text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Mbakhristu?
Enya. Tili Ŵakhristu pa vifukwa ivi:
Tikulondezga ivyo Yesu Khristu wakasambizga na kuchita.—1 Petrosi 2:21.
Tikugomezga kuti tizamupona chifukwa cha Yesu. Baibolo likuti: “
Palije zina linyake pasi pa mtambo ilo lapika pakati pa ŵanthu, ilo tikwenera kuponoskeka nalo.”—Milimo 4:12.
Kuti munthu waŵe Kaboni wa Yehova, wakubatizika mu zina la Yesu.—Mateyu 28:18, 19.
Tikulomba mu zina la Yesu.—Yohane 15:16.
Tikugomezga kuti Yesu wali na mazaza pa munthu waliyose.—1 Ŵakorinte 11:3.
Ndipouli, tikupambana na visopa vinyake Vyachikhristu. Tikugomezga kuti Yesu ni Chiuta yayi, kweni ni Mwana wa Chiuta nga umo Baibolo likuyowoyera. (Mariko 12:29) Tikugomezga yayi kuti para munthu wafwa mzimu ukulutilira kuŵa wamoyo, kweniso Baibolo likuyowoyapo yayi kuti Chiuta wakotcha ŵanthu mu moto, panji kuti ŵalongozgi ŵaŵenge na mazina ghapadera.—Mupharazgi 9:5; Ezekiel 18:4; Mateyu 23:8-10.


c: text/html

text:
Kasi Mukughanaghana Kuti Vinthu Viŵenge Wuli Kunthazi?
Kasi caru . . .
cikhalilirenge nthena?
cihenipirengehenipirenge?
ciŵengeko makora?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
“Ciuta . . . wazamufyura sozi lililose ku maso ghawo, ndipo nyifwa yizamuŵakoso cara, nesi kutengera panji kutampha nesi vyakuŵinya vizamuŵakoso cara. Vinthu vyakale vyafumapo.”—Uvumbuzi 21:3, 4, Mang’anamuliro gha Caru Ciphya.
VYANDULO IVYO MUZAMUSANGA CIFUKWA CA LAYIZGO ILI
Nchito yiwemi kweniso yakukhorweska.—Yesaya 65:21-23.
Umoyo wambura kulwara panji suzgo linyake lililose.—Yesaya 25:8; 33:24.
Umoyo wamuyirayira na kukondwa na mbumba yinu na ŵabwezi ŵinu.—Salmo 37:11, 29.
KASI TINGAGOMEZGA NADI IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA?
Enya. Pali vifukwa vinandi, kweni tiyowoyengepo viŵiri:
Ciuta wali na nkhongono kucita ivyo walayizga. Mu Baibolo, ni Yehova Ciuta pera uyo wakucemeka “Wankhongonozose,” cifukwa wali na nkhongono zambura cigoti. (Uvumbuzi 15:3) Mwantheura, wangacita ivyo walayizga. Wasinthenge caru kuti ciŵe ciwemi. Nga umo Baibolo likuyowoyera, “kwa Ciuta vinthu vyose ni vyamacitiko.”—Mateyu 19:26.
Ciuta ngwakukhumbisiska kufiska ivyo walayizga. Mwaciyelezgero, Yehova ‘ngwakunweka’ kuwuska ŵanthu awo ŵali kufwa.—Job 14:14, 15.
Baibolo likuyowoyaso kuti Yesu wakacizganga ŵalwari. Cifukwa wuli wakacitanga nthena? Cifukwa wakakhumbanga. (Mariko 1:40, 41) Yesu wakatolera nkhanira ndendende wunthu wa Awiske. Nayo wakakhumbisiskanga kovwira awo ŵakusuzgika.—Yohane 14:9.
Mwantheura, tikukayika yayi kuti Yehova na Yesu ŵakukhumba kutovwira kuti tizakaŵe na umoyo uwemi kunthazi!—Salmo 72:12-14; 145:16; 2 Petrosi 3:9.
FUNDO YAKUTI MUGHANAGHANIREPO
Kasi Ciuta wazamucita wuli kuti wasinthe vinthu pa caru kuti viŵe makora?
Baibolo likuzgora fumbo ili pa MATEYU 6:9, 10 na DANIEL 2:44.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MUTU 11
Nchifukwa Wuli Chiuta Wazomerezga Kuti Tisuzgikengi?
Kumbi Chiuta ndiyu wachitiska masuzgu ngo nge m’charu?
Kumbi ndi nkhani wuli yo yingubuka mu munda wa Edene?
Kumbi Chiuta wazamutuzgapu wuli masuzgu nga ŵanthu?
PAVULI pa nkhondu yakofya yo ŵanthu a mafuku ngakupambanapambana angurwana mu charu chinyaki, anthukazi ndi ŵana anandi ambula kunanga wo angubayika anguŵikika mu muwunda umoza ukulu ndipu mumphepeti mwaki angujinthamu timphinjika. Pa kamphinjika kekosi angulembapu kuti: “Nchifukwa wuli?” Nyengu zinyaki ŵanthu afumba fumbu ili chifukwa chakuŵaŵika mtima. Yiwu afumba asani abali ŵawu abayika chifukwa cha nkhondu, masoka, matenda pamwenga uchigeŵenga kweniso asani nyumba zawu zanangika pamwenga asani vinthu ivi vachitiska kuti asuzgiki ukongwa. Yiwu akhumba kuziŵa chifukwa cho masuzgu ngo ngaŵawiya.
2 Kumbi nchifukwa wuli Chiuta wazomerezga kuti tisuzgikengi? Asani Yehova Chiuta ngwanthazi ukongwa, we ndi chanju, ngwazeru, ndipuso ndi murunji, nchifukwa wuli charu chazara ndi kutinkhana kweniso vinthu vambula urunji? Kumbi imwi mukujifumbapu mafumbu yanga?
3 Kumbi nkhunanga kufumba chifukwa cho Chiuta wazomerezge kuti tisuzgikengi? Ŵanthu anyaki aŵanaŵana kuti kufumba fumbu ili nkhuŵavi chigomezgu pamwenga nkhuleka kutumbika Chiuta. Kweni asani muŵerenga Bayibolo musaniyengi kuti ŵanthu anyaki akugomezgeka wo awopanga Chiuta nawu afumbanga mafumbu ngakuyanana ndi ngenanga. Mwakuyeruzgiyapu, mchimi Habakuku wangufumba Yehova kuti: “Mutindirongoriyanji maubendezi, ndi kundiwoneska suzgu? Phasulu ndi nkhaza ve paurongo pangu, mphindanu ndikulimbana viyuka.”—Habakuku 1:3.
4 Kumbi Yehova wangumutorome Habakuku chifukwa chakufumba mafumbu yanga? Awa. M’malu mwaki, Chiuta wakuŵika mazu ngakutuliya pasi pamtima ngaku Habakuku m’Bayibolo. Chiuta wangumuwovya so kuti waziŵi vinandi ndipuso kuti waje ndi chivwanu chikulu. Ivi ndivu Yehova wakhumba kukuchitiyani imwi. Kumbukani kuti Bayibolo lisambiza kuti iyu “waphwere imwi.” (1 Petro 5:7) Chiuta watinkha vinthu viheni ndi kusuzgika, kuphara munthu weyosi. (Yesaya 55:8, 9) Sonu nchifukwa wuli pacharu pe masuzgu nganandi viyo?
NCHIFUKWA WULI PACHARU PE MASUZGU NGANANDI VIYO?
5 Ŵanthu a mu visopa vakupambanapambana afumba alongozgi a visopa vawu chifukwa cho taŵanthu tisuzgikiya viyo ukongwa. Kanandi atiŵamuka kuti ndi khumbu laku Chiuta kuti tisuzgikengi ndipuso kuti Chiuta wakunozge limu kali chechosi cho chichitika kusazgapu masuzgu. Alongozgi a visopa yaŵa akambiya ŵanthu anandi kuti nthowa zaku Chiuta zakusuzga kuzivwisa pamwenga kuti wabaya ŵanthu chinanga mbana anamana kuti wakaje nawu kuchanya. Kweni nge mo mwasambiriya, Yehova Chiuta wangachitiska vinthu viheni cha. Bayibolo likamba kuti: “Chiŵi kutali ndi Chiuta kuti iyu wachiti ubendezi, ndipo chiŵe kutali ndi Wanthazizose kuti wabudi.”—Jobu 34:10.
6 Kumbi muziŵa chifukwa cho ŵanthu ambiya Chiuta mulandu wa masuzgu ngosi ngo ngachitika pacharu? Kanandi yiwu atumba mulandu Chiuta Wanthazizosi chifukwa aŵanaŵana kuti ndiyu wawusa charu ichi. Yiwu aziŵa cha fundu yauneneska ndipuso yipusu yo Bayibolo lisambiza pankhani iyi. Mu Mutu 3 mungusambira uneneska wenuwu, wakuti Satana Diabolo ndiyu wawusa charu ichi.
7 Bayibolo likamba mwakuvwika umamapha kuti: “Charu chosi chira mu nthazi ya mheni yo.” (1 Yohane 5:19) Malinga ndi po muwone charu, kumbi fundu iyi njakuvwika cha? Vakuchitika va m’charu ichi vilongo nkharu ya chakulengeka chauzimu cho ‘chilandizga charu chosi chakujamu ŵanthu.’ (Chivumbuzi 12:9) Satana ndi murwani, ngwakunyenga kweniso ngwankhaza. Mwaviyo charu cho chiwusika ndi iyu chazara ndi kutinkhana, chinyengu kweniso nkhaza. Ichi nchifukwa chakwamba cho pacharu paŵiya masuzgu nganandi viyo.
8 Chifukwa chachiŵi nchakuti mtundu wa ŵanthu ngwambula kufikapu ndipu ngwakubuda kwamba panyengu yo ŵanthu angugarukiya mu munda wa Edene, nge mo tingusambiriya mu Mutu 3. Ŵanthu ambula kufikapu alimbiyana mazaza ndipu ivi ndivu vichitiska kuti paje nkhondu, kukandirizgana ndipuso masuzgu. (Wakutaula 4:1; 8:9) Chifukwa chachitatu cho tisuzgikiya nchakuti tija mu ‘nyengu yiheni po vinthu vamabuchibuchi vititiwiya.’ (Wakutaula 9:12) Mu charu cho chileka Kuwusika ndi Yehova yo wavikiriya, ŵanthu angasuzgika chifukwa chakuti akhoza kusanirika pa malu ngaheni ndipuso pa nyengu yiheni.
9 Nchakupembuzga ukongwa kuziŵa kuti Chiuta ndiyu wachitiska masuzgu cha. Iyu ndiyu cha yo wachitiska nkhondu, kuswa marangu, kukandirizgana pamwenga so masoka nga chilengedu ngo ngachitiska kuti ŵanthu anandi asuzgikengi. Chinanga wuli ve viyo, tikhumbika kuziŵa kuti, nchifukwa wuli Yehova wazomerezga kuti tisuzgikengi? Asani iyu Ngwanthazizosi, ving’anamuwa kuti wakhoza kulekeska masuzgu. Sonu nchifukwa wuli waleka kugwiriskiya nchitu nthazi zaki? Chiuta widu wachanju yo te nayu pa ubwezi, we ndi vifukwa vamampha vakuchitiya ivi.—1 Yohane 4:8.
SATANA WANGUYUSKA NKHANI YIKULU
10 Kuti tiziŵi chifukwa cho Chiuta wazomerezge masuzgu, tikhumbika kukumbuka nyengu yo masuzgu ngangwambiya. Satana wati wachitiska Adamu ndi Eva kuti aleki kuvwiya Yehova, iyu wanguyuska nkhani yikulu. Iyu wangususka nthazi zaku Yehova cha. Satana waziŵa kuti Yehova we ndi nthazi zambula makambika. M’malu mwaki Satana wangususka wanangwa wakuwusiya waku Yehova. Pakukamba kuti Chiuta ngwaboza ndipuso wanola ŵanthu ŵaki vinthu vamampha, Satana wang’anamuwanga kuti Yehova ngwakuwusa muheni. (Chiyambo 3:2-5) Satana wang’anamuwanga kuti mtundu wa ŵanthu ungaja umampha kwambula muwusu waku Chiuta. Uku kwenga kuyukiya muwusu waku Yehova pamwenga kuti wanangwa waki wakuwusiya.
11 Adamu ndi Eva angugarukiya Yehova. Tikhoza kukamba kuti yiwu angukamba kuti: “Tikhumba cha kuti Yehova waje Wakuwusa widu. Tikhoza kujisankhiya cho nchamampha ndi chiheni.” Kumbi Yehova watingi wamaliskengi wuli nkhani iyi? Kumbi watingi wasambizengi wuli vakulengeka vosi vazeru kuti akugaruka yaŵa mbakunanga ndipuso kuti muwusu waki ndiwu wamampha nadi? Anyaki akhoza kukamba kuti mphanyi Chiuta wangubaya ŵanthu yaŵa ndi kulenga so anyaki. Kweni Yehova wangukamba kuti chilatu chaki chenga chakuti, charu chosi chizaziki ndi mphapu zaku Adamu ndi Eva ndipu wakhumbanga kuti yiwu aje m’charu cha paradayisu kwamuyaya. (Chiyambo 1:28) Nyengu zosi Yehova wafiska chilatu chaki. (Yesaya 55:10, 11) Kweniso kubaya akugaruka yaŵa kwatingi kumaliskengi cha nkhani yo yingubuka yakukwaskana ndi wanangwa waku Yehova wakuwusiya.
12 Tiyeni tiwoni chakuyeruzgiyapu. Ŵanaŵaniyani kuti msambizi wasambiza ŵana a sukulu nthowa yo angalembe samu yakusuzga. Mwana wa sukulu yumoza wakuchenje kweniso wambula kuvwa, watiti nthowa yo asambizi agwiriskiya nchitu njaboza. Iyu wamizgiriya kuti waziŵa umampha ukongwa nthowa yakwenere, pakukhumba kulongo kuti asambizi mbajila. Anyaki mwa ŵana a sukulu awona kuti munyawu waneneska ndipu nawu agarukiya asambizi ŵawu. Kumbi penapa asambizi angachita wuli? Asani angadikiska ŵana akugaruka mu kilasi, kumbi ŵana anyaki aŵawonengi wuli asambizi ŵawu? Kumbi nawu angavwana cha kuti mwana wakugaruka pamoza ndi anyaki akamba uneneska? Ŵana wosi mu kilasi angaŵatumbika cha asambizi ŵawu chifukwa aŵanaŵanengi kuti asambizi ŵawu atopa kuziŵika kuti mbaboza. Kweni ŵanaŵaniyani kuti asambizi azomerezga mwana wambula kuvwa kuti walongo nthowa yaki yakulembe samu yakusuzga.
13 Mwakuyana waka, Yehova wachita vo asambizi angachita. Kumbukani kuti kugaruka kungukwaska ŵanthu wo ŵenga mu Edene pe cha. Penga angelu mamiliyoni nganandi wo awonanga ivi vichichitika. (Jobu 38:7; Danyele 7:10) Vo Yehova watingi wachitengi pa nkhani iyi vatingi vikwaskengi ukongwa angelu yaŵa ndipuso vakulengeka vosi vazeru. Sonu Yehova wachita wuli? Iyu wazomerezga Satana kulongo mo wangawusiya mtundu wa ŵanthu. Chiuta wazomerezga so ŵanthu kuti ajiwusengi mwakulongozgeka ndi nthazi zaku Satana.
14 Msambizi yo tamukonkhoska mu chakuyeruzgiyapu chidu waziŵa kuti mwana wakugaruka ndi anyaki wo amulondo mbakunanga. Kweniso waziŵa kuti kuŵapaska mwaŵi wakulongo nthowa yo angalembe samu kungawovya ŵana wosi mu kilasi. Asani akugaruka atondeka, ŵana ŵosi azeru awonengi kuti msambizi pe ndiyu wakwenere kusambiza mu kilasi. Yiwu avwisengi chifukwa cho asambizi adikiskiyengi akugaruka mu kilasi pavuli paki. Mwakuyana waka, Yehova waziŵa kuti ŵanthu ndi angelu wosi a mtima wamampha ayanduwengi pakuwona kuti Satana ndi anyaki wo wangugaruka nawu atondeka ndipuso kuti ŵanthu angajiwusa cha. Yiwu angaziŵa uneneska wakukhumbika nge mo wangukambiya Yeremiya, kuti: “Ndiziŵa, Ambuya, kuti nthowa ya munthu kuti ye mwaku iyu mweneku cha, kuti nkhwa munthu yo watenda cha kunyoroska menderu ngaki.”—Yeremiya 10:23.
NCHIFUKWA WULI YEHOVA WAZOMEREZGA MASUZGU KWA NYENGU YITALI?
15 Nanga nchifukwa wuli Yehova wazomerezga kuti masuzgu ngalutiriyi kwa nyengu yitali viyo? Ndipu nchifukwa wuli waleka kukanizga kuti vinthu viheni vichitikengi? Ŵanaŵaniyiani vinthu viŵi vo msambizi wa mu chakuyeruzgiyapu chidu wangaleka kuchita. Chakwamba, iyu wangakanizga cha mwana wambula kuvwa kuti waleki kulutirizga kukonkhoska nthowa yo wangalembe samu. Chachiŵi, msambizi wangawovya cha mwana wambula kuvwa yo mo wangalembe samu. Sonu ŵanaŵaniyani vinthu viŵi vo Yehova wasankha kuleka kuchita. Chakwamba iyu wakanizga cha Satana ndi gulu laki kulongo kuti mbarunji. Kuzomerezga kuti pajumphi nyengu kwawovya ukongwa. Mbiri yosi ya mtundu wa ŵanthu yalongo kuti ŵanthu ayesesa kujiwusa pamwenga kuwusika ndi maboma nga umunthu ngakupambanapambana. Ŵanthu aluta panthazi pa nkhani za sayansi ndipuso vakuchitika vinyaki, kweni uziraurunji, ukavu, kuswa marangu ndi nkhondu vafika paheni ukongwa. Muwusu wa ŵanthu sonu wawoneka kuti watondeka
16 Chachiŵi, Yehova watimuwovya cha Satana kuwusa charu ichi. Mwakuyeruzgiyapu, asani Chiuta wangakanizga vinthu viheni vo vichitika, kumbi kungaŵa kovya akugaruka cha? Kumbi Chiuta watingi wachitiskengi cha kuti ŵanthu aŵanaŵanengi kuti akhoza kujiwusa kwambula suzgu lelosi? Asani Yehova wanguchita ivi, watingi waŵengi ku chigaŵa cha ŵanthu aboza. Kweni “nkhwambura machitika kuti Chiuta waname.”—Ŵahebere 6:18.
17 Nanga nchithu wuli cho chazamuchitikiya vinthu vakofya vo vaja vichichitika mu nyengu yosi yakugarukiya Yehova? Tingachita umampha kukumbuka kuti Yehova ngwanthazi zosi. Mwaviyo iyu wakhoza ndipu wazamutuzgapu masuzgu ngosi nga mtundu wa ŵanthu. Nge mo tikusambiriya kali, kunangika kwa charu kwazamunozgeka mwakusambuska charu kuja Paradayisu. Vakutuwapu va ubudi vazamutuwapu chifukwa cha kuvwana mu sembi ya uwombozi yaku Yesu, ndipu vakutuwapu va nyifwa vazamutuwapu mwakuyuska akufwa. Chiuta wazamugwiriskiya nchitu Yesu kuti “wanangi nchitu zo zaku diabolo.” (1 Yohane 3:8) Yehova wazamuchita vosi ivi pa nyengu yaki. Titenere kukondwa kuti Chiuta wachitapu kanthu mwaliŵi cha, chifukwa kuzizipizga kwaki kwatipaska mwaŵi wakuti tiziŵi uneneska ndi kumuteŵete. (2 Petro 3:9, 10) Pasonu panu, Chiuta wapenja ŵanthu wosi wo atimusopa mwauneneska ndipuso watiŵawovya kukunthiyapu masuzgu ngosi ngo angakumana nangu mucharu chamasuzgu ichi.—Yohane 4:23; 1 Ŵakorinte 10:13.
18 Anyaki angafumba kuti, kumbi masuzgu ngosi yanga ngatingi ngaŵengepu asani Chiuta wangulenga Adamu ndi Eva munthowa yakuti angazigarukanga cha? Kuti mumuki fumbu ili, mutenere kukumbuka chawanangwa chapachanya cho Yehova wakukupaskani.
KUMBI CHAWANANGWA CHAKUTULIYA KWAKU CHIUTA MUCHIGWIRISKIYENGI WULI NCHITU?
19 Nge mo tinguwone mu Mutu 5, ŵanthu akulengeka ndi wanangwa wakujisankhiya vinthu. Kumbi muziŵa kuti chawanangwa ichi nchakuzirwa ukongwa? Chiuta wakulenga nyama zinandi kweni zosi zitende zeru zakuwa nazu. (Nthanthi 30:24) Ŵanthu apanga makina ngo ngakunozgeka kuti ngagwirengi nchitu yo akungapangiya pe. Kumbi isi tatingi tikondwengi asani Chiuta wangutipanga viyo? Awa, kweni tikondwa chifukwa chakuti te ndi wanangwa wakusankha nkharu yo tikhumba kuŵa nayu, vo tikhumba kuchita, ŵanthu wo tikhumba kwanjana nawu ndi vinyaki vaviyo. Taŵanthu tikondwa kuchita vinthu mwawanangwa, ndipu Chiuta wakhumba kuti tije ndi wanangwa wenuwu.
20 Yehova wakhumba cha kuti timuteŵetiyengi mwakwesa kuchichizgika. (2 Ŵakorinte 9:7) Mwakuyeruzgiyapu: Kumbi mpapi wangakondwa asani mwana waki wangamukambiya kuti “nditikuyanjani,” chifukwa chakuti wayesa kumupempha pamwenga asani wangakamba yija kutuliya pasi pa mtima? Sonu fumbu lingaŵa lakuti, kumbi chawanangwa cho Yehova wakukupaskani muchigwiriskiyengi wuli nchitu? Satana, Adamu ndipuso Eva, angugwiriskiya nchitu wanangwa wakujisankhiya vinthu mwambula kwenere. Yiwu angukana Yehova Chiuta. Kumbi imwi muchitengi wuli?
21 Mwe ndi mwaŵi wakugwiriskiya nchitu mwazeru wanangwa wakujisankhiya wenuwu kuti muyanduwi. Mungaja mugulu la ŵanthu wosi wo ŵe kuchigaŵa chaku Yehova. Yiwu akondweska Chiuta chifukwa ŵe ndi phamphu pakususka Satana kuti ngwaboza ndi kulongo kuti watondeke limu kuwusa. (Nthanthi 27:11) Namwiso mungachita viyo asani mwasankha kugwiriskiya nchitu mwakwenere umoyu winu. Venivi ndivu tazamusambira mu mutu wapanthazi.
VO BAYIBOLO LISAMBIZA
- Chiuta ndiyu cha yo wachitiska vinthu viheni pacharu.—Jobu 34:10.
- Mwakukamba kuti Chiuta ngwaboza ndipuso wanora ŵanthu ŵaki vinthu vamampha, Satana wangususka muwusu waku Yehova.—Chiyambo 3:2-5.
- Yehova wazamugwiriskiya nchitu mwana waki yo ndi Fumu ya Ufumu wa Umesiya, kuti wazituzgepu masuzgu nga mtundu wa ŵanthu ndi vakutuwapu vaki.—1 Yohane 3:8.
Mafumbu ngakusambiriya
1, 2. Kumbi ŵanthu akumana ndi masuzgu wuli mazuŵa nganu ndipu ngachitiska kuti ŵanthu afumbengi mafumbu nanga?
3, 4. (a) Nchinthu wuli cho chilongo kuti nkhunanga cha kufumba Chiuta chifukwa cho tisuzgikiya? (b) Kumbi Yehova watuvwa wuli asani wawona vinthu viheni ndipuso masuzgu?
5. Kumbi nyengu zinyaki ŵanthu akamba kuti nchinthu wuli cho chichitiska kuti tikumanengi ndi masuzgu, nanga Bayibolo lisambizanji?
6. Nchifukwa wuli ŵanthu anangiska kumba mulandu Chiuta kuti ndiyu wachitiska masuzgu ngo tikumana nangu?
7, 8. (a) Kumbi vakuchitika va m’charu vilongo wuli nkharu yaku yo watichiwusa? (b) Kumbi kuleka kufikapu kwa ŵanthu ndipuso ‘nyengu yiheni kweniso vakuchitika vamabuchibuchi,’ vachitiska wuli kuti ŵanthu asuzgikengi?
9. Nchifukwa wuli tingasimikizga kuti Yehova we ndi vifukwa vamampha vakuzomerezge kuti masuzgu ngalutiriyengi?
10. Kumbi Satana wanguyuska nkhani niyi ndipu wanguchita wuli venivi?
11. Nchifukwa wuli Yehova wanguleka kubaya akugaruka wo ŵenga mu Edene?
12, 13. Khonkhoskani chakuyeruzgiyapu chakulongo chifukwa cho Yehova wazomerezge Satana kuwusa charu ndipuso cho wazomerezge kuti ŵanthu ajiwusengi.
14. Kumbi tingayanduwa wuli ndi vo Yehova wachita pakuzomerezga ŵanthu kuti ajiwusengi?
15, 16. (a) Nchifukwa wuli Yehova wazomerezga masuzgu kwa nyengu yitali viyo? (b) Nchifukwa wuli Yehova waleka kukanizga vinthu viheni nge kuswa marangu?
17, 18. Kumbi Yehova wazamuchitanji ndi vinthu viheni vosi vo vilipu chifukwa cha muwusu wa ŵanthu ndi fuzi yaku Satana?
19. Kumbi Yehova wakutipaska chawanangwa chakuzirwa nichi, ndipu nchifukwa wuli titenere kuwonga?
20, 21. Kumbi wanangwa wakujisankhiya vinthu mungawugwiriskiya wuli nchitu mwakwenere, nanga nchifukwa wuli mutenere kuwugwiriskiya nchitu mwakwenere?


text:
Lilongwe
Lilongwe ndiwo msumba wukulu wa boma mu Malaŵi (capital city).
Kuli chibanja chikulu cha Kamuzu International Airport, mphala ya malango, chipatala chikulu na vinthu vinandi vyakwenelera kuba mu msumba wukulu. Lilongwe wali pamalo pa katondo ntheula vyuvyu ni suzgo chomene mumalo yanandi ya msumba uwu. University ya Malaŵi yili na vigaba vibiri mu Lilongwe, koleji (college) ya vya ulimi ya Bunda na koleji ya unesi (nursing) ya Kamuzu. Msumba uwu wukasankhika chifukwa chakuti wuli pakati pa chalo cha Malaŵi ntheula nkhupusu na kufupiko kuluta kulikose m’Malaŵi kufuma ku Lilongwe kuluskana na ku Zomba, uwo wukaba msumba wukulu mpaka mu chaka cha 1975. Boma la Lilongwe ndilo lili na banthu banandi chomene pa maboma yose mu Malaŵi – muli banthu pafupi-fupi 1.6 million – Lilongwe payekha wali na banthu bakujumpha chigaba cha kumpoto chose.
Kuli chibanja chikulu cha Kamuzu International Airport, mphala ya malango, chipatala chikulu na vinthu vinandi vyakwenelera kuba mu msumba wukulu. Lilongwe wali pamalo pa katondo ntheula vyuvyu ni suzgo chomene mumalo yanandi ya msumba uwu. University ya Malaŵi yili na vigaba vibiri mu Lilongwe, koleji (college) ya vya ulimi ya Bunda na koleji ya unesi (nursing) ya Kamuzu. Msumba uwu wukasankhika chifukwa chakuti wuli pakati pa chalo cha Malaŵi ntheula nkhupusu na kufupiko kuluta kulikose m’Malaŵi kufuma ku Lilongwe kuluskana na ku Zomba, uwo wukaba msumba wukulu mpaka mu chaka cha 1975. Boma la Lilongwe ndilo lili na banthu banandi chomene pa maboma yose mu Malaŵi – muli banthu pafupi-fupi 1.6 million – Lilongwe payekha wali na banthu bakujumpha chigaba cha kumpoto chose.
This is an excerpt from the article Lilongwe from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.


text:
Kumbi ndi Nunkhu ko Tingasaniya Kwamuka kwa Mafumbu ngo Ngatitisuzga pa Umoyu Widu?
Kumbi tingasaniya kwamuka . . .
mu sayansi?
mu zeru za ŵanthu?
m’Bayibolo?
WAKULEMBA BAYIBOLO MUNYAKI WANGUKAMBIYA CHIUTA KUTI:
“Ndipaskeni zeru . . . Mazu nginu mbuneneska.”—Sumu 119:144, 160, New World Translation.
Bayibolo limuka mafumbu nga ŵanthu anandi.
Kumbi namwi mungayanja kuja yumoza wa ŵanthu ŵenaŵa?
Webusayiti ya jw.org yingakuwovyani.
ŴERENGANI nkhani zo ze pa Intaneti
Vo Bayibolo limuka
Vo vingawovya mabanja
WONERIYANI mavidiyo nga nkhani za m’Bayibolo
Vo ŵana angasambira ndipuso sumu zawu
Ulongozgi wa ampupuka
KOPANI mabuku yanga
KUMBI NDI FUMBU NILI LO LITIKUSUZGANI UKONGWA PA MAFUMBU YANGA?
Nchifukwa wuli te ndi umoyu?
Kumbi Chiuta ndiyu wachitiska masuzgu ngo tikumana nangu?
Nchinthu wuli cho chichitika asani munthu wafwa?
Saniyani kwamuka kwa mafumbu yanga kutuliya m’Bayibolo pa jw.org.
(Lutani po palembeka kuti ZIMENE BAIBULO LIMAPHUNZITSA > KUYANKHA MAFUNSO A M’BAIBULO)


text:
Tchalichi leneko la Yesu
Tchalichi leneko la Yesu ni tchalichi lakwimira palekha ilo lakwamba ku Beijing ku China, muchaka cha 1917. Kwasono bali nabanthu pafupi 2.5 miliyoni muvyaro 45 ndiponso muvyaro vikuluvikulu sikisi. Tchalichi iri ndi pentikositolo chigaba cha baKhirisitu icho chikayamba kwakuyamba kwa 20th senchale. Chilato chawo kupharazga mazgo kuchalo chose cha pasi pambele Yesu wandizeso kachiwiri. Tchalichi ili liri navigomezgo khumi:
- Mzimu woyera
- Kubabatizika
- Kuchapa malundi
- Kurya mwenesho
- Dazi lakupatulika la Sabata
- Yesu Khirisitu
- Bukhu lakupatulika
- Kuthaskuka
- Tchalichi
- Kweluzgika kwawumaliro


text:
MTWE 17
Am’ŵandicile Mlungu Mwipopelo
Ligongo cici tukusosekwa kupopela kwa Mlungu?
Ana tukusosekwa kutenda cici kuti Mlungu ajanjeje mapopelo getu?
Ana Mlungu akusajanga mapopelo getu catuli?
1, 2. Ligongo cici tukusosekwa kugawona mapopelo kuŵa upile wekulungwa, soni ligongo cici tukusosekwa kumanyilila yajikusajiganya Baibulo panganiji?
CILAMBO capasici cili camwana pakucilandanya ni yakupanganyikwa yine. Kusala yisyene, pameso pa Yehofa jwali “Mkupanganya jwakwinani ni cilambo capasi,” ŵandu ali mpela lidondo lya mesi lyakutyocela mu mlulo. (Salimo 115:15; Yesaya 40:15) Nambope Baibulo jikusasala kuti: “Yehofa ali ciŵandika ŵakuŵilanjila pa jwalakwe, wosope ŵakum’ŵilanga mu usyesyene. Cacikwanilisya yakumbila ya jwalijose jwakumjogopa jwalakwe, soni cacipikana kulila kwawo kwakusaka cikamucisyo.” (Salimo 145:18, 19) Agambe ganisya mate ga yeleyi! Mkupanganya jwamacili gosope ali ciŵandika m’weji, soni akusatupikana naga “tukum’ŵilanga mu usyesyene.” Uli upile wetu wekulungwa kum’yicila Yehofa mwipopelo!
2 Nambope, naga tukusaka kuti Yehofa apikaneje mapopelo getu, tukusosekwa kupopela kwa jwalakwe m’litala lyakusalijiticisya. Mpaka tutende yeleyi naga tukumanyilila yajikusajiganya Baibulo pakwamba ya lipopelo. Kuli kwakusosekwa kuti tumanyilileje yagakusasala Malemba pakwamba ya mapopelo, ligongo gakusatukamucisya kum’ŵandicila Yehofa.
LIGONGO CICI TUKUSOSEKWA KUPOPELA KWA YEHOFA?
3. Ana ligongo limo lyakusosekwa mnope kupopelela kwa Yehofa lili lyapi?
3 Ligongo limo lyakusosekwa mnope lyakupopelela kwa Yehofa lili lyakuti jwalakwe akusatulimbikasya kutenda yeleyo. Maloŵe gakwe gakusatulimbikasya kuti: “Mkadandawula ni kandu kane kalikose, nambo pandaŵi jimkupopela mum’ŵendeje Mlungu yindu yayikumsoŵa, nipo ndaŵi syosope myiŵendeje yindu yeleyi ni mitima jakutogolela. Mtendele wa Mlungu, wele uli wakupunda umanyilisi wosope wa ŵandu, tiwucisunga cenene mitima jenu ni nganisyo syenu kupitila mukulumbikana kwenu ni Klistu Yesu.” (Afilipi 4:6, 7) Kusala yisyene ngatukusaka kwasa upile watupele mwacinonyelo Jwakulamula Jwamkulungwa jwacilambo cosope!
4. Ana kupopela mwakutamilicika kwa Yehofa kukusalimbikasya catuli unasi wetu ni jwalakwe?
4 Ligongo line lyatukusapopelela mwakutamilicika kwa Yehofa lili lyakuti tulimbikasye unasi wetu ni jwalakwe. Acanasi ŵasyesyene ŵangaŵecetana pakusaka kanekakwepe. Nambo acanasi ŵambone akusanonyelana, soni unasi ŵawo ukusakulaga pakusalilana mwagopoka nganisyo, yakusawusya, soni mwakupikanila mumtima. Mu litala line, yeleyi yikulandana ni mwawuŵelele unasi wetu ni Yehofa Mlungu. Nicikamucisyo ca bukuji, alijigenye yejinji yajikusajiganya Baibulo pakwamba ya Yehofa, umundu wakwe, soni lisosa lyakwe. Alijigenye kuti komboleka kuŵa najo paunasi. Lipopelo likusatupaga upile wakwasalila Atati ŵetu ŵakwinani ya mumtima mwetu. Pakutenda yeleyi akusam’ŵandicila Yehofa.
YATUKUSOSEKWA KUTENDA KUTI MLUNGU AJANJEJE MAPOPELO GETU
5. Ana cici cacikulosya kuti Mlungu jwangajanga mapopelo gosope?
5 Ana Yehofa akusapikana mapopelo gosope? Kwende tulole yaŵasalile Ayisalayeli ŵaŵasapwice m’moŵa ga jwakulocesya Yesaya. Yehofa ŵasalile kuti: “Atamose atupiye mapopelo gawo, une ngangwapikana, ligongo m’myala mwawo mugumbele miyasi.” (Yesaya 1:15) M’yoyo yitendo yine yikusamtendekasya Mlungu kuti akajanga mapopelo getu. Kuti Mlungu ajanje mapopelo getu, pana yatukusosekwa kutenda.
6. Ana cici cacikusosekwa mnope kuti Mlungu ajanjeje mapopelo getu, soni ana mpaka tucilosye catuli?
6 Cindu cakusosekwa mnope cili kola cikulupi. (Maliko 11:24) Ndumetume Paulo ŵalembile kuti: “Pangali mundu jwampaka amsangalasye Mlungu naga nganakola cikulupi, pakuti jwalijose jwakusaka kum’ŵandicila Mlungu, akwenela kulupilila kuti Mlungu apali nditu nipo kuti akusiŵapa mituka ŵandu ŵele ŵakusamsosa jwalakwejo.” (Ahebeli 11:6) Kola cikulupi cisyesyene ngaŵa kwamba kumanyilila kuti Mlungu apali, soni akusapikanilaga ni kwanga mapopelo. Cikulupi cikusawonecela mu yitendo yetu. Yitendo yetu ya lisiku lililyose yilosyeje kuti tukwete cikulupi.
7. (a) Ana ligongo cici tukusosekwa kuŵeceta mwaucimbicimbi patukupopela kwa Yehofa? (b) Patukupopela, ana mpaka tulosye catuli kulinandiya, soni kuti mapopelogo gakutyocela mumtima?
7 Yehofa akusasakasoni kuti ŵandu am’yicileje mwipopelo mwakulinandiya, soni ni mtima wosope. Ligongo cici tukusosekwa kulinandiya patukuŵecetana ni Yehofa? Naga ŵandu akwete upile wakuŵecetana ni mwenye kapena pulesidenti, akusaŵecetana najo mwaucimbicimbi, acimanyililaga ukumu wakwe. Kuli wuli m’weji patukuŵecetana ni Yehofa! Ana ngatukusosekwa kumcimbicisya? (Salimo 138:6) Soni kusala yisyene jwalakwe ali “Mlungu Jwamaciligose.” (Genesis 17:1) Patukupopela kwa Mlungu, tuŵeceteje mwakulinandiya kulosya kuti tukumanyilila ukumu wakwe. Kulinandiya kweleku kucitukamucisya kupopela kutyocela mumtima, kuŵambala mapopelo gacisyoŵe, gakuwilisyawilisya, kamulicisya masengo ciŵeceto cangapikanika, soni kuŵalanga mapopelo kutyocela m’buku ja mapopelo.
8. Ana tukusosekwa tutendeje cici mwakamulana ni mapopelo getu?
8 Cindu cine catukusosekwa kutenda kuti Mlungu ajanje mapopelo getu, cili kutenda yakamulana ni mapopelogo. Yehofa akusasaka kuti tutendeje yiliyose yampaka tukombole yayikamulana ni yatuŵendileyo. Mwambone, naga tukupopela kuti: “Atupe uwe lelo yakulya yetu ya lelo,” tukusosekwa kamula masengo galigose gampaka tugakombole mwamtawu. (Matayo 6:11; 2 Atesalonika 3:10) Naga tukupopela kuti Mlungu atukamucisye kumalana ni cisyoŵe cinecakwe cakusakala, tukusosekwa kuŵambala ndamo jilijose jampaka jitutendekasye kutenda cakulemweceka. (Akolose 3:5) Nambo konjecesya pa yakusosekwa yeleyi, panasoni yiwusyo yatukusosekwa kumanyilila kwanga kwakwe.
KWANGA YIWUSYO YINE YAKWAMBA MAPOPELO
9. Ana tukusosekwa kupopela kwaceni, soni kupitila mwa ŵani?
9 Ana tupopeleje kwaceni? Yesu ŵajigenye ŵakumkuya ŵakwe kupopela kwa “Atati ŵetu ŵa kwinani.” (Matayo 6:9) M’yoyo mapopelo getu gakusosekwa gajawuleje kwa Yehofa Mlungu. Nambope Yehofa akusasaka kuti tumanyilile ukumu wa Mwanace jwakwe jumopejo, Yesu Klistu. Mpela mutwalijiganyile mu Mtwe 5, Yesu ŵatumigwe pacilambo capasi mpela mbopesi jakutukulupusya ku ulemwa, soni ciwa. (Yohane 3:16; Aloma 5:12) Jwalakwe ali Jwamkulungwa Jwambopesi, soni Jwakulamula. (Yohane 5:22; Ahebeli 6:20) Ni ligongo lyakwe, Malemba gakusatusalila kuti tupeleceje mapopelo getu kupitila mwa Yesu. Jwalakwe jika ŵatite: “Une ndili litala, kusyesyene, ni umi, pangali mundu jwakwawula kwa Atati akaŵe kupitila mwa une basi.” (Yohane 14:6) Kuti Yehofa ajanjeje mapopelo getu, tukusosekwa kupopela kwa jwalakwe kupitila mwa Mwanagwe.
10. Ligongo cici katame ketu, kapena kulola kwine kwakwe ngaŵa yakusosekwa patukupopela?
10 Ana tukusosekwa kutama mu litala line lyakwe, kapena kulola kwine kwakwe patukupopela? Iyayi. Yehofa ngakusasaka kuti tutameje m’litala line lyakwe, kapena kulola kwine kwakwe. Baibulo jikusajiganya kuti yili yakomboleka kupopela tuli tutemi, tujineme, tutindiŵele, soni atamose tuli tujimi. (1 Mbiri 17:16; Nehemiya 8:6; Danieli 6:10; Maliko 11:25) Cakusosekwa mnope ngaŵa katame kakulilosya kwa ŵane, kapena kupopela uli mkulola kwine kwakwe, nambo lisosa lyambone lyakupopelela. Mpaka tupopele camumtima kulikose kwatuli, cinga patukutenda yindu ya lisiku lililyose, kapena patusimene ni yindu yakusawusya yanganituyijembeceya. Yehofa akusapikana mapopelo gelega, atamose kuti ŵatuŵandikene nawo ngaŵa mkugapikana.
11. Ana yindu yapi ya usyegwe yatukusosekwa kuyisala m’mapopelo getu?
11 Ana tupopeleleje ngani syapi? Baibulo jikusasala kuti Yehofa “akusatupikana pandaŵi jitukuŵenda kandu kalikose mwakulingana ni lisosa lyakwe.” (1 Yohane 5:14) M’yoyo mpaka tupopelele cilicose, cakamulana ni lisosa lya Mlungu. Ana jwalakwe akusasakaga kuti tupopeleje ngani sya usyegwe? Elo kwene! Kupopela kwa Yehofa kuli mpela kuŵecetana ni mjetu jwapamtima. Mpaka tuŵecetane najo mwagopoka, ‘mwakumkusulila ya mumtima mwetu.’ (Salimo 62:8) Tukusosekwa kum’ŵenda msimu weswela, ligongo ukusatukamucisya kutenda yambone. (Luka 11:13) Mpaka tuŵendesoni kuti atukamucisye patukusagula yakutenda, soni kutulimbikasya kumalana ni yakusawusya. (Yakobo 1:5) Patulemwisye, tukusosekwa kuŵenda kuti atukululucile kupitila mu mbopesi ja Klistu. (Aefeso 1:3, 7) Nambope, ngatukusosekwa kwamba kupopelelaga ngani sya usyegwepe. Tukusosekwasoni kwapopelelaga ŵane mpela ŵamwiŵasa mwetu, soni ŵakulambila acimjetu.
12. Ana mpaka tulosye catuli m’mapopelo getu kuti yindu yakwayana ni Atati ŵetu ŵakwinani yili yakusosekwa mnope?
12 Yindu yakwayana ni Yehofa Mlungu yiŵeje yakusosekwa mnope kuyisala m’mapopelo getu. Tukwete magongo gakuti tumlumbeje, soni kum’yamicila kutyocela pasi pamtima ligongo lya umbone wakwe. (1 Mbiri 29:10-13) Yesu ŵapelece lipopelo lya cisyasyo, lyalikusimanikwa pa Matayo 6:9-13, paŵatujigenye kupopela kuti lina lya Mlungu licimbicikwe, yayikugopolela kuti tuliwoneje kuŵa lyeswela. Kaneko ŵasasile kuti, Ucimwene wa Mlungu uyice, kusosa kwakwe kutendekwe pacilambo capasi mpela kwinani. Ali asasile yindu yakusosekwa mnope yakwayana ni Yehofa, kaneko Yesu ŵasasile yindu ya usyegwe. M’yoyosoni naga tukutanda kusala yindu yakusosekwa mnope yakwayana ni Mlungu m’mapopelo getu, tukusalosyaga kuti ngatukusagamba kusamala yetuwe.
13. Ana Malemba gakusasala yatuli pakwamba ya ulewu wa mapopelo gakusagajitika Mlungu?
13 Ana mapopelo getu gaŵeje gelewu mwatuli? Baibulo jangasala ulewu wa mapopelo ga usyegwe kapena ga pekuga. Komboleka kuŵa gejipi mpela lipopelo lya pa cakulya, soni komboleka kuŵa gelewu mpela lipopelo lya usyegwe lya kumkusulila Yehofa ya mumtima mwetu. (1 Samueli 1:12, 15) Nambope Yesu ŵajamwice ŵandu ŵakulilungamisya ŵaŵapelekaga mapopelo gelewu, soni gakulilosya kwa ŵane. (Luka 20:46, 47) Mapopelo gelega gangamsangalasya Yehofa. Cakusosekwa cili kupopela kutyocela mumtima. Nambope, ulewu wa mapopelo gakusagajitika Mlungu mpaka uŵe wakulekanganalekangana mwakamulana ni yatukusosecela, soni ndamo jatuli.
14. Ana Baibulo pajikutulimbikasya kuti “mpopeleje ndaŵi syosope,” jikusagopolela cici, soni ana cakulimbikasya pangani jeleji cili cici?
14 Ana tupopeleje kalingwa? Baibulo jikusatulimbikasya kuti: “Mpopeleje ndaŵi syosope,” “mpopeleje mwangalecesya,” soni “aŵeje ŵakupopela ndaŵi syosope mwangawujila panyuma.” (Aloma 12:12; 1 Atesalonika 5:17; Luka 18:1) Maloŵega ngagakugopolela kuti tugambeje kupopela kwa Yehofa lisiku lyosope. Nambo Baibulo jikutulimbikasya kupopela mwakutamilicika. Tum’yamicileje Yehofa ndaŵi syosope ligongo lya umbone wakwe, soni tuŵendeje kuti jwalakwe atulongoleleje, atutondoyeje, soni atulimbikasyeje. Ana nganiyiŵa yakulimbikasya kumanyilila kuti Yehofa nganasala ulewu wa mapopelo getu, soni nganasala kuti tupopeleje kalingwa palisiku? Naga tukusayamicila kwene upile wa mapopelo, tucipataga ndaŵi jakupopelela kwa Atati ŵetu ŵakwinani.
15. Ligongo cici tukusosekwa kusala kuti “Ami” pambesi pa lipopelo lya usyegwe, soni lya pekuga?
15 Ligongo cici tukusasosekwa kusala kuti “Ami” pambesi pa lipopelo? Liloŵe lyakuti “Ami” likusagopolela kuti “yisyene,” kapena kuti “yiŵe m’yoyo.” Yisyasyo ya m’Malemba yikusalosya kuti yili yakusosekwa kusala kuti “Ami” pambesi pa lipopelo lya usyegwe, soni lya pekuga. (1 Mbiri 16:36; Salimo 41:13) Kusala kuti “Ami” pambesi pa lipopelo lyetu, kukusagopolela kuti yatusasileyo yili yakutyocela mumtima. Kusala kuti “Ami” cinga mwangakoposya maloŵe kapena mwakoposya maloŵe pambesi pa lipopelo lya pekuga, kukusalosya kuti tukukamulana ni yasasile mu lipopelolyo.—1 Akolinto 14:16.
ANA MLUNGU AKUSAJANGA CATULI MAPOPELO GETU?
16. Ana mpaka tukole cikulupi catuli patukupopela?
16 Ana yili yisyene kuti Yehofa akusajanga mapopelo getu? Elo, yili yisyene! Tukwete umboni wakutukamucisya kulupilila kuti “Jwakupikana lipopelo” akusajanga mapopelo gakutyocela mu mtima ga ŵandu ŵajinji. (Salimo 65:2) Yehofa akusajanga mapopelo getu m’matala gakulekanganalekangana.
17. Ligongo cici mpaka tujile kuti Yehofa akusakamulicisya masengo malayika, soni ŵakutumicila ŵakwe ŵa pacilambo capasi pakwanga mapopelo getu?
17 Yehofa akusakamulicisya masengo malayika gakwe, soni ŵakutumicila ŵakwe ŵa pacilambo capasi pakwanga mapopelo. (Ahebeli 1:13, 14) Pana yisyasyo yejinji ya ŵandu ŵaŵapopesile kwa Mlungu kuti ŵakamucisye kujipikanicisya Baibulo, kaneko mwangacelewa ŵakutumicila ŵa Yehofa ŵajawile kukwakamucisya. Yisyasyo yeleyi yikupeleka umboni wakuti malayika gakusalongolela masengo gakulalicila ya Ucimwene. (Ciunukuko 14:6) Kuti ajanje mapopelo getu ga pandaŵi jatukusosecela cikamucisyo, Yehofa komboleka kulimbikasya Mklistu jwine kuti atukamucisye.
18. Ana Yehofa akusakamulicisya masengo catuli msimu wakwe weswela, soni Maloŵe gakwe pakwanga mapopelo ga ŵakutumicila ŵakwe?
18 Yehofa Mlungu akusakamulicisyasoni masengo msimu wakwe weswela, soni Maloŵe gakwe gagali Baibulo, pakwanga mapopelo ga ŵakutumicila ŵakwe. Jwalakwe mpaka ajanje mapopelo getu gakuŵenda cikamucisyo kuti tumalane ni yakusawusya mwakutulongolela, soni kutulimbikasya ni msimu wakwe weswela. (2 Akolinto 4:7) Ndaŵi syejinji Yehofa akusajanga mapopelo getu gakuŵenda kuti atulongolele kupitila m’Baibulo, mwele akusatupa cikamucisyo kuti tusaguleje yindu mwalunda. Malemba gakamucisya mpaka tugapate patukulijiganya Baibulo pajika, soni patukuŵalanga mabuku ga Ciklistu, mpela buku ajino. Misongano ja Ciklistu, soni maloŵe ga jwamkulungwa jwa mumpingo jwakusatuganicisya mpaka yitukumbusye ngani sya m’Malemba syampaka situkamucisye.
19. Ana tukumbucileje cici naga mapopelo getu gakuwoneka mpela kuti Yehofa ngakugajanga?
19 Naga yikuwoneka kuti Yehofa akucelewa kwanga mapopelo getu, yeleyi ngayikulosya kuti jwalakwe ngakombola kwanga. Tukusosekwa kumbucila kuti Yehofa akusajanga mapopelo gakwilana ni lisosa lyakwe, soni pa ndaŵi jakwe. Jwalakwe akusamanyilila cenene yatukusasosecela, soni mwampaka ayisamalilile kutupunda acimsyewe. Ndaŵi syosope jwalakwe akusatukunda ‘kuŵenda, kusosasosa, soni kupoposya.’ (Luka 11:5-10) Kwendelecela kum’ŵenda Mlungu, kukusalosya kuti yatukusacilila yili yakusosekwa mnope, soni kuti cikulupi cetu cili cisyesyene. Konjecesya pelepa, Yehofa komboleka kwanga mapopelo getu mu litala lyanganituliganicisyaga. Mwambone, komboleka kwanga lipopelo lyetu lyakwamba cakusawusya cine cakwe, ngaŵa mwakututyocesya cakusawusyaco, nambo mwakutupa macili kuti tupilile.
20. Ligongo cici tukusosekwa kamulicisya masengo upile wekulungwa wa lipopelo?
20 Kwende tum’yamicileje Mkupanganya jwa cilambo cosope ligongo jwalakwe akusaŵa ciŵandika wosope ŵakusam’ŵilanga mwakuŵajilwa kupitila mwipopelo! (Salimo 145:18) Kwende tukamulicisye masengo upile wekulungwa watukwete wa lipopelo. Naga tukutenda yeleyi, tuciŵa ŵakusengwa kum’ŵandicila mnope Yehofa, Jwakupikana lipopelo.


text:
Ivyo Mungacita Kuti Musankhe Vinthu Mwavinjeru pa Uwukirano
“Ŵapungwe . . . na ŵamwali . . . ŵalumbenge zina la Yehova.”—SAL. 148:12, 13.
1. Kasi Ŵakhristu awo mbawukirano ŵakucita milimo wuli?
TILI mu nyengo yapadera. Pa nyengo yasono, ŵanthu mamiliyoni ghanandi ŵakwiza mu cisopa caunenesko kuluska kumasinda kose. (Uvu. 7:9, 10) Vinthu vyakukondweska vikucitikira ŵawukirano ŵanandi apo ŵakovwira ŵanji kupulikiska unenesko wa mu Baibolo uwo ngwakuponoska umoyo. (Uvu. 22:17) Ŵawukirano ŵanyake ŵakucitiska masambiro gha Baibolo, kovwira ŵanthu kuti ŵaŵe na umoyo uwemi. Ŵanyake ŵakupharazga mwamwamphu mu vigaŵa vya ciyowoyero cinyake. (Sal. 110:3; Yes. 52:7) Kasi mungacita wuli kuti mukhorwenge pakucita mulimo wa kupharazga?
2. Kasi nkhani yakukhwaskana na Timote yikulongora wuli kuti Yehova ngwakunozgeka kupeleka maudindo ku ŵawukirano? (Wonani cithuzithuzi cakwamba.)
2 Pakuŵa muwukirano, mungasankha vinthu ivyo vingazakamovwirani kuti mucite mauteŵeti ghanandi mu gulu la Ciuta. Mwaciyelezgero, vikulongora kuti Timote wa ku Lisitira wakasankha vinthu mwavinjeru, ndipo ivi vikawovwira kuti wacite uteŵeti wa umishonale apo wakaŵa na vyaka vya pakati pa 17 na 19 panji m’ma 20 kuuyambiro. (Mil. 16:1-3) Pa nyengo yinyake ŵanthu ŵakawuska civulupi ico cikapangiska kuti Paulosi wafumeko ku Tesalonika na kusida mpingo uwo ukaŵa kuti wamba waka. Vikuwoneka kuti pakati pajumpha myezi yicoko waka, Paulosi wakatuma Timote kuti wawelere ku Tesalonika kuti wakakhozge ŵabali. (Mil. 17:5-15; 1 Tes. 3:1, 2, 6) Ghanaghanirani waka umo Timote wakajipulikira pakupokera uteŵeti uwu.
CINTHU CAKUZIRWA COMENE ICO MUKWENERA KUSANKHA
3. Kasi nchinthu wuli cakuzirwa comene ico mukwenera kusankha pa umoyo, ndipo mungasankha pawuli?
3 Nyengo ya uwukirano njakusankhira vinthu vyakuzirwa. Kweni pali cinthu cimoza cakuzirwa comene ico mukwenera kusankha. Cinthu ici nkhuteŵetera Yehova. Kasi mukwenera kusankha pawuli kuti muteŵetere Yehova? Yehova wakuti: “Kumbuka Mlengi wako mu mazuŵa gha uphya wako.” (Muph. 12:1) Cinthu cimoza ico mungacita kuti mulongore kuti ‘mukukumbuka’ Yehova nkhumuteŵetera mwakukwana. (Dute. 10:12) Kuteŵetera Ciuta na mtima winu wose, nchinthu cakuzirwa comene ico mungasankha. Cingamovwirani umoyo winu wose.—Sal. 71:5.
4. Padera pa kusankha kuteŵetera Yehova, ni vinthu wuli vinyake ivyo mukwenera kusankha ivyo vikhwaskenge uteŵeti winu kwa Ciuta?
4 Mbunenesko kuti padera pa kuteŵetera Yehova, paliso vinyake ivyo mukwenera kusankha pa umoyo. Mwaciyelezgero, mungaŵa kuti mukughanaghanirapo vya kutora panji kutengwa, uyo mutoranenge nayo, ndiposo umo mungasangira ndalama. Ivi navyo ni vinthu vyakuzirwa, kweni mungacita makora kuti musankhe dankha kuteŵetera Yehova mwakukwana. (Dute. 30:19, 20) Cifukwa wuli? Cifukwa cakuti ivyo musankhenge pa nkhani ya nthengwa na nchito vingakhwaska uteŵeti winu kwa Ciuta. (Yaniskani na Luka 14:16-20.) Kweniso, para mwasankha dankha kuteŵetera Ciuta musankhenge makora vinthu pa nkhani ya nthengwa na nchito. Ntheura, sankhani dankha vinthu vyakuzirwa comene.—Fil. 1:10.
KASI MUCITENGE VICI PA UWUKIRANO WINU?
5, 6. Yowoyani cakucitika ico cikulongora kuti para munthu wasankha makora vinthu, viwemi vikumucitikira. (Kweniso wonani nkhani yakuti: “Ivyo Nkhasankha Apo Nkhaŵa Mwanici” mu magazini iyi.)
5 Para mwasankha kuteŵetera Ciuta, mwambenge kughanaghanirapo pa ivyo iyo wakukhumba kuti mucitenge, na ivyo mungacita kuti mumuteŵetere. Mubali munyake wa ku Japan wakalemba kuti: “Apo nkhaŵa na vyaka 14, nkhaluta ku upharazgi na mulara wa mu mpingo withu, ndipo iyo wakawona kuti nkhakondwanga yayi na uteŵeti. Mwalusungu wakaniphalira kuti: ‘Yuichiro, luta dankha ku nyumba. Ukakhale pasi na kughanaghanirapo comene pa ivyo Yehova wakucitira.’ Nkhacita ivyo mubali uyu wakaniphalira. Nakuti nkhalutilira kughanaghanirapo na kulomba kwa mazuŵa ghanandi. Pacoko na pacoko, maghanoghano ghane ghakasintha. Nkhamba kusangwa pakuteŵetera Yehova. Nkhatemwanga kuŵazga vya ŵamishonale, na kwamba kughanaghanirapo umo ningacitira kuti niteŵetere Ciuta mwakukwana.”
6 Yuichiro wakalutizga kuti: “Nkhamba kusankha vinthu ivyo kunthazi vingazakanovwira kuti nkhateŵetere Yehova ku vyaru vya kuwaro. Mwaciyelezgero, nkhamba kusambira Cingelezi. Nkhati namalizga sukulu ya sekondare, nkhamba kusambizga Cingelezi kwa nyengo yicoko, mwakuti niŵenge na mpata wakucitira upayiniya. Apo nkhaŵa na vyaka 20, nkhamba kusambira Cimongoliya, ndipo nkhaŵa na mwaŵi wa kukumana na gulu la ŵapharazgi ŵa ciyowoyero ici. Pakati pajumpha vyaka viŵiri, mu 2007, nkhaluta ku Mongolia. Nkhati naluta ku upharazgi na ŵapayiniya ŵanyake na kuwona kuti pali ŵanthu ŵanandi awo ŵakupenja unenesko, nkhakhumba kusamukira ku malo agha na kukawovwira. Nkhawelera ku Japan kuti ninozgeke. Nacita upayiniya mu Mongolia kufuma waka mu Epulero 2008. Kuno umoyo ngwakusuzga. Kweni ŵanthu ŵakupulikira makani ghawemi, ndipo nkhuŵawovwira kuti ŵasendelere kwa Yehova. Nkhuwona kuti nkhasankha makora vinthu.”
7. Kasi ni vinthu wuli ivyo munthu wakwenera kusankha yekha, ndipo Mozesi wakapeleka ciyelezgero wuli pa nkhani iyi?
7 Munthu waliyose wakwenera kusankha yekha cakucita pa nkhani ya umo wacitirenge na umoyo wake pakuŵa Kaboni wa Yehova. (Josh. 24:15) Wakwenera kusankha yekha kunjira mu nthengwa panji yayi, munthu uyo wakwenera kutorana nayo, panji nchito iyo wakwenera kugwira. Kasi musankhenge nchito iyo munthu wakusambira kwa nyengo yifupi? Mwaŵawukirano ŵanyake mukukhala ku mizi yikavu; mwaŵanyake mukukhala mu misumba yisambazi. Mukupambana comene pa nkhani ya wunthu, milimo, ivyo vyamucitikirani pa umoyo winu, ivyo mukutemwa, na ukuru wa cipulikano cinu. Mukupambana nga umo ŵawukirano Ŵacihebere awo ŵakaŵa ku Eguputo ŵakapambanirananga na Mozesi uyo nayo wakaŵa muwukirano. Iyo wakaŵa musambazi, apo Ŵahebere ŵanyake ŵakaŵa ŵazga. (Ex. 1:13, 14; Mil. 7:21, 22) Nawo ŵakaŵa mu nyengo yapadera nga umo viliri na imwe. (Ex. 19:4-6) Waliyose wakeneranga kusankha ico wacitenge pa umoyo wake. Mozesi wakasankha vinthu viwemi.—Ŵazgani Ŵahebere 11:24-27.
8. Kasi pali wovwiri wuli ku ŵawukirano awo ŵakukhumba kusankha vyakucita pa umoyo wawo?
8 Yehova wakumovwirani kuti musankhe vinthu mwavinjeru pa uwukirano. Wakumulongozgani na fundo izo zingamovwirani pa umoyo winu. (Sal. 32:8) Kweniso ŵapapi ŵinu awo Mbakaboni, na ŵalara mu mpingo winu, ŵangamovwirani pa umo mungalondezgera fundo izi. (Zinth. 1:8, 9) Tiyeni tiwone fundo zitatu za mu Baibolo izo zingamovwirani kuti musankhe vinthu mwavinjeru, ivyo vingakhwaska umoyo winu wa munthazi.
FUNDO ZITATU ZA MU BAIBOLO ZAKUTI ZIMOVWIRANI
9. (a) Kasi Yehova watipa vici? (b) Kasi para munthu wapenja dankha Ufumu wakuŵa na mwaŵi wuli?
9 Penjani dankha Ufumu wa Ciuta na urunji wake. (Ŵazgani Mateyu 6:19-21, 24-26, 31-34.) Yehova wali kutipa wanangwa wa kusankha. Wandayowoye utali wa nyengo ya uwukirano iyo mukwenera kumalira pa kupharazga Ufumu. Kweni Yesu wakayowoya fundo yakovwira yakuti tipenje dankha Ufumu. Para mukupenja dankha Ufumu, muŵenge na mwaŵi ukuru wa kulongolera kuti mukutemwa Ciuta, ŵazengezgani ŵinu, ndiposo kuti mukuwonga cigomezgo ca umoyo wamuyirayira. Apo mukughanaghana vya nthengwa na nchito, wonani usange ivyo musankhenge vipangiskenge kuti mwenjerwenge na vinthu vyakuthupi, panji kuti mulongorenge mwamphu pa Ufumu wa Ciuta na urunji wake.
10. Cifukwa wuli Yesu wakaŵa wakukondwa, ndipo imwe mungaŵa ŵakukondwa para mungasankha wuli vinthu?
10 Sangani cimwemwe pakuteŵetera ŵanji. (Ŵazgani Milimo 20:20, 21, 24, 35.) Yesu ndiyo wakatisambizga fundo yakuzirwa iyi. Iyo wakaŵa munthu wakukondwa comene cifukwa cakuti wakacitanga khumbo la Awiske, lake cara. Yesu wakakondwanga kuwona ŵanthu ŵakujiyuyura ŵakupulikira makani ghawemi. (Luka 10:21; Yoh. 4:34) Panji namwe mwawona kuti para mukovwira ŵanji mukuŵa ŵakukondwa. Usange vinthu vikuruvikuru ivyo mukusankha pa umoyo vikujintha pa fundo izo Yesu wakasambizga, mukondwenge kweniso mukondweskenge Yehova.—Zinth. 27:11.
11. Cifukwa wuli Baruki wakaleka kukondwa, ndipo Yehova wakamupa ulongozgi wuli?
11 Munthu wakuŵa wakukondwa comene usange wakuteŵetera Yehova. (Zinth. 16:20) Mulembi wa Yeremiya, zina lake Baruki, wakaluwa fundo iyi. Pa nyengo yinyake, wakakondwanga yayi pakuteŵetera Yehova. Yehova wakamuphalira kuti: ‘Kasi ukujipenjera vikuru? Leka kuvipenja, pakuti, wona, nditi ndikhizge ciheni pacanya pa ŵanthu wose, kweni umoyo wako ndikupe nga ndi skoghi mu malo ghose agho ukuyako.’ (Yer. 45:3, 5) Imwe mukuwona wuli? Kasi pakati pa kujipenjera vikuru na kupona pharanyiko la Yerusalemu pakuŵa muteŵeti wakugomezgeka wa Ciuta, ni nchi ico cikate ciwovwire Baruki kuti waŵe wakukondwa?—Yak. 1:12.
12. Kasi Ramiro wakasankha vici ico cikamovwira kuti waŵe wakukondwa?
12 Mubali munyake uyo wakukondwa cifukwa ca kuteŵetera ŵanji ni Ramiro. Iyo wakati: “Mbumba yakwithu njikavu comene ndipo kukaya kwithu nkhu Mapiri gha Andes. Ntheura, apo mukuru wane wakajipeleka kuti wanilipilirenge fizi ku yunivesite, ukaŵa mwaŵi ukuru. Kweni nkhaŵa kuti nabapatizika waka sonosono na kuŵa yumoza wa Ŵakaboni ŵa Yehova. Kweniso nkhaŵa kuti nacemeka na mupayiniya munyake kuti nkhapharazgenge nayo mu tawuni yinyake. Nkhaluta. Ndipo kura nkhasambira nchito ya kumeta sisi, na kujura malo ghakumetera kuti nisangengeko ndalama zakugulira vinthu vyakukhumbikwa. Tikajipelekanga kusambizga ŵanthu Malemba, ndipo ŵanandi ŵakacitangapo kanthu. Nyengo yikati yajumphapo, nkhamba kuwungana na mpingo uphya wa ciyowoyero ca ku malo agha. Panyengo yasono nacita uteŵeti wanyengozose kwa vyaka 10. Palije nchito yinyake iyo mphanyi yikanovwira kuti niŵe na cimwemwe ico nkhusanga pakovwira ŵanthu kusambira makani ghawemi mu ciyowoyero cawo.”
13. Cifukwa wuli pa uwukirano ni nyengo yiwemi ya kuteŵetera Yehova mwakukwana?
13 Teŵeterani Yehova mwakukwana apo mucali ŵawukirano. (Ŵazgani Mupharazgi 12:1.) Mukwenera yayi kughanaghana kuti musange dankha nchito yapacanya ndipo mwambenge kuteŵetera Yehova. Pa uwukirano ni nyengo yiwemi yakwambira kuteŵetera Yehova mwakukwana. Ŵawukirano ŵanandi ŵali na milimo yinandi yayi ya mbumba kweniso ŵakulwaralwara yayi ndipo ŵali na nkhongono zakucitira mauteŵeti ghakusuzga. Kasi mukukhumba kumucitira vici Yehova pa uwukirano winu? Panji mukukhumba kucita upayiniya. Nyengo zinyake mukukhumba kuteŵetera mu cigaŵa ca ciyowoyero cinyake. Panyakeso mukuwona kuti mungacita vinandi mu mpingo winu. Nanga cilato cinu cingaŵa cakuti wuli pakuteŵetera Ciuta, kweni mukhumbikwirenge kusanga nthowa panji nchito yakuti yimovwiraninge kusanga ndalama. Kasi musambirenge kwa utali wuli nchito iyo musankhenge?
GWILISKIRANI NCHITO FUNDO ZA MU BAIBOLO KUTI MUSANKHE VINTHU MWAVINJERU
14. Kasi para munthu wakunozgekera vinthu vya munthazi wakwenera kucenjera na vici?
14 Fundo zitatu za mu Baibolo izo tadumbiskana zingamovwirani pakusankha nchito. Tikukayika yayi kuti ŵasambizgi ŵinu ŵa ku sukulu ŵakumanya vinandi vyakukhwaskana na nchito za mu caru cinu. Panyake manyuzipepara ghangamovwirani kuti mumanye nchito izo zikusangika comene kukwinu panji ku malo agho mukukhumba kukateŵeterako. Fundo zakufuma ku ŵanthu aŵa zingamovwirani, kweni cenjerani. Ŵanthu awo ŵakuleka kutemwa Yehova ŵangamupangiskani kuti mutemwenge caru. (1 Yoh. 2:15-17) Para maso ghinu ghali pa ivyo caru cikupeleka, mtima winu ungamupusikani mwaluŵiro comene.—Ŵazgani Zintharika 14:15; Yer. 17:9.
15, 16. Kasi mbanjani awo ŵangamovwirani makora pa nkhani ya nchito?
15 Para mwamanya nchito izo zilipo, mukwenera kupenja ulongozgi wakwenelera. (Zinth. 1:5) Kasi ni njani uyo wangamovwirani kuti mumanye nchito iyo njiwemi, yeneiyo yikukolerana na fundo za mu Baibolo? Tegherezgani ulongozgi wakufuma ku ŵanthu awo ŵakutemwa Yehova, awo ŵakumutemwani, ndiposo awo ŵakumumanyani makora imwe na umo vinthu viliri pa umoyo winu. Ŵangamovwirani kuti musande vilato vinu kweniso ivyo mungafiska. Panji ivyo ŵangayowoya vingamovwirani kuti musinthe vilato vinu. Usange ŵapapi ŵinu ŵakutemwa Yehova ndikuti muli ŵakutumbikika comene. Kweniso ŵalara ŵa mpingo winu mbanalume ŵakukhwima mwauzimu ndipo ŵangamovwirani. Mungafumbaso ŵapayiniya na ŵalaŵiliri ŵakwendakwenda. Cifukwa wuli ŵakasankha uteŵeti wanyengozose? Kasi ŵakamba wuli kucita upayiniya, ndipo ŵakucita wuli kuti ŵajipwelelerenge? Kasi ni vinthu wuli ivyo vikupangiska kuti ŵakondwenge na uteŵeti wawo?—Zinth. 15:22.
16 Awo ŵakumumanyani makora ŵangamupani ulongozgi wakwenelera. Tiyelezgere kuti mukukhumba kulekera panthowa sukulu ya sekondare na kwamba kucita upayiniya cifukwa cakuti muli ŵakata. Munthu uyo wakumutemwani wangamanya vilato vinu na kumovwirani kumanya kuti sukulu yingamovwirani kuti musambire kuleka kuŵa ŵakata panji kuleka kutaya mtima luŵiro pa vinthu. Mukhaliro uwu ngwakuzirwa comene usange mukukhumba kuteŵetera Yehova mwakukwana.—Sal. 141:5; Zinth. 6:6-10.
17. Kasi ni vinthu wuli ivyo tikwenera yayi kusankha?
17 Waliyose uyo wakuteŵetera Yehova wakumanenge na vinthu ivyo vingananga ubwezi wake na Yehova. (1 Kor. 15:33; Kol. 2:8) Kweni nchito zinyake zingatitimbanizga comene mwauzimu kuluska zinyake. Kasi ŵanthu ŵanji mu cigaŵa cinu ‘cipulikano cawo cili kubwangasuka nga ni ngalaŵa’ cifukwa ca nchito iyo ŵakasankha? (1 Tim. 1:19) Mungacita makora comene usange mungagega kusankha vinthu ivyo vingananga ubwezi winu na Ciuta.—Zinth. 22:3.
KONDWANI PAKUŴA MKHRISTU MUWUKIRANO
18, 19. Usange pasono munthu wakukhumba yayi kuteŵetera Yehova, kasi wakwenera kucita vici?
18 Usange mukukhumba kuteŵetera Yehova, mungakondwa comene para mungamuteŵetera apo mucali ŵawukirano. Sankhani vinthu ivyo vingamovwirani kuti muteŵetere Yehova mu nyengo yapadera iyi.—Sal. 148:12, 13.
19 Ndipouli, kasi mukwenera kucita wuli usange pasono mukukhumba yayi kuteŵetera Yehova? Mukwenera kulutilira kukhozga cipulikano cinu. Mpositole Paulosi wakalongosora ivyo wakacita kuti Ciuta wamutumbike. Kufuma apo, wakati: “Usange muli na kaghanaghaniro kanyake mu nthowa yiliyose, Ciuta wazamuvumbura kaghanaghaniro kakwenelera kwa imwe. Kuyana na umo tikucitira, kulikose uko tafikako, tilutilire kwenda mwakwenelera mu nthowa yeneyiyi.” (Fil. 3:15, 16) Lutilirani kughanaghanirapo citemwa ca Ciuta na ulongozgi wake wavinjeru. Kuluska waliyose, Yehova wamovwiraninge kusankha vinthu mwavinjeru apo mucali ŵawukirano.


text:
Kumbi Akaboni Aku Yehova Mbayani?
Te ŵanthu a mitundu ndipuso vineneru vakupambanapambana, kweni tichita vinthu mwakukoliyana chifukwa te ndi vilatu vakuyanana. Chilatu chidu chikulu nkhutumbika Yehova, Chiuta yo wakulemba Bayibolo ndipuso Mulengi wa vinthu vosi. Titesesa kuyezga Yesu Khristu ndipu tikondwa kudanika kuti Akhristu. Tosi tigwiriskiya nchitu nyengu yidu kuti tiwovyi ŵanthu kusambira Bayibolo kweniso vakukwaskana ndi Ufumu waku Chiuta. Chifukwa chakuti tichitiya ukaboni pamwenga kuti tikamba vakukwaskana ndi Yehova Chiuta ndipuso Ufumu waki, tiziŵika kuti te Akaboni aku Yehova.
Wonani vinandi pa Webusayiti yidu. Ŵerengani Bayibolo pa Intaneti. Ziŵani vinandi vakukwaskana ndi isi kweniso vo tigomezga.


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakugomezga Kuti Chisopa Chawo Ndicho Ntchaunenesko?
Ŵanthu awo ŵakuwona kuti kusopa nkhwakuzirwa ŵakwenera kukhorwa kuti chisopa icho ŵalimo ntchakuzomerezgeka na Chiuta ndiposo Yesu. Para yayi, ŵapenje chinyake.
Yesu Khristu wakayowoyapo yayi kuti pali visopa vinandi panji nthowa zinandi izo zikulongozgera ku chiponosko. Kweni wakati: ‘
Chipata ntchichoko na nthowa yakulongozgera ku umoyo njifinyi, ndipo mbachoko awo ŵakuyisanga.’ (Mateyu 7:14) Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakugomezga kuti ŵali kuyisanga nthowa iyi. Ŵaŵenge kuti ŵandayisange, mphanyi ŵapenja chisopa chinyake.


text:
GONGWE LA MULINDA AUGUST 2014
Kasi Ciuta Wakumughanaghanirani?
Usange Ciuta wakutipwelelera, kasi wakucita wuli?
Kasi Ciuta Wakumughanaghanirani?
Kasi Ciuta wankhongonozose wakumughanaghanirani nadi?
Ciuta Wakumuwonani
Cifukwa wuli wakucemeka “Ciuta wakuwona”?
Ciuta Wakumumanyani Makora
Para Ciuta wakusanda mtima winu, wakuwonamo viwemi kuluska ivyo mukubudiska.
Ciuta Wangamukhozgani
Wuli usange imwe mukuwona nga masuzgo ghinu ngacoko pakuyaniska na gha ŵanthu ŵanandi?
Ciuta Wakukhumba Kuŵa Namwe Paubwezi
Wuli usange mukumugomezga Ciuta kweni mukuwona nga wali kutali comene na imwe?
Nkhakhumbanga Kumazga Vinthu Vyambura Urunji na NKhaza
Antoine Touma wakaŵa kaswiri wa Khumfu, kweni lemba la 1 Timote 4:8 likamovwira kuti wasinthe.
“Pulikani Loto Ili”
Mazuŵa ghano ŵanthu awo ŵali mu mbumba izo muli ŵapapi na ŵana ŵamusangapo ŵangasambirako kanthu ku mbumba yambura kukolerana iyo Yosefe wakakuliramo.
Kasi Ni Njani Wakalenga Ciuta?
Kasi nchakusuzga kugomezga kuti Ciuta ngwamuyirayira?
Mafumbo Agho Baibolo Likuzgora
Kasi mbunenesko kuti visopa vinyake Ciuta wakukondwa navyo yayi?
Zinyake izo Zalongoreka mu Magazini
Kasi Chiuta Ni Nkhongono Waka?
Baibolo likuti na nkhongono zake, Chiuta wali kulenga vyose. Kasi wakutipwelelera?


text:
MUTU 17
Ndereni Kufupi ndi Chiuta Mwakuromba
Kumbi nchifukwa wuli titenere kuromba kwaku Chiuta?
Kumbi titenere kuchitanji kuti Chiuta wavwengi marombu ngidu?
Kumbi Chiuta wamuka wuli marombu ngidu?
CHARU nchimana ukongwa asani tingachiyeruzgiya ndi nyenyezi zinyaki zakuchanya. Tingakamba kuti kwaku Yehova, yo ‘Wakulenga kuchanya ndi charu,’ mitundu ya ŵanthu ye ngeti waka kanthonyu ka maji. (Sumu 115:15; Yesaya 40:15) Kweni Bayibolo likamba kuti: “Ambuya ŵepafupi kwaku wosi wo ŵatiŵadana, wo ŵatiŵadana mu uneneska. Afiska likhumbira laku wosi wo ŵatiŵawopa; atuvwa kuliya kwawu ndi atiŵataska.” (Sumu 145:18, 19) Aŵanaŵaniyani waka vo mazu yanga ngang’anamuwa! Mulengi wanthazizosi waja pafupi ndi isi ndipuso ‘wativwengi asani tidana muuneneska.’ Te ndi mwaŵi ukuru ukongwa wakuromba kwaku Chiuta.
2 Asani tikhumba kuti Yehova wavwengi marombu ngidu, titenere kuromba kwaku iyu m’nthowa yo iyu wazomerezga. Sonu tingachita wuli venivi asani tileka kuziŵa vo Bayibolo likamba pa nkhani ya rombu? Nchinthu chakuzirwa ukongwa kuziŵa vo Malemba ngakamba pa nkhani iyi, chifukwa rombu lititiwovya kundere kufupi ndi Yehova.
NCHIUFKWA WULI TITENERE KUROMBA KWAKU YEHOVA?
3 Chifukwa chinyaki chakuzirwa cho titenere kurombe kwaku Yehova nchakuti iyu ndiyu watitikambiya kuti tichitengi viyo. Mazu ngaki ngatitikambiya kuti: “Mungakweŵeke kosi cha; kweni mu kanthu kosi, mu rombu ndi mu niniziku pamoza ndi kuwonga, mapemphu nginu ngaziŵiki kwaku Chiuta. Ndipu chimangu cho chaku Chiuta, cho chizungura kuwamu kosi, chikalindiyanga mitima yinu ndi vinjeru vinu mwaku Khristu Yesu.” (Ŵafilipi 4:6, 7) Mwaviyo, tingakana cha mwaŵi wapade wenuwu, wo tapaskika ndi Fumu Yapachanya ukongwa ya chilengedu chosi.
4 Chifukwa chinyaki nchakuti, kuromba kwaku Yehova nyengu zosi ndi nthowa yakukhoreske ubwezi widu ndi iyu. Ŵanthu wo atanjana ukongwa akambiskana pa nyengu yo akhumba chinthu chinyaki pe cha. M’malu mwaki, yiwu akondweskeka ndi munyawu, ndipu ubwezi wawu ukho asani akambiskana mwakufwatuka maŵanaŵanu ngawu, vo adandawula navu, ndipuso mo avwiya. Ivi viyanana waka ndi ubwezi wo tituŵa nawu ndi Yehova Chiuta. Buku ili lakuwovyani kuziŵa vinandi vo Bayibolo lisambiza vakukwaskana ndi Yehova, umunthu waki ndipuso vilatu vaki. Mwamuziŵa Yehova kuti ndi munthu chayiyu. Rombu litikuwovyani kuti mukambiyengi Awuskemwi akuchanya vo ve mumtima mwinu. Asani muromba mundere kufupi ndi Yehova.—Yakobe 4:8.
KUMBI TITENERE KUCHITANJI KUTI CHIUTA WAVWI MAROMBU NGIDU?
5 Kumbi Yehova watuvwa marombu ngosi? Wanaŵaniyani vo wangukambiya Ayisraele akugaruka m’mazuŵa nga mchimi Yesaya, iyu wanguti: “Chinanga mungachita marombu nganandi, kuti nditegherezgengi cha, manja nginu ngazara ndi ndopa.” (Yesaya 1:15) Ivi vilongo kuti mijalidu yinyaki yingachitisa kuti Chiuta waleki kuvwa marombu ngidu. Mwaviyo, pe vinthu vinyaki vo titenere kuchita kuti Chiuta wavwi marombu ngidu.
6 Chinthu chakukhumbika ukongwa kuti Chiuta wavwi marombu ngidu, nkhuŵa ndi chivwanu. (Marko 11:24) Wakutumika Paulo wangulemba kuti: “Kweni kwambura chivwanu kutondeka kumukondweska [Chiuta], chifukwa yo watuza kwaku Chiuta wakavwananga kuti waliku, ndipu kuti ngwakuŵalambula [wapaska mphotu] ŵeniwo ŵatimpenjeska.” (Ŵahebere 11:6) Kuŵa ndi chivwanu chauneneska kung’anamuwa kuchita vinandi kuruska waka kuziŵa kuti Chiuta waliku ndipuso kuti watuvwa ndi kumuka marombu. Chivwanu chiziŵika ndi nchitu zidu. Vakuchita vidu va zuŵa ndi zuŵa, vitenere kulongo ukaboni wakuti te ndi chivwanu.—Yakobe 2:26.
7 Yehova wakhumba so kuti ŵanthu arombengi kwaku iyu mwakujiyuyuwa ndipuso mwakutuwa pasi pamtima. Te ndi vifukwa vakukwana vakujiyuyuliya pakuŵereŵeta ndi Yehova. Kanandi ŵanthu aŵereŵeta mwakujiyuyuwa asani apaskika mwaŵi wakukambiskana ndi pulezidenti, chifukwa chakuti aziŵa kuti we ndi udindu ukuru ukongwa. Ivi vilongo kuti titenere kujiyuyuwa ukongwa asani tiromba kwaku Yehova. (Sumu 138:6) Ndipuso iyu ndi “Chiuta Wanthazi zosi.” (Chiyambo 17:1) Nthowa yo tirombe kwaku Chiuta yitenere kulongo kuti mwakujiyuyuwa, tiziŵa udindu wo iyu wakutipaska. Kujiyuyuwa kutichitiskengi kuromba mwakutuliya pasi pamtima ndi kuleka kuromba marombu ngakuloŵeza pamwenga ngakuwerezgawerezga.—Mateyu 6:7, 8.
8 Chinthu chinyaki chakukhumbika kuti Chiuta wavwengi marombu ngidu nkhuchita vinthu vakukoliyana ndi vo tiromba. Yehova wakhumba kuti tichitengi vosi vo tingafiska kuti vikoliyanengi ndi vo taromba. Mwakuyeruzgiyapu, asani tingapempha kuti, “Tipaskeni le kurya kwidu kwale” titenere kwesesa kugwira nchitu mwaphamphu. (Mateyu 6:11; 2 Ŵatesalonika 3:10) Asani tipempha kuti Chiuta watiwovyi kumalana ndi mijalidu yinyaki yiheni, titenere kwesesa kuleka kuchita vinthu viheni kweniso kusanirika pa malu ngo ngangatichitiska kuti tisere mu mayeseru. (Ŵakolose 3:5) Kweniso pe mafumbu ngakukwaskana ndi rombu ngo titenere kusaniya kwamuka kwaki.
KUMUKA MAFUMBU NGANYAKI NGAKUKWASKANA NDI ROMBU
9Kumbi titenere kuromba kwaku yani? Yesu wangukambiya akusambira ŵaki kuti arombengi kwa ‘Awuskefwi akuchanya.’ (Mateyu 6:9) Mwaviyo, marombu ngidu ngatenere kuluta kwaku Yehova Chiuta pe. Kweni Yehova wakhumba kuti tiziŵengi so udindu wa Mwana waki wakuwayija, Yesu Khristu. Nge mo tingusambiriya mu Mutu 5, Yesu wanguza pacharu chapasi kuzipereka sembi yakutiwombo ku ubudi ndi nyifwa. (Yohane 3:16; Ŵaroma 5:12) Iyu ndi Mura wa Asembi ndipuso wakweruzga. (Yohane 5:22; Ŵahebere 6:20) Ndichu chifukwa chaki Malemba ngatitikambiya kuti tirombengi kuporote mwaku Yesu. Iyu mweneku wanguti: “Ini ndini nthowa, ndi uneneska wo, ndi umoyu wo; kuti yumoza wangaza kwa Ada cha, kwambura kuti watuziya mwaku ini.” (Yohane 14:6) Kuti marombu ngidu ngamukiki titenere kuromba kwaku Yehova pe kuporote mwa Mwana waki.
10Kumbi titenere kuma pamwenga kuja m’nthowa yinyaki yapade pakuromba? Awa. Palivi nthowa yapade yo Yehova wakhumba kuti tijaliyengi pakuromba. Bayibolo lisambiza kuti tingaja m’nthowa zakupambanapambana pakuromba. Ivi visazgapu kuja pasi, kusindama, kujikama pamwenga kuma wima. (1 Mikoka 17:16; Nehemiya 8:6; Danyele 6:10; Marko 11:25) Chakukhumbika ukongwa pakuromba nkhuja ndi maŵanaŵanu ngamampha, kuti nkhuja mwanthowa yapade cha. Ndipuso zuŵa lelosi tikhoza kuromba pa vakuchitika vakupambanapambana pamwenga asani takumana ndi vakuchitika vamabuchibuchi, ndipuso tikhoza kuromba rombu lamumtima kwekosi ko tingaŵa. Yehova watuvwa marombu ngidu ngamumtima chinanga kuti ŵanthu wo tenawu pafupi angaleka kutivwa.—Nehemiya 2:1-6.
11Kumbi titenere kurombe nkhani wuli? Bayibolo likonkhoska kuti: “Asani tipempha kanthu kwakuyana ndi khumbu laki, [Yehova] watuvwa isi.” (1 Yohane 5:14) Mwaviyo, titenere kurombe chinthu chechosi cho chikolerana ndi khumbu laku Chiuta. Kumbi iyu wakhumba so kuti tirombiyengi vinthu vo vititifipiska mtima? Hinya ndivu wakhumba. Kuromba kwaku Yehova kuyanana waka ndi kuŵereŵeta ndi mubwezi widu wapamtima. Tikhoza kukamba nayu mwakufwatuka, ‘mwakumukambiya maŵanaŵanu ngidu ngosi.’ (Sumu 62:8) Nchinthu chakwenere kuti tipemphengi mzimu utuŵa, chifukwa chakuti utiwovyengi kuchita vinthu vakwenere. (Luka 11:13) Tingapempha so ulongozgi wakuti utiwovyi kusankha vinthu mwazeru ndipuso kuti utipaski nthazi zakutiwovya kukunthiyapu masuzgu ngo tikumana nangu. (Yakobe 1:5) Asani tabuda, titenere kupempha kuti Chiuta watigowoke kuziya mu sembi yaku Khristu. (Ŵaefesu 1:3, 7) Kweni titenere kurombe nkhani zakukwaskana ndi taŵesi pe cha. Titenere kurombe ŵanthu anyaki nge a m’banja lidu so ndipuso Akhristu anyidu.—Machitidu 12:5; Ŵakolose 4:12.
12 Nkhani zakukwaskana ndi Yehova Chiuta ndizu zitenere kuja zakwamba m’marombu ngidu. Te ndi vifukwa vakwenere vakuwonge ndi kumutumbikiya kutuwa pasi pamtima chifukwa cha vinthu vamampha vosi vo watitichitiya. (1 Mikoka 29:10-13) Yesu wakupereka rombu lakuwoniyapu lo le pa Mateyu 6:9-13, mu rombu lenili, iyu wakutisambiza kuti tirombiyengi kuti zina laku Chiuta lipaturiki, kung’anamuwa kuti litozgeki pamwenga kuti lije lituŵa. Pavuli paki wangukamba kuti tirombengi kuti Ufumu waku Chiuta uzi ndipuso kuti khumbu laki lichitiki pacharu nge mo kuliri kuchanya. Wati wakonkhoska vinthu vakuzirwa vakukwaskana ndi Yehova, Yesu wangwamba kuzumbuwa vinthu vakukwaskana ndi taŵesi. Asani nasi tiŵika Chiuta pa malu ngakwamba m’marombu ngidu, tilongo kuti tikondweskeka ndi vinthu vakukwaskana ndi isi pe cha.
13Kumbi marombu ngidu ngatenere kuja ngatali wuli? Bayibolo likonkhoska cha kuti marombu ngo tiromba pakutija pamwenga pagulu ngajengi ngatali wuli. Rombu la chakurya litenere kuja lifupi kweni asani tiromba rombu lakutija tingaromba litali chifukwa tikonkhoska maŵanaŵanu ngidu kwaku Yehova. (1 Samuele 1:12, 15) Kweni, Yesu wanguchenya ŵanthu wo arombanga marombu ngatali ngakujirunjikiska, kuti ŵanthu aŵawoni. (Luka 20:46, 47) Yehova wakondwa cha ndi marombu ngaviyo. Chakukhumbika ukongwa nchakuti tirombengi kutuwa pasi pamtima. Utali wa rombu uthemba pa vinthu vo tikhumba kweniso mujalidu wo tilimu.
14Kumbi titenere kuromba kalinga? Bayibolo lititichiska “kuromba rutaruta,” “kufwiririyapu mu kuromba” ndipuso ‘kuromba kwambula kulekezga.’ (Luka 18:1; Ŵaroma 12:12; 1 Ŵatesalonika 5:17) Malemba yanga ngang’anamuwa kuti titenere kujaliya kuromba kwaku Yehova zuŵa losi lamphumphu cha. M’malu mwaki, Bayibolo lititichiska kuti nyengu zosi tirombengi ndi kuwonga Yehova chifukwa cha vamampha vosi vo watitichitiya, kweniso kumupempha kuti watilongozgengi, kutipembuzga, ndi kutipaska nthazi. Nchakukondweska ukongwa kuziŵa kuti Yehova watitiŵikiya mphaka cha ya utali pamwenga unandi wa marombu ngidu. Asani tiwonga mwaŵi wakuromba wo te nawu, tiyesesengi kusaniya nyengu yakurombe kwa Awuskefwi akuchanya.
15Kumbi nchifukwa wuli titenere kukamba kuti “Ameni” pakumaliya pa rombu? Mazu ngakuti “Ameni” ngang’anamuwa kuti “mbuneneska nadi” pamwenga kuti “vije viyo.” M’malemba mwe vakuwoniyapu vo vilongo kuti nkhwakwenere kukamba kuti “Ameni” pakumaliya pa rombu lakutija pamwenga la gulu. (1 Mikoka 16:36; Sumu 41:13) Asani tikamba kuti “Ameni” pakumaliya pa rombu lakutija, tisimikizga kuti vo takamba vatuwa pasi pamtima. Asani tikamba kuti “Ameni” cham’mtima pamwenga mwakukwezga mazu pakumaliya pa rombu la gulu lo munthu munyaki waromba, vilongo kuti takoliyanaku ndi vosi vo wakamba.—1 Ŵakorinte 14:16.
MO CHIUTA WAMUKIYA MAROMBU NGIDU
16 Kumbi Yehova wamuka nadi marombu? Hinya, wamuka. Te ndi chigomezgu chosi chakuti ‘Wakuvwa marombu’ wamuka marombu ngakutuliya pasi pamtima ngo ŵanthu anandi aromba. (Sumu 65:2) Yehova wamuka marombu ngidu m’nthowa zakupambanapambana.
17 Yehova wagwiriskiya nchitu angelu ŵaki ndi ateŵeti ŵaki apacharu chapasi pakumuka marombu. (Ŵahebere 1:13, 14) Pe ŵanthu anandi wo anguromba kwaku Chiuta kuti waŵawovyi kuvwisa Bayibolo ndipu pavuli paki ateŵeti aku Yehova anguŵafikiya. Vakuchitika ivi vilongole limu kuti nchitu yakupharazga Ufumu yilongozgeka ndi angelu. (Chivumbuzi 14:6) Pakumuka rombu lidu lo taromba panyengu yo tikhumba chovyu, Yehova wangagwiriskiya nchitu Akhristu anyidu kuti atiwovyi.—Nthanthi 12:25; Yakobe 2:16.
18 Yehova Chiuta wagwiriskiya so nchitu mzimu waki utuŵa ndipuso Mazu ngaki Bayibolo, pakumuka marombu nga ateŵeti ŵaki. Wakhoza kumuka marombu ngidu ngakuti watiwovyi kumalana ndi mayeseru mwakugwiriskiya nchitu mzimu waki utuŵa kuti utilongozgi ndi kutipaska nthazi. (2 Ŵakorinte 4:7) Nyengu zinandi Yehova wamuka marombu ngidu kuziya m’Bayibolo, lo lititiwovya kusankha vinthu mwazeru. Malemba ngo ngangatiwovya tingangasaniya panyengu yo tichita sambiru la Bayibolo lakutija ndipuso asani tiŵerenga mabuku ngachikhristu, nge buku lenili. Fundu za m’Malemba zo tikhumbika kuzigwiriskiya nchitu tingachizivwa ku maunganu ngachikhristu pamwenga kutuwa pa vo mura wa mpingu wachanju wangatikambiya.—Ŵagalatia 6:1.
19 Asani tiwona nge kuti Yehova waswera kumuka marombu ngidu, ving’anamuwa kuti wangatondeka kumuka cha. Kweni, Yehova wamuka marombu mwakuyana ndi khumbu laki ndipuso panyengu yaki yakwenere. Iyu waziŵa vinthu vo tisoŵa ndipuso mo wangatiphwere kuruska taŵesi. Nyengu zinandi watitizomerezga kuti ‘tilutirizgengi kupempha, kupenja, ndipuso kugong’oska.’ (Luka 11:5-10) Tilongo Chiuta kuti tikhumbisiska nadi vo tipempha kutuliya pasi pamtima ndipuso kuti chivwanu chidu nchauneneska asani tifwiririyapu mwaviyo. Kweniso, Yehova wamuka marombu ngidu m’nthowa yo isi tingaleka kuyiŵanika. Mwakuyeruzgiyapu, iyu wangamuka marombu ngidu ngakukwaskana ndi mayeseru ngo tikumana nangu mwakutituzgiyapu suzgu cha, kweni wangatipaska nthazi kuti tikunthiyepu masuzgu ngo.—Ŵafilipi 4:13.
20 Tiwonga ukongwa kuti Mulengi wa chilengedu chosi we pafupi ndi weyosi yo wakambiskana nayu mwakwenere pakuromba. (Sumu 145:18) Kuromba ndi mwaŵi ukuru ukongwa, mwaviyo titenere kuwugwiriskiya nchitu nyengu zosi. Asani tiromba tiŵengi ndi mwaŵi wakuja pafupi ndi Yehova, yo Watuvwa marombu.
VO BAYIBOLO LISAMBIZA
- Kuromba kwaku Yehova nyengu zosi kutitovya kuti tindere kufupi nayu.—Yakobe 4:8.
- Kuti Chiuta wavwi marombu ngidu titenere kuromba ndi chigomezgu, mwakujiyuyuwa, ndipuso mwakutuwa pasi pamtima.—Marko 11:24.
- Titenere kuromba kwaku Yehova pe kuporote mwa Mwana waki.—Mateyu 6:9; Yohane 14:6.
- Pakumuka marombu, Yehova ‘Wakuvwa rombu,’ wagwiriskiya nchitu angelu, ateŵeti ŵaki apacharu chapasi, mzimu waki utuŵa ndi Mazu ngaki.—Sumu 65:2.
Mafumbu ngakusambiriya
1, 2. Kumbi nchifukwa wuli titenere kuwona rombu nge mwaŵi wapade ukongwa, nanga nchifukwa wuli titenere kuziŵa vo Bayibolo lisambiza pa nkhani iyi?
3. Kumbi chifukwa chakuzirwa ukongwa cho titenere kurombe kwaku Yehova ndi nichi?
4. Kumbi kuromba kwaku Yehova nyengu zosi kukhoreska wuli ubwezi widu ndi iyu?
5. Kumbi nchinthu wuli cho chilongo kuti Yehova watuvwa marombu ngosi cha?
6. Kuti Chiuta wavwi marombu ngidu titenere kuchitanji, ndipu tingachita wuli venivi?
7. (a) Kumbi nchifukwa wuli titenere kuŵereŵeta mwaulemu pakuromba? (b) Kumbi tingalongo wuli kuti tichita vinthu mwakujiyuyuwa ndipuso mwakutuliya pasi pamtima asani tiromba kwaku Chiuta?
8. Kumbi tingachita wuli vinthu vakukoliyana ndi vo tiromba?
9. Kumbi titenere kuromba kwaku yani, ndipuso kuporote mwaku yani?
10. Nchifukwa wuli tikhumbika kuma pamwenga kuja munthowa yapade cha pakuromba?
11. Kumbi nkhani zinyaki zakwenere zo tingarombe ndi nizi?
12. Kumbi tingaŵika wuli nkhani zo zikwaska Awuskefwi akuchanya pamalu ngakwamba m’marombu ngidu?
13. Kumbi Malemba ngalongo kuti marombu ngakuzomerezgeka ngatenere kuja ngatali wuli?
14. Kumbi Bayibolo ling’anamuwanji asani likamba kuti ‘tirombengi kwambula kulekezga,’ nanga chakukondweska nchinthu wuli pa nkhani ya marombu?
15. Kumbi nchifukwa wuli titenere kukamba kuti “Ameni” pakumaliya pa rombu lakutija pamwenga rombu la gulu?
16. Kumbi tingaŵa ndi chigomezgu wuli pa nkhani ya rombu?
17. Nchifukwa wuli tingakamba kuti Chiuta wagwiriskiya nchitu angelu ndi ateŵeti ŵaki apacharu chapasi pakumuka marombu ngidu?
18. Kumbi Yehova wagwiriskiya wuli nchitu mzimu waki utuŵa ndi Mazu ngaki pakumuka marombu nga ateŵeti ŵaki?
19. Kumbi nchinthu wuli cho titenere kukumbuka asani tiwona kuti marombu ngidu ngamukika cha?
20. Kumbi nchifukwa wuli titenere kugwiriskiya nchitu mwaŵi wa kuromba nyengu zosi?


text:
Yesu Khristu
Yesu Khristu
Apo Yesu wakaŵa wandababike, Baibolo likayowoyerathu kuti kwizenge munthu wakutumika na Ciuta kuzakaŵa Mesiya, panji Khristu. Zina lakuti “Mesiya” (ilo ndakufuma ku lizgu la Cihebere) na Khristu (ilo ndakufuma ku lizgu la Cigiriki) ghose ghakung’anamura “Wakuphakazgika.” Mesiya wakenera nadi kuphakazgika na mzimu wa Ciuta; ico cikung’anamura kwimikika na Ciuta kuti wacite nchito yakuzirwa. Mu vipaturo vyakunthazi mu buku lino, tisambirenge vinandi vyakukhwaskana na udindo wa Mesiya wakufiska vinthu ivyo Ciuta wakalayizga.


text:
Ichi ni chiyowoyelo icho chikuyowoyeka ku mpoto na ku mpoto kwapakati pa chalo cha Malaŵi, kumwela kwa chalo cha Tanzania na kumafumilo ya zuba kwa chalo cha Zambia.
Chiyowoyelo ichi chikuyowoyeka na banthu bakuti mba Tumbuka pela yayi chifukwa mitundu yinyakhe ngeti mbaNgoni ba ku Mzimba mu Malaŵi bakuyowoyaso chiTumbuka.
ChiTumbuka ni chiyowoyelo icho chikuyowoyeka na banthu bakukwana pafupi-fupi ma million yanayi (4 million) mu vyalo ivi titatu vya Malaŵi, Tanzania na Zambia. Mu chalo cha Malaŵi, banthu wose ba kumpoto kwa chalo ichi bakuchemeka kuti mbaTumbuka nanga uli banandi mbamitundu yinyakhe ngeti baNgoni, baTonga, baNgonde, baLambya na banyakhe. Banandi bakufuma kuchigaba chakumpoto kwa Malaŵi, bakumanya kuyowoya chiTumbuka nangauli chiyowoyelo chawo chingaba chinyakhe.
- Vilapi mchiTumbuka
- Kachande kadelele kakwendelana
- Kuyenda nkhuvina


text:
Kasi Ni Njani Uyo Wakayambiska Gulu la Ŵakaboni ŵa Yehova?
Gulu la Ŵakaboni ŵa Yehova likayamba m’ma 1800. Pa nyengo iyi, ŵanthu ŵachoko waka awo ŵakakhalanga kufupi na Pittsburgh, Pennsylvania, ku United States, ŵakayamba kusanda Baibolo. Ŵakayaniskanga ivyo matchalitchi ghakusambizga na ivyo Baibolo likuyowoya. Ivyo ŵakasambira ŵakayamba kuvipharazga mu mabuku, manyuzipepara, na mu magazini iyo pasono yikuchemeka Gongwe la Mulinda—Likupharazga Ufumu wa Yehova.
Pa ŵanthu aŵa pakaŵa Charles Taze Russell. Nangauli Russell wakadangiliranga ntchito ya kusambizga ŵanthu Baibolo na kulemba Gongwe la Mulinda, kweni wakayambiska chisopa chinyake yayi. Russell na ŵanyake awo ŵakasambiranga Baibolo, ŵakachemekanga Ŵasambiri ŵa Baibolo. Iwo ŵakapharazganga ivyo Yesu Khristu wakasambizga. Kweniso ŵakalondezganga ivyo Ŵakhristu ŵakwambilira ŵakachitanga. Pakuti Yesu ndiyo wakambiska Chikhristu, ndiyo wakambiska gulu la Ŵakaboni ŵa Yehova.—Ŵakolose 1:18-20.


text:
MTWE 1
Ana Yisyesyene Yakwamba Mlungu Yili Yatuli?
Ana yisyene Mlungu akusatusamalila?
Ana Mlungu ali jwatuli? Ana akwete lina?
Ana yili yakomboleka kum’ŵandicila Mlungu?
1, 2. Ligongo cici kuwusya yiwusyo kuli kwakusosekwa?
ANA pakwete papikene yiwusyo ya ŵanace? Ŵajinji akusawusya yiwusyo patandite kulijiganya kuŵeceta. Mwalung’wanu akusalolecesya ni kwawusya yiwusyo mpela yakuti: Ligongo cici lyuŵa lyangaŵala cilo? Ana ndondwa sipali silingwa kwinani? Ana ŵani ŵaŵayijigenye yijuni kwimba? Mpaka alinjilile kwanga, nambo ndaŵi sine yikusaŵa yakusawusya. Atamose ali ajanjile cenene, pakusapagwasoni ciwusyo cine cakuti: Ligongo cici?
2 Ngaŵa kuti ŵanacepe ni ŵakusawusya yiwusyo. Wosope patukukula tukusawusyaga yiwusyo. Tukusawusyaga kuti tumanyilile yakogoya yatukusosekwa kuyiŵambala, soni kuti tumanyilile yindu yakutesya lungw’anu. Nambo ŵajinji ŵangawusya yiwusyo, mnopemnope yiwusyo yakusosekwa mnope. Ŵangasosasosa kwanga kwa yiwusyo yakwete.
3. Ligongo cici ŵandu ŵajinji akusaleka kuwusya yiwusyo yakusosekwa mnope?
3 Aganicisye ya ciwusyo cacili pa cikuto ca bukuji, soni yiwusyo yayili m’maloŵe gandanda ga m’bukuji, kapena yayili kundanda kwa mtwewu. Yeleyi yili yine mwa yiwusyo yakusosekwa mnope yampaka awusye. Nambope, ŵandu ŵajinji alesile kusosasosa kwanga kwa yiwusyo yakwete. Ligongo cici? Ana Baibulo mpaka jijanje yiwusyoyi? Ŵane akusaganisya kuti kwanga kwa Baibulo kuli kwakusawusya kukupikanicisya. Ŵandu ŵane akusaganisya kuti kuwusya yiwusyo kuli kwakutesya sooni. Soni ŵane akusaganisya kuti yiwusyo mpela yeleyi kuli cenene kwalecela acimlongola ŵa dini ni ŵakwiganya. Wawojo akuganisya wuli?
4, 5. Ana yiwusyo yakusosekwa mnope yapi yampaka tuliwusye pa umi, soni ligongo cici tukusosekwa kusosasosa kwanga kwakwe?
4 Mwangakayicila wawojo akusasaka kumanyilila kwanga kwa yiwusyo yakusosekwa mnope ya pa umi. Mwine ndaŵi sine akusaliwusya kuti: ‘Ana lisosa lya umi lili cici? Ana umi ni uwuwupe basi? Ana Mlungu ali jwatuli?’ Kuwusya yiwusyo yeleyi kuli kwambone, soni ngakusosekwa kuleka mpaka ali apatile kwanga kwakamucisya. Jwakwiganya jwakumanyika cenene Yesu Klistu ŵatite: “M’ŵende, nipo Mlungu tacimpa yimkusaka, msosesose nipo timsimane, poposyani nipo Mlungu tacim’wugulila litanga.”
5 Naga ‘akusosasosa’ kwanga kwa yiwusyo yakusosekwayi, cacikuwona kuwungunyako kuŵa kwakamucisya mnope. (Miyambo 2:1-5) Yangali kandu kuti ŵane ŵasalile yatuli, kwanga kwakwe kupali, soni mpaka akupate m’Baibulo. Kwangaku ngaŵa kwakusawusya kukupikanicisya. Nambosoni umbone wakwe ni wakuti, kucakamucisya kola cembeceyo ni kuŵa ŵakusengwa. Mpaka kwakamucisyesoni kuŵa ni umi wambone lelo jino. Pandanda, kwende tulole ciwusyo cacikwalagasya nganisyo mnope ŵandu.
ANA MLUNGU AKUSATUSAMALILA SONI ALI JWACANASA?
6. Ligongo cici ŵajinji akusaganisya kuti Mlungu jwangasamala ya yipwetesi ya ŵandu?
6 Ŵajinji akusakayicila yeleyi. Akusaliwusya kuti, ‘Yikaŵe kuti Mlungu akusatusamalila, ana yindu pacilambopa yikaliji mwayiŵelelemu?’ Patukuciwona cilamboci, tukuyiwona kuti cigumbele ni ngondo, uŵengani, soni yakutengusya. Nambosoni wosope tukusalwalaga, tukwete yipwetesi, soni ŵakunonyelwa ŵetu akusawaga. M’yoyo, ŵandu ŵajinji akusaliwusya kuti, ‘Naga Mlungu akusasamala ya yipwetesi yetu, ana mkanatendekasya kuti yeleyi yikatutendecelaga?’
7. (a) Ana acimlongola ŵa dini ŵatendekasisye catuli ŵandu kuganisya kuti Mlungu jwangali canasa? (b) Ana Baibulo jikusajiganya cici kusyesyene pakwamba ya mundu pakulinjikwa?
7 Yakutesya canasa mnope yili yakuti ndaŵi sine, acimlongola ŵa dini ni ŵakusatendekasya ŵandu ganisya kuti Mlungu jwangali canasa. Ana akusatenda wuli yeleyi? Naga patendece yakusawusya, akusati lili lisosa lya Mlungu. Pelepa akusaŵa kuti akumjimba Mlungu magambo gakuti ni jwakutendekasya yakusakalayo. Ana yisyene Mlungu mpaka atende yeleyi? Ana Baibulo jikusajiganya cici pangani jeleji? Lilemba lya Yakobo 1:13 likusajangaga kuti: “Naga jwine akulinjidwa akasaŵeceta kuti, ‘ngulinjidwa ni Mlungu,’ ligongo Mlungu jwangalinjidwa ni yangalumbana, nambosoni Mlungu msyene ngaŵa mkumlinga jwalijose.” M’yoyo Mlungu jwangatendekasya yakusakala yatukuyiwona pacilambopa. (Yobu 34:10-12) Yili yisyene kuti jwalakwe akusakundaga yakusakala kutendekwa. Nambo pana kulekangana mnope pasikati pa kuyikunda yine yakwe kutendekwa ni kuyitendekasya.
8, 9. (a) Ana mpaka alekanganye wuli pasikati pa kuyikunda yakusakala kutendekwa ni kuyitendekasya? (b) Ligongo cici mpaka kuŵe kumleŵela Mlungu kumjimba magambo gakukunda ŵandu kutenda yakusakala?
8 Tuwanicisye kuti mtati jwalunda, soni jwacinonyelo akwete mnyamata jwamkulungwa jwakutama najo pamlango. Kaneko mnyamata jula akwimucila ni akusaka kutyoka pamlangopo, atati ŵakwe ngakumlekasya. Mnyamata jula akutenda yakusakala ni kusimana ni yipwetesi. Ana mtatijo ni jwatendekasisye yipwetesi ya mwanacejo? Iyayi. (Luka 15:11-13) Mwakulandana ni yeleyi, Mlungu ngakusalekasya ŵandu pasagwile kutenda yakusakala, nambo jwalakwe jwangatendekasya yipwetesi yakusasimana nayo. M’yoyo, kuli kum’leŵela Mlungu kumjimba magambo gakuti ni jwakusatendekasya yipwetesi yakusimana nayo ŵandu.
9 Mlungu akwete magongo gakupikanika gakwakunda ŵandu kwenda m’litala lyakusakala. Mpela mkupanganya jwetu jwalunda, soni jwamacili, ngamkanasosekwa kutusalila magongo gakwe. Nambope ligongo lya cinonyelo cakwe ŵatusalile magongoga. Cacilijiganya yejinji ya magongo gelega mu Mtwe 11. Tuŵe ŵakusimicisya kuti Mlungu ngaŵa ni jwakusatendekasya yakusawusya yatukusimana nayo. Nambope jwalakwe atupele cembeceyo cambone pa yipwetesi yetu!—Yesaya 33:2.
10. Ligongo cici mpaka tukulupilile kuti Mlungu cacimasya yosope yayikwatendecela ŵandu ligongo lya kusakala kwa yindu?
10 Nambosoni Mlungu ali jwamswela. (Yesaya 6:3) Yeleyi yikulosya kuti mwa jwalakwe mwangali cakusakala cilicose. Mwati mpaka tumkulupilile mnope. Yeleyi yikulekangana ni mwaŵelele ŵandu ligongo ndaŵi sine akusalemwesyaga. Atamose mundu jwambone mnope jwakwete ukumu, jwangali macili gakulinganya yindu yajonasile ŵandu ŵakusakala. Nambo Mlungu ni jwakwete macili gosope. Mpaka akombole, soni cacimasya yakusala yosope yayikwatendecela ŵandu. Mlungu pacacitenda yeleyi, ciyicitendekasya kuti kusakala kukapagwasoni mpaka kalakala!—Salimo 37:9-11.
ANA MLUNGU AKUSAPIKANA WULI PATUKUSIMANA NI YINDU YANGALI CILUNGAMO?
11. (a) Ana Mlungu akusawuwona wuli ungali cilungamo? (b) Ana Mlungu akusapikana wuli wawojo pakusimana ni yipwetesi?
11 Ana moŵa agano, Mlungu akusapikana wuli ni yayikutendekwa m’cilamboci, soni pa umi wawo? Baibulo jikusajiganya kuti Mlungu “akusanonyela cilungamo.” (Salimo 37:28) M’yoyo kutenda yindu yambone kapena yakusakala yikusamkwaya mnope Yehofa. Akusaŵengana ni ungali cilungamo wuliwose. Baibulo jikusatusalila kuti kala Mlungu “yampwetece mumtima” paŵayiweni kuti ŵandu ŵasakele mnope pacilambo capasi. (Genesis 6:5, 6) Mlungu nganacenga. (Malaki 3:6) Yikusamsakalisyasoni pakuyiwona yakusakala yili mkutendekwa pacilambo cosope, soni pakwawona ŵandu ali mkusimana ni yipwetesi. Baibulo jikusati, “Jwalakwejo ni jwakusamsamalila.”
12, 13. (a) Ligongo cici tukwete ndamo syambone mpela cinonyelo, soni ana cinonyelo cikusakwayaga catuli mwatukusaciwonela cilamboci? (b) Ligongo cici akusosekwa kulupilila kuti Mlungu cacimasya yakusawusya pacilambopa?
12 Ana mpaka tukulupilile catuli kuti Mlungu yikusamsakalisya patukulagasika? Kwende tulole. Baibulo jikusajiganya kuti Mlungu ŵapanganyisye ŵandu m’cilandanicisyo cakwe. (Genesis 1:26) Mlungu akwete ndamo syambone ni ligongo lyakwe m’wejisoni tukwete ndamo syambone. Mwambone, ana wawojo yikusapweteka paŵaweni ŵandu ŵambone ali mkusimana ni yipwetesi? Naga wawojo yikusapweteka pakuyiwona yindu yangali cilungamo, amanyilile kuti Mlungu ni jwayikusampweteka mnope.
13 Cine mwa yindu yambone yakwete ŵandu cili cinonyelo. Yeleyi yikusalosyasoni ndamo ja Mlungu. Baibulo jikusajiganya kuti “Mlungu ali cinonyelo.” (1 Yohane 4:8) Ligongo lyakuti Mlungu ali cinonyelo, m’wejisoni tukwete cinonyelo. Ana cinonyelo mpaka calimbikasye wawojo kumasya kulagasika, soni yindu yangali cilungamo yayili pacilambopa? Akakole macili, ana ngamkanatendapo kandu? Mwangakayicila akatesile! Akakayicila atapanandi kuti Mlungu cacimasya yipwetesi, soni yindu yangali cilungamo. Yilanga yayili kundanda kwa bukuji ngaŵa sagamisi kapena cembeceyo cangali mate. Yilanga ya Mlungu yicitendekwa! Kuti ayikulupilileje yilangayi akusosekwa kumanyilila yejinji yakwamba Mlungu juŵatesile yilangayo.
MLUNGU AKUSAKA KUTI WAWOJO AMMANYILILE
14. Ana Mlungu lina lyakwe ŵani, soni ligongo cici tukusosekwa kulikamulicisya masengo?
14 Ana mpaka atende cici pakusaka kuti jwine ŵamanyilile wawojo? Ana ngasamsalila lina lyawo? Ana Mlungu akwete lina? Dini syejinji sikusajanga kuti lina lyakwe lili “Mlungu” kapena “Ambuje,” nambo gelega ngaŵa mena gakwe gasyesyene. Gali mena ga ukumu, mwakulandana ni mena mpela “mwenye” ni “pulesidenti.” Baibulo jikusajiganya kuti Mlungu akwete mena gejinji ga ukumu. Mena gakuti “Mlungu” ni “Ambuje,” gagambile kuŵa gane mwa menago. Nambope, Baibulo jikusajiganyasoni kuti Mlungu akwete lina lyakwe lisyesyene lyakuti, Yehofa. Lilemba lya Salimo 83:18 likusati: “Lina lyawo ni Yehofa, ŵalakwe ali Ŵamwinani Mnope pacilambo cosope capasi cino.” Naga Baibulo jawo nganijikola linali, alole Yakonjecesya pa mapeji 195 mpaka 197 m’bukuji kuti amanyilile ligongo lyakwe. Yisyesyene yakwe yili yakuti, lina lya Mlungu likusasimanikwa malo gejinji mu yakulemba yakalakala ya Baibulo. M’yoyo Yehofa akusaka kuti wawojo alimanyilile lina lyakwe, soni alikamulicisyeje masengo. Mpaka tuŵecete kuti, Mlungu alimanyikasisye kupitila m’Baibulo.
15. Ana lina lyakuti Yehofa likusagopolela cici?
15 Mlungu ŵalipele jika lina lyakola kugopolela kwakwe. Lina lyakwe lyakuti Yehofa, likusagopolela kuti Mlungu mpaka akwanilisye yilanga yakwe yosope, soni mpaka atende yiliyose yakusaka. * Lina lya Mlungu lili lyapajika mnope. Lili lya jikape basi. Yehofa ali jwapajika m’matala gane. Catuli?
16, 17. Ana mpaka tulijiganye cici pakwamba ya Yehofa kutyocela pa mena ga ukumu gakuti: (a) “Jwamacili gosope”? (b) “Mwenye jwampaka kalakala”? (c) “Mkupanganya”?
16 Tuyiweni kuti lilemba lya Salimo 83:18 likusala ya Yehofa kuti: “Ŵalakwe ali Ŵamwinani Mnope.” M’yoyosoni, Yehofa jika ni jwakusakolanjikwa kuŵa “Jwamacili gosope.” Lilemba lya Ciunukuko 15:3 likusasala kuti: “Ambuje, Mlungu Jwamacili gosope yitendo ya ŵalakwe yili yekulungwa ni yakusimonjesya. Ŵalakwe ali mwenye jwa mitundu josope ja ŵandu, soni matala gawo gali gagoloka ni gakulungamika.” Lina lya ukumu lyakuti “Jwamacili gosope,” likutujiganya kuti Yehofa ali jwamacili mnope kumpunda jwalijose. Pangali jwampaka alandane najo macili. Soni pa lilemba lya 1 Timoteo 1:17 Yehofa akumkolanga kuŵa “Mwenye jwampaka kalakala.” Lina lya ukumu lyeleli likutukumbusya kuti Yehofa ali jwapajika m’litala linesoni. Jwalakwe jika aŵele ali apali kwandaŵi syosope. Lilemba lya Salimo 90:2 likusati: “Kutandila kalakala mpaka kalakala [kapena, kwangamala] wawo ali Mlungu.” Yeleyi yili yakusimonjesya, ngati m’yoyo?
17 Yehofa ali jwapajikasoni, pakuŵa jwalakwe jika ali Mkupanganya. Lilemba lya Ciunukuko 4:11 likusasala kuti: “Ambuje Mlungu jwetu, ŵalakwe ali ŵakwenela kupocela lumbili, ucimbicimbi ni macili. Ŵalakwe ŵapanganyisye yindu yosope, ŵalakwe ŵasacile kuti yosopeyi paŵe pana, nipo yapanganyidwe.” Yiliyose yampaka ayiganicisye kutandilaga malayika gangawoneka, ndondwa syasikusagumbala kwinani cilo, yisogosi ya m’yitela, mpaka somba syasikusasugaga m’nyasa kapena m’lusulo, yosopeyi ŵayipanganyisye Yehofa Mlungu!
ANA KOMBOLEKA KUM’ŴANDICILA YEHOFA?
18. Ligongo cici ŵandu ŵane akusaliwona kuti yili yangakomboleka kum’ŵandicila Mlungu, nambo ana Baibulo jikusajiganya cici?
18 Ŵandu ŵajinji pakuŵalanga ya ndamo syakusimonjesya sya Yehofa ukusakamula woga. Akusajogopa kuti Mlungu ali jwapenani mnope mwati akusaliwona kuŵa ŵangaŵajilwa kum’ŵandicila. Ana nganisyo syelesi sili syakuŵajilwa? Baibulo jikusajiganya yakulekangana ni nganisyosi. Pakwamba ya Yehofa jikusati: “Nambope Mlungu nganaŵa kose pakutalika ni jwalijose mwa jwetuwe.” (Masengo 17:27) Baibulo jikusatulimbikasya kuti: “Mwaŵandicile Mlungu, nipo Ŵalakwe tacim’ŵandicila jemanja.”
19. (a) Ana mpaka tutande catuli kum’ŵandicila Mlungu, soni pana umbone watuli? (b) Ana ndamo syapi sya Mlungu syasikusasangalasya wawojo?
19 Ana Mlungu mpaka am’ŵandicile catuli? Candanda, ajendelecele kutenda yakutenda apanoyi, kulijiganya ya Mlungu. Yesu ŵatite: “Nipo umi wangamala ukugopolela kuti ŵandu ŵamanyilile ŵalakwe ŵali Mlungu jikape ŵakuwona, niposoni am’manyilile Yesu Klistu juŵamtumile wawojo.” (Yohane 17:3) Baibulo jikusajiganya kuti kulijiganya ya Mlungu, soni ya Yesu kukusalongola ku “umi wangamala”! Mpela mwatusasile kala, “Mlungu ali cinonyelo.” (1 Yohane 4:16) Yehofa akwetesoni ndamo syambone syejinji syakusangalasya. Mwambone, Baibulo jikusati, Yehofa ali “Mlungu jwacanasa, ni jwambone mtima, jwangatumbila citema, ŵakugumbala ni cinonyelo cangamala, soni jwakulupicika kwa ŵandu ŵakwe.” (Eksodo 34:6) Jwalakwe ali ‘jwambone, soni jwakoseka kululucila.’ (Salimo 86:5) Mlungu ali jwakuwusimana mtima. (2 Petulo 3:9) Ali jwakulupicika. (1 Akolinto 1:9) Pakuŵalanga yejinji m’Baibulo, caciyiwona mwatendele Yehofa pakulosya ndamo syelesi, soni ndamo sine syakusangalasya.
20-22. (a) Ana ligongo lyakuti Mlungu ngatukum’wona nikuti mpaka yitulepelekasye kuŵa najo paunasi? Asale magongo. (b) Ana ŵandu ŵane ŵakuwoneka mpela akwaganicisya mpaka ŵacisye yatuli, nambo akusosekwa kutenda cici?
20 Yisyene kuti ngakomboleka kum’wona Mlungu ligongo jwalakwe ali msimu. (Yohane 1:18; 4:24; 1 Timoteo 1:17) Mwakulijiganya ya jwalakwe kupitila m’Baibulo, cacimmanyilila mpela mundu. Mpela muŵasalile jwamalumbo, mpaka “awuwone umbone wa Yehofa.” (Salimo 27:4; Aloma 1:20) Pakulijiganya mnope ya Yehofa, cacim’wona kuŵa mjawo jusyesyene, soni cacikola magongo gejinji gakumnonyela, soni kum’ŵandicila.
21 Cacipikanicisya ligongo lyakwe Baibulo jikusatujiganya kuti tum’woneje Yehofa kuŵa Atati ŵetu. (Matayo 6:9) Ngaŵa kuti jwalakwe akusatupa umipe, nambosoni akusaka kuti tukoleje umi wambone, mpela mwakusatendela mtati jwambone julijose kwa ŵanace ŵakwe. (Salimo 36:9) Baibulo jikusajiganyasoni kuti ŵandu komboleka kuŵa paunasi ni Yehofa. (Yakobo 2:23) Agambe ganisya, wawojo komboleka kuŵa mjakwe jwa Mkupanganya jwa cilambo cosope!
22 Pakwendelecela kulijiganya Baibulo, ŵane ŵakuwoneka mpela akwaganicisya komboleka kwacisya kuti alece kulijiganyaku. Jemanjajo mpaka adandawuleje kuti calece yiŵakulupililaga. Nambo akakunda kuti jwalijose ŵalekasye kupanganya unasi ni Mlungu.
23, 24. (a) Ligongo cici akusosekwa kwendelecela kuwusya yiwusyo pa yakulijiganyayi? (b) Ana mtwe wakuyicisya uciŵeceta ya cici?
23 Yili yisyene kuti paciŵa yindu yine yakuti ngasayipikanicisya kundanda. Pakusasosekwa kulinandiya kuti awusyeje yiwusyo, nambo akakunda kuti sooni syalepelekasye. Yesu ŵaŵecete kuti kuli kwakusosekwa kulinandiya mpela kamwanace. (Matayo 18:2-4) Mpela mwatukwamanyilila ŵanace, akusanonyela kuwusya yiwusyo yejinji. Mlungu akusaka kuti wawojo apateje kwanga kwa yiwusyo yawo. Baibulo jikusayamicila ŵandu ŵane ŵaŵaliji ŵakusacilila mnope kulijiganya ya Mlungu. Ŵawungunyaga mwakusamala m’Malemba kuti asimicisye kuti yaŵalijiganyagayo yaliji yisyesyene.
24 Litala lyambone lyampaka tummanyile Yehofa, lili kulijiganya Baibulo. Jili jakulekangana ni buku jilijose. Catuli? Mtwe wakuyicisya uciŵeceta yeleyi.
^ ndime 15 Kuti amanyilile yejinji ya lina lya Mlungu, soni kakolanje kakwe, alole Yakonjecesya pa mapeji 195 mpaka 197.


text:
Kasi Ni Njani Wakalemba Baibolo?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Ŵanthu ŵanandi ŵakumanya yayi uyo wakalemba Baibolo. Kweni Baibolo likutiphalira. Mavesi ghanyake, ghakwamba na mazgu ghakuti, “
mazgu gha Nehemiya,” “
mboniwoni ya Yesaya,” “
mazgu gha Yehova agho ghakiza kwa Joel.”—Nehemiya 1:1; Yesaya 1:1; Joel 1:1.
Ŵanandi awo ŵakalembako Baibolo, ŵakati Yehova, Chiuta yekha waunenesko, ndiyo wakaŵatuma. Mu Malemba Ghachihebere, mazgu ghakuti “
ntheura wakuti Yehova,” ghakusangika mu malo ghakujumpha 300. (Amosi 1:3; Mika 2:3; Nahum 1:12) Ŵanyake awo ŵakalembako Baibolo, ŵakapokera uthenga wa Chiuta kwizira mu ŵangelo.—Zekariya 1:7, 9.
Baibolo likalembeka na ŵanthu 40, ndipo likatora vyaka 1,600. Ŵanyake ŵakalemba mabuku ghanandi. Mu Baibolo muli mabuku 66. Mabuku 39 ghakalembeka mu Chihebere, ŵanyake ŵakuti Phangano Lakale, mabuku 27 ghakalembeka mu Chigiriki, ŵanyake ŵakuti Phangano Liphya.


text:
Uko chili chalo cha Malaŵi
Contents
Uko chili chalo cha Malaŵi (Geography)[edit | edit source]
Malaŵi na bazengezgana bake mu Africa[edit | edit source]
Malaŵi ni chalo icho chilli kumafumilo ya zuba chakumwelako kwa chalo chikulu chakuti chili na vyalo vinyakhe (continent) cha Africa. Chalo cha Malaŵi chilli kuzingirizgika na vyalo vya Tanzania icho chili na mphaka na Malaŵi yakukwana ma kilometre 475 ku kumafumilo ya zuba cha ku mpoto, chalo cha Zambia kumanjiliro ya zuba cha kumpoto chili na mphaka ya ma kilometre 837, ndipo chalo cha Moçambique kumafumilo na kumanjiliro ya zuba chakumwela chili na mphaka na Malaŵi yakukwana ma kilometre 1,569, kukwaniska mphaka yose ya Malaŵi kuti yikwane ma kilometre 2,881. Indange ilawana eryelo hensili.
Vigaba na maboma[edit | edit source]
Malaŵi wali na vigaba vitatu: cha ku mpoto, chapakati na chakumwela.
Ku mpoto kuli maboma yankhondi na limoza ayo, kufumila kumpoto kukhilanga, ni Chitipa, Karonga, Rumphi, Mzimba, Nkhata-Bay na Likoma. Likoma ni boma ilo likupangika pakusazga tuvilumba twa Likoma na Chizumulo uto tuli mu nyanja ya Malaŵi, kumafumilo ya zuba ya Nkhata-Bay. Tuvilumba utu tuli kufupi na Moçambique kuluska na Malaŵi. Banthu banyakhe bakughana-ghana kuti boma la Likoma likapangikila vifukwa vya ndyale chifukwa banthu awo bakukhala uku mbanandi vibi yayi. Boma la Mzimba ndilo ndikulu chomene kumpoto na mu Malaŵi mose. Msumba wa Mzuzu wuli mu Mzimba ndipo ndiko kuli malo yakusambilirako yapachanya ayo yakuchemeka Mzuzu University. Ku Mzuzu kukukhala banthu cha mu ma 125,000. Kumpoto kose kukughana-ghanika kuti kuli banthu bakukwana 1.4 million ndipo ndicho chigaba chambula kutukuka chomene ku Malaŵi. Kulije kwakudeka (chibanja) ndege zikulu ndiposo kulijeso sitima ya pa mtunda (njanji). Boma la Chitipa ni boma lekha mu Malaŵi lakuti kulije msewu waphula (tarmac). Mu Mzimba muliso thengere lakuchita kupandika na munthu la Viphya ilo likuba ngeti ni thengere likulu chomene pa mathengere yose yakupandika na banthu mu Africa mose. Ku Rumphi kuli malo yakupangila magesi kufuma kumaji (hydroelectric power station) pamalo yakuchemeka Wovwe.
Pakati pali maboma yankhondi na yanayi ayo, kwambira ya ku mpoto, ni Kasungu (uko kukaba kwawo kwa a chipondi Dr. H Kamuzu Banda, Nkhota-Kota, Ntchisi, Salima, Dowa, Mchinji, Lilongwe, Dedza (kwawo kwa John Tembo) na Ntcheu. Lilongwe ndiwo msumba wukulu wa boma mu Malaŵi (capital city). Kuli chibanja chikulu cha Kamuzu International Airport, mphala ya malango, chipatala chikulu na vinthu vinandi vyakwenelera kuba mu msumba wukulu. Lilongwe wali pamalo pa katondo ntheula vyuvyu ni suzgo chomene mumalo yanandi ya msumba uwu. University ya Malaŵi yili na vigaba vibiri mu Lilongwe, koleji (college) ya vya ulimi ya Bunda na koleji ya unesi (nursing) ya Kamuzu. Msumba uwu wukasankhika chifukwa chakuti wuli pakati pa chalo cha Malaŵi ntheula nkhupusu na kufupiko kuluta kulikose m’Malaŵi kufuma ku Lilongwe kuluskana na ku Zomba, uwo wukaba msumba wukulu mpaka mu chaka cha 1975. Boma la Lilongwe ndilo lili na banthu banandi chomene pa maboma yose mu Malaŵi – muli banthu pafupi-fupi 1.6 million – Lilongwe payekha wali na banthu bakujumpha chigaba cha kumpoto chose. Banthu bakukhala mu chigaba ichi bakughanaghanika kuti bali 4.8 million.
Chigaba chakumwela ndicho chigaba chakutukuka chomene m’Malaŵi chigaba ichi chilli na maboma khumi na yabiri ayo ni Mangochi, Balaka (boma liphya ilo banyakhe bakuti likapangikira vifukwa vya ndyale), Machinga (uko nkhwawo kwa uyo wakaba mlongozgi wachibiri wa Malaŵi, Elesoni Bakili Muluzi ), Zomba, Mwanza, Blantyre, Phalombe (boma liphya linyake), Chiradzulu, Mulanje, Thyolo, Chikwawa na Nsanje (kwawo kwa Gwanda Chakwamba). Apa, ndiko kuti maboma yose mu Malaŵi yalipo makhumi yabiri kusazgirapo yankhondi na yabiri Blantyre ndiwo msumba wukulu chomene m’Malaŵi kwakuyana na unandi wa banthu awo bakukhala mu msumba uwu. Zina la Blantyre likafumila uko mtebeti wa Chiuta wakufuma ku Scotland, Dr. David Livingstone wakawila. Ku Blantyre ndiko kuli malo yakulu (headquarters) ya ma kampani yanandi mu Malaŵi. Ndiko nkhu msumba ukulu wa vyamalonda (commercial capital). Mu Blantyre imo muli koleji ya ung’anga (medicine), ya bakumanya kwendeska ndalama za ma kampani na boma (accountancy) na ya maluso (engineering) na vinyake iyo yikuchemeka Polytechnic. Nyumba yakukhalamo mlongozgi ya Sanjika yili ku Blantyre ndipo nako kuli chibanja chikulu cha Chileka, chipatala chikulu cha Fumukazi Elizabeth ya baNgerezi. Ndiwo msumba wekha m’Malaŵi uwo wuli na kwakusunga vinyama (zoo) na kwakusunga vinthu vyakale (museum). Malo yakupanga magesi kufuma ku maji ya Nkula, Tedzani na Kapichira yali mu maboma ya Blantyre na Chikwawa. Malo aya ndiyo yakupanga magesi yanandi chomene mu Malaŵi, ku Wovwe kukupangika magesi yadoko waka. Ku Mulanje kuli phiri ilo nditali chomene ku Malaŵi ndipo nditali na ma metre 3002 pachanya pa level ya maji mu nyanja zikulu chomene (sea level). Boma la Balaka likaba mu Machinga bachali bandalipatule. Chigaba ichi ndicho chilli na banthu banandi chomene mu Malaŵi awo bakughanaghanika kuti bakukwana 5.5 million.
Banthu wose bakukhala mu Malaŵi bali pafupi-fupi 12 million.
Milonga na zinyanja[edit | edit source]
Ulimi na vyakukwaskana na chuma[edit | edit source]
Chalo cha Malaŵi chikugomezga ulimi pa nkhani za chuma (ndalama) (economy}. Ni chalo ichi chilije migodi yeneko yakuti yikujima na yikuguliska vinthu vya mtengo wapachanya. Mbewu iyo yikulimika chomene mu chalo ichi pa chifukwa cha malonda (cash crop) ni hona. Hona ndilo likulimika chomene ndipo chifukwa cha nkhani ya umo umoyo wa banthu wukukhwaskikira mwa uheni chifukwa cha kukhweba hona sono Malaŵi wayamba kuyezga kulima mbewu zinyakhe ngeti sabola uyo wakuchemeka paprika. Mbewu zinyakhe izi zikulimika ku Malaŵi ni tiyi (tea), thonje, khofi (coffee) na zinyakhe ngeti ni skaba za m’makuni zakuchemeka skaba za macadamia na cashew. Ndipo mbewu izo zikulyeka kweniso zikuguliskika ni ngoma, ntchunga, skaba, mpunga na zinyakhe.
Vyakulya[edit | edit source]
Chakulya ichi chikulyeka chomene mu Malaŵi ni sima (mu vigaba vinyake yikuchemeka nsima). Sima iyi yikuphikika na ufu wa ngoma, kweni mu ma boma yanyakhe ya m’mphepete mwa nyanja ufu wa vikhawu ndiwo bakuphikira sima. Madende yanandi yakulyeka ku Malawi ngeti ni nyama, ntchunga, delele, somba, mphangwe na yanyakhe. BaMalaŵi mbanthu bakutemwaso twakumwa-kumwa ndipo myoba ya masese na kachasu yikumweka chomene mu mizi apo myoba ya Chibuku, Napolo (iyo yikuyana na moba wa masese) na Carlsberg.
Viyowoyelo na mitundu ya banthu mu Malaŵi[edit | edit source]
Mu Malaŵi muli viyowoyelo vinandi. Mwaivi, vyakuyowoyeka chomene ni chiTumbuka, Chicheŵa, Chiyawo, Chisena, Chilomwe, Chitonga, Chingonde na Chilambya. Chingoni chikuyowoyekako pachoko ku Mpherembe mu boma la Mzimba. Ku mpoto banthu banandi bakuyowoya chiTumbuka, chomene-chomene mu maboma ya Rumphi, Mzimba na kumpoto kwa Kasungu. chiTumbuka chikupambana kwakuyana na uko banthu bakukhala. Ku Rumphi kuli tumitundu (dialects) twa chiTumbuka tunandi ngeti chiPhoka, chiNkhamanga, chiHenga na vinyakhe. Viyowoyelo ivi nvimoza kuti waka nyengo yinyakhe mayowoyelo yakupambana pachoko. Chicheŵa chikuyowoyeka chomene m’chigaba chapakati umo m’maboma yose chikuyowoyeka., nangauli ku Nkhota-Kota Chitonga nacho chikuyowoyekako. Chiyawo chikuyowoyeka ku Mangochi, Machinga, Zomba, Chiradzulu na m’mizi ya ku Blantyre. Chilomwe ntcha ku Mulanje na ku Thyolo apo Chisena ntcha ku Chikwawa na ku Nsanje. Chilambya bakuyowoya ku Chitipa, Chingonde ku Karonga ndipo Chitonga ku Nkhata-bay na ku Nkhota-Kota. Mitundu ya ku Malaŵi ni iyi: ba Lambya, Ngonde, Tumbuka, Tonga, Ngoni, Cheŵa, Yawo, Lomwe na ba Sena. Mitundu yinyakhe yili kulyekeka mu mitundu yikulu-yikulu ngeti ba Kalanga awo sono bakuyikika mumoza na ba Ngoni.
Vinyama vya m’thengere na uko vikukhala[edit | edit source]
Mu Malaŵi muli malo yakuvikilirika ya vinyama (game reserves and national parks) yanandi. Ku mpoto kuli Nyika National Park uko kukusangika babulu (zebra) na nyama zinyakhe na Vwaza Game Reserve uko kuli tuyuni na nyama zinyakhe.
Pakati pali Kasungu National Park uko kuli zovu na nkhalamu na vinyama vinyakhe na Nkhota-Kota Game Reserve uko nako kuli zovu na vinyakhe.
Kumwela kuli Lake Malaŵi National Park ya zovu, chipembere, somba na vinyama vinyakhe vya m’maji; Liwonde National Park na Lengwe Game Reserve uko kuli chipembere chapamtunda (rhinoceros).
Vinyama vinyakhe ivo vikusangika mu Malaŵi ni ivi: njati; nyalubwe; munkhwele; ngulube; njoka ngeti ni nkhomi, chipili, chikho, mulinga na zinyakhe; kalulu; fulu, chimbwe; nyiska; tuyuni twa mitundu-mitundu ngeti ni chaholi, kabelubelu, phululu, chibabi, bwabwalala, kataba, kakowa na tunyakhe.


text:
Kumbi mungayanja kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Hinya
Awa
Timabuku ndi Mabuku Ngakusambiriya Bayibolo
Sambirani Bayibolo mwakugwiriskiya nchitu timabuku ndi mabuku ngo mungakopa.
"Mujisungi mu Chanju Chaku Chiuta"
The Secret of Family Happiness
'Penjani Chimangu Ndipu Muchilondo’—1Pet. 3:11
Lutirizgani Kupenja Urunji Waku Yehova!—Mat. 6:33
Kabuku Kakufufuziya Nkhani ka Akaboni Aku Yehova—2014
Kumbi Akufwa Angaja so ndi Umoyu?
Kumbi Mutiliwona Wuli Bayibolo?
Kumbi Muwona Kuti ndi Vinthu Wuli vo Vichitikengi Kunthazi?
Kumbi Masuzgu Ngamalengi?
Kumbi Nchinthu Wuli cho Chingawovya Kuti Banja Lije Lakukondwa?
Kumbi Ndiyani Yo Wawusa Charu?
Vinthu vinyaki vo vanozgeka so m'buku vingawoneka dankha pa Intaneti pe.


text:
Kasi Yesu Ni Chiuta Wankhongonozose?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Ŵanthu ŵanyake ŵakatenge Yesu wakajiyaniska na Chiuta. (Yohane 5:18; 10:30-33) Kweni Yesu wakajiyaniska na Chiuta yayi. Iyo wakati: ‘
Adada mbakuru kuluska ine.’—Yohane 14:28.
Ŵasambiri ŵa Yesu ŵakamuyaniska na Chiuta yayi. Mpositole Paulosi wakati Yesu wati wawuka, Chiuta ‘
wakamukwezga pa malo ghapachanya.’ Paulosi wakagomezganga kuti Yesu ni Chiuta Wankhongonozose yayi. Usange Chiuta wakakwezga Yesu pa malo ghapachanya, Yesu wangaŵa wuli Chiuta Wankhongonozose?—Ŵafilipi 2:9.