŵapoka yayi ŵanthu wanangwa wawo wakusankha. Ŵanthu ŵazamuŵa nga ni maroboti yayi. Ŵanthu ŵakupulikira wazamuŵasambizga nthowa zake. Wazamuŵawovwira kuti ŵaleke kuŵa na maghanoghano ghaheni ndiposo kucita viheni.
Ciuta wazamuwuskapo vyose ivyo vikwambiska masuzgo
Kasi Ciuta wazamucita wuli na masoka agho ghakutiwira? Iyo walayizga kuti sonosono apa caru capasi cilongozgekenge na boma lake. Ciuta wali kusora Yesu Khristu kuŵa Fumu ya Ufumu wake. Yesu wali na nkhongono zakucizgira ŵalwari. (Mateyu 14:14) Yesu waliso na nkhongono zakukanizgira masoka ghacilengiwa. (Mariko 4:35-41) Ntheura, masuzgo agho ghakutiwira ghazamumara. (Mupharazgi 9:11) Mu nyengo iyo Yesu Khristu wazamulamulira caru ici, masoka ghazamuwiraso ŵanthu yayi.—Zintharika 1:33.
Kasi nchivici ico cizamucitikira ŵanthu ŵanandi ŵambura kafukwa awo ŵali kufwa cifukwa ca masoka? Apo wakaŵa pafupi kuwuska mubwezi wake Lazaro, Yesu wakati: “Ndine ciwuka na umoyo.” (Yohane 11:25) Yesu wali na nkhongono zakuwuskira awo ŵali kufwa.
Usange namwe mukukhumba kuzakakhala mu caru ico viheni vizamucitikiraso ŵanthu ŵawemi yayi, tikumupemphani kuti musambire Baibolo. Para mungacita nthena, mumanyenge vinandi vyakukhwaskana na Ciuta waunenesko na khumbo lake. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵa mu cigaŵa cinu, ŵangakondwa comene kumovwirani. Tikumupemphani kuti mukumane na Ŵakaboni ŵa Yehova ŵa uko mukukhala, panji mulembere ku ofesi yawo.


text:
Maungano gha Mpingo
Manyani ivyo Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuchita pakusopa. Penjani malo ghapafupi namwe.
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchita Wuli Pakusopa?
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukumana kaŵiri pa sabata na kusopa Chiuta. (Ŵahebere 10:24, 25) Ŵakusambira ivyo Baibolo likuyowoya na umo ŵangalondezgera ivyo ŵasambira. Waliyose wangiza.
Kanandi awo ŵiza ŵakuzgorapo nga umo vikuŵira mu kilasi. Pakwamba ŵakwimba sumu na kulomba. Paumaliro napo nthena.
Pa maungano agha pakwiza Ŵakaboni ŵa Yehova pera yayi, namwe mungiza. Ŵakuchemerako waliyose. Ŵakulipiliska yayi ndipo kulije kwendeska mbale ya zithero.
Kukumbukira Nyifwa ya Yesu
Kamoza pa chaka, Ŵakaboni ŵa Yehova pa charu chose ŵakukumbukira nyifwa ya Yesu. Yesu wakati: ‘
Lutilirani kuchita ichi kuti munikumbukenge.’ (Luka 22:19) Mu 2015, ŵazamukumbukira nyifwa ya Yesu pa Chinkhondi, 3 April. Mwize ku ungano wapadera uwu. Waliyose wangiza. Ŵakulipiliska yayi ndipo kulije kwendeska mbale ya zithero.


text:
Nchifukwa Wuli Akaboni aku Yehova Aleka Kungadana Kuti Tchalitchi Malu ngo Awunganamu?
M’Bayibolo, mazu ngachigiriki ngo nyengu zinyaki ngafwatulikiya kuti “tchalitchi” ngang’anamuwa nyumba yakusopiyamu cha kweni ngang’anamuwa ŵanthu wo asopa.
Ŵanaŵaniyani chakuwoniyapu ichi: Pa nyengu yo wakutumika Paulo walembiyanga Akhristu a ku Roma, wangutumiza moni ku banja laku Akula ndi Priskila ndipu pavuli paki wangukamba kuti: “Tawuzgani tchalitchi lo liwungana munyumba yawu.” (Ŵaroma 16:5, Contemporary English Version) Yapa Paulo wang’anamuwanga kuti atawuzgi nyumba cha kweni ŵanthu wo anguwungana munyumba yawu. *
Mwaviyo, m’malu mwakudana malu ngo tiwunganamu kuti tchalitchi, tidana kuti “Nyumba ya Ufumu.”
Nchifukwa Wuli Mudana Malu ngo Muwunganamu Kuti “Nyumba ya Ufumu ya Akaboni Aku Yehova”?
Zina ili ndakwenere pa vifukwa ivi:
Nchitu ya Nyumba yo nkhuwunganamu.
Tiwungana kuti tisopi Yehova, Chiuta yo wakulemba Bayibolo, kweniso kuti tiziŵiski ŵanthu zina laki ndi kuchitiya ukaboni vakukwaskana ndi iyu.
—Sumu 83:18; Yesaya 43:12
Tiwungana so kuti tisambiri vakukwaskana ndi Ufumu waku Chiuta wo Yesu wawukambanga nyengu zosi.
—Mateyu 6:9, 10; 24:14; Luka 4:43.
Mwe akulondereka ku Nyumba ya Ufumu yakufupi ndi ko muli, kuti mukajiwone mwija mo Akaboni aku Yehova achitiya maunganu ngawu.
^ ndimi 3 Mazu ngakuyanana ndi ngenanga ngasanirika so pa 1 Ŵakorinte 16:19; Ŵakolose 4:15 ndi pa Filemone 2.


text:
GONGWE LA MULINDA JULY 2014
Cifukwa Wuli Vinthu Viheni Vikucitikira Ŵanthu Ŵawemi?
Kasi wakupangiska ni Ciuta? Kasi tikusuzgika cifukwa ca viheni ivyo tikacita mu umoyo wakale? Kasi yilipo nthowa iyo tingafwatukira ku masuzgo?
Vinthu Viheni Vyazara
Usange kuli Ciuta wankhongonozose, cifukwa wuli ŵanthu ŵawemi wakuŵavikilira yayi ku vinthu viheni?
Cifukwa Wuli—Vinthu Viheni Vikucitikira Ŵanthu Ŵawemi?
Baibolo likuyowoya vinthu vitatu ivyo vikupangiska ŵanthu kusuzgika.
Ciuta Wazamuwuskapo Viheni
Kasi namwe mukukhumba kuzakakhala mu caru ico viheni vizamucitikiraso ŵanthu ŵawemi yayi?
Palipose Nkhaŵanga na Futi Yane
Annunziato Lugarà wakaŵa mu gulu la vigeŵenga, kweni wakati waluta ku Nyumba ya Ufumu wakasintha umoyo wake.
Kasi Mukumanya?
Kasi kale ŵakupanga ngalaŵa ŵakacitanga wuli kuti zileke kunjira maji? Kasi ŵakacitanga wuli kuti somba ŵazisunge nyengo yitali?
Kasi Mungamuwona Ciuta Nangauli Wakuwoneka Yayi?
Sambirani umo mungawonera na “maso gha mtima winu.”
Mafumbo Agho Baibolo Likuzgora
Kasi tikulomba kuti tipemphe waka wovwiri?


text:
Nkhani 54: Munthu Wanthazi Ukongwa
KUMBI utimuziŵa munthu wanthazi ukongwa yo wengaku nyengu yakali? Zina laki lenga Samsoni, iyu wenga mweruzgi. Yehova ndiyu wangupaska Samsoni nthazi. Samsoni wechendaweku, Yehova wangukambiya anyina aku Samsoni kuti: ‘Uŵengi ndi mwana munthurumi. Iyu wazamuwovya Ayisraele, kuŵapozomoska kwa Afilisti.’
Afilisti ajanga m’charu cha Kanani ndipu ŵenga ŵanthu aheni ukongwa. Yiwu ŵenga ndi asilikali anandi ndipu aŵabayanga ukongwa Ayisraele. Nyengu yinyaki po Samsoni walutanga kwa Afilisti, wangukumana ndi nkharamu yikulu ndipu yingukoroma kukhumba kumubaya. Kweni Samsoni wangubaya nkharamu yo ndi manja. Iyu wangubaya so Afilisti aheni anandi.
Pavuli paki, Samsoni wenga paubwezi ndi munthukazi munyaki zina laki Delila. Alongozgi ŵa Afilisti, angulayizga Delila kuti asani waŵakambiyengi cho chitimuchitiska Samsoni kuja ndi nthazi, amupaskengi ndalama zasiliva zakukwana 1,100. Delila wanguzikhumba ukongwa ndalama zo. Iyu wamuyanjanga mwakufikapu cha Samsoni ndipuso waŵayanjanga cha ŵanthu aku Chiuta. Sonu nyengu zosi wafumbanga Samsoni cho chamuchitiskanga kuti waje ndi nthazi.
Pakumaliya paki, Delila wanguchitiska Samsoni kuti wamukambiyi chisisi cha nthazi zaki. Iyu wangukamba kuti: ‘Sisi langu lechendasengekepu. Chiuta wakundisankha ndechendaweku kuti ndizije muteŵeti waki wapade, Mnaziri. Asani sisi langu lingasengeka, nthazi zangu zosi zimalengi.’
Delila wati waziŵa ivi, wanguchitiska kuti Samsoni wagoni tulu pa chipakatu chaki. Ndipu wangudana munthu kuti wazimusengi sisi Samsoni. Sonu iyu wati wayuka wanguwona kuti wengavi nthazi. Pavuli paki, Afilisti anguza kuzimuko. Yiwu angumutolo masu ngosi ngaŵi ndipu wanguja kapolu wawu.
Zuŵa linyaki Afilisti ŵenga ndi sekeresu likulu lakuti asopi chiuta wawu Dagoni, ndipu anguchito Samsoni m’jeri kuti wakaje chakusekesa. Panyengu iyi sisi laku Samsoni ndipu lame so. Samsoni wangukambiya m’nyamata mweniyo wangumuko pajanja kuti: ‘Ndiwovyi kuti ndiko mizati ya nyumba iyi.’ Sonu Samsoni wanguromba kwaku Yehova kuti wamupaski nthazi ndipu iyu wangukoleska mizati ya nyumba yo. Ndipu wangudanirizga kuti: ‘Ndifwiyi nawu pamoza Afilisti yaŵa!’ Pa phwandu lo penga Afilisti akujumpha 3,000 ndipu Samsoni wati watutuzga mizati, nyumba yo yinguwa ndi kubaya ŵanthu wosi aheni.
Ŵeruzgi chaputala 13 mpaka 16.
Mafumbu
- Kumbi munthu wanthazi ukongwa yo wengaku nyengu yakali zina laki wenga yani, ndipu ndiyani yo wangumupaska nthazi?
- Nge mo uwone pachithuthuzi, kumbi zuŵa linyaki Samsoni wanguchitanji ndi nkharamu yikulu?
- Kumbi pachithuthuzi po, Samsoni watimusumuliya chisisi wuli Delila, ndipu kumbi ivi vinguchitiska wuli kuti Samsoni wakoleki ndi Afilisti?
- Kumbi Samsoni wanguchita wuli kuti arwani akujumpha 3,000, a Chifilisti afwi pazuŵa lo iyu wangufwiya?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Ŵeruzgi 13:1-14.
Kumbi Manowa ndi muwoli waki, nchakuwoniyapu chamampha wuli kwa apapi pakulela ŵana? (Ŵeru. 13:8; Sumu 127:3; Ŵaefe. 6:4)
- Ŵerenga Ŵeruzgi 14:5-9 ndi 15:9-16.
Kumbi vo Samsoni wanguchita pakubaya nkharamu, kudumuwa vingwi vo angumumanga navu ndipuso mo wangugwiriskiya nchitu chiwanga cha chibwanyu cha bulu kubayiya anthurumi 1,000, vilongo wuli mo mzimu utuŵa waku Yehova ugwiriya nchitu?
Kumbi mzimu utuŵa utitiwovya wuli mazuŵa nganu? (Ŵeru. 14:6; 15:14; Zeka. 4:6; Machi. 4:31)
- Ŵerenga Ŵeruzgi 16:18-31.
Kumbi Samsoni wangukwasika wuli ndi mabwezi ngaheni, nanga isi tisambiranjipu? (Ŵeru. 16:18, 19; 1 Ŵako. 15:33)


text:
Nkhani 95: Nthowa yo Yesu Wangusambiziya
ZUŴA linyaki Yesu wangukambiya munthu munyaki kuti watenere kwanja munasi waki. Ndipu munthu uyu wangufumba Yesu kuti: ‘Kumbi munasi wangu ndi yani?’ Yesu waziŵanga vo munthu uyu waŵanaŵananga. Iyu waŵanaŵananga kuti anasi ŵaki mbanthu a mtundu waki pamwenga wo we nawu chisopa chimoza pe. Sonu tiyi tiwoni vo Yesu wangumukambiya.
Nyengu zinyaki Yesu wasambizanga ŵanthu mwakuŵakambiya nkhani. Ivi ndivu wanguchita ndi munthu uyu. Yesu wangukamba nkhani yakukwaskana ndi m’Yuda kweniso m’Samaria. Kumbuka kuti tikusambirapu kuti Ayuda anandi atinkhanga Asamaria. Sonu Yesu wangukamba kuti:
Zuŵa linyaki, m’Yuda munyaki wangupitiya nthowa ya mapiri kuluta ku Yeriko. Kweni ankhungu angumuko. Yiwu anguto ndalama zaki zosi ndi kumupuma mpaka wenga pafupi kufwa.
Pavuli paki wasembi wa Chiyuda wadumuwanga munthowa. Iyu wangumuwona munthu yo wangupumika. Kumbi uŵanaŵana kuti wanguchita wuli? Iyu wangumuŵambala waka ndi kulutirizga ulendu waki. Ndipu kunguza so munthu munyaki wakwanja kusopa. Iyu wenga m’Levi. Kumbi iyu wanguma? Awa, nayuso wanguma cha kuti wawovyi munthu yo wangupumika. Kumbi wamuwona wa sembi ndi m’Levi wo ŵe munthowa aluta kunthazi ko?
Kweni awona yo we ndi munthu wakupumika. Iyu ndi m’Samaria, ndipu wawovya m’Yuda. Watimuŵika munkhwala mu vilonda. Pavuli paki, wanguto m’Yuda uyu ndi kuluta nayu kumalu ngamampha kuti wakapumuwi kweniso kuti wakachiri.
Yesu wati wamalizga kukonkhoska nkhani iyi, wangukambiya munthu yuwa wangumufumba kuti: ‘Pa ŵanthu ŵatatu yaŵa, kumbi uŵanaŵana kuti ndi yani yo wenga munasi wa munthu yo wangupumika? Kumbi wenga wasembi, m’Levi pamwenga m’Samaria?’
Munthu yuwa wangumuka kuti: ‘Wenga m’Samaria. Iyu wangumuchitiya lisungu munthu yo wangupumika.’
Yesu wangukamba kuti: ‘Wamuka umampha. Sonu luta ndipu nawi ukachitiyengi ŵanthu nge po iyu wanguchitiya.’
Kumbi iwi wayiyanja cha nthowa yo Yesu wangusambiziya? Tingasambira vinthu vinandi vakukhumbika asani tingavwiya vo Yesu wakukamba m’Bayibolo, asi viyo?
Luka 10:25-37.
Mafumbu
- Kumbi munthu munyaki wangumufumbanji Yesu ndipu chenga chifukwa wuli?
- Kumbi nyengu zinyaki Yesu wagwiriskiyanga nchitu vinthu wuli pakusambiza ndipu kumbi ndi vinthu nivi vo tasambirapu kali vakukwaskana ndi Ayuda kweniso Asamariya?
- M’nkhani yeniyo Yesu wangukamba, nchinthu wuli cho chinguchitikiya m’Yuda yo walutanga ku Yeriko?
- Kumbi nchinthu wuli cho wasembi wa Chiyuda ndi m’Levi anguchita achijumpha panthowa?
- Pachithuthuzi po, kumbi ndiyani yo wawovya m’Yuda yo wangupumika?
- Yesu wati wamaliza kukonkhoska nkhani, kumbi wangumufumbanji munthu uyu, nanga iyu wangumuka kuti wuli?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Luka 10:25-37.
M’malu mwakumukiya limu, kumbi Yesu wangumuwovya wuli munthu yo waziŵanga ukongwa Dangu kuti waŵanaŵaniyepu pankhani yo wangufumba? (Luka 10:26; Mate. 16:13-16)
Kumbi Yesu wangugwiriskiya nchitu wuli ntharika pakovya ŵanthu wo amuvwisiyanga kuti aleki kusankhana mitundu? (Luka 10:36, 37; 18:9-14; Tito 1:9)


text:
Kumbi Akaboni aku Yehova Akutuwa Nalu Pani Zina Lawu?
Zina lakuti Yehova lo lisanirika m’Bayibolo ndi zina laku Chiuta. (Chituwa 6:3; Sumu 83:18 New World Translation) Kaboni ndi munthu yo wapharazga vinthu vo wasimikizga kuti vauneneska.
Mwaviyo, zina lidu lakuti Akaboni aku Yehova lititiziŵikiska kuti te gulu la Akhristu wo apharazga uneneska wakukwaskana ndi Yehova, Mulengi wa vinthu vosi. (Chivumbuzi 4:11) Tichitiya ukaboni ku ŵanthu asani tilongo nkharu yamampha kweniso asani titiŵapharazgiyaku vo tisambira m’Bayibolo.—Yesaya 43:10-12; 1 Petro 2:12


text:
Kumbi Akaboni aku Yehova Agomezga Kuti Vinthu Vosi Vikulengeka M’mazuŵa 6 chayingu?
Awa. Mbuneneska kuti Akaboni aku Yehova agomezga kuti Chiuta ndiyu wakulenga chechosi. Kweni tigomezga cha kuti vinthu vikulengeka m’mazuŵa 6 chayingu. Chifukwa wuli? Chifukwa vo ŵanthu wo agomezga kuti vinthu vosi vikulengeka m’m’mazuŵa 6 chayingu akamba, visuskana ndi fundu za m’Bayibolo. Tiyeni tikambiskani vinthu viŵi:
Utali wa mazuŵa 6 ngo Chiuta wakulenge vinthu. Ŵanthu wo agomezga kuti charu chikulengeka m’mazuŵa 6 chayingu awona kuti Chiuta wangumaliza kulenga vinthu vosi m’mazuŵa 6 nga maora 24. Kweni m’Bayibolo mazu ngakuti “zuŵa” ngangang’anamuwa nyengu yitali.
—Chiyambo 2:4; Sumu 90:4.
Vyaka vo vajumphapu kutuliya po charu chikulengeke. Ŵanthu wo agomezga kuti vinthu vikulengeka m’mazuŵa 6 chayingu awona kuti pajumpha vyaka masauzandi ngamanavi kutuliya po charu chikulengeke. Kweni Bayibolo likamba kuti charu chapasi ndi kuchanya vikujaku mazuŵa 6 ngakulenge vinthu ngechendayambi. (Chiyambo 1:1) Ndichu chifukwa chaki, Akaboni aku Yehova atiŵasuska cha asayansi wo akamba kuti charu chitenere kuti chaja vyaka mabiliyoni nganandi.
Chinanga kuti Akaboni aku Yehova agomezga kuti vinthu vikuchita kulengeka, kweni asuska vinthu vosi cha vo asayansi akamba. Tigomezga kuti vinthu vauneneska vo asayansi akamba vikoliyana ndi fundu za m’Bayibolo.


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI | KASI YESU WAKATIWOMBORA KU VICHI?
Chifukwa Wuli Tikukhumba Kuponoskeka
‘Munthu wakubabika na mwanakazi mazuŵa ghake ngachoko ndipo ngakuzura na masuzgo. Wakufuma nga ni luŵa na kufota; wakuzgeŵelekera nga ni mfwiri.’—Job 14:1, 2.
Kwamba kale ŵanthu ŵakukhumba kuti ŵakhalenge na umoyo uwemi wambura kuchekura. Kweni chachitima ntchakuti tikufwa. Pajumpha vyaka 3000 kufuma apo Yobu wakayowoyera mazgu ghapachanya agha, kweni ivyo wakayowoya ndivyo vikuchitika m’paka sono.
Ŵanthu pa charu chose chapasi ŵakukhumbisiska kukhala kwamuyirayira. Baibolo likuti Chiuta wali kuŵika vyamuyirayira mu mtima withu. (Mupharazgi 3:11) Kasi chingaŵa chakupulikikwa kuti Chiuta wachitemwa waŵike vyamuyirayira mu mtima withu na kutondeka kuvifiska? Yayi. Baibolo likuti nyifwa ni mulwani ndipo “yizamumalizgika.”—1 Ŵakorinte 15:26.
Nadi, nyifwa ni mulwani. Palije uyo wakukhumba kufwa. Lekani para tawona chilwani tikuchimbira panji kubisama. Usange talwara, tikumwa mankhwala kuti tichire. Tikuyezgeska kuchita chilichose kuti tileke kufwa.
Kasi nyifwa yizamumara nadi? Enya. Khumbo la Yehova likaŵa lakuti tifwenge yayi. Iyo wakalenga ŵanthu kuti ŵakhalenge kwamuyirayira pa charu chapasi ndipo wafiskenge khumbo lake.—Yesaya 55:11.
Kasi nyifwa yizamumara wuli? Kwamba kale ŵanthu ŵayezga nthowa iyi na iyi kuti ŵamazge nyifwa, kweni ŵatondeka. Mazuŵa ghano napo, ŵanthu ŵachali kupenja nthowa za umo ŵangamazgira nyifwa. Ŵasayansi ŵachepeskako waka matenda ghanyake chifukwa cha katemera na mankhwala ghanyake. Ŵakuŵikapo mtima kuti ŵamanye makora umo thupi la munthu liliri. Pa avereji, mu malo ghanyake ŵanthu ŵakukhala na umoyo utaliko kuluska umo vikaŵira vyaka 100 ivyo vyajumpha. Kweni fundo njakuti, ŵatondekerathu kumazga nyifwa. Nga umo Baibolo likuyowoyera, ‘wose ŵakuwelera ku fuvu.’—Mupharazgi 3:20.
Ŵanthu ŵatondeka, ndipo ŵangamazga yayi suzgo ili. Kweni chakukondweska ntchakuti kwizira mwa Yesu, Chiuta wali kunozga kale nthowa yakumazgira nyifwa.


text:
Nkhani Nambara 48: Ŵagibiyoni Ŵavinjeru
Misumba yinandi ya mu Kenani yikanozgeka kurwa nkhondo na Ŵaisrayeli. Iyo yikaghanaghananga kuti yingatonda. Kweni ŵanthu ŵa mu msumba wapafupi, wa Gibiyoni, ŵakaghanaghana nthena yayi. Ŵakagomezga kuti Ciuta wakavwiranga Ŵaisrayeli, ndipo ŵakakhumba yayi kurwa nkhondo na Ciuta. Kasi ukumanya ico Ŵagibiyoni ŵakacita?
Ŵakacita uryarya kuti ŵawoneke nga ni para ŵakakhalanga ku caru cakutali. Ŵanalume ŵanyake ŵakavwara vyakuvwara vya vigamba na skapato zakuparuka. Ŵakanyamura mathumba ghakuparuka na cingwa cakomira pa mbunda zawo. Ŵakaluta kwa Yoswa na kumuphalira kuti: ‘Tafumira ku caru ca kutali, cifukwa tikapulika za Ciuta winu mukuru, Yehova. Tikapulika vyose ivyo wakamucitirani mu Egupto. Ndico cifukwa cake ŵalongozgi ŵithu ŵakatiphalira kuti titore vyakurya vya pa ulendo tize na kuphalira imwe kuti: “Ndise ŵateŵeti ŵinu. Mucite nase phangano kuti murwenge nase nkhondo yayi.” Namweso mungawona kuti vyakuvwara vithu vyaparuka na cingwa cithu cawomira cifukwa ca ulendo utali.’
Yoswa na ŵalongozgi ŵanyake ŵakagomezga ivyo Ŵagibiyoni ŵakayowoya. Antheura ŵakacita phangano kuti ŵatimbanenge nawo cara. Kweni pati pajumpha mazuŵa ghatatu ŵakamanya kuti Ŵagibiyoni ŵakakhalanga pafupi.
‘Nchifukwa wuli mukayowoya kuti mwafuma ku caru ca kutali?’ Yoswa wakafumba ntheura.
Ŵagibiyoni ŵakazgora: ‘Tikacita ntheura cifukwa tikapulika kuti Ciuta winu Yehova wakalayizga kumupani caru cose ca Kenani. Mwantheura tikaŵa na wofi kuti mutikomenge.’ Ŵaisrayeli ŵakasunga phangano lawo, ŵakaŵakoma yayi Ŵagibiyoni. M’malo mwake ŵakaŵazgora kuŵa ŵateŵeti ŵawo.
Fumu ya caru ca Yerusalemu yikakwiya comene cifukwa cakuti Ŵagibiyoni ŵakacita phangano la mtende na Ŵaisrayeli. Yikaphalira mafumu ghanyake ghanayi kuti: ‘Kwelerani kuno munovwire kutimbana na Gibiyoni.’ Ici ndico mafumu ghankhondi agha ghakacita. Kasi Ŵagibiyoni ŵakacita cinthu ca mahara kucita phangano la mtende na Ŵaisrayeli, ico cikapangiska kuti mafumu ghankhondi agha ghize kutimbana nawo? Tiwonenge.
Joshua 9:1-27; 10:1-5.
Mafumbo
- Ni mwauli umo ŵanthu ŵa ku Gibiyoni ŵakaŵira ŵakupambana na Ŵakenani awo ŵakakhalanga mu misumba yapafupi?
- Nga ni umo cithuzithuzi cikulongolera, kasi Ŵagibiyoni ŵakucitaci, ndipo cifukwa wuli?
- Ni phangano wuli ilo Yoswa na ŵalongozgi ŵa Israyeli ŵakacita na Ŵagibiyoni, kweni nchivici ico ŵakamanya pati pajumpha mazuŵa ghatatu?
- Nchivici cikacitika apo mafumu gha mu misumba yinyake ghakapulika kuti Ŵagibiyoni ŵacita phangano la mtende na Ŵaisrayeli?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Joshua 9:1-27.
Pakuti Yehova wakaphalira mtundu wa Israyeli kuti ‘uparanye wose awo ŵakakhalanga mu caru,’ ni mikhaliro wuli yinyake ya Ciuta iyo tikusambira cifukwa ca kuleka kukoma Ŵagibiyoni? (Josh. 9:22, 24; Mat. 9:13; Mil. 10:34, 35; 2 Pet. 3:9)
Mwakulondezga phangano ilo wakacita na Ŵagibiyoni, kasi nkhacitiro wuli kawemi ako Yoswa wakacita kuti Ŵakhristu ŵasambireko lero? (Josh. 9:18, 19; Mat. 5:37; Efe. 4:25)
- Ŵazgani Joshua 10:1-5.
Ni mwauli umo mzinda ukuru lero ukulondezgera Ŵagibiyoni, ndipo nchivici cikuŵacitikira? (Josh. 10:4; Zek. 8:23; Mat. 25:35-40; Civ 12:17)


text:
MAFUMBU NGO ŴANTHU AFUMBA KAŴIKAŴI
Nchifukwa Wuli Akaboni aku Yehova Apharazga Kunyumba ndi Nyumba?
Ziŵani vo Yesu wangutuma akusambira ŵaki akwamba.
MAFUMBU NGO ŴANTHU AFUMBA KAŴIKAŴI
Kumbi Mipingu ya Akaboni aku Yehova Yitendeskeka Wuli?
Ziŵani mo tisaniriya ulongozgi mwakugwiriskiya nchitu ndondomeku yeniyi.
MAFUMBU NGO ŴANTHU AFUMBA KAŴIKAŴI
Kumbi Sambiru la Bayibolo Nchinthu Wuli?
Saniyani kwamuka kwakukwaskana ndi sambiru la Bayibolo lawezi.
MAWUNGANU
Mawunganu Ngampingu nga Akaboni aku Yehova
Ziŵani malu ngo tichitiyaku mawunganu kweniso mo tichitiya.


text:
CIPATURO 8
Kasi Ufumu wa Ciuta ni Vici?
Kasi Baibolo likutiphaliraci za Ufumu wa Ciuta?
Kasi Ufumu wa Ciuta uzamucita vici?
Mphawuli apo Ufumu uzamupangiska kuti khumbo la Ciuta licitike pa caru capasi?
ŴANTHU ŵanandi pa caru cose capasi ŵakulimanya makora Lurombo lwa Fumu. Ili ni lurombo ulo Yesu Khristu wakayowoya kuti wasambizge ŵanthu vinthu ivyo ŵakwenera kulomba. Mu lurombo ulu muli fundo ziwemi comene, ndipo kughanaghanira fundo zitatu zakwambilira za lurombo ulu kutovwirenge kumanya vinthu vinandi ivyo Baibolo likusambizga.
2 Kukwambilira kwa lurombo ulu, Yesu wakaphalira awo ŵakaŵapo kuti: “Pa kulomba, mutenge, Ŵadada ŵithu mwa ŵakucanya, litumbikike zina linu. Ufumu winu wize. Khumbo linu licitike pano pasi, nga nkhucanya.” (Mateyu 6:9-13) Kasi fundo zitatu izi ni zakuzirwa wuli?
3 Tasambira kale vinandi vyakukhwaskana na zina la Ciuta, Yehova. Kweniso tasambira za khumbo la Ciuta, ivyo wacita, na ivyo wacitirenge ŵanthu. Kweni kasi Yesu wakang’anamuranga vici apo wakayowoya kuti tilombenge kuti: “Ufumu winu wize”? Kasi Ufumu wa Ciuta ni vici? Kasi uzamutuŵiska wuli zina la Ciuta para wiza, panji kulicindika? Kasi kwiza kwa Ufumu kukukolerana wuli na kucitika kwa khumbo la Ciuta?
ICO UFUMU WA CIUTA WULI
4 Ufumu wa Ciuta ni boma la Yehova Ciuta ndipo liri na Fumu yakusoleka na Ciuta. Kasi Fumu ya Ufumu wa Ciuta ni njani? Ni Yesu Khristu. Pakuŵa Fumu, Yesu ni fumu yikuru kuluska mafumu ghose agho ghakuwusa ŵanthu. Wakucemeka kuti “Karonga wa ŵakaronga, na Fumu ya mafumu.” (1 Timote 6:15) Wali na nkhongono zakucitira vinthu vinandi viwemi kuluska munthu waliyose uyo wakuwusa ŵanthu, nanga ni uyo ŵanthu ŵangamuwona kuŵa muwemi.
5 Kasi Ufumu wa Ciuta uzamuwusa kufuma nkhu? Kuti tizgore fumbo ili, tifumbe kuti, kasi Yesu wali nkhu? Mwambura kukayika, mukukumbuka kuti tikasambira kuti Yesu wakakomeka na kupayikika pa khuni lakusuzgikirapo. Pamanyuma pake wakawuskika ku ŵakufwa ndipo wakawelera kucanya. (Milimo 2:33) Mwantheura, Ufumu wa Ciuta wuli kucanya. Lekani Baibolo likuwucema kuti ‘ufumu wa kucanya.’ (2 Timote 4:18) Nangauli Ufumu wa Ciuta uli kucanya, uzamuwusa caru capasi.—Civumbuzi 11:15.
6 Nchivici ico cikupangiska Yesu kuŵa Fumu yapadera comene? Cifukwa cimoza nchakuti Yesu wazamufwa yayi. Pakuyaniska Yesu na ŵanthu awo ni mafumu, Baibolo likuyowoya kuti ni Yesu ‘yekha na yekha uyo ngwakukhalirira swi, wakukhala mu kungweruka.’ (1 Timote 6:16) Ici cikung’anamura kuti vinthu viwemi ivyo Yesu wazamucita vizamuŵako kwamuyirayira. Ndipo tili na cigomezgo cose kuti wazamucitira ŵanthu ŵake vinthu vinandi viwemi.
7 Aghanaghanirani za ucimi wa mu Baibolo uwo ukuyowoya za Yesu. Ucimi uwu ukuti: “Mzimu wa Yehova wamkukhala pa iye, mzimu wa vinjeru na umanyi, mzimu wa kupeleka fundo na wa mazaza, mzimu wa mahara na wakopa Yehova. Tiwakondwere nako kumopa Yehova. Ntha wamkweruzga nga nkhalaŵiskiro ka maso ghake, nesi kucenya pakupulika waka mu makutu ghake; kweni tiweruzge ŵakavu na urunji, tiwadumulire makora ŵakujiyuyura mu caru.” (Yesaya 11:2-4) Mazgu agha ghakulongora kuti Yesu wakwenera kuzakaŵa Fumu yirunji ndiposo yalusungu pakuwusa ŵanthu pa caru capasi. Kasi imwe mukukhumba kuti muzakaŵe na muwusi wanthena?
8 Fundo yinyake yakukhwaskana na Ufumu wa Ciuta ni iyi: Yesu wazamuwusa yekha yayi. Wazamuŵa na ŵanthu ŵanyake awo ŵazamuwusa nayo. Mwaciyelezgero, mpositole Paulosi wakaphalira Timote kuti: “Usange tikuzizipizga, titi tiwusenge nayo pamoza.” (2 Timote 2:12) Enya, Paulosi, Timote, na Ŵakhristu ŵanyake ŵakugomezgeka awo ŵali kusoleka na Ciuta ŵazamuwusa pamoza na Yesu mu Ufumu wakucanya. Kasi mbalinga awo ŵazamuŵa na mwaŵi wapadera uwu?
9 Nga ni umo tikasambilira mu Cipaturo 7 ca buku lino, mpositole Yohane wakawona mboniwoni. Mu mboniwoni iyi, wakawona “Mwanamberere [Yesu Khristu] wakwima pa lupiri Ziyoni [malo ghake ghakuzirwa agho ghali kucanya], ndipo pamoza nayo vikwi makhumi pera khumi na makhumi ghanayi pacanya vinayi [144,000], ŵakuŵa na zina lake, na zina la Ŵawiske, lakulembeka pa vyene [visko] vyaŵo.” Kasi ŵanthu ŵakukwana 144,000 aŵa mbanjani? Yohane wakutiphalira kuti: “Ŵeneaŵa ndiwo ŵakulondezga Mwanamberere uko kose wakuya. Ŵeneaŵa ndiwo ŵakawomboleka mu ŵanthu kuŵa viluwuko [vipambi vyakudanga] kwa Ciuta na ku Mwanamberere.” (Civumbuzi 14:1, 4) Enya, aŵa ni ŵalondezgi ŵakugomezgeka ŵa Yesu Khristu, ndipo ŵali kusoleka kuti ŵakawuse pamoza na Yesu kucanya. Pamanyuma pakuti ŵawuskika ku ŵakufwa na kukakhala kucanya, ŵakuŵa ‘mafumu na ŵasofi, ndipo ŵakuwusa pa caru’ pamoza na Yesu. (Civumbuzi 5:10) Kwambira mu nyengo ya ŵapositole, Ciuta waŵa ŵakusora Ŵakhristu ŵakugomezgeka mwakuti wakwaniske ciŵelengero ca 144,000.
10 Yehova wakalongora citemwa comene pakwimika Yesu na kusora ŵanthu ŵakukwana 144,000 kuti ŵawuse ŵanthu pano pasi. Cakukondweska nchakuti, Yesu wakaŵapo munthu ndipo wakumanya makora masuzgo gha ŵanthu. Paulosi wakayowoya kuti Yesu ‘walije ciwuravi na uteciteci withu yayi; kweni ni uyo wakayezgeka mu vyose kwakulingana na ise kweni wambura kwananga.’ (Ŵahebere 4:15; 5:8) Awo ŵazamuwusa na Yesu nawo ŵasuzgika na kuzizipizga masuzgo ghanandi. Kweniso ŵalimbana na kwananga na kuzizipizga matenda ghakupambanapambana. Kuyowoya unenesko, ŵazamupulikiska makora masuzgo gha ŵanthu!
KASI UFUMU WA CIUTA UZAMUCITACI?
11 Peneapo Yesu wakati ŵasambiri ŵake ŵalombenge kuti Ufumu wa Ciuta wize, wakayowoyaso kuti ŵakenera kulomba kuti khumbo la Ciuta licitike “pano pasi, nga nkhucanya.” Ciuta wali kucanya, ndipo khumbo lake laŵa likucitika kucanya na ŵangelo ŵakugomezgeka. Kweni mu Cipaturo 3 ca buku lino, tikasambira kuti mungelo muheni wakaleka kucita khumbo la Ciuta ndipo wakapangiska Adamu na Heva kunangira Ciuta. Mu Cipaturo 10, tisambirenge vinthu vinandi ivyo Baibolo likusambizga vyakukhwaskana na mungelo muheni, uyo wakumanyikwa na zina lakuti Satana Dyabulosi. Satana pamoza na ŵangelo ŵanyake awo ŵakumulondezga, awo ŵakucemeka viŵanda, ŵakazomerezgeka kukhala kucanya kwa kanyengo kacoko waka. Mwantheura, ni wose yayi kucanya awo ŵakacitanga khumbo la Ciuta pa nyengo iyo. Ukhaliro uwu ukeneranga kusintha para Ufumu wa Ciuta wayamba kuwusa. Fumu yiphya yakwimikika, Yesu Khristu, yikeneranga kurwa nkhondo kwimikana na Satana.—Civumbuzi 12:7-9.
12 Mazgu gha ucimi agha ghakulongosora ivyo vizamucitika: “Nkhapulika lizgu likuru kucanya, likuti, Sono kwafika ciponosko, na nkhongono, na Ufumu wa Ciuta withu, na mazaza gha Khristu wake: pakuti mutunduli wa ŵabali ŵithu [Satana] waponyeka pasi, mweneuyo wakuŵatundula pa maso pa Ciuta withu muhanya na usiku”! (Civumbuzi 12:10) Kasi mwawona vinthu viŵiri vyakuzirwa ivyo vyayowoyeka mu lemba ili? Cakwamba, Ufumu wa Ciuta wakuwusika na Yesu Khristu ukamba kuwusa. Caciŵiri, Satana wali kuponyeka pasi kufuma kucanya kwiza pa caru capasi.
13 Kasi ni vici ivyo vikucitika cifukwa ca vinthu viŵiri ivi? Pakuyowoya za ivyo vikacitika kucanya, tikuŵazga kuti: “Ntheura sekelerani, mwa macanya mwee, na imwe mukukhala mwenemumo”! (Civumbuzi 12:12) Nadi pano, ŵangelo ŵakugomezgeka ŵakakondwa comene kucanya cifukwa Satana na viŵanda vyake ŵali kucimbizgika kucanya. Ndipo waliyose uyo wali kucanya ngwakugomezgeka kwa Yehova Ciuta. Kucanya kuli mtende na cimango cifukwa Satana na viŵanda vyake ŵali kucimbizgika. Khumbo la Ciuta likucitika kucanya.
14 Wuli pakuyowoya za caru capasi? Baibolo likuti: “Soka ku caru ca pasi na nyanja! cifukwa Satana wali kwikhira kwa imwe, wakuŵa na ukali ukuru, uku wakumanya kuti nyengo yake njicoko waka.” (Civumbuzi 12:12) Satana ni mukali comene cifukwa cakuti wali kucimbizgika kucanya. Kweniso cifukwa cakuti nyengo yake iyo yakhalako njicoko waka. Wakupangiska masuzgo ghanandi panji “masoka” pa caru capasi cifukwa ca ukali. Tisambirenge za “masoka” agha mu cipaturo cakulondezgapo. Kweni para tikughanaghanira fundo iyi, tingafumba kuti, Kasi Ufumu ungacita wuli kuti khumbo la Ciuta licitikenge pano pasi?
15 Kumbukirani khumbo la Ciuta kulazga ku caru capasi. Mukasambira mu Cipaturo 3 za khumbo ili. Mu Edeni, Yehova wakalongora kuti khumbo lake ndakuti caru cose capasi ciŵe paradiso wakuzura na ŵanthu ŵarunji ŵakuti ŵakhalenge kwamuyirayira. Satana wakapangiska kuti Adamu na Heva ŵanangire Ciuta, ndipo ici cikatimbanizga khumbo la Ciuta pa caru capasi. Kweni khumbo la Ciuta kulazga ku caru capasi lindasinthe. Yehova wacali kukhumba kuti ‘ŵakunyoroka ŵazakahare caru na kukhala mwenemumo kwandanda.’ (Salmo 37:29) Ndipo Ufumu wa Ciuta uzamufiska khumbo ili. Mwauli?
16 Awonani ucimi uwo ukusangika pa lemba la Daniel 2:44. Lemba ili likuti: “Mu mazuŵa gha mathemba [mafumu] agha Ciuta wa kucanya wati wimike uthemba [ufumu], uwo kuti wamkuparanyika cara muyirayira, panji mazaza ghake ghasidike ku fuko linyake cara. Wamkuteketa mauthemba ghose agha na kughamara kweni uwu tiwimilire muyirayira.” Kasi lemba ili likutiphaliraci za Ufumu wa Ciuta?
17 Cakwamba, likutiphalira kuti Ufumu wa Ciuta ukeneranga kukhazikiskika “mu mazuŵa gha mathemba [mafumu],” panji pa nyengo iyo maufumu ghanyake ghalipo kale. Caciŵiri, likutiphalira kuti Ufumu uwu uzamuŵako kwamuyirayira. Uzamumara yayi ndipo palije boma lililose ilo lizamunjira mu malo mwake. Cacitatu, tikuwona kuti kuzamuŵa nkhondo pakati pa Ufumu wa Ciuta na maufumu gha caru. Ufumu wa Ciuta uzamuthereska maufumu agha. Mukuluta kwa nyengo, padera pa Ufumu wa Ciuta, pazamuŵavya boma linyake ilo lizamuwusa ŵanthu. Para ivi vyacitika mbwenu ŵanthu ŵazamukondwa na muwuso uwemi comene uwo ŵandaŵepo nawo.
18 Baibolo likuyowoya vinandi vyakukhwaskana na nkhondo yaumaliro ya pakati pa Ufumu wa Ciuta na maboma gha caru ici. Mwaciyelezgero, Baibolo likutisambizga kuti, para umaliro ukusendelera, mizimu yiheni yizamuthandazga mautesi, kupusika “ŵakaronga ŵa caru cose capasi.” Cifukwa wuli? “Kuŵawunjikira [ŵakaronga ku] nkhondo ya zuŵa likuru la Ciuta, Mwenenkhongono zose.” Mafumu gha caru ghazamuwunjikika pamoza ‘pa malo agho ghakuzunulika mu Cihebere Haramagedoni.’ (Civumbuzi 16:14, 16) Cifukwa ca ivyo vyayowoyeka mu mavesi agha, nkhondo yaumaliro ya pakati pa Ufumu wa Ciuta na maboma gha ŵanthu yikucemeka kuti nkhondo ya Haramagedoni.
19 Kasi Ufumu wa Ciuta uzamufiska vici na nkhondo ya Haramagedoni? Aghanaghaniraniso khumbo la Ciuta kulazga ku caru capasi. Yehova Ciuta wakakhumbanga kuti caru capasi cizure na ŵanthu ŵarunji, ŵakuti ŵamuteŵeterenge mu Paradiso. Kasi nchivici ico cikutondeska kuti caru ciŵe Paradiso? Cakwamba, tose tili ŵakwananga, tikulwara na kufwa. Tikasambira mu Cipaturo 5 kuti Yesu wakatifwira mwakuti tizakaŵe na umoyo wamuyirayira. Mwambura kukayika mukukumbuka mazgu agho ghali kulembeka mu makani ghawemi gha Yohane agho ghakuti: “Cifukwa Ciuta wakamancha kucitemwa caru, lekani wakapeleka Kananda wake, mwakuti yose uyo wakupulikana nayo waleke kutayika, kweni waŵenge na umoyo wa muyirayira.”—Yohane 3:16.
20 Suzgo linyake ndakuti ŵanthu ŵanandi ŵakucita vinthu viheni comene. Ŵakuteta utesi, kwiba, na kucita uzaghali. Ŵakukhumba yayi kucita khumbo la Ciuta. Ŵanthu awo ŵakucita vinthu viheni ŵazamuparanyika pa nkhondo ya Ciuta ya Haramagedoni. (Salmo 37:10) Fundo yinyake iyo yikutondeska khumbo la Ciuta kucitika pa caru capasi njakuti maboma ghakuciska yayi ŵanthu kuti ŵacitenge vinthu ivyo Yehova wakukhumba. Maboma ghanyake ngakuwayawaya, ngankhaza, panji ghakutemwa vimbundi. Baibolo likuyowoya mwambura kubisa kuti ‘munthu wakupweteka munyake para wakuwusa.’—Mupharazgi 8:9.
21 Pamanyuma pa nkhondo ya Haramagedoni, ŵanthu ŵazamuŵa na boma limoza, Ufumu wa Ciuta. Ufumu uwu uzamucita khumbo la Ciuta na kwiziska vinthu viwemi. Mwaciyelezgero, uzamuwuskapo Satana na viŵanda vyake. (Civumbuzi 20:1-3) Sembe ya Yesu yizamugwira nchito mwakuti ŵanthu ŵakugomezgeka ŵazakaŵe na umoyo wambura kulwara na kufwa. Ici cizamupangiska kuti ŵaŵe na umoyo wamuyirayira mu Ufumu wa Ciuta. (Civumbuzi 22:1-3) Caru capasi cizamuŵa paradiso. Mwantheura Ufumu uzamupangiska kuti khumbo la Ciuta licitikenge pano pasi ndipo uzamutuŵiska panji kucindika zina la Ciuta. Kasi ici cikung’anamuraci? Cikung’anamura kuti mu Ufumu wa Ciuta munthu waliyose wazamucindika zina la Ciuta, Yehova.
MPHAWULI APO UFUMU WA CIUTA UZAMUPANGISKA KUTI KHUMBO LAKE LICITIKE PA CARU CAPASI?
22 Apo Yesu wakaphalira ŵalondezgi ŵake kulomba kuti “ufumu winu wize,” cikaŵa cakuwonekerathu kuti Ufumu ukaŵa undize pa nyengo iyo. Kasi Ufumu ukiza apo Yesu wakawelera kucanya? Cara, cifukwa Petrosi na Paulosi wose ŵakayowoya kuti pamanyuma pakuti Yesu wawuka ku ŵakufwa, ucimi uwo ukusangika pa Salmo 110:1 ukafiskika. Ucimi uwu ukuti: “Yehova wakuti kwa fumu yane: ‘Khalani pa woko lane lamalyero, ndisuke [mupaka] ndiŵike ŵalwani ŵinu ŵaŵenge citambaliro ca malundi ghako.’” (Milimo 2:32-34; Ŵahebere 10:12, 13) Pakaŵa nyengo yakuti walindilire.
23 Kasi wakeneranga kulindilira kwa utali wuli? Kuumaliro wa vilimika vya mu ma 1800, ŵasambiri ŵa Baibolo wakapenda nyengo ndipo ŵakasanga kuti nyengo ya kulindilira yikenera kumara mu 1914. (Pakuyowoya za deti ili, wonani mutu wakuti Vyakusazgirapo.) Vinthu ivyo vikacitika pa caru cose kwamba mu cilimika ca 1914 vikusimikizgira kuti kupenda uko kukacitika na ŵasambiri ŵa Baibolo aŵa kukaŵa kwaunenesko. Kufiskika kwa ucimi wa Baibolo kukulongora kuti mu 1914, Khristu wakimikika kuŵa Fumu ndipo Ufumu wa Ciuta wakucanya ukamba kuwusa. Mwantheura, tikukhala mu nyengo iyo Satana yamukhalira yicoko. (Civumbuzi 12:12; Salmo 110:2) Tingayowoyaso na cisimikizgo cose kuti sonosono apa Ufumu wa Ciuta upangiskenge kuti khumbo la Ciuta liyambe kucitika pa caru capasi. Kasi agha ni makani ghakukondweska yayi? Kasi mukugomezga kuti uwu mbunenesko nadi? Cipaturo cakulondezgapo cimovwiraninge kumanya kuti Baibolo likusambizga nadi vinthu ivi.
IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA
- Ufumu wa Ciuta ni boma lakucanya, Fumu yake ni Yesu Khristu, ndipo ŵanthu ŵakukwana 144,000 ŵali kusoleka kuti ŵakawuse nayo.—Civumbuzi 14:1, 4.
- Ufumu wa Ciuta ukamba kuwusa mu 1914, ndipo kufuma pa nyengo iyo Satana wali kuponyeka pano pasi kufuma kucanya.—Civumbuzi 12:9.
- Ufumu wa Ciuta sonono apa uzamuparanya maboma gha ŵanthu, ndipo caru cizamuŵa paradiso.—Civumbuzi 16:14, 16.
Mafumbo
1. Ni lurombo wuli lwakumanyikwa comene ulo tisambirenge?
2. Kasi ni fundo wuli zitatu izo Yesu wakasambizga ŵasambiri ŵake kuti ŵalombenge?
3. Kasi ni vici ivyo tikwenera kumanya vya Ufumu wa Ciuta?
4. Kasi Ufumu wa Ciuta ni vici, ndipo Fumu yake ni njani?
5. Kasi Ufumu wa Ciuta uzamuwusa kufuma nkhu, ndipo uzamuwusa vici?
6, 7. Nchivici ico cikupangiska Yesu kuŵa Fumu yapadera?
8. Kasi mbanjani awo ŵazamuwusa na Yesu?
9. Kasi ni ŵanthu ŵalinga awo ŵamuwusa pamoza na Yesu, ndipo Ciuta wakamba pauli kusora ŵanthu aŵa?
10. Cifukwa wuli Yehova wakalongora citemwa pakusora Yesu na ŵanthu ŵakukwana 144,000 kuti ŵazakawuse ŵanthu pano pasi?
11. Cifukwa wuli Yesu wakayowoya kuti ŵasambiri ŵake ŵakenera kulomba kuti khumbo la Ciuta licitike pano pasi nga nkhucanya?
12. Kasi ni vinthu viŵiri vini vyakuzirwa ivyo vikuyowoyeka pa Civumbuzi 12:10?
13. Kasi nchivici ico cacitika cifukwa cakuti Satana na viŵanda vyake ŵali kucimbizgika kucanya?
14. Kasi nchivici ico cacitika cifukwa cakuti Satana wali kuponyeka pa caru capasi?
15. Kasi khumbo la Ciuta kulazga ku caru capasi ndakuti wuli?
16, 17. Kasi lemba la Daniel 2:44 likutiphalira vici za Ufumu wa Ciuta?
18. Kasi zina la nkhondo yaumaliro ya pakati pa Ufumu wa Ciuta na maboma gha caru ni vici?
19, 20. Kasi nchivici ico cikutondeska kuti khumbo la Ciuta licitikenge pa caru capasi?
21. Kasi Ufumu uzamupangiska wuli kuti khumbo la Ciuta licitikenge pano pasi?
22. Kasi tikumanya wuli kuti Ufumu wa Ciuta ukiza apo Yesu wakaŵa pa caru capasi yayi, panji apo wakati wawuka waka ku ŵakufwa?
23. (a) Kasi Ufumu wa Ciuta ukamba kuwusa pauli? (b) Kasi tisambirenge vici mu cipaturo cakulondezgapo?


text:
Nkhani 12: Ŵanthu Azenga Chinyumba Chitali
VYAKA vinandi vati vajumpha, ŵana aku Nowa angubala ŵana anandi. Ndipu azuku aku Nowa nawuso angubala ŵana. Ndipu ŵanthu angwandana liŵi pacharu chapasi.
Yumoza wa ŵanthu yaŵa wenga Nimirode mzuku chivu waku Nowa. Iyu wenga munthu muheni ukongwa, chifukwa wabayanga nyama ndi ŵanthu viyo. Nimirode wangujipanga yija kuja fumu kuti wawusengi ŵanthu. Kweni Chiuta wangukondwa nayu cha Nimirode.
Yumoza wa ŵanthu yaŵa wenga Nimirode mzuku chivu waku Nowa. Iyu wenga munthu muheni ukongwa, chifukwa wabayanga nyama ndi ŵanthu viyo. Nimirode wangujipanga yija kuja fumu kuti wawusengi ŵanthu. Kweni Chiuta wangukondwa nayu cha Nimirode.
Yehova Chiuta wangukondwa cha ndi kuzengeka kwa chinyumba ichi. Khumbu laki lenga lakuti ŵanthu wosi angajanga pamoza pe cha, kweni kuti azazi charu chosi. Kweni ŵanthu anguti: ‘Tiyeni tizengi msumba ndipuso chinyumba chitali chifiki ku mtambu, ndipu titchukengi.’ Ŵanthu yaŵa akhumbanga cha kutumbika Chiuta, yiwu akhumbanga kujitumbika.
Mwaviyo, Chiuta wanguŵachitiska kuti aleki kuzenga chinyumba ichi. Kumbi Chiuta wanguchita wuli? Mwamabuchibuchi, iyu wanguŵatimbanyiza ŵanthu wo, m’malu mwakuti alongorongi chineneru chimoza angwamba kulongoro vineneru vakupambanapambana. Ndipu ŵanthu wo azenganga angutimbanyizika, weyosi wavwanga cha vo munyaki wakambanga. Ndichu chifukwa chaki msumba wawu ungudanika kuti Babele, pamwenga kuti Babeloni, kung’anamuwa “Chitimbanyizi.”
Sonu ŵanthu wo, angwamba kutuwaku ku Babele. Wo alongoronga chineneru chimoza anguluta kuchija limoza kuchigaŵa chinyaki cha charu.
Chiyambo 10:1, 8-10; 11:1-9.
Mafumbu
- Kumbi Nimirode wenga yani, ndipu kumbi Chiuta wamuwonanga wuli?
- Kumbi nchifukwa wuli ŵanthu ŵe pachithuthuzi yapa awumba ncherwa?
- Kumbi nchifukwa wuli Yehova wangukondwa nayu cha nchitu yakuzenga?
- Kumbi Chiuta wanguchita wuli kuti walekeski nchitu yakuzenga chinyumba chitali?
- Kumbi msumba wo wadanikanga kuti wuli, ndipu zina ili lang’anamuwanganji?
- Kumbi nchinthu wuli chinguchitikiya ŵanthu Chiuta wati watimbanyizga chineneru chawu?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Chiyambo 10:1, 8-10.
Kumbi Nimirode wangulongo mijalidu wuli, ndipu ivi vitititcheŵeskanji? (Ntha. 3:31)
- Ŵerenga Chiyambo 11:1-9.
Kumbi ŵanthu anguzenga chinyumba chitali ndi chilatu wuli, ndipu nchifukwa wuli nchitu iyi yingutondeka kulutiliya? (Chiya. 11:4; Ntha. 16:18; Yoha. 5:44)


text:
Nkhani 72: Chiuta Wanguwovya Fumu Hezekiya
KUMBI wachiziŵa chifukwa cho munthu uyu warombe kwaku Yehova? Nchifukwa wuli iyu waŵika makalata panthazi pa guŵa laku Yehova? Munthu yo ndi Hezekiya. Iyu ndi fumu ya mafuku ngaŵi ngakumwela nga Yisraele. Iyu wakumana ndi suzgu likulu ukongwa. Kumbi nchifukwa wuli?
Chenga chifukwa chakuti panyengu iyi ndipu ankhondu a ku Asiriya abwanganduwa kali mafuku 10 ngakumpotu. Yehova wanguzomerezga kuti ivi vichitiki chifukwa chakuti ŵanthu wo, ŵenga aheni ukongwa. Sonu ankhondu a ku Asiriya anguza kuti azirwani nkhondu ndi ufumu wa mafuku ngaŵi.
Yapa ndipu fumu ya ku Asiriya yatumiza makalata kwaku Hezekiya. Makalata ngo Hezekiya wangulonde ndi ngo wangaŵika panthazi po kulongo Chiuta. Makalata yanga ngenga ngakunyoza Yehova ndi kukambiya Hezekiya kuti wajithereski. Sonu ndichu chifukwa chaki Hezekiya wanguromba kuti: ‘Yehova, titaskeni ku fumu ya ku Asiriya. Ndipu mitundu yosi yiziŵengi kuti Chiuta ndimwi pe.’ Kumbi Yehova wanguvwiya Hezekiya?
Hezekiya wenga fumu yamampha. Iyu wenga wakupambana ndi mafumu nga ufumu wa mafuku 10 nga Yisraele kweniso awiski a Ahazi, wo ŵenga Fumu yiheni. Hezekiya wanguyesesa kuvwiya malangu ngosi ngaku Yehova. Sonu Hezekiya wati wamala kuromba, mchimi Yesaya wangumutumiziya uthenga wakutuwa kwaku Yehova wakuti: ‘Fumu ya ku Asiriya yizengi cha ku Yerusalemu. Palivi chinanga ndi msilikali waki yumoza yo wazengi kufupi. Yiwu azamuponya chinanga ndi mkondu umoza cha pa msumba uwu.’
Awona chithuthuzi cho che yapa. Kumbi waŵaziŵa asilikali wosi wo afwiya po? Yiwu mbasilikali a ku Asiriya. Yehova wangutuma m’ngelu waki, ndipu usiku umoza pe wangubaya asilikali a ku Asiriya akukwana 185,000. Sonu fumu ya ku Asiriya yingujithereska ndipu yinguwere kwawu.
Sonu ufumu wa mafuku ngaŵi ungupozomoka ndipu ŵanthu angujaku pachimangu kwa kanyengu kamanavi. Kweni Hezekiya wati wafwa, mwana waki Manase wanguzija fumu. Manase wenga fumu yiheni ndipuso mwana waki Amoni yo wanguzija fumu iyu wati wafwa nayuso wenga muheni. Sonu m’charu chosi ŵanthu anguleka so kuvwiya malangu ndipuso abayananga. Sonu Fumu Amoni yati yabayika ndi anchitu ŵaki, mwana waki Josiya ndiyu wanguja fumu ya ufumu wa mafuku ngaŵi.
2 Ŵakaronga 18:1-36; 19:1-37; 21:1-25.
Mafumbu
- Kumbi munthurumi yo we pachithuthuzi po ndiyani, ndipu nchifukwa wuli we m’suzgu likulu ukongwa?
- Kumbi ndi makalata wuli ngo Hezekiya walongo Chiuta, ndipu Hezekiya wangurombanji?
- Kumbi Hezekiya wenga fumu ya mtundu wuli, nanga ndi uthenga wuli wo Yehova wangumutumiziya kuporote mwa mchimi Yesaya?
- Kumbi mungelu waku Yehova wanguchitanji nawu Asiriya, nge mo pawoneke pachithuthuzi?
- Chinanga wuli ufumu wa mafuku ngaŵi wenga pachimangu kwa kanyengu kamanavi, kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika Hezekiya wati wafwa?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga 2 Ŵakaronga 18:1-36.
Kumbi Rabishake yo wenga mulomu wa Asiriya wanguchita wuli kuti walopwesi chigomezgu cha Ayisraele? (2 Ŵaka. 18:19, 21; Chitu. 5:2; Sumu 64:3)
Kumbi Akaboni aku Yehova alondo wuli chakuwoniyapu chaku Hezekiya asani akumana ndi ŵanthu akususka? (2 Ŵaka. 18:36; Sumu 39:1; Ntha. 26:4; 2 Timo. 2:24)
- Ŵerenga 2 Ŵakaronga 19:1-37.
Kumbi ŵanthu aku Yehova mazuŵa nganu alondo wuli Hezekiya asani akumana ndi masuzgu? (2 Ŵaka. 19:1, 2; Ntha. 3:5, 6; Ŵahe. 10:24, 25; Yako. 5:14, 15)
Kumbi ndi vinthu vitatu nivi vo vinguchitika kuti Fumu Senakaribu yitheri, nanga mu uchimi wenuwu, iyu wamiya yani? ( 2 Ŵaka. 19:32, 35, 37; Chivu. 20:2, 3)
- Ŵerenga 2 Ŵakaronga 21:1-6, 16.
Kumbi nchifukwa wuli tingakamba kuti Manase wenga fumu yiheni ukongwa pa mafumu ngosi ngo nganguwusa mu Yerusalemu? (2 Miko. 33:4-6, 9)


text:
Kumbi Akaboni aku Yehova Agomezga Chipanganu Chakali?
Hinya. Akaboni aku Yehova agomezga kuti Bayibolo losi ‘ndakuwuzirika ndi Chiuta ndipuso ndakwandulisa.’ (2 Timote 3:16) Bayibolo losi lisazgapu Chipanganu Chakali ndi Chipanganu Chasonu nge mo ŵanthu anandi atingadaniya. Kweni Akaboni aku Yehova atingadana kuti Malemba Ngachihebere ndi Malemba Ngachigiriki Ngachikhristu. Ivi vitovya kuti tilekengi kuwona kuti vigaŵa vinyaki va m’Bayibolo vakali pamwenga vakukhumbika cha.
Nchifukwa wuli Akhristu awona kuti Chipanganu Chakali ndi Chipanganu Chasonu vosi vakukhumbika?
Yehova wangukambiya wakutumika Paulo kulemba kuti: “Vo vosi vingulembeke limu, vingulembeke kusambizika kwidu.” (Ŵaroma 15:4) M’Malemba Ngachihebere mwe fundu zo zingatovya ukongwa pa umoyu widu. Mwakuyeruzgiyapu, mwe mbiri yakali kweniso ulongozgi wakovya.
Mbiri yakali yo yititiwovya. M’Malemba Ngachihebere mwe nkhani zo zikonkhoska umampha mo Chiuta wakulenge vinthu ndipuso mo ŵanthu angubudiya. Asani kwengavi nkhani zenizi tatingi titondekengi kumuka mafumbu yanga: Kumbi tikutuliya pani? Nchifukwa wuli ŵanthu atufwa? (Chiyambo 2:7, 17) Kweniso Malemba Ngachihebere ngakonkhoska vo Yehova Chiuta wachitanga ndi ŵanthu wo akondwanga ndipuso wo asuzgikanga nge mo nasi tichitiya.
—Yakobe 5:17.
Ulongozgi wakovya. Buku la Nthanthi ndi la Wakutaula, ngo ngasanirika m’Malemba Ngachihebere nge ndi ulongozgi wo utitovya ukongwa nyengu zosi. Ndipu ngatitovya kuziŵa mo tingajaliya ndi likondwa m’banja (Nthanthi 15:17), mo tingajaliya ndi maŵanaŵanu ngamampha pa nkhani ya nchitu (Nthanthi 10:4; Wakutaula 4:6), kweniso mo ampupuka angajaliya ndi umoyu walikondwa (Wakutaula 11:9–12:1).
Tingayanduwa so ukongwa asani tisambira Chilangulu chaku Mosese cho chisanirika m’mabuku ngankhondi ngakwamba m’Bayibolo. Chinanga kuti Akhristu akhumbika cha kulondo Chilangulu chenichi kweni mwe fundu zakukhumbika ukongwa zo zingatovya kuja ndi umoyu walikondwa.


text:
Nkhani 43: Yoswa Wasankhika Kuja Mulongozgi
MOSESE wakhumbanga kuluta nawu Ayisraele m’charu cha Kanani. Sonu iyu wangupempha Yehova kuti: ‘Ndizomerezgeni Yehova kuti ndiyambuki Msinji wa Yordane nkhawoni charu chamampha.’ Kweni Yehova wangumuka kuti: ‘Ja cheti, ungazindikambiyanga so cha venivo!’ Kumbi utichiziŵa chifukwa cho Yehova wangukambiya viyo?
Yehova wangukamba viyo chifukwa cha vo vinguchitika panyengu yo Mosese wangupuma jarawi. Kumbi ukumbuka kuti Mosese ndi Aroni angumutumbika cha Yehova? Yiwu anguŵakambiya cha ŵanthu kuti wenga Yehova yo wangutuzga maji mu jarawi. Pachifukwa ichi, Yehova wangukamba kuti waŵazomerezgengi cha kuti akasere m’charu cha Kanani.
Sonu Aroni wati wafwa, Yehova wangukambiya Mosese kuti: ‘Uto Yoswa umumiki panthazi paku Eleazara wasembi ndi ŵanthu wosi. Ndipu uŵakambiyi ŵanthu wosi kuti Yoswa ndiyu waŵengi mulongozgi winu.’ Mosese wanguchita vosi vo Yehova wangukamba nge po uwone pachithuthuzi yapa.
Ndipu Yehova wangukambiya Yoswa kuti: ‘Ukhwimi, ungawopanga cha. Ulongozgengi Ayisraele m’charu cha Kanani chenicho ndikuŵalayizga, ndipu ndiŵengi nawi nyengu zosi.’
Pavuli paki, Yehova wangukambiya Mosese kuti wakweri pachanya pa Phiri la Nebo, m’charu cha Moabu. Sonu we paphiri penipo, Mosese wanguwona charu chakutowa cha Kanani cho chenga kusirya kwa Msinji wa Yordane. Ndipu Yehova wanguti: ‘Chenicho ndichu charu cho ndikulayizga kuti ndipaskengi ŵana ŵaku Abrahamu, Yisaki ndi Yakobe. Ndakuzomerezga kuti uchiwoni waka kweni ndikuzomerezgengi cha kuti useremu.’
Ndipu Mosese wangufwiya pachanya pa Phiri la Nebo. Iyu wangufwa we ndi vyaka 120. Iyu wenga weche ndi nthazi ndipu masu ngaki ngenga ngeche kuwona umampha. Sonu ŵanthu ŵenga ndi chitima chikulu ukongwa chifukwa cha nyifwa yaku Mosese. Kweni angukondwa kuti Yoswa ndiyu wajengi mulongozgi wawu.
Maŵerengedu 27:12-23; Marangu 3:23-29; 31:1-8, 14-23.
Mafumbu
- Kumbi ŵanthu ŵaŵi wo ŵama ndi Mosese pachithuthuzi mbayani?
- Kumbi Yehova wangumukambiyanji Yoswa?
- Kumbi nchifukwa wuli Mosese wangukwera pachanya pa Phiri la Nebo, nanga Yehova wangumukambiyanji?
- Kumbi Mosese wangufwa we ndi vyaka vilinga?
- Nchifukwa wuli ŵanthu awoneka kuti ŵe ndi chitima, kweni nchifukwa wuli yiwu atenele kuja ndi likondwa?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Maŵerengedu 27:12-23.
Kumbi Yoswa wangulonde nchitu wuli yakusuzga kutuliya kwaku Yehova, nanga mazuŵa nganu Yehova watiŵaphwere wuli ŵanthu Ŵaki? (Maŵe. 27:15-19; Machi. 20:28; Ŵahe. 13:7)
- Ŵerenga Marangu 3:23-29.
Kumbi nchifukwa wuli Yehova wanguleka kuzomerezga Mosese ndi Aroni kuluta ku charu cho wanguŵalayizga, ndipu tingasambiranji pa nkhani yeniyi? (Mara. 3:25-27; Maŵe. 20:12, 13)
- Ŵerenga Marangu 31:1-8, 14-23.
Kumbi mazu ngo Mosese wangukamba pakulayila Ayisraele ngalongo wuli kuti wangujiyuyuwa wati wachenyeka ndi Yehova? (Mara. 31:6-8, 23)
- Ŵerenga Marangu 32:45-52.
Kumbi Mazu ngaku Chiuta ngatenele kukwaska wuli mawumoyu ngidu? (Mara. 32:47; Ŵale. 18:5; Ŵahe. 4:12)
- Ŵerenga Marangu 34:1-12.
Chinanga wuli Mosese wanguwona Yehova chayiyu cha, kumbi lemba la Marangu 34:10, lilongonji pa ubwezi wo wenga nawu ndi Yehova? (Chitu. 33:11, 20; Maŵe. 12:8)


text:
Sambiro 12
Kasi Mungasendelera Wuli kwa Chiuta?
1. Kasi Chiuta wakupulika malurombo ghose?
Yehova wakupempha ŵanthu ŵamtundu wuliwose kuti ŵalombenge mwakuti ŵasendelere kwa iyo. (Salmo 65:2) Kweni wakupulika malurombo ghose yayi. Para mwanalume wakusuzga muwoli wake, malurombo ghake ghakujandizgika. (1 Petrosi 3:7) Kweniso, apo Ŵaisrayeli ŵakachitanga viheni, Chiuta wakakana kutegherezga malurombo ghawo. Ni mwaŵi ukuru kulomba kwa Chiuta. Iyo wakupulika nanga ni malurombo gha awo ŵapera zakwananga.—Ŵazgani Yesaya 1:15; 55:7.
2. Kasi tikwenera kulomba wuli?
Lurombo ni nthowa yakumusopera Mlengi withu, ntheura tikwenera kulomba kwa Yehova pera. (Mateyu 4:10; 6:9) Pakuti tili ŵakwananga, tikwenera kulomba mu zina la Yesu, chifukwa wakafwira zakwananga zithu. (Yohane 14:6) Yehova wakukhumba yayi kuti tiyowoyenge malurombo ghakusunga waka pamtima panji ghakuchita kulemba. Iyo wakukhumba kuti tilombenge kufumira pasi pa mtima.—Ŵazgani Mateyu 6:7; Ŵafilipi 4:6, 7.
Mlengi withu wakupulika nanga tingalomba mu mtima. (1 Samuel 1:12, 13) Wakutipempha kuti tilombenge nyengo yiliyose; pakuwuka, pakugona, pakurya, na para tili mu suzgo.—Ŵazgani Salmo 55:22; Mateyu 15:36.
3. Chifukwa wuli Ŵakhristu ŵakuwungana pamoza?
Ntchipusu yayi kusendelera kwa Chiuta, chifukwa tikukhala na ŵanthu awo ŵalije chipulikano mwa Chiuta ndipo ŵakususka layizgo lakuti kuli charu chiphya chamtende. (2 Timote 3:1, 4; 2 Petrosi 3:3, 13) Ntheura tikukhumba kuti tikhwimiskanenge na Ŵakhristu ŵanyithu.—Ŵazgani Ŵahebere 10:24, 25.
Chikuŵa chipusuko kusendelera kwa Chiuta para ŵabwezi ŵithu ŵakutemwa Chiuta. Pa maungano gha Ŵakaboni ŵa Yehova, chipulikano chithu chikukhozgeka, chifukwa tikukumana na ŵanyithu awo nawo ŵali na chipulikano.—Ŵazgani Ŵaroma 1:11, 12.
4. Kasi mungasendelera wuli kwa Chiuta?
Mungasendelera kwa Yehova usange mukughanaghanirapo ivyo mwasambira mu mazgu ghake. Ghanaghanirani ivyo wachita, ivyo wakutisambizga, na ivyo watilayizga. Kulomba na kughanaghanira ivyo tikusambira vikutovwira kumanya makora chitemwa na vinjeru vya Chiuta.—Ŵazgani Joshua 1:8; Salmo 1:1-3.
Kuti musendelere kwa Chiuta, mukwenera kumugomezga na kuŵa na chipulikano mwa iyo. Kweni chipulikano chili nga ntchinthu chamoyo icho nyengo na nyengo chikukhumba kuchilera. Chipulikano chikukhumba kuti nyengo zose mughanaghanirenge ivyo vikumukhorweskani kuti ivyo mukugomezga ndimo viliri nadi.—Ŵazgani Mateyu 4:4; Ŵahebere 11:1, 6.
5. Kasi uwemi wa kusendelera kwa Chiuta ngwakuti wuli?
Yehova wakuŵataya yayi awo ŵakumutemwa. Wakuŵavikilira ku chilichose icho chingaŵanangira chipulikano na chigomezgo chawo cha kusanga umoyo wamuyirayira. (Salmo 91:1, 2, 7-10) Wakukhumba yayi kuti tichitenge vinthu ivyo vingananga umoyo withu na kutichemera suzgo. Yehova wakutisambizga umo tingakhalira makora.—Ŵazgani Salmo 73:27, 28; Yakobe 4:4, 8.


text:
CIPATURO 5
Sembe Yakuwombora Nchawanangwa Capacanya Comene Cakufuma kwa Ciuta
Kasi sembe yakuwombora ni vici?
Kasi yikapelekeka wuli?
Kasi mungapindura nayo wuli?
Kasi mungawonga wuli sembe iyi?
KASI nchawanangwa wuli cakuluska vyose ico muli kupokerapo? Cawanangwa cikuŵa cakuzirwa cifukwa ca unandi wa ndarama izo ŵagulira yayi, nesi ukuru wake. Kweni, para mukukondwa naco panji nchakukhumbikwa comene pa umoyo winu, apo ndipo cikuŵa cakuzirwa comene kwa imwe.
2 Pali cawanangwa cimoza ico cikuluska vyawanangwa vyose ivyo mungatemwa kupokera. Ici nchawanangwa ico Ciuta wali kupeleka ku ŵanthu. Yehova wali kutipa vinthu vinandi, kweni cawanangwa cikuru comene kuluska vyose ni sembe yakuwombora ya Mwana wake Yesu Khristu. (Mateyu 20:28) Nga ni umo tiwonerenge mu cipaturo cino, sembe yakuwombora nchawanangwa cakuzirwa comene kuluska cawanangwa cilicose ico mungapokera. Sembe iyi yingamupani cimwemwe cikuru ndiposo vinthu ivyo mukukhumba pa umoyo winu. Sembe yakuwombora yikulongora nadi kuti Yehova wakumutemwani.
KASI SEMBE YAKUWOMBORA NI VICI?
3 Mwakudumura, sembe yakuwombora nchawanangwa ico Yehova wali kupeleka kuti waponoskere ŵanthu ku kwananga na nyifwa. (Ŵaefeso 1:7) Kuti tipulikiske makora ng’anamuro la ivyo Baibolo likusambizga pa nkhani iyi, tikwenera kukumbukira ivyo vikacitika mu munda wa Edeni. Para tingamanya dankha ivyo Adamu wakataya apo wakananga, ndipo tingapulikiska makora cifukwa ico sembe yakuwombora yiliri yakuzirwa comene kwa ise.
4 Apo Yehova wakalenga Adamu, wakamupa umoyo urunji panji wambura zakwananga, uwo cikaŵa cinthu capacanya comene. Ghanaghanani waka umo Adamu wakate wakhalirenge. Pakuti wakalengeka na thupi ndiposo maghanoghano ghaurunji, wakate walwarenge yayi, kucekura, nesi kufwa. Pakuti wakaŵa munthu wambura kwananga, wakaŵa paubwezi wapadera na Yehova. Baibolo likuti Adamu wakaŵa “mwana wa Ciuta.” (Luka 3:38) Mwantheura, pakaŵa ubwezi uwemi pakati pa Adamu na Yehova Ciuta, nga ni uwo ukuŵa pakati pa mwana na adada ŵake ŵacitemwa. Yehova wakadumbiskananga nayo mwana wake, Adamu, kumupa nchito yakukondweska na kumuphalira ivyo wakeneranga kucita.—Genesis 1:28-30; 2:16, 17.
5 Adamu wakalengeka “mu cikozgo ca Ciuta.” (Genesis 1:27) Ici cikung’anamura kuti Adamu wakaŵa na thupi lakukozgana na Ciuta yayi. Nga ni umo tikasambilira mu cipaturo 1, Yehova ni mzimu wambura kuwoneka. (Yohane 4:24) Mwantheura, thupi lake likuyana na la ŵanthu yayi. Mazgu ghakuti Adamu wakalengeka mu cikozgo ca Ciuta, ghakung’anamura kuti wakalengeka na mikhaliro yakuyana na ya Ciuta, nga ni citemwa, vinjeru, urunji, na nkhongono. Kweniso, Adamu wakayananga na Awiske mu nthowa yinyakeso yakuzirwa comene. Wakaŵa na wanangwa wa kusankha cakucita. Mwantheura, wakaŵa nga ni makina yayi, agho ghakucita nchito yimoza pera iyo ŵali kughapangira. Kweni wakaŵa na wanangwa wa kusankha pakati pa ciwemi na ciheni. Wasankhenge kupulikira Ciuta, mphanyi wali na umoyo wamuyirayira mu Paradiso.
6 Ipo Adamu wakajikomora comene apo wakaleka kupulikira Ciuta na kupika cilango ca nyifwa. Kwananga kwake kukapangiska kuti wataye umoyo waurunji na vyose ivyo wakate wakondwenge navyo. (Genesis 3:17-19) Cacitima nchakuti Adamu wakataya umoyo uwemi wake pera yayi, kweniso wa ŵana awo wakeneranga kubaba. Mazgu gha Ciuta ghakuti: ‘Kwananga kukanjira mu caru na munthu yumoza [Adamu], ndipo mu kwananga mukizira nyifwa; ndipo ntheura nyifwa yikambukira ku ŵanthu wose, cifukwa wose ŵakananga.’ (Ŵaroma 5:12) Enya, tose tili kuhara kwananga kufuma kwa Adamu. Lekani Baibolo likuti ‘wakajiguliska’ pamoza na ŵana ŵake ku uzga wa kwananga na nyifwa. (Ŵaroma 7:14) Adamu na Heva ŵakalekera dara kupulikira Ciuta, mwantheura, pakaŵavya cigowokero. Kweni wuli pakuyowoya za ŵana ŵawo, kusazgapo ise?
7 Yehova wakanozga sembe yakuwombora, panji ciwombolero. Kasi ciwombolero ni vici? Ciwombolero cingang’anamura vinthu viŵiri. Cakwamba, ni ndarama izo ŵakupeleka kuti ŵawombolere cinthu cinyake. Tingayaniska na ndarama izo ŵakupeleka kuti ŵawombolere munthu uyo wakoleka ku nkhondo. Caciŵiri, ciwombolero ni cinthu panji ndarama izo munthu wakupeleka kuti walipilire cinthu cinyake. Cikuyana waka na ndarama izo munthu wakuphepiskira munthu munyake para wamupweteka panji kumunangira katundu wake. Mwaciyelezgero, para munthu wapangiska ngozi, wakwenera kupeleka ndarama zakuyana ndendende na ivyo wananga.
8 Kasi masuzgo agho Adamu wali kutinjizgamo ghangalipilika wuli mwakuti tisutuke ku uzga wa kwananga na nyifwa? Tiyeni tidumbiskane za sembe yakuwombora iyo Yehova wakanozga, ndiposo mwaŵi uwo sembe iyi yingamupani.
UMO YEHOVA WAKANOZGERA SEMBE YAKUWOMBORA
9 Pakuti umoyo uwo ukatayika ukaŵa waurunji, munthu wakwananga wakatenge wawuwomborenge yayi. (Salmo 49:7, 8) Sembe iyo yikakhumbikanga yikenera kuŵa yakuyana ndendende na umoyo uwo ukatayika. Ici cikuyana na dango lakukhwaskana na urunji ilo liri mu Mazgu gha Ciuta, lakuti: “Umoyo kulifya umoyo.” (Duteronome 19:21) Sono kasi ni sembe wuli iyo yikate yiwomborenge umoyo waurunji uwo Adamu wakataya? Pakakhumbikanga munthu munyakeso murunji kuti wapeleke sembe.—1 Timote 2:6.
10 Kasi Yehova wakanozga wuli sembe yakuwombora? Wakatumizga yumoza mwa ŵana ŵake ŵarunji ŵauzimu. Kweni Yehova wakasankha waka mungelo waliyose yayi. Wakatumizga mwana wake yumoza pera, uyo wakumutemwa comene. (1 Yohane 4:9, 10) Mwana uyu wakasankha kuleka malo ghake kucanya. (Ŵafilipi 2:7) Nga umo tikasambilira mu mutu uwo wajumpha, Yehova wakacita munthondwe wa kusamuskira umoyo wa mwana wake mu nthumbo ya Mariya. Cifukwa ca mzimu utuŵa, Yesu wakababika murunji, wambura zakwananga.—Luka 1:35.
11 Kasi munthu yumoza wangaŵa wuli sembe yakuwombora ŵanthu ŵanandi? Ghanaghanirani fundo iyi: Kasi ŵanthu wose aŵa ŵakazgoka wuli ŵakwananga? Kumbukirani kuti Apo Adamu wakananga, wakataya umoyo waurunji, uwo ngwakuzirwa comene. Mwantheura, ŵana awo wakababa ŵakaŵa ŵarunji yayi. M’malo mwake, ŵakahara zakwananga na nyifwa. Yesu, uyo Baibolo likuti ni “Adamu waumaliro” wakaŵa murunji ndipo wakanangapo yayi. (1 Ŵakorinte 15:45) Mwantheura, Yesu wakatora malo gha Adamu mwakuti watiponoske. Mwa kupeleka umoyo wake kuŵa sembe na kukhalilira wakugomezgeka kwa Ciuta, Yesu wakaguraso umoyo uwo Adamu wakataya apo wakanangira Ciuta. Mwakucita ntheura, Yesu wakapangiska kuti ŵana ŵa Adamu ŵaŵeso na cilindizga ciwemi.—Ŵaroma 5:19; 1 Ŵakorinte 15:21, 22.
12 Baibolo likulongosora umo Yesu wakakomwera pambere wandafwe. Wakathyapulika uheni comene, kupayikika mwankhaza, na kufwa nyifwa yakuŵinya pa khuni lakusuzgikirapo. (Yohane 19:1, 16-18, 30; Wonani mutu wakuti Vyakusazgirapo) Cifukwa wuli cikaŵa cakukhumbikwa kuti Yesu wasuzgike nthena? Mu cipaturo 6, tiwonenge kuti Satana wakayowoya kuti palije munthu uyo wangalutilira kugomezgeka kwa Yehova usange wangayezgeka. Apo Yesu wakazizipizga masuzgo agho Satana wakamupa na kukhalilira wakugomezgeka, wakalongora kuti Satana ni mutesi. Ico Yesu wakacita cikalongora kuti munthu murunji uyo wali na wanangwa wa kusankha, wangalutilira kugomezgeka, mwambura kupwelerako kanthu za ivyo Dyabulosi wangacita. Yehova wakwenera kuti wakakondwa comene kuwona umo mwana wake wakutemweka wakagomezgekera!—Zintharika 27:11.
13 Kasi sembe yakuwombora yikapelekeka wuli? Mwakuyana na kalendara ya Ciyuda, sembe iyi yikapelekeka pa zuŵa la 14 la mwezi wa Nisani, mu cilimika ca 33 C.E. Pa zuŵa ili, Ciuta wakazomerezga Mwana wake wambura zakwananga kuti wakomeke. Mwantheura, Yesu wakapeleka umoyo wake waurunji “kamoza pera” kuŵa sembe. (Ŵahebere 10:10) Pakati pajumpha mazuŵa ghatatu kufuma apo wakafwira, Yehova wakamuwuska ndipo wakaŵa na umoyo wauzimu. Yesu wakati wafika kucanya, wakapeleka kwa Ciuta mtengo wa umoyo wake wambura zakwananga kuŵa sembe yakuwombolera ŵana ŵa Adamu. (Ŵahebere 9:24) Yehova wakazomera sembe iyo Yesu wakapeleka kuti wawombolere ŵanthu ku zakwananga na nyifwa.—Ŵaroma 3:23, 24.
IVYO SEMBE YAKUWOMBORA YINGAMUCITIRANI
14 Nangauli tili ŵakwananga, kweni tingatumbikika comene cifukwa ca sembe yakuwombora. Tiyeni tiwone vitumbiko ivyo tingasanga pa nyengo yasono na munthazi cifukwa ca sembe iyi, iyo nchawanangwa capacanya comene cakufuma kwa Ciuta.
15Zakwananga zikugowokereka. Cifukwa tili kuhara kwananga, tikusuzgika comene kuti ticite ciwemi. Tose tikwananga mu kayowoyero na kacitiro. Kweni cifukwa ca sembe yakuwombora ya Yesu Khristu, ‘tingagowokereka zakwananga zithu.’ (Ŵakolose 1:13, 14) Kweni kuti tigowokereke, tikwenera kulapa nadi. Tikweneraso kupempha Yehova mwakujiyuyura kuti watigowokere. Wangatigowokera para tili na cipulikano mu sembe yakuwombora ya Mwana wake.—1 Yohane 1:8, 9.
16Njuŵi yituŵa pamaso pa Ciuta. Nchipusu kuti munthu waghaneghane kuti ngwambura kukhumbikwa ndiposo walije cilindizga cilicose usange wakuwona kuti Ciuta wangaŵa nayo paubwezi yayi. Kweni cifukwa cakuti zakwananga zithu zikugowokereka na sembe yakuwombora, Yehova wapangiska kuti timusopenge na njuŵi yituŵa nangauli tili ŵakwananga. (Ŵahebere 9:13, 14) Ici cikupangiska kuti tiyowoyenge na Yehova mwakufwatuka. Mwantheura, tingalomba kwa iyo mwambura kukakika. (Ŵahebere 4:14-16.) Para tikusungilira njuŵi yithu kuŵa yituŵa, mtima ukuŵa mu malo ghake, tikujicindika, ndipo ici cikupangiska kuti tiŵe ŵacimwemwe.
17Cilindizga ca kuzakakhala mu paradiso kwamuyirayira. Lemba la Ŵaroma 6:23 likuti, “njombe ya kwananga ndi nyifwa.” Vesi leneliri likuyowoyaso kuti: “Kweni cawanangwa ca Ciuta mbumoyo wamuyirayira mwa Khristu Yesu Fumu yithu.” Mu cipaturo 3 ca buku lino, tikasambira za vitumbiko ivyo vizamuŵa mu Paradiso. (Civumbuzi 21:3, 4) Vitumbiko vyose ivyo vili munthazi, kusazgapo umoyo wamuyirayira na wambura kulwara, vizamuŵako cifukwa cakuti Yesu wakatifwira. Kuti tizakapokere vitumbiko ivi, tikwenera kulongora kuti tikuwonga sembe yakuwombora.
KASI MUNGALONGORA WULI KUTI MUKUWONGA?
18 Cifukwa wuli tikwenera kumuwonga comene Yehova cifukwa ca kutipa sembe yakuwombora? Cawanangwa cikuŵa capadera comene usange uyo watipa wakamalirapo nyengo, nkhongono, panji cuma cake. Tikukondwa comene para munthu watipa cawanangwa ico cikulongora kuti wakutitemwa. Sembe yakuwombora yikujumpha cawanangwa cilicose ico tingapokera cifukwa Ciuta wakajikomora comene kuti watipe. Lemba la Yohane 3:16 likuti, “Ciuta wakamancha kucitemwa caru, lekani wakapeleka Kananda wake.” Sembe yakuwombora mbukaboni ukuru wakuti Yehova wakutitemwa comene. Kweniso, yikulongora kuti Yesu wakutitemwa, cifukwa wakajipeleka kuti wazakatifwire. (Yohane 15:13) Mwantheura, sembe yakuwombora yikwenera kutipa cigomezgo cose kuti Yehova na Mwana wake ŵakutitemwa comene. Ŵakutemwa munthu waliyose payekha.—Ŵagalatiya 2:20.
19 Ipo kasi mungalongora wuli kuti mukuwonga sembe yakuwombora iyo Ciuta wali kumupani? Cakwamba, mumanyani makora Yehova, uyo wali kutipa sembe iyi. (Yohane 17:3) Kusambira Baibolo mwakugwiliskira nchito buku lino kumovwiraninge kuti mumumanye makora. Para mwayamba kumumanya makora, mwambenge kumutemwa comene. Ndipo ici cizamupangiska kuti nyengo zose mukhumbenge kumukondweska.—1 Yohane 5:3.
20Iŵani na cipulikano mu sembe ya Yesu. Yesu wakayowoya kuti: “Uyo wakupulikana na Mwana wali na umoyo wamuyirayira.” (Yohane 3:36) Kasi tingalongora wuli kuti tili na cipulikano mwa Yesu? Cipulikano cikuwoneka mu ivyo tikuyowoya pera yayi. Lemba la Yakobe 2:26 likuti: “Nchakufwa cipulikano padera pa milimo.” Enya, “milimo” yithu panji vyakucita vithu ndivyo vikulongora usange tili na cipulikano canadi. Nthowa yimoza iyo tingalongolera kuti tili na cipulikano mwa Yesu ni kufwilirapo kumulondezga. Kumulondezga mu kayowoyero pera yayi, kweni na vyakucita wuwo.—Yohane 13:15.
21Fikani pa Mugonero wa Fumu cilimika cilicose. Pa usiku wa Nisani 14, 33 C.E., Yesu wakayambiska cinthu capadera ico tikwenera kuti ticikumbukirenge. Baibolo likucithya mugonero panji “Monesko wa Fumu.” (1 Ŵakorinte 11:20; Mateyu 26:26-28) Mugonero wa Fumu ukucemekaso kuti Cikumbusko ca nyifwa ya Khristu. Yesu wakayambiska Cikumbusko kuti wawovwire ŵapositole ŵake ndiposo Ŵakhristu wose ŵaunenesko kuti ŵakumbukenge kuti apo iyo wakafwa murunji, wakapeleka umoyo wake kuŵa sembe yakuwombora. Pakuyowoya za Cikumbusko, Yesu wakati: “Citani ici kuti mundikumbuke ine.” (Luka 22:19) Para tiza pa Cikumbusko, tikukumbuskika citemwa cikuru ico Yehova na Yesu ŵakalongora pakutipa sembe yakuwombora. Tingalongora kuti tikuwonga sembe iyi mwa kufika pa Cikumbusko ca nyifwa ya Yesu cilimika cilicose.*
22 Sembe yakuwombora iyo Yehova wali kutipa nchawanangwa capacanya comene. (2 Ŵakorinte 9:14, 15) Nanga ŵaŵe awo ŵali kufwa ŵangapindura naco cawanangwa ici. Vipaturo 6 na 7 vilongosorenge umo ŵangapindulira.
IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA
- Yehova wakanozga sembe yakuwombora kuti wawombolere ŵanthu ku kwananga na nyifwa.—Ŵaefeso 1:7.
- Yehova wakanozga sembe yakuwombora mwa kutumizga mwana wake yumoza pera pa caru capasi kuti wazakatifwire.—1 Yohane 4:9, 10.
- Cifukwa ca sembe yakuwombora, zakwananga zithu zikugowokereka, tikuŵa na njuŵi yituŵa, ndiposo cilindizga ca umoyo wamuyirayira.—1 Yohane 1:8, 9.
- Tikulongora kuti tikuwonga sembe yakuwombora mwa kumumanya makora Yehova, kuŵa na cipulikano mu sembe ya Yesu, na kufika pa Mugonero wa Fumu.—Yohane 3:16.
* Kuti mumanye vinandi vyakukhwaskana na ng’anamuro la Mugonero wa Fumu, wonani mutu wakuti Vyakusazgirapo.
Mafumbo
1, 2. (a) Nchivici cikupangiska cawanangwa kuŵa cakuzirwa comene kwa imwe? (b) Cifukwa wuli tingayowoya kuti sembe yakuwombora nchawanangwa capacanya comene kuluska vyose ivyo mungapokera?
3. Kasi sembe yakuwombora ni vici, ndipo tikwenera kumanya dankha vici kuti tipulikiske makora kuzirwa kwa cawanangwa ici?
4. Pakuti Adamu wakaŵa na umoyo urunji, kasi wakatenge wakhalenge wuli?
5. Kasi Baibolo likung’anamuraci para likuti Adamu wakalengeka “mu cikozgo ca Ciuta”?
6. Kasi Adamu wakataya vici apo wakaleka kupulikira Ciuta, ndipo ŵana awo wakababa ŵakakhwaskika wuli?
7, 8. Kasi ciwombolero cikung’anamura vinthu viŵiri vini?
9. Kasi pakakhumbikanga sembe yakuwombora ya mtundu wuli?
10. Kasi Yehova wakanozga wuli sembe yakuwombora?
11. Kasi munthu yumoza wangaŵa wuli sembe yakuwombora ŵanthu ŵanandi?
12. Kasi Yesu wakalongoraci apo wakasuzgika?
13. Kasi sembe yakuwombora yikapelekeka wuli?
14, 15. Kasi tikwenera kucitaci kuti ‘tigowokereke zakwananga zithu’?
16. Nchivici cikupangiska kuti tiŵe na njuŵi yituŵa pakusopa Ciuta, ndipo uwemi wa kuŵa na njuŵi yituŵa ngwakuti wuli?
17. Ni vitumbiko wuli ivyo vizamuŵako cifukwa cakuti Yesu wakatifwira?
18. Cifukwa wuli tikwenera kuwonga Yehova cifukwa ca kutipa sembe yakuwombora?
19, 20. Ni mwauli umo mungalongolera kuti mukuwonga sembe yakuwombora, iyo nchawanangwa cakufuma kwa Ciuta?
21, 22. (a) Cifukwa wuli tikwenera kufika pa Mugonero wa Fumu cilimika cilicose? (b) Kasi Vipaturo 6 na 7 vilongosorenge vici?


text:
Nkhani Nambara 30: Civwati Ico Cikagolera Moto
Mozesi wakiza ku Phiri la Horebu kuzakapenja utheka wa mberere zake. Ku Horebu wakawona civwati cikagoleranga moto, kweni cikanyekanga yayi!
Mozesi wakati, ‘Ici nchinthu cakuziziswa. Nilute kufupi kuti niwone makora.’ Wakati wafika pafupi, mu civwati mukafuma mazgu: ‘Ungasendeleranga kufupi cara. Vula skapato zako, cifukwa malo agho wayimilirapo ngatuŵa.’ Wakaŵa Ciuta uyo wakayowoyanga kwizira mwa mungelo, ntheura Mozesi wakabisa cisko cake.
‘Ciuta wakati: ‘Nawona masuzgo gha ŵanthu ŵane mu Egupto. Antheura niŵafwatulenge, ndipo nkhutuma iwe kuti ukafumiske ŵanthu ŵane mu Egupto.’ Yehova wakakhumbanga kutora ŵanthu ŵake na kuŵanjizga mu caru cakutowa ca Kenani.
‘Kweni Mozesi wakati: ‘Ine ndine munthu wambura kumanyikwa. Ningacita wuli ici? Nyengo zinyake para naluta, Ŵaisrayeli ŵamuti kwa ine, “Ninjani wakakutuma?” Sono ine namuti wuli?’
Ciuta wakazgora kuti: ‘Ntheura ndimo ukayowoyere, YEHOVA Ciuta wa ŵasekuru ŵinu, Ciuta wa Abrahamu, Ciuta wa Yisake, Ciuta wa Yakobe, wanituma kwa imwe.” Ndipo Yehova wakasazgirapo kuti: ‘Ili ndilo zina lane muyirayira swii.’
Mozesi wakati: ‘Kweni wuli usange ŵamuleka kugomezga para naŵaphalira kuti imwe mwanituma?’
Ciuta wakafumba kuti: ‘Nchivici ico cili mu woko lako?’
Mozesi wakazgora kuti: ‘Ndodo.’
‘Ciuta wakati: ‘Yiponya pasi.’ Mozesi wakati wayiponya pasi, ndodo yikazgoka njoka. Yehova wakalongoraso Mozesi munthondwe unyake. Wakati: ‘Njizga woko lako mu munjilira wako.’ Mozesi wakanjizga, ndipo wakati walifumya, likazgoka lituŵa nga nchiwuvi! Woko likawoneka nga ni para liri na nthenda yiheni ya vyoni. Yehova wakapaso Mozesi nkhongono yakucitira munthondwe wacitatu. Paumaliro pake wakati: ‘Para wacita minthondwe iyi Ŵaisrayeli ŵamugomezga kuti nakutuma ndine.’
Mozesi wakaluta ku nyumba ndipo wakati kwa Yetiro: ‘Nizomerezgani kuti niwelere ku ŵabali ŵane ku Egupto kuti nkhaŵawone usange ŵali makora.’ Ntheura Yetiro wakalayirana na Mozesi, ndipo Mozesi wakayamba ulendo wake kuwelera ku Egupto.
Exodus 3:1-22; 4:1-20.
Mafumbo
- Kasi zina la phiri ilo liri pa cithuzithuzi apa ni vici?
- Longosorani cinthu cakuzizwiska ico Mozesi wakawona apo wakaŵa ku phiri na mberere zake.
- Kasi ni mazgu wuli agho ghakafuma mu civwati ico cikagoleranga moto, ndipo ghakaŵa gha njani?
- Kasi Mozesi wakazgora vici apo Ciuta wakamutuma kuti wafumiske ŵanthu ŵa Ciuta mu Egupto?
- Kasi Ciuta wakaphalira Mozesi kuti wakayowoye vici usange ŵanthu ŵamufumbenge kuti watumika na njani?
- Ni mwauli umo Mozesi wakeneranga kulongolera kuti watumika nadi na Ciuta?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Exodus 3:1-22.
Ni mwauli umo ivyo Mozesi wakakumana navyo vikutipira nkhongono kuti nangauli tingajiwona ŵakupeleŵera kucita milimo ya Ciuta, kweni Yehova watovwirenge? (Ex. 3:11, 13; 2 Kor. 3:5, 6)
- Ŵazgani Exodus 4:1-20.
Ni mwauli umo kawonero ka vinthu ka Mozesi kakasinthira mu vilimika 40 ivyo wakakhala ku Midiyani, ndipo ni sambiro wuli ilo ŵanalume awo ŵakunweka kuŵa na maudindo mu mpingo ŵangasambirapo? (Ex. 2:11, 12; 4:10, 13; Mika 6:8; 1 Tim. 3:1, 6, 10)
Nangauli tingapokera cilango kwa Yehova kwizira mu gulu lake, tingaŵa na cisimikizgo wuli kwizira mu ciyelezgero ca Mozesi? (Ex. 4:12-14; Sal. 103:14; Heb. 12:4-11)


text:
Magazini nga Chigongwi cha Alinda ndi Awake!
Mungakopa magazini ngidu ngakukonkhoska Bayibolo m’vineneru vakujumpha 150. Chigongwi cha Alinda chikonkhoska mo vakuchitika va m’charu vikoliyana ndi mauchimi nga m’Bayibolo. Chipembuzga ŵanthu ndi uthenga wamampha wa Ufumu waku Chiuta kweniso chitiŵawovya kuti agomezgengi Yesu Khristu. Awake! yitovya ŵanthu kuti akunthiyengepu masuzgu ngo akumana nangu ndipuso kuti agomezgengi malayizgu nga Mulengi ngakukwaskana ndi charu chifya cha chimangu.
Sankhani chineneru m’kabosi ka vineneru, ndipu bofoni po palembeka kuti Fufuzani kuti musaniyi mtundu wa vinthu vo ve m’chineneru cho mwasankha. Lembani mazu ngo nge m’mutu wa chinthu cho mukhumba.


text:
Nkhani 17: Ŵana Amuwoli Akupambana
ANYAMATA ŵaŵi wo ŵe yapa mbakupambana ukongwa. Iwi utiŵawona wuli? Kumbi mazina ngawu utingaziŵa? Yo we ndi uta ndi Esau ndipu yo we ndi mbereri ndi Yakobe.
Esau ndi Yakobe ŵenga ŵana amuwoli ŵaku Yisaki ndi Rebeka. Awiskewu a Yisaki ayanjanga ukongwa Esau chifukwa wenga wakubaya nyama ndipu wazanga ndi chakurya panyumba. Kweni Rebeka wayanjanga ukongwa Yakobe, chifukwa wenga wakuzika ndipuso wambula ndewu.
Panyengu iyi, ambuyawu a Abrahamu ndipu ŵechendafwi. Tikhoza kuwona kuti Yakobe wayanjanga kuvwisiya ambuyaki achikamba zaku Yehova. Abrahamu wangufwa wendi vyaka 175, yapa ndipu ŵana amuwoli yaŵa ŵe ndi vyaka 15.
Esau wati wafika vyaka 40, wanguto anthukazi ŵaŵi a Chikanani. Kweni ivi vingukwiyiska Yisaki ndi Rebeka, chifukwa anthukazi yaŵa asopanga Yehova cha.
Zuŵa linyaki panguchitika chinthu chinyaki cho chinguchitiska kuti Esau wamukwiyiyi mvurwa waki. Panyengu yinyaki, Yisaki wakhumbanga kuti wapereki vitumbiku ku mwana waki mula. Sonu pakuti Esau wenga mula, ndiyu wenga wakwenele kulonde vitumbiku. Kweni yapa ndipu Esau waguliska kali ura waki, wo watingi umuchitiskengi kuti walonde vitumbiku. Kweniso panyengu yo anyamata yaŵa awangaku ndipu Chiuta wakamba kali kuti Yakobe ndiyu wazamulonde vitumbiku. Ndipu ivi ndivu vinguchitika nadi. Yisaki wangutumbika mwana waki Yakobe.
Pavuli paki, Esau wati waziŵa vo vinguchitika wangumukwiyiya mvurwa waki Yakobe. Iyu wangukwiya ukongwa mpaka wangukamba kuti wamubayengi. Rebeka wati waziŵa ivi, wangufipa mtima ukongwa. Ndipu wangukambiya murumu waki Yisaki kuti: ‘Vijengi umampha cha asani Yakobe nayu wangato yumoza wa anthukazi a munu mu Kanani.’
Pachifukwa ichi, Yisaki wangudana mwana waki Yakobe, ndi kumukambiya kuti: ‘Ungatonga yumoza wa anthukazi a munu mu Kanani cha. Kweni uluti kunyumba ya ambuyaku a Betuele, ku Harani. Ukatoku yumoza wa ŵana anthukazi a mwana wawu munthurumi, Labani.’
Yakobe wanguvwiya awiski ndipu nyengu yeniyo wangwamba ulendu wakuluta ku Harani, ko kwajanga abali ŵaki.
Chiyambo 25:5-11, 20-34, 35; 27:1-46; 28:1-5; Ŵahebere 12:16, 17.
Mafumbu
- Kumbi Esau ndi Yakobe ŵenga ayani, nanga ŵenga akupambana wuli?
- Kumbi Esau ndi Yakobe ŵenga ndi vyaka vilinga panyengu yo Abrahamu wangufwiya?
- Kumbi Esau wanguchitanji cho chingukwiyisa ukongwa anyina ndi awiski?
- Kumbi nchifukwa wuli Esau wangumukwiyiya ukongwa mubali waki Yakobe?
- Kumbi ndi dangu wuli lo Yisaki wangupaska mwana waki Yakobe?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Chiyambo 25:5-11, 20-34.
Kumbi Yehova wangukambiya limu vinthu wuli vakukwaskana ndi ŵana anthurumi ŵaŵi ŵaku Rebeka? (Chiya. 25:23)
Kumbi penga mphambanu wuli pakati pa mo Esau ndi Yakobe awoniyanga nkhani ya ura? (Chiya. 25:31-34)
- Ŵerenga Chiyambo 26:34, 35; 27:1-46; ndi 28:1-5.
Kumbi Esau wangulongo wuli kuti watumbikanga cha vinthu vauzimu? (Chiya. 26:34, 35; 27:46)
Kumbi Yisaki wangukambiya Yakobe kuti wachitenji kuti walonde vitumbiku vaku Chiuta? (Chiya. 28:1-4)
- Ŵerenga Ŵahebere 12:16, 17.
Kumbi vo Esau wanguchita vilongo wuli uheni wakunyoza vinthu vakupaturika?


text:
Nkhani 15: Muwoli Waku Lote Wangulereska Kuvuli
KUMBI wamukumbuka Lote, mwana wa muku waki waku Abrahamu? Lote wanguluta pamoza ndi Abrahamu ku Kanani. Iyu ndi banja laki ajanga limoza ndi Abrahamu mu charu cha Kanani. Zuŵa linyaki, Abrahamu wangukambiya Lote kuti: ‘Malu ngakuti tijepu ndi viwetu vidu ngamana. Tiyi tipatukani. Asani ungaluta rwandi linyaki nani ndilutengi rwandi linyaki.’
Lote wanguchiwona dankha charu cho. Ndipu wanguwona chigaŵa chamampha cho chenga ndi maji kweniso uteka unandi wamampha kuti wangaryiskaku viŵetu vaki. Ichi chenga Chigaŵa cha Yordane. Mwaviyo, Lote wanguto banja laki ndi viwetu vaki kuchija navu kweniko. Ndipu pakumaliya paki anguzenga nyumba zawu mu msumba wa Sodomu.
Ŵanthu ŵa ku Sodomu ŵenga aheni ukongwa. Ndipu ivi vingumukondweska cha Lote, chifukwa iyu wenga munthu wamampha. Chiuta nayu wangukondwa navu cha. Pakumaliya paki, Chiuta wangutuma angelu ŵaŵi kuchimutcheŵeska Lote kuti Chiuta wanangengi msumba wa Sodomu ndi Gomora chifukwa cha vinthu viheni vo ŵanthu achitanga.
Angelu angukambiya Lote kuti: ‘Yendeska! Uto muwoli waku ndi ŵana ŵaku anthukazi ŵaŵi mutuwemu munu.’ Lote ndi banja laki asweranga kutuwa, ndipu angelu anguŵako pajanja ndi kuŵatuzgiya kubwalu kwa msumba. Ndipu m’ngelu munyaki wanguti: ‘Thaŵani, pozomoskani umoyo winu! Mungalereskanga kuvuli cha. Thaŵiyani ku mapiri, mungafwa.’
Lote ndi ŵana ŵaki anguvwiya ndipu anguthaŵa kutuwa mu Sodomu. Yiwu kuti anguma pamwenga kulereska kuvuli so cha. Kweni muwoli waku Lote wanguvwiya cha. Ŵati ŵayendapu kamtunda kamanavi kutuwa mu Sodomu, muwoli waku Lote wangwamba kukumbuka vinthu vo angusiya mu Sodomu ndipu wanguma ndi kulereska kuvuli. Pavuli paki wangusambuka chiduli cha muche. Kumbi wamuwona pachithuthuzi ichi?
Kumbi tasambiranji m’nkhani iyi? Tasambira kuti Chiuta wapozomoska wo atimuvwiya, ndipu wo aleka kumuvwiya azamutaya umoyu wawu.
Chiyambo 13:5-13; 18:20-33; 19:1-29; Luka 17:28-32; 2 Petro 2:6-8.
Mafumbu
- Kumbi nchifukwa wuli Abrahamu ndi Lote angupatukana?
- Kumbi nchifukwa wuli Lote wangusankha kuja mu Sodomu?
- Kumbi ŵanthu ŵa ku Sodomu ŵenga ndi nkharu wuli?
- Kumbi angelu ŵaŵi angumutcheŵeskanji Lote?
- Kumbi nchifukwa wuli muwoli waku Lote wangusambuka chiduli cha muche?
- Kumbi tisambiranji pa nkhani ya muwoli waku Lote?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Chiyambo 13:5-13.
Kumbi tisambiranji kwaku Abrahamu pa nkhani yakumaliska mphindanu asani tayambana? (Chiya. 13:8, 9; Ŵaro. 12:10; Ŵafi. 2:3, 4)
- Ŵerenga Chiyambo 18:20-33.
Kumbi vo Yehova wanguchitiya Abrahamu, vititisimikizgiya wuli kuti Yehova ndi Yesu azamuyeruzga mwa urunji? (Chiya. 18:25, 26; Mate. 25:31-33)
- Ŵerenga Chiyambo 19:1-29.
Kumbi nkhani ya m’Bayibolo iyi yilongo kuti Chiuta watikuwona wuli kugonana kwa anthurumi pamwenga anthukazi ŵijaŵija? (Chiya. 19:5, 13; Ŵale. 20:13)
Kumbi pe kupambana wuli pakati pa mo Lote ndi Abrahamu angulondere ulongozgi wakutuwa kwaku Chiuta ndipu isi tisambiranjipu? (Chiya. 19:15, 16, 19, 20; 22:3)
- Ŵerenga Luka 17:28-32.
Kumbi muwoli waku Lote waviwonanga wuli vinthu vakuliŵavu, ndipu ivi vitititcheŵeska wuli? (Luka 12:15; 17:31, 32; Mate. 6:19-21, 25)
- Ŵerenga 2 Petro 2:6-8.
Kumbi tingamulondo wuli Lote pa nkhani ya mo titenele kuwone ŵanthu aheni wo tija nawu? (Ezek. 9:4; 1 Yoha. 2:15-17)


text:
Chigaŵa 3: Kuwomboleka Kutuwa ku Egipiti Kuzifika M’nyengu ya Fumu Yakwamba ya Yisraele
Mosese wangulongozga Ayisraele kutuwa ku ukapolu ku Egipiti, kuchifika ku Phiri la Sinai, kweniko Chiuta wanguŵapaska malangu ngaki. Pavuli paki, Mosese wangutuma anthurumi 12 kuchizonda charu cha Kanani. Kweni anthurumi 10 anguzikamba vinthu vakugongoweska. Yiwu anguchitiska ŵanthu kukhumba kuwere ku Egipiti. Chifukwa chakuti Ayisraele ŵengavi chigomezgu, Chiuta wanguŵalanga ndipu wanguŵachitiska kuti ayendi m’chipululu vyaka 40.
Pakumaliya paki, Yoswa ndiyu wangusankhika kuti walongozgi Ayisraele kuluta ku charu cha Kanani. Yehova wanguchita vakuziziswa kuti waŵovyi ŵanthu yaŵa kulonda charu cha Kanani. Iyu wangumika maji nga mu msinji wa Yordane, wanguchitiska kuti mpanda wa msumba wa Yeriko uwi ndipuso wangumika lumwi kuti lileki kwenda zuŵa lamphumphu. Pati pajumpha vyaka 6, Akanani angulondeka charu chawu.
Kwambiya panyengu yaku Yoswa, weruzgi anguwusa charu cha Yisraele kwa vyaka 356. Tisambirengi za ŵeruzgi anandi kusazgiyapu Baraki, Gideoni, Jefta, Samsoni ndi Samuele. Tisambirengi so za anthukazi nge: Rahabi, Debora, Jaelu, Ruti, Naomi ndi Delila. Chigaŵa CHACHITATU ichi, chikonkhoska vinthu vosi vo vinguchitika kwa vyaka 396.


text:
Kasi Mukughanaghana kuti Baibolo ni Buku Wuli?
Kasi mukughanaghana kuti ni . . .
buku la vinjeru vya ŵanthu?
buku la vidokoni?
Mazgu gha Ciuta?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
“Malemba ghose ngakupelekeka na Ciuta mwa mzimu.”—2 Timote 3:16, Mang’anamuliro gha Caru Ciphya.
VYANDULO IVYO MUNGASANGA PARA MUNGAGOMEZGA KUTI BAIBOLO NI MAZGU GHA CIUTA
Musangenge mazgoro gha mafumbo ghakuzirwa.—Zintharika 2:1-5.
Musangenge ulongozgi uwo umovwiraninge pa umoyo wa zuŵa na zuŵa.—Salmo 119:105.
Muŵenge na cigomezgo canadi.—Ŵaroma 15:4.
KASI TINGAGOMEZGA NADI IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA?
Enya. Pali vifukwa vinandi, kweni tiyowoyengepo vitatu:
Ndakukolerana. Baibolo likatora vyaka vyakujumpha 1,600 kuti lilembe. Likalembeka na ŵanthu 40. Ŵanandi mwa ŵanthu aŵa ŵakawonanapo yayi. Kweni likuyowoya vimoza kufuma pakwamba mpaka paumaliro. Lili na mutu ukuru umoza!
Likuneneska pa nkhani ya mdauko. Kanandi ŵanthu awo ŵakulemba mdauko panji kuti mbiri yakale mu caru, ŵakubisa para mtundu panji caru cawo cathereskeka na ŵalwani. Kweni awo ŵakalemba Baibolo ŵakalembanga maubudi ghawo na gha mtundu wawo.—2 Midauko 36:15, 16; Salmo 51:1-4
Maucimi ghake ghakufiskika. Baibolo likayowoyerathu kuti msumba wa Babuloni uzamubwangandulika. Likayowoya vyaka 200 pambere ivi vindacitike. (Yesaya 13:17-22) Likayowoya umo msumba wa Babuloni uzamuthereskekera. Likayowoyaso zina la uyo wazamuthereska.—Yesaya 45:1-3.
Mu Baibolo muliso maucimi ghanyake ghanandi agho ghakafiskika nkhanira ndendende umo Baibolo likayowoyera. Asi ndimo Mazgu gha Ciuta ghakwenera kuŵira?—2 Petrosi 1:21.
FUNDO YAKUTI MUGHANAGHANIREPO
Kasi Baibolo lingamovwirani wuli kuti muŵe na umoyo uwemi?
Baibolo likuzgora fumbo ili pa YESAYA 48:17, 18 na 2 TIMOTE 3:16, 17.


text:
NGANI JA PANDANDA | ANA MPAKA ASANGALALEJE CATULI NI MASENGO GAWO?
Ana Kamula Masengo Mwakulimbicila Kuli Kwacikala?
Alex akupumulila mwinani pakunyakula cikatoni cine kuti ajinjisye m’galimoto ja pakampani pakusakamula masengo. Ni akuliwusya kuti, ‘Ligongo cici ngwendelecelape kamula masengo gangali sogologa? Ana yicinjendela cakaci?’ Jwalakwe akwendelecela kuŵeceta kuti, ‘Yikaŵe kuti ngangukamula masengo, ngakwete umi wambone.’
Mpela Alex, ŵandu ŵajinji masiku agano ŵanganonyela kamula masengo mwakulimbicila. Mundu jwine jwakulinganya magalimoto lina lyakwe Aaron ŵasasile kuti, “Ŵandu ŵajinji ŵangasaka kamula masengo gakutuluka. Jemanjajo akusati, ‘Ngwamba kamula masengoga mwakwembeceya, pacinjipata gane gambonepo cinjileka.’”
Nambo ana ligongo cici ŵandu ŵajinji ŵanganonyela kamula masengo mwakulimbicila? Mwine lili ligongo lya yakusaŵeceta ŵakwenesya ngani, ŵakusalosya kuti kola umi wambone kuli kwangasawusya. Matthew, jwakusalinganya yindu yayijonasice, ŵasasile kuti, “Ŵandu akusaganisya kuti naga akamula masengo mnope, ŵangapata yindu yejinji.” Shane, jwakusakamula masengo gakulolela nyumba ŵasasilesoni yakamulana ni yeleyi. Jwalakwe ŵatite: “Ŵandu ŵalesile kamula masengo gakamulana ni mbiya syakusapocela.”
Nambope ŵandu ŵane akusasangalala ni kamula masengo mwakulimbicila. Daniel jwa yaka 25, jwakusakamula masengo gakutaŵa ŵasasile kuti, “Nguganisya kuti kamula masengo mwakulimbicila kuli kwambone, mnopemnope naga ukamula masengogo ni yakulinga yambone.” Andre jwa yaka 23, ŵajiticisye yeleyi pakusala kuti, “Ngukulupilila kuti, kuti mundu aŵe jwakusangalala akusasosekwa kamula masengo. Nambo kwamba kutama ngakamula masengo kapena ngakola yakutenda kuli kwangasangalasya!”
Ligongo cici ŵandu mpela Daniel ni Andre akusakuwona kamula masengo mwakulimbicila kuŵa kwakamucisya? Lili ligongo lyakuti akusakamulicisya masengo yajikusasala Baibulo. Baibulo jikusalimbikasya kulipeleka ni kupilila pamasengo. Nambo ngajikusagamba kutusalila yeleyipe. Jikusatusalilasoni yampaka tutende kuti tusangalaleje ni masengo getu.
Ana songa syapi sya m’Baibulo syampaka syakamucisye kuŵa ŵakusangalala ni masengo gawo? Aŵalanje ngani jakuyicisyaji kuti alole sine mwa songa syelesi.


text:
Kasi Ŵanthu Ŵakusambira Chomene Ŵakugomezga Kuti Yesu Wakaŵako?
Pali ukaboni wakukwana wakuti Yesu wakaŵako pa charu chapasi. Ndipo ŵanandi awo ŵali kusambira chomene ŵakuzomerezga. M’ma 100 na 200 C.E, ŵanthu ŵanyake ŵakulemba mbiri, ŵakalemba vya Yesu na Ŵakhristu ŵakwambilira. Pa nkhani iyi, buku linyake likuti: ‘
Uwu mbukaboni wakuti kale, nanga ni awo ŵakatinkhanga Chikhristu ŵakagomezganga kuti Yesu wakaŵako. Kweni mu 1700, 1800 na 1900, ŵanthu ŵakamba kukayika kuti Yesu wakaŵako.’—Encyclopædia Britannica, 2002 Edition.
Mu 2006, buku linyake likati: ‘
Palije munthu wakusambira chomene uyo wangasuska kuti Yesu, mwana wa Yosefe wakaŵako. Pasono tikumanya vinandi ivyo Yesu wakachita na kusambizga.’—Jesus and Archaeology.
Baibolo likuti Yesu wakaŵako nadi. Likuzunura mazina gha ŵapapi ŵake na ŵabali ŵake. (Mateyu 1:1; 13:55) Likuzunuraso mazina gha mafumu agho ghakaŵako mu nyengo yake. (Luka 3:1, 2) Ivi vikovwira awo ŵakusanda Baibolo kukhorwa kuti likuneneska.


text:
Kumbi Akaboni aku Yehova Awona Kuti Ndiwu Pe wo Azamutaskika?
Awa. Ŵanthu anandi wo ŵengaku kali ndipu ŵenga Akaboni aku Yehova cha, ŵe ndi mwaŵi wakuzilonde umoyu wamuyaya. Bayibolo likamba kuti m’charu chifya cho Chiuta wakulayizga, “
chiŵengepu chiyuka cha ŵarunji ndi ŵaziraurunji.” (Machitidu 24:15) Mazuŵa nganu napu, ŵanthu anandi wo angayamba kuteŵete Chiuta ŵe ndi mwaŵi wakuzilonde umoyu wamuyaya. Mwe mosi mo vingaŵiya, isi tilivi mazaza ngakweruzga kuti ŵanthu yaŵa azamutaskika pamwenga cha. Yesu ndiyu we ndi mazaza ngenanga.


text:
Hastings Kamuzu Banda
Ngwazi Dr. Hastings Kamuzu Banda wakaba mlongozgi (president) wakwamba wa chalo cha Malaŵi. Dr. Banda wakababika mu March mu chaka cha 1898 ku Mtunthama mu Boma la Kasungu. Wakati wakumana na bazungu abo bakaba batebeti ba Chiuta (missionaries) bakufuma ku Scotland ba mpingo wa Church of Scotland uwo sono ku Malaŵi wukuchemeka CCAP (Church of Central Africa Presbyterian) mu chaka cha 1905 mu mwezi wa chinkhondi na chibiri (July) Dr. Banda wakatemwa chomene masambiro ndipo wakaluta ku School ya Mtunthama ku Kasungu iyo yikaba pasi pa Khondowe Mission ya uko sono kukuchemeka Livingstonia. Chifukwa chakutemweseska masambiro, mu chaka cha 1915 mu April, Dr. Banda wakanyamuka ku Malaŵi paulendo wakuluta ku Rhodesia (sono Zimbabwe) uko wakafumako mu December 1916 kuluta ku South Africa. Wakagwirapo zintchito nakupanga masambiro ku South Africa mpaka mu July 1925 apo wakaluta ku America uko wakapanga masambiro ya ung'anga wachizungu (Doctor of Medicine)pa Meharry Medical College, ku Nashville, mu chigaba cha Tennesse ku America ,ndipo wakamalizga mu May 1937. Mu August 1937 Dr. Banda wakaluta ku chalo cha baNgerezi uko wakalutizga masambiro ghake gha uDoctor ku Liverpool mu July 1941 na London mu May 1945. Vikati vyalema kukhala na bazungu, Dr. Banda wakaluta ku Kumasi ku Ghana mu August 1953. Ndyale za ku Nyasaland zikati zasuzga, Dr. Banda wakawelera ku Nyasaland pa 6 July 1958. Pa 6 July 1964 Nyasaland wakapokera wanangwa kufuma ku England ndipo wakasintha zina la Nyasaland kuba Malaŵi. Dr. Banda wakaba nduna yakwamba (Prime Minister) wa chalo cha Malaŵi. Malaŵi wakatola wanangwa wake wose pa 6 July 1966 apo Dr. Banda wakawa mlongozgi (President) wake. Dr Banda wakaba mlongozgi wa Malaŵi mpaka mu May 1994 apo Bakili Muluzi wakasankhika kukhala mlongozgi. Mu May 2004 Muluzi wati watondeka kusintha malango gha Malaŵi (constitution) kuti wabe mlongozgi vyaka vinandi Bingu wa Mutharika wakasoleka kuba mlongozgi wachitatu wa Malaŵi. Dr. Banda wakakwezgha chalu cha Malaŵi chomene ndipo wakazenga vinthu vinandi nyengo iwo wakaba mlongozgi wa Malaŵi. Pa vinyake ivyo wakazenga, ndi ivi: school ya pachanya chomene ya Kamuzu Academy ku Mtunthama uko wakababikira iyo yikajulika pa 21 November 1981; University of Malaŵi na nyumba za Boma na vinthu vinyake vinandi. Dr. Banda wakatayika pa 25 November mu chaka cha 1997.
Sono boma la Malaŵi lamuzengela Kamuzu dindi liweme ilo lijulikenge ku banthu sono-sono. Dindi ili lili pafupi na malo ghakukumbukilapo bakufwa pa nkhondo (War Memorial) ya ku Lilongwe. Mulongozgi Bingu wa Mutharika wakuyezga-yezga kuti wabe nga ndi Kamuzu pavyakuchita vinyake, kweni kuti wafikengepo pa Nkhwantha yila yayi. Nimwana chomene pa mahala kwa Kamuzu.


text:
Bingu wa Mutharika
Mdauko wa mulongozgi wachitatu wa chalo cha Malaŵi[edit | edit source]
Bingu wa Mutharika wakababika Brightson Ryson Webster Thom mu mwezi wachibili pa zuba la makhumi yabili na yanayi (24 February) mu chaka cha 1934. Mutharika kwawo ni mu boma la Thyolo ilo lili pafupi-fupi ma kilomita makhumi yatatu (30) kufuma mu msumba wa Blantyre. Awiske ba Bingu bakaba basambizgi ba sukulu yakwamba (primary school). Wati wamalizga masambilo mu Malawi wakaluta na kukapanga masambilo ku sukulu ya masambilo yapachanya ya ku Delhi (University of Delhi) ku chalo cha India. Uku, Mutharika wakawukako na masambilo ayo pa chingelezi bakuti Masters Degree mu vyakukhwaskana na vyuma (Economics). Wati wamala masambilo ayo, wakapangaso masambilo yapachanya chomene (Doctorate Degree) ku sukulu ya Pacific Western University ku Los Angeles, mu chalo cha America.
Mutharika wakagwilapo ntchito mu boma mu vyalo vya Malaŵi na Zambia ndipo mu chaka cha 1978 Mutharika wakanjila ntchito ku United Nations uko wakakwela kufika pa kuba mulala wa nkhani ya chuma cha malonda na chitukuko (Director of Trade and Development Finance) mu Africa. Mu chaka cha 1991 Mutharika wakalembeka ntchito kuba mulala wa wupu wa vya malonda wa vyalo vya ku mafumilo ya zuba na ku mwela kwa Africa (Common Market for Eastern and Southern Africa), COMESA.
Ku Malaŵi kwati kwayamba boma la vipani vinandi mu chaka cha 1993, Mutharika wakaba mumoza mwa banthu awo bakayamba chipani cha United Democratic Front (UDF) ndipo wakati wawona kuti wakupulikana yayi na wendeskelo wa Bakili Muluzi pa nkhani ya chuma cha Malaŵi, Mutharika wakayamba chipani chake chakuchemeka United Party mu chaka cha 1997. Mu 1999 Mutharika wakayezga kuyima pa chisankho cha mulongozgi wa Malaŵi kweni wakatondeka.
Bati bamuchimbizga ntchito ku COMESA, Mutharika wakagwilapo ntchito ngeti ni wachibili kwa mulala wa banki yikulu ya Malaŵi (Reserve Bank of Malaŵi) ndipo mu 2002 wakasoleka kuba nduna ya kunozga vya chuma na chitukuko (Economic Planning and Development).
Mu chaka cha 2003 Mutharika wakasoleka na Bakili Muluzi kuti wabe muyimilili wa chipani cha United Democratic Front (UDF) pa chisankho cha mulongozgi wa chalo cha Malaŵi. Nanga uli banthu banandi mu UDF bakakondwela yayi na kusankhika kwa Mutharika na Muluzi pa iyo yekha ndiposo banyakhe banandi bakafumamo muxo UDF chifukwa cha nkhani iyi, Mutharika wakachiyimilila chipani ichi ndipo pa chisankho icho chikachitika pa zuba la makhumi yabili la mwezi wachinkhondi (20 May) mu chaka cha 2004 Mutharika wakasoleka kuba mulongozgi wa Malaŵi pa chisankho icho banthu banandi, kusazgilapo bayimilili ba European Union bali kuti chikaba chakwibila. Pa zuba la makhumi yabili na chinayi mu mwezi wene uwu wachinkhondi (24 May) Mutharika wakazgoka mulongozgi wachitatu wa Malaŵi.
Banthu banandi bakaghana-ghananga kuti Mutharika wabenge ‘mzguka’ (puppet) wa Muluzi kweni pa myezi yakwamba Mutharika wawoneska kuti wapambana chomene na Muluzi uyo wakasakazanga na kwiba ndalama za boma.
Mutharika wakayamba makola chomene ulongozgi wake kweni vikuwoneka kuti nayo vimbundi ni vinanndi kuti waka wakwiba mwakuchenjela. Mutharika wakuwoneka kuti ni munthu mutesi chomene chifukwa vinandi ivyo wakuyowoya vikuwoneska wuchenjezi wake.
Pa zuba la 8 February 2006 Mutharika wakaphalila wupu wabaMalawi kuti wachibili wake Cassim Chilumpha wathula pasi udindo wake (m'machitiro) chifukwa chakugwenthagwentha mawungano (indaba) ghabalalabalala baboma. Nkhani iyi kuti yikakondweska baChilumpha chara, ndipo bakalitorela boma kukhoti. Panyengo yasono, Khoti lilikulamula kuti Khoti la Kendeskero ka charu ndilo liwunike kuti kasi wachibili kwa president wangathula pasi udindo mwantheura.
Muwoli wa Bingu wa Mutharika, Ethel Mutharika, uyo kwawo kukaba ku Zimbabwe wakafwa pa 28 May 2007 wakalwalanga matenda ya cancer. Pakwamba, nyumba ya boma yikakananga kuti muwoli wa Bingu wakulwala.
Pa 19 May 2009 Bingu wakasolekaso kuba mlongozgi wa chalo cha Malaŵi nangauli banthu banyakhe bakuti wakasoleka chifukwa wakiba ma voti yanandi. Wati wasolekaso munthu uyu wakayamba ulongozgi wa uchinyama ndipo wakayambiskaso kusankha pa kusola basambili bakuluta ku ma school ya secondary na ku malo yakusambililako vya pachanya (university).
Bingu wakatolaso mwanakazi munyakhe pa 17 April 2010 apo wakatolela Callista Chaponda Chimombo. Banthu banyakhe bakuti chibwezi cha Bingu na Callista chikayamba ndipo muwoli wakwamba wa Bingu wachali wamoyo.
Bingu wali kukoma banthu 19 pa zuba la 20 July 2011 pa zuba ilo ba Malaŵi bakawokeskanga kuleka kukondwa na umo chalo cha Malaŵi chikuyendeskekela.
Bingu wakafwa pa 5 April 2012 mtima wake wati waleka kugwira ntchito, icho pa chingerezi bakuti cardiac arrest ndipo wakayikika mu dindi pa 23 April 2012 ku munda wake uwo wakazenga na ndalama zakwiba wa Ndata. Banandi mu chalo cha Malaŵi bakakondwa chomene na nyifwa ya munthu uyu.
Pa zuba la 7 April 2012 mama Joyce Banda wakakhazikiskika kuba mulongozgi wa chalo cha Malaŵi nanga uli banyakhe bakakhumbanga kumuphanga ulongozgi uwo malango ya chalo cha Malaŵi yakamupa iyo pa kufwa kwa Bingu.