text:
MUTU 126
Petrosi Wakakana Yesu mu Nyumba ya Kayafa
MATEYU 26:69-75 MARIKO 14:66-72 LUKA 22:54-62 YOHANE 18:15-18, 25-27
PETROSI WAKAKANA YESU
Yesu wakati wakakika mu munda wa Getisemane, ŵapositole ŵakamusida, ŵakachimbira chifukwa cha wofi. Kweni ŵapositole ŵaŵiri ŵakaleka kuchimbira. Wakaŵa Petrosi “na msambiri munyake” uyo panji wakaŵa mpositole Yohane. (Yohane 18:15; 19:35; 21:24) Panji ŵakamusanga Yesu apo ŵakalutanga nayo ku nyumba ya Anasi. Apo Anasi wakati Yesu ŵalute nayo kwa Wasembe Mukuru Kayafa, Petrosi na Yohane ŵakalondezganga pataliko. Panyake ŵakawopanga kuti ŵangakomeka, kweniso ŵakakhumbanga kumanya ivyo vichitikirenge Fumu yawo.
Yohane wakazomerezgeka kunjira mu luŵaza lwa nyumba ya Kayafa chifukwa chakuti wasembe mukuru yura wakamumanyanga. Petrosi wakakhala kuwaro m’paka Yohane wakizaso na kuyowoya na muteŵeti mwanakazi uyo wakalindanga pa mulyango. Ntheura Petrosi nayo ŵakamuzomerezga kunjira.
Usiku wura kukazizima chomene, ntheura ŵanthu awo ŵakaŵa mu luŵaza ŵakapemba moto. Petrosi wakakhala nawo, wakawothanga moto uku wakulindilira “kuti wawone umo vimalirenge.” (Mateyu 26:58) Chifukwa cha ungweru wa moto, mulinda wa pa mulyango uyo wakamunjizga Petrosi wakamuŵanika. Mulinda yura wakati: “Asi iwe nawe ndiwe msambiri wa munthu uyu?” (Yohane 18:17) Ŵanyake padera pa mulinda yura ŵakamuŵanika Petrosi ndipo ŵakatenge wakaŵa pamoza na Yesu.—Mateyu 26:69, 71-73; Mariko 14:70.
Ivi vikamukwiyiska chomene Petrosi. Wakayezga kubisama, wakafumapo na kukakhala pafupi na mulyango. Ntheura Petrosi wakakana kuti wakaŵa pamoza na Yesu. Wakafika na pakuyowoya kuti: “Nkhumumanya chara, nakuti nkhupulikiska yayi icho ukuyowoya.” (Mariko 14:67, 68) Penepapo “wakamba kutemba na kulapa,” kung’anamura kuti wakaŵa wakunozgeka kuchita chilapo kulongora kuti wakayowoyanga unenesko ndipo para wakuteta, soka limuwire.—Mateyu 26:74.
Pa nyengo iyi, Yesu wakaŵa mukati kweruzgika. Wakwenera kuti wakaŵa mu nyumba ya Kayafa, mu chipinda chinyake. Petrosi na ŵanthu ŵanyake ŵakalindiliranga musi mwa chipinda. Ŵakwenera kuti ŵakawonanga ŵakaboni ŵakupambanapambana awo ŵakizanga na kuluta.
Petrosi wakakananga waka, chifukwa kayowoyero ndiko kakamukoleska. Kweniso yumoza wa ŵanthu awo ŵakaŵa para wakaŵa mubali wa Maliko, uyo Petrosi wakamuwunguzura khutu. Ntheura Petrosi wakafumbika kuti: “Asi nangukuwona mu munda pamoza na Yesu?” Petrosi wakati wakanaso kachitatu, tambala wakalira, nga umo Yesu wakayowoyera.—Yohane 13:38; 18:26, 27.
Pa nyengo yeneyira, Yesu wakwenera kuti wakawonekera pakweru. Fumu yikang’anamuka na kulaŵiska Petrosi, icho chikwenera kuti chikamupweteka Petrosi. Wakwenera kuti wakakumbuka ivyo Yesu wakamuphalira apo ŵakaŵa mu chipinda chamuchanya. Petrosi chitima chikakwera chomene wakati wamanya ivyo wachita! Penepapo wakafumira kuwaro na kulira chomene.—Luka 22:61, 62.
Kasi vikenda wuli? Kasi chikachitika ntchivichi kuti Petrosi uyo wakajiwonanga kuti ngwakukhora kweniso wakugomezgeka wakane Fumu yake? Pa nyengo yira, ŵanthu ŵakabendezganga unenesko, ndipo Yesu ŵakamutoranga nga ntchigeŵenga chakofya. M’malo mwakuti Petrosi wavikilire munthu wambura mulandu, iyo wakakana munthu uyo wakaŵa na “mazgu gha umoyo wamuyirayira.”—Yohane 6:68.
Ivyo vikachitikira Petrosi vikutisambizga kuti nanga ni munthu wachipulikano kweniso wakujipeleka wangahangayika usange wandanozgekere masuzgo panji viyezgo ivyo vingiza mwamabuchi. Ntheura, mphanyi taŵateŵeti ŵa Chiuta tose tasambirako ku ivyo vikachitikira Petrosi!


c: text/html

text: 13 “Efurayimu wakati wayowoya, pakaŵa kumbwambwantha,Wakaŵa wakumanyikwa mu Israyeli.+Kweni wakaŵa na mulandu wa kusopa Baala+ ndipo wakafwa.2 Sono ŵakusazgirako zakwananga zawoŴakupanga vikozgo vyachisulo* kufuma ku siliva lawo,+Ŵakupanga ŵangoza mwaluso, mulimo wose wa nkhwantha.Ŵakuti kwa ivyo: ‘Ŵanthu awo ŵakupeleka sembe ŵafyofyonthe vikozgo vya matholi.’+3 Ntheura ŵazamuŵa nga ni mabingu gha mulenji,Nga ni jumi ilo likulakata luŵiro,Nga ni mwelero uwo ukuputa na chimphepo pa malo ghakupwanthirapo,Nga ni josi ilo likufuma pa chidolozi pa mtenje.4 Kweni ine ndine Yehova Chiuta wako kufuma* mu charu cha Eguputo,+Palije Chiuta munyake uyo ukamumanyanga padera pa ine,Ndipo padera pa ine palije mponoski munyake.+5 Nkhakumanya iwe mu mapopa,+ mu charu cha chilangalanga.6 Ŵakakhorwa na malo ghawo ghakulyerako,+Ŵakati ŵakhorwa, mtima wawo ukamba kujikuzga.Ntheura ŵakaniluwa ine.+7 Niŵenge nga ni nkhalamu yiwukirano kwa iwo,+Nga ni nyalubwe uyo wakujoŵelera pa nthowa.8 Nizamuŵalotokera iwo nga ni nkhalamira iyo ŵana ŵake ŵazgeŵa,Ndipo nizamupalura nganga zawo.*Nizamuŵarya nga ni nkhalamu kwenekura;Chikoko chamuthondo chizamuŵatwazura tuchokotuchoko.9 Iwe Israyeli, chizamukuparanya,Chifukwa ukaniwukira, ukawukira movwiri wako.10 Kasi themba lako lili nkhu sono, kuti likuponoske mu misumba yako yose,+Na ŵeruzgi* ŵako awo ukatenge,‘Nipani themba na ŵakaronga’?+11 Nkhakupa themba mu ukali wane,+Ndipo nizamuliwuskapo mu kutukutwa kwane.+12 Ubendezi wa Efurayimu wavungika,Kwananga kwake kwasungika.13 Vyakuŵinya vya pakubaba vizenge pa iyo.Kweni ni mwana wambura vinjeru,Wakufuma yayi uku nyengo yake yakubabika yakwana.14 Nizamuŵawombora ku nkhongono za Dindi;*Nizamuŵathaska ku nyifwa,+Iwe Nyifwa, kasi luwozga lwako luli nkhu?+Iwe Dindi, kasi kuparanya kwako kuli nkhu?+Chiwuravi chizamubisika mu maso ghane.15 Nanga wangatikitira pakati pa matete,Mphepo ya kumafumiro gha dazi yizamwiza, mphepo ya Yehova,Yizamwiza kufumira ku chipalamba, yizamukamuska chisimi chake na komizga mbwiwi yake.Uyu wazamuphanga usambazi wa vinthu vyake vyose vyakuzirwa.+16 Samariya wazamusangika na mulandu,+ chifukwa wagalukira Chiuta wake.+Ŵazamuwa na lupanga,+Ŵana ŵawo ŵazamutekenyulika tuchokotuchoko,Ndipo ŵanakazi ŵawo awo ŵali na nthumbo ŵazamutumbulika.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 23 Uthenga wakuyowoya vya Ture:+Bangurani, imwe ngalaŵa za ku Tarishishi!+Pakuti pa dowoko pabwanganduka, panganjilika yayi.Vyavumbulika kwa iwo kufuma ku charu cha Kitimu.+2 Khalani chete, imwe mukukhala mumphepete mwa nyanja.Ŵamalonda ŵa ku Sidoni,+ awo ŵakwambuka nyanja, ŵamusambazgani.3 Mbuto za ku Shihori*+ zikendanga pachanya pa maji ghanandi,Na vuna ya Nayelo, msonkho wake,Kwiza na chandulo cha ŵamitundu.+4 Uŵe na soni, iwe Sidoni, linga lakukhora la nyanja,Chifukwa nyanja yayowoya kuti:“Nindapulikepo vyakuŵinya vya kubaba, ndipo nindababepo,Nindalerepo ŵana ŵanyamata panji ŵamwali.”+5 Ŵanthu ŵaŵenge mu ulwilwi pakupulika vya Ture,+Nga umo vikaŵira ŵakati ŵapulika vya Eguputo.+6 Yambukirani ku Tarishishi!Bangurani, imwe mukukhala mumphepete mwa nyanja!7 Kasi uwu ni msumba winu uwo mukazayanga nawo kwamba kale, kwamba mu nyengo zakale?Malundi ghake ghakamutoleranga ku vyaru vyakutali kukakhala kwenekuko.8 Ni njani waghanaghana vya kwimikana na Ture,Uyo wakupeleka mphumphu,Uyo ŵamalonda ŵake ŵakaŵa ŵakaronga,Uyo awo ŵakamuguranga malonda ŵakaŵa ŵakuchindikika mu charu chose?+9 Yehova wa mawumba ndiyo waghanaghana ichi,Kuti wafipiske Ture chifukwa wakunotha na kutowa kwake,Kuti walengeske ŵakuchindikika wose pa charu chose chapasi.+10 Iwe mwana msungwana wa Tarishishi, yambuka mu charu chako nga ukwambuka Mlonga wa Nayelo.Chifukwa palije malo ghakwimikapo sitima.+11 Wanyoloskera woko lake pa nyanja.Wasunkhunya maufumu.Yehova walangura kuti malinga ghakukhora gha Fonike ghaparanyike.+12 Wakuti: “Uzayengeso chara,+Iwe wakuyuzgika, mwana msungwana wa Sidoni.Wuka, uyambukire ku Kitimu.+Kura nako wamusangako chipumulo chara.”13 Wona, charu cha Ŵakalidi.+Mbanthu aŵa, Ŵaasiriya+ chara,Ndiwo ŵamuzgora malo ghakukhalako vinyama vya mu chipalamba.Ŵazenga vigongwe vyawo vyakulwerapo nkhondo.Ŵapankhura vigongwe vyake vyakukhora,+Na kumuzgora wakupasuka.14 Bangurani, imwe ngalaŵa za ku Tarishishi,Pakuti linga linu lakukhora laparanyika.+15 Mu zuŵa ilo, Ture wazamuluwika vyaka 70,+ kuyana na mazuŵa gha themba limoza. Paumaliro wa vyaka 70, icho chizamuwira Ture chizamuŵa nga ni sumu ya hule, yakuti:16 “Tora bango, uzingilire msumba, iwe hule lakuluwika.Lizga makoramakora bango lako,Wimbe sumu zinandi,Mwakuti ŵakukumbuke.”17 Paumaliro wa vyaka 70, Yehova wazamukumbuka Ture, ndipo Ture wazamupokeraso malipiro ghake na kuchita uzaghali na maufumu ghose agho ghali pa charu chapasi.18 Kweni malipiro ghake na milimo yake vizamuŵa chinthu chakupatulika kwa Yehova. Vizamusungika panji kuwunjikika chara chifukwa chandulo chake ntcha awo ŵakukhala pamaso pa Yehova, mwakuti ŵarye, ŵakhute, na kuvwara malaya ghakutowa.+


text:
INDONESIA
Mulara wa Vigeŵenga Wakazgoka Munthu Muwemi
Hisar Sormin
WAKABABIKA MU 1911
WAKABATIZIKA MU 1952
IVYO WAKACHITANGA: Wakaŵa mulara wa vigeŵenga ndipo pamasinda wakaŵa mu Komiti ya Munthavi.
NYENGO yinyake, mulara wa ŵapolisi wakachemera Mubali Sormin ku ofesi yake.
Mulara wa ŵapolisi wakaphalira mubali Sormin kuti kukwako ni kuno ku Indonesia, sono yowoya unenesko. “Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova, chomenechomene ŵakuchita vichi kuno?”
Mubali Sormin wakazgora kuti: “Lekani nimuphalirani ivyo nkhachitanga kale. Nkhaŵa mulara wa gulu la vigeŵenga. Kweni pasono nkhusambizga ŵanthu Baibolo. Ivi ndivyo Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuchita kuno ku Indonesia. Ŵakovwira ŵanthu ŵaheni nga umo nkhaŵira ine kuti ŵaŵe ŵanthu ŵawemi.”
Pamanyuma mulara wa ŵapolisi wakayowoya kuti: “Nkhupulika vinthu vinandi viheni vyakukhwaskana na Ŵakaboni ŵa Yehova. Kweni nkhumanya kuti mbanthu ŵawemi chomene chifukwa ŵakawovwira Sormin kuti wasinthe ivyo wakachitanga.”
Manyani Vinandi
Kasi Ufumu wa Chiuta Uzamuchita Vichi Kuti pa Charu Chapasi Paŵe Mtende?
Manyani ivyo boma la Chiuta lizamuchita kuti pa charu chapasi paŵe mtende.


text:
Ŵakufwa Ŵazamuwuka
Kasi mukugomezga ivyo Baibolo likuyowoya kuti ŵakufwa ŵazamuwuka? * Nchakukondweska comene kumanya kuti ŵabali ŵithu awo ŵali kufwa ŵazamuwuka. Kweni kasi vizamucitika nadi? Kuti tisange zgoro, tiyeni tiwone ivyo ŵapositole ŵakamanyanga pa nkhani iyi.
Ŵapositole ŵa Yesu ŵakagomezganga comene kuti ŵakufwa ŵazamuwuka. Pali vifukwa viŵiri: Cakwamba, ŵakamuwona Yesu kuti wakawuka ku ŵakufwa. Nakuti ŵapositole, pamoza na “ŵabali ŵakujumpha 500 pa nyengo yimoza,” ŵakamuwona kuti wawuka. (1 Ŵakorinte 15:6) Kweniso, nkhani yakuti Yesu wakawuka ku ŵakufwa yikathandazgika ndipo yili kulembeka mu mabuku gha Mateyu, Mariko, Luka na Yohane.—Mateyu 27:62–28:20; Mariko 16:1-8; Luka 24:1-53; Yohane 20:1–21:25.
Caciŵiri, ŵasambiri ŵakawona na maso kuti Yesu wakuwuska ŵanthu ŵakufwa katatu, ku Nayini, ku Kaperenaumu na ku Betaniya. (Luka 7:11-17; 8:49-56; Yohane 11:1-44) Munthu uyo Yesu wakamuwuska ku Betaniya wakaŵa mubali wake. Tiyeni tiwone ivyo vikacitika.
“NDINE CIWUKA”
Yesu wakati: “Mudumbu wako wawukenge.” Yesu wakaphalira Marita mazgu agha, apo mudumbu wake wakafwa ndipo mazuŵa ghanayi ghakaŵa kuti ghajumphapo. Pakwamba Marita wakapulikiska yayi ivyo Yesu wakamuphalira. Ntheura iyo wakati: “Nkhumanya kuti wazamuwuka.” Kweni iyo wakaghanaghananga kuti wazamuwuka kunthazi. Wakwenera kuti wakazizwa comene pamasinda pakuti Yesu wayowoya kuti “ndine ciwuka na umoyo,” na kuwuska mudumbu wake Lazaro uyo wakafwa.—Yohane 11:23-25.
Kasi Lazaro wakaŵankhu wati wafwa? Wati wawuka, iyo wakayowoyapo cilicose yayi kulongora kuti wakaŵa ku malo ghanyake. Palije cinthu cinyake cambura kufwa ico cikafuma mwa iyo na kuluta kucanya. Pakuwuska Lazaro, Yesu kuti wakacita kumufumiskako kucanya yayi. Kasi Lazaro wakaŵankhu pa mazuŵa ghanayi wati wafwa? Wakaŵa mu tulo twanyifwa mu dindi.—Mupharazgi 9:5, 10.
Yesu wakayaniska nyifwa na kugona tulo twakufwa nato ndipo Ciuta ndiyo wali na nkhongono kuwuska munthu mu tulo utu. Yesu wakati: “‘Lazaro mubwezi withu waya kukapumura, kweni ine nkhuya kwenekura kukamuwuska mu tulo.’ Ntheura ŵasambiri ŵakati kwa iyo: ‘Fumu, usange waluta kukapumura, waŵenge makora.’ Ndipouli, Yesu wakayowoya vya nyifwa yake. Kweni ŵakatenge wakuyowoya vya kupumura mu tulo. Ntheura, pa nyengo yira, Yesu wakaŵaphalira pakweru kuti: ‘Lazaro wali kufwa.’” (Yohane 11:11-14) Yesu wakawezgeramo umoyo wa Lazaro ndipo wakawonanaso na ŵabali ŵake. Ico Yesu wakacita apa cikaŵa cakukondweska comene ku mbumba iyi.
Ivyo Yesu wakacita pakuwuska ŵanthu, nchithuzithuzi ca ivyo wazamucita kunthazi mu Ufumu wa Ciuta. * Iyo wazamuwuska wose awo ŵali mu tulo twanyifwa mu malaro. Lekani iyo wakati: “Ndine ciwuka.” Ghanaghanirani umo muzamuŵira na cimwemwe kuwona kuti ŵabali ŵinu ŵaliso moyo. Kweniso ghanaghanirani waka cimwemwe ico ŵanthu aŵa ŵazamuŵa naco.—Luka 8:56.
Cizamuŵa cakukondweska comene kuwonanaso na ŵabali ŵinu awo ŵali kufwa
ŴANI NA CIPULIKANO KUTI MUSANGE UMOYO WAMUYIRAYIRA
Yesu wakati kwa Marita: “Ndine ciwuka na umoyo. Uyo wakupulikana mwa ine, nanga wafwe, waŵenge wamoyo; ndipo waliyose uyo ngwamoyo ndipo wakupulikana mwa ine wafwenge cara napacoko.” (Yohane 11:25, 26) Wose awo Yesu wazamuŵawuska mu nyengo iyo wazamuwusa kwa vya 1000, ŵangazakakhala kwa muyirayira cikuru ŵazalongora cipulikano mwa iyo.
“Uyo wakupulikana mwa ine, nanga wafwe, waŵenge wamoyo.”—Yohane 11:25.
Pamanyuma, Yesu wakamufumba Marita kuti: “‘Kasi ukugomezga ici?’ Marita wakati kwa iyo: ‘Enya, Fumu; nkhugomezga kuti ndimwe Khristu Mwana wa Ciuta.’” (Yohane 11:26, 27) Marita wakaŵa na cipulikano kuti ŵakufwa ŵazamuwuka. Kasi namwe muli naco? Cakwamba mukwenera kumanya khumbo la Ciuta. (Yohane 17:3; 1 Timote 2:4) Para mwamanya musazgirengeko cipulikano. Mungafumba Ŵakaboni ŵa Yehova kuti ŵamulongosolerani ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani ya ciwuka. Mbakunozgeka kudumbiskana namwe nkhani iyi.
^ ndime 2 Wonani mutu wakuti “Nyifwa Mbumaliro wa Vyose Yayi” pa peji 6.
^ ndime 9 Kuti mumanye vinandi pa ivyo Baibolo likulayizga pa nkhani ya ciwuka, wonani cipaturo 7 mu buku lakuti Kasi Baibolo Likusambizgaci Comenecomene? Lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.


text:
GONGWE LA MULINDA (LAKUSAMBIRA PA MPINGO) AUGUST 2015
Magazini iyi yili na nkhani za kusambira pa mpingo kwamba pa Seputembala 28 m’paka Okutobala 25, 2015.
“Virwa Vyamunyanja Navyo Visekelere!”
Ŵazgani nkhani ya Geoffrey Jackson, wakuteŵetera mu Wupu Wakulongozga.
Ghanaghanirani Chitemwa cha Yehova
Kasi pali ukaboni wuli wakuti Yehova wakutovwira nanga ni para tikusuzgika?
Lutilirani Kulindilira
Tili na vifukwa viŵiri ivyo vikutipangiska kuti tiŵenge maso apo tikulindilira umaliro wa charu ichi
Kunozgekera Umoyo wa mu Charu Chiphya
Ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵali nga ni ŵanthu awo ŵakunozgekera kuluta ku charu chinyake.
Chenjerani na Awo Mukuchezga Nawo
Pali nthowa zinandi zakuchezgera na ŵanji.
Ivyo Tikusambira kwa Yohana
Kasi wakachita vichi kuti waŵe msambiri wa Yesu?
“Yehova Wiza Namwe Kuno ku France Kuti Musambire Unenesko”
Phangano la pakati pa charu cha France na Poland ilo likachitika mu 1919 likasintha vinthu.


text: 21 Manase+ wakaŵa themba wali na vyaka 12, ndipo wakawusa vyaka 55 mu Yerusalemu.+ Zina la anyina likaŵa Hefiziba.2 Wakachita viheni pamaso pa Yehova, wakalondezga maunyankhasi gha ŵamitundu+ awo Yehova wakaŵachimbizga panthazi pa Ŵaisrayeli.+3 Wakazengaso malo ghapachanya agho Hezekiya wiske wakaparanya,+ wakamuzengera Baala majotchero na kupanga chikhuni chakupatulika,*+ nga umo Ahabu themba la Israyeli wakachitira.+ Wakasindamiranga mawumba ghose ghakuchanya na kughateŵetera.+4 Kweniso wakazenga majotchero mu nyumba ya Yehova,+ yeneiyo Yehova wakati: “Mu Yerusalemu ndimo niŵikenge zina lane.”+5 Wakazengera majotchero mawumba ghose ghakuchanya+ mu maluŵaza ghaŵiri gha nyumba ya Yehova.+6 Wakajumphiska ŵana ŵake pa moto, wakachita vya masalamusi, wakapenja vinthumwa,+ na kwimika zing’anga na ŵakuloska.+ Wakachita uheni ukuru chomene pamaso pa Yehova, kumukwiyiska.7 Wakaŵika chikozgo chakuŵaja cha chikhuni chakupatulika*+ icho wakapanga mu nyumba, yeneiyo Yehova wakaphalira Davide na mwana wake Solomoni kuti: “Mu nyumba iyi na mu Yerusalemu, uyo nasora mu mafuko ghose gha Israyeli, niŵikengemo zina lane muyirayira.+8 Nizamuchitaso chara kuti malundi gha Israyeli ghapuluke na kufumamo mu charu icho nkhapeleka ku ŵasekuru ŵawo,+ chikuru ŵakusungilira mwakupwelelera vyose ivyo nili kuŵalangura,+ Dango lose ilo muteŵeti wane Mozesi wakaŵalangura kuti ŵalondezgenge.”9 Kweni ŵakapulikira chara, ndipo Manase wakaŵapuluska, wakaŵachitiska uheni ukuru chomene kuluska mitundu iyo Yehova wakayiparanya panthazi pa Ŵaisrayeli.+10 Yehova wakayowoya kanandi waka kwizira mu ŵateŵeti ŵake, zintchimi,+ kuti:11 “Manase themba la Yuda wachita maunyankhasi ghose agha. Wachita uheni chomene kuluska Ŵaamori wose+ awo ŵakaŵako pambere iyo wandaŵeko,+ ndipo wanangiska Yuda na vikozgo vyake vyakuseluska.12 Ntheura Yehova Chiuta wa Israyeli wakuti: ‘Wonani, nkhwiza na soka pa Yerusalemu+ na Yuda, ndipo waliyose uyo wazamulipulika makutu ghake ghazamunyenyera.+13 Ninyoloskerenge chingwe chakupimira+ pa Yerusalemu icho nkhapimira Samariya+ na levulu iyo nkhapimira nyumba ya Ahabu.+ Nipuputenge Yerusalemu nga ni munthu uyo wakupuputa bakule kuti watowe, kupuputa na kumugadabura.+14 Nitayenge ŵakukhalapo ŵa chiharo chane+ na kuŵapeleka mu woko la ŵalwani ŵawo, ndipo ŵazgokenge chakupokeka na chakuphanga ku ŵalwani ŵawo wose.+15 Pakuti ŵakachita viheni pamaso pane na kunikwiyiska kufuma mu zuŵa ilo ŵasekuru ŵawo ŵakafumira mu Eguputo m’paka lero.’”+16 Kweniso Manase wakathiska ndopa zambura mulandu zinandi chomene, m’paka wakazuzga Yerusalemu kwamba ku chigoti chimoza m’paka ku chinyake,+ padera pa kwananga kwake uko wakanangiska nako Yuda pakuchita viheni pamaso pa Yehova.17 Mdauko unyake wose wa Manase, vyose ivyo wakachita, zakwananga zake izo wakachita, asi vili kulembeka mu buku la mdauko wa mu nyengo za mathemba gha Yuda?18 Manase wakagona na ŵasekuru ŵake, ndipo wakasungika mu munda wa nyumba yake, mu munda wa Uza.+ Mwana wake Amoni wakaŵa themba mu malo ghake.19 Amoni+ wakaŵa themba wali na vyaka 22, ndipo wakawusa vyaka viŵiri mu Yerusalemu.+ Zina la anyina likaŵa Meshulemeti mwana wa Haruzi wa ku Yotiba.20 Wakachita viheni pamaso pa Yehova, nga umo Manase wiske wakachitira.+21 Wakenda mu nthowa zose izo awiske ŵakendamo, ndipo wakateŵetera na kusindamira vikozgo vyakuseluska ivyo awiske ŵakaviteŵeteranga.+22 Wakamusida Yehova Chiuta wa ŵasekuru ŵake, ndipo wakendamo chara mu nthowa ya Yehova.+23 Pamanyuma ŵateŵeti ŵa Amoni ŵakamuchitira chiŵembu, ŵakalikoma themba mu nyumba yake.24 Kweni ŵanthu ŵa mu charu ŵakakoma wose awo ŵakachitira chiŵembu Themba Amoni, ndipo ŵakimika mwana wake Yosiya kuŵa themba mu malo ghake.+25 Mdauko unyake wose wa Amoni, ivyo wakachita, asi vili kulembeka mu buku la mdauko wa mu nyengo za mathemba gha Yuda?26 Ntheura ŵakamusunga mu dindi lake mu munda wa Uza.+ Ndipo mwana wake Yosiya+ wakaŵa themba mu malo ghake.


text:
NKHANI YAKULONGOSORA UMOYO WA MUNTHU
Ndine Wankhongono Nangauli Thupi Ndakunyotwa
Palije uyo wangaghanaghana kuti nili na nkhongono para waniwona pa njinga ya ŵakupendera. Kathupi kane nkhacoko comene (29kg). Nangauli nili wakunyotwa, kweni nkhusanga nkhongono. Lekani nilongosore.
Nkhukumbuka kuti umoyo ukanozganga apo nkhaŵa mwana. Ine na ŵapapi ŵane tikakhalanga kumwera kwa France, kweni kwithu nkhu Spain. Adada ŵakanipangira kandewe ndipo nkhatemwanga kucimbiracimbira pa luŵaza. Mu 1966, Ŵakaboni ŵakamba kwiza ku nyumba ndipo ŵakadumbiskananga na adada nyengo yitali. Pakati pajumpha myezi 7, adada ŵakazgoka Kaboni wa Yehova. Pamasinda amama nawo ŵakaŵalondezga, ndipo ŵakanilera makora comene.
Tati tawelera ku Spain, nkhamba kulwara. Nkhamba kupulika ulwilwi ukuru comene mu mawoko na malundi. Tikambwata mu vipatala vyaka viŵiri, ndipo paumaliro tikasangana na dokotala munyake uyo wakamanya suzgo lane. Dokotala uyu wakaphalira ŵapapi ŵane kuti, “mwacedwa na!” Wakati nili na nyamakazi ya mu majoyini, kweniso kuti civikiliro ca mu thupi ndico cikunanga thupi lane. Amama ŵakamba kulira. Nangauli nkhapulikiskanga viŵi yayi ivyo ŵakuyowoya, kweni nkhawamo kuti vinthu vili makora ca.
Dokotala wakati nkhakhale dankha ku cipatala ca ŵana. Nkhati nafika waka ku cipatala ici nkhatenthema na umo kukawonekeranga. Sisitere ŵakanimeta sisi na kunivwarika ciyunifomu cambura kuwoneka makora. Uku masozi ghakuthika, nkhajifumba kuti: ‘Kasi nikhalenge wuli kuno?’
YEHOVA WAKANOVWIRA
Ŵapapi ŵakanisambizga kuti niteŵetere Yehova, ntheura nkhakana kuti nicitengeko maluso gha Cikatolika. Kweni masisitere ghakamanyanga yayi cifukwa ico nkhukanira. Nkhalomba Yehova kuti waleke kunitaya, ndipo nkhawona kuti wakanivikilira nadi, nga umo dada wacitemwa wakucitira.
Ŵapapi ŵakizanga kuzakaniwona Cisulo cilicose. Ŵakaniyegheranga mabuku ghakulongosora Baibolo kuti niŵazgenge mwakuti niŵe na cipulikano cakukhora. Kanandi ŵana ŵakaŵakanizganga kuŵa na mabuku, kweni ine ŵakanizomerezganga. Nkhaŵaso na Baibolo ilo nkhaŵazganga zuŵa lililose. Nkhaphalirangakoso ŵanyane kuti kunthazi caru cizamuŵa Paradiso ndipo palije uyo wazamulwara. (Uvumbuzi 21:3, 4) Nangauli nyengo zinyake nkhaŵanga na citima kweniso phukwa, kweni nkhakondwanga kuwona kuti cipulikano na cigomezgo cane mwa Yehova vikukura.
Nkhafuma mu cipatala pati pajumpha myezi 6. Nangauli suzgo likamara yayi, kweni nkhakondwa kuti nawelera kwa ŵapapi ŵane. Ndipouli, nthenda yikalutilira. Nkhaŵavya nkhongono apo nkhaŵa msungwana. Kweni nkhabapatizika nili na vyaka 14, ndipo nkhati niteŵeterenge Yehova kuyana na nkhongono zane. Kweni nyengo zinyake nkhayimbanga mulandu Ciuta, na kufumba kuti: “Cifukwa wuli ine nkhusuzgika nthena? Kasi nili kunangaci? Nicizgani, wonani umo nkhusuzgikira.”
Nkhasuzgika comene apo nkhaŵa msungwana. Ndipouli, nkhazomerezga waka kuti mbwenu ndimo niliri. Nkhawona kuti palije ico cinganovwira usange nkhukhalira waka kudandawura na kujiyaniska na ŵanyane ŵankhongono zawo. Nkhajiwonanga kuti ndine wambura nchito ndipo nkhaŵa na soni. Ndipouli, ŵabali ŵane pamoza na ŵabwezi ŵakanovwira comene. Mubwezi wane Alicia uyo tikupambana vyaka 20, wakanovwira kuti nileke kughanaghanira comene vya suzgo lane kweni nighanaghanirengeso ŵanji.
IVYO VIKANOVWIRANGA KUTI NIKONDWENGE
Apo nkhaŵa na vyaka 18, nkhalwaraso comene, ndipo cikaŵa cakusuzga kuwungana na mpingo. Ndipouli, para nili panyumba, nkhaŵazganga comene Baibolo. Mabuku gha Yobu na Masalimo, ghakanovwira kuti nipulikiske kuti pasono Yehova wakutivikilira comene mwauzimu. Cifukwa cakuti nkhalombanga nyengo zose, nkhaŵa na “nkhongono zakuluska zakawiro” kweniso “mtende wa Ciuta uwo ukuluska ghanoghano lililose.”—2 Ŵakorinte 4:7; Ŵafilipi 4:6, 7.
Nkhati nafika vyaka 22, nkhazomerezga waka kuti pa njinga ya ŵakupendera iyi nizamuwukaposo ca. Nkhawonanga nga ŵanthu ŵawonenge waka njinga pera, m’malo mwa kuwona kuti pali munthu. Kweni ndimo vikaŵira yayi. Ndipo munyane Isabel wakanipempha kuti niyezge kupharazgira nayo lumoza maora 60 kwa mwezi umoza.
Pakwamba nkhawonanga nga wakuniseka waka. Kweni nkhalomba Yehova kuti wanovwire. Ŵamumbumba na ŵabwezi ŵane ŵakanovwira kuti nifiske. Mwezi uwu ukamara luŵiro comene nakuti wofi na soni vikamara. Nkhakondwanga comene para nkhupharazga ndipo mu 1996, nkhaŵa mupharazgi wanyengozose. Ici ndico cikanovwira comene kuti niŵe paubwezi na Ciuta kweniso kuti niŵe na nkhongono zakuthupi. Nkhaphalirangako ŵanji vya cigomezgo cane na kovwira ŵanji kuti ŵaŵe ŵabwezi ŵa Ciuta.
YEHOVA WACALI KUNOVWIRA
Mu 2001, nkhacita ngozi pa galimoto ndipo nkhaphyoka malundi ghose. Apo nkhaŵa mu cipatala, nkhalomba mu mtima kuti: “A Yehova, naŵeya, novwirani!” Nkhati mare waka kulomba mwanakazi wapafupi na bedi lane wakati, “Kasi ndiwe Kaboni wa Yehova?” Nkhazomera waka na mutu cifukwa nkhatondekanga kuyowoya. Wakati: “Nkhumumanyani mwa ŵanthu imwe, nkhutemwa comene kuŵazga mabuku ghinu.” Mazgu agha ghakanikhozga comene. Nkhacitira ukaboni nangauli nkhaŵavyirathu nkhongono. Ukaŵa mwaŵi wapadera.
Nkhati naŵako makora, nkhambaso kupharazga. Amama ŵakanendeskanga pa njinga yane na kuluta nane mu mabedi gha ŵalwari. Zuŵa lililose tikenderanga ŵalwari ŵacoko waka na kuŵalekera magazini. Nkhavukanga comene, kweni Yehova wakanipa nkhongono.
Suzgo lane likulutilira kukura, ndipo nkhusuzgikaso maghanoghano na nyifwa ya adada. Ndipouli, nkhuyezgayezga kuŵa na maghanoghano ghakwenelera. Kanandi nkhuŵa pamoza na ŵabwezi kweniso ŵabali, ndipo vikunovwira kuti niluweko masuzgo. Ndipo para nili nekha, nkhuŵazga na kusambira Baibolo panji kupharazga.
Para nati cete, nkhughanaghanira umo umoyo uzamuŵira mu caru ciphya ico Ciuta watilayizga
Paliso vinyake ivyo nkhukondwa navyo, nga tumphepo tuwemi na maluŵa ghakununkhira. Ndico cifukwa nkhuwonga Ciuta. Nkhutemwaso kuseka na ŵanthu, ici naco cikunovwira. Mwaciyelezgero, zuŵa linyake tikapharazganga na mubwezi wane uyo wakanikhunkhuzganga pa njinga yane. Iyo wakanilekezga dankha kuti walembe vinthu vinyake. Mbwenu, njinga yikamba kukhilira ku cigodobu ndipo nkhajitimbiska ku galimoto iyo yikayima waka. Tose mitima yikakhabuka, kweni pakuti nkhajipweteka yayi, tikamba waka kuseka.
Nangauli pali vinandi ivyo sono ningacita yayi, kweni nkhulindilira kuti nizamucita kunthazi. Para nati cete, nkhughanaghanira umo umoyo uzamuŵira mu caru ciphya ico Ciuta watilayizga. (2 Petrosi 3:13) Ntheura nkhujiwona nga nili mu caru ciphya, nkhusangwa na umoyo uwemi. Nkhukumbuka mazgu gha mu Baibolo ghakuti: “Lindilira Yehova na kumulaŵilira; khwima mtima.” (Salmo 27:14) Nangauli, thupi lane ndakulopwa comene kweni Yehova wakunipa nkhongono. Nadi nkhulutilira kusanga nkhongono nangauli nili wakunyotwa.


text:
Mafumbo Ghakufumira ku Ŵaŵazgi
Kasi mphawuli apo ŵanthu ŵa Chiuta ŵakanjilira mu wuzga wa Babuloni Mukuru?
Chifukwa wuli fundo iyi yikupambana na umo tikalongosoleranga kale mu mabuku ghithu?
Ukaboni ukulongora kuti mu 1919, Ŵakhristu ŵakuphakazgika ŵakafuma mu Babuloni Mukuru, ndipo ŵakawunganiskika mu mpingo wakutozgeka. Ufumu wa Chiuta ukati wamba kuwusa kuchanya mu 1914, ŵanthu ŵa Chiuta ŵakayezgeka ndipo pachokopachoko ŵakaleka maluso ghose gha chisopa chautesi. * (Mal. 3:1-4) Mu 1919, Yesu wakimika “muzga wakugomezgeka na wavinjeru” kuti wapelekenge chakurya chauzimu ku ŵanthu ŵa Chiuta “pa nyengo yakwenelera.” (Mat. 24:45-47) Mu chaka chenechichi, ŵanthu ŵa Chiuta ŵakafuma mu wuzga wa Babuloni Mukuru. (Chivu. 18:4) Kweni kasi mphawuli apo ŵanthu ŵa Chiuta ŵakanjilira mu wuzga wa Babuloni Mukuru?
Kale, mu mabuku ghithu tikatenge ŵanthu ŵa Chiuta ŵakanjira mu wuzga wa Babuloni Mukuru mu 1918. Gongwe la Mulinda la Chichewa la Malichi 15, 1992, likati ‘nga umo Ŵaisrayeli ŵakatolekera ku wuzga ku Babuloni, mwakuyana waka mu 1918, ŵateŵeti ŵa Yehova ŵakanjira mu wuzga wa Babuloni Mukuru.’ Kweni maukaboni ghanandi ghakulongora kuti mu 1918, ŵanthu ŵa Chiuta ŵakaŵa kuti ŵakhala kale mu wuzga uwu kwa vyaka vinandi.
Uchimi uwo wuli pa Ezekiyeli 37:1-14 ukayowoyerathu kuti ŵanthu ŵa Chiuta ŵazamutolekera ku wuzga ndipo pamanyuma ŵazamufwatulika. Ezekiyeli wakawona mboniwoni ya dambo lakuzura na viwangwa. Yehova wakati: “Viwangwa ivi ni nyumba yose ya Israyeli.” Uchimi uwu ukayowoyanga za mtundu wa Israyeli kweniso “Israyeli wa Chiuta,” awo Mbakhristu ŵakuphakazgika. (Gal. 6:16; Mil. 3:21) Mu mboniwoni iyi, viwangwa vikazgoka vyamoyo na kuŵa chiwuru chikuru chomene cha ŵasilikari. Uchimi uwu ukalongoranga umo ŵanthu ŵa Chiuta ŵakafwatulikira ku wuzga wa Babuloni Mukuru mu 1919. Kweni kasi uchimi uwu ukulongora wuli kuti ŵanthu ŵa Chiuta ŵakaŵa ŵazga kwa nyengo yitali?
Chakwamba, viwangwa vya ŵanthu ŵakufwa ivyo Ezekiyeli wakawona vikaŵa “vyakomira pepetu.” (Ezek. 37:2, 11) Ichi chikulongora kuti ŵanthu aŵa ŵakaŵa ŵakufwa kwa nyengo yitali. Chachiŵiri, Ezekiyeli wakawona kuti ŵakufwa aŵa ŵakazgoka ŵamoyo, mu kanyengo kachoko yayi. Ezekiyeli wakapulika chongo cha “kulira kwakugumanyana kwa viwangwa, viwangwa vikamba kukumana pamoza, chiwangwa ku chiwangwa.” Pamanyuma, wakawona “misipa na minofu vikiza pa ivyo,” ndipo chikumba chikabenekelera minofu. Pamasinda, ‘mvuchi ukanjira mwa iwo, ndipo ŵakaŵa ŵamoyo.’ Paumaliro ŵakufwa aŵa ŵakati ŵazgoka ŵamoyo, Yehova wakaŵapa charu chawo kuti ŵakhalengemo. Ivi vikulongora kuti vikachitika kwa nyengo yitali.
Nga umo uchimi uwu ukayowoyera, Ŵaisrayeli ŵakaŵa ŵazga kwa nyengo yitali. Ŵakanjira mu wuzga mu 740 B.C.E., apo mafuko 10 gha Israyeli, gha ufumu wa kumpoto ghakatolekera ku Babuloni. Pamanyuma, mu 607 B.C.E., Ŵababuloni ŵakaparanya Yerusalemu ndipo mafuko ghaŵiri gha ufumu wa kumwera wa Yuda, nagho ghakatolekera ku wuzga. Wuzga uwu ukamara mu 537 B.C.E., apo Ŵayuda ŵachoko waka ŵakawelera ku charu chawo uko ŵakazengaso tempile ku Yerusalemu na kwambaso kusopa Yehova.
Fundo zose izi zikulongora kuti Ŵakhristu ŵakuphakazgika ŵakaŵa ŵazga ŵa Babuloni Mukuru kwa nyengo yitali. Wuzga wawo kuti ukamba mu 1918 na kumara mu 1919 yayi. Yesu nayo wakayowoya kuti nyengo iyi yizamuŵa yitali. Iyo wakati duru, awo Mbakhristu ŵatesi, lizamukulira lumoza na tirigu, awo “mbana ŵa Ufumu.” (Mat. 13:36-43) Pa nyengo iyi pakaŵa Ŵakhristu ŵachoko waka ŵaunenesko. Ŵanandi awo ŵakatenge Mbakhristu ŵakatolera visambizgo vyautesi vya Babuloni Mukuru, ndipo pamanyuma ŵakagaluka. Lekani tikuti mpingo Wachikhristu ukaŵa mu wuzga wa Babuloni Mukuru. Wuzga uwu ukamba mu vyaka vya m’ma 100 C.E., ndipo ukalutilira m’paka apo tempile lauzimu la Chiuta likatozgekera mu mazuŵa ghaumaliro.
Mu vyaka vyose ivyo ŵanthu ŵa Chiuta ŵakaŵira mu wuzga, ŵalongozgi ŵa matchalitchi ŵakaŵa na mazaza ghakuru kuluska na ŵalara ŵa boma wuwo, ndipo ŵakakhumbanga kuti ŵanthu wose ŵaŵe pasi pawo. Mwachiyelezgero, ŵanthu ŵanandi ŵakazomerezgekanga yayi kuŵazga Baibolo panji kuŵa nalo mu chiyowoyero icho ŵangapulika. Ŵanyake awo ŵakaŵasanganga kuti ŵakuŵazga Baibolo ŵakaŵawotchanga. Awo ŵakasuskanga ivyo ŵalongozgi ŵa tchalitchi ŵayowoya, ŵakaŵalanganga kwazanimuwone. Nakuti vikaŵa vyakusuzga chomene kuti munthu wasambire unenesko panji kusambizga ŵanji.
Mboniwoni ya Ezekiyeli yikuyowoyaso kuti ŵanthu ŵa Chiuta ŵakawuka ku ŵakufwa ndipo pachokopachoko ŵakamba kufwatuka ku chisopa chautesi. Kasi ivi vikamba pawuli ndipo vikachitika wuli? Mboniwoni iyi yikuyowoya za “kulira kwakugumanyana kwa viwangwa.” Ivi vikamba kuchitika kukati kwakhala nyengo yichoko waka kuti tinjire mu mazuŵa ghaumaliro. Pa nyengo iyi pakaŵa ŵanyake awo ŵakakhumbanga kumanya unenesko na kuteŵetera Chiuta mwakugomezgeka nangauli ŵakaŵa mukati mu visambizgo vyautesi. Iwo ŵakamba kusambira Baibolo na kuphalira ŵanji ivyo ŵakasambiranga. Ŵanyake ŵakang’anamura Baibolo mu viyowoyero ivyo ŵanthu ŵanandi ŵakapulikanga.
Kuumaliro kwa vyaka vya m’ma 1800, Charles Taze Russell na ŵanyake ŵakamba kupenjerezga unenesko wa mu Baibolo na kulondezga ivyo Baibolo likuyowoya. Ntheura pa nyengo iyi, vikaŵa nga kuti minofu na chikumba vyamba kuwelera ku viwangwa. Ŵakagwiliskira ntchito magazini ya Zion’s Watch Tower na mabuku ghanyake kuti ŵawovwire ŵanji kumanya unenesko. Pamanyuma, mu 1914, pakapangika “Sinema Yakulongosora Chilengiwa,” ndipo mu 1917 pakafumiskika buku la The Finished Mystery. Vinthu ivi vikakhozga chipulikano cha ŵanthu ŵa Yehova. Paumaliro mu 1919, vikaŵa nga kuti ŵanthu ŵa Chiuta ŵapika umoyo na charu chiphya. Kwamba mu nyengo iyi, ŵanthu awo ŵakulindizga kuzakakhala mu paradiso ŵakolerana na ŵakuphakazgika. Wose ŵakusopera lumoza Yehova, ndipo ŵali nga “chiwuru chikuru chomene cha ŵasilikari.”
Tawona kuti ŵanthu ŵa Chiuta ŵakanjira mu wuzga wa Babuloni Mukuru mu vyaka vya m’ma 100 C.E. Mu nyengo iyi ŵanthu ŵanandi ŵakagaluka ku unenesko na kwamba kulondezga visambizgo vya chisopa chautesi. Kwa vyaka vinandi chikaŵa chakusuzga chomene kusopa Yehova nga umo vikaŵira na Ŵaisrayeli apo ŵakaŵa ku wuzga ku Babuloni. Kweni mazuŵa ghano, unenesko ukupharazgika kwa waliyose. Tikukondwa chomene kuti tili mu nyengo iyo awo ‘ŵali na mahara ŵakuŵala nga mbungweru’ ndipo ‘ŵanandi ŵakujitozga na kwengeka.’
Apo Satana wakayezganga Yesu, kasi wakaluta nayo nadi ku tempile?
Tikumanya yayi umo Satana wakalongolera Yesu tempile.
Mateyu na Luka ŵali kulemba umo Satana wakayezgera Yesu. Mateyu wakati “Dyabulosi wakamutolera” Yesu “pachanya pa linga la [“pa msonji wa”] tempile.” (Mat. 4:5) Luka wakati Dyabulosi “wakamulongozgera [Yesu] mu Yerusalemu na kumuyimika pachanya pa linga la tempile.”—Luka 4:9.
Kale, mabuku ghithu ghakatenge Satana apo wakayezganga Yesu, wakwenera kuti wakaluta nayo nadi ku tempile yayi. Gongwe la Mulinda la Chingelezi la Malichi 1, 1961, likayaniska fundo iyi na ivyo Satana wakachita apo wakalongoranga Yesu maufumu ghose pa charu chapasi. Gongwe la Mulinda ili likati Satana wakamutolera nadi Yesu pachanya pa phiri yayi, chifukwa palije phiri litali ilo munthu wangayimapo na kuwona maufumu ghose gha pa charu chapasi. Mwakuyana waka, Satana wakwenera kuti wakamutolera nadi Yesu ku tempile yayi. Kweni pamanyuma, nkhani zinyake za mu Gongwe la Mulinda zikati Yesu wadukenge nadi kufuma pa tempile, wakate wafwenge.
Ŵanthu ŵanyake ŵakuti Yesu wakaŵa Mulevi yayi, ntheura dango likamuzomelezganga yayi kwimilira pa malo ghakupatulika gha tempile. Lekani ŵakuti Satana wakwenera kuti wakayezga Yesu mu mboniwoni. Pambere ivi vindachitike, Ezekiyeli nayo wakatolekera ku tempile mu mboniwoni.—Ezek. 8:3, 7-10; 11:1, 24; 37:1, 2.
Usange Yesu wakatolekera ku tempile mu mboniwoni, ŵanji ŵangafumba kuti:
Kasi ndikuti Yesu wakayezgeka nadi kuduka kufuma pachanya pa tempile?
Nyengo yinyake apo Satana wakayezganga Yesu, wakamuphalira kuti wazgore malibwe ghanadi kuŵa chingwa, kweniso Satana wakakhumbanga kuti Yesu wamusope nadi. Kasi pali chifukwa chakukayikira kuti apa Satana wakakhumbanga kuti Yesu waduke nadi kufuma pachanya pa tempile?
Kweni usange Satana wakatolera Yesu ku tempile mu mboniwoni yayi, ŵanyake ŵangafumba kuti:
Kasi Yesu wakaswa Dango pakwimilira pachanya pa malo ghakupatulika gha tempile?
Kasi Yesu wakenda wuli kuti wakafike ku Yerusalemu kufuma ku mapopa?
Tiyeni tidumbiskane fundo zinyake kuti tizgore mafumbo ghaŵiri ghaumaliro agha.
Nkhwantha yinyake zina lake D. A. Carson yikati lizgu la Chigiriki ilo lili kung’anamulika kuti “tempile” mu buku la Mateyu na Luka, likwenera kuti likuyowoya za malo ghakupatulika gha tempile agho kukafikanga Ŵalevi pera kweniso na malo ghanyake agho ŵanthu wose ŵakazomerezgekanga kufikako. Kona yinyake ya chigaŵa cha kumwera cha tempile yikaŵa na malo ghanyake ghatali chomene. Yesu wakwenera kuti wakimikika pa malo agha. Kufuma pa malo agha kufika mu dambo la Kidironi pakaŵa mamita 140 panji kuti mafiti 450. Wakulemba mdauko munyake, Josephus, wakati malo agha ghakaŵa pachanya chomene mwakuti usange munthu wangimapo na kulaŵiska pasi, wangachita chizgumbu. Nangauli Yesu wakaŵa Mulevi yayi, kweni wakaŵa wakwenelera kwimilira pa malo agha, ndipo pakaŵavya munthu wakuti wangamuyimba mulandu.
Kasi Yesu wakenda wuli kuti wakafike ku tempile ku Yerusalemu kufuma ku mapopa? Tikumanya yayi. Baibolo likuyowoya waka kuti Yesu wakatolekera ku Yerusalemu. Likuyowoya yayi kuti uko Yesu wakaŵa kukaŵa kutali wuli kuti wafike ku Yerusalemu. Kweniso likuyowoya yayi kuti Yesu wakayezgeka kwa utali wuli. Yesu wakwenera kuti wakachita kwenda pakuluta ku Yerusalemu, ndipo ulendo uwu ukwenera kuti ukamutolera nyengo yitali.
Apo Satana wakamulongoranga Yesu “maufumu ghose gha pa charu,” wakwenera kuti wakagwiliskira ntchito mboniwoni chifukwa palije phiri ilo munthu wangimapo na kuwona maufumu ghose pa charu. Ivyo vikachitika apa, vikuyana waka na para munthu wakuwonelera vidiyo iyo yikulongora vithuzi vya charu icho iyo wandafikeko. Nangauli Satana wakagwiliskira ntchito mboniwoni, kweni wakakhumbanga nadi kuti Yesu wamujikamire na kumusopa. (Mat. 4:8, 9) Ntheura apo Satana wakatolera Yesu ku tempile, wakwenera kuti wakakhumbanga kuti Yesu wafwe, lekani wakamuphalira kuti wajiponye kufuma pachanya pa tempile. Kweni Yesu wakamukanira. Ichi mphanyi chikaŵa chiyezgo yayi Satana waphalirenge waka Yesu mu mboniwoni kuti waduke kufuma pachanya pa tempile.
Ipo Yesu wakwenera kuti wakaluta nadi ku Yerusalemu na kwimilira pa malo gha pachanya chomene gha tempile. Kweni nga umo tayowoyera pakwamba, tikumanya yayi umo Satana wakalongolera Yesu tempile. Kweni icho tikumanya ntchakuti Satana wakalutilira kuyezga Yesu kuti waswe malango gha Chiuta, ndipouli Yesu wakakana.
^ ndime 2 Wonani Gongwe la Mulinda la Julayi 15, 2013, peji 10-12, ndime 5-8, 12.
^ ndime 1 Lemba la Ezekiyeli 37:1-14 na Chivumbuzi 11:7-12, lililose lili na uchimi uwo ukafiskika mu 1919. Uchimi wa pa Ezekiyeli 37:1-14 ukuyowoya za ŵanthu wose ŵa Chiuta awo ŵakambaso kusopa kwaunenesko mu 1919 ŵati ŵakhala mu wuzga wauzimu kwa nyengo yitali. Apo uchimi wa pa Chivumbuzi 11:7-12 ukuyowoya za kwimikika kwa kagulu ka ŵabali ŵakuphakazgika awo ŵakulongozga pakati pa ŵanthu ŵa Chiuta kwamba 1919.


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
65 “Nazomerezga kupenjeka na awo ŵandafumbepo vya ine.
Nazomerezga kusangika na awo ŵandanipenjepo.+
Nkhati: ‘Ndine pano, ndine pano’ ku mtundu uwo undachemepo zina lane.+
2 Natambazulira mawoko ghane zuŵa lose ku ŵanthu ŵamtafu,+
Awo ŵakwenda mu nthowa iyo njiwemi chara,+
Ŵakulondezga maghanoghano ghawo.+
3 Ŵanthu awo nyengo zose ŵakunikwiyiska pamaso pane,+
Ŵakupeleka sembe mu minda+ na kotcha vyakununkhira pa njerwa.
4 Ŵakukhala pakati pa malaro,+
Usiku ŵakutchezera mu malo ghakubisika,
Ŵakurya nyama ya nkhumba,+
Ndipo mu viŵiya vyawo muli msuni wa vinthu vyakufipirwa.+
5 Ŵakuti: ‘Khala pawekha, kusendelera kwa ine chara,
Pakuti nili mutuŵa kuluska iwe.’
Iwo ni josi mu mphuno zane, moto uwo ukugolera zuŵa lose.
6 Wonani, vili kulembeka pamaso pane.
Nikhalenge waka chete chara,
Kweni niŵawezgerenge,+
Niŵawezgerenge vyakukwana
7 Chifukwa cha maubudi ghawo na maubudi gha ŵasekuru ŵawo wuwo,”+ wakuti Yehova.
“Chifukwa ŵakotcha vyakununkhira pa mapiri
Na kunichitira msinjiro pa tumapiri.+
Nidankhenge kuŵapimira malipiro ghawo mwakukwana.”
8 Yehova wakuti:
“Nga umo vinyo liphya likusangikira mu khunje la mpheska,
Ndipo munyake wakuti: ‘Ungalinanganga yayi, pakuti muli kanthu kawemi,’
Ndimo nichitirenge chifukwa cha ŵateŵeti ŵane.
Niŵaparanyenge wose yayi.+
9 Nifumiskenge mphapu mwa Yakhobe
Munthu wakuti wahare mapiri ghane kufuma mwa Yuda.+
Ŵakusoleka ŵane ŵachipokenge,
Ndipo ŵateŵeti ŵane ŵakhalengemo.+
10 Sharoni+ waŵenge malo ghakuliskako mberere
Dambo la Akori+ malo ghakupumulirako ng’ombe,
Ku ŵanthu ŵane awo ŵakunipenja.
11 Kweni imwe ndimwe ŵamoza mwa awo ŵasida Yehova,+
Awo ŵakuluwa phiri lane lituŵa,+
Awo ŵakunozgera thebulu chiuta wa Mwaŵi,
Na awo ŵakuzuzgira chiuta wa Vyakulembekerathu nkhombo za vinyo lakusazgika.
12 Ntheura nimupelekaninge ku lupanga,+
Ndipo mose musindamenge kuti mukomeke,+
Chifukwa nkhamuchemani, kweni mukathanika chara,
Nkhayowoya, kweni mukapulika chara.+
Mukalutilira kuchita viheni pamaso pane,
Ndipo mukasankha ivyo vikunikwiyiska.”+
13 Ntheura Fumu Yikuru Yehova yikuti:
“Wonani! Ŵateŵeti ŵane ŵaryenge, kweni imwe muŵenge na njara.+
Wonani! Ŵateŵeti ŵane ŵamwenge,+ kweni imwe muŵenge na nyota.
Wonani! Ŵateŵeti ŵane ŵasekelerenge,+ kweni imwe muŵenge na soni.+
14 Wonani! Ŵateŵeti ŵane ŵachemerezgenge mwachimwemwe chifukwa cha kukondwa mu mtima,
Kweni imwe mulirenge chifukwa cha vyakuŵinya mu mtima
Mubangurenge chifukwa cha mzimu wakuphyoka.
15 Musidenge zina ilo ŵakusoleka ŵane ŵatemberengepo,
Ndipo Fumu Yikuru Yehova yikomenge waliyose wa imwe,
Kweni ŵateŵeti ŵane ŵachemekenge na zina linyake.+
16 Viŵenge ntheura mwakuti waliyose uyo wakujipenjera thumbiko pa charu chapasi
Watumbikikenge na Chiuta wa unenesko,
Waliyose uyo wakulapa chilapo mu charu chapasi
Walapenge mwa Chiuta wa unenesko.+
Pakuti visuzgo vyakale viluwikenge.
Vibisikenge ku maso ghane.+
17 Pakuti wonani! Nkhulenga machanya ghaphya na charu chapasi chiphya.+
Vinthu vyakale vikumbukikengeso chara,
Ndipo vinjirengeso yayi mu mtima.+
18 Ntheura kondwani na kusekelera muyirayira na icho nkhulenga.
Pakuti wonani, nkhulenga Yerusalemu kuŵa chinthu chakukondweska
Ŵanthu ŵake kuŵa chinthu chakuzayirapo.+
19 Nisekelerenge na Yerusalemu na kuzaya na ŵanthu ŵane.+
Mazgu gha kulira na kutampha ghapulikikwengemoso chara.”+
20 “Mu malo ghara mwamuŵaso bonda wakukhala mazuŵa ghachoko waka yayi,
Nanga ni muchekuru uyo watondeka kufiska mazuŵa ghake.
Pakuti waliyose uyo wakufwa na vyaka 100 wamuwoneka kuti ni msepuka waka,
Ndipo wakwananga wamuŵa wakutembeka, nanga wangaŵa na vyaka 100.
21 Ŵazamuzenga nyumba na kukhalamo,+
Ndipo ŵazamupanda minda ya mpheska na kurya vipambi vyake.+
22 Ŵazamuzenga chara, munyake na kukhalamo,
Nanga nkhupanda, ŵanyake na kurya.
Pakuti mazuŵa gha ŵanthu ŵane ghazamuŵa nga ni mazuŵa gha khuni,+
Ndipo ŵakusoleka ŵane ŵazamusangwa fikepo na mulimo wa mawoko ghawo.
23 Ŵazamuphyoka pawaka chara,+
Nesi kubabira soka,
Chifukwa ni mphapu ya awo ŵatumbikika na Yehova,+
Na ŵana ŵawo pamoza nawo.+
24 Pambere ŵandacheme, ine nizamuzgora.
Uku ŵachali kuyowoya, nizamupulika.
25 Mphumphi na kanamberere vizamurya pamoza,
Nkhalamu yizamurya utheka nga ni ng’ombe,+
Ndipo njoka yizamurya fuvu.
Vizamupwetekana chara panji kuparanyana mu phiri lane lose lituŵa,”+ wakuti Yehova.
Tumizgani
Tumizgani
Yesaya 65
Malemba Ghakupatulika mu Mang’anamuliro gha Charu Chiphya
https://www.jw.org/finder?docid=1001061103&Book=23&Chapter=65&wtlocale=TB&srcid=share
Chitumbuka
mailto:?body=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti%0a%0ahttps%3A%2F%2Fwww.jw.org%2Ffinder%3Fdocid%3D1001061103%26Book%3D23%26Chapter%3D65%26wtlocale%3DTB%26srcid=share&subject=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
CHIGAŴA 4
Chiuta Wakuchita Phangano na Abrahamu
Na chipulikano, Abrahamu wakupulikira Chiuta, ndipo Yehova wakumulayizga kuti wandaniskenge ŵana ŵake
PAKAJUMPHA vilimika 350 kufuma apo kukaŵira Chiwowota mu nyengo ya Nowa. Abrahamu wakakhalanga mu msumba usambazi wa Uri, mu charu icho mazuŵa ghano chikucemeka Iraq. Abrahamu wakaŵa munthu wachipulikano. Kweni sono chipulikano chake chikayezgeka.
Yehova wakaphalira Abrahamu kuti wasame mu charu icho wakababikiramo na kuya ku charu chachilendo, icho chikaŵa charu cha Kenani. Abrahamu wakapulikira kwambura kudinginyika. Wakatora ŵamumbumba yake. Pakaŵa muwoli wake Sara na Loti mwana wa mukuru wake, ndipo ŵakati ŵenda mtunda utali ŵakamba kukhala mu mahema mu charu cha Kenani. Mu phangano ilo Chiuta wakapangana na Abrahamu, Yehova wakalayizga kuti wazgorenge Abrahamu kuŵa mtundu ukuru, ndipo mbumba zose za ŵanthu pa charu chapasi zizamutumbikika kwizira mwa iyo. Kweniso wakamulayizga kuti ŵana ŵake ŵazamuhara charu cha Kenani.
Abrahamu na Loti ŵakakhupuka, ŵakaŵa na miskambo yikuru ya mberere, na ng’ombe zinandi. Abrahamu wakamupa mwaŵi Loti kuti wasankhe malo agho wangatemwa. Loti wakasankha malo ghawemi chomene ku chigaŵa cha Dambo la Yorodani ndipo wakakhala pafupi na msumba wa Sodomu. Kweni ŵanthu ŵa mu Sodomu ŵakaŵa ŵanyankhasi, ŵakachitanga viheni chomene pamaso pa Yehova.
Pamanyuma, Yehova wakawerezgapo layizgo lake kwa Abrahamu kuti mphapu yake yandanenge nga ni nyenyezi zakuchanya. Abrahamu wakagomezga layizgo ili. Kweni muwoli wa Abrahamu, Sara, wakaŵavya mwana. Kweni apo Abrahamu wakaŵa na vilimika 99, Sara wakaŵa na vilimika pafupifupi 90, Chiuta wakaphalira Abrahamu kuti iyo na Sara ŵaŵenge na mwana msepuka. Mazgu gha Chiuta ghakafiskika. Sara wakababa Yisake. Abrahamu wakaŵa na ŵana ŵanyake, kweni Muwomboli uyo wakalayizgika mu Edeni wakenera kufuma mwa Yisake.
Pa nyengo iyi, Loti na mbumba yake ŵakakhalanga mu Sodomu, kweni pakuti wakaŵa murunji, wakachitangako yayi maunyankhasi agho ŵanthu mu msumba uwu ŵakachitanga. Apo Yehova wakaghanaghana kuti waparanye Sodomu, wakatuma ŵangelo kuti ŵachenjezge Loti za kwiza kwa pharanyiko. Ŵangelo ŵakamuchiska Loti na mbumba yake kuti ŵafumemo mu Sodomu, ndipo ŵangalaŵiskanga kumanyuma yayi. Chiuta wakatuma moto na sulefure mu Sodomu na msumba wapafupi wa Gomora, ndipo ukaparanya ŵanthu wose. Loti na ŵana ŵake ŵaŵiri ŵasungwana ŵakapona. Kweni muwoli wa Loti wakalaŵiska kumanyuma, panji chifukwa cha kukumbuka vinthu ivyo wakavileka kumasinda. Chifukwa cha kuleka kupulikira, wakafwa.
—Yafuma pa Genesis 11:10–19:38.
Manyani Vinandi
Abrahamu—“Wiske wa Wose Awo Ŵali na Chipulikano”
Kasi Abrahamu wakalongora wuli chipulikano? Kasi imwe mukukhumba kumuyezga Abrahamu munthowa wuli?


text:
1 Ine Paulosi, mpositole wa Khristu Yesu mu khumbo la Chiuta, na Timote+ mubali withu,2 ku ŵatuŵa na ŵabali ŵakugomezgeka mwa Khristu ŵa ku Kolose:Mphanyi lusungu lukuru na mtende vyakufuma kwa Chiuta Adada ŵithu, vyaŵa namwe.3 Nyengo zose para tikumulomberani, tikuwonga Chiuta, Awiske ŵa Fumu yithu Yesu Khristu.4 Pakuti tikapulika za chipulikano chinu mwa Khristu Yesu na chitemwa icho muli nacho ku ŵatuŵa wose5 chifukwa cha chigomezgo icho chasungikira imwe kuchanya.+ Chigomezgo ichi mukachipulika kale apo uthenga wa unenesko wa makani ghawemi ukapharazgikanga6 kwa imwe. Nga umo makani ghawemi ghakupambikira vipambi na kuthandazgika mu charu chose,+ ndimo ghakuchitiraso pakati pinu kufuma pa zuŵa lira mukapulikira, ndipo mukamanya makora unenesko wa lusungu lukuru lwa Chiuta.7 Ivi ndivyo mukasambira kwa Epafura+ muzga munyithu wakutemweka, uyo ni muteŵeti wakugomezgeka wa Khristu m’malo mwa ise.8 Wakatiphaliraso za chitemwa icho muli nacho chifukwa cha mzimu wa Chiuta.*9 Lekani kufuma zuŵa ilo tikapulikira za ichi, tindaleke kumulomberani+ na kupempha kuti mumanye makora+ khumbo lake ndiposo muŵe na vinjeru na kupulikiska vinthu vyamzimu.+10 Kuti mwendenge mwakwenelera Yehova* na kumukondweska pa chilichose, apo mukulutilira kupambika vipambi mu mulimo wose uwemi na kulutilira kumumanya makora Chiuta.+11 Ndipo mukhozgekenge na nkhongono zose mwakuyana na nkhongono zake zauchindami+ kuti muzizipizge vinthu vyose ndiposo muzikire na kuŵa na chimwemwe,12 kweniso muwongenge Adada, awo ŵakamuzomerezgani kuti muŵe ŵakwenelera kupokako chiharo cha ŵatuŵa+ awo ŵali mu ungweru.13 Ŵakatithaska ku mazaza gha chisi+ na kutitolera ku ufumu wa Mwana wawo wakutemweka.14 Kwizira mwa mwana uyu tili kufwatulika na chiwombolero, ndipo tili kugowokereka kwananga kwithu.+15 Mwana uyu ntchikozgo cha Chiuta wambura kuwoneka,+ wakwamba kubabika wa chilengiwa chose.+16 Chifukwa vinthu vinyake vyose vikalengeka kuchanya na pa charu chapasi kwizira mwa iyo, vinthu vyakuwoneka na vinthu vyambura kuwoneka,+ kwali ni vitengo, maufumu, maboma panji mazaza. Vinthu vinyake vyose vikalengeka kwizira mwa iyo+ ndiposo chifukwa cha iyo.17 Kweniso wakaŵako pambere vinthu vinyake vyose vindaŵeko,+ ndipo kwizira mwa iyo vinthu vinyake vyose vikaŵako.18 Ni mutu wa thupi ilo ni mpingo.+ Ndiyo ngwakwamba pa chilichose, wakwamba kubabika kufuma ku ŵakufwa,+ mwakuti waŵe wakwamba mu vinthu vyose.19 Chifukwa chikamukondweska Chiuta kuti vinthu vyose vikhale mwa iyo.+20 Ndiposo kuti kwizira mwa Mwana, Chiuta waphemaneso na vinthu vinyake vyose,+ kwali ni vinthu vya pa charu chapasi panji vinthu vya kuchanya. Nakuti mtende ukawelerapo kwizira mu ndopa+ izo wakathiska pa khuni lakusuzgikirapo.*21 Imwe mukaŵa kutali ndiposo mukaŵa ŵalwani, chifukwa maghanoghano ghinu ghakaŵa pa milimo yiheni.22 Sono wamuphemaniskaniso kwizira mu thupi la nyama la mwana wake uyo wakafwa, mwakuti wamupelekani panthazi pake, ŵatuŵa na ŵambura kalema kweniso ŵambura kafukwa.+23 Chikuru mukulutilira kukhala mu chipulikano,+ ŵakuzengeka pa fawundeshoni*+ na ŵakukhora+ kweniso ŵambura kusezgeka mu chigomezgo cha makani ghawemi agho mukapulika ndiposo agho ghakapharazgika mu chilengiwa chose kusi ku mtambo.+ Ine Paulosi nkhaŵa muteŵeti wa makani ghawemi agha.+24 Sono nkhusekelera apo nkhusuzgika chifukwa cha imwe,+ ndipo nkhuwona kuti nindasuzgike mwakukwana pakuŵa chiŵaro cha thupi la Khristu,+ ilo ni mpingo.+25 Nkhaŵa muteŵeti wa mpingo uwu mwakuyana na uteŵeti+ uwo Chiuta wakanipa chifukwa cha imwe, kuti nipharazge mazgu gha Chiuta mwakukwana.26 Mazgu agha ntchisisi chakupatulika*+ icho chikabisika mu nyengo* iyo yajumpha+ na ku miwiro iyo yajumpha. Kweni sono chavumbulika ku ŵatuŵa ŵake,+27 awo Chiuta wakukondwa nawo ndipo wakuŵamanyiska usambazi wauchindami wa chisisi chakupatulika+ ichi mu ŵamitundu. Chisisi chakupatulika ichi ni Khristu mu umoza na imwe muli na chigomezgo cha kuzakaŵa nayo mu uchindami wake.+28 Tikupharazga, kuchenjezga ŵanthu wose, na kusambizga ŵanthu wose na vinjeru vyose vya Khristu, mwakuti tipeleke kwa Chiuta munthu waliyose wakukhwima mwauzimu uyo wakukolerana na Khristu.+29 Pa chifukwa ichi, nkhufukafuka chomene, nkhulimbikira na nkhongono zake izo zikugwira ntchito mwa ine.+
Mazgu Ghamusi
^ Mazgu gheneko, “chitemwa icho muli nacho mu mzimu.”


text:
Kasi Vingachitika Kuti Nkhaza Zizakamalirethu?
Kasi imwe panji munthu munyake mu banja linu ŵanthu ŵali kumuchitirapo nkhaza? Kasi mukufipa mtima kuti nyengo yinyake munthu wangamuchitirani nkhaza? Nkhaza ni suzgo la pa charu chose ilo likukulirakulira. Wonani nkhaza zinyake izo zikuchitika.
KUTIMBA PANJI KUKOLELERA ŴANAKAZI: Wupu wa United Nations ukati: “Pa ŵanakazi ŵatatu, yumoza mfumu wake wali kumutimbapo panji kuchita kumukolelera.” Ukatiso “ukaboni ukulongora kuti pa charu chose, pa ŵanakazi 5, yumoza m’paka ŵanthu ŵamukolelerepo panji ŵakhumbe kumukolelera.”
VIGEŴENGA VYA MU MISEWU: Malipoti ghakulongora kuti mu United States, muli magulu gha vigeŵenga vyakofya ghakujumpha 30,000. Ku Latin America, pa ŵanthu ŵatatu, yumoza vigeŵenga vili kumuchitirapo nkhaza.
KUKOMANA: Malipoti ghakulongora kuti mu chaka chinyake sonosono apa, ŵanthu 500,000 ŵakakomeka. Chiŵelengero ichi ntchikuru chomene kuluska cha awo ŵakafwa pa nkhondo. Kumwera kwa Africa na Central America, ndiko ŵanthu ŵanandi chomene ŵakukomeka. Ku Latin America, ŵanthu ŵakujumpha 100,000 ŵakakomeka mu chaka chimoza, ndipo ku Brazil kwekha ŵanthu pafupifupi 50,000. Kasi vingachitika kuti nkhaza zizakamalirethu?
KASI NKHAZA ZINGAMARA?
Chifukwa wuli nkhaza zili palipose? Pali vifukwa vinandi ivyo ŵanthu ŵakuwona kuti ndivyo vikupangiska ŵanthu kuchitira ŵanyawo nkhaza. Vinyake ni ivi: kupenja umoyo uwemi na ndalama, kutinkhana, kumwa chomene moŵa na minkhwala yakutimbanizga wongo, ŵana ŵakubabikira mu nyumba izo ŵapapi ŵakuchitirana nkhaza, kweniso vigeŵenga vikopa yayi kulangika.
Mu vyaru vinyake ŵakuyezgayezga kuti ŵamarane nalo suzgo ili. Ku Brazil, mu tawuni ya São Paulo, ŵakuti mu vyaka 10 ivyo vyajumpha, chiŵelengero cha ŵanthu awo ŵakakomeka chikakhira chomene. Kweni uchigeŵenga wamitundumitundu uchali chomene mu tawuni iyi. Ndipo ŵanthu 10 pa ŵanthu 100,000 ŵachali kukomeka. Kasi ntchivichi pera chingawovwira kuti nkhaza zose zimare?
Icho chingawovwira chomene ntchakuti ŵanthu ŵakwenera kusintha kaghanaghaniro na vyakuchita. Kuti munthu uyo wali na nkhaza wasinthe, wakwenera kuleka mtima wa kujitukumura, uryezi, na kujighanaghanira yekha. M’malo mwake, wakwenera kutemwa, kuchindika na kughanaghanira ŵanyake.
Ntchivichi chingamovwira munthu kuti wasinthe kufika apa? Wonani ivyo Baibolo likusambizga:
“Ili ni ng’anamuro la kutemwa Chiuta lakuti tisungilire malango ghake.”—1 Yohane 5:3
“Kopa Yehova nkhutinkha uheni.” *—Zintharika 8:13.
Kutemwa Chiuta na kopa kumukwiyiska ndivyo vingawovwira chomene ŵanthu ŵankhaza kuti ŵasinthe nkharo yawo. Ndipo ŵakusintha nadi. Kasi vikuchitika nadi kuti munthu wasinthe?
Pulikani vya Alex, * uyo wakakhala mu jele vyaka 19 ku Brazil chifukwa cha milandu yakupambanapambana. Wakati wasambira Baibolo na Ŵakaboni ŵa Yehova, nayo wakazgoka Kaboni mu chaka cha 2000. Kasi wali kuleka nadi nkhaza? Enya, ndipo chitima chikumukora chomene para wakukumbuka viheni ivyo wakachitanga. Iyo wakuti: “Nkhumutemwa Yehova chifukwa wali kunigowokera zakwananga zane. Kuwonga Yehova na kumutemwa, ndivyo vili kunovwira kuti nileke ivyo nkhachitanga.”
César, nayo ngwa ku Brazil, ndipo wakibanga na futi. Wakachita ivi vyaka 15. Ntchivichi chikamovwira kuti wasinthe? Apo wakaŵa mu jele, wakamba kusambira Baibolo na Ŵakaboni ŵa Yehova. Iyo wakuti: “Aka kakaŵa kakwamba pa umoyo wane kumanya chifukwa icho Chiuta wali kutilengera. Nkhamba kumutemwa Chiuta. Kweniso nkhamba kumuwopa, kung’anamura kuti nkhawopanga kuchitaso viheni ivyo vingamukwiyiska. Nkhakhumbanga yayi kulongora kuti ndine munthu wambura kuwonga lusungu ulo wakanilongora. Chitemwa ichi na kumopa Chiuta ndivyo vikanovwira kuti nisinthe.”
Kasi nkhani izi zikutiphalira vichi? Zikutiphalira kuti Baibolo lili na nkhongono za kusinthira umoyo wa ŵanthu, chomenechomene kaghanaghaniro kawo. (Ŵaefeso 4:23) Alex, uyo tamuzunura mu nkhani iyi, wakati: “Ivyo nkhasambira mu Baibolo vikaŵa nga ni maji ghawemi agho nathira mu thupi lane, ndipo ghakusuka maghanoghano ghaheni. Nakuti nkhaghanaghanangako yayi kuti zuŵa linyake vinthu ivi ningavileka.” Usange mu maghanoghano ghithu tikuzuzgamo uthenga wa mu Baibolo uwo ngwakutowa, ungawuskamo panji kusuka viheni vyose. Mazgu gha Chiuta ghakutozga ŵanthu. (Ŵaefeso 5:26) Ŵanthu ŵankhaza na ŵakujighanaghanira ŵekha, ŵangazgoka ŵanthu ŵalusungu na ŵamtende. (Ŵaroma 12:18) Chifukwa chakuti ŵakulondezga fundo za mu Baibolo, ŵakuŵa na mtende.—Yesaya 48:18.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakujumpha 8,000,000 mu vyaru 240, ŵamanya icho chingawovwira kuti nkhaza zimare. Ŵanthu ŵa mitundu yose pa charu chose ŵasambira kutemwa na kopa Chiuta. Ŵasambiraso kutemwana, ŵakukhala mwamtende nga mbanthu ŵa mu banja limoza. (1 Petrosi 4:8) Uwu mbukaboni wakuti nkhaza zingamara.
SONOSONO APA KUZAMUŴAVYA KUCHITIRANA NKHAZA
Baibolo likulayizga kuti sonosono apa Chiuta wawuskengepo ŵanthu ŵankhaza. Charu chankhaza ichi chikulindilira “zuŵa la cheruzgo na la pharanyiko la ŵanthu ŵambura kopa Chiuta.” (2 Petrosi 3:5-7) Ŵanthu ŵankhaza ŵazamusuzgaso ŵanyawo yayi. Kasi tikumanya wuli kuti Chiuta wakukhumba kuwuskapo nkhaza?
Baibolo likuti Chiuta “wakutinkha waliyose uyo wakutemwa nkhaza.” (Salimo 11:5) Chiuta wakutemwa mtende na urunji. (Salimo 33:5; 37:28) Lekani walekelerenge yayi kuti ŵanthu ŵankhaza ŵalutilire kusuzga ŵanyawo.
Charu chiphya icho muzamuŵa mtende chili pafupi. (Salimo 37:11; 72:14) Ipo sambirani vinandi kuti mumanye ivyo mungachita kuti namwe muzakakhalemo mu charu chambura nkhaza ichi.
^ ndime 12 Baibolo likuti zina la Chiuta ni Yehova.
^ ndime 14 Mazina ghasinthika.
Manyani Vinandi
Kasi Ufumu wa Chiuta Uzamuchita Vichi Kuti pa Charu Chapasi Paŵe Mtende?
Manyani ivyo boma la Chiuta lizamuchita kuti pa charu chapasi paŵe mtende.


text:
Kasi Nkhani ya Yesu Iyo Yili mu Baibolo Njaunenesko?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Luka, uyo wakalembako nkhani ya Yesu, wakati: “
Nasanda vinthu vyose makoraghene kufuma pakwamba.”—Luka 1:3.
Ŵanthu ŵanyake ŵakuti nkhani ya Yesu iyo yili mu mabuku gha Mateyu, Mariko, Luka na Yohane, ŵali kuyisintha m’ma 300 C.E.
Kweni m’ma 1900 C.E., mpukutu unyake wa buku la Yohane ukasangika ku Egypt. Zina la mpukutu uwu ni Papyrus Rylands 457 (P52). Uli ku layibulare ya John Rylands, ku Manchester, England. Muli mazgu gha pa Yohane 18:31-33, 37, 38.
Mpukutu uwu ngwakale chomene. Ŵanthu ŵanyake ŵakuti ukalembeka m’ma 125 C.E. Pakwenera kuti pakajumpha vyaka 25 kufuma apo buku la Yohane likalembekera. Mazgu agho ghali mu mpukutu uwu, ghakuyana na agho ghali mu mipukutu yinyake ya buku la Yohane iyo yikalembeka pamanyuma pa 125 C.E.


text: 9 Yehova wakayowoya na Mozesi mu mapopa gha Sinayi mu mwezi wakwamba+ wa chaka chachiŵiri ŵakati ŵafuma mu charu cha Eguputo. Wakati:2 “Ŵaisrayeli ŵanozge sembe ya Paska+ pa nyengo yakutemeka.+3 Pa zuŵa la 14 la mwezi uno, namise para kwazgelera, muchite paska pa nyengo yakutemeka. Munozge kuyana na malango ghake ghose na ndondomeko yake yose.”+4 Ntheura Mozesi wakaphalira Ŵaisrayeli kuti ŵanozge sembe ya Paska.5 Pa zuŵa la 14 mu mwezi wakwamba, namise kukati kwazgelera, ŵakanozga sembe ya Paska mu mapopa gha Sinayi. Ŵaisrayeli ŵakachita kuyana na vyose ivyo Yehova wakaphalira Mozesi, ndimo ŵakachitira.6 Pakaŵa ŵanalume ŵanyake awo ŵakafipirwa chifukwa cha kukhwaska chitanda,+ ndipo ŵakatondeka kunozga sembe ya Paska pa zuŵa lira. Ntheura ŵanalume aŵa ŵakiza pamaso pa Mozesi na Aroni zuŵa lenelira,+7 ŵakati kwa iyo: “Ise tafipirwa chifukwa takhwaska chitanda. Kasi tileke nadi kupeleka sembe kwa Yehova pamoza na Ŵaisrayeli ŵanyithu pa nyengo yake yakutemeka?”+8 Mozesi wakati kwa iwo: “Lindilirani penepapo, nkhapulike dankha ivyo Yehova wayowoyenge vya imwe.”+9 Penepapo Yehova wakati kwa Mozesi:10 “Phalira Ŵaisrayeli kuti: ‘Nanga munthu munyake pakati pinu panji mu miwiro yinu yakunthazi wangafipirwa chifukwa cha kukhwaska chitanda,+ panji wali pa ulendo utali, wanozge nipera sembe ya Paska kwa Yehova.11 Ŵachite paska mu mwezi wachiŵiri+ pa zuŵa la 14 namise para kwazgelera. Ŵalyere lumoza na chingwa chambura nthukumusi na mphangwe yakuŵaŵa.+12 Ŵangasidangako kanthu chara kufikira mulenji,+ nesi kuphyora chiwangwa+ chake. Ŵanozge kuyana na dango lose la Paska.13 Kweni usange munthu wanguŵa wakutowa panji wanguŵa paulendo chara, ndipo watondeka kunozga sembe ya Paska, munthu uyo wadumulikeko* ku ŵanthu ŵakwake+ chifukwa wandapeleke sembe kwa Yehova pa nyengo yake yakutemeka. Wazgore pa kwananga kwake.14 “‘Usange mukukhala na mulendo, nayo wanozgenge sembe ya Paska kwa Yehova.+ Wachite kuyana na malango gha Paska na ndondomeko+ yake yose. Paŵenge dango limoza, kwa mulendo na mwenekaya.’”+15 Pa zuŵa ilo chihema chikimikikira,+ bingu likabenekelera chihema, chihema cha Ukaboni. Kweni usiku chinthu chakuwoneka nga ni moto chikaŵa pa chihema m’paka mulenji.+16 Ndimo vikaŵiranga mazuŵa ghose. Muhanya pakaŵanga bingu, ndipo usiku pakaŵanga chinthu chakuwoneka nga ni moto.+17 Para bingu lakwera kufumapo pa chihema, Ŵaisrayeli ŵakanyamukanga nyengo yeneyiyo,+ ndipo pa malo apo bingu limilira ndipo Ŵaisrayeli nawo ŵakajinthanga mahema ghawo.+18 Para Yehova waŵaphalira, Ŵaisrayeli ŵakanyamukanga,+ ndipo para Yehova waŵaphalira, ŵakajinthanga mahema ghawo. Nyengo yose iyo bingu likaŵiranga pa chihema, ŵakakhalanga mu mahema ghawo.19 Para bingu lakhala pachanya pa chihema mazuŵa ghanandi, Ŵaisrayeli ŵakapulikiranga Yehova ndipo ŵakanyamukanga yayi.+20 Nyengo zinyake bingu likakhalanga mazuŵa ghachoko pachanya pa chihema. Para Yehova waŵaphalira, ŵakakhalanga mu mahema ghawo, ndipo para Yehova waŵaphalira, ŵakanyamukanga.21 Nyengo zinyake bingu likakhalangapo kwamba mise m’paka mulenji, ndipo para lakwera mulenji, nawo ŵakanyamukanga. Kwali bingu lakwera muhanya panji usiku, ŵakanyamukanga.+22 Kwali bingu lakhala pa chihema mazuŵa ghaŵiri, mwezi, panji kujumphirapo, Ŵaisrayeli nawo ŵakakhalanga mu mahema ghawo, ŵakanyamukanga yayi. Kweni para lakwera, ŵakanyamukanga.23 Para Yehova waŵaphalira, ŵakajinthanga mahema ghawo, ndipo para Yehova waŵaphalira, ŵakanyamukanga. Ŵakasunga malango gha Yehova, kuyana na mazgu gha Yehova kwizira mwa Mozesi.


text:
FUMBO 4
Ningachita Wuli Para Nabudiska?
KASI IMWE MUNGACHITA WULI?
Wonani ivyo vyachitikira Tim: Iyo wakuseŵera na ŵanyake. Watimba bola ndipo laswa windo la galimoto yaŵene.
Kasi imwe muŵenge Tim, mwate muchitenge wuli?
YIMANI NA KUGHANAGHANA!
PALI NTHOWA ZITATU IZO MUNGASANKHA:
Kuchimbira waka.
Kuyowoya kuti munyinu ndiyo wachitiska.
Kuyowoya unenesko ku ŵenecho ŵa galimoto, na kujipeleka kuti mulipirenge.
Ntchipusu kusankha nthowa 1. Kweni nyengo zose ntchiwemi kuzomera para mwabudiska vinthu, kwali mwaswa windo la galimoto yaŵene panji mwananga chinthu chinyake.
VIFUKWA VITATU IVYO MUKWENERA KUZOMELERA PARA MWABUDISKA
Ntchiwemi kuzomera.
Baibolo likuti: “Tikukhumba kuŵa ŵakugomezgeka mu vinthu vyose.”—Ŵahebere 13:18.
Kanandi ŵanthu ŵakutemwa kugowokera awo ŵazomera kuti ŵabuda.
Baibolo likuti: “Uyo wakubisa maubudi ghake vinthu vimwenderenge yayi, kweni uyo wakughazomera na kughaleka walongorekenge lusungu.”—Zintharika 28:13.
Para mukuzomera ivyo mwabudiska mukukondweska Chiuta.
Baibolo likuti: “Yehova wakuseluka nayo munthu muryarya, kweni wakuŵa mubwezi wa ŵakunyoloka.”—Zintharika 3:32.
Karina ni msungwana uyo wali na vyaka 20. Zuŵa linyake wakachimbizga chomene galimoto ndipo ŵapolisi ŵakamulipiska, kweni iyo wakaŵabisa adada ŵake lisiti ilo ŵakamupa. Zuŵa linyake, ivyo wakachita vikamanyikwa. Karina wakati: “Pakati pajumpha chaka, adada ŵakasanga lisiti ili. Nkhaŵa mu suzgo!”
Kasi wakasambirapo vichi? Karina wakati: “Vinthu vikunangika chomene para munthu wabisa ivyo wabuda. Nanga ungabisa wuli, zuŵa linyake vizamuvumbukwa!”
KASI TINGASAMBIRAPO VICHI PA IVYO TABUDISKA?
Baibolo likuti: “Tose tikubuda nyengo zinandi.” (Yakobe 3:2, mazgu ghamusi) Nga umo tawonera, munthu uyo wakuzomera para wabuda, wakulongora kuti ngwakujiyuyura kweniso ngwamahara.
Sambiranipo pa ivyo mwabudiska. Vera wakati: “Para nabudiska chinthu chinyake, nkhuwoneseska kuti nisambirepo kanthu. Ivi vikunovwira kuti niŵe munthu muwemi kweniso kuti kunthazi nizaleke kuwerezgaso ivyo nkhabudiska.” Tiyeni tiwone umo namwe mungachitira.
Tiyelezgere kuti mwananga njinga ya adada ŵinu. Kasi mungachita wuli?
Kukhala waka chete na kughanaghana kuti adada ŵinu ŵamanyenge yayi.
Kuŵaphalira adada ŵinu ivyo vyachitika.
Kuŵaphalira adada ŵinu ivyo vyachitika, na kuyowoya kuti uyo wanguchitiska ni munyinu.
Tiyelezgere kuti mwafeluka mayeso chifukwa chakuti mukaŵerenganga yayi. Kasi mungachita wuli?
Mungati mayeso ghakaŵa ghakusuzga.
Mungazomera waka kuti mwafeluka mayeso chifukwa mukaŵerenganga yayi.
Mungati asambizi ndiwo ŵamufeluliskani chifukwa ŵakumutinkhani.
Ghanaghanirani viyelezgero ivyo vyajumpha. Jitorani nga ndimwe (1) adada kweniso (2) asambizi. Kasi mungajipulika wuli para mwana winu wangazomera luŵiro ivyo wabudiska? Kasi mungajipulika wuli para mwana winu wabisa ivyo wabuda?
Ghanaghanirani icho mukabuda chaka chamara na kuzgora mafumbo agha.
Kasi mukabudiska vichi? Ndipo mukachita wuli?
Mukabisa waka.
Mukayowoya kuti munyinu ndiyo wakachitiska.
Mukazomera kuti mukabudiska.
Usange mukazomera yayi kuti mukabuda, pamanyuma mukajipulika wuli?
Mukakondwa, kuti vikamuyenderani makora!
Mukajiyimba mulandu, kuti mukatondeka kuyowoya unenesko.
Kasi mukughanaghana kuti mphanyi mukachita wuli kuti viŵe makora?
Kasi mukasambirapo vichi pa ivyo mukabudiska?
KASI IMWE MUKUWONA WULI?
Chifukwa wuli ŵanthu ŵanandi ŵakutondeka kuzomera ivyo ŵabudiska?
Kasi mukughanaghana kuti ŵanthu ŵangamuwonani wuli usange mukukana kuzomera ivyo mwabudiska?—Luka 16:10.


text:
MBIRI YAKALE
Herodotus
KASI vinthu vikaŵa wuli vyaka masauzandi ivyo vyajumpha? Kasi ŵanthu ŵakaŵa na mitheto wuli? Vinthu vyakale ivyo ŵanthu ŵakufukura pasi vingatovwira kumanyapo vinthu vinyake, kweni vyose yayi. Pali munthu munyake uyo wali kulemba ivyo vikachitikanga mu nyengo yake, ndipo vingatovwira kuti timanye umo ŵanthu ŵakale ŵakakhaliranga. Munthu uyu wakaŵako vyaka 2,400 ivyo vyajumpha. Zina lake wakaŵa Herodotus, ndipo wakaŵa Mugiriki wakulemba mbiri m’ma 400 B.C.E. Ivyo wakalemba vili mu buku la mutu wakuti The Histories.
Herodotus wakamba kulemba ivyo vikambiska nkhondo izo Ŵagiriki ŵakarwanga ndipo chomenechomene ivyo vikachitika kuti Ŵaperesiya ŵatimbane na Ŵagiriki pakati pa 490 na 480 B.C.E. Apo nkhondo izi zikachitikanga, Herodotus wakaŵa msepuka. Herodotus wakalemba vya nkhondo kweniso vinthu vinyake vinandi vyakukhwaskana na vyaru vyose ivyo Ŵaperesiya ŵakarwako nkhondo.
WAKALEMBA MDAUKO PERA YAYI
Herodotus wakaŵa waluso pakulongosora nkhani. Wakalembanga kalikose kuti nkhani yipulikikwe. Ivyo Herodotus wakalemba vikaŵa vyapadera chomene chifukwa wakapokera waka mu mabuku gha Boma yayi, pakuti nyengo yira mabuku ghanthena ghakasangikanga viŵi yayi.
Nyengo yira, ŵanthu ŵanandi ŵakalembanga yayi mbiri. Para munthu walembenge mbiri ndikuti wakakhumbanga kujihaya pa vinthu viwemi ivyo ŵachita ndipo ŵakalembanga pa vipilara. Herodotus wakalemba ivyo wakawonanga, ivyo wakapulika ku ŵanthu ŵakumanya mbiri, kweniso wakafumbanga ŵanthu ŵanyake awo ŵakamanyangapo kanthu pa ivyo wakakhumbanga kulemba. Herodotus wakenda mu vyaru vinandi kuti wasange vinthu vyakuti walembe. Wakakulira mu chigaŵa icho chikaŵa pasi pa Ŵagiriki cha Halicarnassus (lero ni Bodrum, kumwera kwa Turkey). Kweni wakafika mu vigaŵa vinandi vya charu cha Greece.
Herodotus wakenda mu vyaru vinandi kuti wasange vinthu vyakuti walembe
Wakaluta kumpoto kwa Black Sea m’paka ku Scythia, mu charu icho lero ni Ukraine. Kufuma kura wakaluta kumwera kwa Palestine m’paka kunena kwa Egypt. Wakanjiliraso kumafumiro gha dazi, ndipo vikuwoneka kuti wakafika ku Babylon, na kumalira kumanjiliro gha dazi, mu chigaŵa icho chikaŵa kumwera kwa charu icho lero ni Italy. Kulikose uko wakalutanga, wakawonanga na kufumbilira ndipo wakalembanga vinthu vyekha ivyo wapulika ku ŵanthu awo wakawonanga kuti ŵakuneneska.
HERODOTUS WAKALEMBA VYAUNENESKO
Kasi ivyo Herodotus wakalemba ni vyaunenesko nadi? Pakuyowoya za vyaru ivyo wakendako kweniso vinthu ivyo wakawona na maso, ŵanthu ŵakuti ivyo wali kulemba ni vyaunenesko. Iyo wali kulongosora mitheto yinyake iyo ku Greece kukaŵavya. Wakalongosora umo ŵanthu ŵa ku Scythia ŵakasungiranga mafumu para ghafwa kweniso umo Ŵaeguputo ŵakanozgeranga vitanda vya ŵanthu kuti vileke kuvunda. Nakuti ivyo wakalongosora vikukoleranako na ivyo ŵasayansi ŵakufukura vinthu vyapasi ŵali kubowozga. Ŵanthu ŵakuyowoya kuti vinandi ivyo Herodotus wakalemba vyakukhwaskana na Egypt ni ‘vyakuzirwa chomene kuluska vyose ivyo ŵanthu ŵanyake ŵakalembapo vya charu ichi.’
Kweni kanandi Herodotus wakachichizgikanga kulemba ivyo ŵanthu ŵanyake ŵamuphalira, nangauli wakavikayikiranga. Nakuti nyengo yira ŵanthu ŵakagomezganga kuti ŵachiuta ŵakunjilirapo pa vyakuchita vya ŵanthu. Ntheura pa ivyo wali kulemba, ni vyose yayi ivyo ŵakulemba mbiri mazuŵa ghano ŵakukolerana navyo. Kweni Herodotus wakayezga kupambaniska pakati pa unenesko na vidokoni. Iyo wakayowoya kuti vinyake ivyo ŵanthu ŵakamuphalira wakavigomezga yayi. Wakayaniskanga dankha ivyo ŵanthu ŵamuphalira, kufuma apo ndipo wakalembanga.
Mu buku lakuti The Histories ndimo mukwenera kuti muli vyose ivyo Herodotus wakalemba. Pakuwona umo wakasangira ivyo wali kulemba, tingayowoya kuti wakachita vikuru chomene.


text:
Mafumbo Ghakufumira ku Ŵaŵazgi
Kasi “mazgu gha Chiuta” agho lemba la Ŵahebere 4:12 likuti “ngamoyo na ghankhongono” ni vichi?
Chaputara 4 cha Buku la Ŵahebere chikulongora kuti Paulosi wakang’anamuranga uthenga, panji khumbo la Chiuta ilo likusangika mu Baibolo.
Lemba la Ŵahebere 4:12 likulembeka kanandi waka mu mabuku ghithu kudidimizga fundo yakuti mazgu gha Chiuta ghali na nkhongono yakusintha umoyo wa munthu. Nakuti fundo iyi njaunenesko. Ndipouli, ntchiwemi kusanda na kuwonaso ivyo lemba ili likuyowoya. Paulosi wakachiskanga Ŵakhristu Ŵachihebere kuti ŵachitenge vinthu ivyo vikukolerana na khumbo la Yehova ilo likusangika mu malemba ghatuŵa. Paulosi wakati chiyelezgero pa nkhani iyi, Mbaisrayeli awo ŵakaponoskeka ku Eguputo. Chiuta wakaŵalayizga kuŵapa Charu cha Layizgano ‘icho mukendanga mkaka na uchi’ kuti ŵakapumuzgike ku ŵalwani ŵawo na kukhala mwakufwasa.—Eks. 3:8; Doto. 12:9, 10.
Ntheura ili ndilo likaŵa khumbo la Chiuta kuti ŵanthu ŵake ŵakhalenge mwakufwasa. Kweni pamasinda, Ŵaisrayeli ŵakanonopeska mitima yawo ndipo ŵakalongora kuti ŵalije chipulikano. Ntheura ŵanandi ŵakatondeka kunjira mu Charu cha Layizgano na kupumuzgika. (Maŵa. 14:30; Josh. 14:6-10) Ndipouli, Paulosi wakayowoyaso kuti ‘layizgo lichalipo lakuti tinjire mu chipumulo cha [Chiuta].’ (Heb. 3:16-19; 4:1) Nakuti “layizgo” ili ntchigaŵa cha khumbo la Chiuta. Nga Mbakhristu Ŵachihebere, nase tikwenera kumanya na kukolerana na khumbo la Chiuta ili. Paulosi wakazunura fundo ya pa Genizesi 2:2 na Salimo 95:11 kuti wawovwire Ŵakhristu Ŵachihebere kupulikiska kuti fundo iyi nja mu Malemba.
Nadi, tikukondwa chomene kumanya kuti “layizgo lakuti tinjire mu chipumulo chake [Chiuta] lichalipo.” Kweniso tikugomezga kuti ivyo Baibolo likuyowoya kuti tizamunjira mu chipumulo cha Chiuta, ni vyaunenesko. Lekani tikuchita vyose ivyo tingakwaniska kuti tizakanjire mu chipumulo ichi. Kweni kuti tizakanjire mu chipumulo cha Chiuta, vikuthemba pa kusunga Dango la Mozesi yayi, nesi pa milimo iyo tikuchita pakuteŵetera Yehova. M’malo mwake, munthu wakwenera kuŵa na chipulikano na kulutira kukolerana na khumbo la Yehova. Kweniso nga umo tawonera pachanya apa, ŵanthu mamiliyoni ghanandi ŵakusambira Baibolo na kumanya ilo ni khumbo la Chiuta. Nakuti ŵanandi ŵakusintha umoyo wawo wakale na kubatizika, kulongora chipulikano mu ivyo ŵakusambira. Ivyo ŵanthu aŵa ŵakuchita, mbukaboni wambura kususkika wakuti “mazgu gha Chiuta ngamoyo na ghankhongono.” Kumanya khumbo la Chiuta kwatovwira kuti tisinthe umoyo withu nakuti tichali kulutilira kusintha.


text:
GONGWE LA MULINDA JULY 2015
Kasi Mungachita Wuli Para Mukwenjerwa?
Ŵanthu ŵanandi ŵakukumana na masuzgo ghanandi, kweni ŵanji ŵakwenjerwa viŵi yayi nga umo ŵanyake ŵakuchitira. Chifukwa wuli pali mphambano?
Kulikose Ŵanthu Ŵakwenjerwa
Kafukufuku wakulongora kuti munthu wangafwa luŵiro nanga wangaŵa kuti wakwenjerwa chomene viŵi yayi. Kasi mungachita wuli na suzgo ili?
Kwenjerwa Chifukwa cha Ndalama
Munthu munyake wakafiska kupwelelera banja lake nangauli vinthu vikadura chomene.
Kwenjerwa Para Nthengwa Yamara
Nkhani ya mwanakazi uyo mfumu wake wakamwenda pasi, kumupata, umo wakukhalira, na kumanya ng’anamuro la kuŵa na chipulikano.
Kwenjerwa Para Umoyo Uli Pangozi
Kasi tingachita wuli na nkhondo, uchigeŵenga, kunangika kwa vinthu, kusintha kwa nyengo, na matenda?
Umoyo Wane Ukafika Paheni Chomene
Stephen McDowell wakaŵa munthu wankhaza, munthu na mtima wakunjoŵe kweni wakasintha wakati wawona ivyo vikachitikira ŵanyake awo ŵakakoma munthu.
Kasi Vingachitika Kuti Timukondweske Chiuta?
Zgoro tikulisanga pa ivyo Yobu, Loti, na Davide ŵakachita, chifukwa wose ŵakachitapo maubudi ghakuru chomene.
Kasi Mukumanya?
Kasi kale ŵanthu ŵakachitanga wuli pakusira vinthu pa lwara? Kasi mazgu ghakuti mu “chifuŵa” ghakung’anamurachi?
Mafumbo Agho Baibolo Likuzgora
Kasi yizamuŵapo nyengo apo uheni kuzamuŵavya?
Zinyake izo Zalongoreka mu Magazini
Kasi Chiuta Wanganizgora Para Ningalomba?
Kasi Chiuta wakutipwelelera nadi?


text:
GONGWE LA MULINDA MARCH 2015
Kasi Yesu Wakatiwombora ku Vichi?
Kasi wakatiwombora kwa Satana, ku ukali wa Chiuta, panji ku chinthu chinyake?
Chifukwa Wuli Tikukhumba Kuponoskeka
Kasi Chiuta wachitemwa wangatilenga na khumbo lakuti tikhalenge kwamuyirayira na kutondeka kulifiska?
Chifukwa Wuli Nyifwa na Kuwuka kwa Yesu Ni Vyakuzirwa
Fundo 6 za mu Baibolo zikulongosora umo nyifwa ya munthu yumoza yingawovwilira kuti ŵanandi ŵasange umoyo.
Kasi Nyifwa ya Yesu Tikwenera Kukumbukira Pawuli, Ndipo Nkhu?
Chaka chino tizamukumbukira nyifwa ya Yesu pa Chinkhondi, Epulero 3 para dazi lanjira.
Kasi Ŵakhristu Ŵakwenera Kuchitako Isitara?
Kasi ŵanthu ŵakumanya mbiri ŵakuti wuli za holide iyi?
Maso Ghakovwira Jairo Kuteŵetera Yehova
Nangauli Jairo wali na suzgo likuru, kweni ngwakukondwa.
Kasi Mukumanya?
Kasi Paulosi wakaŵa na mwaŵi wuli pakuŵa Muroma? Kasi kale ŵaliska ŵakapokanga wuli malipiro?
Vyawanangwa Ivyo Ŵakapelekanga kwa Themba
Nangauli mazuŵa ghano vyakununkhira vili palipose, kale vikaŵanga vyakuzirwa nga ni golide.
Mafumbo Agho Baibolo Likuzgora
Kasi mbanjani awo ŵakwenera kurya chingwa na kumwa vinyo pakukumbukira nyifwa ya Yesu?


text:
MUTU 13
Wonani Umoyo Nga Umo Chiuta Wakuwuwonera
Kasi Chiuta wakuwuwona wuli umoyo?
Kasi Chiuta wakuti wuli pa nkhani ya kufumiska nthumbo?
Kasi tikulongora wuli kuti tikuwona umoyo kuti ngwakuzirwa?
1. Kasi ninjani wakalenga vyamoyo vyose?
NTCHIMI Yeremiya yikati: “Yehova ndiyo Chiuta waunenesko. Ni Chiuta wamoyo.” (Yeremiya 10:10) Kweniso Yehova ni Mlengi wa vyamoyo vyose. Pakuyowoya za iyo, ŵangelo ŵakati: “Mukalenga vinthu vyose, ndipo chifukwa cha khumbo linu vikaŵako ndipo vikalengeka.” (Chivumbuzi 4:11) Pakwimba sumu yakulumba Chiuta, Fumu Davide yikati: “Chisimi cha umoyo chili na imwe.” (Salimo 36:9) Ipo umoyo ntchawanangwa chakufuma kwa Chiuta.
2. Kasi Chiuta wakutipa vichi kuti tilutilire kuŵa na umoyo?
2 Kweniso Yehova ndiyo wakutisungilira. (Milimo 17:28) Wakutipa chakurya, maji agho tikumwa, mphepo iyo tikuthuta, na charu icho tikukhalapo. (Ŵerengani Milimo 14:15-17.) Ivyo Yehova wakutipa vikovwira kuti umoyo unozgenge. Kweni kuti umoyo unozge chomene, tikwenera kusambira malango gha Chiuta na kughalondezga.
WONANI UMOYO KUŴA WAKUZIRWA
3. Kasi Chiuta wakachita nayo wuli Kayini apo wakakoma Abelu?
3 Chiuta wakukhumba kuti tizirwiskenge umoyo withu na wa ŵanyithu. Mwachiyelezgero, mu nyengo ya Adamu na Eva, mwana wawo Kayini wakakwiyira munung’una wake Abelu. Yehova wakachenjezga Kayini kuti para walutilira kuŵa na ukali, wangachita chinthu chiheni chomene. Kweni Kayini wakapulikira yayi. “Wakawukira munung’una wake Abelu na kumukoma.” (Genizesi 4:3-8) Yehova wakamulanga Kayini chifukwa cha kukoma munung’una wake.
4. Kasi malango agho Chiuta wakapeleka ku Ŵaisrayeli ghakulongora kuti tikwenera kuwuwona wuli umoyo?
4 Pakati pajumpha vyaka 2,400, Yehova wakapeleka malango ku Ŵaisrayeli kuti ghaŵawovwire kuti ŵamuteŵeterenge makora. Nyengo zinyake malango agha ghakuchemeka Dango la Mozesi chifukwa Chiuta wakaghapeleka kwizira mwa ntchimi Mozesi. Limoza mwa malango agha likaŵa lakuti: “Ungakomanga munthu chara.” (Dotoronome 5:17) Dango ili likasambizganga Ŵaisrayeli kuti Chiuta wakuwona umoyo wa munthu kuti ngwakuzirwa, ndipo ŵanthu nawo ŵakwenera kuwona umoyo wawo na wa ŵanyawo kuti ngwakuzirwa.
5. Kasi ntchakwenelera kufumiska nthumbo?
5 Wuli pakuyowoya za umoyo wa bonda uyo wali mu nthumbo? Kuyana na malango agho Chiuta wakapeleka ku Ŵaisrayeli kwizira mwa Mozesi, kukaŵa kwananga kukoma bonda uyo wachali mu nthumbo ya mama. Nanga uŵe umoyo wa bonda uyo wachali mu nthumbo ngwakuzirwa kwa Yehova. (Ŵerengani Ekisodo 21:22, 23; Salimo 127:3.) Ichi chikung’anamura kuti kufumiska nthumbo nkhwananga.
6. Chifukwa wuli tikwenera yayi kutinkha ŵanyithu?
6 Para tikuwona umoyo kuti ngwakuzirwa, titinkhenge yayi ŵanyithu. Baibolo likuti: “Waliyose uyo wakutinkha mubali wake ngwakukoma ŵanthu, ndipo mukumanya kuti uyo wakukoma ŵanthu wazamupokera yayi umoyo wamuyirayira.” (1 Yohane 3:15) Para tikukhumba umoyo wamuyirayira, tikwenera kuwuskamo kamtima ka kutinkha ŵanyithu, chifukwa mbembe zinandi zikwamba chifukwa cha kutinkhana. (1 Yohane 3:11, 12) Ntchakuzirwa kuti tisambire kutemwana.
7. Kasi munthu wangalongora wuli kuti wakuzirwiska yayi umoyo?
7 Kasi umoyo withu nawo tikwenera kuwuwona kuti ngwakuzirwa? Mwakawiro, ŵanthu ŵakukhumba yayi kufwa. Kweni ŵanyake kuti ŵasanguluke ŵakuchita vinthu ivyo vingaŵakoma. Mwachiyelezgero, ŵanyake ŵakukhweŵa panji kubema hona, chamba, panji kumwa munkhwala wakutimbanizga wongo. Vinthu ivi ni viheni ku thupi la munthu ndipo ŵanandi vikuŵakoma. Uyo wakuchita ivi wakuzirwiska yayi umoyo. Vinthu ivi ni vyaukazuzi pamaso pa Chiuta. (Ŵerengani Ŵaroma 6:19; 12:1; 2 Ŵakorinte 7:1.) Kuti Chiuta wakondwe na uteŵeti withu, tikwenera kuleka vinthu ivi, nangauli chingaŵa chakusuzga. Yehova wangatovwira ndipo wakuwonga chomene para tikuyezgayezga kuwona umoyo kuti ngwakuzirwa. Umoyo uwu ntchawanangwa chapadera icho Chiuta wali kutipa.
8. Chifukwa wuli nyengo zose tikwenera kujivikilira ku ngozi?
8 Para tikuwona umoyo kuŵa wakuzirwa, nyengo zose tijivikilirenge ku ngozi. Tichitirenge dala yayi vinthu ivyo vingatipweteka, panji kuchita vinthu ivyo vingatikoma chifukwa cha kukhumba kusanguluka waka. Tilekenge kwendeska uheni galimoto panji njinga. Kweniso tichitengeko yayi maseŵero gha mbembe panji maseŵero ghalighose agho ghangatikoma. (Salimo 11:5) Dango ilo Chiuta wakapeleka ku Ŵaisrayeli likati: “Usange wazenga nyumba yiphya, uŵikeposo kachiliŵa pachanya pa mtenje, kuti uleke kuŵa na mulandu wa ndopa para munthu wawapo.” (Dotoronome 22:8) Kuti tilondezge fundo ya mu lemba ili, tikwenera kuwoneseska kuti masitepe ghakunjilira mu nyumba yithu ngawemi kuti munthu waleke kuwa, na kupwetekeka. Para muli na galimoto panji njinga, woneseskani kuti vyose vyakukhumbikwira vili makora. Lekani kuzomerezga kuti nyumba panji galimoto yinu yimukomani panji kukoma ŵanyinu.
9. Kasi tichitenge wuli na vinyama usange tikuwona umoyo kuti ngwakuzirwa?
9 Wuli pakuyowoya za umoyo wa vinyama? Umoyo wa vinyama nawo ngwakuzirwa kwa Mlengi. Chiuta wakuzomerezga kukoma nyama para tiryenge, kutorako chakuvwara, panji usange tikukhumba kujivikilira. (Genizesi 3:21; 9:3; Ekisodo 21:28) Kweni nkhwananga kuchitira nkhaza vinyama panji kukoma mwamaseŵera waka. Kuchita nthena kukulongora kuti tikuzirwiska yayi umoyo.
KUZIRWISKA NDOPA
10. Kasi Chiuta wakalongora wuli kuti pali kukolerana pakati pa umoyo na ndopa?
10 Kayini wakati wakoma munung’una wake Abelu, Yehova wakamuphalira kuti: “Ndopa za munung’una wako zikulilira ine kufuma pasi.” (Genizesi 4:10) Apo Yehova wakayowoya za ndopa za Abelu, wakang’anamuranga umoyo wa Abelu. Kayini wakakoma umoyo wa Abelu, ntheura wakeneranga kulangika. Vikaŵa nga ni para ndopa za Abelu, panji kuti umoyo wake, ukaliranga kwa Yehova kuti wachitepo kanthu kuti urunji uwoneke. Pamanyuma pa Chigumula cha mu nyengo ya Nowa, Chiuta wakalongoraso kuti pali kukolerana pakati pa umoyo na ndopa. Pambere Chigumula chindize, ŵanthu ŵakaryanga waka vipambi, mphangwe, na vyakumera vinyake. Pamanyuma pa Chigumula, Yehova wakaphalira Nowa na ŵana ŵake kuti: “Vyamoyo vyose ivyo vikwenda viŵenge chakurya chinu.” Kweni Chiuta wakaŵakanizga chinthu chinyake, wakati: “Kweni mungaryanga nyama lumoza na umoyo wake yayi, uwo ni ndopa zake.” (Genizesi 1:29; 9:3, 4) Fundo iyi yikulongora kuti Yehova wakuwona kuti pali kukolerana pakati pa umoyo na ndopa.
11. Kwambira mu nyengo ya Nowa, kasi Yehova wakukanizga kuchita nazo vichi ndopa?
11 Tikulongora kuti tikuzirwiska ndopa para tikuleka kurya ndopa. Mu Dango ilo Yehova wakapa Ŵaisrayeli, wakati: “Usange Muisrayeli . . . wazengera na kukora nyama panji chiyuni, ivyo ni vyakuzomerezgeka kurya, wathire pasi ndopa na kuwundapo fuvu. . . . Nkhaphalira Ŵaisrayeli kuti: ‘Mungaryanga yayi ndopa za chamoyo cha mtundu uliwose.’” (Levitiko 17:13, 14) Dango la kukanizga kurya ndopa za nyama, ilo Chiuta wakapeleka kwa Nowa vyaka 800 pambere malango ghandapelekeke ku Ŵaisrayeli, likaŵa lichali kugwira ntchito. Yehova wakakhumbanga kuti ŵateŵeti ŵake ŵaryenge nyama pera, ndopa yayi. Ŵakeneranga kuthira pasi ndopa, icho chikaŵa nga ŵakuwezgera umoyo wa nyama kwa Chiuta.
12. Kasi ni dango wuli lakukhwaskana na ndopa ilo Chiuta wakapeleka ku Ŵakhristu ŵakwambilira ilo lichali kugwira ntchito?
12 Ŵakhristu nawo ŵakwenera kupulikira dango la kuleka kurya ndopa. Mu nyengo ya Ŵakhristu ŵakwambilira, ŵapositole na ŵanalume ŵalara ŵakakumana kuti ŵadumbiskane malango agho mipingo yose ya Ŵakhristu yikeneranga kulondezga. Ŵakakaka fundo iyi: “Pakuti mzimu utuŵa na ise tawona kuti ntchiwemi kuleka kusazgapo vizito vinyake pa imwe, padera pa vinthu vyakwenelera ivi: kuti mulutilire kuziŵizga vinthu vyakupelekeka sembe ku vikozgo, ndopa, vyakunyongeka, na uzaghali.” (Milimo 15:28, 29; 21:25) Ntheura, tikwenera ‘kuziŵizga ndopa.’ Kuyana na umo Yehova wakuwonera, kuziŵizga ndopa vikuyana waka na kuleka kusopa vikozgo na uzaghali.
13. Yowoyani chiyelezgero icho chikulongora kuti dango la kuziŵizga ndopa likung’anamuraso kuleka kupokera panji kupeleka ndopa.
13 Kasi kuziŵizga ndopa kukung’anamuraso kuleka kupeleka panji kupokera ndopa? Enya. Tiyelezgere kuti dokotala wamuphalirani kuti muleke kumwa moŵa, kasi ndikuti wakung’anamura kuti muleke waka kumwera ku mulomo kweni mungaŵika mu misipa? Yayi. Mwakuyana waka, kuziŵizga ndopa kukung’anamura kuleka kuzinjizga mu thupi linu mu nthowa yiliyose. Ntheura, dango lakuti tiziŵizge ndopa likung’anamura kuti tileke kuzomerezga waliyose kuti wanjizge ndopa mu thupi lithu.
14, 15. Kasi Mkhristu wangachita wuli para ŵadokotala ŵati wapokere ndopa? Ndipo chifukwa wuli?
14 Wuli usange Mkhristu wapwetekeka chomene panji ŵamupangenge opareshoni yikuru? Tiyelezgere kuti ŵadokotala ŵakuti wapokere ndopa, chifukwa para wandapokere wafwenge. Mbunenesko kuti palije munthu uyo wangakhumba kufwa. Ntheura wangazomera nthowa zinyake zakovwilira ŵalwari kwambura ndopa, kuti wasungilire umoyo, uwo ntchawanangwa chapadera chakufuma kwa Chiuta. Wangapempha kuti ŵamovwire na nthowa izi para zilipo, m’malo mwa kumupa ndopa.
15 Kasi Mkhristu wangaswa dango la Chiuta chifukwa cha kukhumba kusazgirako umoyo mu charu chiheni ichi? Yesu wakati: “Waliyose uyo wakukhumba kuponoska umoyo wake wawutayenge, kweni waliyose uyo wakutaya umoyo wake chifukwa cha ine wawusangenge.” (Mateyu 16:25) Tikukhumba yayi kufwa. Kweni para tingaswa dango la Chiuta chifukwa cha kukhumba kuponoska umoyo wasono, mbwenu umoyo wamuyirayira utipambenge. Ipo ntchamahara kugomezga kuti dango la Chiuta ndaurunji, ndiposo kuti para tingafwa, Yehova uyo wakupeleka umoyo, wazamutiwuska na kutipaso umoyo.
16. Kasi ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵasimikizga kuchita vichi pa nkhani ya ndopa?
16 Mazuŵa ghano, ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakugomezgeka ŵakupulikira dango lakukhwaskana na ndopa. Ŵakurya yayi ndopa munthowa yiliyose. Ndipo ŵazamupokerapo yayi ndopa para ŵalwara. * Ŵakumanya makora kuti Chiuta uyo wakalenga ndopa, ndiyo wakumanya icho ntchiwemi kwa iwo. Kasi namwe mukugomezga kuti Chiuta ndiyo wakumanya icho ntchiwemi kwa ise?
NTHOWA YIMOZA PERA IYO ŴAKAGWILISKIRANGA NTCHITO NDOPA
17. Mu nyengo ya Ŵaisrayeli, kasi Yehova wakaŵazomerezga kuti ŵagwiliskirenge ntchito ndopa pa vichi pera?
17 Dango ilo Chiuta wakapeleka ku Ŵaisrayeli likayowoya nthowa yimoza pera iyo ŵanthu ŵakeneranga kugwiliskira ntchito ndopa. Pakuyowoya za umo Ŵaisrayeli ŵakeneranga kusopera, Yehova wakaŵapa dango ili: “Umoyo wa chamoyo chilichose uli mu ndopa, ndipo namupani izo pa jotchero kuphepiskira umoyo winu, pakuti ndopa ndizo zikuphepiska.” (Levitiko 17:11) Para Ŵaisrayeli ŵananga, ŵakagowokerekanga para ŵapeleka sembe ya nyama na kuŵika ndopa zake zinyake pa jotchero ilo likaŵa mu chihema chakukumanamo panji ilo pamanyuma likaŵa mu tempile. Nthowa yimoza pera iyo ndopa zikagwiranga ntchito mphakupeleka sembe.
18. Kasi tikusanga vitumbiko wuli chifukwa cha ndopa izo Yesu wakathiska?
18 Ŵakhristu ŵaunenesko ŵachali pasi pa Dango yayi. Ntheura, ŵakupeleka sembe za nyama yayi nesi kuŵika ndopa za nyama pa jotchero. (Ŵahebere 10:1) Kweni ndopa izo Ŵaisrayeli ŵakaŵikanga pa jotchero zikayimiranga sembe yapadera ya Mwana wa Chiuta, Yesu Khristu. Nga umo tikasambilira mu Mutu 5, Yesu wakapeleka umoyo wake chifukwa cha ise. Wakathiska ndopa zake kuti ziŵe sembe. Pamanyuma, wakakwera kuchanya ndipo wakapeleka kwa Chiuta mtengo wa ndopa zake. (Ŵahebere 9:11, 12) Sembe iyi yikajura mwaŵi wakuti zakwananga zithu zigowokereke na kuti tizakasange umoyo wamuyirayira. (Mateyu 20:28; Yohane 3:16) Ndopa izo Yesu wali kuthiska ni zakuzirwa chomene. (1 Petrosi 1:18, 19) Tingazakapona pekha para tili na chipulikano mu ndopa izo Yesu wakathiska.
19. Kasi tikwenera kuchita vichi kuti tiŵe ŵambura “mulandu wa ndopa za ŵanthu wose”?
19 Tikumuwonga chomene Yehova chifukwa cha chitemwa chake pakutipa umoyo. Fundo iyi yikutichiska kuti tiphalirengeko ŵanyithu kuti para tili na chipulikano mu sembe ya Yesu, tizamusanga umoyo wamuyirayira. Para ŵanyithu tikuŵafipira mtima, tiŵikengepo mtima kuŵaphalirako za Yehova. (Ŵerengani Ezekiyeli 3:17-21.) Para tikuŵikapo mtima kuchita nthena, tiyowoyenge nga ni Paulosi, uyo wakati: “Nilije mulandu wa ndopa za ŵanthu wose. Pakuti nkhalekapo chara kumuphalirani khumbo lose la Chiuta.” (Milimo 20:26, 27) Nthowa yiwemi chomene iyo tingalongolera kuti tikuwona umoyo na ndopa kuti ni vyakuzirwa, ni para tikuphalirako ŵanthu za Chiuta na khumbo lake.
^ ndime 16 Kuti mumanye nthowa zinyake izo ŵadokotala ŵangawovwilira ŵalwari m’malo mwa kuŵapa ndopa, wonani burosha la Chicheŵa la mutu wakuti Kodi Mwazi Ungapulumutse Motani Moyo Wanu? peji 13-17, lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.


text:
VYAKOVWIRA MABANJA | KULERA ŴANA
Umo Mungawovwilira Mwana Winu Para Wakura Umwali
SUZGO
Pakuŵa mupapi, mungawona nga kuti ni mayiro waka, apo mwana winu mukachitanga kumupakata. Sono wakhala pachoko kufika vyaka 13. Wachali mwana nadi, kweni wali pafupi kukura umwali panji kuŵa munyamata.
Kasi mungamovwira wuli mwana winu para wakufika nyengo yakusuzga iyi?
IVYO MUKWENERA KUMANYA
Mwana waliyose wakukura umwali panji kuŵa munyamata pa nyengo yake. Ŵanyake ŵangakura na vyaka 8 apo ŵanyake ŵangakura para ŵafika vyaka 15. Buku linyake likuti: “Vyaka ivyo mwana wangakulira vikupambana.”—Letting Go With Love and Confidence.
Mwana para wakura wangamba kufipa mtima. Ŵana ŵanyake para ŵakura waka ŵakuchita soni kweniso kufipa mtima para ŵakumana na ŵanyawo. Jared * wakukumbuka umo vinthu vikaŵira kwa iyo, ndipo wakuti: “Nkhafipanga chomene mtima na umo nkhawonekeranga kweniso umo nkhachitiranga vinthu. Para nili na ŵanyane, nkhajifumbanga usange ŵakughanaghana kuti nkhuwoneka wachilendo.” Vinthu vinganangikaso chomene para mwana winu wafuma nthenkhu kumaso. Kellie, wa vyaka 17 wakuti: “Nkhawonanga nga kuti chisko chane chanangika! Nkhukumbuka kuti nkhaliranga, ndipo nkhatenge ndine wambura kutowa.”
Ŵana awo ŵakura luŵiro ŵakukumana na masuzgo ghanyake. Ŵasungwana ndiwo ŵangasuzgika chomeneko. Ŵanyawo ŵangamba kuŵaseka para mabere ghatufya panji ŵaŵa na mbina. Buku linyake likuti: ‘Ŵasungwana awo ŵakura luŵiro umwali ŵakusangana na suzgo lakuti ŵangasongeka na ŵanyamata ŵalara awo ŵali kugonanapo kale na ŵanakazi.’—A Parent’s Guide to the Teen Years.
Para mwana wakura umwali panji wafika pa unyamata chikung’anamura kuti ngwakukhwima yayi. Baibolo likuti: “Uchindere ukuvungika mu mtima wa muwukirano.” (Zintharika 22:15, mazgu ghamusi) Umwali panji unyamata ukusintha uchindere wa munthu yayi. Buku linyake likuti mwana wangakura msinkhu, kweni tingati wafikapo yayi pakuti “wangachita vinthu mwamahara, kujikora, panji kuchita vinthu vinyake vyakulongora kuti ngwakukhwima.”—You and Your Adolescent.
IVYO MUNGACHITA
Muphaliliranithu mwana winu pambere wandakure. Muphalirani mwana winu ivyo vikuchitika para munthu wafika pa umwali panji unyamata. Msungwana muphalirani kuti para wakura wakwamba kugeza (kuŵa kumwezi), msepuka muphalirani kuti usange wakura nyengo zinyake wanalume ukufuma wekha para wali mu tulo. Vinthu ivi vingamba kumuchitikira mwana mwamabuchi, ndipo wangatimbanizgika navyo panji wangachita wofi. Para mukudumbiskana nayo nkhani izi, muphalirani makora kuti vinthu ivi nkhwamba waka, vikulongora kuti nayo sono wakulazga ku ulara.—Fundo ya mu Baibolo: Salimo 139:14.
Ŵaphalirani vyose. John wakukumbuka umo ŵapapi ŵake ŵakamuphalilira. Iyo wakuti: “Ŵapapi ŵane ŵakaniphaliranga, kweni ŵakendanga mumphepete. Ine nkhakhumbanga kuti ŵabawulizgenge waka.” Alana, wa vyaka 17, nayo ndimo wakuwonera. Iyo wakuti: “Amama ŵakanovwira kupulikiska ivyo vikachitiskanga kuti thupi lane lisinthe, kweni nkhughanaghana kuti mphanyi ŵakaniwovwira umo ningachitira.” Kasi apa tikusambirapo vichi? Nangauli chingaŵa chakusuzga, kweni muphalirani mwana winu vyose ivyo vikuchitika para munthu wakura umwali panji wafika pa unyamata.—Fundo ya mu Baibolo: Milimo 20:20.
Fumbani mafumbo mwakuti mwana winu nayo wayowoyengepo. Kuti mwana winu wafwatuke kuyowoya, yowoyani umo ŵanyake ŵakuchitira para ŵakura umwali. Mungafumba mwana winu msungwana kuti, “Kasi walipo munyako waliyose mu kilasi uyo wali kuyowoyapo kuti wali kwamba kugeza?” “Kasi ŵasungwana awo ŵakura luŵiro umwali ŵanyawo ŵakuŵaseka?” Mungafumba mwana winu msepuka kuti: “Kasi ŵanyako ku sukulu ŵakuseka para ŵawona kuti munyawo wakuchedwa kukura?” Para ŵana ŵamba kuyowoya umo ŵanyawo ŵakuchitira pa nkhani iyi, chikuŵa chipusu kuti ŵambe kuyowoya umo iwo ŵakughanaghanira. Para ŵafwatuka, londezgani ulongozgi wa mu Baibolo uwo ukuti: “Munthu waliyose wapulikenge luŵiro, wazikirenge pakuyowoya.”—Yakobe 1:19.
Movwirani mwana winu kuti waŵe na “vinjeru na kaghanaghaniro kawemi.” (Zintharika 3:21) Para mwana wafika pa umwali panji unyamata, wakuwona kusintha pa thupi lake kweniso maghanoghano. Kweni ni vyenevivi pera yayi. Pa nyengo iyi, mwana winu wakwamba kuŵaso na luso lwa kughanaghana ulo luzamumovwira kuchita vinthu mwamahara para wafika pa ulara. Ntheura pa nyengo iyi musambizgani mwana winu makhaliro ghawemi.—Fundo ya mu Baibolo: Ŵahebere5:14.
Kuleka yayi. Ŵana ŵanandi ŵakuŵa nga ŵakugongowa kuyowoya na ŵapapi ŵawo vya kukura umwali panji unyamata, kweni imwe kuleka yayi. Buku linyake likuti: ‘Mwana uyo para mukuyowoya nayo nkhani izi, wakuŵa nga wakukhumba yayi, wakuŵikako mahara yayi, panji wakupulika yayi, nyengo zinyake ndiyo wakusungilira mazgu ghose agho mukumuphalira.’—You and Your Adolescent.
^ ndime 8 Mazina mu nkhani iyi ghasinthika.


text:
Nkhani Nambara 9: Nowa Wakazenga Cingalaŵa
Nowa wakaŵa na mwanakazi na ŵana ŵanalume ŵatatu. Mazina gha ŵana ŵake ghakaŵa Shemu, Hamu, na Yafeti. Waliyose wa ŵana aŵa wakaŵa na mwanakazi. Mwantheura mu mbumba ya Nowa mukaŵa ŵanthu ŵankhondi na ŵatatu.
Pa nyengo iyi Ciuta wakaphalira Nowa kucita cinthu cacilendo. Wakamuphalira kuti wazenge cingalaŵa cikuru. Cingalaŵa ici cikaŵa cikuru nga ni sitima, kweni cikawonekanga nga ni bokosi likuru ndiposo litali. Ciuta wakati: ‘Ciŵe cakudikanya katatu, ndipo uŵike vipinda mukati mwake.’ Vipinda vikaŵa vyakuti wakhalemo Nowa na mbumba yake, na nyama, na kuŵikamo vyakurya.
Ciuta wakaphaliraso Nowa kuti wajare cingalaŵa palipose apo pakaŵa mwanya mwakuti maji ghaleke kunjira. Ciuta wakati: ‘Nditumenge cigumula ca maji na kuparanya caru. Waliyose uyo wali kuwaro kwa cingalaŵa wafwenge.’
Nowa na ŵana ŵake ŵakapulikira Yehova ndipo ŵakayamba kuzenga. Kweni ŵanthu ŵanyake ŵakaŵasekanga waka. Ŵakalutilira kuŵa ŵaheni. Palije uyo wakagomezga apo Nowa wakaŵaphaliranga ivyo Ciuta wakati wacitenge.
Kuzenga cingalaŵa kukatora nyengo yitali cifukwa cikaŵa cikuru comene. Paumaliro pake, pamanyuma pa vilimika vinandi, cingalaŵa cikamara kuzengeka. Ciuta wakaphalira Nowa kuti wanjizge nyama mu cingalaŵa. Ciuta wakati nyama zinyake wazinjizge ziŵiriziŵiri, zanalume na zanakazi. Kweni mitundu yinyake ya nyama, Ciuta wakaphalira Nowa kuti wazinjizge zinkhondi na ziŵiri. Ciuta wakaphaliraso Nowa kuti wanjizge mitundu yose ya viyuni. Nowa wakacita mwakuyana na umo Ciuta wakayowoyera.
Pamanyuma pake, Nowa na mbumba yake nawo ŵakanjira mu cingalaŵa. Ndipo Ciuta wakajara cijaro ca cingalaŵa. Nowa na mbumba yake ŵakalindilira mukati mu cingalaŵa. Aghanaghanira kuti muli mukati mu cingalaŵa, mukulindilira lumoza na iwo. Kasi cigumula cikaŵako nadi nga ni umo Ciuta wakayowoyera?
Genesis 6:9-22; 7:1-9.
Mafumbo
- Kasi ŵanthu ŵakaŵa ŵalinga mu mbumba ya Nowa? Zunurani mazina gha ŵana ŵatatu ŵa Nowa.
- Nchinthu wuli cacilendo ico Ciuta wakaphalira Nowa kuti wacite, ndipo cifukwa wuli?
- Kasi ŵanthu ŵa mu nyengo ya Nowa ŵakacita wuli apo wakaŵaphalira za cingalaŵa?
- Kasi Ciuta wakaphalira Nowa kuti wacite vici na nyama?
- Ciuta wakati wajara cijaro ca cingalaŵa, kasi Nowa na mbumba yake ŵakeneranga kucitaci?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Genesis 6:9-22.
Nchivici cikapangiska Nowa kuŵa musopi wapadera wa Ciuta waunenesko? (Gen. 6:9, 22)
Kasi Yehova wakuwona wuli ciwawa, ndipo fundo iyi yingatovwilira wuli pakusankha vyakusanguluska? (Gen. 6:11, 12; Sal. 11:5)
Ni mwauli umo tingalondezgera Nowa para tapokera ulongozgi mu gulu la Yehova? (Gen. 6:22; 1 Yoh. 5:3)
- Ŵazgani Genesis 7:1-9
Ni mwauli umo tikukhuŵilizgikira lero na fundo yakuti Yehova wakawona Nowa, munthu uyo wakaŵa wambura kufikapo, kuŵa murunji? (Gen. 7:1; Zinth. 10:16; Yes. 26:7)


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Yakhobe wakumana na Rakelo (1-14)
-
Mtima wa Yakhobe uli pa Rakelo (15-20)
-
Yakhobe watora Leya na Rakelo (21-29)
-
Ŵana ŵanayi ŵa Yakhobe mwa Leya: Rubeni, Simiyoni, Levi, na Yuda (30-35)
29 Yakhobe wakalutizga ulendo wake ndipo wakafika mu charu cha ŵanthu ŵakumafumiro gha dazi.
2 Wakati walaŵiska, wakawona chisimi mu munda, ndipo pafupi na chisimi ichi pakagona miskambo yitatu ya mberere, chifukwa pa chisimi ichi ndipo ŵakamweskeranga viŵeto. Pa mulomo wa chisimi pakaŵa libwe likuru.
3 Para miskambo yose yawungana pa malo agha, ŵaliska ŵakakunkhuzgiranga pamphepete libwe la pa mulomo wa chisimi, na kumweska miskambo. Pamanyuma ŵakawezgerangapo libwe pa mulomo wa chisimi.
4 Ntheura Yakhobe wakati kwa iwo: “Mwa ŵabali ŵane, kasi mwafuma nkhu?” Iwo ŵakati: “Tafuma ku Harani.”+
5 Iyo wakati kwa iwo: “Kasi mukumumanya Labani,+ muzukuru wa Nahori?”+ Iwo ŵakati: “Tikumumanya.”
6 Wakati kwa iwo: “Kasi wali makora?” Ŵakazgora kuti: “Wali makora. Mwana wake Rakelo+ ni uyo wakwiza na mberere.”
7 Ndipo wakati: “Kuchali muhanya pakati. Ni nyengo ya kuwunjikira viŵeto pamoza yayi. Zimweskani maji mberere, ndipo mulute mukaziliskenge.”
8 Kweni iwo ŵakati: “Tikuzomerezgeka yayi kuchita nthena, m’paka miskambo yose yiwunjikike pamoza. Pamanyuma ŵakukunkhuzgira pamphepete libwe la pa mulomo wa chisimi. Apo ndipo tikumweska mberere.”
9 Wachali kuyowoya nawo, Rakelo wakiza na mberere za awiske, chifukwa ndiyo wakaliskanga.
10 Yakhobe wakati wawona Rakelo, mwana wa Labani mudumbu wa anyina, na mberere za Labani, nyengo yeneyiyo Yakhobe wakaluta pa chisimi, wakakunkhuzgira pamphepete libwe la pa mulomo wa chisimi na kumweska mberere za Labani mudumbu wa anyina.
11 Yakhobe wakamufyofyontha Rakelo, wakalira mazgu pachanya na kuthiska masozi.
12 Yakhobe wakamba kuphalira Rakelo kuti ni mubali wa awiske kweniso kuti ni mwana wa Rabeka. Ndipo Rakelo wakachimbira kukaphalira awiske.
13 Labani+ wakati wapulika waka vya Yakhobe mwana wa mudumbu wake, wakachimbira kukakumana nayo. Wakamuvumbatira na kumufyofyontha, ndipo wakamutolera ku nyumba yake. Yakhobe wakamba kuphalira Labani vinthu vyose ivi.
14 Labani wakati kwa iyo: “Ndiwe nadi chiwangwa chane na nyama yane.” Ntheura wakakhala nayo mwezi umoza.
15 Penepapo Labani wakati kwa Yakhobe: “Kasi uniteŵeterenge waka chifukwa chakuti ndiwe mubali wane?+ Niphalira, kasi nikulipire vichi?”+
16 Sono Labani wakaŵa na ŵana ŵaŵiri ŵasungwana. Zina la mulara likaŵa Leya, ndipo la muchoko likaŵa Rakelo.+
17 Maso gha Leya ghakaŵa ghakulopwa, kweni Rakelo wakaŵa mwanakazi wakuwoneka makora ndiposo wakutowa chomene.
18 Yakhobe wakatemwa Rakelo, ntheura wakati: “Nili wakunozgeka kumuteŵeterani vyaka 7 kuti muzakanipe Rakelo, mwana winu muchoko.”+
19 Labani wakati: “Ntchiwemi kuti nikupe iwe kuluska kupa munthu munyake. Lutilira kukhala nane.”
20 Yakhobe wakateŵeta vyaka 7 kuti watore Rakelo,+ kweni kwa iyo vikawoneka nga ni mazuŵa ghachoko waka chifukwa wakamutemwa.
21 Yakhobe wakati kwa Labani: “Nipani muwoli wane kuti nigone nayo, chifukwa mazuŵa ghane ghakwana.”
22 Ntheura Labani wakawunganya ŵanthu wose ŵa ku malo ghara, ndipo wakanozga chiphikiro.
23 Kweni namise wakatora mwana wake Leya na kumupeleka kwa Yakhobe kuti wagone nayo.
24 Labani wakapelekaso muteŵeti wake mwanakazi Zilipa kwa Leya mwana wake, kuŵa muteŵeti wake.+
25 Kweni kukati kwacha, Yakhobe wakawona kuti ni Leya. Ntheura iyo wakati kwa Labani: “Ntchivichi icho mwachita kwa ine? Asi nkhamuteŵeteraninge kuti nitore Rakelo? Chifukwa wuli mwanipusika?”+
26 Labani wakati: “Kuno ndimo tikuchitira yayi kutengweska muchoko pambere mulara wandatengwe.
27 Usangwe na mwanakazi uyu sabata yose. Pamanyuma nikupengeso mwanakazi munyake uyu, kweni uniteŵeterengeso vyaka vinyake 7.”+
28 Yakhobe wakachita ichi, wakasangwa na mwanakazi uyu sabata yose. Pamanyuma Labani wakamupa Rakelo mwana wake kuŵa muwoli wake.
29 Kweniso Labani wakapeleka muteŵeti wake mwanakazi Biliha+ kwa Rakelo, kuŵa muteŵeti wake.+
30 Yakhobe wakagona na Rakelo, ndipo wakamutemwa chomene Rakelo kuluska Leya. Wakamuteŵeteraso Labani vyaka vinyake 7.+
31 Yehova wakati wawona kuti Leya wakutemweka yayi, wakajura nthumbo yake,+ kweni Rakelo wakaŵa chumba.+
32 Ntheura Leya wakatora nthumbo na kubaba mwana mwanalume. Wakamuthya zina lakuti Rubeni,+ pakuti wakati: “Ntchifukwa chakuti Yehova wawona suzgo lane,+ sono mfumu wane wambenge kunitemwa.”
33 Wakatoraso nthumbo na kubaba mwana mwanalume, ndipo wakati: “Ntchifukwa chakuti Yehova wapulika kuti nkhaŵa wambura kutemweka lekani wanipaso mwana uyu.” Ndipo wakamuthya zina lakuti Simiyoni.+
34 Wakatoraso nthumbo yinyake na kubaba mwana mwanalume, ndipo wakati: “Sono mfumu wane waskepelerenge kwa ine, chifukwa namubabira ŵana ŵatatu ŵanalume.” Ntheura zina lake wakamuthya Levi.+
35 Wakatoraso nthumbo na kubaba mwana mwanalume, ndipo wakati: “Sono nilumbenge Yehova.” Ntheura wakamuthya zina lakuti Yuda.+ Ndipo wakaleka kubaba.
Tumizgani
Tumizgani
Genizesi 29
Malemba Ghakupatulika mu Mang’anamuliro gha Charu Chiphya
https://www.jw.org/finder?docid=1001061103&Book=1&Chapter=29&wtlocale=TB&srcid=share
Chitumbuka
mailto:?body=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti%0a%0ahttps%3A%2F%2Fwww.jw.org%2Ffinder%3Fdocid%3D1001061103%26Book%3D1%26Chapter%3D29%26wtlocale%3DTB%26srcid=share&subject=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
UTEŴETI NA UMOYO WACHIKHRISTU–KABUKU KA MAUNGANO OCTOBER 2016
Umo Mungapharazgira
Masachizgo ghakugaŵilira Wukani!, kapepera kakuchemera ŵanthu ku maungano gha mpingo, kweniso umo tingalongosolera unenesko wakuti ntchivichi chikuchitika para tafwa. Lembani masachizgo ghinu.
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
“Uthembenge Yehova na Mtima Wako Wose”
Lemba la Zintharika 3 likutisimikizgira kuti Yehova Chiuta watitumbikenge usange tikumuthemba. Kasi mungamanya wuli usange mukuthemba Yehova na mtima winu wose?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
‘Mtima Winu Ungapatukiranga Kumphepete Yayi’
Lemba la Zintharika 7 likulongosora vya munyamata uyo wakanyengeka na kuchita kwananga chifukwa mtima wake ukapatukako ku fundo za Yehova. Kasi tingasambirapo vichi pa ivyo iyo wakabudiska?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Vinjeru Ni Viwemi Kuluska Golide
Pa Zintharika 16 pakuti ntchiwemi kusanga vinjeru kuluska golide. Chifukwa wuli vinjeru vyakufuma kwa Chiuta ni vyakuzirwa?
UMOYO WACHIKHRISTU
Ivyo Tingachita Kuti Tizgorenge Vyakupulikikwa
Kuzgora vyakupulikikwa vikovwira uyo wakuzgora na mpingo wose. Kasi fundo zakupulikikwa zikuŵa wuli?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Khalani Mwamtende na Ŵanyinu
Vikuchitika waka vyekha yayi kuti ŵanthu ŵa Chiuta ŵakhalenge mwamtende. Para takwiyiskana, tikulondezga Mazgu gha Chiuta kuti tiwezgerepo mtende.
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
“Lera Msepuka mu Nthowa Iyo Wakwenera Kwendamo”
Chifukwa wuli chilango ntchakukhumbikwa pakusambizga ŵana? Pa Zintharika 22 pali ulongozgi uwemi ku ŵapapi.
UMOYO WACHIKHRISTU
Kasi Mukugwiliskira Makora Ntchito Tumakadi Twakuyowoya vya JW.ORG?
Pa mpata uliwose, pelekani tumakadi utu kuti ŵanthu ŵamanye Mazgu gha Chiuta kweniso webusayiti yithu.