text:
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA PA NKHANI YA
Uleŵi
Nangauli ŵanandi ŵakuwona kuti ntchiwemi kugomezgeka mu nthengwa, kweni nthengwa zinandi zikumara chifukwa cha uleŵi.
Kasi uleŵi ni vichi?
IVYO ŴANTHU ŴAKUYOWOYA
Ŵanthu ŵanyake ŵakuwona kuti nkhwananga yayi kuchita uleŵi, chomenechomene para uyo waleŵa ni mwanalume. Ŵanyake ŵakuwona nthengwa mwakupepuka, ŵakuti yingamara nyengo yiliyose.
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Baibolo likuti uleŵi ni para munthu wa pa nthengwa wakugonana na munthu uyo ni muwoli panji mfumu wake yayi. (Job 24:15; Zintharika 30:20) Chiuta wakuwona kuti uleŵi mbukazuzi. Mu nyengo yakale, Muisrayeli uyo waleŵa ŵakamukomanga. (Leviticus 18:20, 22, 29) Yesu wakasambizga ŵalondezgi ŵake kuti ŵangachitanga uleŵi yayi.—Mateyu 5:27, 28; Luka 18:18-20.
IVYO MUKWENERA KUMANYA
Uyo waleŵa wakuswa phangano la ukwati ilo wakachita na munyake apo ŵakatorananga, kweniso ‘wakunangira Chiuta.’ (Genesis 39:7-9) Ŵana ŵangatondeka kulereka na ŵapapi wose para mupapi yumoza waleŵa. Baibolo likuti, ‘Chiuta wazamweruzga ŵaleŵi.’—Ŵahebere 13:4.
‘Nthengwa yiŵenge yakuchindikika na ŵanthu wose, ndipo pakugona paŵenge pambura kufipirwa.’—Ŵahebere 13:4.
Kasi nthengwa yingamara chifukwa cha uleŵi?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Baibolo likuti munthu wangamazga nthengwa para mfumu panji muwoli wake wachita uleŵi. (Mateyu 19:9) Apa chikung’anamura kuti uyo wabudilika wali na wanangwa wakumazga nthengwa panji yayi. Kweni waliyose wakwenera kusankha yekha chakuchita.—Ŵagalatiya 6:5.
Khumbo la Chiuta ndakuti awo ŵatorana ŵakhalenge lumoza umoyo wawo wose. (1 Ŵakorinte 7:39) Chiuta wakukondwa yayi para ŵanthu ŵakupatana pa vifukwa vyambura kupulikikwa. Ŵanyake ŵakupatana chifukwa cha kuleka kukhorwa na munyawo, ichi ntchimoza cha vifukwa vyambura kwenelera. Kupatana ni nkhani yakupepuka yayi.—Malaki 2:16; Mateyu 19:3-6.
‘Nkhumuphalirani kuti yose uyo wakupata muwoli wake, kwambura chifukwa cha uzaghali, wakumuŵika mu ulwani wa kuchita uleŵi.’—Mateyu 5:32.
Kasi uyo wachita uleŵi wangagowokereka?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Enya. Baibolo likuti Chiuta wakulengera lusungu munthu uyo waleka kuchita zakwananga. Chiuta wakulengeraso lusungu nanga ni munthu uyo wachita uleŵi chikuru wasintha nkharo yake. (Milimo 3:19; Ŵagalatiya 5:19-21) Baibolo likutiphalira za ŵanthu ŵanyake awo ŵakachitanga uleŵi, kweni ŵakasintha nkharo yawo na kuŵa ŵabwezi ŵa Chiuta.—1 Ŵakorinte 6:9-11.
Chiuta wakalengera lusungu Davide, themba la Israyeli. Davide wakachita uleŵi na muwoli wa msilikari wake. (2 Samuel 11:2-4) Baibolo likuti ‘chinthu icho Davide wakachita chikaŵa chiheni pamaso’ pa Chiuta. (2 Samuel 11:27) Davide wakati wachenyeka, wakazomera kwananga kwake, ndipo Chiuta wakamugowokera. Ndipouli, Davide wakasuzgika chifukwa cha ivyo wakachita. (2 Samuel 12:13, 14) Themba Solomoni likati, ‘uyo wakuleŵa walije vinjeru.’—Zintharika 6:32.
IVYO MUNGACHITA
Usange mwachita uleŵi, mukwenera kupempha chigowokero kwa Chiuta kweniso kwa munyinu wa mu nthengwa. (Salmo 51:1-5) Tinkhani uleŵi nga umo Chiuta wakuchitira. (Salmo 97:10) Ŵikanipo mtima kuti muleke kuwona vithuzi vyamuziro, kughanaghana vyakugonana, kuphotokerana na munthu uyo mundatorane nayo, panji kuchita chilichose icho chingamupangiskani kuti muŵe na khumbo la kuchita uleŵi.—Mateyu 5:27, 28; Yakobe 1:14, 15.
Usange munyinu wa mu nthengwa wachita uleŵi, manyani kuti Chiuta wakumanya kuti vikumuŵinyani mu mtima. (Malaki 2:13, 14) Mulombani Chiuta kuti wamupembuzgani na kumulongozgani, ndipo iyo wamovwiraninge. (Salmo 55:22) Usange mwasankha kumugowokera munyinu na kulutizga nthengwa, mose mukwenera kuŵikapo mtima kuti mukhozgeso nthengwa yinu.—Ŵaefeso 4:32.
Davide wakati wazomera zakwananga zake, Natani wakamuphalira kuti, “Yehova wafumyapo uheni wako.”—2 Samuel 12:13.


c: text/html

text:
MUTU 15
Nthowa Yakwenelera Yakusopera Chiuta
1. Ni njani wakwenera kutiphalira umo tingasopera Chiuta mu nthowa yakwenelera?
MATCHALITCHI ghanandi ghakuti ghakusambizga vyaunenesko pa nkhani ya Chiuta. Kweni uwu mbutesi. Chifukwa ntchakuti matchalitchi agha ghakusambizga vinthu vyakupambana chomene pa nkhani ya Chiuta na umo tingamusopera. Kasi tingamanya wuli nthowa yakwenelera yakusopera Chiuta? Ni Yehova pera uyo wangatiphalira umo tingamusopera.
2. Kasi mungachita vichi kuti mumanye nthowa yakwenelera yakusopera Chiuta?
2 Yehova watipa Baibolo kuti timanye nthowa yakwenelera iyo tingamusopera. Ipo mukwenera kusambira Baibolo ndipo Yehova wamovwiraninge kuti mumanye ivyo wakusambizga, chifukwa wakumukhumbirani viwemi.—Yesaya 48:17.
3. Kasi Chiuta wakukhumba kuti tichitenge vichi?
3 Ŵanthu ŵanyake ŵakuti tikupambana waka matchalitchi kweni tose nthowa njimoza. Kweni ndivyo Yesu wakasambizga yayi. Wakati: “Ni waliyose yayi uyo wakuyowoya kwa ine kuti, ‘Fumu, Fumu,’ wazamunjira mu Ufumu wa kuchanya, kweni yekha uyo wakuchita khumbo la Adada.” Ipo chingaŵa chiwemi kuti ise timanye khumbo la Chiuta na kulichita. Iyi ni nkhani yamaseŵera yayi, chifukwa Yesu wakati awo ŵakuleka kupulikira Chiuta ŵakuyana waka na vigeŵenga panji kuti awo ‘ŵakuchita viheni.’—Mateyu 7:21-23.
4. Kasi Yesu wakati wuli pa nkhani ya kuchita khumbo la Chiuta?
4 Yesu wakati para tikukhumba kuchita khumbo la Chiuta, tikumanenge na masuzgo. Wakati: “Njirani pa chipata chifinyi, chifukwa chipata chikuru chili na nthowa yisani iyo yikuya ku pharanyiko, ndipo mbanandi awo ŵakwendamo. Kweni chipata chifinyi chili na nthowa yichoko iyo yikuya ku umoyo, ndipo mbachoko awo ŵakuyisanga.” (Mateyu 7:13, 14) Nthowa yichoko panji kuti nthowa yakwenelera yakusopera Chiuta, yikuya ku umoyo. Nthowa yisani, panji kuti nthowa yambura kwenelera yakusopera Chiuta, yikuya ku pharanyiko. Kweni Yehova wakukhumba yayi kuti munthu munyake wafwe. Wapeleka mwaŵi kwa waliyose kuti wamumanye.—2 Petrosi 3:9.
NTHOWA YAKWENELERA YAKUSOPERA CHIUTA
5. Kasi tingachita wuli kuti timanye awo ŵakusopa Chiuta mu nthowa yakwenelera?
5 Yesu wakati tingaŵamanya awo ŵakusopa Chiuta mu nthowa yakwenelera. Tingaŵamanya para tingafufuza ivyo ŵakugomezga na ivyo ŵakuchita. Yesu wakati: “Muŵamanyenge na vipambi vyawo.” Wakatiso: “Khuni lililose liwemi likupambika vipambi viwemi.” (Mateyu 7:16, 17) Fundo iyi yikung’anamura kuti awo ŵakusopa Chiuta mbarunji yayi. Kweni nyengo zose ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakuyezgayezga kuchita icho ntchiwemi. Sono tiwonenge ivyo vingatovwira kuti timanye awo ŵakusopa Chiuta mu nthowa yakwenelera.
6, 7. Kasi visambizgo vyaunenesko vikufuma nkhu? Longosorani. Kasi ivyo Yesu wakachita vikutisambizga vichi?
6 Ivyo ŵakusambizga vikufuma mu Baibolo. Baibolo likuti: “Malemba ghose ngakupelekeka na Chiuta kwizira mwa mzimu ndipo ngachandulo pa kusambizga, kuchenya, kunyoloska vinthu, na kulanga mu urunji, mwakuti munthu wa Chiuta waŵenge wakukwana, wakunozgeka kuchita mulimo uliwose uwemi.” (2 Timote 3:16, 17) Mpositole Paulosi wakalembera Ŵakhristu kuti: “Apo mukapulika mazgu gha Chiuta kwa ise, mukaghazomera nga ni mazgu gha ŵanthu yayi, kweni nga umo ghaliri nadi mazgu gha Chiuta.” (1 Ŵatesalonika 2:13) Visambizgo vyaunenesko vikufuma mu mazgu gha Chiuta, Baibolo. Vikufuma mu maghanoghano gha ŵanthu yayi, panji kunyake kulikose.
7 Vyose ivyo Yesu wakasambizganga vikafumanga mu mazgu gha Chiuta. (Ŵerengani Yohane 17:17.) Kanandi Yesu wakazunuranga Malemba. (Mateyu 4:4, 7, 10) Ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakuchita nga ni Yesu ndipo chilichose icho ŵakusambizga chikufuma mu Baibolo.
8. Kasi Yesu wakati tikwenera kusopa njani?
8 Ŵakusopa Yehova pera. Lemba la Salimo 83:18 likuti: “Mwaŵeneimwe zina linu ni Yehova, ndimwe mwekha Wapachanya Nkhanira pa charu chose chapasi.” Yesu wakakhumbanga kuti ŵanthu ŵamanye Chiuta waunenesko, ndipo wakasambizganga ŵanthu zina la Chiuta. (Ŵerengani Yohane 17:6.) Yesu wakati: “Yehova Chiuta wako ndiyo ukwenera kumusopa, ndipo ndiyo pera uyo ukwenera kumuchitira uteŵeti wakupatulika.” (Mateyu 4:10) Ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakuchita nga ni Yesu. Ŵakusopa Yehova pera, ŵakuzunura zina lake, na kusambizga ŵanthu zina la Chiuta na ivyo wazamutichitira.
9, 10. Kasi awo ŵakusopa mu nthowa yakwenelera ŵakulongora wuli kuti ŵakutemwana?
9 Ŵakutemwana zanadi. Yesu wakasambizga ŵasambiri ŵake kuti ŵatemwanenge. Awo ŵakusopa Chiuta munthowa yakwenelera nawo ŵakutemwana. (Ŵerengani Yohane 13:35.) Ŵakutemwana nangauli ŵakufuma ku vyaru vyakupambana, ŵali na kakhaliro kakupambana, ŵanyake mbakavu, ndipo ŵanyake mbasambazi. Chitemwa ichi chikovwira kuti wose ŵaŵenge ŵakukolerana. (Ŵakolose 3:14) Ŵakuluta ku nkhondo yayi kuti ŵakakome ŵanthu. Baibolo likuti: “Ŵana ŵa Chiuta na ŵana ŵa Dyabulosi ŵakumanyikwa na fundo iyi: Waliyose uyo wakuleka kuchita urunji na uyo wakuleka kutemwa mubali wake ngwakufuma kwa Chiuta yayi. Pakuti uwu mbuthenga uwo mukapulika pakwamba, wakuti titemwanenge. Tileke kuŵa nga ni Kayini uyo wakafuma kwa muheni ndipo wakakoma munung’una wake.”—1 Yohane 3:10-12; 4:20, 21.
10 Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakugwiliskira ntchito nyengo yawo, nkhongono zawo, na chuma chawo kuti ŵawovwire na kukhozga ŵanyawo. (Ŵahebere 10:24, 25) Ŵakuchita icho “ntchiwemi kwa wose.”—Ŵagalatiya 6:10.
11. Chifukwa wuli tikugomezga kuti tizamupona kwizira mwa Yesu?
11 Ŵakugomezga kuti ŵazamupona kwizira mwa Yesu. Baibolo likuti: “Palije munyake uyo wangatiponoska, chifukwa palije zina linyake pa charu chapasi ilo Chiuta wasankha pakati pa ŵanthu kuti watiponoske nalo.” (Milimo 4:12) Mu Mutu 5 wa buku lino, tikasambira kuti Yehova wakatuma Yesu kuti wapeleke umoyo wake kuŵa sembe ya ŵanthu ŵakupulikira. (Mateyu 20:28) Yehova wali kusankha Yesu kuŵa Fumu kuti wazakalamulire charu chose chapasi. Lekani Baibolo likuti para tikukhumba umoyo wamuyirayira, tikwenera kupulikira Yesu.—Ŵerengani Yohane 3:36.
12. Chifukwa wuli Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakuchitako yayi ndyali?
12 Ŵakuchitako yayi ndyali. Yesu wakachitangako yayi ndyali. Apo wakayezgekanga, wakaphalira Pilato kuti: “Ufumu wane ngwa charu chino chara.” (Ŵerengani Yohane 18:36.) Nga ni Yesu, Ŵakhristu ŵaunenesko mbakugomezgeka ku Ufumu wa Chiuta. Lekani kulikose uko ŵali, ŵakuchitako yayi ndyali. Kweni Baibolo likuti tikwenera kupulikira “ŵamazaza,” panji kuti ŵalara ŵaboma. (Ŵaroma 13:1) Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakupulikira malango gha mu charu icho ŵakukhala. Kweni para malango gha boma ghakususkana na malango gha Chiuta, ŵakuchita nga mbapositole, awo ŵakati: “Tikwenera kupulikira Chiuta nga muwusi m’malo mwa ŵanthu.”—Milimo 5:29; Mariko 12:17.
13. Kasi Ufumu wa Chiuta uzamuchita vichi?
13 Ufumu wa Chiuta wekha ndiwo uzamuwuskapo masuzgo. Yesu wakati “makani ghawemi gha Ufumu” ghazamupharazgika mu charu chose chapasi. (Ŵerengani Mateyu 24:14.) Palije boma la ŵanthu ilo lingachita ivyo Ufumu wa Chiuta uzamutichitira. (Salimo 146:3) Yesu wakasambizga kuti tilombenge Ufumu uwu, apo wakati: “Ufumu winu wize. Khumbo linu lichitike pano pasi nga nkhuchanya.” (Mateyu 6:10) Baibolo likuti Ufumu wa Chiuta uzamuwuskapo maboma ghose gha ŵanthu ndipo “iwo wekha ndiwo uzamuŵako kwamuyirayira.”—Daniyeli 2:44.
14. Kasi mukuwona kuti mbanjani awo ŵakusopa Chiuta munthowa yakwenelera?
14 Pakuti mwasambira fundo izi, jifumbani kuti: ‘Kasi mbanjani awo fundo izo ŵakusambizga zikufuma mu Baibolo? Kasi mbanjani awo ŵakuphalirako ŵanyawo zina la Chiuta? Kasi mbanjani awo ŵakutemwana zanadi? Kasi mbanjani awo ŵakugomezga kuti Chiuta wakatuma Yesu kuti wazakatiponoske? Kasi mbanjani awo ŵakuchitako yayi ndyali? Ndipo kasi mbanjani awo ŵakupharazga kuti Ufumu wa Chiuta ndiwo wekha uzamuwuskapo masuzgo gha ŵanthu?’ Mbakaboni ŵa Yehova pera.—Yesaya 43:10-12.
KASI MUCHITENGE WULI?
15. Kasi tikwenera kuchita vichi kuti Chiuta watiwonenge kuti tikumusopa mwakwenelera?
15 Ntchakukwana yayi kugomezga waka kuti Chiuta waliko. Chifukwa viŵanda navyo vikugomezga kuti kuli Chiuta, kweni vikumupulikira yayi. (Yakobe 2:19) Para tikukhumba kuti Chiuta watiwonenge kuti tikumusopa munthowa yakwenelera, tikwenera yayi kugomezga waka kuti waliko, kweni tikweneraso kuchita ivyo wakukhumba.
16. Chifukwa wuli tikwenera kukana chisopa chautesi?
16 Kuti Chiuta wazomerezge kusopa kwithu, tikwenera kukana chisopa chautesi. Ntchimi Yesaya yikati: “Fumanimo mukati mwake, muŵe ŵakutowa.” (Yesaya 52:11; 2 Ŵakorinte 6:17) Lekani tikwenera kukana chilichose icho chikukolerana na chisopa chautesi.
17, 18. Kasi “Babuloni Mukuru” ni vichi? Chifukwa wuli munthu wakwenera kufumamo mwaluŵiro mu Babuloni Mukuru?
17 Kasi chisopa chautesi ni vichi? Ni matchalitchi ghose agho ghakusambizga ŵanthu kuti ŵasopenge Chiuta munthowa iyo yikukolerana yayi na Mazgu ghake. Baibolo likuti matchalitchi ghose ghautesi ni “Babuloni Mukuru.” (Chivumbuzi 17:5) Chifukwa wuli? Chifukwa mu Babuloni ndimo visambizgo vinandi vyautesi vikayambira, Chigumula cha mu nyengo ya Nowa chikati chamara. Visambizgo ivi vikafalikira pa charu chose. Mwachiyelezgero, ŵanthu awo ŵakakhalanga mu Babuloni ŵakagomezganga kuti kuli ŵachiuta ŵatatu mwa chiuta yumoza. Mazuŵa ghano napo, visopa vinandi vikusambizga nthena. Kweni Baibolo likusambizga kuti kuli Chiuta yumoza pera waunenesko, Yehova. Ndipo Yesu Khristu ni Mwana wake. (Yohane 17:3) Ŵanthu awo ŵakakhalanga mu Babuloni ŵakagomezgangaso kuti ŵanthu ŵali na mzimu uwo ukulutilira kuŵa wamoyo para ŵafwa ndipo ungalangika ku moto. Kweni uwu mbutesi.—Wonani Mazgu Ghakuumaliro 14, 17.
18 Chiuta wakayowoyerathu kuti sonosono apa visopa vyose vyautesi viparanyikenge. (Chivumbuzi 18:8) Kasi mwawona chifukwa icho mukwenera kufumiramo luŵiro mu chisopa chautesi? Yehova Chiuta wakukhumba kuti mufumemo pambere maji ghandafike musingo.—Chivumbuzi 18:4.
19. Kasi Yehova wachitenge wuli para mwasankha kumuteŵetera?
19 Para mwafumamo mu chisopa chautesi na kwamba kusopa Yehova, ŵabwezi ŵinu panji ŵa mu banja linu ŵambenge kumususkani, kumunenani panji kumusuzgani. Kweni Yehova wamulekaninge yayi. Muŵenge mu gulu la Ŵakhristu ŵaunenesko pa charu chose, awo ŵakutemwana zanadi. Ndiposo muzamusanga umoyo wamuyirayira mu charu chiphya. (Mariko 10:28-30) Nyengo zinyake ŵabwezi na ŵa mu banja linu awo ŵakumunenani, kunthazi ŵangazakamba kusambira Baibolo.
20. Chifukwa wuli mukwenera kwambapo sono kusopa Chiuta munthowa yakwenelera?
20 Sonosono apa Chiuta waparanyenge ŵanthu ŵaheni ndipo Ufumu wake uzamulamulira charu chose chapasi. (2 Petrosi 3:9, 13) Nyengo iyi yizamuŵa yakukondweska chomene. Waliyose wazamusopa umo mweneko Yehova wakukhumbira. Ipo ntchakuzirwa kuti mwambepo sono kusopa Chiuta munthowa yakwenelera.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
IVYO ŴANYAMATA NA ŴASUNGWANA ŴAKUFUMBA
Kasi Ningalongosora Wuli Ivyo Nkhugomezga pa Nkhani ya Kugonana?
“Wati vichi, undagonanepo na mwanalume?”
Usange zgoro lako ndakuti enya, kasi ungayowoya mwankhongono? Nkhani iyi yikovwirenge.
Kasi kuŵa mwali kukung’anamurachi?
Mwali ni msungwana uyo wandagonanepo na mwanalume.
Ŵanthu ŵanyake ŵakujiwona kuti nawo mbamwali chifukwa ŵandagonanepo na waliyose. Kweni ŵakuchita vinthu vinyake ivyo navyo nkhugonana.
Lizgu lakuti “kugonana” likung’anamuraso kugonana mu mulomo, kumatako, panji kuseŵereska nkhule ya munyako.
Manya kuti: Waliyose uyo wali kugonanapo na munthu munthowa yiliyose iyo yazunulika pachanya apa ni mwali yayi.
Kasi Baibolo likuti wuli pa nkhani ya kugonana?
Baibolo likuti mwanalume na mwanakazi awo ŵali kutorana ndiwo ŵekha ŵakwenera kugonana. (Zintharika 5:18) Ntheura, waliyose uyo wakukhumba kukondweska Chiuta, wakwenera yayi kugonana na munthu pambere ŵandatorane.—1 Ŵatesalonika 4:3-5.
Ŵanthu ŵanyake ŵakuti ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani iyi ni vyakovwira yayi mazuŵa ghano. Kweni chifukwa chakuleka kulondezga malango agha, nthengwa za ŵanthu ŵanandi zikumara, ŵanthu ŵakutora nthumbo zapathengere, na matenda ghakupilana pa kugonana. Ntheura, mu charu ichi tingasangamo ulongozgi wakovwira yayi pa nkhani ya nkharo ziwemi.—1 Yohane 2:15-17.
Kweni fundo za mu Baibolo ni zakovwira. Tiyelezgere kuti munthu wakupa 1 miliyoni kwacha. Kasi ungapeleka kwa waliyose uyo wakujumpha munthowa?
Vikuyana waka na nkhani ya kugonana. Sierra, wali na vyaka 14, ndipo wakati: “Ningachita yayi kutaya umwali wane chifukwa cha kugonana na mwanalume uyo panji nkhumumanyaso yayi.” Tammy, wali na vyaka 17, ndipo wakati: “Kugonana ntchawanangwa chapadera chomene. Ningaseŵereska yayi umwali wane.”
Manya kuti: Baibolo likuti awo ŵandatore panji kutengwa, ŵakwenera yayi kugonana kweniso ŵaŵe na nkharo yiwemi.—1 Ŵakorinte 6:18; 7:8, 9.
Kasi iwe ukugomezga vichi?
Kasi ukuwona kuti ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani ya kugonana ni viwemi, panji vikutipoka wanangwa?
Kasi ukuwona kuti NTCHAKWENELERA kuti ŵanthu awo ŵandatorane kweni ŵakutemwana ŵagonanenge?
Ŵanyamata na ŵasungwana ŵanandi ŵawona kuti ntchiheni kugonana pambere ŵandanjire mu nthengwa. Ŵakuwona kuti ntchiwemi kuŵa na nkharo yiwemi. Mbakukondwa kuti ŵandagonanepo na waliyose. Wona ivyo ŵanyake ŵakayowoya:
“Nkhukondwa chomene kuti nindagonanepo na mwanalume. Ŵanthu awo ŵakugonana pambere ŵandatorane, ŵakusangana na masuzgo ghanandi.”—Emily.
“Nkhumanya kuti nilije matenda agho ŵanthu ŵakupirana pakugonana (STD) chifukwa nindaŵepo na vibwezi ivyo nkhagonananga navyo. Ndipo nili wakukondwa chomene.”—Elaine.
“Ŵanyane ŵanandi ŵakudandawura chomene kuti ŵakayamba kugonana pambere ŵandatengwe. Nkhukhumba yayi suzgo lanthena.”—Vera.
“Nawona ŵanthu ŵanandi ŵakusuzgika maghanoghano chifukwa ŵali kutaya umwali wawo panji chifukwa ŵakaŵa na vibwezi vinandi. Nkhuwona kuti ili ni suzgo likuru.”—Deanner.
Manya kuti: Ukwenera kumanya fundo izo wenderenge pa nkhani ya kugonana, pambere ŵanyako ŵandakuchichizge kuti ugonane nawo.—Yakobe 1:14, 15.
Kasi ungalongosora wuli ku ŵanyako ivyo ukugomezga?
Kasi ungazgora wuli para ŵanyako wangakufumba nkhani ya kugonana? Ukwenera kuzgora kuyana na umo vinthu viliri.
“Para munthu wakunifumba kuti waniseke waka, nkhumuzgora kuti, ‘Manya twako,’ na kufumapo waka.”—Corinner.
“Ŵanthu ŵanyake ku sukulu ŵakutemwa kunena ŵanyawo. Para namanya kuti ndicho ŵakunifumbira, nkhuŵazgora yayi.”—David.
Kasi ukumanya? Nyengo zinyake Yesu wakakhalanga waka chete, para awo ŵakamususkanga ŵakumufumba.—Mateyu 26:62, 63.
Kasi ungachita wuli para munthu wakukufumba kuti wamanye nadi? Para Baibolo wakuligomezga, ungamuphalira fundo ya pa 1 Ŵakorinte 6:18, iyo yikuti munthu uyo wakwamba vyakugonana pambere wandanjire mu nthengwa, wakunangira thupi lake.
Kwali uŵerengenge Baibolo pakuzgora kwali yayi, kweni ntchiwemi kuti uzgore mwakusimikizga. Kumbuka kuti ntchakuzirwa chomene kusunga umwali kweniso kuŵa na nkharo yiwemi.—1 Petrosi 3:16.
“Para ukuzgora mwakusimikizga, ukulongora kuti ivyo ukuyowoya ni vyaunenesko ndipo ukuvigomezga, kweniso kuti ukuyegheka waka yayi.”—Jill.
Manya kuti: Para ukukhorwa na ivyo ukugomezga pa nkhani ya kugonana, ulongosorenge makora ku ŵanyako. Nawo ŵangakupulikiska. Melinda, wali na vyaka 21 ndipo wakati: “Awo nkhugwira nawo ntchito ŵakuniwonga kuti nindagonanepo na mwanalume. Ŵakuzizwa nane yayi. Ŵakuwona kuti ndine wakujikora na wa nkharo yiwemi.”
Ivyo ungachita! Kuti umanye ivyo vingakovwira kuzgora mwambura kukayika pa nkhani za kugonana, kopera nkhani yakuti “Kasi Mungalosongora Wuli Ivyo Mukugomezga pa Nkhani ya Kugonana?” pa chigaŵa cha vyakulembapo. Kweniso ungawona buku la Chichewa la mutu wakuti Mayankho a Zimene Achinyamata Amafunsa. Nkhani zinyake izo ungaŵerenga ni izi:
“Kodi Kugonana Tili Pachibwenzi Kungachititse Kuti Tizikondana?” (Mutu 24 Buku Loyamba)
“N’chifukwa Chiyani Sindiyenera Kugonana ndi Aliyense Mpaka N’talowa M’banja?” (Mutu 5 Buku Lachiwiri)
Victoria wakati: “Fundo za mu mabuku agha nkhuzitemwa chomene. Mwachiyelezgero, pa peji 187 mu Buku Loyamba, pali chithuzi icho chikulongora kuti kugonana pambere mundatorane, vikuyana waka na kupeleka nikilesi yakudura chomene kwaulere. Ndipo ukujikhozga waka soni. Pa peji 177, pali chithuzi icho chikulongora kuti kugonana pambere mundatorane vikuyana waka na kutora chithuzi chakutowa chomene na kuchizgora chakukandapo. Kweni nkhutemwa chomene chithuzi icho chili pa peji 54 mu Buku Lachiwiri. Pa chithuzi ichi pali mazgu ghakuti: ‘Kugonana pambere mundatorane vikuyana waka na kujura chawanangwa pambere ŵandakupe.’ Uwu mbwe mbunkhungu. Ukwibira uyo uzamutorana nayo.”


text:
Nkhani 42: Bulu Walongoro
KUMBI ukumuvwapu bulu wachilongoro? Panyaki ungamuka kuti: ‘Awa, nyama zilongoro cha.’ Kweni Bayibolo likonkhoska kuti bulu wangulongoro. Tiyi tiwoni mo vinguchitikiya.
Sonu Ayisraele ŵenga pafupi kusere m’charu cha Kanani. Ndipu Balaki yo wenga fumu ya ku Moabu, waŵawopanga Ayisraele. Sonu iyu wangutuma munthu wazeru Balamu kuti waluti wakatembi Ayisraele. Balaki wangulayizga Balamu kuti wamupaskengi ndalama zinandi. Mwaviyo, Balamu wangukwera pa bulu waki ndi kwamba ulendu wakuluta kwaku Balaki.
Kweni Yehova wakhumbanga cha kuti Balamu wakatembi ŵanthu Ŵaki. Sonu iyu wangutuma mungelu yo wapinga lipanga kuti wami munthowa kuti Balamu watondeki kudumuwa. Balamu wangumuwona cha mungelu, kweni bulu ndiyu wangumuwona. Mwaviyo, bulu wanguyesesa kundele kumphepeti kuthaŵa mungelu ndipu pakumaliya paki wangugona waka pasi munthowa. Balamu wangukwiya ukongwa, ndipu wangumupuma bulu waki ndi nthonga.
Sonu Yehova wanguchitiska kuti Balamu wavwi bulu waki wachilongoro. Ndipu bulu wangufumba Balamu kuti: ‘Kumbi ndakunangiyanji po utindipuma viyo?’
Balamu wangumuka kuti: ‘Wandichitiska nge ndini muzeleza, asani ndenga ndi lipanga mphanyi ndakubaya.’
Ndipu bulu wangufumba kuti: ‘Kumbi chijaliyi ndikukuchitiyapu viyo?’
Balamu wangumuka kuti: ‘Awa.’
Sonu Yehova wanguchitiska Balamu kuti wawoni mungelu yo wanguma panthowa ndi lipanga. Ndipu mungelu yo wangufumba Balamu kuti: ‘Nchifukwa wuli upuma bulu waku? Ndaza kuzikujaliya nthowa kuti ungalutanga cha kuchitemba Ayisraele. Asani bulu waku wanguleka kundithaŵa ndatingi ndikubayengi kweni bulu waku, ndatingi ndimubayengi cha.’
Balamu wanguti: ‘Ndananga, pakuti ndinguziŵa cha kuti imwi mwayima munthowa.’ Sonu mungelu wangumuleka Balamu kuti waluti, ndipu Balamu wangulutirizga ulendu waki wakuchiwonana ndi Balaki. Kweni iyu wangulutirizga mbwenu kuyesa kuchitemba Ayisraele kweni m’malu mwaki Yehova wangumuchitiska kuti waŵatumbiki Ayisraele katatu.
Maŵerengedu 21:21-35; 22:1-40; 23:1-30; 24:1-25.
Mafumbu
- Kumbi Balaki wenga yani, nanga nchifukwa wuli wangudanisa Balamu?
- Kumbi nchifukwa wuli bulu waku Balamu wangugona munthowa?
- Kumbi Balamu wanguvwa bulu wachiŵeleŵetanji?
- Kumbi mungelu wangumukambiyanji Balamu?
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika po Balamu wayesanga kutemba Ayisraele?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Maŵerengedu 21:21-35.
Kumbi nchifukwa wuli Ayisraele anguthereska Sihoni Fumu ya Amori, kweniso Ogi Fumu ya Bashani? (Maŵe. 21:21, 23, 33, 34)
- Ŵerenga Maŵerengedu 22:1-40.
Kumbi Balamu wenga ndi chilatu wuli po wayesanga kutemba Ayisraele, nanga tingasambiranjipu? (Maŵe. 22:16, 17; Ntha. 6:16, 18; 2 Pet. 2:15; Yuda 11)
- Ŵerenga Maŵerengedu 23:1-30.
Chinanga wuli Balamu waŵeleŵetanga nge wenga wakusopa Yehova, kweni vo wachitanga vingulongo wuli kuti wasopanga Yehova cha? (Maŵe. 23:3, 11-14; 1 Samu. 15:22)
- Ŵerenga Maŵerengedu 24:1-25.
Kumbi nkhani ya m’Bayibolo yeniyi yititiwovya wuli kuti tije ndi chigomezgu chanthazi pa kufiskika kwa khumbu laku Yehova? (Maŵe. 24:10; Yesa. 54:17)


text:
MTWE 11
Ligongo Cici Mlungu Akundile Kuti Ŵandu Asimaneje ni Yipwetesi?
Ana Mlungu ni jwakusatendekasya yipwetesi pacilambopa?
Ana mu mgunda wa Edeni mwapagwile ngani jatuli?
Ana Mlungu cacimasya catuli yipwetesi ya ŵandu?
1, 2. Ana lelo jino, ŵandu akusimana ni yipwetesi yatuli, soni yeleyi yikusatendekasya kuliwusya yiwusyo yapi?
PAMBESI pa ngondo jakogoya mnope jajapagwile mu cilambo cine, acakongwe ni ŵanace ŵajinji ŵaŵawile ŵaŵisile mu lilembe limo lyekulungwa. Kusyungulila lilembelyo ŵaŵisile tumisalaba. Kamsalaba kalikose ŵakalembile maloŵe gakuti: “Ligongo cici?” Ndaŵi sine ciwusyo celeci cikusaŵa cakulungasya mtwe kupunda yiwusyo yosope. Ŵandu akusawusya ciwusyoci mwacanasa, naga jwakunonyelwa jwawo jwanganalemwa awile ligongo lya ngondo, likungu line lyakwe, ulwele kapena kuwulajikwa ni ŵandu, soni naga nyumba jawo jijonasice. Kapena naga yipwetesiyi yikwatendekasya kuti alajeje mnope m’matala gane. Akusasaka kumanyilila ligongo lyakwe yipwetesiyi yikwatendecela.
2 Ana ligongo cici Mlungu akundile kuti tusimaneje ni yipwetesi? Naga Yehofa Mlungu ali jwamacili gosope, jwacinonyelo, jwalunda, soni jwacilungamo, ligongo cici cilamboci cigumbele ni uŵengani, soni yindu yangali cilungamo? Ana pakwete paliwusisye yiwusyo yeleyi?
3, 4. (a) Ana cici cacikulosya kuti nganikuŵa kulemwa kuwusya ligongo lyakwe Mlungu ayikundile yipwetesi? (b) Ana Mlungu akusapikana wuli ni yindu yakusakala, soni yipwetesi?
3 Ana kuli kulemwa kuwusya ligongo lyakwe Mlungu akundile kuti tusimaneje ni yipwetesi? Ŵane akusaganisya kuti kuwusya yiwusyo yeleyi mpaka kulosye kuti akwete cikulupi cakupelembela kapenasoni kuti ngakumcimbicisya Mlungu. Nambope, pakuŵalanga Baibulo cacisimana kuti ŵandu ŵakulupicika ŵaŵajogopaga Mlungu ŵawusisyepo yiwusyo mpela yeleyi. Mwambone, jwakulocesya Habakuku ŵam’wusisye Yehofa kuti: “Ligongo cici akundendekasya kuyiwona yindu yakupweteka, soni akwamba kulecelela yakusawusya? Soni ligongo cici kusakasya ni kuwulagana kuli pameso pangu, soni ligongo cici pana ukangani ni kumenyana?”
4 Ana Yehofa ŵamjamwice jwakulocesya jwakulupicika Habakuku ligongo lya kuwusya yiwusyo yeleyi? Iyayi. Mmalo mwakwe Yehofa ŵakundile kuti maloŵe gakutyocela mumtima ga Habakuku gasimanikwe m’Baibulo. Mlungu ŵamkamucisye kupikanicisya cenene yinduyi, soni kuti akole cikulupi mnope. Yehofa akusakasoni kwatendela wawojo yeleyi. Akaliŵalila kuti Baibulo jikusajiganya kuti “Jwalakwejo ni jwakusamsamalila.” (1 Petulo 5:7) Kupunda mundu jwalijose, Mlungu akusaŵengana mnope ni yakusakala, soni yipwetesi yayikusayikaga ligongo lya yakusakalayo. (Yesaya 55:8, 9) Sambano, ana ligongo cici pacilambopa pana yipwetesi yejinji?
LIGONGO CICI PANA YIPWETESI YEJINJI?
5. Ana ŵandu akusapeleka magongo gatuli pakusala ligongo lyakwe ŵandu akusimana ni yipwetesi, nambo ana Baibulo jikusajiganya cici?
5 Ŵandu ŵa dini syakulekanganalekangana akusajawula kwa acimlongola ŵa dini, soni kwa aciŵalimu kukuwusya ligongo lyakwe tukusimana ni yipwetesi. Nambo ndaŵi syejinji akusajanga ŵanduwo kuti lili lisosa lya Mlungu, soni kuti jwalakwe ŵalembile kala yiliyose yayicitendekwa, kupwatikapo likungu. Acimlongolaŵa akusiŵasalila ŵandu ŵajinji kuti yindu ya Mlungu yili yakusawusya kuyipikanicisya, soni kuti jwalakwe ni jwakusatendekasya kuti ŵandu aweje, atamose ŵanace kuti akatameje yalumo ni jwalakwe kwinani. Nambo mpela mwatulijiganyile kala, Yehofa Mlungu jwangatendekasya yakusakala. Baibulo jikusati: “Kuli kwanawula kwa Mlungu kutenda yakusakala, soni Jwamaciligose kutenda yindu yangali cilungamo!”
6. Ligongo cici ŵandu ŵajinji akusalemwesya pakumjimba Mlungu magambo gakuti jwalakwe ni jwakutendekasya yipwetesi pacilambopa?
6 Ana akumanyilila ligongo lyakwe ŵandu akusalemwesya pakumjimba Mlungu magambo gakuti jwalakwe ni jwakutendekasya yipwetesi pacilambopa? Ndaŵi syejinji, akusamjimba magambo Mlungu Jwamaciligose ligongo lyakuti akusaganisya kuti jwalakwe ni jwakulamulila jusyesyene jwa cilamboci. Jemanjaji ŵangamanyilila yisyesyene yajikusajiganya Baibulo panganiji. Twalijiganyisye yisyesyeneyi mu Mtwe 3 wa bukuji. Jwakulamulila jusyesyene jwa cilamboci ali Satana.
7, 8. (a) Ana ŵandu ŵajinji akusalosya catuli ndamo ja jwakulamula jwa cilambo capasi? (b) Ana ungali umnama, soni “ndaŵi ni yakutendekwa yangayijembeceya” yitendekasisye catuli yipwetesi?
7 Baibulo jikusasala mwakupikanika cenene kuti: ‘Cilambo cosope capasi cili m’myala mwa Jwakusakala jula.’ (1 Yohane 5:19) Ana pakuganisya yeleyi, ngakuyiwona kuti yili yakupikanika? Ŵandu m’cilamboci akusalosya ndamo ja cakupanganyikwa cangawoneka causimuci ‘cacikulambusya cilambo cosope capasi.’ (Ciunukuko 12:9) Satana ali jwauŵengani, jwakulambusya, soni jwangalwe. M’yoyo m’cilambo cakucilamula jwalakwe, cigumbele ni uŵengani, unami, soni ngalwe. Lyeleli ni ligongo limo lyalikutendekasya yipwetesi yejinji.
8 Ligongo lyaŵili lyalikutendekasya kuti ŵandu asimaneje ni yipwetesi lili lyakuti ŵandu wosope aŵele ali ŵangali umnama, soni ŵakulemwa kutyocela pele Adamu ni Hawa ŵamjimucile Mlungu, mpela mutwalijiganyicisye mu Mtwe 3. Ŵandu ŵaulemwa akusanonyela kanganilana ulamusi, m’yoyo yeleyi yikusatandikasya ngondo, ngalwe, soni kulagasika. (Mlaliki 4:1; 8:9) Ligongo lyatatu lili “ndaŵi ni yakutendekwa yangayijembeceya.” (Mlaliki 9:11) Pakuŵa Yehofa nganaŵa Jwakulamulila jwa pacilambopa, ndaŵi sine mundu komboleka kuŵa cenene, nambo ndaŵi sine yindu yangayijembeceya komboleka kumgwila. Mwambone, komboleka kutenda ngosi kapena kuputigwa ni njasi ligongo lyakuti ali pamalo gakulemweceka, soni pandaŵi jakulemweceka.
9. Ligongo cici mpaka tuŵe ŵakusimicisya kuti Yehofa akwete magongo gambone gakukundila kuti yipwetesi yijendeleceleje?
9 Yili yakulimbikasya kumanyilila kuti Mlungu jwangatendekasya yipwetesi. Jwalakwe jwangatendekasya ngondo, kasa malamusi, ngalwe kapenasoni ngosi sya mu cipago, yayikusalagasya ŵandu. Nambope, tukusosekwa tumanyilile kuti, Ana ligongo cici Yehofa akusakunda kuti yipwetesiyi yitendekweje? Naga jwalakwe ali Jwamaciligose, ni kuti akwete macili gakumacisya yeleyi. Nambo, ligongo cici ngakuyimasya? Pakuŵa tulijigenye kuti Mlungu ali jwacinonyelo, ni kuti akwete magongo gambone gakutendela yeleyi.
SATANA AKUTANDISYA NGANI JAKUSAWUSYA
10. Ana Satana ŵakanile cici, soni ŵatesile yeleyi catuli?
10 Kuti tumanyilile ligongo lyakwe Mlungu akundile kuti yipwetesi yitendekweje, tukusosekwa kuganicisya yayatendekwe munyuma pandaŵi jayatandite yipwetesi. Pandaŵi jele Satana ŵalongolele Adamu ni Hawa kuti akampikanila Yehofa, ngani jakusawusya jatandite. Satana nganakana kuti Yehofa akwete macili. Jwalakwe akusamanyilila kuti Yehofa akwete macili gangali pakumalila. Nambo yaŵakanile Satana yaliji yakuti Yehofa ali jwakuŵajilwa kulamulila. Mwakusala kuti Mlungu akusalambusya, soni kwajima ŵandu ŵakwe yindu yambone, Satana ŵamjimbaga magambo Yehofa kuti ali jwakulamulila jwakusakala. (Genesis 3:2-5) Satana ŵalosisye kuti ŵandu mpaka yajendeleje cenene naga Mlungu ngakwalamulila. Kweleku kwaliji kwimucila ulamusi wekulungwa wa Yehofa, kapena kuti kuŵajilwa kwakwe kulamulila.
11. Ligongo cici Yehofa nganagamba kwawulaga ŵakwimucila ŵa mu Edeni?
11 Adamu ni Hawa ŵamjimucile Yehofa. Pelepa yaliji mpela kuti jemanjaji akuŵeceta kuti: ‘Ngatukusaka kuti Yehofa atulamulileje. Mpaka tulisagulileje jika cambone kapena cakusakala.’ Ana Yehofa akamasisye catuli nganiji? Ana akakamucisye catuli yakupanganyikwa yosope kupikanicisya kuti ŵakwimucilawo ali ŵakulemwa, soni kuti ulamusi wakwe uli wambone mnope? Ŵane mpaka aŵecete kuti yikaliji cenene Mlungu akajonanje ŵakwimucila wosopewo, ni kupanganyasoni ŵandu ŵane. Nambo Yehofa ŵaliji ali asasile kala kuti akwete lisosa lyakuti cilambo cosope capasi cigumbale ni ŵanace ŵa Adamu ni Hawa, soni kuti atameje mu cilambo ca paladaiso. (Genesis 1:28) Yehofa akusakwanilisya lisosa lyakwe ndaŵi syosope. (Yesaya 55:10, 11) Konjecesya pelepa, kwawulaga ŵakwimucila ŵa mu Edeni ngamkanikumasya ngani jaŵatandisye Satana jakuti Yehofa ali jwangaŵajilwa kulamulila.
12, 13. Asale cakuwanicisya cacikulosya ligongo lyakwe Yehofa akundile Satana kulamulila cilamboci, soni kuti ŵandu alilamulile jika.
12 Kwende tuganicisye cakuwanicisya aci. Tusale kuti mkujiganya akwajiganya ŵanace kaŵalanjile ka masamu gakusawusya. Nambo mwanace jwine jwakalamuka, soni jwakwimucila akusala kuti litala lyakulikamulicisya masengo mkujiganyajo pakaŵalanjileko lili lyakulemweceka. Pakusaka kulosya kuti mkujiganyajo ngakuyikombola, mwanace jwakwimucila jula akwendelecela kusala kuti jwalakwe akumanyilila cenene litala lyakuŵalanjila masamugo. Ŵanace ŵane akukulupilila kuti mjawojo akuŵeceta yisyene, soni jemanjaji akutanda kumjimucila mkujiganya jula. Ana mkujiganyaju akusosekwa kutenda cici? Naga akwakoposya m’kalasi ŵanace ŵakwimucilawo, ana ŵanace ŵakusigalawo mpaka aganisye yatuli? Ana ngasakulupilila kuti jwakwimucilajo, soni acimjakwe ŵala ŵaŵecetaga yisyene? Ŵanace wosopewo mpaka atande kumcembulusya mkujiganyajo pakuganisya kuti mjawojo akusala yisyene. Nambo mkujiganyajo akusosekwa kumkunda mwanace jwakwimucilajo kuti alosye litala lyakwe lyampaka aŵalanjile masamugo.
13 Yehofa atesile yakulandana ni yampaka mkujiganyaju atende. Akaliŵalila kuti nganiji nganijikwaya ŵakwimucila ŵa mu Edeni ŵalape. Malayika gamajinji galolelagasoni nganiji. (Yobu 38:7; Danieli 7:10) Yakatesile Yehofa ni ŵandu ŵakwimucilawo yikakwayiye mnope malayika gosope, soni ŵandu wosope. Sambano, ana Yehofa atesile cici? Jwalakwe amkundile Satana kuti alosye mwampaka alamulile ŵandu. Soni Mlungu akundile kuti ŵandu alilamulile jika pasi pa macili ga Satana.
14. Ana paciŵa umbone watuli ligongo lyakuti Yehofa akundile kuti ŵandu alilamulileje?
14 Mu ciwanicisyo cila mkujiganya akumanyilila kuti litala lyakulikamulicisya masengo mwanace jwakwimucila, soni acimjakwe ŵala lili lyakulemweceka. Soni akumanyilila kuti kwakunda kuti alosye kaŵalanjile kawo cikwakamucisye ŵanace wosope. Ŵakwimucilawo palepele, ŵanace ŵane ŵambone mitima mpaka amanyilile kuti mkujiganyajo jika ni jwakuŵajilwa kwiganya. Jemanjaji mpaka apikanicisye ligongo lyakwe mkujiganyajo sambano akusosekwa kwakoposya ŵakwimucilawo m’kalasi. M’yoyosoni, Yehofa akusamanyilila kuti yicakamucisya ŵandu ŵambone mitima, soni malayika pakuwona kuti Satana, ni ŵakwimucila acimjakwe alepele kulamulila, soni kuti ŵandu ngaŵa mkulilamulila jika. Mpela Yelemiya, jemanjaji cacilijiganya maloŵe ga usyesyene gakuti: “Yehofa ngumanyilila cenene kuti mundu ngakombola kusamala matala gakwe. Mundu jikape ngakomboleka kulondesya kajende kakwe.”
LIGONGO CICI YEHOFA AKUNDILE YIPWETESI KUŴAPO KWANDAŴI JELEWU?
15, 16. (a) Ligongo cici Yehofa akundile yipwetesi kuŵapo kwandaŵi jelewu? (b) Ligongo cici Yehofa jwangalekasya yindu yakogoya yakusatendaga ŵandu ŵakusakala kwa acimjawo?
15 Ana ligongo cici Yehofa akundile kuti yipwetesi yijendelecele kwa ndaŵi jelewu? Soni ligongo cici jwalakwe ngakulekasya yindu yakusakala kutendekwa? Kwende tuganicisye yindu yine yiŵili yele mkujiganya jwa mu ciwanicisyo jula ngamkanasosekwa kuyitenda. Candanda, nganasosekwa kumlekasya mwanace jwakwimucila jula kulosya litala lyampaka aŵalanjile masamugo. Caŵili, mkujiganyajo ngakanamkamucisya jwakwimucilajo kuŵalanjilako. Mwakulandana ni yeleyi, kwende tulole yindu yiŵili yele Yehofa ŵasimicisye kuti ngasayitenda. Candanda, jwalakwe nganamlekasya Satana, soni ŵali ku mbali jakwe kulilosya naga ali ŵakuŵajilwa kulamulila. Kukunda kuti nganiji jikamala mwacitema kuŵele kwakamucisya. Kwa yaka yejinji ŵandu aŵele ali mkulinga kulilamulila jika kupitila m’maboma gakulekanganalekangana. Ŵandu ajawile paujo ni sayansi, soni yindu yine, nambo ungalumbana, usawuci, kasa malamusi, soni ngondo yitupile mnope. Ulamusi wa ŵandu uwonece kuti uli wakulepela.
16 Caŵili, Yehofa ngasamkamucisya Satana kulamulila cilambo capasi. Mlungu akalekasyeje yindu yakogoya yakusatendaga ŵandu ŵakusakala kwa acimjawo, ana nikuti jwalakwe ngamkaniŵakamucisyaga ŵakwimucila kulimbikasya unami wawo? Ana Mlungu ngamkaniŵatendekasya ŵandu kuganisya kuti ŵandu mpaka akombole kulilamulila jika, soni kuti mpaka paŵe pangali yakusawusya yiliyose? Yehofa akatende yeleyi, jwalakwe akaliji mbali ja ŵakulambusyawo. Nambo, “Mlungu ngaŵa mkulambusya.”
17, 18. Ana Yehofa cacitenda cici ni yipwetesi yayipagwile ligongo lya ulamusi wa ŵandu, soni Satana?
17 Nambi uli pakwamba ya yipwetesi yayiŵele yili mkutendekwa kutandila pandaŵi jele ŵandu ŵamjimucile Mlungu? Tukumbucileje kuti Yehofa ali jwamaciligose. M’yoyo, jwalakwe mpaka akombole kutyosya, soni cacityosya yipwetesi yosope ni yakuyicisya yakwe. Mpela mwatulijiganyisye kala, cilambo capasi cejonasiceci cacicilinganyasoni kuti ciŵe paladaiso. Yakuyicisya ya ulemwa yicityoka kupitila mu kukulupilila mbopesi ja ciwombolo ja Yesu, soni ŵawe cacijimuka. M’yoyo Mlungu cacikamulicisya masengo Yesu kuti “ajonanje yitendo ya Satana.” (1 Yohane 3:8) Yehofa cacitenda yeleyi pandaŵi jakuŵajilwa. Tukusosekwa kusangalalaga ligongo lyakuti Yehofa ayikundile yipwetesi kuŵapo kwa ndaŵi jelewu, pakuŵa kulitimalika kwakwe kutupele upile wakulijiganya usyesyene, soni kumtumicila. (2 Petulo 3:9, 10) Mlungu aŵele ali mkusosasosa ŵandu ŵakuti amlambileje ni mtima wosope, soni akwakamucisya kupilila yipwetesi yampaka asimane nayo m’cilambo cakusawusyaci.
18 Nambo ŵane mpaka awusye kuti, ana ngamkaniyiŵa cenene Mlungu akalinganye Adamu ni Hawa ni umi wati ngaŵa mkulemwa? Kuti tujanje ciwusyo celeci tukusosekwa kukumbucila ya mtuka waŵapele Yehofa.
ANA WAWOJO CACITENDA NAWO CICI MTUKA WAŴAPELE MLUNGU?
19. Ana Yehofa atupele mtuka wapenani mnope watuli, soni ligongo cici tukusosekwa kuwuwona kuŵa wapenani?
19 Mpela mwatwalijiganyicisye mu Mtwe 5, Mlungu ŵapangenye ŵandu ni upile wakulisagulila yakutenda. Ana akumanyilila kuti welewu wuli mtuka wapenani mnope? Mlungu ŵapanganyisye yinyama yejinji, nambo ndaŵi syejinji yikusatenda yindu mwakamulicisya masengo lunda lwawo lwacipagwa. (Miyambo 30:24) Ŵandu alingenye makina gakulekanganalekangana gagakusakamula masengo gaŵagapanganyicisye kuti gatendeje. Yikaŵe kuti nowe Mlungu atupanganyisye mwati m’yoyo, ana tukasangalalaga? Iyayi, tukusasangalalaga ligongo lyakuti tukwete upile wakulisagulila yakutenda, kuti tuŵe mundu jwatuli, tutendeje yatuli pa umi, soni tuŵeje paunasi ni ŵani, ni yine yejinji. Ŵandu akusanonyela kutenda yindu mwagopoka, soni yeleyi ni yakusaka Mlungu kuti tusangalaleje nayo.
20, 21. Ana upile wakulisagulila yakutenda mpaka tuwukamulicisye masengo catuli mwakuŵajilwa, soni tukusosekwa kutenda yeleyo ligongo cici?
20 Yehofa ngakusanonyela kuti ŵandu amtumicileje mwakwakanganicisya. (2 Akolinto 9:7) Tuwanicisye: Naga mwanace ate kumtuma kuti asale kwa nangolo kuti akusanonyela, nambo jwine akwamba kusala yeleyo kutyocela mumtima, ana nangolojo mpaka amnonyele mwanace jwapi? Pelepa, ciwusyo cili cakuti, Ana cacikamulicisya masengo catuli upile wakulisagulila yakutenda waŵapele Yehofa? Satana, Adamu, soni Hawa nganakamulicisya masengo cenene upile wawo wakulisagulila yakutenda. Jemanjaji ŵamkanile Yehofa Mlungu. Ana wawojo cacitenda yatuli ni upile wakulisagulila yakutendawu?
21 Wawojo akwete upile wosope wakamulicisya masengo mwakuŵajilwa mtuka wapenani wakulisagulila yakutendawu. Komboleka kuŵa kumbali ja likuga lya ŵandu wosope ŵali ku mbali ja Yehofa. Jemanjaji akusamsangalasya Mlungu ligongo lyakuti akusalosya kuti Satana ali jwaunami, soni kuti aŵele jwakulamulila jwakulepela. (Miyambo 27:11) Wawojosoni mpaka amsangalasye Mlungu mwakutenda yindu yambone pa umi wawo. Mtwe wakuyicisya ucisala mwampaka tutendele yeleyi.


text:
LIJIGANYO 6
Ana Kusongana ni Aklistu Acimjetu Kukusatukamucisya Catuli?
Ndaŵi syosope tukusajawula kumisongano jetu ja Ciklistu atamose kuti cinga tukusosekwa kwenda mu citekete cakuwutala kapena kusa nganikuca cenene. Ligongo cici m’weji ŵa Mboni sya Yehofa tukusalingalinga kusongana ni ŵakulupilila acimjetu, atamose kuti tukusasimana ni yakusawusya pa umi, soni tukusapela ligongo lyakamula masengo?
Kukusatukamucisya kola umi wambone. Pakuŵeceta ya ŵandu ŵatukusasongana nawo mumpingo, Paulo ŵalembile kuti: “Tukumbucilaneje jwine ni jwine.” (Ahebeli 10:24) Maloŵega gakugopolela “kuganicisyana mnope,” kwakuli kusaka kumanyigana. M’yoyo maloŵe ga ndumetumeju gakutulimbikasya kuti tuganicisyeje ya ŵane. Naga tukugamanyilila cenene maŵasa gane ga Ciklistu, tukusayimanya kuti maŵasa gane galimbene cenene ni yakusawusya yakulandana ni yatukwete, soni mpaka atukamucisye kuti tumalane nayo cenene.
Kukusatukamucisya kola maunasi gakulimba. Pamisongano jetu, tukusasongana ni likuga lya acimjetu ŵasyesyene, ngaŵa ni ŵandu ŵakwamba kumanyiganape. Ndaŵi sine tukusasongana kuti tutende yakusangalasya yambone. Ana kusongana kweleku kukwete umbone watuli? Kukusatukamucisya kuti twawoneje acimjetu kuŵa ŵakusosekwa mnope, soni yeleyi yikusatutendekasya kuti tunonyelaneje mnope. M’yoyo, naga acimjetu akusimana ni yakusawusya, tukusakamucisya ligongo tukusaŵa tuli mkunonyelana mnope kala. (Miyambo 17:17) Patukusyoŵekana ni Aklistu wosope mumpingo mwetu, tukusalosya kuti ‘tukusasamalana mwakulandana.’—1 Akolinto 12:25, 26.
Tukwalimbikasya wawojo kuti asagule acimjawo ŵakutenda lisosa lya Mlungu. Komboleka kwapata acimjawo mpela ŵeleŵa pasikati pa Mboni sya Yehofa. Akakunda kuti cilicose calepelekasye kusyoŵekana ni m’weji.
Ligongo cici kusongana pampepe kukusatukamucisya mnope?
Ana wawojo mpaka asace kumanyigana ni m’weji pamisongano jetu ja mpingo cakaci?


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Kubatizika mwa Khristu na kusanga umoyo uphya (1-11)
-
Lekani kuzomerezga kwananga kuti kuwuse mathupi ghinu (12-14)
-
Kufuma ku wuzga wakwananga na kuŵa muzga wa Chiuta(15-23)
6 Ntheura tiyowoyechi? Kasi tilutilire kwananga, kuti lusungu lukuru lusazgikire?
2 Ndimo viliri yayi! Pakuwona kuti tafwatuka ku kwananga,+ kasi tilutilirenge wuli kwananga?+
3 Kasi mukumanya yayi kuti tose ise tikabatizika mwa Khristu Yesu,+ tikabatizika mu nyifwa yake?+
4 Pakuti tili kubatizika mu nyifwa yake,+ tikasungika pamoza nayo, mwakuti nga umo Khristu wakawuskikira ku ŵakufwa kwizira mu uchindami wa Awiske, nase tendenge mu umoyo uphya.+
5 Pakuti usange tili ŵamoza na iyo mu nyifwa yakuyana na yake,+ tizamuŵaso ŵamoza na iyo mu chiwuka chakuyana na chake.+
6 Pakuti tikumanya kuti wunthu withu wakale ukakhomeka pa khuni pamoza na iyo,+ mwakuti thupi lithu lakwananga lileke kuŵa lankhongono+ kuti tileke kulutilira kuŵa ŵazga ŵa kwananga.+
7 Chifukwa uyo wafwa wafwatuka ku kwananga kwake.
8 Kweniso, usange tafwa pamoza na Khristu, tikugomezga kuti tizamuŵaso ŵamoyo pamoza na iyo.
9 Tikumanya kuti Khristu wali kuwuskika ku ŵakufwa+ ndipo wafwengeso yayi.+ Nyifwa yilije mazaza pa iyo.
10 Chifukwa nyifwa iyo wakafwa, wakafwira kwananga kamoza pera,+ kweni wali na umoyo kuti wachite khumbo la Chiuta.
11 Mwakuyana waka, namwe mujiwone kuti ndimwe ŵakufwa ku kwananga, kweni ŵamoyo kwa Chiuta mwa Khristu Yesu.+
12 Ntheura, lekani kuzomerezga kwananga kuti kulutilire kuwusa nga ni themba mu mathupi ghinu agho ghangafwa+ ndipo muleke kupulikira makhumbiro gha mathupi ghinu.
13 Lekani kupeleka mathupi ghinu ku kwananga, kuŵa vilwero vyakuchitira ubendezi, kweni mujipeleke kwa Chiuta nga mbanthu awo ŵawuka ku ŵakufwa, kweniso mupeleke mathupi ghinu kwa Chiuta kuŵa vilwero vyakuchitira urunji.+
14 Kwananga kuleke kuŵa na mazaza pa imwe chifukwa chakuti muli pasi pa dango chara,+ kweni pasi pa lusungu lukuru.+
15 Kasi sono tichitechi? Kasi tichite kwananga chifukwa chakuti tili pasi pa dango chara kweni pasi pa lusungu lukuru?+ Yayi!
16 Kasi mukumanya yayi kuti usange mukujipeleka kwa munthu nga mbazga kuti mumupulikire, ndikuti muli ŵazga ŵake chifukwa chakuti mukumupulikira?+ Usange muli ŵazga ŵa kwananga+ njombe yinu ni nyifwa+ kweni usange mukupulikira muŵenge ŵarunji.
17 Kweni Chiuta wawongeke chifukwa nangauli pakwamba mukaŵa ŵazga ŵa kwananga, kweni mukapulikira kufumira pasi pa mtima chisambizgo icho mukapika.
18 Pakuti muli kufwatulika ku kwananga,+ muli kuzgoka ŵazga ŵa urunji.+
19 Nkhuyowoya mazgu agho ngakupulikikwa ku ŵanthu, chifukwa chakuti mathupi ghinu ngakulopwa. Umo mukapelekera viŵaro vinu kuti muŵe ŵazga ŵa ukazuzi na vinthu viheni kuti muchite viheni, sono pelekani viŵaro vinu kuti muŵe ŵazga ŵa urunji kuti muchite milimo yituŵa.+
20 Pakuti apo mukaŵa ŵazga ŵa kwananga, mukaŵa ŵakufwatuka ku urunji.
21 Ipo kasi mukapambika vipambi wuli nyengo yira? Vinthu ivyo sono mukukhozgeka navyo soni. Pakuti umaliro wa vinthu ivyo ni nyifwa.+
22 Kweni sono pakuti muli kufwatulika ku kwananga ndipo muli kuzgoka ŵazga ŵa Chiuta, muli na vipambi vituŵa,+ ndipo paumaliro muzamupokera umoyo wamuyirayira.+
23 Pakuti malipiro gha kwananga ni nyifwa,+ kweni chawanangwa icho Chiuta wakupeleka mbumoyo wamuyirayira+ mwa Khristu Yesu Fumu yithu.+
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Ŵaroma 6
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
MUTU 15
Kusopa ko Chiuta Wazomerezga
Kumbi ndi visopa vosi vo vikondweska Chiuta?
Kumbi chisopa chauneneska tingachiziŵa wuli?
Kumbi mbayani wo asopa Chiuta mwauneneska pacharu mazuŵa nganu?
1. Kumbi tiyanduwengi wuli asani tisopa Chiuta munthowa yakwenere?
YEHOVA CHIUTA watitiphwere ukongwa ndipu wakhumba kuti tiyanduwi ndi ulongozgi waki wachanju. Asani titimusopa m’nthowa yamampha, tiŵengi alikondwa ndipu tikumanengi ndi masuzgu nganandi cha pa umoyu. Watitumbikengi ndi kutovya. (Yesaya 48:17) Kweni pe visopa vinandi vo vikamba kuti visambiza uneneska wakukwaskana ndi Chiuta. Chinanga ve viyo, visopa ivi visambiza mwakupambanapambana nkhani yakukwaskana ndi Chiuta ndipuso vo wakhumba kwaku isi.
2. Kumbi nthowa yakwenere yakusope Yehova tingayiziŵa wuli, nanga nchakuyeruzgiyapu nichi cho chingatiwovya kuvwisa fundu iyi?
2 Kumbi nthowa yakusope Yehova mwakwenere mungayiziŵa wuli? Mukhumbika kuti musambiri ndi kupambaniska visambizu va visopa vosi cha. Mukhumbika waka kusambira vo Bayibolo lisambiza weniukongwa pa nkhani yakusopa kwauneneska. Mwakuyeruzgiyapu: Mu vyaru vinandi, ŵanthu akumana ndi suzgu la ndalama ya chinyengu. Asani mungatumika kuti musaniyi ndalama ya chinyengu, kumbi mungachita wuli? Kumbi mukhumbika kuloŵeza ndalama zosi za chinyengu? Awa. Chingaŵa chinthu chazeru kuti mumaliyi nyengu yinu yosi pakusanda ndalama yauneneska. Asani mwaziŵa mo ndalama yauneneska yiwoneke, ndalama yachinyengu mukhoza kuyiŵanika mwambula kusuzga. Mwakuyana waka, asani tisambira mo tingaziŵiya chisopa chauneneska, tikhoza kuŵanika visopa vosi vaboza.
3. Mwakuyana ndi vo Yesu wangukamba, kumbi titenere kuchitanji kuti kusopa kwidu kuŵi kwakuzomerezgeka kwaku Chiuta?
3 Nchinthu chakuzirwa ukongwa kuti tisopengi Yehova m’nthowa yo yitimukondweska. Ŵanthu anandi agomezga kuti visopa vosi vikondweska Chiuta kweni ivi ndivu Bayibolo lisambiza cha. Kukamba waka kuti nde Mkhristu nkhwakukwana cha. Yesu wanguti: “Kuti waserengi mu ufumu wakuchanya cha yosi wakunditamula, ‘Ambuya, Ambuya,’ kweni yo ngwakulichita khumbu la Ada ŵakuchanya.” Kuti Chiuta wazomerezgi kusopa kwidu, titenere kusambira vo Chiuta wakhumba ndi kuvichita. Yesu wangukamba kuti ŵanthu wo aleka kuchita khumbu laku Chiuta ‘mbachikana marangu.’ (Mateyu 7:21-23) Nge ndalama ya chinyengu, chisopa chaboza chingakuwovyani cha. Chakupaska chitima ukongwa nchakuti chisopa ichi nchakofya.
4. Kumbi vo Yesu wangukamba vakukwaskana ndi nthowa ziŵi ving’anamuwanji, nanga nthowa yeyosi yilongozge ŵanthu nunkhu?
4 Yehova wapaska munthu weyosi yo we pacharu chapasi mwaŵi wakuzija ndi umoyu wamuyaya. Kuti tizije ndi umoyu wambula kumala mu Paradayisu, titenere kusopa Chiuta munthowa yamampha ndi kuja ndi umoyu wo utimukondweska. Chakuvwisa lisungu nchakuti ŵanthu anandi akana kuchita ivi. Ndichu chifukwa chaki Yesu wangukamba kuti: “Sereni mu likomu lalifyakafyaka; chifukwa ndikuru likomu, ndipu njisani nthowa, yakurongozge ku wanangiku, ndipu mbanandi ŵakusere mwaku lo; chifukwa ndalifyakafyaka likomu, ndipu njifinyi nthowa, yakurongozge ku umoyu, ndipu mbamanavi ŵakulibowozga.” (Mateyu 7:13, 14) Chisopa chauneneska chilongozge ku umoyu wamuyaya. Chisopa chaboza chilongozge ku pharanyiku. Yehova wakhumba cha kuti ŵanthu azinangiki, ndichu chifukwa chaki wapaska mwaŵi ŵanthu wosi kuti asambiri vakukwaskana ndi iyu. (2 Petro 3:9) Mwaviyo, nthowa yo tisope Chiuta yingachitiska kuti tizisaniyi umoyu pamwenga nyifwa.
MO TINGAZIŴIYA CHISOPA CHAUNENESKA
5. Kumbi wo asopa Chiuta mwauneneska tingaŵaziŵa wuli?
5 Kumbi ‘nthowa yakuluta ku umoyu’ tingayisaniya wuli? Yesu wangukamba kuti chisopa chauneneska chazamuziŵika ndi vakuchita va ŵanthu wo ŵe muchisopa cho. Iyu wanguti: “Chimiti chosi chamampha chipasa vipasu veneku, viyo pa vipasu vawu muŵaziŵengi.” (Mateyu 7:17, 20) Tingakamba so kuti wo asopa mwauneneska aziŵika ndi vakuchita vawu. Chinanga kuti mbambula kufikapu ndipu anangiska, wo asopa mwauneneska nge gulu akhumbisiska kuchita khumbu laku Chiuta. Tiyeni tikambiskani vinthu 6 vo vingatiwovya kuziŵa wo asopa mwauneneska.
6, 7. Kumbi ateŵeti aku Chiuta atiliwona wuli Bayibolo, ndipu kumbi Yesu wakupereka chakuwoniyapu wuli pa nkhani yeniyi?
6 Ateŵeti aku Chiuta asambiza vinthu vakutuliya m’Bayibolo. Bayibolo likamba kuti: “Lemba losi lakuuzirika ndi Chiuta ndakwanduliya so kuchisambizu, kuchipanikizga, kuchinyoroska, kuchilangwa cha muurunji; alinga kuti munthu waku Chiuta waŵi wakufiskika, wakupatiskikiya limu ku nchitu yosi yamampha.” (2 Timote 3:16, 17) Wakutumika Paulo wangulembe Akhristu anyaki kuti: “Pakulonde kwaku isi mazu nga uthenga waku Chiuta, mungungaronde nge ndi mazu nga ŵanthu cha, kweni, mo ngaliri, nge ndi mazu ngaku Chiuta.” (1 Ŵatesalonika 2:13) Ndichu chifukwa chaki, vigomezgu va chisopa chauneneska vituliya m’maŵanaŵanu pamwenga m’midawuku ya ŵanthu cha. Kweni vituliya mu Mazu ngakuwuzirika ngaku Chiuta, Bayibolo.
7 Yesu wakupereka chakuwoniyapu chamampha chakugwiriskiya nchitu Mazu ngaku Chiuta pakusambiza. Pakuromba kwa Awiski akuchanya iyu wanguti: “Mazu nginu mbuneneska.” (Yohane 17:17) Yesu wagomezganga Mazu ngaku Chiuta, ndipu vosi vo wasambizanga venga va m’Malemba. Nyengu zinandi Yesu wakambanga kuti: “Kwalembeka.” (Mateyu 4:4, 7, 10) Pavuli paki, Yesu wakonga mazu malemba. Mwakuyana waka, mazuŵa nganu ŵanthu aku Chiuta asambiza va m’mutu mwawu cha. Yiwu agomezga kuti Bayibolo ndi Mazu ngaku Chiuta ndipu visambizu vawu vosi vituliya m’Bayibolo.
8. Kumbi nchinthu wuli cho chikhumbika pakusopa Yehova?
8 Ŵanthu wo ŵe mu chisopa chauneneska asopa Yehova pe ndi kuziŵikiska zina laki. Yesu wangukamba kuti: “Mbuya [Yehova] Chiuta waku umlambiyengi, ndipu iyu pe umtataliyengi.” (Mateyu 4:10) Mwaviyo, ateŵeti aku Chiuta asopa Yehova pe. Kusopa uku kusazgapu kukambiya ŵanthu cho zina laku Chiuta ling’anamuwa ndipuso kuti iyu ndiyani. Lemba la Sumu 83:18 likamba kuti: “Mwaŵenimwi zina linu ndimwi Ambuya [Yehova NW ], mwe Wapachanya Limu pa charu chosi chapasi.” Yesu wakupereka chakuwoniyapu chamampha pakuwovya ŵanthu anyaki kuti aziŵi Chiuta, chifukwa wanguromba kuti: “Zina linu ndalivumbuwa ku ŵanthu wo mwandipaska.” (Yohane 17:6) Mwakuyana waka, ŵanthu wo asopa mwauneneska mazuŵa nganu asambiza vakukwaskana ndi zina laku Chiuta, vilatu vaki ndi mijalidu yaki.
9, 10. Kumbi Akhristu auneneska alongo wuli kuti atanjana?
9 Ŵanthu aku Chiuta ŵe ndi chanju chauneneska ndipuso chambula uryezi. Yesu wanguti: “Mwaku ichi ŵanthu wosi ŵaziŵengi kuti mwe ŵasambizi ŵangu, asani mwe ndi chanju yumoza ku munyaki.” (Yohane 13:35) Akhristu akwambiriya ayanjananga nge mo Yesu wangukambiya. Chanju cho Chiuta watitisambiza chitovya kuti tileki kusankhana mtundu, fuku ndipu chipangiska kuti ŵanthu aje pamoza pa ubali wenechu. (Ŵakolose 3:14) Ŵanthu amuvisopa vaboza atanjana viyo cha. Kumbi tiziŵa wuli venivi? Abayana ŵijaŵija chifukwa chakupambana mtundu pamwenga fuku. Akhristu auneneska agwiriskiya nchitu vidya cha kuti abayiyi Akhristu anyawu pamwenga munthu weyosi. Bayibolo likamba kuti: “Mwakuchenichi ŵarongoleka ŵana wo ŵaku Chiuta ndi ŵana wo ŵaku Diabolo: Munthu yosi wakuura kuchita urunji, kuti ngwa kwaku Chiuta cha, chingana ndi yo walivi kumwanja mubali waki. . . . Tanjani: Ulaka ndi Kaine cha, yo wenga wakutuliya ku muheni yo, ndipu wangubaya mvurwa waki.”
10 Chanju cheneku ching’anamuwa kuleka kubaya ŵanthu pe cha. Akhristu auneneska agwiriskiya nchitu nyengu, nthazi, kweniso malusu ngawu kuti awovyani ndi kuchiskana. (Ŵahebere 10:24, 25) Atovyana munyengu za suzgu, ndipu achitiyana vachinyengu cha. Agwiriskiya nchitu ulongozgi wa m’Bayibolo wakuti “tichitiyengi kwaku wosi cho nchamampha.”
11. Kumbi nchifukwa wuli titenere kugomezga kuti Yesu Khristu ndiyu nthowa yo Chiuta wataskiya ŵanthu?
11 Akhristu auneneska agomezga kuti Yesu ndiyu nthowa yo Chiuta wangugwiriskiya nchitu pakutitaska. Bayibolo likamba kuti: “Kuti mwe utaski mu munyaki cha, chifukwa chingana nkhuti kwe zina lamwenga cha pasi pa kuchanya, lakupaskika mu ŵanthu, mwaku lenilo tingataskikiya.” (Machitidu 4:12) Nge mo tinguwone mu Mutu 5, Yesu wangupereka umoyu waki nge uwombozi wa ŵanthu akuvwiya. (Mateyu 20:28) Kweniso, Yesu ndiyu Fumu yakuŵikika ndi Chiuta ya Ufumu wakuchanya wo wazamuwusa charu chosi chapasi. Ndipu Chiuta wakhumba kuti tivwiyengi Yesu ndi kuchita vo iyu wangusambiza, asani tikhumba kuzisaniya umoyu wamuyaya. Ndichu chifukwa chaki Bayibolo likamba kuti: “Yo ngwakuvwana mu Mwana we nawu umoyu wamuyaya; kweni yo waleka kuvwana mu Mwana, kuti wamuwona umoyu cha.”
12. Kumbi kuleka kuja chigaŵa cha charu kusazganjipu?
12 Akhristu auneneska ŵe chigaŵa cha charu cha. Panyengu yo Yesu wambikanga mulandu pamasu paku Pilato fumu ya Aroma, wanguti: “Ufumu wangu kuti ngwa charu chinu cha.” (Yohane 18:36) Akusambira aku Yesu auneneska ŵe kuchigaŵa cha Ufumu wakuchanya ndipu yiwu aserezeka cha mu vakuchitika vosi va ndali za charu, mwambula kuphwere kanthu kuti aja mu charu nichi. Yiwu achitaku nawu cha mphindanu za charu. Wo asopa Yehova aserezeka mu vipani vandali cha, kuma pa visankha pamwenga kuvota. Chinanga kuti wo asopa Chiuta mwauneneska aserezeka cha mu vandali, yiwu asunga marangu. Chifukwa wuli? Chifukwa chakuti Mazu ngaku Chiuta ngatiŵarangula kuti ‘atheri’ ku “mitufu yira” ya boma. (Ŵaroma 13:1) Asani marangu nga boma ngasuskana ndi marangu ngaku Chiuta, wo asopa mwauneneska atezga akutumika wo angukamba kuti: ‘Titenere kuvwiya Chiuta kwakuruska munthu.’
13. Kumbi ŵanthu wo alondo Yesu mwauneneska atiwuwona wuli Ufumu waku Chiuta, ndipu nchinthu wuli cho achita?
13 Akusambira aku Yesu auneneska apharazga kuti Ufumu waku Chiuta pe ndiwu chilindizga cha mtundu wa ŵanthu. Yesu wangukambiya limu kuti: “Evangeli wenuwu wa ufumu umemezekengi mu charu chosi chapasi uli mbukaboni ku mitundu yosi; pavuli ndipu ukazanga umari.” (Mateyu 24:14) M’malu mwakuchiska ŵanthu kuti athembengi kuti maboma nga ŵanthu ndingu ngangamaliska masuzgu ngawu, akusambira aku Yesu Khristu auneneska amemeza kuti Ufumu wakuchanya waku Chiuta pe ndiwu chilindizga cha mtundu wa ŵanthu. (Sumu 146:3) Yesu wakutisambiza kuti tirombiyengi boma lamampha ili po wangukamba kuti: “Ufumu winu uzi. Khumbu linu lichitiki, panu pasi nge ndiko kuchanya.” (Mateyu 6:10) Mazu ngaku Chiuta ngakukambiya limu kuti Ufumu wakuchanya “ubwanganduwengi ma ufumu ngosi yanga [ngo ngawusa mazuŵa nganu] kungamala ndipu ukaŵangaku muyaya.”
14. Kumbi ndi gulu nili la chisopa lo muwona kuti lifiska vo vikhumbika pakusopa kwauneneska?
14 Pa vo takambiskana, Jifumbeni kuti: ‘Kumbi ndi gulu nili lo ligwiriskiya nchitu Bayibolo pakusambiza ndipuso lo liziŵikiska zina laku Yehova? Kumbi ndi gulu nili lo litanjana nge mo Yehova wakhumbiya, livwana mwaku Yesu, lileka kuserezeka mu vakuchitika va charu ndipuso lo lipharazga kuti Ufumu waku Chiuta ndiwu chilindizga chenechu chamtundu wa ŵanthu? Pamagulu ngosi nga visopa, kumbi ndi gulu nili lo lifiska vinthu vosi ivi?’ Uneneska ngwakuti Mbakaboni aku Yehova.
KUMBI IMWI MUTENERE KUCHITANJI?
15. Kumbi nchinthu wuli so cho Chiuta wakhumba kuti tichiti, pade pa kugomezga kuti iyu waliku?
15 Kugomezga kuti Chiuta waliku nkhwakukwana cha kuti timukondweski. Chinanga ndi Bayibolo likamba kuti viŵanda navu vigomezga kuti Chiuta waliku. (Yakobe 2:19) Nchachiziŵikiyevi kuti ivu vichita khumbu laku Chiuta cha ndipuso kuti vitimukondweska cha. Kuti tikondweski Chiuta, tikhumbika kugomezga waka kuti waliku cha, kweni tikhumbika kuchita khumbu laki. Titenere kutuwaku ku chisopa chaboza ndi kwamba kusopa kwauneneska.
16. Kumbi nchinthu wuli cho titenere kuchita pa nkhani yakukwaskana ndi chisopa chaboza?
16 Wakutumika Paulo wangulongo kuti titenere cha kuchita chechosi chakukwaskana ndi chisopa chaboza. Iyu wangulemba kuti: “ ‘Tuwanimu mkati mwawu, ndi mupatukemu,’ watiti Mbuya [Yehova ], ‘ndipu chambula kutowa mungachikwaska cha’; ‘ndipu ine nkhamurondeninga imwi.’ ” (2 Ŵakorinte 6:17; Yesaya 52:11) Ndichu chifukwa chaki Akhristu auneneska akana kuchita chechosi cho chikwaskana ndi kusopa kwaboza.
17, 18. Kumbi “Babiloni Mukuru” ndiyani, nanga nchifukwa wuli titenere ‘kutuwamu’ mwaliŵi?
17 Bayibolo lilongo kuti visopa vosi vaboza ve chigaŵa cha “Babiloni Mukuru.” * (Chivumbuzi 17:5) Zina ili lititikumbuska msumba wakali wa Babiloni, ko kungwambiya chisopa chaboza pavuli pa Zandi wa mu nyengu yaku Nowa. Visambizu ndipuso vinthu vinandi vo vichitika muvisopa vaboza mazuŵa nganu, vikwambiya ku Babiloni. Mwakuyeruzgiyapu, ŵanthu a ku Babiloni agomezganga kuti kwe achiuta atatu mwaku chiuta yumoza. Chisambizu chenichi ndichu chisanirika mu visopa vinandi mazuŵa nganu. Kweni Bayibolo lisambiza mwakuvwika umampha kuti kwe Chiuta yumoza pe yo ndi Yehova ndipuso kuti Yesu Khristu ndi mwana waki. (Yohane 17:3) Ŵanthu a ku Babiloni agomezganga so kuti mzimu wa munthu utufwa cha ndipuso kuti utachisuzgika ku malu ngakutambuzgiyaku ŵanthu. Mazuŵa nganu mu visopa vinandi asambiza kuti mzimu wa munthu utufwa cha ndipuso kuti utachifya ku motu wa helu.
18 Chifukwa chakuti vo ŵanthu akali a ku Babiloni asopanga vasapaliya pa charu chosi chapasi, chingaŵa chakwenere kukamba kuti Babiloni Mukuru wa mazuŵa nganu ndi mura wa visopa vaboza va charu chapasi. Ndipu Chiuta wakukambiya limu kuti chisopa chaboza ichi chazamumala mwamabuchibuchi. (Revelation 18:8) Kumbi mwachiwona chifukwa cho mutenere kutuliya mu Babiloni Mukuru? Yehova Chiuta wakhumba kuti ‘mutuwemu’ mwaliŵi mu Babiloni nyengu yeche waka.
19. Kumbi musaniyengenji chifukwa chakuteŵete Yehova?
19 Ŵanthu anyaki alekengi kucheza namwi chifukwa chakuti mwaleka chisopa chaboza. Kweni mwakuteŵete Yehova limoza ndi ŵanthu ŵaki, muyanduwengi ukongwa. Nge akusambira aku Yesu akwamba wo angusiya vinthu vinyaki kuti alondo Yesu, namwi so musaniyengi abali ŵinu auzimu anandi. Mwazamuja m’banja la pacharu chosi la Akhristu mamiliyoni nganandi wo atanjana mwauneneska. Ndipu muŵengi ndi chilindizga chakuzija ndi umoyu “mu mgonezi wo utuza.” (Marko 10:28-30) Vikhoza kuchitika kuti mukuluta kwa nyengu, ŵanthu wo pakwamba akutinkhaningi chifukwa cha vo mugomezga angaziyamba kusambira vo Bayibolo lisambiza ndi kuzija ateŵeti aku Yehova.
20. Kumbi ŵanthu wo asopa mwauneneska, ŵe ndi chilindizga wuli?
20 Bayibolo lisambiza kuti pambula kuswera yapa, Chiuta wazamutuzgapu mugonezi uheni uwu ndi kuzisa charu chifya cha urunji cho chazamuwusika ndi Ufumu waki. (2 Petro 3:9, 13) Charu ichi chazamuja chakukondweska ukongwa. Ndipu mu charu chifya cha urunji, mwazamuja chisopa chimoza pe cho chazamusopanga Chiuta mwauneneska. Kumbi chingaŵa chinthu chazeru cha kuti pasonupanu muyambi kuchitapu kanthu kuti muyanjanengi ndi ŵanthu wo asopa mwauneneska?
^ ndimi 17 Kuti muziŵi chifukwa cho Babiloni Mukuru wamiya visopa vosi vaboza va pacharu, onani Fundu Zakukumaliya pa peji 219-20.


text:
Nchifukwa Wuli Akaboni aku Yehova Akana Kuŵikika Ndopa?
Maboza ngo ŵanthu akamba kweniso fundu zauneneska
Boza: Akaboni aku Yehova akana chovyu chechosi chakuchipatala pamwenga munkhwala.
Fundu yauneneska: Tilonde chovyu cha munkhwala kuti tiwovyeki kweniso kuti tiwovyi mabanja ngidu. Asani tatama tipenja madokotala ngalusu ngo ngangatiwovya pamwenga kutichita opaleshoni kwambula kugwiriskiya nchitu ndopa. Tiwonga ukongwa kuluta panthazi kwa vinthu pa nkhani ya vachipatala. Ndipu chovyu chakuchipatala chambula kugwiriskiya nchitu ndopa cho Akaboni alonde, chitovya so ukongwa ŵanthu anyaki wo Mbakaboni cha. M’vyaru vinandi, munthu yo watama we ndi wanangwa wakusankha kuleka kuŵikika ndopa, kuti waleki kuto matenda ngo ngayambukiya kuporote m’ndopa kweniso kuti waleki kukumana ndi masuzgu nganyaki ngo ngatuza chifukwa chakuŵikika ndopa.
Boza: Akaboni aku Yehova agomezga kuti chivwanu chingachizga munthu.
Fundu yauneneska: Tigomezga cha kuti chivwanu chingachizga munthu.
Boza: Chovyu chambula kuŵikika ndopa nchakudula ukongwa.
Fundu yauneneska: Chovyu chambula kuŵikika ndopa nchakudula cha. *
Boza: Akaboni anandi kusazgapu ŵana atufwa chifukwa cha kukana kuŵikika ndopa.
Fundu yauneneska: Ili ndi boza likulu ukongwa. Akaboni aku Yehova anyaki apangikapu opaleshoni ya mtima, ndi mitundu yinyaki ya maopaleshoni kwambula kuŵikika ndopa. * Ŵanthu anandi wo aleka kuŵikika ndopa kusazgapu ŵana achira umampha kuluska wo azomera kuŵikika ndopa. * Kwali munthu waŵikiki ndopa pamwenga cha, wangafwa pamwenga wangachira.
Nchifukwa wuli Akaboni aku Yehova akana kuŵikika ndopa?
Nkhani yakuŵikika ndopa yikwaskana ndi kusopa. Vigaŵa vosi viŵi va Bayibolo, Chipanganu Chakali kweniso Chipanganu chasonu, vikanizga kugwiriskiya nchitu ndopa. (Chiyambo 9:4; Ŵalevi 17:10; Marangu 12:23; Machitidu 15:28, 29) Ndipu Yehova wawona kuti ndopa zimiya umoyu. (Ŵalevi 17:14) Mwaviyo, tikana kuŵikika ndopa chifukwa tikhumba kuvwiya Chiuta kweniso kumutumbika pakuti ndiyu wakutipaska umoyu.
Kusintha Maŵanaŵanu
Pakwamba madokotala ngawonanga kuti kuchita opaleshoni yambula kuŵikika ndopa nkhwakusuzga ukongwa kweniso nkhwakubaya. Kweni pambula kuswera yapa, yiwu asintha mo aŵanaŵaniyanga. Mwakuyeruzgiyapu, mu 2004, nkhani yinyaki yo yingutuwa m’magazini, yingukamba kuti “nthowa zinandi zo atovye Akaboni aku Yehova asani atama ziŵengi zakovya ukongwa kunthazi.” * Nkhani yinyaki ya m’magazini yamutu wakuti Heart, Lung and Circulation, yo yingutuwa mu 2010, yingukamba kuti “nthowa zakupangiya opaleshoni kwambula kuŵikika ndopa zingagwiranga nchitu kwa Akaboni aku Yehova pe cha, kweni zigwiriskikiyengi nchitu nyengu zosi.
Madokotala nganandi pacharu chosi agwiriskiya nchitu nthowa zakusungiya ndopa asani apanga maopaleshoni ngakulungakulu kwambula kuŵika ndopa. Nthowa izi zigwiriskikiya so nchitu m’vyaru vakukhupuka ndipu ŵanthu anandi wo Mbakaboni cha apempha nthowa zenizi.
^ ndimi 8 Wonani buku la Transfusion and Apheresis Science, Volume 33, No. 3, peji 349.
^ ndimi 10 Wonani, magazini yamutu wakuti The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 134, No. 2, peji 287 mpaka 288; Texas Heart Institute Journal, Volume 38, No. 5, peji 563; Basics of Blood Management, peji 2; ndi Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, peji 39.
^ ndimi 10 Wonani magazini yamutu wakuti The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 89, No. 6, peji. 918; ndi Heart, Lung and Circulation, Volume 19, peji 658.
^ ndimi 14 Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, peji 39.


text:
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Chaka cha 1914 Nchakukhumbika Ukongwa pa Mauchimi nga m’Bayibolo
KWECHE vyaka vakujumpha 40, akusambira Bayibolo angukamba kuti mu chaka cha 1914, kwazamukuŵa vakuchitika vapade vakupambanapambana. Kumbi vakuchitika ivi ndi vinthu wuli, nanga pe ukaboni wuli wo ulongo kuti 1914 ndi chaka chapade?
Pa Luka 21:24, Yesu wangukamba kuti: “Ndipu Yerusalemu waŵengi wakuphwatika ndi Mitundu, mpaka zifiskikengi nyengu za Mitundu.” Yerusalemu wenga msumba ukuru wa mtundu wa Ayuda, kwenuku ndiku so kwenga mpandu wachifumu wa nyumba ya Karonga Davidi. (Sumu 48:1, 2) Kweni mafumu yanga, ngenga ngapade pa mafumu ngosi nga mitundu yinyaki. Yiwu ajanga pa ‘mpandu wachifumu waku Yehova’ nge akumiya Chiuta. (1 Mikoka 29:23) Mwaviyo, Yerusalemu wamiyanga muwusu waku Yehova.
Kumbi muwusu waku Chiuta ungwamba zukwanji “kuphwatika ndi mitundu” ndipuso unguphwatika wuli? Ivi vinguchitika mu chaka cha 607 B.C.E., pa nyengu yo Yerusalemu wanguthereskeka ndi Ababiloni. ‘Mpandu wachifumu waku Yehova’ unguja wambula munthu, ndipu mzeri wa mafumu nga mphapu yaku Davidi ungutimbanyizika. (2 Ŵakaronga 25:1-26) Kumbi kuphwatika kwa muwusu waku Chiuta kwatingi kulutiriyengi mpaka muyaya? Awa, chifukwa chakuti uchimi waku Ezekiele wakukwaskana ndi karonga wakumaliya wa Yerusalemu, Zedekiya, ungukamba kuti: “Zuwa chilemba, tuzgaku chifuku [pamwenga kuti chisoti chachifumu]. . . . Kuti mukaŵanga kanthu kakuwonekamu so cha mpaka po waza, yo iyu ndiyu mweneku; kwaku iyu ndikachiperekanga.” (Ezekiele 21:26, 27) Munthu yo wakambika kuti “ndiyu mweneku” wa ufumu waku Davidi ndi Yesu Khristu. (Luka 1:32, 33) Mwaviyo ‘kuphwatika’ uku kwazimalanga asani Yesu waja Fumu.
Kumbi chakuchitika chikulu ichi chatingi chizichitikengi zukwanji? Yesu wangulongo kuti ŵanthu amitundu aziwusanga kwa kanyengu kamanavi kakuyikika. Nkhani yo ye pa Danyele chaputala 4, yititovya kuziŵa utali wa nyengu iyi. Yikonkhoska vo Karonga Nebukadanezara wa ku Babiloni wangulota. Iyu wanguwona chimiti chikulu ukongwa cho chingulikhika. Chisina chaki chamenga so cha chifukwa chakuti chingumangika mkomberu wachisulu ndi mkuŵa. Mungelu wangukamba kuti: “Nyengu zinkhondi ndi ziŵi zimujumphi.”
Nyengu zinyaki m’Bayibolo agwiriskiya nchitu vimiti pakukamba va muwusu. (Ezekiele 17:22-24; 31:2-5) Mwaviyo kulikhika kwa chimiti ichi kwamiyanga mo muwusu waku Chiuta, wo awumiyanga akaronga a ku Yerusalemu wazamutimbanyizgikiya. Chiwona ichi chingulongo so kuti ‘kuphwatika kwa Yerusalemu’ kwatingi kulutiriyengi cha, kweni kwenga kwa “Nyengu zinkhondi ndi ziŵi.” Kumbi nyengu iyi njitali wuli?
Lemba la Chivumbuzi 12:6, 14 lilongo kuti nyengu zitatu ndi hafu zikwana “mazuŵa chikwi ndi machumi pe chumi ngaŵi ndi machumi ngankhondi ndi limoza (1,260).” Mwaviyo, “nyengu zinkhondi ndi ziŵi” zitenere kuja mazuŵa 1,260+1,260, pamwenga kuti mazuŵa 2,520. Kweni ŵanthu amitundu anguleka cha ‘kuphwata’ muwusu waku Chiuta pati papita mazuŵa 2,520 chayingu, pavuli pa kubwangandulika kwa Yerusalemu. Ivi viwoneke limu kuti uchimi uwu ngwanyengu yitali. Malinga ndi malemba nga Maŵerengedu 14:34 ndi Ezekiele 4:6, ngo ngakamba kuti “zuŵa limoza nchirimika chimoza,” “nyengu zinkhondi ndi ziŵi” zitenere kukwana vyaka 2,520.
Vyaka 2,520 ivi vingwamba mu October 607 B.C.E., pa nyengu yo Yerusalemu wanguthereskeka ndi Ababiloni ndipu ufumu wa nyumba yaku Davidi ungulondeka. Nyengu iyi yingumala mu October 1914. Yapa ndipu zingumaliya “nyengu za Mitundu” ndipu Yesu Khristu wanguŵikika kuja Fumu yaku Chiuta yakuchanya. *
Nge mo Yesu wangukambiya, “uzi” waki nge Fumu yakuchanya uziŵika ndi vakuchitika vikuluvikulu vapacharu chosi nge nkhondu, nja, vidilirisi ndi miliri. (Mateyu 24:3-8; Luka 21:11) Vakuchitika ivi mbukaboni ukuru wakuti 1914 ndichu chaka cho Ufumu waku Chiuta wakuchanya ungujalikiskikiya ndipuso chenga chiyambi cha“mazuŵa ngakumaliya” nga mgonezu uheni uwu wa vinthu.
^ ndimi 4 Kutuwa mu October 607 B.C.E., kuzifika mu October 1 B.C.E., ndi vyaka 606. Kutuwa mu October 1 B.C.E., kuzifika mu October 1914 C.E., ndi vyaka 1,914. Asani tasazga vyaka 606 ndi vyaka 1,914 tisaniya vyaka 2,520. Kuti muvwi vinandi vakukwaskana ndi kuwa kwa Yerusalemu mu 607 B.C.E., wonani buku la Chichewa la Kukambitsirana za m’Malemba, mapeji 231 mpaka 233 lakupharazgika ndi Akaboni aku Yehova.


text:
CIGAŴA 1
Gomezgani Ciuta Kuti Muŵe Ŵakukondwa mu Nthengwa
“Uyo wakaŵalenga pakwamba wakaŵalenga iwo mwanalume na mwanakazi.”—Mateyu 19:4
Yehova * Ciuta ndiyo wakakwatiska nthengwa yakwamba. Baibolo likutiphalira kuti Ciuta wakalenga mwanakazi ndipo ‘wakiza nayo kwa munthu.’ Adamu wakakondwa comene mwakuti wakati: ‘Uyu sono nchiwangwa ca viwangwa vyane na nyama ya nyama yane.’ (Genesis 2:22, 23) Yehova wandasinthe. Wakukhumba kuti ŵanthu ŵakutorana ŵakondwenge.
Para munthu watora panji kutengwa wakughanaghana kuti vinthu vyose vyendenge makora. Kweni unenesko ngwakuti nanga ni mfumu na muwoli awo ŵakutemwana comene ŵakuŵa na masuzgo. (1 Ŵakorinte 7:28) Mu burosha ili musangenge fundo za mu Baibolo, izo usange mungazilondezga, mungaŵa ŵakukondwa mu mbumba yinu.—Salmo 19:8-11
1 CITANI MULIMO UWO YEHOVA WALI KUMUPANI
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: Mfumu ni mutu wa mbumba.—Ŵaefeso 5:23.
Para ndimwe mfumu, Yehova wakukhumba kuti mupwelelerenge muwoli winu. (1 Petrosi 3:7) Ciuta wakalenga mwanakazi kuti waŵe movwiri winu, ndipo wakukhumba kuti mumucindikenge na kumutemwa. (Genesis 2:18) Mukwenera kumutemwa comene mwakuti ivyo iyo wakukhumba ndivyo viŵenge pakwamba m’malo mwa ivyo imwe mukukhumba.—Ŵaefeso 5:25-29.
Usange ndimwe muwoli, Yehova wakukhumba kuti mumucindikenge comene mfumu winu na kumovwira kuti wafiske udindo wake. (1 Ŵakorinte 11:3; Ŵaefeso 5:33) Mukoleranenge na ivyo mfumu winu wadumura. (Ŵakolose 3:18) Para mucitenge nthena, muŵenge wakutowa kwa mfumu winu na kwa Yehova.—1 Petrosi 3:1-6.
IVYO MUNGACITA:
Fumbani muwoli panji mfumu winu kuti wamuphalirani ivyo mukwenera kucita kuti muŵe mfumu panji muwoli muwemi. Tegherezgani comene para wakuyowoya, ndipo citani ivyo mungafiska kuti musinthe
Zikirani. Vikutora nyengo kuti waliyose wamanye umo wangakondweskera munyake
2 GHANAGHANIRANI UMO MUNYINU WANGAJIPULIKIRA
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: Mukwenera kughanaghanira ivyo munyinu wakukhumba. (Ŵafilipi 2:3, 4) Mumuwonenge kuti ngwakuzirwa na kukumbuka kuti Yehova wakukhumba kuti ŵateŵeti ŵake ŵaŵenge “ŵakuzika ku wose.” (2 Timote 2:24) ‘Mazgu ghamawara ghali nga ni kulasa kwa lupanga, kweni lulimi lwa wamahara lukucizga.’ Ipo mukwenera kughanaghanirapo pambere mundayowoye. (Zintharika 12:18) Mzimu wa Yehova umovwiraninge kuti muyowoyenge mwalusungu kweniso mwacitemwa.—Ŵagalatiya 5:22, 23; Ŵakolose 4:6.
IVYO MUNGACITA:
Para mukukhumba kudumbiskana nkhani yakuzirwa, lombani kuti muŵe ŵakuzika kweniso kuti mupulikiske ivyo munyinu wayowoyenge
Ghanaghanirani ivyo muyowoyenge na umo muyowoyerenge
3 CITANI VINTHU MWAKUKOLERANA
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: Para mwatorana mukuŵa “thupi limoza.” (Mateyu 19:5) Ndipouli, mucali ŵanthu ŵaŵiri ŵakupambana maghanoghano. Ntheura mukwenera kusambira kuti muŵe na maghanoghano ghakuyana. (Ŵafilipi 2:2) Nchakuzirwa kukolera pakucita vinthu. Baibolo likuti: “Fundo zose zikukhozgeka mu wupu.” (Zintharika 20:18) Londezgani fundo za mu Baibolo para mukudumbiskana vyakuti mucite.—Zintharika 8:32, 33.
IVYO MUNGACITA:
Phalirani munyinu maghanoghano ghinu kweniso umo mukujipulikira
Nchiwemi yayi kucita vinthu pamwekha
^ ndime 4 Yehova ni zina la Ciuta nga umo Baibolo likuyowoyera.
Manyani Vinandi
GONGWE LA MULINDA
Ŵafumu—Wovwirani Kuti Muwoli Winu Wakondwenge
Mu banja mungaŵa vinthu vinandi, kweni mungaŵavya chitemwa.
MAFUMBO AGHO BAIBOLO LIKUZGORA
Kasi Baibolo Lingatovwira Kuŵa Ŵakukondwa mu Nthengwa?
Baibolo lili na ulongozgi uwo wawovwira mabanja ghanandi kuŵa ghakukondwa.


text:
Malawi/History of Northerners
Mdauko (history) wa baTumbuka, baNgoni, baTonga, baNgonde na mafuko yanyakhe ya kumpoto kwa Malaŵi
Mudauko wa baTumbuka
Bena Luhanga, Mkandawire na ba mitundu yinyakhe ndibo bene chalo cha Nkhamanga. Bina Gondwe mbalendo ku Nkhamanga, bakafumira ku Tanzania.
Mudauko wa ba Ngoni
Fuko la baNgoni likafumila ku mwela kwa Africa. Banthu aba mbamoza na baZulu ba ku South Africa ndipo bakiza madela gha ku Malaŵi ku mayambiliro gha vyaka vya mu ma 1800. Ba Ngoni aba bakachimbila muwuso wa nkhaza wa fumu yabo ya maZulu, Shaka Zulu. Mukwenda kwabo bakazgolanga bazga banthu abo bakabasanganga mu nthowa ngati mbaKalanga abo bakabatola cha kumpoto kwa chalo cha Botswana na kumanjiliro gha dazi gha chalo cha Zimbabwe.
Mu Malaŵi, baNgoni bakukhala mu maboma gha Mzimba, Mchinji, Dowa na Ntcheu/Dedza. BaNgoni abo bakuyoboya chiNgoni lero mbachoko chomene chifukwa bali kutola viyowoyelo vya banthu awo bakabasanga mumalo yose ayo bakukhala. BaNgoni ba ku Mzimba bakuyoboya chiTumbuka nanga uli mumalo ghanyakhe ngati kwaMpherembe bachali kuyoboya chiNgoni. Chomene-chomene chiwoboyelo chili kusintha chifukwa cha kunjililana kwa zinthengwa pakati pa mitundu yinandi, kusazgirapo pa upusu pakuyowoya kwa viyowoyelo vinyakhe. BaNgoni ba ku Mchinji bakuyowoya chiCheŵa na ChiSenga ndipo ba Ku Ntcheu/Dedza nawo bakuyowoya chiCheŵa.
Mudauko wa BaTonga
Malo agha ghakulindizga imwe kuti mulembepo!


text:
Sambiru 13
Nchinthu Wuli Cho Chazamuchitikiya Visopa?
1. Kumbi visopa vosi vamampha?
Ŵanthu a mtima wamampha asanirika mu visopa vosi. Ndi nkhani yakukondweska ukongwa kuziŵa kuti Chiuta wawona ndi kuŵanaŵaniya ŵanthu yaŵa. Kweni chakupaska chitima nchakuti vinthu viheni vinandi vichitika m’zina la chisopa pamwenga ndi ŵanthu a m’visopa. (2 Ŵakorinte 4:3, 4; 11:13-15) Malipoti nganandi ngalongo kuti visopa vinyaki vichitaku vinthu vauchigeŵenga, kubaya ŵanthu, nkhondu ndipuso kuchitiya nkhaza ŵana. Ŵanthu wo agomezga nadi Chiuta adandawula ukongwa ndi vakuchitika ivi.
Chisopa chauneneska chikankhuska Chiuta kweni chisopa chaboza chitimukondweska cha. Chisambiza vinthu vo m’Bayibolo mulivi nge visambizu vaboza vakukwaskana ndi Chiuta kweniso akufwa. Kweni Yehova wakhumba kuti ŵanthu aziŵi uneneska wakukwaskana ndi iyu.
2. Kumbi nchinthu wuli cho chazamuchitikiya visopa?
Fundu yakukondweska njakuti Chiuta wanyengeka cha ndi visopa vo vikamba ŵaka kuti vitimuyanja uku vitanja charu chaku Satana. (Yakobe 4:4) Mazu ngaku Chiuta ngakamba kuti visopa vaboza ndi “Babiloni mukuru.” Babiloni wenga msumba wakali ko kungwambiya chisopa chaboza pavuli pa Zandi wa munyengu yaku Nowa. Pambula kuswera yapa, Chiuta wazisengi umari wamabuchibuchi pa visopa vo vipusika ndi kusuzga mtundu wa ŵanthu.
Kweni uthenga wamampha ngwenuwu pe cha. Yehova waluwa cha ŵanthu a mtima wamampha wo ŵe mu visopa vaboza pacharu chosi chapasi. Iyu wawunganiska ŵanthu yaŵa mwakuŵasambiza uneneska.
3. Kumbi ŵanthu a mtima wamampha atenere kuchitanji?
Yehova waŵanaŵaniya ŵanthu wo atanja vinthu vauneneska ndipuso vamampha. Iyu watiŵapempha kuti atuwi mu chisopa chaboza. Ŵanthu wo atanja Chiuta akhumbisiska kusintha umoyu wawu ndi kuchita vinthu vo vitimukondweska.
Mu nyengu ya akutumika, ŵanthu a mtima wamampha ŵati avwa uthenga wamampha, anguwulonde mwalikondwa. Yehova wanguŵasambiza umoyu wamampha ukongwa, umoyu walikondwa wo we ndi chilatu kweniso chilindizga chamampha. Yiwu nchakuwoniyapu chamampha kwaku isi mazuŵa nganu chifukwa chakuti anguwulonde umampha ukongwa uthenga wamampha ndipu ayanjanga ukongwa Yehova pa umoyu wawu.
Yehova walonde ŵanthu wo atuwa mu chisopa chaboza kuti aje mu banja laki la ŵanthu wo atimusopa. Asani muzomera kuchita vo Yehova wakhumba, iyu wakuyanjeningi, mujengi mu banja lachanju la ŵanthu wo asopa Yehova kweniso mwazamulonde umoyu wambula kumala.
4. Kumbi Chiuta wazamuchita wuli kuti ŵanthu azijengi mwalikondwa mu vyaru vosi?
Uthenga wamampha unyaki ngwakuti Chiuta wazamutuzgapu chisopa chaboza. Cheruzgu ichi chazamuchitiska kuti ŵanthu pacharu chosi chapasi azipumuwi ku masuzgu. Chisopa chaboza chazamulandizga pamwenga kugaŵaniska so ŵanthu cha. Ŵanthu wosi azamusope limoza Chiuta wauneneska.
Ziŵani Vinandi
Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa?
Kusopa ko Chiuta Wazomerezga
Wonani vinthu 6 vo vilongo chisopa cha unenesa.
Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa?
Koreskani Kusopa Kwauneneska
Kumbi mungakumana ndi masuzgu wuli chifukwa chakupharazgiya ŵanthu anyaki vo mugomezga? Kumbi mungachita wuli kuti muŵapharazgiyi kwambula kuŵaguŵiska?


text:
WUKANI! Na. 1 2017 | Chifukwa Wuli Ŵawukirano Ŵakusuzgika Maghanoghano?
Kafukufuku wakulongora kuti mazuŵa ghano ŵawukirano ŵakusuzgika chomene maghanoghano kuluska kale.
Kasi tingachita wuli na suzgo ili?
Magazini iyi ya Wukani! yili na masachizgo agho ghangawovwira ŵawukirano awo ŵakusuzgika maghanoghano, kweniso umo ŵapapi ŵangaŵawovwilira.
NKHANI YA PA CHIKOPI
Chifukwa Wuli Ŵawukirano Ŵakusuzgika Maghanoghano?
Manyani vimanyikwiro na ivyo vikupangiska kusuzgika maghanoghano. Wonani ivyo ŵapapi na ŵanji ŵangachita kovwira ŵawukirano.
Kasi Mukumwemwetera?
Para munthu wakumumwemweterani kwali mukumumanya panji yayi, namwe mukumwemwetera.
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Kufumiska Nthumbo
Chaka chilichose ŵanthu ŵanandi ŵakufumiskira dala nthumbo. Kasi ntchiwemi kufumiska nthumbo?
“Tikakondwa Chomene na Chitemwa Icho Ŵakatilongora”
Pa Chisulo, Epulero 25, 2015, chindindindi chankhongono chomene chikasunkhunya charu cha Nepal. Pamasinda, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakalongora kuti Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakutemwana zanadi.
VYAKOVWIRA MABANJA
Kasi Mungachita Wuli Kuti Muwongenge?
Usange waliyose wakuwona tuwemi uto mfumu panji muwoli wake wakuchita na kumuwonga, nthengwa yikwenda makora. Kasi ntchivichi chingamovwirani kuti muwongenge munyinu?
KASI VIKAŴAKO VYEKHA?
Nyerere Iyo Yikuphya Bweka Yayi na Zuŵa
Nyerere zinyake zakuchemeka silver ant izo zikusangika ku chipalamba cha Sahara, ni zimoza mwa vyamoyo ivyo vikuphya bweka yayi na chithukivu cha zuŵa. Kasi ntchivichi chikovwira nyerere izi kuzizipizga?
Zinyake izo Zalongoreka mu Magazini
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakovwirapo Para Kwachitika Masoka?
Manyani umo ntchito yakovwira Ŵakaboni ŵa Yehova na ŵanthu ŵanyake yikwendera para kwachitika masoka.


text:
SAMBIRU 8
Josiya Wenga ndi Mabwezi Ngamampha
Kumbi uŵanaŵana kuti kuchita vinthu vamampha nkhwakusuzga?— Ŵanthu anandi aŵanaŵana viyo. Bayibolo lititikambiya kuti venga vakusuzga ukongwa kuti Josiya yo wenga mwana wachiti vinthu vamampha. Kweni wenga ndi mabwezi ngamampha ngo ngangumuwovya. Tiyi tisambiri vinandi vakukwaskana ndi Josiya ndipuso mabwezi ngaki.
Josiya wenga mwana waku Amoni, fumu ya Ayuda. Amoni wachitanga vinthu viheni ukongwa ndipu wasopanga angoza. Awiski ŵati ŵafwa, Josiya wanguja fumu ya Ayuda. Kweni pa nyengu iyi wenga ndi vyaka 8 pe! Kumbi uŵanaŵana kuti nayu wachitanga vinthu viheni nge awiski?— Awa, wachitanga vinthu viheni cha!
Chinanga mphanyengu yo wenga munamana, Josiya wakhumbisiskanga kuvwiya Yehova. Mwaviyo, wangusankha kuja pa ubwezi ndi ŵanthu ŵija wo ayanjanga Yehova. Ndipu yiwu angumuwovya kuti wachitengi vinthu vamampha. Kumbi anyaki mwa abwezi aku Josiya ŵenga ayani?
Mubwezi waki munyaki wenga Zefaniya. Zefaniya wenga mchimi yo wangutcheŵeska Ayuda kuti akumanengi ndi soka likulu chifukwa cha kusopa angoza. Josiya wanguvwiya Zefaniya ndipu wasopanga angoza cha kweni wasopanga Yehova.
Munyaki wenga Yeremiya. Iyu wayanananga msinkhu ndi Josiya, ajanga kumoza kweniso akuliyanga limoza. Ayanjananga ukongwa, mwakuti Josiya wati wafwa, Yeremiya wangulemba sumu yakulongo chitima cho wenga nachu chifukwa cha nyifwa yaku Josiya. Yeremiya ndi Josiya awovyananga kuti achitengi vinthu vamampha kweniso kuti avwiyengi Yehova.
Josiya ndi Yeremiya awovyananga kuti achitengi vinthu vamampha
Kumbi ungasambiranji kwaku Josiya?— Chinanga mphanyengu yo wenga munamana, iyu wakhumbisiskanga kuchita vinthu vamampha. Iyu waziŵanga kuti wakhumbikanga kuja pa ubwezi ndi ŵanthu wo ayanjanga Yehova. Nawi uwonesesengi kuti usankha mabwezi ngo ngatanja Yehova kweniso ngo ngangakuwovya kuchita vinthu vamampha.
ŴERENGA M’BAYIBOLO LAKU
2 Mikoka 33:21-25; 34:1, 2; 35:25


text:
CHIGAŴA 9
Kumbi Charu Chazamuja Paradayisu Zukwanji?
Masuzgu ngo nge pacharu chapasi ngalongo kuti Ufumu waku Chiuta wepafupi kuchitapu kanthu. Luka 21:10, 11; 2 Timote 3:1-5
Bayibolo likukambiya limu za vinthu vinandi vo vichitika mazuŵa nganu. Ilu likukamba kuti ŵanthu azamuja akwanja ndalama, ambula kuvwiya apapi, akali ndipuso akwanja vakusangaluska.
Likukamba so kuti kwazamukuŵa vidiririsi, nkhondu, nja ndipuso kwazamuwanda matenda. Vinthu ivi vichitika mazuŵa nganu.
Yesu nayu wangukamba kuti uthenga wamampha wa Ufumu wazamupharazgika pacharu chosi chapasi.—Mateyu 24:14.
Ufumu wenuwu wazamutuzgapu uheni wosi. 2 Petro 3:13
Pambula kuswera yapa, Yehova wabayengi ŵanthu wosi aheni.
Satana pamoza ndi mademoni azamulangika.
Wosi wo avwiya Chiuta azamupona ndi kuzisere m’charu chifya chaurunji, mo mwazamuŵavi kuchita mantha, m’charu cho mwazamukuŵa ŵanthu akugomezgana ndipuso akwanjana.


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Chiuta wakupumura pa zuŵa la 7 (1-3)
-
Yehova Chiuta, Mlengi wa kuchanya na charu chapasi (4)
-
Mwanalume na mwanakazi mu munda wa Edeni (5-25)
-
Munthu walengeka kufuma ku fuvu (7)
-
Khuni lakukanizgika (15-17)
-
Mwanakazi walengeka (18-25)
2 Ntheura, kuchanya na charu chapasi na vyose ivyo vilimo vikamara kulengeka.+
2 Pa zuŵa la 7, Chiuta wakamalizga mulimo uwo wakachitanga, ndipo pa zuŵa la 7 wakamba kupumura wati wachita mulimo wake wose.+
3 Chiuta wakatumbika zuŵa la 7 ndipo wakalipatura, chifukwa pa zuŵa ili Chiuta wakupumura ku mulimo wake wose wa kulenga ivyo wakakhumbanga.
4 Umu ndimo vikaŵira apo kuchanya na charu chapasi vikalengekanga, mu zuŵa ilo Yehova Chiuta wakapangira charu chapasi na kuchanya.+
5 Pa charu chapasi pakaŵavya vivwati ndipo vyakumera vilivyose vikaŵa kuti vindambe kumera, chifukwa Yehova Chiuta wakaŵa kuti wandalokweske vula pa charu chapasi, nakuti pakaŵavya munthu wakuti walime charu.
6 Kweni nyakhuŵinda wakakweranga kufuma pa charu chapasi na kunyeweska charu chose.
7 Penepapo Yehova Chiuta wakawumba munthu kufuma ku dongo+ la pasi na kuphutiramo mvuchi wa umoyo mu mphuno zake,+ ndipo munthu wakaŵa wamoyo.+
8 Kweniso Yehova Chiuta wakapanda munda mu Edeni+ kumafumiro gha dazi, ndipo wakaŵikamo munthu uyo wakawumba.+
9 Yehova Chiuta wakamezga mu dongo makuni ghose agho ghakaŵa ghawemi mu maso na ghawemi kurya. Wakamezgaso khuni la umoyo+ pakatikati pa munda na khuni la kumanyiska uwemi na uheni.+
10 Mu Edeni mukaŵa mlonga uwo ukathiliranga munda, ndipo ukamba kupatukana na kuŵa milonga yinayi.
11 Zina la mlonga wakwamba ni Pishoni, ndiwo ukuzingilizga charu chose cha Havila, uko kuli golide.
12 Golide la charu ichi ndiwemi. Kuliso ulimbo wa bedola na libwe la onike.
13 Zina la mlonga wachiŵiri ni Gihoni, ndiwo ukuzingilizga charu chose cha Kushi.
14 Zina la mlonga wachitatu ni Hidekeli,+ ndiwo ukulazga kumafumiro gha dazi kwa Asiriya.+ Ndipo mlonga wachinayi ni Yufurate.+
15 Yehova Chiuta wakatora munthu na kumuŵika mu munda wa Edeni kuti wawulimenge na kuwupwelelera.+
16 Kweniso Yehova Chiuta wakamupa munthu dango lakuti: “Vipambi vya mu makuni ghose gha mu munda uryenge umo wakhumbira.+
17 Kweni vya mu khuni la kumanyiska uwemi na uheni ungaryanga yayi, chifukwa pa zuŵa ilo uzamulyera uzamufwa nadi.”+
18 Yehova Chiuta wakati: “Ntchiwemi yayi kuti munthu wakhalenge yekha. Nimupangirenge movwiri, uyo waŵenge munyake wakumwenelera.”+
19 Yehova Chiuta wakawumba na dongo vinyama vyose vyamuthengere na vyamoyo vyose vyakuduka mudera, ndipo wakamba kwiza navyo kwa munthu kuti waviwone na kuvithya mazina. Ndipo zina ilo munthu wakathya chamoyo chilichose, ndilo likaŵanga zina lake.+
20 Ntheura munthu wakathya mazina vinyama vyose vyakuŵeta na vyamoyo vyose vyakuduka mudera ndiposo vinyama vyose vyamuthengere, kweni munthu wakaŵavya movwiri, kuti waŵe munyake wakumwenelera.
21 Ntheura Yehova Chiuta wakagoneka munthu tulo tuzito, ndipo apo munthu wakaŵa mu tulo, Chiuta wakatorako mbambo yake yimoza na kuwezgerapo nyama.
22 Mbambo iyo Yehova Chiuta wakatora ku munthu wakayipanga mwanakazi, ndipo wakiza nayo kwa munthu.+
23 Penapapo munthu wakati:
“Uyu sono ntchiwangwa cha viwangwa vyane
Na nyama ya nyama yane.
Uyu wachemekenge Mwanakazi,
Chifukwa wakatoleka ku mwanalume.”+
24 Pa chifukwa ichi, mwanalume walekenge awiske na anyina na kubatikana na muwoli wake ndipo ŵaŵenge thupi limoza.+
25 Ndipo wose ŵaŵiri, mwanalume na muwoli wake, ŵakaŵa nkhule,+ kweni ŵakaŵavya soni.
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Genizesi 2
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
Ŵanthu Ŵanandi Ŵakuwona Ofesi ya Central America
Mu 2015, ŵanthu pafupifupi 175,000 ŵakaluta kukawona ofesi ya Ŵakaboni ŵa Yehova ya Central America ku Mexico. Zuŵa lililose, pa avereji ŵanthu 670 ŵakalutanga kukawona ofesi iyi! Ŵanandi ŵakulutanga mu magulu ndipo ŵakendanga mazuŵa ghanandi pa mabasi ghahayara. Ŵanyake ŵakanozgekera kwa myezi yinandi kuti ŵakawone ofesi iyi.
“Ulendo wa ku Beteli”
Ŵanthu ŵanyake kuti ŵakawone ofesi ya Ŵakaboni ŵa Yehova iyo yikuchemeka kuti Beteli, ŵakakhumbikwiranga kujipeleka chomene. Mwachiyelezgero, Ŵakaboni ŵa Yehova ku Veracruz ŵakakhumbanga kukawona ofesi, kweni ŵakaŵavya ndalama zakwendera mtundu wa makilomita 550 (mamayilosi 340). Ŵakakhazikiska thumba ilo ŵakalichema kuti “Ulendo wa ku Beteli.” Ŵakaphikanga vyakurya kweniso wakawunjikanga mabotolo gha pulasitiki, kughanozga na kughaguliska. Pakati pajumpha myezi yitatu ŵakasanga ndalama ya thirasipoti.
Kasi ivyo ŵakachita vikawovwira? Enya. Mwachiyelezgero, munyamata munyake zina lake Lucio, uyo nayo wakaŵapo pa gulu ili, wakalemba kuti: “Kuwona ku Beteli kwanovwira chomene pakuteŵetera Yehova. Sono nkhuchita vinandi mu mpingo.” Elizabeth uyo wali na vyaka 18, nayo wakayowoya kuti: “Nkhawona kuti awo ŵakuteŵetera Yehova pa Beteli ŵali na chitemwa chanadi, ndipo vikanovwira kuti nichite vinandi pakuteŵetera Chiuta.”
Ŵanandi Ŵakizanga pa Nyengo Yimoza
Nyengo zinyake pa zuŵa, kukizanga ŵalendo ŵanandi kuti ŵazakawone malo. Awo ŵakupokelera ŵalendo pa Beteli ŵakaŵapokeleranga makora ŵanthu awo ŵakizanga. Mwanakazi munyake zina lake Lizzy wakati: “Para nawona ŵanthu ŵanandi ŵakwiza kuzakawona malo nkhukhozgeka chomene. Chipulikano chane chikukhozgeka chomene chifukwa cha ivyo ŵalendo aŵa ŵakuyowoya para wawona malo, kweniso kupulika ivyo ŵakachita kuti ŵazakawone ofesi.”
Para kwiza ŵanthu ŵanandi kuti ŵazakawone ofesi, awo ŵakugwira ntchito zinyake pa Beteli ŵakuleka dankha ntchito zawo na kuŵalongora malo. Nangauli ivi vikuŵapangiska kuti ŵatangwanike chomene, kweni ŵakukondwa kupokelera ŵalendo. Mwanalume munyake zina lake Juan, wakati: “Para namara kulongora ŵalendo malo, nkhuwona kuti ŵakukondwa chomene, ndipo nkhumanya kuti nyengo yane yindamalire pawaka.”
“Ŵana Ŵakuvitemwa Chomene”
Ŵana nawo ŵakukondwa chomene para ŵaluta ku Beteli. Mwanakazi munyake zina lake Noriko, uyo wakugwira ntchito ku Dipatimenti ya Makompyuta wakati: “Para ŵana ŵiza kuzakawona malo, nkhuŵafumba usange ŵangatemwa kuzakagwira ntchito pa Beteli. Wose ŵakunizgora kuti, ‘Enya tikukhumba!’” Ŵana ŵanandi ŵakutemwa kuluta apo pali chidoli cha Kalebi na Sofiya. Iwo ŵakutemwa kujambuliska na vidoli ivi, ivyo vikusangika mu mavidiyo gha Ŵani Ŵabwezi ŵa Yehova. Noriko wakati: “Ŵana ŵakuvitemwa chomene.”
Ŵana ŵanandi ŵakuwonga chomene ntchito iyo yikuchitika pa Beteli. Kamunyamata kanyake ka ku Mexico, zina lake Henry, kakasunganga ndalama mu kabokosi kuti kakapeleke ku Beteli. Mu kalata yake iyo kakapelekera lumoza na ndalama ku Beteli kakalembamo kuti: “Gwiliskirani ntchito ndalama izi kuti mulutilire kupanga mabuku ghanandi. Nkhuwonga chomene kuti mukugwira ntchito ya Yehova.”
Zani Muzakawone Malo
Ŵakaboni ŵa Yehova ku maofesi ghawo pa charu chose ŵakulongora malo kwaulere. Usange mungatemwa, ndimwe ŵakupokelereka. Muzamukondwa chomene para mwiza. Kuti mumanye vinandi vya maofesi na kuwona malo, lutani pa MANYANI VYA ISE > MAOFESI NA KUWONA MALO.
Manyani Vinandi
MBANJANI ŴAKUCHITA KHUMBO LA YEHOVA MAZUŴA GHANO?
Kasi mu Maofesi gha Ŵakaboni ŵa Yehova Mukuchitika Vichi?
Awo ŵakukhumba kuwona maofesi ghithu tikuŵapokelera na kuŵalongora. Zaninge tizakamulongorani!


text:
YEZGANI CHIVWANU CHAWU | DAVIDI
“Nkhondu Njaku Yehova”
DAVIDI wagunyuwananga ndi asilikali Ayisraele wo wajumphananga nawu. Yiwu ŵenga ndi mantha ukongwa po athaŵanga ku nkhondu. Kumbi awopanganji? Davidi waŵavwanga mwakuwerezawereza achizumbuwa munthu yo awopanga. Munthu mwenuyu wawonekanga wakofya ndipu wanguma mudambu. Iyu wawonekanga kuti wenga so munthu mukulu ukongwa kuphara munthu weyosi yo Davidi wanguwonapu.
Munthu mwenuyu wenga Goliati. Davidi wanguziŵa chifukwa cho asilikali achitiyanga mantha. Goliati wenga munthu mukulu ukongwa kuphara weyosi. Chinanga kuti waleki kuvwala vakuvwala va usilikali, panyaki uzitu waki wajumphanga uzitu wa ŵanthu ŵaŵi akhomi ukongwa. Kweni pa nyengu iyi wenga ndi vidya vinandi, wenga wanthazi ukongwa ndipuso wayiziŵanga ukongwa nkhondu. Goliati wanguŵadelera asilikali ŵenaŵa. Yeruzgiyani kuti mutuvwa kuti wabangula ndi mazu ngaki nganthazi wachinyoza gulu la asilikali lachiyisraele ndi Sauli, fumu yawu. Iyu wangukamba kuti asani pe munthu wanthazi waluti kuti wakapumani nayu.
Ayisraele wosi ŵenga ndi mantha. Sauli fumu yawu, nayu wenga ndi mantha. Pengavi yo wakambanga kekosi pakati pa asilikali ŵa Afilisti ndi Ayisraele kweni zuŵa lelosi Goliati wanyozanga Ayisraele. Davidi wachifika pamalu yanga ndipu ivi vachitika kwa mwezi wamphumphu ndi mazuŵa. Iyu wangusuzgika ukongwa maŵanaŵanu. Venga vakuchitisa soni ukongwa kuti fumu ya Yisraele ndi asilikali ŵaki, kusazgapu aku ŵaki atatu aku Davidi achiti mantha. Davidi wawonanga kuti Goliati wanyoza Ayisraele pe cha kweni wanyoza so Yehova, Chiuta wa Ayisraele. Sonu kumbi Davidi watingi wachitengenji pakuti wenga waka mnyamata? Kumbi isi tingayezga wuli chivwanu chaki?
‘MUDILI MAFUTA, CHIFUKWA NDI MWENUYU’
Tiyeni tiwere vuli myezi yinandi ivi vechendachitiki. Zuŵa linyaki, Davidi waliskanga mbereri za awisi kuphiri linyaki kufupi ndi Betelehemu. Iyu wenga wakuwoneka umampha ndipuso muyera. Watenere so kuti wenga wechendakwanisi vyaka 20. Vinthu vo Chiuta wakulenga vamuchiskanga ukongwa. Kweniso kanandi wayanjanga kumba gitala. Lusu laki lakumba lakuwanga kamanakamana chifukwa wayeseriyanga kaŵikaŵi. Ndi mazulu pa zuŵa ili, awisi angumudana. Yiwu amupenjanga mwaliŵiliŵi.
Wati wafika kunyumba, wangusaniya kuti awisi a Jese akambisana ndi munthu munyaki wakukota ukongwa. Munthu uyu wenga mchimi Samuele. Yehova wangumutuma kuti wakasankhi yumoza mwa ŵana aku Jese kuti waje fumu ya Ayisraele. Yapa ndipu Samuele waŵawona kali aku ŵaki 7 aku Davidi kweni Yehova wangumukambiya kuti palivi yo iyu wangusankha. Kweni Davidi wati wafika, Yehova wangukambiya Samuele kuti: ‘Mudili mafuta, chifukwa ndi mwenuyu.’ Pamasu pa aku ŵaki wosi aku Davidi, Samuele wangujula sengwi lo lenga ndi mafuta ndipu wangungadira pamutu waku Davidi. Pavuli paki, Davidi wangusintha ukongwa. Bayibolu likamba kuti: “Kutuliya pa zuŵa lenili, mzimu waku Yehova ungwamba kugwira ntchitu paku Davidi.”
Kumbi Davidi wakhumbanga kuti wayambepu nyengu yeniyi kulamuliya? Awa. Iyu walindizanga mzimu waku Yehova kuti umuwovyi kuziŵa nyengu yo wakhumbikiyanga kwamba kulamuliya. Pa nyengu iyi, iyu wangulutiriza kugwira ntchitu yaki yakuliska mbereri. Iyu wenga wakujipereka ukongwa pa ntchitu iyi ndipu wayigwiranga kwambula mantha. Nyengu yinyaki, nkharamu yakhumbanga kubaya mbereri za awisi. Nyengu so yinyaki, chimbalangondu chakhumbanga kuko mbereri zenizi. Davidi, wanguvidikisa waka cha vinyama vakofya venivi. Kweni wangulimbana navu mpaka kuvibaya. Iyu wangubaya vinyama vakofya venivi kwambula kuwovyeka ndi munthu munyaki.
Pati pajumpha nyengu, Davidi wangudanika ndi Sauli. Fumu Sauli yinguvwa mbiri yaki. Chinanga kuti Sauli wenga weche msilikali wanthazi, kweni Yehova wanguleka kumuyanja chifukwa chakuti wanguleka kumuvwiya. Mzimu waku Yehova ungutuwamu mwaku Sauli. Mwaviyo, kanandi Sauli wasuzgikanga ndi mzimu uheni. Ndipu wayanjanga kukwiya, kukayikiya ŵanthu kweniso kuŵachitiya nkhaza. Asani mzimu wenuwu utimusuzga, sumu ndizu zamuwovyanga kuti mtima waki uziki. Asilikali anyaki aku Sauli anguvwa mbiri yaku Davidi kuti waziŵanga kumba kweniso kuti wangubaya vinyama vakofya. Mwaviyo, Sauli wangumudana Davidi ndipu pambula kuswera wanguja mugulu la ŵanthu wo amumbiyanga sumu kweniso amupingiyanga vidya.
Achinyamata angasambira vinandi kwaku Davidi pa nkhani ya chivwanu. Iyu wachitanga vinthu vo vingumuwovya kuti waje pa ubwezi wakukho ndi Yehova. Kweniso wachitanga vinthu vo vingumuwovya kuti waje ndi malusu ngakupambanapambana. Kuphara vosi, wanguzomereza kulongozgeka ndi mzimu waku Yehova. Izi ndi fundu zakukhumbika ukongwa, ndipu tosi zingatiwovya.
“ŴANTHU ANGAWOPANGA CHA CHIFUKWA CHAKU IYU”
Asani wamuteŵete Sauli, kanandi Davidi waweriyanga kwawu kuti wakaliski mbereri. Nyengu zinyaki wajangaku kwa nyengu yitali. Zuŵa linyaki Davidi wati wawere kwawu, awisi a Jese angumutuma kuti wakawoni aku ŵaki atatu wo ŵenga m’gulu la asilikali aku Sauli. Davidi wanguluta kuchiwona aku ŵaki ku Dambu la Ela ndipu wanguŵapingiya vinthu vinandi. Wati wafika, wanguguŵa ukongwa kuwona kuti asilikali aleresana waka nge mo takonkhose kukwamba kwa nkhani iyi. Gulu linyaki lenga sirya linyaki pa phiri ndipu gulu linyaki lenga so sirya linyaki pa phiri, pakati pawu penga dambu.
Davidi wanguzizwa ukongwa ndi vo wanguwona. Watenere kuti wajifumbanga kuti, ‘Vingachitika wuli kuti asilikali aku Yehova Chiuta, athaŵi munthu yo wasopanga angoza?’ Iyu wanguwona kuti Goliati wanyozanga Yehova. Mwaviyo, wangwamba kukamba ndi asilikali aku Sauli mwambula mantha kuti wakhumba kuthereska Goliati. Eliabu mku waki waku Davidi, wanguvwa vo wakambanga. Wangumususka mwanthazi ndipuso wangumunena kuti iyu waza waka kuziwonere nkhondu. Kweni Davidi wangumumuka kuti: “Kumbi ndananganji? Ini ndaŵafumbanga waka!” Iyu wangulutiriza kukamba mwambula mantha kuti wakhumba kuthereska Goliati, mpaka munthu munyaki wanguchikambiya Sauli vo wakambanga. Fumu yingulamula kuti Davidi wazi kwaku iyu.
Davidi wangukambiya fumu Sauli mazu ngakuchiska ukongwa ngakukwaskana ndi Goliati. Iyu wanguti: “Ŵanthu angawopanga cha chifukwa chaku iyu.” Sauli ndi asilikali ŵaki anguchita nadi mantha chifukwa chaku Goliati. Panyaki yiwu ajiyeruzgiyanga ndi mo munthu uyu wawonekiyanga. Iyu wenga mutali ukongwa ndipu awonanga kuti amuwenga mulufu. Chifukwa cha mo wavwaliyanga, yiwu awonanga kuti wangaŵatheresa mwambula kusuzga. Kweni Davidi wawonanga viyo cha. Nge mo tiwoniyengi, iyu wanguwona nkhani iyi mwakupambana ukongwa ndi mo yiwu ayiwoniyanga. Mwaviyo, wangujipereka kuti wakapumani ndi Goliati.
Sauli wangumukambiya kuti: “Iwi ungachipumana ndi Mufilisti uyu cha chifukwa ndiwi mwana ndipu iyu wakwamba usilikali kutuwa pa unyamata waki.” Kumbi Davidi wenga nadi mwana? Awa, kweni wenga wendafiki msinkhu wakuti wasere usilikali ndipu wawonekanga mnyamata waka. Kweni pa nyengu iyi, Davidi waziŵikanga kuti wenga munthu wambula mantha ndipu wenga pafupi kukwanisa vyaka 20.
Davidi wangusimikiziya Sauli mwakumukonkhose vo wanguchita ndi nkharamu kweniso chimbalangondu. Kumbi wajiŵikangamu waka? Awa. Davidi waziŵanga yo wangumuwovya kumalana ndi nyama zenizi. Iyu wanguti: “Yehova yo wangunditaska ku njoŵi za nkharamu kweniso chimbalangondu, ndiyu wanditaskengi mu janja la Mufilisti uyu.” Pakumaliya, Sauli wanguzomera waka ndipu wangukambiya Davidi kuti: “Luta, ndipu Yehova waŵi nawi.”
Kumbi mungayanja kuja ndi chivwanu nge Davidi? Iyu waŵanaŵananga waka cha kuti we ndi chivwanu kweni wamugomezanga nadi Yehova. Vo waziŵanga kweniso vo vingumuchitikiya ndivu vingumuwovya kuti wagomezengi Chiuta waki. Iyu waziŵanga kuti Yehova wavikiriya ŵanthu ŵaki kweniso wafiska malayizgu ngaki. Asani nasi tikhumba kuja ndi chivwanu chaviyo, tikhumbika kulutiriza kusambira vakukwaskana ndi Chiuta. Kweniso titenere kuchita vo tisambira. Asani tichitengi viyo, tijengi ndi chivwanu chakukho.
“YEHOVA WAKUPEREKENGI MUJANJA LANGU”
Pakwamba, Sauli wanguvwalika Davidi vakuvwala vaki vankhondu. Vakuvwala venivi venga nge vaku Goliati ndipu vingupangika ndi mkuŵa. Pa vakuvwala ivi, patenere kuti penga so chakuvwala chaki chakuchanya cho chenga ndi vinthu vakuwoneka nge mamba. Davidi wanguyesa kwenda ndi vakuvwala venivi, kweni venga vikulu ndipuso vizitu ukongwa ndipu wanguwona kuti wamufiska cha kwenda navu. Iyu wanguziŵiriya cha kuvwala vakuvwala vankhondu chifukwa wangusambizika usilikali cha. Chifukwa chinyaki chenga chakuti vakuvwala vaku Sauli vapambananga ndi va asilikali anyaki chifukwa chakuti iyu wenga mtali ukongwa. (1 Samuele 9:2) Mwaviyo, wanguvizuwa ndipu wanguvwala vakuvwala vo wavwalanga pakuchiliska mbereri chifukwa ndivu wanguziŵiriya.
Davidi wangupinga vidya vo wapinganga pakuchiliska mbereri, chikwama ndi legeni. Legeni lawonekanga kuti lingachita kanthu cha, kweni lenga chidya chanthazi. Lenga ndi tivingwi tiŵi ndipuso kachikopa pakati. Ndipu lenga chidya chamampha ukongwa cha muliska. Iyu waŵikanga mwa pachikopa, ndi kuupukusa mwanthazi. Pavuli paki, watayanga kachingwi kamoza ndi kuuponya kwambula kumbwita. Legeni lenga chidya chakovya ukongwa mwakuti nyengu zinyaki asilikali aligwirisiyanga ntchitu ku nkhondu.
Davidi wati wanozeka, wangwenda mwaliŵi kuti wakakumani ndi murwani waki. Iyu watenere kuti wapempheranga mwakuŵeyere panyengu yo wangukotama kuti watondo mya mumphepeti mwa msinji. Wangutondo mya 5 yimanayimana ndipuso yakusilirika. Pavuli paki, wangutchimbiya kuti wakapumani ndi Goliati.
Kumbi muwona kuti Goliati wanguŵanaŵananji wati wawona murwani waki? Bayibolu likamba kuti: ‘Wangumuleresa mwakumudelera chifukwa wamuwonanga kuti wenga waka mnyamata muyera ndipuso wakuwoneka umampha.’ Goliati wangudaniriza kuti: “Kumbi ndini galu po utuza kwaku ini ndi tivimiti?” Viwoneka kuti Goliati wanguwona kuti Davidi wapinga vinthu kweni wanguwona cha kuti wapinga so legeni. Iyu wangunyoza Davidi mu zina la achiuta a Afilisti ndipu wangukamba kuti thupi laki waliperekengi ku tiyuni ndi nyama za mudondu kuti ziryi.
Vo Davidi wangumuka vilongo kuti iyu wenga ndi chivwanu chakukho. Ŵanaŵaniyani vo wangukambiya Goliati. Wanguti: “Iwi utuza kwaku ini ndi lipanga kweniso mkondu, kweni ini ndituza kwaku iwi mu zina laku Yehova Chiuta wa maliŵanja, Chiuta wa asilikali a Ayisraele wo iwi waŵanyoza.” Davidi wanguziŵa kuti nthazi zakutuliya ku ŵanthu ndipuso vidya venga vakukhumbika ukongwa cha. Goliati wangudelera Yehova Chiuta, ndipu Yehova wakhumbanga kuchitapu kanthu. Ndichu chifukwa chaki Davidi wangukamba kuti, “Nkhondu njaku Yehova.”
Davidi wawonanga kuti Goliati wenga mukhomi, mtali ndipuso wenga ndi vidya vanthazi. Kweni wanguzomereza cha kuchita mantha chifukwa cha vinthu ivi. Iyu wanguchita cha vo Sauli ndi asilikali ŵaki anguchita, mwakujiyeruzgiya ndi mo Goliati wawonekiyanga. Kweni asani wawona Goliati, wamuyeruzgiyanga ndi Yehova. Goliati wenga mtali mamita pafupifupi 2.9 ndipu wapharanga munthu weyosi. Chinanga kuti wenga mtali viyo, kumbi wenga mukulu ukongwa kuphara Yehova Chiuta Wachilengedu Chosi? Kukamba uneneska, iyu wenga kanthu cha kwaku Yehova ndipu Yehova wenga wakunozgeka kumubaya!
Davidi wangutchimbiriya ko kwenga murwani waki ndipu wanguto mwa muchikwama chaki. Wanguwuŵika pa legeni laki ndipu wangwamba kulipukusa ukongwa. Goliati wangundere kufupi ndi Davidi ndipu panthazi paki penga msilikali yo wapinganga chishangu chaki. Chifukwa chakuti Goliati wenga mtali ukongwa, msilikali yo wamupingiyanga chishangu wangufiska cha kuchikweza ukongwa kuti wavikiriyi mutu waku Goliati. Mwaviyo, Davidi wanguwona kuti vingaja umampha kuponya mwa pachisku chaku Goliati.
Davidi wanguponya mwa. Weyosi watenere kuti wenga cheticheticheti Davidi wati waponya mwa wenuwu. Yehova wanguwonesesa kuti Davidi wangambwitanga cha. Mwa wo unguchifikiya pachisku chaku Goliati ndipu ungusere mukati. Goliati yo wenga chinkhara wanguwa kavunama! Msilikali yo wamupingiyanga chishangu, wanguthaŵa chifukwa cha mantha. Davidi wanguza po penga Goliati, ndipu wanguto lipanga laku Goliati ndi kumudumuwa mutu.
Pakumaliya, Sauli ndi asilikali ŵaki angusaniya nthazi. Yiwu angwamba kutchimbiza Afilisti uku adaniriza. Nkhondu iyi yingumala nge mo Davidi wangukambiya Goliati kuti: “Yehova. . . wakuperekeningi mosi mujanja lidu.”
Mazuŵa nganu, ŵanthu aku Chiuta achita nkhondu yakuliŵavu cha. Nyengu yakuchitiya nkhondu yikujumphapu. (Mateyu 26:52) Kweni titenere mbwenu kuyezga chivwanu chaku Davidi. Nge mo Davidi wanguchitiya, nasi tikhumbika kugomeza kuti Yehova waliku nadi ndipu titenere kuteŵete iyu pe kweniso kumuwopa. Nyengu zinyaki, tingawona kuti te amana kuyeruzgiya ndi masuzgu ngo takumana nangu. Kweni masuzgu ngidu ngamana ukongwa kungayeruzgiya ndi nthazi zaku Yehova. Asani tasankha Yehova kuja Chiuta widu ndipuso kumugomeza ukongwa nge mo Davidi wanguchitiya, palivi masuzgu ngo tingachita nangu mantha. Palivi masuzgu ngo Yehova wangatondeka kungamalisa!