c: text/html

text:
FUMBO 9
Chifukwa Wuli Taŵanthu Tikusuzgika?
“Awo ŵakuluska pa chiphalizgano mbaluŵiro pera chara, panji vinkhara kuluska pa nkhondo, panji ŵavinjeru pera kuŵa na vyakurya, panji ŵamahara kusanga chuma, panji awo mbakumanya pera ndiwo vinthu vikuŵendera. Pakuti nyengo na vyakuchitika vyamabuchi vikuwira wose.”
“Kwananga kukanjira mu charu na munthu yumoza ndipo nyifwa yikiza chifukwa cha kwananga. Ntheura nyifwa yikathandazgikira ku ŵanthu wose chifukwa wose ŵakananga.”
“Pa chifukwa ichi, Mwana wa Chiuta wakawoneka, mwakuti waparanye milimo ya Dyabulosi.”
“Charu chose chikugona mu nkhongono za muheni.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nkhani 36: Mwana wa Ng’ombi Wagolidi
KUMBI ŵanthu yaŵa achitanji sonu? Yiwu asopa mwana wa ng’ombi. Kumbi nchifukwa wuli yiwu achita venivi?
Mosese wati waja nyengu yitali kuphiri, ŵanthu angukamba kuti: ‘Tachiziŵa cha cho chamuchitikiya Mosese. Sonu tiyeni tipangi chiuta wakuti watilongozgi pakutuwa m’charu ichi.’
Aroni, muku waku Mosese, wanguti: ‘Chamampha, zuwani ndeŵereŵi zinu zagolidi mundipaski.’ Ndipu ŵanthu ŵati amupaska, Aroni wanguzisongono ndi kupanga mwana wa ng’ombi wagolidi. Ndipu ŵanthu angukamba kuti: ‘Uyu ndiyu Chiuta widu, mweniyo wakutituzga ku Egipiti.’ Mwaviyo Ayisraele anguchita sekeresu likulu ndi kusopa mwana wa ng’ombi wagolidi.
Yehova wati wawona ivi, wangukwiya ukongwa. Ndipu wangukambiya Mosese kuti: ‘Yendeska, sika liŵiliŵi. Ŵanthu achita chinthu chiheni ukongwa. Aluwa malangu ngangu ndipu asopa mwana wa ng’ombi wagolidi.’
Mosese wangusika liŵiliŵi kutuwa kuphiri. Ndipu wati wafika pafupi, wanguwona kuti ŵanthu asopa nadi mwana wa ng’ombi. Ŵanthu ambanga ndi kuvina kuzunguliya mwana wa ng’ombi wagolidi. Mosese wangukwiya ukongwa, mwakuti wanguponya pasi mya yiŵi yo pangulembeka malangu ndipu yingusweka. Ndipu wanguto mwana wa ng’ombi wagolidi ndi kumusongono. Pavuli paki wangumusira kuja fuvu.
Ŵanthu yaŵa anguchita chinthu chiheni ukongwa. Mwaviyo, Mosese wangutuma anthurumi anyaki kuti ato malipanga. Ndipu wangukamba kuti: ‘Ŵanthu aheni wo asopanga mwana wa ng’ombi wagolidi abayiki.’ Ndipu anthurumi yaŵa angubaya ŵanthu akukwana 3,000. Kumbi ivi vilongo cha kuti titenere kusopa Yehova pe, kuleka kusopa achiuta aboza?
Chituwa 32:1-35.
Mafumbu
- Kumbi ŵanthu wo ŵe pachithuthuzi achitanji, nanga nchifukwa wuli yiwu achita venivi?
- Kumbi nchifukwa wuli Yehova wangukwiya, ndipu Mosese wanguchitanji wati wawona vo ŵanthu achitanga?
- Kumbi Mosese wangukambiya anthurumi anyaki kuti achitenji?
- Kumbi nkhani iyi yititisambizanji?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Chituwa 32:1-35.
Kumbi nkhani iyi yilongo kuti Yehova watikuwona wuli kusazga kusopa kwauneneska ndi kwaboza? (Chitu. 32:4-6, 10; 1 Ŵako. 10:7, 11)
Kumbi ndi chenjezu wuli lo Akhristu atenele kulondo pakusankha vakusangaluska nge kumba ndi kuvina? (Chitu. 32:18, 19; Ŵaefe. 5:15, 16; 1 Yoha. 2:15-17)
Kumbi ŵana ŵaku Levi atitipaska chakuwoniyapu wuli pakumiya urunji? (Chitu. 32:25-28; Sumu 18:25)


text:
Nkhani 115: Paradayisu Mufya Pacharu Chapasi
AWONA vimiti vitalivitali, maluŵa ngakutowa kweniso mapiri ngatalingatali. Kumbi chithuthuzi ichi n’chakutowa cha? Awona mo pulu yo waryiya pajanja la mnyamata yo. Awona so mahachi ndi nkharamu pauteka po. Kumbi iwi ungayanja kuja pa malu nge yanga?
Chiuta wakhumba kuti iwi uzije ndi umoyu wamuyaya m’paradayisu pacharu chapasi. Ndipu wakhumba cha kuti iwi uzitamengi pamwenga kuvwa kuŵaŵa kwekosi ko ŵanthu asuzgika naku mazuŵa nganu. Bayibolo lilayizga ŵanthu wo azamuja m’paradayisu mufya kuti: ‘Chiuta wazamuja nawu. Kwazamuŵavi nyifwa, kuliya pamwenga vakuŵaŵa. Vinthu vakali vakapu.’
Yesu wazamuwoneskeska kuti vinthu vakukondweska ivi vizichitiki nadi. Kumbi uziŵa kuti vazamuchitika zukwanji? Ivi vazamuchitika asani iyu wazituzgapu vinthu vosi viheni pacharu kweniso ŵanthu aheni. Kumbuka kuti panyengu yo Yesu wenga pacharu, iyu wanguchizga ŵanthu wo ŵenga ndi matenda ngakupambanapambana ndipuso chinanga nkhuyuska ŵanthu akufwa. Yesu wanguchita ivi kuti walongo vo wazamuchita pacharu chosi chapasi asani wazija Fumu ya ufumu waku Chiuta.
Kumbi wawona sonu umoyu mo wazamujaliya m’paradayisu mufya panu pacharu? Yesu pamoza ndi anyaki wo iyu wasankha, azamuwusa kuchanya. Mafumu yanga ngazamuphwere munthu weyosi pacharu ndipu ngazamuwoneseska kuti weyosi ngwakukondwa. Tiyi tiwoni vo titenere kuchita kuti Chiuta wazitipaski umoyu m’paradayisu mufya.
Chivumbuzi 21:3, 4; 5:9, 10; 14:1-3.
Mafumbu
- Kumbi ndi vinthu wuli vo Bayibolo likamba kuti tazamukondwa navu mu Paradayisu pacharu chapasi?
- Kumbi Bayibolo litiŵalayizganji ŵanthu wo azamuja ndi umoyu mu Paradayisu?
- Kumbi ndi zuŵanji po Yesu wazamuwoneseska kuti kusintha kwakukondweska kwenuku kwachitika?
- Panyengu yo Yesu wenga pacharu chapasi, kumbi iyu wanguchitanji kulongo vo wazamuchita panyengu yo wazamuja Fumu ya Ufumu waku Chiuta?
- Kumbi Yesu ndi anyaki wo wazamuwusa nawu limoza kuchanya, azamuwoneseskanji panyengu yo azamuwusiya charu chapasi ŵe kuchanya?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Chivumbuzi 5:9, 10.
Nchifukwa wuli tingaŵa ndi chigomezgu kuti wo azamuwusa charu mu muwusu wa Vyaka 1000, azauja mafumu ndi asembi akovya ŵanthu kweniso alisungu? (Ŵaefe. 4:20-24; 1 Pet. 1:7; 3:8; 5:6-10)
- Ŵerenga Chivumbuzi 14:1-3.
Kumbi kulembeka kwa zina la Awiski ndi zina la mwana wa Mbereri pa visku va a 144,000 kung’anamuwanji? (1 Ŵako. 3:23; 2 Timo. 2:19; Chivu. 3:12)


text:
Penjani Chuma Cheneku
“Saniyani abwezi mwakugwirisiya ntchitu chuma chambula urunji.”—LUKA 16:9.
SUMU: 32, 154
1, 2. Ntchifukwa wuli mucharu ichi ŵanthu anyaki alutirizengi kuja akavu?
MAZUŴA nganu, kusaniya ndalama nkhwakusuzga ukongwa. Achinyamata anandi apenja ntchitu kweni atizisaniya cha. Anandi aŵika umoyu wawu pa ngozi kuti aluti ku vyaru vakukhupuka. Ukavu we peposi chinanga ndi muvyaru vakukhupuka viyo. Ŵanthu wo ŵe ndi ndalama alutiriza kuja ndi ndalama penipo akavu alutiriza kuja akavu. Mwakukoliyana ndi vo ŵanthu anyaki afufuza pambula kuswera yapa, ŵanthu amanavi akukhupuka ndalama zawu ziyananengi ndi ndalama za ŵanthu wosi pacharu chapasi kuzisazga pamoza. Chinanga kuti nkhwakusuzga kuzomereza kuti chiŵerengeru ichi ntchauneneska kweni palivi yo wasuska kuti ŵanthu mabiliyoni nganandi mbakavu ukongwa penipo anyaki ŵe ndi ndalama zinandi zo zingawovya azuku ŵa azuku ŵawu kwa vyaka vinandi. Yesu wanguziŵa fundu iyi ndichu chifukwa chaki wangukamba kuti: ‘Akavu mwe nawu nyengu zosi.’ (Marko 14:7) Ntchifukwa wuli ŵanthu aleka kovya akavu?
2 Yesu wanguziŵa kuti masuzgu nga chuma ngamalengi asani Ufumu waku Chiuta waza. Bayibolu likamba kuti “amaronda” wo amiya chuma cha mucharu ichi pamoza ndi mawupu nga ndali ndi nga visopa vo vikambika pa Chivumbuzi 18:3, ve mugulu la charu chaku Satana. Mwakupambana ndi ŵanthu aku Chiuta wo aleka kuchitaku ndali kweniso vo chisopa chaboza chichita, ŵanthu anandi alutiriza kupenja chuma cha mucharu chaku Satana ichi.
3. Kumbi tikambisanengi mafumbu nanga?
3 Nge Akhristu, tingachita umampha kujisanda kuti tiziŵi mo tiwone chuma cha mucharu ichi mwakujifumba mafumbu yanga: ‘Kumbi vinthu vakuliŵavu ndingavigwirisiya wuli ntchitu kuti ndilongo kuti nde wakugomezgeka kwaku Chiuta? Kumbi ndingachita wuli kuti ndileki kupenja ukongwa chuma cha mucharu ichi? Kumbi ndi vinthu nivi vo vilongo kuti ŵanthu aku Chiuta atimugomezga ukongwa mucharu chakusuzga ichi?’
NTHARIKA YA MUTEŴETI MUHENI
4, 5. (a) Kumbi ndi vinthu wuli vo vinguchitikiya muteŵeti wa muntharika yaku Yesu? (b) Kumbi ndi ulongozgi nuwu wo Yesu wangukambiya akusambira ŵaki?
4 Ŵerengani Luka 16:1-9. Ntharika yaku Yesu ya muteŵeti muheni njakukhumbika kuyiŵanaŵaniya. Ŵati amukamba kuti waphwere cha chuma, muteŵeti yo “wanguchita vinthu mwazeru.” Iyu ‘wangujisaniriya abwezi’ kuti amuwovyi pa nyengu yo angumulekesa uteŵeti waki. * Yapa Yesu wachiskanga akusambira ŵaki kuti achitengi vinthu mwambula urunji cha kuti vinthu viŵayendiyengi umampha mucharu ichi. Iyu wangukamba kuti jalidu laviyo liyanana ndi la “ŵana a mugonezi wunu” ndipu wangugwirisiya ntchitu ntharika iyi kuti fundu yo wakhumbanga kukonkhosa yivwiki umampha.
5 Yesu wanguziŵa kuti nge mo venge ndi muteŵeti yo vinthu venga umampha cha pa umoyu waki, akusambira anandi aku Yesu akhumbika kusaniya vinthu kuti viŵawovyi pa umoyu mucharu chambula urunji ichi. Mwaviyo wanguŵakambiya kuti: “Jisaniriyeni abwezi mwakugwirisiya ntchitu chuma chambula urunji, kuti asani chamala, [Yehova ndi Yesu] akakulondiyeni mumalu ngakujamu kwamuyaya.” Kumbi tisambiranji pa ulongozgi wo Yesu wangupereka?
6. Kumbi tiziŵa wuli kuti lenga khumbu laku Chiuta cha kuti ŵanthu ajengi ndi chuma?
6 Chinanga kuti Yesu wangukonkhosa cha chifukwa cho wangukambiya kuti chuma “chambula urunji,” Bayibolu likamba mwakuvwika umampha kuti kusaniya ndalama zinandi lenga khumbu laku Chiuta cha. Mu Edene mwenga vinthu vinandi vo Yehova wangupasa Adamu ndi Eva vo akhumbikanga. (Chiy. 2:15, 16) Pavuli paki, mzimu utuŵa wati wayamba kugwira ntchitu pa Akhristu akusankhika mumpingu wa munyengu ya akutumika, ‘pengavi munthu yo wangukamba kuti chinthu chechosi cho wenga nachu ntchaki, kweni vinthu vo weyosi wenga navu venga vaku wosi.’ (Mac. 4:32) Mchimi Yesaya wangukamba za nyengu yo ŵanthu wosi azamuja ndi vinthu vinandi vo vazamukuŵa pacharu chapasi. (Yes. 25:6-9; 65:21, 22) Kweni pa nyengu yinu, akusambira aku Yesu akhumbika ‘kuchita vinthu mwazeru’ kuti asaniyi vinthu vakuŵawovya pa umoyu, mwakugwirisiya ntchitu “chuma chambula urunji” cha mucharu ichi po apenja kukondwesa Chiuta.
GWIRISIYANI NTCHITU UMAMPHA CHUMA CHAMBULA URUNJI
7. Kumbi ndi ulongozgi wuli wo usanirika pa Luka 16:10-13?
7 Ŵerengani Luka 16:10-13. Muteŵeti yo wakambika muntharika yaku Yesu, wangusaniya mabwezi kuti ngazimuwovyi. Chinanga kuti venga viyo, Yesu wanguchiska akusambira ŵaki kuti aje mabwezi ngaku Yehova ndi Yesu, kweni angajanga ndi vilatu vambula kwenere cha. Mavesi ngo nge panthazi muntharika iyi ngalongo kuti mo munthu wangagwirisiya ntchitu “chuma chambula urunji,” vingalongo asani ngwakugomezgeka kwaku Chiuta. Fundu yo Yesu wangukamba yenga yakuti, mo tigwirisiya ntchitu chuma chidu ‘tingalongo kuti te akugomezgeka.’ Kumbi tingalongo wuli venivi?
8, 9. Kambani vakuyeruzgiyapu va ŵanthu wo alongo kuti mbakugomezeka pa kugwirisiya ntchitu “chuma chambula urunji.”
8 Nthowa yimoza yo tingalongole kuti ndisi akugomezgeka ndi vinthu vo tenavu, nkhupereka ndalama kuti ziwovyi pa ntchitu yakupharazga ya pacharu chosi yo Yesu wangukamba kuti yazamuchitika. (Mat. 24:14). Kamsungwana kanyaki ka ku India kenga ndi kabokosi ko kaponyangamu ndalama za siliva. Yiku kangugulisa chinanga ndi vidoli vaki. Ndalama zati zazaza mukabokosi kaki, kanguchiziponya mubokosi ku Nyumba ya Ufumu kuti zikawovyi pa ntchitu yakupharazga. Mubali munyaki kweniko ku India yo we ndi munda wa makokonati wanguchipereka makokonati ku ofesi yakufwatuliya mabuku ya ku Malayalam. Iyu wanguchita viyo chifukwa abali akwenuku kanandi agula makokonati. Mwaviyo, wanguwona kuti kuŵapasa makokonati nkhwakuwovya ukongwa kuluska kuŵapasanga ndalama. Iyu wanguchita vinthu mwazeru. Ivi ndivu so achita abali ku Greece. Yiwu apereka mafuta nga olivi, tchizi ndi vakurya vinyaki ku banja la Beteli.
9 Mubali munyaki wa ku Sri Lanka, yo waja mucharu chinyaki wangukambiya abali ndi azichi ku Sri Lanka kuti achitiyengi maunganu nga mpingu ndi ngadera pa malu ngaki kweniso kuti mu nyumba yaki mujengi ateŵeti a nyengu zosi. Mubali uyu wangupereka vinthu venivi kwawezi kweni vo wanguchita vinguŵawovya ukongwa abali ndi azichi wo atingi afiskengi cha kulipira lendi. Mu vyaru vo ntchitu yidu yakupharazga yikanizika, abali apereka nyumba zawu kuti achitiyengemu maunganu. Ivi vawovya apayiniya anandi ndipuso abali ndi azichi anyaki wo ŵe ndi ndalama zimana kuti achitengi maunganu kwambula kulipira lendi.
10. Kumbi ndi vitumbiku wuli vo tisaniya asani ndisi akupasa?
10 Vakuyeruzgiyapu vo takambisana pachanya yapa vilongo mo ŵanthu aku Chiuta alongole kuti ‘mbakugomezgeka pa chinthu chimana,’ kung’anamuwa mo agwirisiya ntchitu chuma chawu cho chingayanana cha ndi chuma chakutuliya kwaku Chiuta. (Luka 16:10) Kumbi abali ndi azichi ŵenaŵa atuvwa wuli pa vo achita? Yiwu aziŵa kuti kuja wakupasa ndi nthowa yimoza yakusaniriya chuma “cheneku.” (Luka 16:11) Muzichi munyaki yo kanandi wapereka ndalama pakovya ntchitu za ufumu wangukamba vitumbiku vo wasaniya. Iyu wanguti: “Pe vinthu vinyaki vamampha vo vandichitikiya kwa vyaka vinandi chifukwa chakuti nditovya pa ntchitu yakupharazga. Chifukwa chakuti ndini wakupasa vichitisa kuti jalidu langu lakupasa liziŵikengi ku ŵanthu. Ndigowoke anyangu, ndichita vinthu mwakuzikira, ndiwere vuli cha asani ndatondeka kuchita vinthu vo ndapenjanga ndipuso asani anyaki andiguŵisa kweniso ndizomera asani ndipaskika ulongozgi.” Anandi awona kuti kupasa ndi thumbiku lakutuliya kwaku Chiuta.—Sumu 112:5; Nthanthi 22:9.
11. (a) Kumbi asani tipereka ndalama mwakukhumba kwidu tilongo wuli kuti ‘tichita vinthu mwazeru’? (b) Ntchinthu wuli cho chichitika kuti paŵi ndalama zakukwana? (Wonani chithuzi cho che papeji 7.)
11 Kugwirisiya ntchitu vinthu vo te navu kuti tiwovyi pa ntchitu za Ufumu ndi nthowa yimoza yo tilongole kuti ‘tichita vinthu mwazeru.’ Kuchita vinthu mwazeru kutitiwovya kuchita vo tingafiska kuti tiwovyi anyaki. Abali ndi azichi wo ŵe ndi chuma kweni angachita cha uteŵeti wanyengu zosi pamwenga kuluta ko kukhumbika apharazgi anandi, atenere kuziŵa kuti ndalama zo apereka zitovya wo achita uteŵeti wanyengu zosi. (Nthanthi 19:17) Ndalama zo ŵanthu apereka mwakukhumba ŵija zitovya pa ntchitu yakupharazga ndipuso kuti mabuku ngatumizikengi kuvyaru vambula kukhupuka ko kwe ŵanthu anandi wo akhumbisisa kuvwa uthenga wa Ufumu. Kwa vyaka vinandi, mu vyaru vinyaki nge Congo, Madagascar kweniso Rwanda Mabayibolu ngenga ngakudula ukongwa. Nyengu zinyaki kuti aguli Mabayibolu, akhumbikanga kugwira ntchitu kwa sabata yamphumphu pamwenga mwezi. Kanandi abali akhumbikanga kusankha kuguliya chakurya banja lawu pamwenga kugula Bayibolu. Mwaviyo, chifukwa chakuti abali ndi azichi anandi apereka ndalama vachitisa kuti paŵi ndalama zakukwana. Ivi vawovya kuti gulu laku Yehova lifwatuliyengi mabuku ndi kupereka Mabayibolu ku Kaboni weyosi ndipuso ku ŵanthu wo akhumbisisa kusambira Bayibolu. (Ŵerengani 2 Ŵakorinte 8:13-15.) Venivi vawovya kuti abali ndi azichi asaniyi Mabayibolu kwawezi, chinanga ndi wo aleka kuperekaku ndalama.
MUNGACHITANGAKU VINANDI CHA VA MUCHARU ICHI
12. Kumbi Abrahamu wangulongo wuli kuti wagomezganga Chiuta?
12 Nthowa yinyaki yo tingajaliya pa ubwezi ndi Yehova, nkhuleka kupenja ukongwa chuma cha mucharu ichi ndi kuyesesa kupenja chuma “cheneku.” Abrahamu yo wenga ndi chivwanu wanguvwiya ndipu wangutuwaku ku charu chakukhupuka cha Uru ndi kuchija mumahema kuti waje pa ubwezi ndi Yehova. (Ŵah. 11:8-10) Iyu wathembanga Chiuta yo ndi Mweneku wachuma cheneku ndipu wapenjanga chuma chakuliŵavu cha chifukwa vatingi vilongongi kuti wagomezga Chiuta cha. (Chiy. 14:22, 23) Yesu wanguchiska munyamata munyaki yo wenga ndi chuma kuti watenere kuja ndi chivwanu chaviyo. Iyu wanguti: “Asani ukhumba kuja wakufikapu, luta ukagulisi vinthu vaku vosi ndipu ndalama zaki ukapaski akavu. Asani wachita viyo uŵengi ndi chuma kuchanya, ndipu ukazi kuti uzije wakusambira wangu.” (Mat. 19:21) Munyamata uyu wengavi chivwanu nge cho Abrahamu wenga nachu kweni anyaki alongo kuti agomezga Chiuta ndi mtima wosi.
13. (a) Kumbi ndi ulongozgi wuli wo Paulo wangukambiya Timote? (b) Kumbi ulongozgi wenuwu tingawugwirisiya wuli ntchitu mazuŵa nganu?
13 Timote wenga ndi chivwanu. Paulo wati wakamba kuti Timote wenga ‘msilikali wamampha waku Khristu Yesu,’ wangukamba so kuti: “Palivi munthu yo wateŵete nge msilikali, mweniyo wachitaku malonda nga mu umoyu wunu, kuti wakondwesi yo wakumulemba ntchitu nge msilikali.” (2 Tim. 2:3, 4) Mazuŵa nganu, akusambira aku Yesu kusazgapu wo achita uteŵeti wa nyengu zosi akujumpha 1 miliyoni, atesesa kugwirisiya ntchitu ulongozgi waku Paulo pa umoyu wawu. Kuti aleki kukopeka ndi vinthu va mucharu ichi yiwu akumbuka fundu ya m’Bayibolu yakuti: “Wakubwereka waja kapolu wawakubwerekesa.” (Nthanthi 22:7) Satana wangayanja kuti timaliyengi nyengu ndi nthazi zidu pakupenja chuma cha mucharu ichi. Vinthu vinyaki vo tisankha vingachitisa kuti tisuzgiki kupereka ngongoli kwa vyaka vinandi. Kuto ngongoli yikulu kuti tiguli nyumba, tilipiri fizi, tiguli galimotu pamwenga kuchita phwandu likulu la nthengwa, vingachitisa kuti tisuzgiki ndi ngongoli. Tilongo kuti tichita vinthu mwazeru asani tija ndi vinthu vimanavi, tileka kuja ndi ngongoli zinandi ndipuso tigula vinthu vimanavi. Asani tichitengi viyo, tijengi akapolu aku Chiuta m’malu mwakuja akapolu a chuma.—1 Tim. 6:10.
14. Kumbi titenere kuyesesa kuchitanji? Kambani vakuyeruzgiyapu.
14 Kuti tileki kuja ndi vinthu vinandi, titenere kuziŵa vinthu vakukhumbika ukongwa pa umoyu widu. Mubali munyaki ndi muwolu waki ŵenga ndi kampani yikulu. Yiwu akhumbanga kwamba so kuchita uteŵeti wanyengu zosi vo vinguchitiska kuti agulisi kampani yawu, boti lawu ndi vinthu vinyaki vo ŵenga navu. Pavuli paki angujipereka kuti akazengi nawu likulu lidu lapacharu chosi ku Warwick mutawuni ya New York. Yiwu angutumbikika ukongwa chifukwa anguteŵete pa Beteli limoza ndi mwana wawu munthukazi ndi mukosanu wawu. Kweniso anguteŵete limoza ndi apapi a munthurumi wo anguza kuziwovya ku Warwick kwa masabata ngamanavi. Muzichi munyaki yo wachitanga upayiniya ku Colorado mucharu cha U.S.A., wangusaniya ntchitu ku banki ndipu wagwiranga kwa mazuŵa ngamanavi. Mabwana ngaki ngakondwanga ndi mo wagwiriyanga ntchitu. Yiwu angumukambiya kuti wagwirengi mazuŵa ngosi ndipu amulipirengi ndalama zinandi kujumpha zo walondiyanga kali. Iyu wati wawona kuti ntchitu iyi yatingi yitimbanyizengi uteŵeti waki, wangukana vo angumukambiya. Ivi vakuyeruzgiyapu vimanavi ŵaka va ateŵeti aku Yehova wo atijipereka. Asani tiŵika maŵanaŵanu pa vinthu va Ufumu tilongo kuti ubwezi widu ndi Chiuta ngwakukhumbika ndipuso tiwona kuti vitumbiku vo Chiuta watitipasa, viluska chuma cho tingasaniya mucharu ichi.
ASANI CHUMA CHAMALA
15. Kumbi ndi chuma nichi cho chizisa likondwa lenechu?
15 Asani munthu we ndi chuma vilongo cha kuti Chiuta watimutumbika. Yehova watumbika wo ‘mbakukhupuka pa ntchitu zamampha.’ (Ŵerengani 1 Timote 6:17-19.) Mwakuyeruzgiyapu, mu 1993 Lucia * wa ku Italy wati wavwa kuti ku Albania kukhumbika apharazgi anandi, wanguluta kuchipharazga chinanga kuti wagwiranga ntchitu cha. Iyu wangugomezga Yehova kuti ndiyu wakumuwovya. Lucia wangusambira chineneru cha ku Albania ndipu wawovya ŵanthu akujumpha 60 kuti ajipatuliyi kwaku Yehova. Chinanga kuti muvyaru vinyaki ŵanthu anandi avwisiya cha asani tipharazga, tazamukondwa kwamuyaya ndi vosi vo tichita pakuwovya ŵanthu kuti asambiri zaku Yehova ndi kulutiriza kwenda pa nthowa ya umoyu.—Mat. 6:20.
16. (a) Ntchinthu wuli cho chichitikiyengi chuma cha mucharu ichi kunthazi? (b) Kumbi kuziŵa vo vichitikengi kunthazi, kutiwovyengi kuti tichiwonengi wuli chuma cha mucharu ichi?
16 Yesu wangukamba kuti: ‘Asani [chuma chambula urunji] chenichi chamala.’ Iyu wang’anamuwanga kuti chuma ichi chazamumala nadi. (Luka 16:9) Mazuŵa ngakumaliya nganu chifukwa chakusoŵa kwa ndalama vachitisa kuti mabanki nganyaki ajali ndipu vyaru vinyaki visuzgiki. Ivi vifikengi paheni ukongwa kunthazi uku pacharu chosi. Mawupu nga ndali, nga visopa kweniso chuma cha mucharu chaku Satana ichi vosi vimalengi. Yehova wangukambiya muchimi Ezekiele ndi Zefaniya kulemba kuti, siliva ndi golidi vo kwa vyaka vinandi charu ichi chaviwonanga kuti vakukhumbika, vazamuja vambula ntchitu. (Ezek. 7:19; Zef. 1:18) Kumbi tingazivwa wuli asani tazikota charu ichi chechendatuwepu ndipu taziwona kuti tikusunga chuma chinandi “chambula urunji” cha mucharu ichi? Tazamukuvwa nge munthu yo wagwira ntchitu kwa umoyu waki wosi ndipu wangusunga ndalama zinandi kweni pavuli paki mbwenu wasaniya kuti zachinyengu. (Nthanthi 18:11) Kukamba uneneska, chuma chaviyo pakumaliya paki chazamugwira ntchitu cha. Mwaviyo, gwirisiyani ntchitu umampha mpata wo mwenawu kuti muje pa ubwezi ndi Yehova kweniso Yesu. Vosi vo tichita kuti tiŵikengi ufumu waku Yehova panthazi, vititiwovya kuti tije pa ubwezi wamampha ndi iyu.
17, 18. Kumbi ŵanthu wo ŵe pa ubwezi ndi Chiuta azamulonde vitumbiku wuli?
17 Pa nyengu yo Ufumu waku Chiuta wazamuziya, kwazamuŵavi kuchita lendi, kukongola ndalama kuti tiguli nyumba, tazamugula chakurya cha ndipu chazamuŵaku chinandi kweniso kwazamuŵavi kulipira ndalama kuchipatala. Banja laku Yehova lapacharu chapasi lazamukondwa ndi vinthu vo vazamusanirika pacharu. Golidi, siliva ndi vinthu vinyaki vakuzirwa, vazamuja vakujitowese ŵaka m’malu mwakuti ŵanthu azisaniriyengepu chuma. Vinthu vakutowa vo vazamupangika kutuliya ku vimiti, mya ndi visulu vazamuja vawezi ndipu tazamuzenge nyumba zakutowa. Anyidu azakutiwovya kwawezi ndipu tazakuŵalipira cha. Mucharu chifya weyosi wazamugaŵananga vinthu ndi munyaki.
18 Ivi ndi vinthu vimanavi ŵaka mwa vinthu vo ŵanthu wo ŵe pa ubwezi ndi Yehova kweniso Yesu azamulonde. Ŵanthu wo asopa Yehova pacharu chapasi azamukondwa pa nyengu yo azamukuvwa mazu ngaku Yesu ngakuti: “Zani kunu yimwi mwatumbikika ndi Ada, harani Ufumu wo ukunozgeke yimwi kutuliya po charu chikujalikiskikiya.”—Mat. 25:34.
^ ndimi 4 Mwakukoliyana ndi mo akufwatuliya lemba la Luka 16:1 muchigiriki chakwambiriya, Yesu wangukambapu cha kuti muteŵeti mwenuyu wananganga chuma kweni wangukamba kuti ŵanthu amunenanga kuti ndivu wachitanga. Panyaki munthu munyaki wanguchikamba boza kuti wananganga chuma. Mwaviyo, Yesu wangukamba mo munthu yo wanguchitiya wati wavwa nkhani yo m’malu mwakukamba chifukwa cho angumulekese uteŵeti waki.
^ ndimi 15 Mbiri ya umoyu waku Lucia Moussanett, ye mu Galamukani! ya Chichewa ya July 8, 2003, papeji 28 mpaka 32.


text:
BAYIBOLU LISINTHA ŴANTHU
Ndenga Wandewu Kweniso Ndasweranga Cha Kufya Mtima
NDIKUWA MU: 1974
CHARU CHO NDIKUWIYA: MEXICO
MBIRI YANGU: NDENGA MNYAMATA WANDEWU
UMOYU WANGU WAKALI:
Ndikuwiya mutawuni ya Ciudad Mante, chigaŵa chakutowa cha Tamaulipas, ku Mexico. Ŵanthu anandi mutawuni iyi mbalisungu kweniso mbamasangu. Kweni chifukwa chakuti ŵanthu anandi avwiyanga marangu cha, malu nganyaki ngenga ngakofya.
M’banja lidu tengamu ŵana anthurumi anayi ndipu ini ndenga wachiŵi. Ndingubatizika mutchalitchi la Katolika, ndipu pavuli paki, ndambanga kwaya. Ndavwiyanga Chiuta chifukwa chakuti ndawopanga kuti wangazindiwotcha kwamuyaya ku helu.
Ndati ndakwanisa vyaka 5, Ada angutithaŵa. Ivi vingundiŵaŵa ukongwa mumtima. Ndinguvwisa cha chifukwa cho anguchitiya venivi pakuti taŵayanjanga ukongwa. Ama angwamba kugwira ntchitu kwa nyengu yitali kuti afiski kuphwere taŵana.
Chifukwa chakuti panyumba pengavi wakutiwonere, ndagwenthanga kusukulu kuti nkhachezengi ndi ŵana anyangu wo ŵenga ara kwaku ini. Yiwu angundisambiza kutuka, kukweŵa foja, kuba kweniso ndewu. Chifukwa chakuti ndayanjanga kuchitiya nkhaza anyangu, ndingusambira kupuma ŵanthu munthowa zakupambanapambana, kusazgapu kugwirisiya ntchitu vidya. Ndenga mnyamata wandewu. Ndayanjanga kupumana ndi ŵanthu mwakugwirisiya ntchitu futi, ndipu kanandi andisiyanga nde ndi ndopa bwekabweka kweniso nde pafupi kufwa. Ama ŵangu ndiwu anditonga kuluta nani kuchipatala ndipu yiwu adandawulanga ukongwa.
Ndati ndakwanisa vyaka 16, Jorge yo takuliyanga limoza wanguza kunyumba kwidu. Iyu wangutikambiya kuti ndi Kaboni waku Yehova ndipu wakhumba kutikambiyaku uthenga wakukhumbika ukongwa. Wangwamba kutikonkhose vo iyu wagomeza mwakugwirisiya ntchitu Bayibolu. Ndenga ndechendaŵerengepu Bayibolu. Ndingukondwa ukongwa kuziŵa zina laku Chiuta kweniso vo wakhumba kuzichita kunthazi. Jorge wangutipempha kuti wayambi kusambira nasi Bayibolu ndipu tinguzomera.
MO BAYIBOLU LINGUSINTHIYA UMOYU WANGU:
Ndingukondwa ukongwa kuziŵa kuti fundu yakuti Chiuta wazamulanga ŵanthu ndi motu njaboza. (Sumu 146:4; Wakutaula 9:5) Ndati ndaziŵa venivi ndinguleka kopa Chiuta mwambula kwenere. M’malu mwaki, ndingwamba kumuwona kuti ndi Da wachanju yo watiŵakhumbiya vamampha ŵana ŵaki.
Ndati ndasambira Bayibolu kwa kanyengu, ndinguwona kuti ndikhumbika kusintha. Ndakhumbikanga kuja wakujiyuyuwa kweniso kuleka kuchita ndewu. Fundu ya pa lemba la 1 Ŵakorinte 15:33 yingundiwovya ukongwa. Lemba ili likamba kuti, ‘Kwanjana ndi ŵanthu a mijalidu yiheni kunanga mijalidu yamampha.’ Ndinguwona kuti asani ndikhumba kusintha, nditenere kuleka kuchita vinthu ndi ŵanthu a mijalidu yiheni. Mwaviyo, ndingwamba kucheza ndi Akaboni aku Yehova wo agwirisiya ntchitu fundu za m’Bayibolu kuti amalisi mphindanu m’malu mwakupumana.
Lemba la Ŵaroma 12:17-19 nalu lingundiwovya ukongwa. Lemba ili likamba kuti: “Mungaweziyanga chiheni pa chiheni cha. . . . Asani vingachitika, muje mwachimangu ndi ŵanthu wosi mwakuyanana ndi mo mungafiskiya. . . . Mungaweziyanga cha, . . . chifukwa kukulembeka kuti: ‘“Kuweze nkhwangu,” watiti Yehova.’” Lemba ili lingundiwovya kuziŵa kuti Yehova ndiyu wazamuchitapu kanthu pa vinthu vambula urunji ndipu wazamuchita venivi pa nyengu yakwenere. Kamana ndi kamana, ndinguleka kwanja ndewu.
Ndiluwa cha vo vinguchitika zuŵa linyaki ndi mazulu ndichiwere kunyumba. Kagulu ka achinyamata wo kali ndatinkhananga nawu kangundiyukiya ndipu kenga ndi mulongozgi wawu. Iyu wangundipuma pamsana ndi kukamba kuti, “Jitaski!” Pa nyengu iyi, ndingupemphera pempheru lifupi kwaku Yehova kuti wandiwovyi kuwuko mtima. Chinanga kuti mtima wangu wandichichizganga kuti ndiweze, ndingufiska kujikaniza. Mawa laki, ndingukumana ndi mulongozgi wa kagulu kenaka we yija. Ndingukwiya ukongwa ndipu ndakhumbisisanga kuweze, kweni ndingupempha mbwenu kwaku Yehova kuti wandiwovyi kuwuko mtima. Ndinguzizwa ukongwa ndi vo iyu wanguchita. Wanguza kwaku ini ndi kukamba kuti: “Mundigowoke ukongwa chifukwa cha vo vinguchitika zana ndi mazulu. Ini ndikhumba kuja nge imwi. Nani ndikhumba kusambira Bayibolu.” Ndingukondwa ukongwa chifukwa chakuti ndinguwuko mtima. Pavuli paki, ndingwamba kusambira nayu Bayibolu.
Ntchachitima kuti pa nyengu iyi, ŵanthu wosi a m’banja mwidu anguleka kusambira Bayibolu. Kweni ini ndingusimikiza kuti ndilutirizengi kusambira ndipuso kuti palivi munthu pamwenga chinthu cho chinditondekesengi. Ndinguziŵa kuti kuchitiya vinthu limoza ndi ŵanthu aku Chiuta kaŵikaŵi, kundiwovyengi kuti ndileki kusuzgika maŵanaŵanu kweniso kuleka kuchita phukwa. Ndingulutiriza kusambira, ndipu mu 1991 ndingubatizika kuti ndije Kaboni waku Yehova.
MO NDAYANDULIYA:
Kali ndakwiyanga liŵi, ndakandirizanga ŵanthu ndi kuŵachitiya nkhaza. Kweni Mazu Ngaku Chiuta ngakusintha umoyu wangu. Sonu ndipharazgiya munthu weyosi uthenga wa m’Bayibolu wo ngwachimangu. Kwa vyaka 23 vo vajumpha, ndateŵete Yehova mu uteŵeti wa nyengu zosi.
Nyengu yinyaki, ndingujipereka kuteŵete Yehova pa ofesi ya Akaboni ku Mexico. Kwenuku, ndingukumana ndi Claudia yo wenga wakujipereka ukongwa kweniso waphamphu. Ndipu tingutorana mu 1999. Nditimuwonga ukongwa Yehova chifukwa wakundipasa munyangu wakugomezeka.
Ini ndi Claudia tateŵetiyanga mumpingu unyaki wa Chineneru Chamanja cha ku Mexico. Kwenuku, tawovyanga ŵanthu wo asuzgika kuvwa kuti amuziŵi Yehova. Pavuli paki, angutipempha kuti tikateŵetiyengi ku Belize kuti tikasambizengi ŵanthu Bayibolu. Chinanga kuti kunu tija umoyu wambula kukhumba vinandi, kweni tikondwa mbwenu. Ndipu tiwona kuti palivi cho chiluska kuteŵete Yehova.
Pati pajumpha nyengu, ama angwamba so kusambira Bayibolu. Pavuli paki, angubatizika. Kweniso mku wangu, muwolu waki, ndi ŵana ŵaki atatu angwamba kusambira Bayibolu ndipu sonu Mbakaboni aku Yehova. Anyangu anyaki wo ndinguŵapharazgiya uthenga wa Ufumu, sonu nawu ateŵete Yehova.
Ntchachitima kuti abali ŵangu anyaki akutayika chifukwa chakuti angusintha cha jalidu lawu lakwanja ndewu. Asani nani ndinguleka kusintha, mphanyi ndikufwa. Ndiwonga ukongwa kuti Yehova wakundiguziya kwaku iyu kweniso kwa ateŵeti ŵaki wo andisambizanga mwakuzikira ndipuso mwalisungu mo ndingagwirisiya ntchitu fundu za m’Bayibolu pa umoyu wangu.


text:
JANI MASU! Na. 1 2017 | Vo Vingawovya Achinyamata Kuti Alekengi Kusuzgika Maŵanaŵanu
Mwakukoliyana ndi vo malipoti ngakamba, chiŵerengeru cha achinyamata avyaka 13 mpaka 19 wo asuzgika maŵanaŵanu chikwera ukongwa.
Kumbi tingachita wuli kuti suzgu lenili limali?
Magazini iyi yikonkhosa vo vingawovya achinyamata wo asuzgika maŵanaŵanu. Yikonkhoska so vo apapi angachita pakuwovya ndipuso kupembuzga ŵana ŵawu.
NKHANI YA PACHIKONKHOMBI
Vo Vingawovya Achinyamata Kuti Alekengi Kusuzgika Maŵanaŵanu
Ziŵani vinthu vo vilongo kuti wachinyamata wasuzgika maŵanaŵanu kweniso vinthu vo vichitisa. Ziŵani so vo apapi kweniso ŵanthu anyaki angachita kuti awovyi achinyamata wo asuzgika maŵanaŵanu.
Kumwemwete ndi Mphasu yo Mungapasaku Anyinu
Asani munyinu pamwenga munthu yo mutimuziŵa cha watikumwemwetiyani vichitisa kuti muvwengi umampha mumtima.
VO BAYIBOLU LIKAMBA
Kutuzga Nthumbu
Chaka chechosi ŵana mamiliyoni nganandi wo ŵechendaweku atufwa chifukwa chakuti anthukazi atuzga nthumbu mwadala. Kumbi kutuza nthumbu ntchakusankha cha munthu pamwenga nkhuleka kulondo fundu za m’Bayibolu?
“Tingukwaskika Ukongwa Kuwona Chanju Cho Angutilongo”
Pa Chisulu, pa 25 April 2015, ku Nepal, kunguchitika chidiririsi chikulu. Vo Akaboni aku Yehova anguchita pa nyengu iyi, vingulongo kuti Akhristu auneneska atanjana kweniso atovyana.
FUNDU ZAKOVYA MABANJA
Kumbi Mungalongo Wuli Kuti Muwonga?
Ŵanthu akutorana atanjana ukongwa asani atesesa kuwona mijalidu yamampha yo munyawu we nayu. Ntchinthu wuli chingakuwovyani kuti muwongengi?
KUMBI VIKUCHITIKA VIJA?
Liŵavu la Nyere za Mtundu wa Siliva za ku Sahara
Nyere zenizi ziziŵika kuti nthividononu to tija nyengu yitali pa lumwi chinanga lingafunda ukongwa. Kumbi ntchinthu wuli cho chitovya nyere zenizi kuti zilekengi kufya ndi lumwi?
Vinyaki vo ve pa Webusayiti
Kumbi Akaboni aku Yehova Atovya Ŵanthu wo Akumana ndi Masoka Ngachilengedu?
Ziŵani mo titovvye Akaboni pamwenga ŵanthu anyaki wo akumana ndi masoka ngachilengedu.


text:
VO BAYIBOLU LIKAMBA
Mphinjika
Ŵanthu anandi awona kuti mphinjika yimiya Chikhristu. Chinanga kuti veviyo, ndi wosi cha wo awona kuti ŵanthu akhumbika kuvwala pamwenga kupayika mphinjika munyumba zawu kweniso mumatchalitchi.
Kumbi Yesu wangufwiya pa mphinjika?
VO ŴANTHU AKAMBA
Aroma angubaya Yesu mwakumupayika pa mphinjika yakupangika ndi vimiti viŵi.
VO BAYIBOLU LIKAMBA
Yesu wangubayika ‘mwakumupayika pa muti’ pamwenga kuti chimiti. (Machitidu 5:30, Bayibolu la Mazu Ghaku Chiuta) Ŵanthu wo akulemba Bayibolu akukonkhosa kuti Yesu wakufwiya pa mphinjika cha kweni pa chimiti. Mwakukoliyana ndi vo buku linyaki likamba, mazu nga Chigiriki ngakuti stau·rosʹ ngang’anamuwa kuti “ntchimiti ŵaka. Mazu ngenanga ngayanana cha ndi vo mazu ngakuti ‘mphinjika’ ngang’anamuwa.” (Crucifixion in Antiquity) Mazu ngakuti xyʹlon ngo ngasanirika pa lemba la Machitidu 5:30 ngang’anamuwa “chimiti chakunyoloka cho Aroma akhomangapu ŵanthu wo awonanga kuti mbakwenere kupayikika.” *
Bayibolu likonkhosa kuti kubayika kwaku Yesu kuyanana ŵaka ndi dangu lo Ayisraele akali agwirisiyanga ntchitu. Dangu ili lenga lakuti: “Asani munthu wachita ubudi wo ngwakwenere nyifwa ndipu wabayika kweniso mwamupayika pa chimiti, . . . yo wapayikika ngwakutembeka ndi Chiuta.” (Marangu 21:22, 23) Pakukonkhosa za dangu ili, wakutumika Paulo wangulemba kuti Yesu wanguja “thembu m’malu mwaku isi, chifukwa kukulembeka kuti: ‘Ngwakutembeka munthu weyosi yo wapayikiya pa chimiti [xyʹlon].’” (Ŵagalatia 3:13) Paulo wangulongo kuti Yesu wangufwiya pa chimiti.
“Angumubaya, pakumpayika pa muti.”—Machitidu 10:39, Bayibolu la Mazu Ghaku Chiuta.
Kumbi akusambira aku Yesu agwirisiyanga ntchitu mphinjika pakusopa Chiuta pamwenga kuti alongo kuti mbakhristu?
VO BAYIBOLU LIKAMBA
Bayibolu likambapu cha kuti Akhristu akwambiriya agwirisiyanga ntchitu mphinjika. M’malu mwaki, Aroma a munyengu yeniyi ndiwu agwirisiyanga ntchitu mphinjika ndipu akambanga kuti yimiya achiuta ŵawu. Pati pajumpha vyaka 300 kutuliya po Yesu wangufwiya, Constantine yo wenga Fumu ya Aroma wangusankha kuti mphinjika yije chizindikiru cha asilikali ŵaki ndipu pavuli paki matchalitchi “ngachikhristu” ngangwamba kuyigwirisiya ntchitu.
Ŵanthu wo ŵenga Akhristu cha agwirisiyanga ntchitu mphinjika pakusopa achiuta ŵawu. Kumbi akusambira aku Yesu nawu atingi agwirisiyengi ntchitu mphinjika pakusopa Chiuta wauneneska? Mwakupambana ndi vo ŵanthu yaŵa achitanga, akusambira aku Yesu aziŵanga kuti Chiuta wazomereza cha kusopa mwakugwirisiya ntchitu “chikozgu cha chinthu chechosi.” Yiwu aziŵanga so kuti Akhristu akhumbika cha ‘kusopa angoza.’ (Marangu 4:15-19; 1 Ŵakorinte 10:14) “Chiuta ndi mzimu,” ndipu ŵanthu angamuwona cha. Mwaviyo, Akhristu akwambiriya agwirisiyanga ntchitu vikozgu cha kuti viŵawovyi kuja pa ubwezi ndi Chiuta. M’malu mwaki, yiwu amusopanga “mu mzimu” mwakulongozgeka ndi mzimu waki wakupaturika. Kweniso amusopanga mu “uneneska” mwakukoliyana ndi khumbu laku Chiuta lo lisanirika m’Malemba.—Yohane 4:24.
“Wo asopa mwauneneska azamusopa Ada mu mzimu ndi mu uneneska.”—Yohane 4:23
Kumbi Akhristu angalongo wuli kuti atumbika Yesu Khristu?
VO ŴANTHU AKAMBA
“Ŵanthu atenere kutumbika mwapade chinthu cho chikuŵawovya kuti ataskiki. . . . Munthu yo watumbika chikozgu ndikuti watumbika so munthu yo chikozgu cho chimiya.”—New Catholic Encyclopedia.
VO BAYIBOLU LIKAMBA
Akhristu atenere kumuwonga ukongwa Yesu chifukwa nyifwa yaki yitovya kuti maubudi ngawu ngagowokereki, aje paubwezi ndi Chiuta kweniso kuti azilonde umoyu wamuyaya. (Yohane 3:16; Ŵahebere 10:19-22) Yiwu akukambirika cha kuti apangengi chikozgu chaku Yesu kuti alongongi kuti awonga mphasu yeniyi. Yiwu atenere so cha kukamba ŵaka kuti atimugomeza chifukwa Bayibolu likamba kuti “chivwanu pakuchija, kwambula ntchitu zaki ntchakufwa.” (Yakobe 2:17) Akhristu atenere kulongo kuti agomeza Yesu. Kumbi angalongo wuli venivi?
Bayibolu likamba kuti, “Chanju cho Khristu wenachu chititichiska, chifukwa tasimikiza kuti munthu yumoza wakufwiya ŵanthu wosi . . . kuti wo mbamoyu aleki kuja ndi umoyu wakujikondwesa ŵija, kweni aje ndi umoyu wakukondwesa yo wakuŵafwiya ndi kuyuskika.” (2 Ŵakorinte 5:14, 15) Akhristu achiskika ndi chanju cho Khristu wakulongo ndipu asintha umoyu wawu kuti achitengi vo iyu wachitanga. Asani achita viyo, yiwu alongo kuti atumbika nadi Yesu m’malu mwakugwirisiya ŵaka ntchitu chikozgu.
“Ili ndilu khumbu la Ada, kuti weyosi yo wawona mwana ndi kulongo kuti wavwana mwaku iyu wazisaniyi umoyu wamuyaya.”—Yohane 6:40.
^ ndimi 8 Fundu iyi yikulembeka m’buku la Nambala 11, la mutu wakuti A Critical Lexicon and Concordance to the English and Greek New Testament, papeji 818 mpaka 819. Buku lenili likulembeka ndi Ethelbert W. Bullinger.


text:
“Alile Pampepe ni Ŵakulila”
“Ajendelecele kulimbikasyana soni kamucisyana.”—1 ATES. 5:11.
NYIMBO: 43, 28
1, 2. Ligongo cici tukusosekwa kutagulilana yampaka tutende kuti twatondoye ŵawililwe? (Alole ciwulili cacili penanipa.)
Mlongo jwine lina lyakwe Susi ŵasasile kuti, “Mwanace jwetu jwamlume paŵajasice, yaŵele yili mkutupwetekape mumtima kwa caka camtundu.” M’bale jwine ŵasasilesoni kuti yampwetece mnope paŵajasice ŵamkwakwe. Yili yakutesya canasa kuti ŵandu ŵajinji asimenepo ni cakusawusya celeci. Abale ni alongo ŵajinji nganajembeceyaga kuti ŵakunonyelwa ŵawo cajasice. Komboleka kuti jwakunonyelwa jwawo ajasice, kapena akummanyilila mundu jwine jwele jwakunonyelwa jwakwe ajasice. Mwine mpaka aliwusye kuti, ‘Ana cici campaka cakamucisye ŵawililwe kuti amalane ni canasa cawo?’
2 Komboleka kuti pakwete papikene maloŵe gakuti ndaŵi jikusaposya. Nambo ana yeleyi yikulosya kuti ndaŵi pajika mpaka jiposye mtima wekasice? Jwamkongwe jwamasije jwine ŵasasile kuti, “Ngusayiwona kuŵa yakuŵajilwa kusala kuti yakusatenda mundu ni ndaŵi jakwe ni yayikusamkamucisya kuti apole.” Kuti liŵanga lisyesyene lipole, pakusasosekwa papite ndaŵi soni kulisamalila. Mwakulandanamo, liŵanga lya mumtima mpaka lipole pali papitile ndaŵi soni naga tukulisamalila. Ana yindu yapi yampaka yakamucisye ŵawililwe kuti maŵanga gawo gamumtima gapole?
YEHOFA ALI “MLUNGU JWAKUSATUTONDOYA M’LITALA LILILYOSE”
3, 4. Ligongo cici tuli ŵakusimicisya kuti Yehofa akusamanyilila kuti ŵawililwe akusasosekwa kwatondoya?
3 Mundu jwandanda jwampaka atutondoye ali Atati ŵetu ŵacanasa, Yehofa. (Aŵalanje 2 Akolinto 1:3, 4.) Jwalakwe ali cisyasyo cambone pakulosya canasa, soni akusiŵasimicisya ŵandu ŵakwe kuti, “Unejo ni jwangumtondoya jemanja.”—Yes. 51:12; Sal. 119:50, 52, 76.
4 Nombe nawo Atati ŵetu ŵacanasa cekulungwa pakwete pawililwe ŵakunonyelwa ŵawo, mpela Abulahamu, Isaki, Mose, soni Mwenye Daudi. (Num. 12:6-8; Mat. 22:31, 32; Mase. 13:22) Maloŵe ga Mlungu gakusatusimicisya kuti Yehofa aŵele ali mkwembeceya mwalung’wanu ndaŵi jele cacajimusya jemanjaji ku ŵawe. (Yobu 14:14, 15) Pandaŵi jelejo, jemanjaji caciŵa ŵakusangalala soni cacikola yilu yambone. Akumbucilesoni kuti Mwanace jumopejo jwa Mlungu ‘juŵaliji mkusangalala najo,’ ŵawile ciwa cakupweteka mnope. (Miy. 8:22, 30) Yili yakusawusya kulondesya muyampwetecele Yehofa ligongo lya ciwa celeci.—Yoh. 5:20; 10:17.
5, 6. Ana Yehofa akusatutondoya camtuli?
5 Mpaka tuŵe ŵakusimicisya kuti Yehofa cacitukamucisya. M’yoyo, tukusosekwa kumsalila jwalakwe ya canasa cetu. Yili yakulimbikasya kumanyilila kuti jwalakwe akusapikanicisya mwatukusapikanila mumtima soni akusatupa citondoyo catukusosecela. Nambo ana akusatenda camtuli yeleyi?
6 Litala limo lyele Mlungu akusatutondoyela lili kupitila mwa msimu weswela. (Mase. 9:31) Msimu weswelawu ukwete macili gakututondoya. Yesu ŵasasile kuti Atati ŵetu ŵakwinani ‘cacipeleka msimu weswela kwa ŵandu ŵakum’ŵenda.” (Luk. 11:13) Susi, jwatumkolasile kundanda jula ŵasasile kuti, “Ndaŵi sine twagambaga kutindiŵala ni kumcondelela Yehofa kuti atutondoye. Patutesile yeleyi, mtendele wa Mlungu wacenjelaga mitima soni nganisyo syetu.”—Aŵalanje Afilipi 4:6, 7.
YESU NOMBE NAJO AKUSATUPIKANICISYA
7, 8. Ligongo cici tukusosekwa kusimicisya kuti Yesu mpaka atutondoye?
7 Yesu ali pacilambo capasi, ŵalosisye ndamo ja canasa ja Yehofa kupitila mu yakuŵeceta soni yakutenda yakwe. (Yoh. 5:19) Yehofa ŵamtumisye Yesu pacilambopa kuti ŵatondoye ŵandu “ŵakasice mtima” soni “ŵakulila.” (Yes. 61:1, 2; Luk. 4:17-21) Ŵandu ŵajinji ŵammanyililaga jwalakwe kuti jwaliji jwacanasa soni kuti jwaliji jwakusacilila kwakamucisya pa yakusawusya yaŵasimanaga nayo.—Ahe. 2:17.
8 Mwangakayicila, Yesu paŵaliji mwanace, ŵasosekwaga kulimbana ni canasa caŵakwete ligongo lya ciwa ca ŵacibale soni acimjakwe. Yikuwoneka kuti Yosefe, ŵaŵaliji babagwe ŵaŵamlelite ŵajasice pandaŵi jele Yesu ŵaliji jwacinandipile. * Agambe ganisya muyaŵelele yakusawusya kwa Yesu kuti alimbane ni canasa ca msyene, mamagwe, acakulugwe soni acalumbugwe!
9. Ana Lasalo ali awile Yesu ŵalosisye camtuli kuti ŵakwete canasa?
9 Mkati mwa undumetume wakwe, Yesu ŵalosisye kuti ŵapikanicisyaga ŵandu soni ŵatendelaga canasa mnope. Mwambone, pandaŵi jele mjakwe Lasalo ŵawile, jwalakwe yampwetece mnope mumtima mpela muŵapikanilaga Maliya ni Malita. Ŵatesile yeleyi atamose kuti ŵamanyililaga kuti camjimusye. Jwalakwe yamkwayiye mnope mwamti ŵayikene pakulila.—Yoh. 11:33-36.
10. Ligongo cici mpaka tuŵe ŵakusimicisya kuti Yesu akwendelecelape kwatendela canasa ŵandu?
10 Ana kumanyilila kuti Yesu akwete canasa soni kuti mpaka atutondoye kuli kwakamucisya camtuli masiku agano? Malemba gakusatusimicisya kuti, “Yesu Klistu ali jujojo liso, lelo, soni msogolo.” (Ahe. 13:8) Pakuŵa jwalakwe ali “jwakutumicila jwamkulungwa jwa umi,” akusapikanicisya mwacikusaŵela canasa. Nambosoni, “ali jwakupakombola kwakamucisya ŵandu ŵakulinjidwa.” (Mase. 3:15; Ahe. 2:10) M’yoyo, mpaka tuŵe ŵakusimicisya kuti Yesu akwendelecelape kwatendela ŵane canasa pakusimana ni yipwetesi soni kwapa citondoyo “pandaŵi jakuŵajilwa.”—Aŵalanje Ahebeli 4:15, 16.
“MALEMBA GAKUSATUTONDOYA”
11. Ana Malemba gapi gagakusatutondoya mnope?
11 Ngani jakwamba ya canasa caŵakwete Yesu Lasalo ali awile, jili jimo mwa ngani syejinji syakutondoya syasikusasimanikwa m’Maloŵe ga Mlungu. Yeleyi nganiyiŵa yakusimonjesya ligongo “yindu yosope yaŵayilembile kalakala ŵayilembile kuti yitukamucisyeje. Malembaga gakusatupa cembeceyo ligongo gakusatukamucisya kupilila nambosoni gakusatutondoya.” (Alo. 15:4) Naga wawojo akwete canasa, mpaka apate citondoyo kutyocela m’Malemba mpela aga:
“Yehofa ali pakuŵandika ni ŵandu ŵakasika mtima, akusiŵakulupusya ŵakulitendela canasa mumtima mwawo.”—Sal. 34:18, 19
“Pasyandupile nganisyo syakulagasya, ŵangamucisye soni ŵandamice mtima pasi.”—Sal. 94:19.
“Ambuje ŵetu Yesu Klistu msyenejo, ni Mlungu ŵali Atati ŵetu, ŵakusatunonyela ni kutulimbisya soni ŵakusatupa cembeceyo cambone kupitila mu umbone mtima wakwe, alimbisye mitima jawo soni ŵape macili.”—2 Ates. 2:16, 17. *
MPINGO UKUSATUTONDOYA MNOPE
12. Ana litala limo lyakusosekwa mnope lyampaka twatondoyele ŵane lili lyapi?
12 Mumpingo waciklistu gali malo gane gele ŵandu ŵawililwe mpaka apate citondoyo. (Aŵalanje 1 Atesalonika 5:11.) Ana mpaka twalimbikasye soni kwatondoya camtuli ŵandu “ŵakulitendela canasa mumtima mwawo”? (Miy. 17:22) Tukumbucileje kuti pana “ndaŵi jakutama jii soni ndaŵi jakuŵeceta.” (Mlal. 3:7) Jwamkongwe jwine jwamasije lina lyakwe Dalene ŵasasile kuti, “Ŵandu ŵawililwe akusasaka kusala yosope yakulukosi kwawo soni mwakupikanila mumtima. M’yoyo, cindu cakusosekwa mnope campaka tutende kwa mundu jwawililwe cili kumpikanilaga mwangamkata maloŵe pakuŵeceta.” Junia, jwele mcimwenegwe ŵaliwuleje ŵaŵecete kuti, “Atamose kuti nganiyiŵa yikombolece kumanyilila cenenepe canasa cakwete mundujo, nambo cakusosekwa cili cakuti jwalakwe cacimanyilila kuti wawojo akusaka kupikanicisya mwakupikanila mumtima mwakwe.”
13. Ana tukusosekwa kukumbucila cici pangani ja canasa cakusakola mundu?
13 Tukumbucileje kuti ŵandu wosope nganaŵa alosisye canasa mwakulandana. Ndaŵi sine, mundu nganaŵa akombwele kutusalila yosope yakuti kapikane mumtima mwakwe. Maloŵe ga Mlungu gakusasala kuti, “Mtima ukusamanyilila usyenepe yakupweteka yakwe, soni mlendo nganaŵa amanyilile pawukusangalala.” (Miy. 14:10) Atamose mundu jwine alinjelinje kusala mwakupikanila mumtima, nambo yikusaŵa yakusawusya kwa ŵane kupikanicisya yisyesyene yakusaka kuŵeceta mundujo.
14. Ana mpaka tuŵecete yamtuli kuti twatondoye ŵawililwe?
14 Yikusaŵa yakusawusyasoni kumanyilila yampaka tuŵecete kwa mundu jwawililwe. Nambope, Baibulo jikusasala kuti “lulumi lwa ŵandu ŵalunda lukusaposyaga.” (Miy. 12:18) Ŵandu ŵajinji apatile maloŵe gampaka gakamucisye kwatondoya ŵane mu kabuku kakuti Pamene Munthu Amene Mumakonda Amwalira. * Nambo ndaŵi syejinji cindu cakamucisya mnope cikusaŵa ‘kulila pampepe ni ŵakulila.’ (Alo. 12:15) Gaby jwele ŵamkwakwe ŵajasice, ŵaŵecete kuti, “Kulila kuŵele kwakamucisya mnope kwa une. Ni ligongo lyakwe acimjangu pakulila pampepe ni une yikusandondoya mnope. Ngusalipikana kuti nganimba jika.”
15. Ana mpaka tutende wuli naga tukulepela kumtondoya mundu jwine pameso ni pameso? (Alole libokosi lyakuti “Maloŵe Gambone Gakwatondoya Nago Ŵane.”)
15 Naga akusayiwona kuŵa yakusawusya kumtondoya mundu jwawililwe pameso ni pameso, mpaka amtumicisye kadi, kumlembela utenga pa foni, soni kumlembela cikalata cakola utenga wakutondoya. Mpaka akamule maloŵe gakutondoya ga mu lilemba line lyakwe, ni kusala ndamo jinejakwe jakusangalasya jiŵakwete mundu jwajasicejo kapena kusala cinecakwe cakusangalasya caŵatesile mundujo pakwakamucisya. Junia ŵaŵecete kuti, “Kupocela utenga wakutondoya kapena kumbilanga kuti ngakunguluce ni Aklistu acimjangu yili yindu yayingamucisye mnope. Yeleyi yikusandendekasya kulipikana kuti ŵandu akusanonyela soni akusanganicisya.”
16. Ana litala line lyambone lyakwatondoyela ŵane ni lyapi?
16 Mapopelo getu mpaka gakamucisyesoni Aklistu acimjetu ŵawililwe. Mpaka tupopele tuli yalumo ni mundu jwawililwejo. Atamose kuti kutenda yeleyi mpaka kuŵe kwakusawusya, nambo kulila soni kakoposye ka maloŵe gawo mpaka yiŵe yakumtondoya mnope mundujo. Dalene ŵaŵecetesoni kuti, “Ndaŵi sine naga alongo ayice kukundondoya, nasalilaga kuti naga akusaka mpaka apelece lipopelo. Pakutanda kupopela ŵalagaga kuŵeceta nambo kaneko maloŵe gawo gapikanikaga gamacili ni ŵapopelaga kutyocela pasi pamtima. Cikulupi cawo, cinonyelo cawo soni kunganicisya kwawo yiŵele yakulimbikasya mnope kwa une.”
AJENDELECELE KWATONDOYA ŴANE
17-19. Ligongo cici tukusosekwa kwendelecelape kwatondoya ŵawililwe?
17 Nganiyiŵa yikombolece kumanyilila ndaŵi jisyesyene jele canasa cakwete mundu jwawililwe cicimala. M’yoyo, amjendeleje, ngaŵape pandaŵi jele acimjakwe soni ŵacibale ŵakwe ali pamlangopo, nambo atamose pandaŵi jele ŵanduwo awujile msimangwawo. Baibulo jikusasala kuti “Mjetu jusyesyene akusatunonyela ndaŵi syosope, soni jwalakwe ali mlongo mjetu juŵapagwile kuti atukamucisyeje patusimene ni yipwetesi.” (Miy. 17:17) Mklistu mjetu pawililwe tukusosekwa kumtondoya mpaka pandaŵi jele canasa cakwe cicimala.—Aŵalanje 1 Atesalonika 3:7.
18 Tukumbucileje kuti pana yindu yine yampaka yimtendekasyeje mundu juŵawililwe kola canasa ndaŵi ni katema. Yindu yakwe yili mpela kumbucila lisiku lya cindimba ca ulombela wakwe, nyimbo jine jakwe, yiwulili, yindu yaŵatendelaga yalumo, kapena liwungo line lyakwe lya yindu, soni nyengo jine jakwe ja pacaka. Mundu jwawililwe pakutenda yindu yine pajika kwandaŵi jandanda mpela kwawula ku msongano wamkuli kapena ku Cikumbucilo, yikusaŵa yakupweteka mnope. M’bale jwine jwele ŵamkwakwe ŵajasice ŵasasile kuti, “Najembeceyaga kuti paliciyika lisiku lyatwakumbucilaga cindimba ca ulombela wetu yicimbweteka mnope, soni nganiyiŵa yakunguluka. Nambo palisikulyo abale ni alongo ŵaninganyicisye cindimba yalumo ni acimjangu ni cakulinga cakuti ngaŵa jika.”
19 Akumbucilejesoni kuti mundu jwawililwe akusasaka kumlimbikasya ndaŵi syosope ngaŵape pa yakutendekwa yapajika. Junia ŵasasile kuti, “Cikamucisyo soni cilimbikasyo cakupelecedwa pandaŵi jakuti pangali cakutendekwa capajika cili cakamucisya mnope. Yeleyi yikusaŵa yakutondoya mnope.” Kusala yisyene, nganituŵa tukombwele kumasya canasa cosope ca mundu cakwika ligongo lya ciwa ca jwakunonyelwa jwakwe, nambo mpaka tukombole kumtondoya kupitila mu yakutenda yetu. (1 Yoh. 3:18) Gaby ŵasasile kuti, “Ngusinam’yamicila mnope Yehofa ligongo lya acakulungwa ŵa mumpingo ŵaŵele ali mkungamucisya pa yakusawusya yangu yosope. Jemanjaji atendekasisye kuti nalipikaneje kuti Yehofa angumbatile.”
20. Ligongo cici yaŵalagucisye Yehofa yili yakutondoya mnope?
20 Yili yakulimbikasya mnope kumanyilila kuti Yehofa, jwali Mlungu jwacitondoyo cacityosya canasa cosope ni kutupa citondoyo cisyesyene pandaŵi jele “wosope ŵali m’malembe gacikumbucilo cacipikana maloŵe [ga Klistu] ni cacijimuka.” (Yoh. 5:28, 29) Mlungu ŵapelece cilanga cakuti “jwalakwejo cacimila ciwa kwangamala, pakuŵa Ambuje Ŵamaciligose Yehofa, cacisyula misosi m’meso mwa wosope.” (Yes. 25:8.) Yeleyi, yicitendekasya kuti m’malo mwa ‘kulila pampepe ni ŵakulila,’ ŵandu wosope ‘asangalaleje pampepe ni ŵakusangalala.’—Alo. 12:15.
^ ndime 8 Baibulo jikusasala kuti Yosefe ŵaliji cijumi pandaŵi jele Yesu ŵakwete yaka 12. Nambo, Yosefe nganakolanjidwa pandaŵi jele Yesu ŵatesile cakusimonjesya cakwe candanda. Yeleyi mpaka yilosye kuti pandaŵiji Yosefe ŵaliji ali awile. Konjecesya pelepa, Yesu ali pacitela cakulagacisya ŵamsalile ndumetume Yohane kuti amsamalileje Maliya. Jwalakwe ngamkanatenda yeleyi yikaŵe kuti Yosefe ŵaliji cijumi.—Yoh. 19:26, 27.
^ ndime 11 Malemba gane gampaka gakamucisye ŵawililwe gali Salimo 20:1, 2; 31:7; 38:8, 9, 15; 55:22; 121:1, 2; Yesaya 57:15; 66:13; Afilipi 4:13; soni 1 Petulo 5:7.
^ ndime 14 Alolesoni ngani jakuti “Muzitonthoza Anthu Amene Aferedwa, Ngati Mmene Yesu Anachitira,” mu Sanja ja Mlonda ja November 1, 2010.


text:
Ogasiti 28–Seputembala 3
Ezekiyeli 39-41
Sumu 107 na Lurombo
Mazgu Ghakwamba (Mamin. 3 panji kuchepera apa)
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
“Umo Mboniwoni ya Ezekiyeli Yakuyowoya za Tempile Yikutikhwaskira”: (Mamin. 10)
Eze 40:2—Kusopa Yehova kwakwezgeka pachanya nkhanira kuluska kusopa kunyake kulikose (w99 3/1 11 ¶16)
Eze 40:3, 5—Yehova wafiskenge khumbo lake lakukhwaskana na kusopa kutuŵa (w07 8/1 10 ¶2)
Eze 40:10, 14, 16—Tikwenera kuchita vinthu mwakukolerana na fundo za Yehova kuti timusope mwakwenelera (w07 8/1 11 ¶4)
-
Ivyo Tasambira: (Mamin. 8)
Eze 39:7—Kasi ŵanthu ŵakunanga wuli zina la Yehova para ŵakumunena chifukwa cha vinthu vyambura urunji? (w12 9/1 21 ¶2)
Eze 39:9—Pamasinda pa nkhondo ya Haramagedoni, kasi tizamuchita wuli na vilwero vya nkhondo ivyo mitundu yizamuvileka? (w89-E 8/15 14 ¶20)
Kasi ivyo mwasambira pakuŵerenga Baibolo sabata iyi, vyamusambizgani vichi za Yehova?
Kasi ni fundo wuli zinyake izo mwasanga pakuŵerenga Baibolo sabata iyi?
-
Kuŵerenga Baibolo: (Mamin. 4 panji kuchepera apa) Eze 40:32-47
PHARAZGANI MWALUSO
Paulendo Wakwamba: (Mamin. 2 panji kuchepera apa) fg sambiro 1 ¶1—Yambani na kumulongosolera vidiyo ya Kasi Uthenga Uwemi Ni Vichi? (kweni kuwoneska yayi vidiyo) Pamasinda mupani burosha.
Paulendo Wakuwelerako: (Mamin. 2 panji kuchepera apa) fg sambiro 1 ¶2—Panganani kuti mukawereso.
Sambiro la Baibolo: (Mamin. 4 panji kuchepera apa) fg sambiro 1 ¶3-4
UMOYO WACHIKHRISTU
“Kasi Nizamuchitaso Pawuli Upayiniya Wakanyengo?”: (Mamin. 15) Kudumbiskana. Woneskani vidiyo ya mutu wakuti Yehova Wakunovwira.
Sambiro la Baibolo la Mpingo: (Mamin. 30) kr mutu 6 ¶1-7, na “Chigaŵa 2—Kupharazga Vya Ufumu—Kupharazga Makani Ghawemi pa Charu Chose”
Weleranimo Ivyo Mwasambira na Kuyowoyapo Mwakudumura Ivyo Muzamusambira Sabata Yikwiza (Mamin. 3)
Sumu 92 na Lurombo


text:
Nkhani Nambara 115: Paradiso Muphya Pano pa Caru Capasi
Wona makuni ghatali, maluŵa ghakutowa na mapiri ghatali. Kasi apa mphakutowa yayi? Wona nyiska iyo yikuryera pa woko la musepuka. Wonani nkharamu na ŵakavalo (mahaci), vyose vili pa malo apo pali utheka. Kasi ungatemwa kukhala mu nyumba iyo yingaŵa pa malo ghanthena agha?
Ciuta wakukhumba kuti uzakakhale na umoyo wamuyirayira mu paradiso pano pa caru capasi. Iyo wakukhumba yayi kuti usuzgikenge na vyakuŵinya ivyo ŵanthu ŵakusuzgika navyo lero. Pano pali layizgano ilo Baibolo likuphalira awo ŵazamukhala mu paradiso muphya: ‘Ciuta wazamuŵa nawo. Nyifwa yizamuŵakoso yayi; panji nesi kulira panji vyakuŵinya. Vyakale vyose vizamumara.’
Yesu wazamuwoneseska kuti vinthu vyose viwemi ivi vizakacitike. Kasi ukumanya apo vizamucitikira? Nadi, vizamucitika para Yesu wazakatozga caru capasi na kuwuskapo uheni wose na ŵanthu ŵaheni. Kumbuka kuti apo Yesu wakaŵa pano pa caru capasi, wakacizga matenda ghaliyose, ndiposo wakawuska ŵanthu ŵakufwa. Yesu wakacita ivi kuti walongore ivyo wazamucita munthazi pa caru cose capasi apo wazamuwusa nga ni Fumu ya Ufumu wa Ciuta.
Aghanaghanira waka umo umoyo uzamuŵira wakukondweska mu paradiso muphya uyo wazamuŵa pano pa caru capasi! Yesu, pamoza na ŵanthu ŵanyake awo wali kuŵasankha ŵazamuwusanga kucanya. Ŵazamupwelelera ŵanthu wose pano pa caru capasi na kuwona kuti waliyose ngwakukondwa. Tisambirenge ivyo tikwenera kucita kuti Ciuta wazakatipe umoyo wamuyirayira mu paradiso wake muphya.
Civumbuzi 21:3, 4; 5:9, 10; 14:1-3.
Mafumbo
- Kasi Baibolo likulongora kuti tizamusangwa na vici mu Paradiso pa caru capasi?
- Kasi Baibolo likulayizga vici ku ŵanthu awo ŵazamukhala mu Paradiso?
- Kasi mphauli apo Yesu wazamuwoneseska kuti vinthu viwemi ivi vikucitika?
- Apo Yesu wakaŵa pano pa caru capasi, kasi wakacitaci kulongora ivyo wazamucita para wazamuŵa Fumu ya Ufumu wa Ciuta?
- Kasi Yesu na ŵanthu ŵanyake awo wazamuwusa nawo kucanya ŵazamuwoneseska kuti pa caru pali vici?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Civumbuzi 5:9, 10.
Cifukwa wuli tili na cigomezgo kuti awo ŵazamuwusa pa caru capasi mu Muwuso wa Vilimika 1,000 ŵazamuŵa mafumu na ŵasofi ŵalusungu ndiposo ŵacitemwa? (Efe. 4:20-24; 1 Pet. 1:7; 3:8; 5:6-10)
- Ŵazgani Civumbuzi 14:1-3.
Kasi fundo yakuti zina la Ŵadada na la Mwanamberere ghali kulembeka pa visko vya ŵa 144,000 yikung’anamuraci? (1 Kor. 3:23; 2 Tim. 2:19; Civ 3:12)


text:
Mo Kabuku Yaka Kangakuwovyiyani
Kabuku yaka kakuwovyeningi kuti mukondwengi pakusambira Mazu ngaku Chiuta, Bayibolo. Malemba ngo nge kukumaliya kwa ndimi yeyosi ngakuwovyeningi kuwona mo Bayibolo limukiya mafumbu ngo ngalembeka mu malembu ngafipa.
Asani muŵerenga Bayibolo, wonani mo limukiya mafumbu ngeningo. Akaboni aku Yehova angakondwa ukongwa kukuwovyani kuti muziŵi vo Malemba ngang’anamuwa.
Ziŵani ivi: Mabuku ngosi ngo ngazumbulika mu kabuku yaka ngakupharazgika ndi Akaboni aku Yehova.
Ziŵani Vinandi
PEMPHANI SAMBIRU LA BAYIBOLU
Kumbi Sambiru la Bayibolo Lichitika Wuli?
Pacharu chosi chapasi Akaboni aku Yehova aziŵika ndi nchitu yakusambiza ŵanthu Bayibolo. Wonani mo achitiya.


text:
SAMBIRO 14
Ufumu Uwo Uzamuwusa Caru Cose Capasi
Kasi ukughanaghana kuti ufumu uwu ni ngu?— Enya, ni Ufumu wa Ciuta, uwo uzamuzgora caru cose capasi kuŵa paradiso. Kasi ungatemwa kumanya vinandi vya Ufumu uwu?—
Ufumu uliwose ukuŵa na fumu. Fumu ndiyo yikuwusa ŵanthu awo ŵali mu caru cake. Kasi ukuyimanya Fumu ya Ufumu wa Ciuta?— Ni Yesu Khristu. Wakukhala kucanya. Sonosono apa, wazamuwusa waliyose pa caru capasi. Kasi ukughanaghana kuti tizamuŵa ŵakukondwa para Yesu wamba kuwusa caru capasi?—
Kasi ukulindilira vici mu paradiso?
Tizamuŵa ŵakukondwa comene! Mu paradiso, ŵanthu ŵazamutimbananga yayi nesi kuluta ku nkhondo. Ŵanthu wose ŵazamutemwananga. Kuzamuŵavya matenda na nyifwa. Ŵanthu ŵambura kuwona ŵazamuwona, ŵambura kupulika ŵazamupulika ndipo awo pasono ŵakutondeka kwenda ŵazamucimbira na kuduka. Waliyose wazamuŵa na cakurya cinandi. Vinyama vizamuseŵeranga lumoza, ndipo nase tizamuseŵeranga navyo. Ŵanthu awo ŵali kufwa ŵazamuwuka. Ŵanthu awo waŵasambira mu kabuku aka nga ni Rabeka, Rahabi, Davide na Eliya nawo ŵazamuwuka. Kasi ukukhumba kuzakaŵawona para ŵawuka?—
Yehova wakukutemwa ndipo wakukhumba kuti ukondwenge. Para ulutilirenge kusambira vya Yehova na kumupulikira, uzamukhala kwamuyirayira mu paradiso wakutowa. Kasi ndivyo ukukhumba?—
ŴAZGANI MU BAIBOLO LINU
Manyani Vinandi
Buku Lane la Nkhani za mu Baibolo


text:
Kwanga Yiwusyo Pangani sya m’Baibulo
Ana yicikomboleka kola boma jimo pacilambo cosope?
Agambe ganisya muyikaŵelele yindu yikaŵe kuti boma jimo jikulamulila cilambo cosope. Masiku agano, ŵandu ŵajinji akulaga ligongo lya usawuci, nambo ŵane ali ŵakusicila mnope. Nambo boma jakunonyela ŵandu ŵakwe mpaka jilolecesye kuti mundu jwalijose akwete yindu yakusosecela pa umi. Ana akuganisya kuti ŵandu mpaka atamilikasye boma jacinonyelo mpela jelejo?
Kutandila kalakala, maboma galepele kusamalila ŵandu ŵakwe mnopemnope ŵakulaga. Maboma gane gali gangalwe. (Mlaliki 4:1; 8:9) Nambo Mlungu Jwamacili gose asasile kuti cacitamilikasya boma jambone jajicijinjila m’malo mwa maboma gosopega. Jwakulamulila jwakwe cacisamala mnope ŵandu ŵakwe.
Ana Ucimwene wa Mlungu ucitenda yindu yatuli?
Yehofa Mlungu asagwile Jwakulamulila jwacilambo cosope jwambone mnope jwali Mwanagwe, Yesu. (Luka 1:31-33) Paŵaliji pacilambo capasi, Yesu ŵanonyelaga kwakamucisya ŵandu. Mpela Mwenye jwa Ucimwene wa Mlungu, jwalakwe cacakamucisya ŵandu wosope kuŵa ŵakamulana soni cacatyocesya yipwetesi yawo.
Ana ŵandu wosope cacim’wona Yesu kuŵa Jwakulamulila? Iyayi. Nambo Yehofa ali jwakuwusimana mtima. (2 Petulo 3:9) Jwalakwe akwapa ŵandu upile wakuti am’wone Yesu kuŵa Jwakulamulila. Pacangaŵapa Yesu cajonanje ŵandu wosope ŵakusakala ni kutamilikasya mtendele soni kwacenjela ŵandu pacilambo cosope capasi.


text:
MUTU 9
Kumbi Charu che Pafupi Kumala?
1. Ntchinthu wuli cho chingatiwovya kuziŵa vo vichitikengi kunthazi?
KUMBI nyengu yinyaki mwati mwawonere TV pamwenga kuvwisiya nkhani pa wayilesi, mungujifumbapu kuti, ‘Kumbi charu ichi chiluta pani?’ Pacharu chapasi pe masuzu nganandi ndipuso pachitika vinthu vinandi viheni mwakuti anandi awona kuti charu che pafupi kumala. Kumbi ivi va unenesa? Kumbi pe nthowa yakuziŵiya vo vichitikengi kunthazi? Hinya. Chinanga kuti ŵanthu angakamba cha vo vichitikengi kunthazi, Yehova wakukambiya limu m’Bayibolu vinthu vo vitichitikiyengi kweniso vo vichitikiyengi charu.
2, 3. Kumbi akusambira aku Yesu apenjanga kuziŵanji, nanga Yesu wanguŵamuka wuli?
2 Asani Bayibolu likamba kuti charu chimalengi, ling’anamuwa charu cho tijamu cha kweni vinthu viheni vo vichitika pacharu. Yesu wangusambiza ŵanthu kuti Ufumu waku Chiuta wazamulamuliya charu. (Luka 4:43) Akusambira ŵaki, apenjanga kuziŵa nyengu yo Ufumu waku Chiuta uziyengi ndipu angumufumba kuti: “Kumbi vinthu venivi vazamuchitika zukwanji, nanga ntchinthu wuli cho chazamulongo kuŵapu kwinu kweniso umaliru wa vinthu va mucharu ichi?” (Mateyu 24:3) Yesu wanguŵakambiya zuŵa chayilu cha, kweni wangukamba ŵaka vo vatingi vizichitikengi, charu chechendamali. Vo wangukamba vichitika mazuŵa nganu.
3 Mu mutu uwu, tikambisanengi ukaboni wo ulongo kuti charu chiheni ichi che pafupi nadi kumala. Chakwamba, tikhumbika kuziŵa vakukwasana ndi nkhondu yo yinguchitika kuchanya. Venivi vitiwovyengi kuziŵa chifukwa cho pacharu chapasi pe masuzu nganandi viyo.
KUCHANYA KUNGUCHITIKA NKHONDU
4, 5. (a) Ntchinthu wuli cho chinguchitika kuchanya Yesu wati waja ŵaka Fumu? (b) Malinga ndi vo lemba la Chivumbuzi 12:12 likamba, ntchinthu wuli cho chatingi chizichitikengi Satana wati waponyeka pacharu chapasi?
4 Mu Mutu 8, tikusambira kuti Yesu wakuja Fumu kuchanya mu 1914. (Danyele 7:13, 14) Buku la Chivumbuzi lititikambiya vo vinguchitika. Likamba kuti: “Kuchanya kunguchitika nkhondu: Mikaeli [Yesu] limoza ndi angelu ŵaki anguchita nkhondu ndi chinjoka [Satana], ndipu chinjoka limoza ndi angelu ŵaki anguchita nkhondu.” * Satana ndi angelu ŵaki angupharika ndipu anguponyeka pacharu chapasi. Viwoneka kuti angelu amampha angukondwa ukongwa! Nanga ŵanthu pacharu chapasi? Bayibolu likamba kuti yenga nyengu ya masuzu. Chifukwa wuli? Chifukwa chakuti Dyaboli ngwakukwiya ukongwa pakuti “waziŵa kuti waja ndi kanyengu kamanavi.”
5 Dyaboli watesesa kuchitisa masuzu nganandi pacharu. Iyu ngwakukwiya ukongwa chifukwa waja ndi kanyengu kamanavi kuti Chiuta wamutuzepu. Tiyeni tikambisani vo Yesu wangukamba kuti vichitikengi mu mazuŵa ngakumaliya.
MAZUŴA NGAKUMALIYA
6, 7. Kumbi mungakambanji pa nkhani ya nkhondu ndipuso nja mazuŵa nganu?
6 Nkhondu. Yesu wangukamba kuti: “Mtundu wazamuyukiya mtundu unyaki ndipuso ufumu ndi ufumu unyaki.” (Mateyu 24:7) Ŵanthu anandi atufwa chifukwa cha nkhondu mu nyengu yidu yinu kuphara kali. Lipoti linyaki lakutuliya ku wupu wo uwona vo vichitika pacharu chapasi, lilongo kuti kutuwa mu 1914, ŵanthu akujumpha 100 miliyoni akufwa pa nkhondu. Ŵanthu wo akubayika chifukwa cha nkhondu kutuliya mu 1900 kuzifika mu 2000, mbanandi ukongwa kuphara wo akubayika chechendafiki chaka cha 1900. Ŵanaŵaniyani masuzu ngo ŵanthu mamiliyoni nganandi akumana nangu chifukwa cha nkhondu.
7 Nja. Yesu wangukamba kuti: “Kwazamukuŵa nja.” (Mateyu 24:7) Chinanga kuti mazuŵa nganu pacharu chapasi pe chakurya chinandi kuluska kali, ŵanthu asaniya chakurya chimanavi. Chifukwa wuli? Chifukwa chakuti ŵanthu alivi ndalama zakukwana zakuguliya chakurya pamwenga malu ngakulimapu. Ŵanthu akujumpha 1 biliyoni asaniya ndalama zimanavi ukongwa zo agwirisiya ntchitu pazuŵa. Wupu Wakuwona za Umoyu Pacharu Chosi ungukamba kuti chaka chechosi ŵana mamiliyoni nganandi atufwa chifukwa chakusoŵa chakurya muliŵavu.
8, 9. Ntchinthu wuli cho chilongo kuti vo Yesu wangukambiya limu vakukwasana ndi vidilirisi ndipuso matenda vichitika nadi?
8 Vidilirisi. Yesu wangukambiya limu kuti: “Kwazamuja vidilirisi vanthazi.” (Luka 21:11) Viwoneka kuti vidilirisi vinandi vanthazi vichitikengi chaka chechosi. Kutuliya mu chaka cha 1900, vidilirisi vabaya ŵanthu akujumpha 2 miliyoni. Chinanga kuti vipangizu va mazuŵa nganu vitovya asayansi kuziŵa kuti kuchitikengi vidilirisi kweni ŵanthu anandi atufwa mbwenu.
9 Matenda. Yesu wangukambiya limu kuti kwazamukuŵa “miliri.” Vo wangukamba vingulongo kuti matenda ngakofya ngazamuwanda ukongwa ndipu ngazamubaya ŵanthu anandi. (Luka 21:11) Chinanga kuti madokotala ngakusambira mo ngangachiziya matenda ngakupambanapambana kweni pe matenda nganyaki ngo ngangachizgika cha. Lipoti linyaki likukamba kuti ŵanthu mamiliyoni atufwa chaka chechosi chifukwa cha matenda nge TB, maleriya kweniso kolera. Mu vyaka 40 vajumpha, madokotala ngasaniya so matenda nganyaki ngakujumpha 30, ndipu nganyaki mwa matenda ngenanga ngalivi munkhwala.
MIJALIDU YO ŴANTHU AZAMUJA NAYU MU MAZUŴA NGAKUMALIYA
10. Kumbi lemba la 2 Timote 3:1-5 lifiskika wuli mazuŵa nganu?
10 Lemba la 2 Timote 3:1-5 likamba kuti: “Mazuŵa ngakumaliya ngazamuja nyengu yakusuza ukongwa.” Wakutumika Paulo wangukamba mijalidu yo ŵanthu anandi azamuja nayu mu mazuŵa ngakumaliya. Iyu wangukamba kuti ŵanthu azamuja . . .
akujiyanja
akwanja ndalama
ambula kuvwiya apapi ŵawu
ambula kugomezeka
ambula kwanja a mubanja lawu
ambula kujikaniza
akwanja viwawa ndipuso akali
akwanja vakusangalusa m’malu mwakwanja Chiuta
akuwoneka nge kuti atanja Chiuta kweni akana kumuvwiya
11. Mwakukoliyana ndi lemba la Sumu 92:7, ntchinthu wuli cho chazamuchitikiya ŵanthu aheni?
11 Kumbi ko muja kwe ŵanthu amijalidu yeniyi? Pacharu chosi, ŵanthu anandi ŵe ndi mijalidu yeniyi. Kweni pambula kuswera yapa, Chiuta wachitengepu kanthu. Iyu walayiza kuti: “Asani ŵanthu aheni ame nge mbuteka ndipu wosi wo achita viheni abiliŵira, achita viyo kuti azituzikepu [azibayiki] kwamuyaya.”
UTHENGA WAMAMPHA MU MAZUŴA NGAKUMALIYA
12, 13. Kumbi Yehova watisambizanji mu mazuŵa nganu ngakumaliya?
12 Bayibolu likukambiya limu kuti mu mazuŵa ngakumaliya kwazamukuŵa matenda ndipuso masuzu nganandi. Kweni likamba so kuti kwazamuchitika vinthu vamampha.
13 Kuvwisa vo Bayibolu likamba. Mchimi Danyele wakulemba vo vazamuchitika mu mazuŵa ngakumaliya. Iyu wanguti ŵanthu azamuziŵa “vinthu vinandi vaunenesa.” (Danyele 12:4) Chiuta wazamuwovya ŵanthu ŵaki kulivwisa umampha Bayibolu kuluska kali. Ivi ndivu Yehova wachita kwamba mu chaka cha 1914. Mwakuyeruziyapu, iyu watisambiza kukhumbika kwa zina laki, vo wakhumba kuchita pacharu chapasi, za sembi yaku Yesu, vo vichitika asani munthu wafwa ndipuso kuti ŵanthu akufwa azamuyuka. Tasambira kuti Ufumu waku Chiuta pe ndiwu ungamalisa masuzu ngidu. Tasambira so mo tingajaliya alikondwa kweniso mo tingachitiya vinthu vo Chiuta wakondwa navu. Kumbi ateŵeti aku Chiuta achitanji chifukwa cha vo asambira? Vo uchimi unyaki utitikambiya, vititiwovya kumuka fumbu lenili.—Wonani Fundu Yakukumaliya ya nambala 21 ndi 25.
14. Kumbi ntchitu yakupharaza uthenga wamampha wa Ufumu yichitika pani, nanga mbayani agwira ntchitu yeniyi?
14 Ntchitu yakupharaza yo yichitika pacharu chosi. Yesu wachikamba vakukwasana ndi mazuŵa ngakumaliya, wangukamba kuti: “Uthenga wamampha uwu wa Ufumu wazamupharazika pacharu chosi.” (Mateyu 24:3, 14) Uthenga wenuwu upharazika muvyaru vakujumpha 230 kweniso mu vineneru 700. Pacharu chosi chapasi Akaboni aku Yehova akutuliya mu “mitundu ndipuso mafuku ngosi,” atovya ŵanthu kuziŵa kuti Ufumu waku Chiuta ntchinthu wuli kweniso vo wazamuchitiya ŵanthu. (Chivumbuzi 7:9) Achita venivi kwawezi. Chinanga kuti atinkhika kweniso atombozeka ndi ŵanthu anandi, palivi cho chingalekesa ntchitu yakupharaza nge mo Yesu wangukambiya.
VO MUKHUMBIKA KUCHITA
15. (a) Kumbi mugomeza kuti te mu mazuŵa ngakumaliya, nanga ntchifukwa wuli? (b) Ntchinthu wuli cho chazamuchitikiya ŵanthu wo avwiya Yehova kweniso wo aleka kumuvwiya?
15 Kumbi mugomeza kuti te mu mazuŵa ngakumaliya? Vinthu vinandi vo Bayibolu likukambiya limu vakukwasana ndi mazuŵa ngakumaliya vifiskika. Pambula kuswera yapa, Yehova walekesengi ntchitu yakupharaza uthenga wamampha ndipu “umaliru” uzengi. (Mateyu 24:14) Kumbi umaliru ntchinthu wuli? Ndi nkhondu ya Aramagedoni, yo Yehova wazamutuziyapu vinthu vosi viheni. Yehova wazamugwirisiya ntchitu Yesu ndi angelu ŵaki anthazi kuti azibayi weyosi yo wakana kumuvwiya kweniso kuvwiya Mwana waki. (2 Ŵatesalonika 1:6-9) Pavuli paki, Satana ndi angelu aheni, azamupusisa so ŵanthu cha. Ndipu ŵanthu wosi wo avwiya Chiuta ndipuso Ufumu waki, azamuŵapu pa nyengu yo Chiuta wazamufiska vosi vo wakulayiza.
16. Kumbi mukhumbika kuchitanji chifukwa chakuti charu che pafupi kumala?
16 Charu ichi cho chilamulika ndi Satana, chimalengi pambula kuswera yapa. Mwaviyo, tikhumbika kujifumba kuti: ‘Kumbi nditenere kuchitanji?’ Yehova wakhumba kuti musambiri vinandi m’Bayibolu. Ziŵani kuti kusambira Bayibolu nkhwakukhumbika ukongwa. (Yohane 17:3) Sabata yeyosi, Akaboni aku Yehova achita maunganu ngo ngatovya ŵanthu kuti alivwisi Bayibolu. Yesesani kusanirika pa maunganu ngenanga nyengu zosi. (Ŵerengani Ŵahebere 10:24, 25.) Asani mwaziŵa kuti mukhumbika kusintha vinthu vinyaki, mungawopanga cha kuchita viyo. Kuchita venivi kukuwovyeningi kuti muje pa ubwezi wakukho ndi Yehova.
17. Ntchifukwa wuli ŵanthu anandi azamuzizwa asani umaliru waza?
17 Wakutumika Paulo wangukonkhosa kuti ŵanthu anandi umaliru wazakuŵafikiya mwamabuchibuchi ‘nge mo waziya munkhungu usiku.’ (1 Ŵatesalonika 5:2) Yesu wangukambiya limu kuti anandi azamuzereze dala maukaboni ngakulongo kuti te mu mazuŵa ngakumaliya. Iyu wangukamba kuti: “Nge mo venge mumazuŵa ngaku Nowa, ndimuso kuŵapu kwa Mwana wa munthu [pamwenga kuti, mazuŵa ngakumaliya] kwazamuŵiya. Chifukwa mu mazuŵa ngeningo Chigumula chechendafiki, ŵanthu aryanga, amwanga, anthurumi atonga ndipu anthukazi ayirwanga, mpaka zuŵa lo Nowa wangusere muchingalaŵa, ndipu ŵanthu angutoliyaku kanthu cha vo vachitikanga mpaka Chigumula chinguza ndi kuŵapeya wosi.”
18. Kumbi Yesu wangutitcheŵesanji?
18 Yesu wakutitcheŵesa kuti tingatimbanyizikanga cha ndi “kurya ukongwa ndi kumwa ukongwa kweniso masuzu nga umoyu.” Iyu wangukamba kuti umaliru uzengi mwamabuchibuchi nge mo “chiŵana” chichitiya. Wangukamba so kuti umaliru “wazamuziya weyosi yo waja pacharu chapasi.” Ndipu wangulutiriza kuti: “Mwaviyo, jani masu ndipu nyengu zosi mupempherengi mwakuŵeyere [pamwenga kuti, ndi mtima wosi] kuti muzipozomoki ku vinthu vosi venivi vo vitenere kuchitika kweniso kuti muzimi pa masu pa Mwana wa munthu.” (Luka 21:34-36) Ntchifukwa wuli tikhumbika kuvwiya vo Yesu wangutcheŵesa? Pambula kuswera yapa, charu chaku Satana chibwangandulikengi. Ŵanthu wo avwiya Yehova ndi Yesu, azamutasika ndipu azamuja kwamuyaya pacharu chapasi.
^ ndimi 4 Yesu Khristu waziŵika so ndi zina lakuti Mikaele. Kuti muziŵi vinandi wonani Fundu Yakukumaliya ya nambala 23.


text:
Joyce Banda
Mama Joyce Hilda nyaMtila Banda wakaba wachibili kwa mulongozgi wa chalo cha Malaŵi kuyambila mu mwezi wa May mu chaka cha 2009 mpaka pa 5 epurelo 2012 apo wakafwila mulongozgi wa chalo cha Malaŵi, Bingu wa Mutharika.
Mama Joyce Banda wakawako pa 12 epurelo 1950 mu muzi wa Malemia mu boma la Zomba mu chalo cha Malaŵi. Mama uyu wakazgoka mulongozgi wa chalo cha Malaŵi wati wafwa mulongozgi wa chalo ichi Bingu wa Mutharika kweni wakakhazikiskika pa ulongozgi wati walapa pa 7 epurelo 2012. Mama Joyce Banda wakatengwa kwa Roy Kachale uyo wali nayo bana batatu mpaka mu chaka cha 1981 apo nthengwa yikamalila na Kachale. Sono mama uyu ni muwoli wa uyo wakaba mulala wa mphala yikulu ya chalo cha Malaŵi yakuchemeka Supreme Court of Appeal, badada Richard Banda.
Mama Joyce Banda wakatondeka pa visankho vya mulamulili wa Malaŵi mu May 2014.


text:
Uko chili chalo cha Malaŵi
Contents
Uko chili chalo cha Malaŵi (Geography)[edit | edit source]
Malaŵi na bazengezgana bake mu Africa[edit | edit source]
Malaŵi ni chalo icho chilli kumafumilo ya zuba chakumwelako kwa chalo chikulu chakuti chili na vyalo vinyakhe (continent) cha Africa. Chalo cha Malaŵi chilli kuzingirizgika na vyalo vya Tanzania icho chili na mphaka na Malaŵi yakukwana ma kilometre 475 ku kumafumilo ya zuba cha ku mpoto, chalo cha Zambia kumanjiliro ya zuba cha kumpoto chili na mphaka ya ma kilometre 837, ndipo chalo cha Moçambique kumafumilo na kumanjiliro ya zuba chakumwela chili na mphaka na Malaŵi yakukwana ma kilometre 1,569, kukwaniska mphaka yose ya Malaŵi kuti yikwane ma kilometre 2,881. Indange ilawana eryelo hensili.
Vigaba na maboma[edit | edit source]
Malaŵi wali na vigaba vitatu: cha ku mpoto, chapakati na chakumwela.
Ku mpoto kuli maboma yankhondi na limoza ayo, kufumila kumpoto kukhilanga, ni Chitipa, Karonga, Rumphi, Mzimba, Nkhata-Bay na Likoma. Likoma ni boma ilo likupangika pakusazga tuvilumba twa Likoma na Chizumulo uto tuli mu nyanja ya Malaŵi, kumafumilo ya zuba ya Nkhata-Bay. Tuvilumba utu tuli kufupi na Moçambique kuluska na Malaŵi. Banthu banyakhe bakughana-ghana kuti boma la Likoma likapangikila vifukwa vya ndyale chifukwa banthu awo bakukhala uku mbanandi vibi yayi. Boma la Mzimba ndilo ndikulu chomene kumpoto na mu Malaŵi mose. Msumba wa Mzuzu wuli mu Mzimba ndipo ndiko kuli malo yakusambilirako yapachanya ayo yakuchemeka Mzuzu University. Ku Mzuzu kukukhala banthu cha mu ma 125,000. Kumpoto kose kukughana-ghanika kuti kuli banthu bakukwana 1.4 million ndipo ndicho chigaba chambula kutukuka chomene ku Malaŵi. Kulije kwakudeka (chibanja) ndege zikulu ndiposo kulijeso sitima ya pa mtunda (njanji). Boma la Chitipa ni boma lekha mu Malaŵi lakuti kulije msewu waphula (tarmac). Mu Mzimba muliso thengere lakuchita kupandika na munthu la Viphya ilo likuba ngeti ni thengere likulu chomene pa mathengere yose yakupandika na banthu mu Africa mose. Ku Rumphi kuli malo yakupangila magesi kufuma kumaji (hydroelectric power station) pamalo yakuchemeka Wovwe.
Pakati pali maboma yankhondi na yanayi ayo, kwambira ya ku mpoto, ni Kasungu (uko kukaba kwawo kwa a chipondi Dr. H Kamuzu Banda, Nkhota-Kota, Ntchisi, Salima, Dowa, Mchinji, Lilongwe, Dedza (kwawo kwa John Tembo) na Ntcheu. Lilongwe ndiwo msumba wukulu wa boma mu Malaŵi (capital city). Kuli chibanja chikulu cha Kamuzu International Airport, mphala ya malango, chipatala chikulu na vinthu vinandi vyakwenelera kuba mu msumba wukulu. Lilongwe wali pamalo pa katondo ntheula vyuvyu ni suzgo chomene mumalo yanandi ya msumba uwu. University ya Malaŵi yili na vigaba vibiri mu Lilongwe, koleji (college) ya vya ulimi ya Bunda na koleji ya unesi (nursing) ya Kamuzu. Msumba uwu wukasankhika chifukwa chakuti wuli pakati pa chalo cha Malaŵi ntheula nkhupusu na kufupiko kuluta kulikose m’Malaŵi kufuma ku Lilongwe kuluskana na ku Zomba, uwo wukaba msumba wukulu mpaka mu chaka cha 1975. Boma la Lilongwe ndilo lili na banthu banandi chomene pa maboma yose mu Malaŵi – muli banthu pafupi-fupi 1.6 million – Lilongwe payekha wali na banthu bakujumpha chigaba cha kumpoto chose. Banthu bakukhala mu chigaba ichi bakughanaghanika kuti bali 4.8 million.
Chigaba chakumwela ndicho chigaba chakutukuka chomene m’Malaŵi chigaba ichi chilli na maboma khumi na yabiri ayo ni Mangochi, Balaka (boma liphya ilo banyakhe bakuti likapangikira vifukwa vya ndyale), Machinga (uko nkhwawo kwa uyo wakaba mlongozgi wachibiri wa Malaŵi, Elesoni Bakili Muluzi ), Zomba, Mwanza, Blantyre, Phalombe (boma liphya linyake), Chiradzulu, Mulanje, Thyolo, Chikwawa na Nsanje (kwawo kwa Gwanda Chakwamba). Apa, ndiko kuti maboma yose mu Malaŵi yalipo makhumi yabiri kusazgirapo yankhondi na yabiri Blantyre ndiwo msumba wukulu chomene m’Malaŵi kwakuyana na unandi wa banthu awo bakukhala mu msumba uwu. Zina la Blantyre likafumila uko mtebeti wa Chiuta wakufuma ku Scotland, Dr. David Livingstone wakawila. Ku Blantyre ndiko kuli malo yakulu (headquarters) ya ma kampani yanandi mu Malaŵi. Ndiko nkhu msumba ukulu wa vyamalonda (commercial capital). Mu Blantyre imo muli koleji ya ung’anga (medicine), ya bakumanya kwendeska ndalama za ma kampani na boma (accountancy) na ya maluso (engineering) na vinyake iyo yikuchemeka Polytechnic. Nyumba yakukhalamo mlongozgi ya Sanjika yili ku Blantyre ndipo nako kuli chibanja chikulu cha Chileka, chipatala chikulu cha Fumukazi Elizabeth ya baNgerezi. Ndiwo msumba wekha m’Malaŵi uwo wuli na kwakusunga vinyama (zoo) na kwakusunga vinthu vyakale (museum). Malo yakupanga magesi kufuma ku maji ya Nkula, Tedzani na Kapichira yali mu maboma ya Blantyre na Chikwawa. Malo aya ndiyo yakupanga magesi yanandi chomene mu Malaŵi, ku Wovwe kukupangika magesi yadoko waka. Ku Mulanje kuli phiri ilo nditali chomene ku Malaŵi ndipo nditali na ma metre 3002 pachanya pa level ya maji mu nyanja zikulu chomene (sea level). Boma la Balaka likaba mu Machinga bachali bandalipatule. Chigaba ichi ndicho chilli na banthu banandi chomene mu Malaŵi awo bakughanaghanika kuti bakukwana 5.5 million.
Banthu wose bakukhala mu Malaŵi bali pafupi-fupi 12 million.
Milonga na zinyanja[edit | edit source]
Ulimi na vyakukwaskana na chuma[edit | edit source]
Chalo cha Malaŵi chikugomezga ulimi pa nkhani za chuma (ndalama) (economy). Ni chalo ichi chilije migodi yeneko yakuti yikujima na yikuguliska vinthu vya mtengo wapachanya. Mbewu iyo yikulimika chomene mu chalo ichi pa chifukwa cha malonda (cash crop) ni hona. Hona ndilo likulimika chomene ndipo chifukwa cha nkhani ya umo umoyo wa banthu wukukhwaskikira mwa uheni chifukwa cha kukhweba hona sono Malaŵi wayamba kuyezga kulima mbewu zinyakhe ngeti sabola uyo wakuchemeka paprika. Mbewu zinyakhe izi zikulimika ku Malaŵi ni tiyi (tea), thonje, khofi (coffee) na zinyakhe ngeti ni skaba za m’makuni zakuchemeka skaba za macadamia na cashew. Ndipo mbewu izo zikulyeka kweniso zikuguliskika ni ngoma, ntchunga, skaba, mpunga na zinyakhe.
Vyakulya[edit | edit source]
Chakulya ichi chikulyeka chomene mu Malaŵi ni sima (mu vigaba vinyake yikuchemeka nsima). Sima iyi yikuphikika na ufu wa ngoma, kweni mu ma boma yanyakhe ya m’mphepete mwa nyanja ufu wa vikhawu ndiwo bakuphikira sima. Madende yanandi yakulyeka ku Malawi ngeti ni nyama, ntchunga, delele, somba, mphangwe na yanyakhe. BaMalaŵi mbanthu bakutemwaso twakumwa-kumwa ndipo myoba ya masese na kachasu yikumweka chomene mu mizi apo myoba ya Chibuku, Napolo (iyo yikuyana na moba wa masese) na Carlsberg.
Viyowoyelo na mitundu ya banthu mu Malaŵi[edit | edit source]
Mu Malaŵi muli viyowoyelo vinandi. Mwaivi, vyakuyowoyeka chomene ni chiTumbuka, Chicheŵa, Chiyawo, Chisena, Chilomwe, Chitonga, Chingonde na Chilambya. Chingoni chikuyowoyekako pachoko ku Mpherembe mu boma la Mzimba. Ku mpoto banthu banandi bakuyowoya chiTumbuka, chomene-chomene mu maboma ya Rumphi, Mzimba na kumpoto kwa Kasungu. chiTumbuka chikupambana kwakuyana na uko banthu bakukhala. Ku Rumphi kuli tumitundu (dialects) twa chiTumbuka tunandi ngeti chiPhoka, chiNkhamanga, chiHenga na vinyakhe. Viyowoyelo ivi nvimoza kuti waka nyengo yinyakhe mayowoyelo yakupambana pachoko. Chicheŵa chikuyowoyeka chomene m’chigaba chapakati umo m’maboma yose chikuyowoyeka., nangauli ku Nkhota-Kota Chitonga nacho chikuyowoyekako. Chiyawo chikuyowoyeka ku Mangochi, Machinga, Zomba, Chiradzulu na m’mizi ya ku Blantyre. Chilomwe ntcha ku Mulanje na ku Thyolo apo Chisena ntcha ku Chikwawa na ku Nsanje. Chilambya bakuyowoya ku Chitipa, Chingonde ku Karonga ndipo Chitonga ku Nkhata-bay na ku Nkhota-Kota. Mitundu ya ku Malaŵi ni iyi: ba Lambya, Ngonde, Tumbuka, Tonga, Ngoni, Cheŵa, Yawo, Lomwe na ba Sena. Mitundu yinyakhe yili kulyekeka mu mitundu yikulu-yikulu ngeti ba Kalanga awo sono bakuyikika mumoza na ba Ngoni.
Vinyama vya m’thengere na uko vikukhala[edit | edit source]
Mu Malaŵi muli malo yakuvikilirika ya vinyama (game reserves and national parks) yanandi. Ku mpoto kuli Nyika National Park uko kukusangika babulu (zebra) na nyama zinyakhe na Vwaza Game Reserve uko kuli tuyuni na nyama zinyakhe.
Pakati pali Kasungu National Park uko kuli zovu na nkhalamu na vinyama vinyakhe na Nkhota-Kota Game Reserve uko nako kuli zovu na vinyakhe.
Kumwela kuli Lake Malaŵi National Park ya zovu, chipembere, somba na vinyama vinyakhe vya m’maji; Liwonde National Park na Lengwe Game Reserve uko kuli chipembere chapamtunda (rhinoceros).
Vinyama vinyakhe ivo vikusangika mu Malaŵi ni ivi: njati; nyalubwe; munkhwele; ngulube; njoka ngeti ni nkhomi, chipili, chikho, mulinga na zinyakhe; kalulu; fulu, chimbwe; nyiska; tuyuni twa mitundu-mitundu ngeti ni chaholi, kabelubelu, phululu, chibabi, bwabwalala, kataba, kakowa na tunyakhe.


text:
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA PA NKHANI YA
Umaliro wa Charu
Lemba la 1 Yohane 2:17 likuti: ‘Charu chikuluta na makhumbiro ghake.’ Kasi “charu” ichi ni ntchi? Kasi chikuluta wuli ndipo pawuli?
Kasi “charu” icho chizamumara ni ntchi?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Pakuti charu icho chikuyowoyeka apa chili na “makhumbiro” agho Chiuta wakukwiya nagho, ipo charu icho chikuluta ntcharu chanadi yayi. Kweni mbanthu awo ŵakuyuyura Chiuta na kujizgora ŵalwani ŵake. (Yakobe 4:4) Ŵanthu aŵa ‘ŵazamupokera chilango cha pharanyiko lamuyirayira.’ (2 Ŵatesalonika 1:7-9) Kweni ŵanthu awo ŵali ku ‘chigaŵa cha charu chara,’ pakupulikira mazgu gha Yesu Khristu, ŵakulindilira umoyo wamuyirayira.—Yohane 15:19.
Lemba la 1 Yohane 2:17 likumalizga kuti: ‘Uyo wakuchita khumbo la Chiuta wakukhalilira muyirayira.’ Nadi, munthu uyo wakuchita khumbo la Chiuta wazamupokera umoyo wamuyirayira pano pa charu. Ndivyoso lemba la Salmo 37:29 likuyowoya kuti: ‘Ŵakunyoloka ŵamkuhara charu na kukhala mwenemumo kwandanda.’
‘Mungatemwanga charu chara nesi vinthu ivyo vili mu charu. Usange yunji wakutemwa charu, wakutemwa Ŵadada chara.’—1 Yohane 2:15.
Kasi charu ichi chizamumara wuli?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Umaliro wizenge mu vigaŵa viŵiri. Chakwamba, Chiuta wazamuparanya visopa vyose vyautesi, ivyo vili nga ni hule ilo likuchemeka “Babuloni Mukuru.” (Uvumbuzi 17:1-5; 18:8) Babuloni Mukuru wakorana ubwezi na ŵalongozgi ŵa ndyali, uku wakuyowoya kuti wakugomezga Chiuta pera. Kweni ŵalongozgi ŵeneŵaŵa ŵazamumuzgokera. ‘Ŵazamumutinkha mwanakazi muzaghali na kumuzgora wakuparanyika na wankhule, ndipo ŵazamurya minofu ya thupi lake na kumotcha thibu na moto.’—Uvumbuzi 17:16.
Kufuma apo, Chiuta wazamuparanya ŵalongozgi ŵa ndyali awo ni ‘mathemba gha charu chose.’ Aŵa ŵazamuparanyika pamoza na ŵanthu wose ŵaheni pa ‘nkhondo ya zuŵa likuru la Chiuta Wankhongonozose,’ iyo yikuchemekaso “Haramagedoni.”—Uvumbuzi 16:14, 16.
‘Penjani Yehova, imwe mose mwaŵakuzika ŵa charu, penjani urunji, penjani kuzika; panji muti mubisike mu zuŵa la ukali wa Yehova.’—Zefaniya 2:3.
Kasi charu ichi chizamumara pawuli?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Umaliro wizenge para ŵanthu ŵachenjezgeka mwakukwana kwizira mu ntchito ya kupharazga Ufumu wa Chiuta. Ufumu uwu ni boma ilo lizamuwuskapo maufumu gha ŵanthu. (Daniel 7:13, 14) Yesu Khristu wakati: ‘Makani ghawemi agha gha ufumu, ghazamupharazgika mu charu chose kuti uŵe ukaboni ku mitundu yose; penepapo ndipo umaliro wizenge.’ (Mateyu 24:14) Ntchito ya kupharazga yikulongora kuti Chiuta ngwaurunji na walusungu, kweniso ‘ntchimanyikwiro’ chakuti tili mu nyengo yaumaliro. Vinyake ivyo vikulongora kuti tili mu nyengo yaumaliro ni nkhondo, vindindindi, njara, na matenda, ivyo vyakhwaska charu chose.—Mateyu 24:3; Luka 21:10, 11.
Padera pakuyowoya ivyo vizamuchitika pa charu, Baibolo likayowoyaso umo ŵanthu ŵazamuŵira mu “mazuŵa ghaumaliro.” Tikuŵazga kuti: ‘Kuzamuŵa nyengo zinonono na zakusuzga. Pakuti ŵanthu ŵazamuŵa ŵakujitemwa iwoŵene, ŵakutemwa ndalama, ŵambura kupulikira ŵapapi, ŵambura kujikora, ŵakofya, ŵambura kutemwa uwemi, ŵakutemwa vyakusanguluska m’malo mwa kutemwa Chiuta.’ *—2 Timote 3:1-5.
Vyose ivi vikamba kuwoneka mu 1914, Nkhondo Yakwamba ya Charu Chose yikati yamba. Kweniso kufuma mu chaka ichi, Ufumu wa Chiuta ukupharazgika kulikose pa charu chose. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuwona kuti ni mwaŵi ukuru chomene kuchitako ntchito ya kupharazga. Nakuti magazini yawo iyo ŵakupharazgira yikuchemeka Gongwe la Mulinda, Likupharazga Ufumu wa Yehova.
‘Ntheura, muŵenge maso, chifukwa mukumanya chara zuŵa nesi ora.’—Mateyu 25:13.
^ ndime 14 Kuti mumanye vinandi, wonani mutu 9 mu buku lakuti Kasi Baibolo Likusambizgachi Chomenechomene? lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova. Likusangikaso pa www.jw.org/tum.


text:
Penjani Usambazi Wanadi
“Sangani ŵabwezi kwizira mu usambazi wambura urunji.”—LUKA 16:9.
SUMU: 32, 154
1, 2. Chifukwa wuli ŵakavu ŵalutilirenge kuŵapo mu charu ichi?
MAZUŴA ghano, chuma chikwenda makora yayi mu charu. Ntchakusuzga chomene kuti ŵachinyamata ŵasange ntchito. Ŵanandi ŵakuŵika umoyo wawo pangozi kuti ŵakasange ntchito ku vyaru visambazi. Kweni ukavu uli palipose, nanga ni mu vyaru visambazi. Pali mphambano yikuru chomene pakati pa ŵasambazi na ŵakavu. Ŵakufufuza ŵakasanga kuti ndalama izo ŵanthu ŵasambazi ŵachoko waka ŵaŵenge nazo sonosono apa, ziyanenge waka na ndalama za waliyose pa charu chose chapasi para tasazga. Nangauli ntchakusuzga kumanya usange uwu mbunenesko nadi, kweni palije uyo wangakana kuti ŵanthu ŵanandi mbakavu chomene, apo ŵanyake ŵali na chuma chakuti chimarenge yayi umoyo wawo wose. Yesu wakamanyanga fundo iyi, ndipo wakati: “Ŵakavu muŵenge nawo nyengo zose.” (Mrk. 14:7) Chifukwa wuli vili nthena?
2 Yesu wakamanyanga kuti vinthu visinthengepo yayi m’paka Ufumu wa Chiuta wize. Magulu gha vyamalonda, agho ghakuyowoyeka pa Chivumbuzi 18:3 kuti “wamalonda,” pamoza na ŵandyali na visopa vyautesi, ndivyo vikupanga charu cha Satana. Ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakuchitako yayi ndyali ndipo ŵali kufumamo mu chisopa chautesi. Nangauli vili nthena, kweni ŵanandi ŵangalekerathu yayi kuchitako malonda agho ghakuchitika mu charu cha Satana ichi.
3. Kasi tidumbiskanenge mafumbo wuli?
3 Pakuŵa ŵateŵeti ŵa Chiuta, tingachita makora kujisanda umo tikuwonera malonda mu charu ichi. Tingajifumba kuti: ‘Kasi ningachita wuli na ivyo nili navyo kuti nigomezgeke kwa Chiuta? Ningachita wuli kuti nileke kutangwanika chomene na malonda? Ni vichi vikulongora kuti ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakugomezga chomene Yehova mu charu cha masuzgo ichi?
CHIYELEZGERO CHA MUTEŴETI MULARA WAMBURA URUNJI
4, 5. (a) Mu chiyelezgero cha Yesu, kasi muteŵeti mulara wakasangana na masuzgo wuli? (b) Ni ulongozgi wuli uwo Yesu wakapeleka ku ŵalondezgi ŵake?
4 Ŵerengani Luka 16:1-9. Tikwenera kughanaghanirapo chomene pa chiyelezgero cha muteŵeti mulara wambura urunji icho Yesu wakayowoya. Bwana wake wati wamuphalira kuti wakusakaza waka chuma, muteŵeti mulara yura “wakachita mwavinjeru.” Pambere wandaleke uteŵeti wake, wakawovwira ŵanthu ŵanyake kuti nawo ŵazakamovwire para uteŵeti wake wamara. * Apa, Yesu wakaphaliranga ŵasambiri ŵake kuti ŵachitenge vinthu vyambura urunji yayi kuti vinthu viŵayenderengeko makora mu charu ichi. Iyo wakati ndivyo “ŵana ŵa mu nyengo iyi” ŵakuchita. Wakayowoya chiyelezgero ichi kuti waŵasambizge fundo yinyake yakuzirwa.
5 Yesu wakamanya kuti masuzgo agho wakakumana nagho muteŵeti uyu ndigho ŵalondezgi ŵake ŵanandi ŵazamukumana nagho mu charu ichi. Wakamanya kuti chizamuŵa chakusuzga kuti vinthu viŵayendere makora mu charu cha malonda ichi. Ntheura wakaŵaphalira kuti: “Sangani ŵabwezi kwizira mu usambazi wambura urunji, mwakuti para uwu wamara, ŵazakamupokelerani mu malo ghakukhalamo ghamuyirayira.” Kasi ulongozgi wa Yesu ungatisambizga vichi?
6. Tikumanya wuli kuti likaŵa khumbo la Chiuta yayi kuti ŵanthu ŵachitenge malonda?
6 Nangauli Yesu wandalongosore chifukwa icho wakayowoyera usambazi kuti ‘ngwambura urunji,’ kweni Baibolo likulongora kuti Chiuta wakakhumbanga kuti tichitenge malonda yayi. Mu munda wa Edeni, Yehova wakapeleka vinthu vyose vyakukhumbikwa pa umoyo kwa Adamu na Eva. (Gen. 2:15, 16) Pamanyuma, mzimu utuŵa ukati wamba kovwira Ŵakhristu ŵakuphakazgika ŵakwambilira, “pakaŵavya nanga njumoza uyo wakayowoya kuti vinthu ivyo wakaŵa navyo vikaŵa vyake pera. Kweni vyose ivyo ŵakaŵa navyo vikaŵa vya wose.” (Mil. 4:32) Ntchimi Yesaya yikayowoya kuti nyengo yikwiza iyo ŵanthu wose ŵazamukondwa na vinthu ivyo vili mu charu. (Yes. 25:6-9; 65:21, 22) Kweni pasono, ŵalondezgi ŵa Yesu ŵakwenera kuchita “mwavinjeru” kuti ŵasange vyakukhumbikwa pa umoyo na “usambazi wambura urunji.” Apo ŵakuchita nthena, ŵakwenera kuluwa yayi kukondweska Chiuta.
KUCHITA MWAMAHARA NA USAMBAZI WAMBURA URUNJI
7. Kasi pa Luka 16:10-13 pali ulongozgi wuli?
7 Ŵerengani Luka 16:10-13. Muteŵeti uyo Yesu wakayowoya mu chiyelezgero chake wakapanga mabwezi kuti wasangirepo phindu. Kweni Yesu wakaphaliranga ŵalondezgi ŵake kuti ŵasange ŵabwezi kuchanya kuti ŵasangirepo phindu yayi. Mavesi gha panthazi pake ghakuyowoya za kukolerana pakati pa kugwiliskira ntchito “usambazi wambura urunji” na kugomezgeka kwa Chiuta. Fundo yikuru ya Yesu yikaŵa yakuti tingalongora kuti ndise ‘ŵakugomezgeka’ kwa Chiuta para tikuchita mwamahara na chuma chithu panji para tikuleka kupenjisiska chuma. Tingachita wuli nthena?
8, 9. Kasi ŵanyake ŵakuchita wuli na usambazi wawo?
8 Nthowa yimoza iyo tingalongolera kuti tili ŵakugomezgeka na vinthu ivyo tili navyo, ni para tikovwirapo pa ntchito yakupharazga iyo yikuchitika pa charu chose, iyo Yesu wakayowoya. (Mat. 24:14) Kasungwana kanyake ku India kakasunga kabokosi ako kakaponyangamo ndalama zamanjawara. Kweniso kakaleka kugura vidoli kuti kasunge ndalama. Kabokosi kakati kazura, kakatora ndalama izi na kuzipeleka ku ntchito yakupharazga. Mubali munyake ku India wali na munda wa vipambi vya kokonati. Iyo wakupeleka kokonati munandi ku ofesi yakung’anamulirako mabuku ku Malayalam. Wakuwona kuti ntchiwemi kupeleka kokonati m’malo mwa kupeleka ndalama chifukwa para wangaŵapa ndalama, ŵangakagura kokonati mwakudura. Ivi ni vinjeru. Kweniso, ŵabali ŵanyake ku Greece ŵakupeleka mafuta ghakuphikira, chizi (mkaka wakukhoma), na vyakurya vinyake ku Beteli.
9 Mubali munyake ku Sri Lanka uyo pasono wakukhala ku charu chinyake, wali kupeleka nyumba zake kuti ŵabali ŵachitirengemo maungano gha mpingo, gha dera, kweniso kuti mukhalenge ŵabali awo ŵakuchita uteŵeti wanyengozose. Mubali uyu mphanyi wakusanga ndalama zinandi na nyumba izi, kweni wali kupeleka kuti zovwirenge ŵabali na ŵadumbu awo mbakavu. Mu vyaru ivyo ntchito yithu njakukanizgika, ŵabali ŵakupeleka nyumba zawo kuti ŵachitirengemo maungano gha mpingo. Ivi vikovwira ŵapayiniya ŵanandi na ŵapharazgi awo mbakavu kuti ŵaŵe na malo ghakuwunganapo kwambura kulipira.
10. Kasi tikusanga vitumbiko wuli para tikupeleka?
10 Viyelezgero ivyo tawona vikulongora kuti ŵateŵeti ŵa Chiuta ‘mbakugomezgeka mu vichoko.’ Ŵakulongora kuti mbakugomezgeka na umo ŵakuchitira na usambazi wawo wakuthupi, uwo ngwakuzirwa chomene yayi pakuyaniska na usambazi wauzimu. (Luka 16:10) Kasi ŵabwezi ŵa Yehova aŵa ŵakujipulika wuli chifukwa cha kuchita nthena? Ŵakumanya makora kuti para ŵakupeleka, ŵakusanga “usambazi weneko.” (Luka 16:11) Mudumbu munyake uyo nyengo zose wakovwirapo pa ntchito ya Ufumu wakalongosora umo watumbikikira. Wakati: “Chifukwa cha kuŵa na mtima wakupeleka, nawona nekha umo Chiuta wanitumbikira vyaka vyose ivi. Nasanga kuti para nkhupeleka vinthu ku ŵanthu, mtima wakuti nichitirenge ŵanyane viwemi ukukura. Nkhutemwa chomene kugowokera ŵanyane para ŵanibudira, ndipo nkhuzikira pakuchita vinthu na ŵanyane. Kweniso ndine wakunozgeka kupokera ulongozgi.” Ŵanandi ŵawona kuti ŵakutumbikika chomene mwauzimu para ŵakupeleka.—Sal. 112:5; Zinth. 22:9.
11. (a) Kasi para tikupeleka mwawanangwa, tikulongora wuli kuti tikuchita vinthu “mwavinjeru”? (b) Kasi pakati pa ŵanthu ŵa Chiuta pali kuyana wuli? (Wonani chithuzithuzi chakwamba.)
11 Paliso chifukwa chinyake icho tingayowoyera kuti para tikupeleka ivyo tili navyo kuti ntchito ya Ufumu yilute panthazi, ndikuti tikuchita vinthu “mwavinjeru.” Chuma icho tili nacho tikovwira nacho ŵanyithu. Awo ŵali na chuma kweni ŵangafiska yayi uteŵeti wanyengozose panji kukateŵetera ku charu chinyake, ŵakukondwa chomene kumanya kuti ivyo ŵakupeleka vikovwira ŵanyawo kuti ŵachite uteŵeti. (Zinth. 19:17) Vyawanangwa ivyo tikupeleka vikovwira kuti vyaru vikavu visange mabuku. Kweniso vikovwira kuti ntchito yakupharazga yende makora mu vyaru ivi umo ŵanthu ŵanandi ŵakukhumba kusambira unenesko. Mu vyaru nga Congo, Madagascar, na Rwanda, Mabaibolo ngakudura chomene. Kwa vyaka vinandi, kuti mubali wasange Baibolo wakeneranga kugwira ganyu sabata panji mwezi. Kanandi ŵabali ŵakachitanga kusankha icho ŵakwenera kugura, Baibolo panji chakurya. Ntheura chifukwa cha vyakupeleka vya ŵabali kweniso kuti “kuyana kuŵepo,” gulu la Yehova lang’anamura Mabaibolo ghanandi kuti waliyose mu banja waŵe nalo kwawanangwa, kweniso awo ŵakusambira nawo Baibolo. (Ŵerengani 2 Ŵakorinte 8:13-15.) Lekani awo ŵakupeleka na awo ŵakupokera, wose ŵakuŵa paubwezi na Yehova.
LEKANI KUTANGWANIKA CHOMENE NA “MALONDA MU UMOYO UWU”
12. Kasi Abrahamu wakalongora wuli kuti wakagomezganga Chiuta?
12 Nthowa yinyake iyo tingaŵira paubwezi na Yehova, ni para tikuleka kutangwanika chomene na malonda gha mu charu ichi. Kweni tigwiliskirenge ntchito ivyo tili navyo kuti tipenje usambazi “weneko.” Abrahamu, munthu wachipulikano wa mu nyengo yakale wakaleka charu chisambazi cha Uri, na kukakhala mu mahema kuti waŵe paubwezi na Yehova. (Heb. 11:8-10) Nyengo zose wakagomezganga Chiuta uyo ni mwenecho wa usambazi. Wakapenjanga usambazi yayi uwo ungamutondeska kugomezgeka kwa Chiuta. (Gen. 14:22, 23) Yesu wakachiska ŵanthu kuti ŵaŵe na chipulikano nga cha Abrahamu. Wakaphalira munyamata munyake musambazi kuti: “Usange ukukhumba kuŵa wakufikapo, luta ukaguliske ivyo uli navyo na kupeleka ku ŵakavu ndipo uŵenge na usambazi kuchanya. Wize uŵe mulondezgi wane.” (Mat. 19:21) Munyamata uyu wakaŵavya chipulikano chakukhora nga cha Abrahamu. Kweni pali ŵanyake awo ŵakugomezga chomene Chiuta.
13. (a) Kasi Paulosi wakapeleka ulongozgi wuli kwa Timote? (b) Kasi tingalondezga wuli ulongozgi wa Paulosi?
13 Timote wakaŵa munthu wachipulikano. Paulosi wakati wachema Timote kuti ni “msilikari muwemi wa Khristu Yesu,” wakamuphalira kuti: “Palije munthu uyo wakugwira ntchito ya usilikari wakuchitaso malonda mu umoyo uwu, mwakuti wakondweske uyo wakamulemba usilikari.” (2 Tim. 2:3, 4) Awo ŵakulondezga Yesu mazuŵa ghano, pamoza na ŵabali na ŵadumbu ŵakujumpha 1,000,000 awo ŵakuchita uteŵeti wanyengozose, ŵakulondezga ulongozgi wa Paulosi. Iwo ŵakukana kukopeka na ivyo ŵamalonda ŵakusaska mu charu ichi. Ŵakumanya fundo yakuti: “Uyo wakongora ni muzga wa uyo wamukongozga.” (Zinth. 22:7) Satana wakukhumba kuti tiŵe ŵazga ŵa malonda mu charu chake na kumalira nyengo na nkhongono zithu pa vinthu vyawakawaka. Vinthu vinyake ivyo tingasankha vingatipangiska kuti tiŵe na ngongoli vyaka vinandi. Ŵanyake ŵakutora ngongoli yikuru kuti ŵazengere nyumba, ŵalipire sukulu, ŵagulire galimoto yakudura, kweniso ŵachitire maukwati ghapachanya. Ngongoli izi zikuŵatangwaniska chomene kuti ŵawezge. Tikulongora vinjeru para tikuleka kukhumba vinandi pa umoyo withu, para tikuchepeskako ngongoli na vinthu vinyake ivyo tikugura. Kweniso para tikuteŵetera Chiuta mwakukwana m’malo mwa kutangwanika waka na malonda mu charu ichi.—1 Tim. 6:10.
14. Kasi tikwenera kuŵikapo mtima kuchita vichi? Yowoyani chiyelezgero.
14 Kuti tiŵe na umoyo wambura kukhumba vinandi tikwenera kuŵika pakwamba Ufumu wa Chiuta. Banja linyake likaŵa na bizinesi iyo yikendanga makora ndipo ŵakasanganga phindu likuru. Kweni chifukwa cha kukhumba kwambiraso uteŵeti wanyengozose, ŵakaguliska bizinesi yawo, boti, na vinthu vinyake ivyo ŵakaŵa navyo. Pamanyuma ŵakajipeleka kuti ŵakawovwirepo pa kuzenga likuru la Ŵakaboni ŵa Yehova ku Warwick, New York. Ŵakakondwa chomene kuteŵetera pa Beteli pamoza na mwana wawo na mukweni kwa masabata ghachoko waka. Kweniso ŵakateŵetera lumoza na adada ŵa mukweni wawo ku Warwick. Mudumbu munyake uyo ni mupayiniya ku Colorado, U.S.A., wakasanga ntchito ku banki, iyo wakagwiranga mazuŵa ghachoko waka. Mabwana ku ntchito kwake ŵakakondwa nayo chomene ndipo ŵakati wambe kugwira mazuŵa ghose. Kweniso ŵakati ŵamukwezgerengeko malipiro katatu. Kweni wakamanya kuti ichi ntchiyezgo. Wakakana ntchito iyi, chifukwa wakamanya kuti yimutangwaniskenge kuchita makora uteŵeti. Tayowoyapo viyelezgero vichoko waka vyakulongora umo ŵateŵeti ŵa Yehova ŵakujipelekera. Para tikuŵika vya Ufumu pakwamba, tikulongora kuti tikuwona kuti kuŵa paubwezi na Chiuta ndicho ntchakuzirwa chomene. Kweniso ndikuti tikumanya kuti kuŵa musambazi mwauzimu ndicho ntchakuzirwa chomene kuluska usambazi wa mu charu ichi.
PARA NDISE ŴAKAVU
15. Kasi mbusambazi wuli uwo ungatovwira kuŵa ŵakukondwa?
15 Para tili ŵasambazi, mbukaboni wakuti Chiuta watitumbika yayi. Yehova wakutumbika awo ‘mbasambazi mu milimo yiwemi.’ (Ŵerengani 1 Timote 6:17-19.) Mwachiyelezgero, Lucia * wakati wamanya kuti ku Albania kukukhumbikwira ŵapharazgi ŵanandi, wakasama ku Italy mu 1993 uku walije ndalama. Kweni wakagomezganga kuti Yehova wamumupwelelera ku Albania. Wakati wafika, wakasambira chiyowoyero cha Albania ndipo wakasambizga unenesko ŵanthu ŵakujumpha 60 m’paka ŵakabatizika. Ŵateŵeti ŵanandi ŵa Chiuta ŵakupharazga mu malo ghanthena agha yayi, uko ŵanthu ŵanandi ŵakutemwa unenesko. Kweni chilichose icho tikuchita kuti tovwire ŵanyithu kuti ŵamanye unenesko na kulutilira kwenda pa nthowa yakuya ku umoyo wamuyirayira, ntchakuzirwa chomene. Iwo na ise wuwo tiŵenge ŵakukondwa.—Mat. 6:20.
16. (a) Ntchivichi chichitikirenge charu cha malonda ichi? (b) Kasi tikwenera kuchiwona wuli chuma pakumanya ivyo vichitikenge munthazi?
16 Apo Yesu wakati, “Para [usambazi wambura urunji] uwu wamara,” wakang’anamuranga kuti usambazi uwu uzamumara nadi. (Luka 16:9) Mazuŵa ghano, mabanki ghanjira pasi kweniso chuma chawa mu charu ichi. Kweni vikulongora kuti sonosono apa vinthu vinangikirengethu mu charu. Vinthu vyose vya mu charu cha Satana ichi, nga ni ndyali, visopa, na malonda vimalenge. Ntchimi Ezekiyeli na Zefaniya ŵakayowoyerathu kuti golide, siliva na malonda agho ghakuchitika mu charu ichi vizamuŵavya ntchito. (Ezek. 7:19; Zef. 1:18) Kasi tingazakajipulika wuli para tachekura na kuwona kuti tikapenjisiska chomene “usambazi wambura urunji” wa mu charu ichi, m’malo mwa usambazi weneko? Tingazakajipulika nga ni munthu uyo wakalimbikira kugwira ntchito umoyo wake wose kuti wasange vindalama vinandi, kweni paumaliro wakasanga kuti ni zude (ndalama zautesi). (Zinth. 18:11) Uwu mbunenesko, usambazi wa mu charu ichi umalenge sonosono apa. Ntheura usambazi tikwenera kupangira “ŵabwezi” kuchanya. Chilichose icho tikuchita kuti vinthu vyakukhwaskana na Ufumu wa Yehova vilute panthazi, chikutovwira kuŵa ŵasambazi mwauzimu.
17, 18. Kasi ŵabwezi ŵa Chiuta ŵakulindilira vichi?
17 Para Ufumu wa Chiuta wiza, palije uyo wazamulipiranga renti panji kutora ngongoli. Chakurya chizamuŵa chaulere, ndipo chizamuŵa chinandi chomene. Vipatala kuzamuŵavya. Banja la Yehova la pa charu chapasi lizamukondwanga na chilichose icho chizamuŵa mu charu. Golide, siliva, na malibwe ghanyake ghakudura vizamuŵa vyakuguliska yayi kweni vyakutoweskera waka. Mathabwa ghawemi chomene, malibwe, kweniso visulo vizamuŵa vyaulere kuti tizengere nyumba zakutowa. Ŵabwezi ŵithu ŵazamuŵa ŵakukondwa kutovwira kwambura kukhumba malipiro. Vinthu ivyo vizamuŵa mu charu tizamugaŵananga mwakuyana.
18 Ŵanthu awo ŵakupanga mabwezi ghawo kuchanya ndiwo ŵazamukondwa na vitumbiko ivi. Awo ŵakusopa Yehova pa charu chapasi ŵazamukondwa chomene apo Yesu wazamuyowoya kuti: “Zaninge, imwe mwatumbikika na Adada, muhare Ufumu uwo ukanozgekera imwe kufuma apo charu chikambira.”—Mat. 25:34.
^ ndime 4 Yesu wakayowoyapo yayi usange ivyo bwana wakayowoyera muteŵeti mulara vikaŵa vyaunenesko panji yayi. Mu Chigiriki, mazgu ghakuti “ŵakamuphara,” pa Luka 16:1, ghangang’anamuraso kuti ŵakamuyowoyera vyautesi. Fundo yikuru ya Yesu yikagona pa ivyo muteŵeti mulara wakachita, pa ivyo ŵakamulekeskera uteŵeti wake yayi.
^ ndime 15 Nkhani yakulongosora umoyo wa mudumbu Lucia Moussanett yili mu Wukani! ya Chicheŵa ya Juni 22, 2003, p. 18-22.


text:
KABUKU KA UTEŴETI NA UMOYO WACHIKHRISTU August 2017
Umo Mungapharazgira
Masachizgo gha umo mungapharazgira na Wukani! kweniso umo mungalongosolera unenesko wa mu Baibolo wakukhwaskana na chifukwa icho Chiuta wakalengera ŵanthu. Lembani masachizgo ghinu gha umo mungapharazgira.
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Yehova Wakatumbika Mtundu Wakusopa Vikozgo
Yehova wakatumbika Ŵababuloni ŵati ŵazingilizga Ture kwa vyaka 13. Kasi pali ukaboni wuli wakuti Yehova wakukondwa na mulimo uwo mukumuchitira mwakugomezga?
UMOYO WACHIKHRISTU
Ŵani na Mikhaliro Yiwemi—Kujiyuyura
Chifukwa kujiyuyura nkhwakuzirwa? Kasi tingalongora wuli kuti ndise ŵakujiyuyura? Kasi lurombo na chiyelezgero cha Yesu vingatovwira wuli kuŵa ŵakujiyuyura?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Mulinda Wakaŵanga na Mulimo Ukuru
Ŵalinda ŵakaŵa na mulimo wakuchenjezga ŵanthu para kukwiza ŵalwari. Kasi Yehova wakang’anamurangachi apo wakati Ezekiyeli wakaŵa mulinda wa Israyeli?
UMOYO WACHIKHRISTU
Ŵani na Mikhaliro Yiwemi—Chikanga
Chifukwa wuli tikwenera yayi kopa ŵanthu? Kasi kughanaghanirapo, lurombo, na chigomezgo mwa Yehova vingatovwira wuli kuŵa na chikanga?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Gogi wa Magogi Waparanyikenge Sonosono
Baibolo likuyowoya ivyo vizamuchitika pambere Gogi wa Magogi wandaparanyike kweniso para wazakaparanyika.
UMOYO WACHIKHRISTU
Ŵani na Mikhaliro Yiwemi—Chipulikano
Nga ni Abrahamu, tikwenera kulongora kuti tili na chipulikano mwa Yehova nanga ni para vinthu vingasuzga. Kasi tingachita wuli kuti tiŵe ŵakugomezgeka na kuŵa chipulikano chakukhora?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Umo Mboniwoni ya Ezekiyeli Yakuyowoya za Tempile Yikutikhwaskira
Mboniwoni ya tempile iyo Ezekiyeli wakawona yikutikumbuska fundo zapachanya za Yehova pa kusopa kutuŵa. Kasi mboniwoni iyi yikwenera kutichiska kuchita vichi?
UMOYO WACHIKHRISTU
Kasi Nizamuchitaso Pawuli Upayiniya Wakanyengo?
Nthowa yimoza iyo tingapelekera sembe za malumbo nkhuŵa mupayiniya wa kanyengo. Kasi mungasazgirako uteŵeti winu mwakuchita upayiniya wakanyengo?


text:
Chiuta Wakutiphalira Uthenga Uwemi!
Kasi uthenga uwemi ni vichi? Chifukwa wuli tikuwugomezga? Musangenge mazgoro mu kabuku aka.
Kasi Mungasambira Wuli Kabuku Aka?
Kabuku aka kamovwiraninge kuti musambire Mazgu gha Chiuta, Baibolo. Kasi mungasanga wuli vesi mu Baibolo linu?
Kasi Uthenga Uwemi ni Vichi?
Kasi Chiuta wakutiphalira uthenga wuli uwemi? Chifukwa wuli ŵanthu ŵakwenera kupulikira uthenga uwemi mwaluŵiro? Tichite wuli pera?
Kasi Chiuta Ni Njani?
Kasi Chiuta wali na zina? Kasi wakutipwelelera?
Kasi Uthenga Uwemi Ngwakufuma Nadi kwa Chiuta?
Kasi tikumanya wuli kuti Baibolo likutiphalira unenesko?
Kasi Yesu Ni Njani?
Kasi Yesu wakafwirachi? Kasi sembe yakuwombora ni vichi? Kasi Yesu wakuchita vichi sono?
Kasi Chiuta Wachitengechi na Charu Ichi?
Baibolo likuyowoya chifukwa icho Chiuta wakalengera charu, kweniso kuti masuzgo ghamalenge, charu chizamuŵa paradiso na ŵanthu awo ŵazamukhalamo.
Kasi Awo Ŵali Kufwa Mbwenu Kuli Kumara?
Kasi chikuchitika ntchivichi para munthu wafwa? Kasi awo ŵali kufwa ŵazamuŵaso ŵamoyo?
Kasi Ufumu wa Chiuta Ni Vichi?
Kasi Fumu ni njani? Kasi Ufumu wa Chiuta uzamuchita vichi?
Chifukwa Wuli Chiuta Walekelera Uheni na Suzgo?
Kasi uheni ukamba wuli? Chifukwa wuli Chiuta wakuwuwona waka m’paka sono?
Kasi Mungachita Wuli Kuti Muŵe Ŵakukondwa mu Nyumba yinu?
Yehova wakukhumba kuti ŵanthu ŵakondwenge mu nyumba zawo. Mu Baibolo muli ulongozgi uwo ungawovwira ŵafumu, ŵawoli, ŵapapi, kweniso ŵana kuti ŵaŵe ŵakukondwa.
Kasi Mungachimanya Wuli Chisopa Chaunenesko?
Kasi pali chisopa chimoza pera chaunenesko? Wonani vinthu 5 ivyo vingamovwirani kumanya chisopa chaunenesko.
Kasi Fundo za mu Baibolo Zikutovwira Wuli?
Yesu wakalongosora kuti ŵanthu ŵakwenera kulongozgeka. Wakayowoyaso fundo ziŵiri za mu Baibolo izo ni zakovwira chomene.
Kasi Mungasendelera Wuli kwa Chiuta?
Kasi Chiuta wakupulika malurombo ghose? Kasi tikwenera kulomba wuli? Kasi tingachita wuli kuti tisendelere kwa Chiuta?
Kasi Uthenga Uwemi pa Nkhani ya Chisopa Ngwakuti Wuli?
Kasi yizamuŵapo nyengo apo waliyose wazamusopa Chiuta waunenesko?
Chifukwa Wuli Yehova Wali na Gulu?
Baibolo likulongosora chifukwa icho Ŵakhristu ŵaunenesko mbakukolerana.
Chifukwa Wuli Ntchiwemi Kulutilira Kumanya Chiuta?
Kasi mungawovwira wuli ŵanyinu na ivyo mwasambira? Kasi ubwezi winu na Yehova ungafika m’paka mpha?