text:
Nkhani Nambara 49: Dazi Likayimilira
Awona Yoswa. Wakuyowoya kuti: ‘Dazi, yimilira!’ Ndipo dazi likayimilira nadi. Likayimilira pakati pa mtambo zuŵa lose. Yehova ndiyo wakapangiska kuti ici cicitike! Tiye tiwone cifukwa ico Yoswa wakakhumbira dazi kuti lilutilire kuŵala.
Mafumu ghaheni ghankhondi gha caru ca Kenani ghakati ghayamba kutimbana na Ŵagibiyoni, Ŵagibiyoni ŵakatuma munthu kuti walute kukalomba wovwiri kwa Yoswa. ‘Zani kuno mwaluŵiro!’ Iyo wayowoya ntheura. ‘Tiponoskani! Mafumu ghose agho ghakukhala mu mapiri ghiza kuti ghatimbane na ŵateŵeti ŵinu.’
Nyengo yeneyiyo Yoswa na ŵanalume wose ŵankhondo ŵakaluta. Ŵakenda usiku wose. Ŵati ŵafika ku Gibiyoni, ŵasilikari ŵa mafumu ghankhondi ŵara ŵakacita wofi na kwamba kucimbira. Yehova wakakhizgira malibwe ghakuru kufuma kucanya, ndipo ŵasilikari ŵanandi ŵakafwa na malibwe kuluska awo ŵakakomeka na ŵanalume ŵankhondo ŵa Yoswa.
Yoswa wakawona kuti kwakhala pacoko waka kuti dazi linjire. Ŵasilikari ŵanandi ŵa mafumu ghaheni ghankhondi ghala nthena ŵakacimbira usange kufipenge. Ndico cifukwa cake Yoswa wakalomba kwa Yehova ndipo wakati: ‘Dazi, yimilira!’ Dazi lati lalutilira kuŵala, Ŵaisrayeli ŵakamalizga kuthereska ŵarwani ŵawo.
Mu Kenani mukaŵa mucali mafumu ghaheni ghanandi agho ghakatinkhanga ŵanthu ŵa Ciuta. Kukamutolera vilimika pafupifupi vinkhondi na cimoza kuti Yoswa na ŵasilikari ŵake ŵamalizge kuthereska mafumu 31 gha mu caru ca Kenani. Ici cati cacitika, Yoswa wakawoneseska kuti caru ca Kenani cagaŵika ku mafuko agho ghakaŵa ghacali kukhumba malo.
Vilimika vinandi vikajumphapo, Yoswa wakafwa na vilimika 110. Apo iyo na mabwezi ghake ŵakaŵa ŵamoyo, ŵanthu ŵakapulikiranga Yehova. Kweni ŵanthu ŵawemi aŵa ŵakati ŵafwa, ŵanthu ŵakamba kucita vinthu viheni na kunjira mu suzgo. Pa nyengo iyi ndipo ŵakakhumba comene wovwiri wa Ciuta.
Joshua 10:6-15; 12:7-24; 14:1-5; Ŵeruzgi 2:8-13.
Mafumbo
- Pa cithuzithuzi apa, kasi Yoswa wakuyowoya vici, ndipo cifukwa wuli?
- Ni mwauli umo Yehova wakawovwilira Yoswa na ŵanalume ŵake ŵankhondo?
- Ni mafumu ghalinga agho Yoswa wakathereska, ndipo kukamutolera nyengo yitali wuli?
- Nchifukwa wuli Yoswa wakagaŵa caru ca Kenani?
- Kasi Yoswa wakafwa na vilimika vilinga, ndipo nchivici cikacitikira ŵanthu apo iyo wakati wafwa?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Joshua 10:6-15.
Pakuti tamanya kuti Yehova wakacitiska zuŵa na mwezi kuyima cifukwa ca Ŵaisrayeli, kasi tili na cigomezgo wuli lero? (Josh. 10:8, 10, 12, 13; Sal. 18:3; Zinth. 18:10)
- Ŵazgani Joshua 12:7-24.
Kasi ninjani uyo wakathereska nadi mafumu 31 gha ku Kenani, ndipo nkhani iyi njakuzirwa wuli kwa ise lero? (Josh. 12:7; 24:11-13; Dute. 31:8; Luka 21:9, 25-28)
- Ŵazgani Joshua 14:1-5.
Ni mwauli umo caru cikagaŵikira ku mafuko gha Israyeli, ndipo kacitiro aka kakulongora vici pa nkhani ya kuzakakhala mu paradiso? (Josh. 14:2; Yes. 65:21; Ezek. 47:21-23; 1 Kor. 14:33)
- Ŵazgani Ŵeruzgi 2:8-13.
Nga ni umo wakacitira Yoswa mu Israyeli, kasi mbanjani awo ŵakukanirathu kusopa kwautesi? (Ŵeru. 2:8, 10, 11; Mat. 24:45-47; 2 Tes. 2:3-6; Tito 1:7-9; Civ 1:1; 2:1, 2)


c: text/html

text:
GONGWE LA MULINDA—LAKUSAMBIRA PA MPINGO May 2017
Gongwe ili muli nkhani zakusambira kwambira Julayi 3-30, 2017.
Kovwira “Ŵalendo” Kuti ‘Ŵateŵetere Yehova na Kusekelera’
Kasi tingaŵapharazgira wuli ŵanthu ŵakuchimbira kwawo awo ŵakumumanya yayi Yehova?
Kovwira Ŵana ŵa “Ŵalendo”
Para ndimwe mupapi uyo wafuma ku charu chinyake, kasi mungachita wuli kuti ŵana ŵinu ŵasambire makora vya Yehova? Kasi ŵanyake ŵangamovwirani wuli?
NKHANI YAKULONGOSORA UMOYO WA MUNTHU
Nkhusambizga Ŵanthu Unenesko Nangauli Nili Wakumangwa Makutu
Walter Markin wakupulika yayi, kweni ngwakukondwa ndiposo watumbikika chomene chifukwa cha kuteŵetera Yehova Chiuta.
Chitemwa Chinu Chileke Kuzizima
Ŵakhristu ŵanyake ŵakwambilira chitemwa chawo chikazizima. Ntchivichi chingatovwira kuti tilutilire kutemwa Yehova?
“Kasi Ukunitemwa Ine Kuluska Izi?”
Yesu wakasambizga Simoni Petrosi vinthu vyakuzirwa ivyo wakwenera kuŵika pakwamba. Kasi tingasambirako vichi mazuŵa ghano?
Kasi Gayo Wakawovwira Wuli Ŵabali Ŵake?
Kasi Gayo wakaŵa njani, ndipo chifukwa wuli tikwenera kumuyezga?
Umoyo Wambura Kukhumba Vinandi Ngwakukondweska
Ntchivichi chikapangiska banja linyake kwamba kukhala umoyo wambura kukhumba vinandi? Kasi ŵakachita wuli? Chifukwa wuli mbakukondwa?
KUFUMA MU NTHAMBA YITHU
“Nkhongono Zikakwera Ndipo Ŵakamba Kulimbikira Chomene Kupharazga”
Pamanyuma pa ungano wa chigaŵa uwo ukachitika mu 1922, kasi Ŵasambiri ŵa Baibolo ŵakachita wuli na ulongozgi wakuti ‘ŵapharazge Themba na Ufumu wake’?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Baibolo Lakung’anamurika Makora
“Mazgu gha Chiuta ngamoyo.”—HEB. 4:12.
SUMU: 37, 116
1. (a) Kasi Yehova wakamupa ntchito wuli Adamu? (b) Kasi kufuma mu nyengo ya Adamu, ŵanthu ŵa Chiuta ŵakuchita vichi?
YEHOVA CHIUTA wali kulenga ŵanthu munthowa yakuti ŵayowoyenge. Yehova wakati walenga Adamu na kumuŵika mu munda wa Edeni, wakamupa ntchito yakuti wathye mazina vinyama vyose. Ntchakumanyikwirathu kuti Adamu wakayowoyanga apo wakathyanga mazina vinyama. Adamu wakapeleka mazina ghakwenelera ku vinyama vyose. (Gen. 2:19, 20) Kufuma waka pa Adamu, ŵanthu ŵa Chiuta ŵakuyowoya pakulumba Yehova ndiposo para ŵakupharazga vya khumbo lake. Pasono mulimo wakung’anamura Baibolo, ukovwira ŵanthu kumanya Yehova na kumusopa munthowa yakwenelera.
2. (a) Kasi mu 1940, Komiti Yakung’anamura Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya yikapanga fundo wuli? (b) Kasi mu nkhani iyi tidumbiskanenge vichi?
2 Nangauli pali Mabaibolo ghanandi, kweni ni yose yayi ayo yali kung’anamurika makora. Mu ma 1940, Komiti Yakung’anamura Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya yikapanga fundo izo zikovwira pa mulimo wakung’anamura Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya. Fundo zake ni izi: (1) Kutuŵiska zina la Chiuta na kuliwezgera mu malo ghake. (Ŵazgani Mateyu 6:9.) (2) Kung’anamura lizgu pa lizgu para fundo yake yikupulikikwa makora, kweni para fundo yikupulikikwa makora yayi, pakulembeka waka ng’anamuro lake. (3) Kuŵa na mazgu ghapusu, ghambura kusuzga kuŵazga na kupulika. * (Ŵazgani Nehemiya 8:8, 12.) Pasono Baibolo ili lang’anamurika mu viyowoyero vyakujumpha 130. Mu nkhani iyi tidumbiskanenge umo fundo izi zawovwilira pakunozga Baibolo la Chingelezi la 2013 la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya ndiposo pakung’anamura Baibolo ili mu viyowoyero vinyake.
KUCHINDIKA ZINA LA CHIUTA
3, 4. (a) Kasi ni mipukutu wuli yakale iyo yili na vilembo vinayi ivyo vikwimira zina la Chiuta? (b) Kasi ŵanyake awo ŵakung’anamura Mabaibolo ŵachita wuli na zina la Chiuta?
3 Awo ŵakusanda mipukutu yakale ya Chihebere, ŵakuzizwa kuwona kuti vilembo vinayi vya Chihebere ivyo vikwimira zina la Chiuta, vikusangika mu malo ghanandi mu mipukutu yakale nga ni mu mipukutu ya ku Nyanja Yakufwa. Zina la Chiuta likusangikaso mu Baibolo lakwamba la Chigiriki.
4 Nangauli pali ukaboni wakukwana wakuti zina la Chiuta likwenera kulembeka mu Baibolo, kweni ŵanandi awo ŵakung’anamura Mabaibolo mazuŵa ghano ŵalifumiskamo mu Mabaibolo ghawo. Mwachiyelezgero, pakati pajumpha vyaka viŵiri kufuma apo Baibolo la Chingelezi la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya, Mateyu—Chivumbuzi likafumiskikira, pakafuma Baibolo linyake la Chingelezi. (Revised Standard Version) Mu Baibolo ili ŵakawuskamo zina la Chiuta, ndipo Baibolo ili likapambana chomene na ilo likafumiska mu 1901. (American Standard Version) Chifukwa wuli ŵakafumiskamo zina la Chiuta? Mazgu ghakwamba gha mu Baibolo ili ghakuti: ‘Tchalitchi lililose la Chikhristu likwenera chara kuzunura zina la Chiuta chifukwa Chiuta njumoza pera.’ Fundo iyi ndiyo ŵanandi ŵakulondezga pakung’anamura Mabaibolo gha viyowoyero vinyake.
5. Chifukwa wuli zina la Chiuta likwenera kulembeka mu Baibolo?
5 Chifukwa wuli zina la Chiuta likwenera kulembeka mu Baibolo? Munthu uyo wakung’anamura mabuku, wakwenera kumanya chilato cha mwenecho uyo wali kulemba buku ilo iyo wakung’anamura. Mavesi ghanandi mu Baibolo ghakulongora kuti zina la Chiuta ndakuzirwa chomene ndipo likwenera kutuŵiskika. (Eks. 3:15; Sal. 83:18; 148:13; Yes. 42:8; 43:10; Yoh. 17:6, 26; Mil. 15:14) Ŵanthu awo Yehova Chiuta wakaŵatuma kulemba Mazgu ghake, wakaŵaphalira kuti ŵalembe zina lake. (Ŵazgani Ezekiyeli 38:23.) Mu mipukutu yakale ya Baibolo, zina la Chiuta likusangika mu malo ghanandi. Ntheura awo ŵakuliwuskamo mu Baibolo ŵakuyuyura Chiuta uyo ni Mwenecho wa Baibolo.
6. Chifukwa wuli zina la Chiuta likusangikaso mu malo ghanyake mu Baibolo ilo likafumiskika mu 2013?
6 Pali Baibolo ilo likuchindika zina la Chiuta. Baibolo la Chingelezi la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya ilo likafumiskika mu 2013, likuzunura zina la Chiuta mu malo ghakukwana 7,216. Mu Baibolo ili zina la Chiuta likusangikaso pa 1 Samuyeli 2:25; 6:3; 10:26; 23:14, 16. Mipukutu ya ku Nyanja Yakufwa yikulongora kuti mu mavesi agha muli zina la Chiuta. Mipukutu iyi njakale chomene kuluska iyo yikalembeka na Ŵamasoreti. Mwakukolerana na mipukutu yakwambilira iyi ya Baibolo, zina la Chiuta likusangikaso pa Ŵeruzgi 19:18.
7, 8. Kasi Chiuta wakuchita wuli vinthu mwakuyana na ng’anamuro la zina lake?
7 Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakumanya kuti zina la Chiuta ndakuzirwa chomene. Baibolo liphya la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya lili na Vyakusazgirapo ivyo vikulongosora makora kuzirwa kwa zina la Chiuta. Komiti Yakung’anamura Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya, yikumanya kuti zina la Chiuta likukolerana na lizgu la Chihebere ilo likung’anamura “Wakuchitiska Kuti Viŵeko.” * Kale mabuku ghithu ghakatenge ng’anamuro ili likukolerana na mazgu gha pa Ekisodo 3:14 ghakuti: “Niŵenge Icho Nasankha Kuŵa.” Fundo iyi yikukolerana na Baibolo lakale la Chingelezi la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya ilo likafumiskika mu 1984. Kweni pa Vyakusazgirapo A4 mu Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya pakuti: “Nangauli fundo iyi yilimo mu ng’anamuro la zina la Yehova, kweni yikumalira waka pa icho wakusankha kuŵa yayi. Likung’anamuraso ivyo wakuchitira chilengiwa chake ndiposo ivyo wakuchita kuti khumbo lake lifiskike.” *
8 Yehova wakupangiska chilengiwa chake kuti chiŵe umo iyo wakhumbira. Mwakuyana na ng’anamuro la zina lake, Chiuta wakazgora Nowa kuŵa kalipentara wa chingalaŵa, Bezaleli kuŵa munthu waluso pakupanga vinthu vya pa chihema, Gidiyoni kuŵa chinkhara cha nkhondo, ndipo Paulosi wakamuzgora mishonale kuti wapharazge makani ghawemi ku ŵamitundu. Zina la Chiuta ndakuzirwa chomene ku ŵateŵeti ŵake. Komiti Yakung’anamura Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya yikuchindika zina la Chiuta, lekani yindafumiskemo zina ili mu Baibolo.
9. Chifukwa wuli Wupu Wakulongozga waŵika pakwamba mulimo wakung’anamura Baibolo?
9 Mu Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya, zina la Chiuta likusangika mu malo ghose agho zina ili likwenera kusangika. Baibolo ili likusangika mu viyowoyero vyakujumpha 130. (Ŵazgani Malaki 3:16.) Kweni Mabaibolo ghanandi agho ghakung’anamulika mazuŵa ghano, ŵakuwuskamo zina la Chiuta na kuŵikamo mazina nga ni “Fumu” panji gha ŵachiuta awo iwo ŵakumanya. Ichi ntchifukwa chikuru icho chapangiska Wupu Wakulongozga wa Ŵakaboni ŵa Yehova kuti uŵike pakwamba mulimo wakung’anamura Baibolo ilo likuchindika zina la Chiuta.
LIKUPULIKIKWA MAKORA NDIPOSO LIKUNENESKA
10, 11. Kasi ni masuzgo wuli ghanyake agho ŵakasanganga awo ŵakang’anamuranga Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya?
10 Ntchipusu yayi kung’anamura Baibolo. Mwachiyelezgero, Baibolo lakale la Chingelezi la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya, pa lemba la Mupharazgi 9:10, pali mazgu ghakuti “Sheole” chifukwa ŵakalondezga waka Mabaibolo ghanyake gha Chingelezi. Vesi ili likuti: “Pakuti ku Sheole uko ukuluta kulije mulimo, maghanoghano, kumanya, panji vinjeru.” Kale awo ŵakang’anamuranga Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya kuya mu viyowoyero vinyake, ŵakasanga kuti ŵanthu ŵanandi ŵakumanya yayi lizgu lakuti “sheole.” Ŵanyake ŵakaghanaghananga kuti sheole ni zina la malo. Ntheura, Wupu Wakulongozga ukazomerezga kuti mu malo umo muli mazgu ghakuti “Sheole” na “Hadesi” mulembeke “Dindi,” ilo ni ng’anamuro la mazgu agha.
11 Mu viyowoyero vinyake, pakaŵanga nthimbanizgo pakung’anamura mazgu gha Chihebere (neʹphesh) na Chigiriki (psy·khe) agho ghakung’anamura umoyo. Nthimbanizgo yikaŵa yakuti lizgu la Chingelezi ilo likung’anamura umoyo, nyengo zinyake likung’anamura mzimu. Ntheura ŵanthu ŵanyake ŵakaghanaghananga kuti munthu wali na mzimu wambura kufwa. Pa chifukwa ichi, Wupu Wakulongozga uli kuzomerezga kuti lizgu ili ling’anamulikenge kuyana na ivyo nkhani yikuyowoya. Ng’anamuro la lizgu likulembeka mu vesi, ndipo fundo zinyake zakusazgikira zikulembeka mu mazgu ghamusi.
12. Kasi ni vinthu wuli vinyake ivyo vili kusintha mu Baibolo la Chingelezi la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya? (Wonani mutu wakuti: “Baibolo la Chingelezi la 2013 la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya.)
12 Mafumbo agho ŵakung’anamura Baibolo ŵakafumbanga, ghakalongora kuti Baibolo la Chingelezi la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya, likukhumbikwira kunozgekaso. Ntheura mu Seputembala 2007, Wupu Wakulongozga ukazomerezga kuti Baibolo ili linozgekeso. Pakuchita mulimo uwu, ŵakaweleramo mafumbo ghanandi agho ŵakung’anamura Baibolo ŵakafumbanga. Mazgu ghakusuzga ghali kuwuskikamo ndipo ŵakawoneseska kuti liŵe na mazgu ghapusu, ghambura kusuzga kupulika agho ghakupeleka ng’anamuro leneko. Mafumbo agho ŵakung’anamura Baibolo ŵakafumbanga, ghawovwira kuti Baibolo liphya la Chingelezi lipulikikwenge makora.—Zinth. 27:17.
KUWONGA
13. Kasi ŵanthu ŵanyake ŵayowoyapo vichi vya Baibolo liphya?
13 Kasi ŵanthu ŵayowoyapo vichi vya Baibolo liphya la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya? Ŵabali na ŵadumbu ŵalemba makalata ghanandi kuluta ku ofesi yikuru ya Ŵakaboni ŵa Yehova, kuwonga kuti Baibolo ili likupulikikwa makora. Mudumbu munyake wakalemba kuti: “Baibolo ili, lili nga ni bokosi ilo lazura na vinthu vyakuzirwa. Para nkhuŵazga Baibolo liphya ili, nkhuŵa nga kuti nkhufumiska chinthu chilichose chakutowa icho chili mu bokosi na kuchidaŵira. Baibolo ili, lili na mazgu ghambura kusuzga kupulika agho ghakunovwira kuti nimumanye makora Yehova. Para nkhuŵazga Baibolo ili, vikuŵa nga kuti Chiuta uyo ni dada wane, wanikora pa woko uku wakuniphalira tumazgu twakukondweska.”
14, 15. Kasi Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya lawovwira wuli ŵanthu ŵa viyowoyero vinyake?
14 Ŵanthu ŵanandi ŵakukondwa chomene para Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya lang’anamurika mu chiyowoyero chawo. Mwachiyelezgero, dada munyake muchekuru wa ku Bulgaria, mu msumba wa Sofia, wakati: “Namunthu ine naŵerengapo Baibolo kwa vyaka vinandi, kweni Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya likupulikikwa makora chomene ndipo uthenga wake ukufika pa mtima.” Mudumbu munyake wa ku Albania wakati wapokera Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya la chiyowoyero chake, wakati: “Mazgu gha Chiuta ghakupulikikwa makora chomene mu chiyowoyero chithu! Nkhuwonga chomene kuti Yehova wakuyowoya nase mu chiyowoyero chithu!”
15 Mu vyaru vinandi Mabaibolo ngakudura chomene ndipo ghakusangika bweka yayi. Ntheura kusanga Baibolo lawaka ni mwaŵi ukuru chomene. Lipoti linyake lakufuma ku Rwanda likati: “Masambiro ghanandi gha Baibolo ghakakulanga yayi mwauzimu, chifukwa ŵakaŵavya Baibolo. Ŵakaŵavya ndalama zakuti ŵagulire Baibolo kufuma ku matchalitchi ghanyake. Kweniso Mabaibolo agho ŵabali ŵakagwiliskiranga ntchito ghakapulikikwanga makora chara. Ntheura chikaŵa chakusuzga kuti msambiri wa Baibolo wakure mwauzimu.” Kweni vinthu vikasintha chomene Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya likati lafuma mu chiyowoyero chinyake cha ku Rwanda. Mbumba yinyake iyo yili na ŵana ŵanayi, yikati: “Tikuwonga chomene Yehova na muzga wakugomezgeka na wavinjeru pakutipa Baibolo. Taŵanthu ise tili ŵakavu, chikaŵa chakusuzga kuti waliyose mu mbumba yithu waŵe na Baibolo. Kweni sono waliyose wali na Baibolo lake na lake. Tikuŵazga Baibolo zuŵa lililose kulongora kuti tikuwonga Yehova.”
16, 17. (a) Chifukwa wuli Yehova wakuwoneseska kuti Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya lisangike mu viyowoyero vinandi? (b) Kasi tikwenera kuchita vichi na vyawanangwa ivyo Yehova wakutipa?
16 Baibolo liphya la Chingelezi la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya likung’anamurikaso mu viyowoyero vinyake. Satana wakuyezgayezga kutondeska ntchito yakung’anamura Baibolo ili, kweni Yehova wakukhumba kuti ŵanthu wose ŵapulike mazgu ghake munthowa yipusu na yakupulikikwa makora. (Ŵazgani Yesaya 30:21.) Nyengo yili pafupi apo “charu chapasi chizamuzura na kumanya Yehova nga umo maji ghakuzuzgira nyanja.”—Yes. 11:9.
17 Mphanyi tagwiliskira ntchito vyawanangwa vyose ivyo Yehova watipa, kusazgapo Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya ilo likuchindika zina lake. Tiyeni tizomerezge Yehova kuyowoya nase zuŵa lililose kwizira mu Mazgu ghake. Yehova wakutegherezga para tikumulomba. Para tikulomba na kuŵazga Baibolo, ubwezi withu na Yehova ulutilirenge kuŵa wakukhora.—Yoh. 17:3.
^ ndime 2 Wonani Vyakusazgirapo A1 mu Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya, ndiposo nkhani yakuti “Kodi Mungadziwe Bwanji Baibulo Lomasuliridwa Bwino?” mu Gongwe la Mulinda la Chichewa la Meyi 1, 2008.
^ ndime 7 Ŵanthu ŵanyake awo ŵakusanda Baibolo ŵakukolerana yayi na ng’anamuro ili, kweni ndimo mabuku ghanyake ghakulongosolera.
^ ndime 7 Wonani Vyakusazgirapo A4, “Zina la Chiuta mu Malemba Ghachihebere,” mu Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya.


text:
SAMBIRU 7
Kumbi Nyengu Zinyaki Uchita Phukwa Kweniso Mantha?
Wona mwana yo we pachithuzi yapa. Wawoneka kuti wachita phukwa kweniso we ndi mantha, anthu? Kumbi nawi uchita phukwa kweniso mantha nyengu zinyaki?— Weyosi wachita phukwa kweniso mantha nyengu zinyaki. Bayibolo likamba so vakukwaskana ndi mabwezi ngaku Yehova ngo ngachitanga phukwa kweniso mantha. Munyaki mwa ŵanthu yaŵa wenga Eliya. Tiyi tikambiskani vakukwaskana ndi iyu.
Eliya wajanga mu Yisraele, Yesu wechendaweku. Ahabu, yo wenga karonga wa Yisraele wasopanga Yehova Chiuta cha. Ahabu ndi muwolu waki Yezebelu asopanga Bala, chiuta waboza. Mwaviyo, ŵanthu anandi mu Yisraele angwamba kusopa Bala. Fumukazi Yezebelu wenga wankhaza ndipu wakhumbanga kubaya ŵanthu wosi wo asopanga Yehova, kusazgapu Eliya. Kumbi uziŵa cho Eliya wanguchita?—
Eliya wanguthaŵa! Wanguthaŵiya mubozwa ndipu wanguchibisama mumphaku. Uŵanaŵana kuti nchifukwa wuli wanguchita venivi?— Hinya, wenga ndi mantha. Kweni Eliya wakhumbikanga cha kuchita mantha. Chifukwa wuli? Iyu waziŵanga kuti Yehova wangamuwovya. Yapa ndipu Yehova walongopu kali nthazi kwaku Eliya. Nyengu yinyaki wangumuka rombu laku Eliya mwakutumiza motu kutuwa kuchanya. Sonu yapa napu Yehova watingi watondekengi cha kumuwovya!
Pa nyengu yo Eliya wenga mumphaku, Yehova wangumufumba kuti: “Uchitanji kunu?” Eliya Wanguti: ‘Ini pe ndini ndeche kusopa imwi. Ndaja ndija, ndipu nditopa kuti andibayengi.’ Eliya waŵanaŵananga kuti ŵanthu wosi wo asopanga Yehova abayika. Kweni Yehova wangukambiya Eliya kuti: ‘Awa, ndiviyo cha. Peche so ŵanthu 7000 wo ŵeche kundisopa. Khwima mtima. Ndeche ndi nchitu yikulu yakuti undigwiriyi!’ Kumbi uŵanaŵana kuti Eliya wangukondwa po wanguvwiya mazu yanga?—
Kumbi wasambiranji pa vo vinguchitikiya Eliya?— Ukhumbika cha kuchita phukwa kweniso mantha. We ndi mabwezi ngo ngatanja Yehova kweniso ngo ngatikuyanja. Yehova wakuwovyengi nyengu zosi chifukwa iyu we ndi nthazi zinandi. Kumbi wakondwa kuziŵa kuti we ndi anyaku?—
ŴERENGA M’BAYIBOLO LAKU
1 Ŵakaronga 19:3-18
Sumu 145:18
1 Petro 5:9


text:
UMI WETU WACIKLISTU
Ana Akukamulicisya Masengo Kadi ja JW.ORG?
akuŵa tuŵandicile mnope yisawusyo yekulungwa, tukusosekwa kamula masengo gakulalicila mwacitema. (Miy. 24:11, 12, 20) Kuti twakamucisye ŵandu mpaka tukamulicisye masengo kadi jakamucisya kumanyilila ya Maloŵe ga Mlungu soni ya webusayiti jetu. Kadiji jikwete kacimanyililo kakumlongolela mundu ku fidiyo jakuti Ligongo Cici Tukusosekwa Kulijiganya Baibulo? soni pampaka aŵendele kuti amanyilile yejinji kapena lijiganyo lya Baibulo. Ŵandu ŵane ŵangasaka kupocela mabuku getu nambo akusakunda kwinjila pa webusayiti jetu. Akakokoŵa kwapa ŵanduŵa kadiji. Atamose yili m’yoyo, ngakusosekwa kwapa kadiji ŵandu ŵanganalosya lungwanu.
Pakutenda yindu ya lisiku ni lisiku mpaka aŵecete ni mundu mwakutesya lung’wanu kuti: “Ngwete kanekakwe kangusaka nape. Kadiji mpaka jalongolele ku webusayiti jetu kwampaka amanyilile yejinji soni kupata mafidiyo mwalulele pa ngani syakulekanganalekangana.” (Yoh. 4:7) Ligongo lyakuti makadiga gali gamwanamwana, mpaka asunjeje gejinji ni kwagaŵilaga ŵane pakulalicila mwaupile.


text:
MTWE 3
Ŵanonyeleje Ŵandu Ŵakusiŵanonyela Mlungu
“Naga ukwenda ni ŵalunda uciŵa jwalunda.”
1-3. (a) Ana Baibulo jikusasala usyesyene wapi pakwamba ya ŵandu ŵatukusakunguluka nawo? (b) Ana mpaka tusagule catuli acimjetu ŵampaka atukamucisye kutenda yindu yambone?
ŴANDU ali mpela litonji m’litala lyakuti akusajigalila yakusatenda ŵandu ŵane. Yikusaŵa yangasawusya kujigalila kaganisye, katende ka yindu, soni ndamo sya ŵandu ŵatusyungulile atamose tuli ngatukusaka kutenda yeleyo.
2 Baibulo jikusasala usyesyene mwangapita mumbali kuti, “Naga ukwenda ni ŵalunda uciŵa jwalunda. Nambo mjakwe jwa ŵakuloŵela caciwulala.” (Miyambo 13:20) Lilembali ngalikusala ya kwamba kwendape ni mundu. Maloŵe gakuti “kwenda ni” gakulosya ya kwendelecela kukunguluka. Pakusala yejinji ya lilembali, Baibulo jine jatite: “Kwenda ni mundu kukusagopolela kunonyelana, soni kukamulana najo.” Ana ngakwiticisya kuti tukusajigalila yakutenda ya ŵandu ŵatukusanonyela? Ligongo lyakuti tukusanonyela ni mtima wosope, mpaka atutendekasye kuŵa ŵambone kapena ŵakusakala.
3 Kuti tujendelecele kuŵa m’cinonyelo ca Mlungu, tukusosekwa kola acimjetu ŵampaka atukamucisye kuti tutendeje yambone. Ana mpaka tutende catuli yeleyi? Mpaka tutende yeleyi mwakwanonyela ŵandu ŵakusiŵanonyela Yehofa, soni kwatenda kuti aŵe acimjetu. Aganicisye ayi, ana mpaka twapatesoni kwapi acimjetu ŵambone ŵakwete ndamo syakusasisaka Yehofa mwa acimjakwe? Kwende sambano tulole ya ŵandu ŵele Yehofa akusiŵanonyela. Kola nganisyo mpela sya Yehofa, mpaka kutukamucisye kusagula acimjetu ŵampaka atukamucisye kutenda yindu yambone.
ŴANDU ŴELE MLUNGU AKUSIŴANONYELA
4. Ana ligongo cici Yehofa akusosekwa kusagula ŵandu ŵele jwalakwejo akusaka kuti aŵe acimjakwe, soni ligongo cici Yehofa ŵamkolasile Abulahamu kuti ‘mlongo mjangu’?
4 Yehofa akusasagulaga ŵandu ŵakuti aŵe acimjakwe. Jwalakwe akusosekwa kwene kutenda yeleyo ligongo lyakuti ali Ambuje Ŵamaciligose pacilambo cosope, soni kuŵa najo paunasi uli upile wekulungwa. Sambano, ana jwalakwe akusasagula ŵandu ŵatuli kuti aŵe acimjakwe? Yehofa akusasagula ŵandu ŵakusamkulupilila ni mtima wosope kuti aŵe acimjakwe. Mwambone, kwende tulole ya Abulahamu juŵaliji mundu jwa cikulupi cakulimba. Pangali cakusawusya cekulungwa cakupunda kumsalila mtati jwa umundu kuti apelece mwanace jwakwe kuŵa mbopesi. * Nambope Abulahamu ŵaliji mpela ampelece kala “Isaki mwanagwe mpela mbopesi,” ligongo ŵakulupililaga kuti “Mlungu mpaka apakombole kwimusya mundu ku ŵawe.” (Ahebeli 11:17-19) Ligongo lyakuti Abulahamu ŵalosisye cikulupi, soni kupikanila, Yehofa mwacinonyelo ŵamkolasile kuti: ‘mlongo mjangu.’—Yesaya 41:8; Yakobo 2:21-23.
5. Ana Yehofa akusiŵawona uli ŵandu ŵakusampikanila mwakulupicika?
5 Yehofa akusakuwona kupikanila kuŵa kwakusosekwa mnope. Jwalakwe akusiŵanonyela ŵandu ŵakusamkulupilila ni mtima wosope. (Aŵalanje 2 Samueli 22:26.) Mpela mutwalijiganyicisye mu Mtwe 1 wa bukuji, Yehofa akusasangalala ni ŵandu ŵakusampikanila ligongo lyakumnonyela. Lilemba lya Miyambo 3:32 likusasala kuti Yehofa “akusamnonyela mnope mundu jwagoloka.” Mlungu akusiŵapocela ŵandu ŵakusatendaga yakusasaka jwalakwejo mwakulupicika. Ŵanduŵa mpaka aŵe acalendo mu “nyumba” jakwe kuti amlambile, soni akusiŵapa upile wakuŵeceta najo mwipopelo mwagopoka.
6. Ana mpaka tulosye catuli kuti tukusamnonyela Yesu, soni ana Yehofa akusapikana uli mumtima ni ŵandu ŵakusamnonyela mwanace jwakwe?
6 Yehofa akusiŵanonyela ŵandu ŵakusamnonyela Yesu, Mwanace jwakwe jumopejo. Yesu ŵatite: “Jwakunonyela une taciyitenda yindu yinamlamwile kuti ayitende. Atati ŵangu tacimnonyela, nipo Atati ŵangu pamo ni une tuciyika kwa jwalakwe ni kutamaga ni jwalakwe.” (Yohane 14:23) Ana mpaka tulosye catuli kuti tukusamnonyela Yesu? Mwakupikanila malamusi gakwe kupwatikapo lilamusi lyakulalicila ngani syambone, soni kwiganya ŵandu ŵamitundu josope. (Matayo 28:19, 20; Yohane 14:15, 21) Tukusalosyasoni kuti tukusamnonyela Yesu ‘patukukuya sajo syakwe.’ Pakuŵa tuli ŵandu ŵangali umnama, tukusatenda yeleyi mwakulinjilila kumsyasya mu yakuŵeceta, soni mu yakutenda. (1 Petulo 2:21) Yehofa akusasangalala mumtima naga ŵandu ŵakusamnonyela Mwanace jwakwe akulingalinga kuti amsyasyeje.
7. Ana ligongo cici luli lunda kuti acimjakwe ŵa Yehofa aŵesoni acimjetu?
7 Yehofa akusasaka kuti acimjakwe akole ndamo mpela cikulupi, kulupicika, kupikanila, soni kuti amnonyeleje Yesu ni kuyaga ndamo syakwe. Tukusosekwa kuliwusya kuti: ‘Ana ndamo syelesi sikusawonecela mwa acimjangu? Ana ŵanatesile kuŵa acimjangu ali acimjakwe ŵa Yehofa?’ Luli lunda kutenda yeleyi. Acimjetu ŵakusalosyaga ndamo syambone sya Mlungu, soni ŵakusalalicila Ngani syambone sya Ucimwene mwamtawu, mpaka atukamucisye kuti tusacilileje kumsangalasya Mlungu.
YAMPAKA TULIJIGANYE PA YISYASYO YA M’BAIBULO
8. Ana cici cacikwasangalasya ni unasi wa (a) Naomi ni Lute? (b) acacanda ŵatatu ŵa Cihebeli? (c) Paulo ni Timoteyo?
8 M’Baibulo mwana yisyasyo yejinji ya ŵandu ŵele yindu yajendele cenene ligongo lyakusagula acimjawo ŵambone. Mwambone, Lute ŵanonyelaga mnope akwegwe ŵakwe ŵakongwe lina lyawo Naomi mwati ŵayikene pakusala kuti, “Mlungu jwawo cakaŵe Mlungu jwangu.” Acacanda ŵatatu ŵa Cihebeli ŵaliji paunasi wakulimba, soni ŵakanile kutindiŵalila ciwanicisyo ca ku Babiloni. Soni Paulo ni Timoteyo ŵaliji ŵakamulana mnope pakulalicila Ngani syambone. (Rute 1:16; Danieli 3:17, 18; 1 Akolinto 4:17; Afilipi 2:20-22) Nambo kwende tulole yampaka tulijiganye mu cisyasyo cine cambone, ca unasi wa Daudi ni Yonatani.
9, 10. Ana cici cacatendekasyaga kuti Daudi ni Yonatani anonyelaneje mnope?
9 Baibulo jikusasala kuti Daudi paŵam’wuleje Goliyati, “Yonatani ŵakamulene ni Daudi mwati ŵatandite kumnonyela mnope mpela mwaŵalinonyelelaga msyene.” (1 Samueli 18:1) Atamose kuti ŵakwete yaka yakulekangana mnope, jemanjaji ŵatandite kunonyelana mnope mpaka pele Yonatani ŵawile ku ngondo. * (2 Samueli 1:26) Ana ŵanduŵa ŵanonyelanaga mnope cati m’yiyi ligongo cici?
10 Daudi ni Yonatani ŵakamulanaga mnope ligongo wosopeŵa ŵamnonyelaga Mlungu, soni ŵasakaga kuŵa ŵakulupicika kwa jwalakwejo. Kusacilila kwawo kumnonyelesya Mlungu ni kwakwakamulenye. Jwalijose ŵatendaga yindu yakumsangalasya mjakwe. Mwangakayicila, Yonatani ŵasangalele ni kulimba mtima, soni mtawu wa kamcandaka pakulicinjilicisya lina lya Yehofa. Soni Daudi ŵamcimbicisyaga mundu jwacikulileju ligongo lyakuti ŵakamucisyaga kuti yaŵasakaga Yehofa yakuti Daudi aŵe mwenye yitendekwe. Yonatani nganasamalaga yakusaka ya jwalakwejo jika. Aganicisye yayatendekwe pandaŵi jele Daudi ŵakwete woga paŵatamaga m’cipululu pakumtila Mwenye Sauli, babagwe ŵa Yonatani. Pakulosya kuti ŵaliji jwakulupicika mnope kwa Daudi, Yonatani “ŵajawile kwa Daudi . . . kuti akamlimbikasye jwalakwejo kwegamila kwa Mlungu.” (1 Samueli 23:16) Aganicisye mwaŵapikanile Daudi paŵam’weni mjakwe jwapamtima ali ayice kukumkamucisya, soni kukumlimbikasya! *
11. Ana akulijiganya cici paunasi wa Daudi ni Yonatani?
11 Ana tukulijiganya cici pa cisyasyo ca Yonatani ni Daudi? Tukulijiganya kuti cindu cakusosekwa mnope kwa ŵandu ŵakusanonyelana cili kuŵa paunasi wambone ni Mlungu. Naga tukukola acimjetu ŵakwete yikulupi yakulandana ni yetu, ŵakwete ndamo syambone, soni ŵakusasacilila kuŵa ŵakulupicika kwa Mlungu, mpaka tusalilaneje yindu yakulimbikasyana. (Aŵalanje Aloma 1:11, 12.) Tukusasimana ŵandu ŵeleŵa pa likuga lya ŵandu ŵatukusalambila nawo. Ana yeleyi yikugopolela kuti jwalijose jwakusayika ku misongano ku Nyumba ja Ucimwene mpaka aŵe mjetu jwambone? Ngaŵa m’yoyo kusyesyene.
ANA MPAKA TUSAGULE CATULI ACIMJETU ŴAMBONE?
12. Ligongo cici tukusosekwa kusagula cenene acimjetu atamose pasikati pa Aklistu?
12 Atamose mumpingo tukusosekwa kusagula cenene naga tukusaka kupata acimjetu ŵampaka atulimbikasye kwendelecela kuŵa paunasi ni Mlungu. Ana yeleyi yili yakusimonjesya? Ngaŵa mnope. Aklistu ŵane mpaka ajigale ndaŵi jelewu kuti aŵe paunasi wakulimba ni Mlungu, mpela mwayikusaŵela ni yisogosi yine mu citela kuti mpaka yijigale ndaŵi jelewu kuti yijiwule. Yeleyi yikulosya kuti mumpingo wuliwose tukusapata Aklistu ŵakukula mwausimu mwakulekanganalekangana. (Ahebeli 5:12–6:3) Nambope tukusalitimalika, soni kwanonyela ŵacasambano kapena ŵakwete cikulupi cangali macili, ligongo tukusasaka kwakamucisya kuti akule mwausimu.
13, 14. (a) Ana mipingo ja Aklistu ŵandanda jasimene ni yakusawusya yatuli, soni ana Paulo ŵakalamwisye ya cici? (b) Ana mpaka tukamulicisye masengo catuli maloŵe gakalamusya ga Paulo pakwamba ya ŵakunguluka nawo?
13 Ndaŵi sine mumpingo mpaka tusosekwe kusamala ni ŵakunguluka nawo. Ŵandu ŵane mpaka atendeje yindu yine yakulemweceka. Ŵane mpaka atande kuŵengana kapena kunyinyitika ni mwayikwendela yindu mumpingo. Mipingo ja Aklistu ŵandanda jakwetesoni yakusawusya mpela yeleyi. Ŵandu ŵajinji m’mipingojo ŵaliji ŵakulupicika, nambo ŵane nganatendaga yindu yakuŵajilwa. Ligongo lyakuti ŵane mumpingo wa ku Kolinto nganakamulanaga ni yijiganyo yine ya Ciklistu, ndumetume Paulo ŵawukalamwisye mpingowu kuti “Jwalijose akamlambusya. Kusyoŵekana ni ŵandu ŵayitendo yakusakala kukusajonanga ndamo syambone.” (1 Akolinto 15:12, 33) Paulo ŵamkalamwisyesoni Timoteyo kuti atamose pasikati pa Aklistu acimjakwe mpaka pasimanikwe ŵane ŵakutenda yindu yangalumbana. Paulo ŵamsalile Timoteyo kuti ŵaŵambaleje ŵandu ŵeleŵa, kuti akasaŵa acimjakwe.
14 Ana mpaka tukamulicisye masengo catuli maloŵe gakalamusya ga Pauloga? Mwakuŵambala kukunguluka ni mundu jwalijose jwakwete ndamo syakusakala cinga mumpingo kapena kusa kwa mpingo. (2 Atesalonika 3:6, 7, 14) Tukusosekwa kuwucenjela unasi wetu ni Yehofa. Tukumbucileje kuti mwakulandana ni litonji, tukusajigalila ndamo, soni yitendo ya acimjetu. Mpela mwayikusaŵela kuti naga tuloŵece litonji m’mesi geŵilile ngatukusajembeceya kuti litonjilyo tilikopoce lili lyetakate, m’yoyosoni yili yangakomboleka kola ndamo syambone naga tukusakunguluka ni ŵandu ŵakusakala.
Mpaka apate acimjawo ŵambone pasikati pa ŵakulambila acimjawo
15. Ana mpaka atende cici kuti apate acimjawo ŵakulimbicila kuŵa paunasi ni Yehofa mumpingo?
15 Nambo yakusangalasya mnope yili yakuti tukwete upile wekulungwa wakupata acimjetu ŵambone pasikati pa ŵakulambila acimjetu. (Salimo 133:1) Ana mumpingo, mpaka ŵapate catuli acimjawo ŵakulimbicila kuŵa paunasi wakulimba ni Yehofa? Naga akulinjilila kola ndamo syambone, mwangakayicila ŵane ŵakutendasoni yeleyo cacikola lung’wanu lwakuti akunguluceje ni wawojo. Nambosoni akusosekwa kuwungunya kuti apate acimjawo ŵasambano. (Alole libokosi lyakuti “ Mwatwapatile Acimjetu Ŵambone,” pa peji 30.) Asosesoseje ŵandu ŵakwete ndamo syakusasaka wawojo ali akwete. Apikanileje maloŵe ga m’Baibulo gakuti ‘awugule mtima,’ pakusosasosa acimjawo pasikati pa ŵakulambila mwangajigalila mtundu wawo, soni cilambo catyocele. (2 Akolinto 6:13; Aŵalanje 1 Petulo 2:17) Akakungulukaga ni ŵandu ŵamisingu jawope. Akumbucile kuti Yonatani ŵaliji jwamkulungwa kumpunda Daudi. Ŵacikulile mpaka ŵakamucisye ligongo lyakuti jemanjaji akwete lunda, soni ayiweni yindu yejinji pa umi.
NAGA YAKUSAWUSYA YIKUPAGWA
16, 17. Ligongo cici ngatukusosekwa kuwuleka mpingo naga jwakulambila mjetu atesile yakututumbilikasya?
16 Yakusawusya mpaka yipagweje mumpingo, ligongo lyakulekangana kwa maumundu soni kwakutyocela. Jwakulupilila mjetu komboleka kusala kapena kutenda yindu yakututumbilikasya. (Miyambo 12:18) Ndaŵi sine yakusawusyayi yikusakula mnope ligongo lyakulekangana umundu, soni kulekangana nganisyo pa yindu yine yakwe. Ana yeleyi yitutengusye ni kuwuleka mpingo? Ngasitutenda m’yoyo naga tukusamnonyela Yehofa, soni ŵandu ŵele jwalakwejo akusiŵanonyela.
17 Pakuŵa kuti Yehofa ali Mkupanganya jwetu, soni ni jwakusatusamalila, tukusosekwa kumnonyela, soni kulipeleka kwa jwalakwe jika. (Ciunukuko 4:11) Konjecesya pelepa, tukusosekwa kuwukamucisya mwakulupicika mpingo wakusawukamulicisya masengo jwalakwe. (Ahebeli 13:17) M’yoyo, naga jwakulambila mjetu atesile yakututumbilikasya ngasituwuleka mpingo ligongo jwatutumbilikasisyejo ngaŵa Yehofa. Cinonyelo cetu kwa Yehofa ngasicitutendekasya kumleka jwalakwejo, soni ŵandu ŵakwe!
18. (a) Ana mpaka tutende cici kuti tulimbikasye mtendele mumpingo? (b) Ana pakusaŵa yakuyicisya yatuli naga tukumkululucila mundu jwatulemwecesye?
18 Kwanonyela ŵakulambila acimjetu kukusatulimbikasya kutama mwamtendele mumpingo. Yehofa jwangajembeceya kuti ŵandu ŵakusiŵanonyela atendeje yindu mpela ŵamlama, m’wesoni tukajembeceyaga yeleyo kwa ŵakulambila acimjetu. Cinonyelo cikusatukamucisya kuti tukalolaga mnope yakulemweceka yamwanamwana ya acimjetu soni tukumbucileje kuti wosope tuli ŵangali umlama, soni tukusalemwesyaga. (Miyambo 17:9; 1 Petulo 4:8) Cinonyelo cikusatukamucisya ‘kululucilana jwine ni mjakwe.’ (Akolose 3:13) Nambo kutenda yeleyi nganikuŵa kwangasawusya. Naga tukusakunda kuti kutumbila kutulamulileje, yicitulema kwakululucila ŵane, soni tuciyiwonaga mpela kuti kutumbilako kuli litala limo lyakumpela cilango mjetujo. Nambosoni kutumbila kuli kwakogoya mnope kwa m’weji. Kusagula kumkululucila mundu jwatulemwecesye kukusaŵa kwakamucisya. (Luka 17:3, 4) Yikusatupa mtendele wa munganisyo, soni wa mumtima. Mumpingo mukusaŵasoni mtendele, nambo kupunda yosopeyi, yikusatukamucisya kuti unasi wetu ni Yehofa ukajonasika.
NDAŴI JAKULEKA KUKUNGULUKA NI MUNDU JWINE
19. Ana cici campaka citutendekasye kuleka kukunguluka ni mundu jwine?
19 Ndaŵi sine mpaka tusosekwe kuleka ku nguluka ni mundu jwine mumpingo. Yeleyi yikusatendekwa naga mundujo amtyosisye mumpingo ligongo lyangasaka kupitikuka mtima pa yakulemwa yaŵatesile, kapena ligongo lyakwiganya yijiganyo yawunami, kapenasoni naga mundujo asasile jikape pelanga kuti nganaŵasoni jwa Mboni sya Yehofa. Baibulo jikusasala mwangapita mu mbali kuti ‘tukasyoŵekanaga’ ni ŵandu ŵati m’yiyi. * (Aŵalanje 1 Akolinto 5:11-13; 2 Yohane 9-11) Mpaka yiŵe yakusawusya nditu kuleka kukunguluka ni mundu jwaŵaliji mjetu kapena jwacinasi jwetu. Ana tucilimba mtima mwakulosya kukulupicika kwa Yehofa, soni ku malamusi gakwe kupunda cilicose? Tukumbucile kuti Yehofa akusakuwona kukulupicika, soni kupikanila kuŵa kwakusosekwa mnope.
20, 21. (a) Ana ligongo cici cili cinonyelo kumtyosya mumpingo mundu jwangakupitikuka mtima? (b) Ana ligongo cici tukusosekwa kusagula acimjetu mwalunda?
20 Kumtyosya mumpingo mundu jwangakupitikuka mtima patesile cakulemwa, kuli cinonyelo cakutyocela kwa Yehofa. Ligongo cici? Ligongo kukusalosya kulinonyela lina lyeswela lya Yehofa, soni yalikusagopolela. (1 Petulo 1:15, 16) Yikusakamucisyasoni kuti mpingo uŵe weswela. Yikusiyacenjelasoni ŵandu ŵakulupicika ŵa mumpingowo ku ndamo syakulemweceka sya ŵandu ŵakusatendaga yakulemwa mwamele. Soni yikusakamucisya kuti alambileje Mlungu ali mkumanyilila kuti mpingo uli malo gakusatucinjila Yehofa ku cilambo cakusakalaci. (1 Akolinto 5:7; Ahebeli 12:15, 16) Camuko camacili cikusalosya cinonyelo kwa jwakulemwajo. Cikusaŵa mpela cakumkalamusya kuti acenje ndamo syakwe ni kutanda kulinganya yakuti aŵesoni pa unasi wambone ni Yehofa.
21 Yili yisyene kuti acimjetu mpaka atujambucisye yitendo yawo. Ni ligongo lyakwe tukusosekwa tusaguleje acimjetu mwalunda. Naga tukuŵa paunasi ni acimjakwe ŵa Yehofa, soni kwanonyela, nikuti tucikola acimjetu ŵambone mnope. Yindu yampaka tujigalile kwa jemanjaji, yicitukamucisya kuti tumsangalasyeje Yehofa ndaŵi syosope.
^ ndime 4 Yehofa paŵam’ŵendile Abulahamu kuti ampelece mwanace jwakwe, jwalakwe ŵalosyaga yacacitenda m’bujo pakumpeleka Mwanace jwakwe jumopejo. (Yohane 3:16) Pandaŵi jakuti Abulahamu ampelece Isaki, Yehofa ŵampele ngondolo jamkambako kuti ajipelece mbopesi mmalo mwa mwanagwe Isaki.
^ ndime 9 Daudi ŵaliji “kamcanda” paŵam’wulagaga Goliyati, soni Yonatani paŵawulajigwaga ku ngondo, Daudi ŵaliji ali akwete yaka 30. (1 Samueli 17:33; 31:2; 2 Samueli 5:4) Pandaŵiji Yonatani ŵakwete yaka ciŵandika 60, yayikulosya kuti ŵampundaga Daudi ni yaka 30.
^ ndime 10 Pa lilemba lya 1 Samueli 23:17, Yonatani ŵasasile yindu msanu yakumlimbikasya Daudi: (1) Ŵamlimbikasisye kuti akasajogopa. (2) Ŵamsimicisye Daudi kuti yakulingalinga ya Sauli ngayikomboleka. (3) Ŵamkumbwisye Daudi kuti capocele Ucimwene, mpela muŵamsalilile Mlungu. (4) Ŵamsimicisye Daudi kuti caciŵa jwakulupicika kwa jwalakwe. (5) Ŵamsalile kuti atamose Sauli akumanyilila kuti Yonatanijo ali jwakulupicika kwa Daudi.
^ ndime 19 Kuti amanyilile yejinji ya mwampaka twawoneleje ŵandu ŵaŵatyosisye mumpingo kapena ŵaŵasagwile kutyoka mumpingo, alole Yakonjecesya, pa mapeji 207 mpaka 209.


text:
Kulinandiya Kuli Kwakusosekwa Mnope
“Lunda lukusaŵa ni ŵandu ŵakulinandiya.”—MIY. 11:2.
NYIMBO: 38, 11
1, 2. Ligongo cici Mlungu ŵamkanile Sauli? (Alole ciwulili cacili penanipa.)
PANDAŴI jele Yehofa ŵamsagulaga Sauli kuti aŵe mwenye jwa Ayisalayeli, jwalakwe ŵaliji jwakulinandiya soni jwakucimbicika. (1 Sam. 9:1, 2, 21; 10:20-24) Nambo paŵagambile kutanda kulamulila, jwalakwe ŵatandite kutenda yindu mwakulikwesya. Ndaŵi jine, Afilisiti ŵajinji ŵayice kuti amenyane ni Ayisalayeli. Nambo jwakulocesya Samuyele ŵamsalile Sauli kuti jwalakwe cayice kuti apelece mbopesi kwa Yehofa. Nambope Samuyele mkanayice, ŵandu ŵatandite kutenda woga ni ŵabalalikangene ni mkuleka Sauli jika. M’yoyo jwalakwe ŵatandite ganisya kuti akusosekwa kutenda kanekakwe mwacitema, ni ŵapelece jika mbopesi kwa Yehofa. Yaŵatesileyi yaliji yangaŵajilwa ligongo jwalakwe nganakola ukumu wakupeleka mbopesi. Yehofa ŵatumbile mnope ni yeleyi.—1 Sam. 13:5-9.
2 Samuyele paŵayice ku Giligala, ŵamjamwice Sauli ligongo lyangapikanila Mlungu. Nambo m’malo mwakwiticisya kuti alemwisye, jwalakwe ŵatandite kupata magongo gakulikululucila soni ŵatandite kusala kuti ŵandu ŵane ni ŵamtendekasisye kuti alemwe. (1 Sam. 13:10-14) Kutandila ndaŵi jelejo, Sauli ŵatesile yindu yejinji yakulosya kulikwesya yayatendekasisye kuti kusogolo kwakwe Mlungu amkane. (1 Sam. 15:22, 23) Sauli ŵatandite cenene nambo mbesi jakwe jaliji jakogoya.—1 Sam. 31:1-6.
3. (a) Ana ŵandu ŵajinji akusakola nganisyo syatuli pangani jakuŵa ŵakulinandiya? (b) Ana citutagulilane yiwusyo yapi?
3 Masiku agano, ŵandu ŵajinji akusaganisya kuti akusosekwa kutenda yindu yakwapunda ŵane kuti yindu yajendeleje cenene. Kuti atende yeleyi, jemanjaji akusawula ndamo ja kulinandiya. Mwambone, mundu jwine jwakumanyika mnope jwakusatenda mafilimu soni yandale ŵaŵecete kuti, “Une ngaŵa mkuŵa mundu jwakulinandiya, soni ngasilogwa kuŵa jwakulinandiya.” Nambope, ligongo cici tukusosekwa kuŵa ŵakulinandiya? Ana kulinandiya kuli cici, soni nganikuŵa cici? Ana mpaka tujendelecele catuli kuŵa ŵakulinandiya atamose payisawisye yindu? Mungani ajino citutagulilane yiwusyo yiŵili yandanda. Ciwusyo catatu tucitagulilana mungani jakuyicisya.
LIGONGO CICI KULINANDIYA KULI KWAKUSOSEKWA MNOPE?
4. Ana kulikwesya kuli cici?
4 Baibulo jikusasala kulekangana kwa kulinandiya ni kulikwesya. (Aŵalanje Miyambo 11:2.) Daudi ŵalosisye lunda mwakum’ŵenda Yehofa kuti ‘amlekasye kutenda yindu mwakulikwesya.’ (Sal. 19:13) Ana kulikwesya kuli cici? Mwakamulana ni yajikusasala Baibulo, kulikwesya kuli kuwutucila kutenda yindu yangatukuŵajilwa kutenda. Ligongo lyakuti twajigalile ungali umlama, wosopewe ndaŵi sine tukusatenda yindu mwakulikwesya. Nambo mwakamulana ni cisyasyo ca Mwenye Sauli, naga tukukola cisyoŵe cakutenda yindu mwakulikwesya, tucisokonasya unasi wetu ni Mlungu. Lilemba lya Salimo 119:21 likusasala pakwamba ya Yehofa kuti, ‘Akusiŵajamuka ŵandu ŵakulikwesya.’ Ligongo cici?
5. Ligongo cici kutenda yindu mwakulikwesya kuli kwakogoya?
5 Kutenda yindu mwakulikwesya kuli kwakogoya mnope kulekangana ni kwamba kulemwesya cinecakwe. Ligongo cici? Candanda, mpaka kutulepelekasye kumcimbicisya Yehofa jwali Jwakulamulila jwetu jwakuŵajilwa. Caŵili, mpaka kututendekasye kutenda yindu yakupunda malile getu yampaka yitendekasye kuti tukajilana ni ŵandu ŵane. (Miy. 13:10) Catatu, payimanyice kwa ŵandu ŵane kuti tutesile yindu yine mwakulikwesya, tucitenda sooni. (Luk. 14:8, 9) Kusala yisyene, naga tukutenda yindu mwakulikwesya, ngasiyitujendela cenene. M’yoyo, mwakamulana ni yagakusasala Malemba, kuŵa ŵakulinandiya ni kwakuli kwambone mnope.
ANA KULINANDIYA KUKUSAPWATIKAPO CICI?
6, 7. Ana kulinandiya kuli cici?
6 Baibulo jikusasala kuti kulinandiya kuli kuŵa jwangapoka. (Afi. 2:3.) Mundu jwakulinandiya akusamanyilila yindu yampaka akombole kuyitenda soni akusajiticisya yalemwisye. Akusaŵasoni jwakusacilila kupikanila nganisyo sya ŵane. Yehofa akusasangalala mnope ni mundu jwakulinandiya.
7 Baibulo jikusalosyasoni kuti mundu jwakulinandiya akusalimanyilila cenene msyene soni akusamanyilila malile gakwe gakutendela yindu. Yeleyi yikusamkamucisya kuti ŵacimbicisyeje ŵane soni kutenda nawo yindu mwacinonyelo.
8. Ana yine mwa yindu yampaka yilosye kuti tutandite kulikwesya yili yapi?
8 Ana mpaka tutande catuli kutenda yindu mwakulikwesya? Kwende tulole yindu yine yampaka yilosye kuti tutandite kulikwesya. Mwambone, mpaka tutande kulipikana kuŵa ŵakusosekwa mnope kwapunda ŵane kapenasoni kuyiwona yatukusatenda kuŵa yakusosekwa mnope kupunda ya ŵane. (Alo. 12:16) Mpaka tutandesoni kuliganicisya mnope acimsyewe mwangaŵajilwa. (1 Tim. 2:9, 10) Kapenasoni mpaka tutande kwasalilaga ŵane yakuti atendeje soni yangakusosekwa kutenda pakamulicisya masengo ukumu watukwete. (1 Akoli. 4:6) Ndaŵi syejinji patutandite kutenda yeleyi, yikusaŵa kuti ngatukumanyilila kuti tutandite kulikwesya.
9. Ana cici cacalongolele ŵandu ŵane kuti atende yindu mwakulikwesya? Asale cisyasyo ca m’Baibulo.
9 Jwalijose mpaka atande kutenda yindu mwakulikwesya naga ngakulamulila yakumbila yakwe ya cilu. Kulinonyela, kumbila mnope ya ŵane, soni kutumbila kwalongolele ŵandu ŵajinji kuti atende yindu mwakulikwesya. M’Baibulo mwana cisyasyo ca Abisalomu, Usiya soni Nebukadinesala ŵaŵalosisye “masengo ga cilu” gelega. Nambo Yehofa ŵatulwisye ŵanduŵa ligongo lya ungalinandiya wawo.—2 Sam. 15:1-6; 18:9-17; 2 Mbiri 26:16-21; Dan. 5:18-21.
10. Ligongo cici tukusosekwa kuŵambala kwajelusya ŵane ligongo lya yindu yatesile? Asale cisyasyo ca m’Baibulo.
10 Pana magongo gane gagakusatendekasya ŵandu ŵane kutenda yindu mwangalinandiya. Kwende tuganicisye cisyasyo ca m’Baibulo cacikusimanikwa pa Genesis 20:2-7 soni pa Matayo 26:31-35. Ana Abimeleki soni Petulo ŵatesile yindu mwakulikwesya ligongo lya yakumbila yawo yaulemwa? Kapena ligongo lyakuti nganamanyililaga soni nganaganicisya yosope yakwayana ni nganijo? Pakuŵa nganituŵa tukombwele kumanyilila yayili m’mitima ja ŵandu, mpaka luŵe lunda soni cinonyelo kuŵambala kwajelusya ŵandu ligongo lya yindu yatesile.—Aŵalanje Yakobo 4:12.
TUMANYILILEJE MALO GETU
11. Ana kuŵa ŵakulinandiya kukusakamulana catuli ni kumanyilila malo getu pa yaŵalinganyisye Mlungu?
11 Mundu jwakulinandiya akusamanyilila malo gakwe pa yaŵalinganyisye Mlungu. Pakuŵa Mlungu ali jwadongosolo, jwalakwe ampele jwalijose jwetuwe malo gakwe mumpingo wakwe. Malo getu mumpingo gakusaŵa gakulekanganalekangana, nambo wosopewe tuli ŵakusosekwa. Ligongo lya umbone mtima wakwe, Yehofa ampele jwalijose jwetuwe mituka soni lunda lwakulekanganalekangana. Naga tuli ŵakulinandiya tucikamulicisya masengo mituka jeleji m’litala lyakusasaka jwalakwe. (Alo. 12:4-8) Tukusamanyilila kuti Yehofa akusasaka kuti tukamulicisyeje masengo mitukaji pakumlumba jwalakwe soni kwakamucisya ŵane.—Aŵalanje 1 Petulo 4:10.
12, 13. Ligongo cici ngatukusosekwa kusimonga undumetume wetu pawucenjile?
12 Malo getu mu undumetume wa Yehofa mpaka gacenje ndaŵi jilijose. Aganicisye ya cisyasyo ca Yesu. Pandanda pene, Yesu ŵatamaga ŵawilipe ni Yehofa kwinani. (Miy. 8:22) Kaneko, jwalakwe ŵakamucisye pamasengo gakupanganya malayika, cilambo, soni pambesi pakwe ŵandu. (Akolo. 1:16) Nambo mkupita kwandaŵi, Yehofa ŵamtumisye Yesu pacilambo capasi ni kuŵa likandi soni kaneko ni kuŵa mundu jwamkulungwa. (Afi. 2:7) Panyuma pa ciwa cakwe, Yesu ŵawujile kwinani ni kuŵa Mwenye jwa Ucimwene wa Mlungu mu 1914. (Ahe. 2:9) Undumetume wa Yesu ucijendelecelape kucenga. Panyuma pa ulamusi wakwe wa yaka 1000, jwalakwe caciwusya Ucimwene kwa Yehofa kuti “Mlungu aŵe yindu yosope kwa jwalijose.”—1 Akoli. 15:28.
13 M’wejisoni undumetume wetu mpaka ucenjeje ndaŵi ni katema, mnopemnope ligongo lya yakusagula yatukusatenda. Mwambone, komboleka kuti nganituŵa paulombela, nambo sambano tulombele kapena kulombegwa. Kapena komboleka kuti sambano tukwete ŵanace. Kombolekasoni kuti twacenjile yindu yine kuti tukombole kutenda undumetume wandaŵi syosope. Yakusagula mpela yeleyi yikusatutendekasya kola maukumu ganegakwe. Yeleyi mpaka yitendekasyesoni kuti tukomboleje kutenda yejinji mu undumetume kapena tunandiye yakutenda yetu. Ana ali jwacinyamata kapena ŵacekulupe? Ana akwete cilu camacili kapena akusalwalalwala? Yehofa akusamanyilila yampaka jwalijose jwetuwe akombole kutenda mu undumetume wakwe. Cakusasaka jwalakwe cili cakuti tutendeje yosope yampaka tukombole soni akusayamicila mnope yatukusamtendela.—Ahe. 6:10.
14. Ana kuŵa ŵakulinandiya mpaka kutukamucisye catuli kuti tujikutileje soni tusangalaleje ni undumetume uliwose watupocele?
14 Yesu ŵasangalalaga ni undumetume uliwose waŵapocelaga, soni m’weji mpaka tutende yakulandanayo. (Miy. 8:30, 31) Mundu jwakulinandiya akusajikutila ni undumetume kapena ukumu uliwose wapocele mumpingo. Jwalakwe ngakusatamila kuganicisya yakuti apate maukumu gane kapena kusacilila yakutenda ŵane. M’malo mwakwe, akusatenda yakomboleka kuti asangalaleje ni undumetume wakwete pandaŵijo ligongo akusawuwona kuti utyocele kwa Yehofa. Pandaŵi jakulandanajo, jwalakwe akusacimbicisya ni mtima wosope ukumu kapena malo gapelece Yehofa kwa ŵandu ŵane. Kusala yisyene, kuŵa ŵakulinandiya kukusatukamucisya kuti twacimbicisyeje soni kwakamucisya ŵane mwakusangalala.—Alo. 12:10.
ANA KULINANDIYA NGANIKUŴA CICI?
15. Ana tukulijiganya cici kutyocela kwa Gidiyoni pangani jakulinandiya?
15 Gidiyoni ali cisyasyo cambone pangani jakulinandiya. Yehofa paŵampele undumetume wakuti akakulupusye mtundu wa Ayisalayeli, jwalakwe ŵaŵecete yindu yakulosya kuti ŵamanyililaga kuti akusatyocela mu mtundu wamwana soni wakuwoneka kuŵa ŵangasosekwa mnope. (Ower. 6:15) Panyuma pakwiticisya undumetumewo, Gidiyoni ŵalolecesye kuti apikanicisye yosope yaŵasosekwaga kutenda, soni ŵamjegamile Yehofa kuti amlongolele. (Ower. 6:36-40) Gidiyoni ŵaliji mundu jwamacili soni jwakulimba mtima, nambope ŵatesile yindu mwakusamala mnope. (Ower. 6:11, 27) Jwalakwe nganasaka kulitendekasya kuŵa jwakumanyika ligongo lya undumetume waŵapocelewo. M’malo mwakwe, paŵagambile kumalisya undumetumewu, ŵawujile kumangwakwe mwakusangalala.—Ower. 8:22, 23, 29.
16, 17. Ana mundu jwakulinandiya akusaganicisya yindu yapi pakuganicisya yakwawula pasogolo mwausimu?
16 Kuŵa ŵakulinandiya ngakukusagopolela kuti tugambeje kutama ngalingalinga kuti tujonjecesye undumetume wetu kapena kana kupocela undumetume wakonjecesya. Malemba gakusatulimbikasya wosopewe kuti tujawuleje pasogolo. (1 Tim. 4:13-15) Ana ndaŵi syosope tukusasosekwa kucenga undumetume pakusaka kulosya kuti tukwawula pasogolo? Ngaŵa m’yoyo. Ni cikamucisyo ca Yehofa, wosopewe mpaka tujawule pasogolo mwausimu pa malo galigose gatukutumicila. Mpaka tujendelecele kusya lunda lwetu kuti tumtumicileje Yehofa cenene soni kwakamucisya ŵane.
17 Mundu jwakulinandiya mkanakunde undumetume wasambano, candanda akusaganicisya ya yindu yayicisosekwa kwa jwalakwejo. Kaneko jwalakwe mpaka asosekwe kuliwungunya mwakuwona mtima ni kulola naga cayikombole. Mwambone, ana jwalakwe cacikombola kutenda masengo gakonjecesya kapena kola ukumu wine konjecesya pamasengo gane gakwete kala? Ana mpaka yikombolece kwapa ŵane masengo gane gatesileje pakusaka kuti akomboleje kutenda cenene undumetume wasambanowo? Naga akwanga ciwusyo cimo kapena yosopeyi kuti iyayi, nikuti mpaka pasosekwe mundu jwine jwali pamalo gambone kuti atendeje undumetume wasambanowu pandaŵi ajino. Kupopela soni kuliwungunya mwakusamala mpaka kutukamucisye kuti tukakunda yindu yakupunda malile getu. Naga tuli ŵakulinandiya mpaka tukane maundumetume gane.
18. (a) Ana kuŵa ŵakulinandiya kucitulimbikasya kutenda cici patupocele undumetume wasambano? (b) Ana lilemba lya Aloma 12:3 mpaka litukamucisye catuli kuŵa ŵakulinandiya?
18 Cisyasyo ca Gidiyoni cikutukumbusya kuti patupocele undumetume wasambano, mpaka tukombole kwanilisya undumetumewo naga tukukunda kuti Yehofa atulongoleleje soni kutukamucisya. Yehofa akutusalila wosopewe kuti ‘tujendeje mwakulinandiya’ ni jwalakwe. (Mika 6:8) M’yoyo pandaŵi jilijose jatupocele undumetume wasambano, tukusosekwa kupopela soni kuganicisya yakusatusalila Yehofa kupitila m’Maloŵe gakwe soni likuga lyakwe. Tukusosekwa kutendaga yindu mwakamulana ni yakusasaka Yehofa. Tukumbucilejesoni kuti tukusakombola kutenda cenene undumetume wetu ngaŵaga ligongo lya lunda lwetu, nambo ligongo lya kulinandiya kwa Yehofa. (Sal. 18:35) M’yoyo, kusagula kwenda mwakulinandiya ni Mlungu kucitukamucisya kuti tukaliganicisyaga mnope kapena kulikayicila.—Aŵalanje Aloma 12:3.
19. Ligongo cici tukusosekwa kuŵa ŵakulinandiya?
19 Mundu jwakulinandiya akusamanyilila kuti Yehofa jika ni jwakusosekwa kumlumba ligongo ali Mkupanganya soni Jwakulamula Jwamacili Gosope. (Ciu. 4:11) Kuŵa ŵakulinandiya kukusatukamucisya kuti tujikutileje ni undumetume wetu soni kuti tutendeje yosope yampaka tukombole patukumtumicila Yehofa. Kulinandiya kukusatukamucisyasoni kuti twacimbicisyeje ŵakulambila acimjetu soni kuŵa ŵakamulana. Kuŵa ŵakulinandiya kukusatulimbikasya kuti twaganicisyeje ŵane soni kuti tuŵeje ŵakusamala. Yeleyi yikusatukamucisya kuti tuŵambaleje kutenda yakulemwa yekulungwakulungwa. Kusala yisyene, kuŵa ŵakulinandiya kuli kwakusosekwa mnope kwa ŵandu ŵa Mlungu, soni jwalakwe akusayamicila mnope patukukusya ndamo jeleji. Nambi wuli yindu payisawisye? Ana mpaka tukombole kwendelecela kuŵa ŵakulinandiya? Ngani jakuyicisya jicitagulila yeleyi.


text:
MTWE 16
Aŵe Ŵakutamilicika Pakulambila Kusyesyene
Ana Baibulo jikusajiganya cici pakwamba ya kamulicisya masengo yiwanicisyo pakulambila, soni kulambila misimu ja acinangolo?
Ana Aklistu akusagawona catuli masiku ga yindimba ya dini?
Ana mpaka twasalile catuli ŵandu ŵane yikulupi yetu mwangatumbilikasya?
1, 2. Ana pakopwece mu dini jawunami akusosekwa kuliwusya ciwusyo capi, soni ligongo cici kuliwusyaku kuli kwakusosekwa?
TUWANICISYE kuti mundu jwine atasile mtela wakuwulaga ŵandu pacisima cakusamwa ŵandu m’musi mwawo. Ligongo lya yeleyi, yikuwoneka kuti umi wa ŵandu uli pangosi. Ana wawojo mpaka atende cici? Mwangakayicila, mpaka atende yindu mwacitema kuti apate mesi gambone. Nambo atamose ali atesile yeleyi, mpaka aliwusyepe kuti, ‘Ana umi wangu nganiwuŵa pangosi?’
2 Yeleyi yikulandana ni yayikusatendekwa mu dini syawunami. Baibulo jikusajiganya kuti kulambila kwa mu dini syelesi kusakele ni yijiganyo, soni yitendo yakusakala ya ŵandu ŵakwe. (2 Akolinto 6:17) Ni ligongo lyakwe akusosekwa kukopoka mu ‘Babiloni Jwamkulungwa,’ jwali dini syosope syawunami. (Ciunukuko 18:2, 4) Ana akopwecemo kala? Naga akopwece kala, tukwayamicila. Nambope, kwamba kukopoka mu dini syawunamisi nganikuŵa kwakwanila, panasoni yine yakusosekwa kutenda. Akusosekwa kuliwusya kuti, ‘Ana pangali yiliyose yakwayana ni dini jawunami yayisigalile mwa une?’ Kwende tulole yine mwa yindu yeleyi.
KULAMBILA YIWANICISYO, SONI MISIMU JA ACINANGOLO
3. (a) Ana Baibulo jikusasala cici pakwamba ya kamulicisya masengo yiwanicisyo pakulambila, soni ligongo cici ŵane mpaka yasawusye kwiticisya nganisyo sya Mlungu pa nganiji? (b) Ana akusosekwa kutenda cici ni yiliyose yakwete yakwayana ni kulambila kwawunami?
3 Ŵane aŵele ali mkusunga yiwanicisyo yakulambilila m’nyumba syawo kwa yaka yejinji. Ana wawojo akwete yiwanicisyo mpela yeleyi m’nyumba mwawo? Naga yipali, mwine mpaka aganisye kuti kuli kulemwa kupopela kwa Mlungu mwangakamulicisya masengo yindu yakuti ayiwoneje. Kombolekasoni kuti yine mwa yeleyi akusayinonyela mnope. Nambo Mlungu akusatusalila mwampaka tumlambilileje, soni Baibulo jikusajiganya kuti jwalakwe ngakusasaka kuti m’weji tukamulicisyeje masengo yiwanicisyo pakumlambila. (Eksodo 20:4, 5; Salimo 115:4-8; Yesaya 42:8; 1 Yohane 5:21) M’yoyo, mpaka aŵe ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene, mwakonanga yiliyose yakwete yakwayana ni kulambila kwawunami. Akusosekwa kuyiwona yeleyi kuŵa ‘yakusakala’ mpela mwakusayiwonela Yehofa.
4. (a) Ana tukumanyilila catuli kuti kulambila misimu ja acinangolo kuli kwangali mate? (b) Ligongo cici Yehofa ŵalekasisye ŵandu ŵakwe kutenda yiliyose yakwayana ni yamisimu?
4 Kulambila misimu ja acinangolo kulisoni kwakuwanda mu dini syejinji syawunami. Ŵane mkanalijiganye usyesyene, ŵakulupililaga kuti ŵawe akusaŵape ni umi kumalo gangawoneka, soni kuti komboleka kukamucisya kapena kuwulasya mundu jwacijumi. Mwinemwakwe wawojo ŵatendaga yindu yine kuti misimu ja acinangolo ŵawo jikalungasya. Nambo mpela mwatwalijiganyicisye mu Mtwe 6 wa m’buku ajino, ŵawe ŵangamanyilila cilicose. Yeleyi yikugopolela kuti kulingalinga kuŵecetana nawo kuli kwangali mate. Utenga wuliwose wakuwoneka mpela wakutyocela kwa ŵawe, ukusaŵa kuti ukutyocela kwa misimu jakusakala. Ni ligongo lyakwe Yehofa ŵalekasisye Ayisalayeli kulinga kuŵecetana ni ŵawe kapena kutenda yiliyose yakwayana ni yamisimu.
5. Ana mpaka atende cici naga ŵakamulicisyaga masengo yiwanicisyo pakulambila kapena ŵalambilaga misimu ja acinangolo?
5 Naga ŵakamulicisyaga masengo yiwanicisyo pakulambila kapena ŵalambilaga misimu ja acinangolo, ana mpaka atende cici? Akusosekwa kuŵalanga ni kuganicisya mwakusokoka ngani syasikusasimanikwa m’Baibulo syakwamba mwakusayiwonela Mlungu yindu yeleyi. Apopeleje kwa Yehofa lisiku lililyose, kumsalilaga ya kusacilila kwawo kuŵa ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene, soni kum’ŵenda kuti ŵakamucisyeje kuganisya mpela mwakusaganicisya jwalakwejo.
AKLISTU ŴANDANDA NGANASANGALALILAGA LISIKU LYAKUPAGWA KWA YESU
6, 7. (a) Ana ŵandu akusaganisya cici pakusangalalila kupagwa kwa Yesu, soni ana ŵakumkuya ŵa Yesu ŵa mu yaka 100 yandanda ŵasangalalilaga nawo? (b) Ana kukumbucila masiku gakupagwa kwakamulanaga ni yakutendekwa yapi m’moŵa ga ŵakumkuya ŵa Yesu?
6 Kalambile ka mundu mpaka kasakale ni dini syawunami ligongo lyakuti dinisi sikusapwatikanya kulambila kwawo ni yindimba yakumanyika. Cisyasyo ca nganiji cili lisiku lyaŵalitesile kuŵa lya cindimba ca kupagwa kwa Yesu. Ŵandu akusatendaga cindimbaci palisikuli, pakuganisya kuti akukumbucila lisiku lisyesyene lyaŵapagwile Yesu Klistu. Ciŵandika dini syosope syasikusati sili sya Ciklistu sikusatendaga nawo cindimbaci. Nambo, pangali umboni wuliwose wakulosya kuti ŵakumkuya ŵa Yesu ŵa mu yaka 100 yandanda ŵatendaga cindimbaci. Buku jine jatite: “Yaka 200 kutyocela paŵawile Yesu, pangali juŵamanyililaga lisiku lyaŵapagwile jwalakwe, soni ŵajinji nganakola lung’wanu lwakusaka kulimanyilila lisikuli.”
7 Atamose ŵakumkuya ŵa Yesu akalimanye lisiku lisyesyene lyaŵapagwile Yesu, jemanjaji ngamkanasangalalilaga lisikuli. Ligongo cici? Buku jine (The World Book Encyclopedia) jikusati, ligongo lyakuti Aklistu ŵandanda “ŵayiwonaga kuti kukumbucila lisiku lya kupagwa kwa mundu jwalijose kwaliji kwacikusa.” Yindimba ya masiku gakupagwa yayikusakolanjikwa m’Baibulo yili ya ŵakulamulila ŵaŵilipe, ŵanganalambilaga Yehofa. (Genesis 40:20; Maliko 6:21) Yindimba yakumbucila masiku gakupagwa yatendekwagasoni pakusaka kucimbicisya milungu jacikusa. Mwambone, pa 24 May ŵandu ŵa ku Loma ŵakumbucilaga lisiku lya kupagwa kwa mlungu jwacikongwe lina lyakwe Diana. Palisiku lyakuyicisya ŵakumbucilaga kupagwa kwa Apolo, mlungu jwawo jwa lyuŵa. M’yoyo, kukumbucila lisiku lya kupagwa kwakamulanaga ni yakutendekwa ya cikusa, ngaŵaga ya Ciklistu.
8. Asale kamulana kwakupali pasikati pa kusangalalila lisiku lya kupagwa ni kulupilila misimu.
8 Panasoni ligongo line lyele Aklistu ŵa mu yaka 100 yandanda nganasangalalilaga nawo lisiku lya kupagwa kwa Yesu. Ŵakumkuya ŵa Yesu ŵamanyililaga kuti yindimba ya masiku gakupagwa yakamulanaga ni kukulupilila misimu. Mwambone, kalakala Agiliki, soni Aloma ŵajinji ŵakulupililaga kuti palisiku lya kupagwa kwa mundu jwalijose, msimu wayikaga ni wamcenjelaga mundujo mundaŵi josope jicaŵe cijumi. Buku jine jikusati, “msimuwu wakolaga mkamulano wine wakwe ni mlungu pakwamba ya lisiku lyakupagwa kwa mundu.” (The Lore of Birthdays) Yehofa ngamkanasangalala kuti ŵandu asangalalileje kupagwa kwa Yesu kwaŵakupwatikanyaga ni kulupilila misimu. (Yesaya 65:11, 12) Sambano, ana yatendekwe wuli kuti ŵandu ŵajinji atande kusangalalila lisiku lyakupagwa kwa Yesu?
ANA CINDIMBA CA KUPAGWA KWA YESU CATANDITE CATULI?
9. Ana lisiku lya 25 December lyaŵele wuli lisiku lya kukumbucila kupagwa kwa Yesu?
9 Ŵandu ŵatandite kukumbucila lisiku lya kupagwa kwa Yesu pa 25 December pali papite yaka macila gakuŵalanjika cityocele Yesu pacilambo pano. Nambo lyeleli nganiliŵa lisiku lisyesyene lyaŵapagwile Yesu, ligongo maumboni gakusalosya kuti jwalakwe ŵapagwile mu October. * Nambi ligongo cici ŵandu ŵasagwile lisiku lya 25 December? Ŵandu ŵane ŵaŵalikolangaga kuŵa Aklistu “ŵasacililaga kuti lisiku lya kukumbucila kupagwa kwa Yesu likamulaneje ni lisiku lya cindimba cacikusa caŵatendaga Aloma, cacamanyikwaga kuŵa ‘lisiku lya kupagwa kwa lyuŵa lyangalepela.’” (The New Encyclopædia Britannica) Mu ndaŵi jakusisima jajaŵaga mu December ku Yisalayeli, soni m’yilambo ya asungu, ŵandu ŵacikusa ŵatendaga yindimba kuti lyuŵa litandilesoni kuŵala mwamacili, soni kupeleka mtukuta. Jemanjaji ŵaganisyaga kuti pa 25 December lyaliji lisiku lyele lyuŵali lyatandaga kuŵala mwamacili, soni kupeleka mtukuta. Pakusaka kuti ŵandu ŵajinji ŵacikusa ajinjile Ciklistu, acimlongola ŵa dini ŵatandite kutenda cindimbaci ni ŵacitamilikasisye kuŵa mpela ca “Ciklistu.” *
10. Ana ligongo cici ŵandu ŵane kalakala nganasangalalilaga lisiku lyakupagwa kwa Yesu?
10 Kwa ndaŵi jelewu ŵandu aŵele ali mkumanyilila kuti kusangalalila lisiku lyakupagwa kwa Yesu kwatandile kucikusa. Ligongo lyakuti kwatandile kucikusa, cindimbaci ŵacilekasisye m’yaka ya m’ma 1600, m’cilambo ca England, soni m’yilambo yine yayaliji pasi pa ulamusi wa cilambo ca America. Jwalijose jwanganajawulaga kumasengo palisikuli ŵamlipisyaga. Nambo mkupita kwandaŵi, ŵatandilesoni kutenda cindimbaci, soni ŵajonjecesye yakutendekwa yine. Cindimba ca kupagwa kwa Yesu cawandile mnope, soni ni mwaciŵelele apanopano m’yilambo yejinji. Ligongo lyakuti Cindimbaci cili cakamulana ni dini jawunami, ŵakusasaka kumsangalasya Mlungu ŵangatenda nawo cindimbaci, soni yindimba yine yayatandile kucikusa. *
ANA PANA CAKUSAWUSYA CILICOSE NI MUYATANDILE?
11. Ligongo cici ŵandu ŵane akusatendaga yindimba, nambi cakusosekwa mnope kwa m’weji cili cici?
11 Ŵane akusajiticisya kuti masiku ga yindimba yine mpela lisiku lya cindimba ca kupagwa kwa Yesu, gatandile kucikusa. Nambope akusayiwona kuti ngaŵa kulemwa kusangalalila nawo. Kusala yisyene, ŵandu ŵajinji pakusangalalila masikuga ŵangaganisya kuti yakutendayo yatyocele ku kulambila kwawunami. Akusaganisya kuti yakutendekwa yeleyi yikusiyapa upile wakuti atendeleje yindu yine pampepe ni maŵasa gawo. Ana wawojo akusayiwonasoni m’yoyo? Naga akusayiwona m’yoyo, nikuti kuŵa ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene kukusawoneka mpela kwakwasawusya ligongo lya kwanonyela ŵa mwiŵasa mwawo, ngaŵaga ligongo lya kunonyela dini jawunami. Aŵe ŵakusimicisya kuti Yehofa, juŵatandisye liŵasa, akusaka kuti wawojo akamulaneje ni ŵapaulongo ŵawo. (Aefeso 3:14, 15) Nambo akusosekwa kulimbikasya ulongowu m’litala lyakusalijiticisya Mlungu. Pakwamba ya cindu cakusosekwa mnope kwa m’weji, ndumetume Paulo ŵalembile kuti: “Mlinjeje kulijiganya yakwasangalasya Ambuje.”
12. Asale ciwanicisyo cakulosya ligongo lyakwe tukusosekwa kuŵambala misyungu, soni yindimba yayatandile ku yindu yakunyalaya.
12 Mwine akusaganisya kuti ndandilo ja yindimbayi ngajikukamulana mnope ni yakusatenda ŵandu moŵa agano pakutenda yindimbayo. Ana pana cakusawusya cilicose ni mwayatandile? Elo cipali! Tuwanicisye kuti, wawojo ajiweni switi jili mu ngalande jakupita mesi gakunyalaya. Ana mpaka ajigale switijo ni kulya? Ngasatenda kose yeleyo! Ligongo switijo jili jakunyalaya. Mwakulandana ni switijo, yindimbayi mpaka yiwonece mpela yakunong’a, nambo yatyocele kumalo gakunyalaya. Kuti tuŵe ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene, tukusosekwa kuyiwona yindu yeleyi mpela mwaŵayiwonelaga jwakulocesya Yesaya. Paulo ŵalembile yaŵaŵecete Yesaya yakuti: “Kasimkwaya kandu kangaswejela.”
KUTENDA YINDU MWALUNDA NI ŴANE
13. Ana mpaka paŵe yakusawusya yatuli naga ngakutenda nawo yindimba?
13 Mpaka paŵe yakusawusya yine naga ngakutenda nawo yindimba. Mwambone, acimjawo ŵakumasengo komboleka kusimonga kuti ligongo cici wawojo ngakutenda nawo yindu yine yakwayana ni yindimba kumasengo kwawo. Ana mpaka atende cici naga jwine akwapa mtuka ligongo lya cindimba cinecakwe? Ana kupocela mituka mpela jeleji kuli kulemwa? Nambi wuli naga ŵamkwawo akusakulupilila yakulekangana ni yakusakulupilila wawojo? Ana mpaka ŵakamucisye catuli ŵanace ŵawo kuti akaliwonaga mpela akwajima yindu yine ligongo lyangatenda nawo yindimbayi?
14, 15. Ana mpaka atende cici naga jwine ŵaŵilanjile ku cindimba cangakamulana ni Malemba kapena naga akusaka kwapa mtuka palisiku lya cindimbaco?
14 Pakusosekwa kuganisya cenene kuti amalane ni yindu mpela yeleyi. Naga jwine ŵaŵilanjile kuti ajawule yimpepe ku cindimba cangakamulana ni Malemba mpaka agambe kumtogolela mundujo. Nambo naga akwete lipesa, komboleka kumsalila yejinji. Nambo akusosekwa kutenda yeleyi mwalunda. Baibulo jikusatusalila kuti: ‘Maloŵe genu gaŵeje ndaŵi syosope gakusangalasya ni kupatisya pindu ŵane, kapena kuti gamanonye ni njete. Pakutenda m’yoyo timmanyilile mwele mumkwenelela kumjanjila mundu julijose.’ (Akolose 4:6) Alolecesye kuti akawonekaga mpela akwanyosya ŵane. Nambo asale yakusakulupilila pa nganijo mwalunda. Ŵasalicisye kuti ngakuŵengana ni kupeleka mituka kapenasoni yindimba, nambo mpaka anonyele kutenda yeleyi pandaŵi jine.
15 Nambi wuli naga jwine akusaka kwapa mtuka? Pelepa ciyijigalile mwayiŵelele yindu. Mkupeleka mtukajo mpaka ajile kuti: “Ngumanyilila kuti wawojo ŵangatenda nawo cindimbaci. Nambope, ngusaka nape mtukawu.” Wawojo komboleka kuganisya kuti naga akupocela mtukawo pandaŵiji ngayilosya kuti akutenda nawo cindimbaco. Nambo naga mundujo ngakumanyilila cenene yakusakulupilila wawojo, mpaka amsalile kuti ŵangatenda nawo cindimbaco. Yeleyi mpaka yimkamucisye mundujo kumanyilila ligongo lyakwe wawojo agambile kupocela mtukawo, nambo nganapeleka mtuka wawo pandaŵijo. Nambo kumbali jine, luli lunda kuwukana mtuka naga akuwupeleka pakusaka kutulosya kuti m’weji ngatukusakuya cenene yatukusakulupilila, kapenasoni kuti mpaka tulece kuŵa ŵakulupicika ligongo lya kusaka kupata yindu.
NAMBI WULI PAKWAMBA YA ŴAMWIŴASA MWAWO?
16. Ana mpaka alosye catuli lunda pangani syakwayana ni yindimba yangakamulana ni Malemba?
16 Ana mpaka atende cici naga ŵamwiŵasa mwawo akusakulupilila yakulekangana ni yakusakulupilila wawojo? Pelepasoni akusosekwa kutenda yindu mwalunda. Ngakusosekwa kwalekasya mteto uliwose kapena yakusangalasya yakusasagula kutenda ŵamwiŵasa mwawo. Nambo akusosekwa kucimbicisya yakusasagula jemanjajo, mpela mwampaka asacile kuti ŵamwiŵasawosoni acimbicisyeje yakusagula ya wawojo. (Matayo 7:12) Aŵambale kutenda cilicose campaka catendekasye kuŵa mpela akutenda nawo yindimbayi. Nambope, akusosekwa kuganisya cenene pa yindu yele ngayikuwoneka mpela yili cindimba ceneco. Akusosekwa ndaŵi syosope kutenda yindu yele pambesi pakwe ngasiyiwulasya cikumbumtima cawo.—1 Timoteo 1:18, 19.
17. Ana mpaka ŵakamucisye catuli ŵanace ŵawo kuti akaliwonaga mpela acimjawo akwajima yindu yine ligongo lyangatenda nawo yindimba yacikusa?
17 Ana mpaka ŵakamucisye catuli ŵanace ŵawo kuti akaliwonaga mpela akwajima yindu yine ligongo lyangatenda nawo yindimba yacikusa? Mpaka yijigalile mwakusatendela yindu m’ndaŵi sine pacaka. Acinangolo ŵane akusakola ndaŵi jine jakwapa ŵanace ŵawo mituka. Umo mwa mituka jakusosekwa mnope jampaka ŵape ŵanace ŵawo jili ndaŵi jakwalosya kuti akusiŵanonyela.
AŴE KUMBALI JA KULAMBILA KUSYESYENE
18. Ana kwawula ku misongano ja Ciklistu mpaka kwakamucisye catuli kuŵa ŵakutamilicika pa kulambila kusyesyene?
18 Kuti amsangalasye Mlungu, akusosekwa kuŵambala kulambila kwawunami ni kuŵa ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene. Ana pakusasosekwa cici kuti yeleyi yitendekwe? Baibulo jikusati: “Kwende tukumbucilaneje jwine ni mjakwe, ni kamucisyana jwine ni mjakwe pakulosya kunonyelana ni kutenda yambone. Kwende tukaleka ndamo syetu syakusongana pampepe, mpela mwakusatendela ŵane. Mmalo mwakwe, kwende tulimbisyaneje mitima jwine ni mjakwe mnope, mnopemnope pakulola kuti Lisiku lya Ambuje likuŵandicila kwika.” (Ahebeli 10:24, 25) Misongano ja Ciklistu jili jakusangalasya, soni jakamucisya pakumlambila Mlungu m’litala lyakusalijiticisya. (Salimo 22:22; 122:1) Pamisonganoji pakusaŵa ‘kulimbisyana’ pasikati pa Aklistu ŵakulupicika.
19. Ligongo cici kwasalila ŵane yalijigenye m’Baibulo kuli kwakusosekwa?
19 Cinesoni campaka cakamucisye kuŵa ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene cili kwasalila ŵane yalijigenye m’Baibulo ni ŵa Mboni sya Yehofa. Ŵandu ŵajinji “akulila, soni kuwuwula” ligongo lya yindu yayikutendekwa m’cilambo moŵa agano. (Ezekieli 9:4) Mwine komboleka kuti akwamanyilila ŵane ŵakupikana m’yoyo paumi wawo. Wuli ngaŵeceta nawo ya cembeceyo ca m’Baibulo ca m’bujo? Naga akusongana ni Aklistu ŵasyesyene, soni akwasalila ŵane ya usyesyene walijigenye m’Baibulo, caciyiwona kuti naga ŵasacililaga kutenda nawo miteto jine jakulambila kwawunami, mwapanandipanandi kusacililako kucimala. Aŵe ŵakusimicisya kuti naga akuŵa ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene caciŵa ŵakusangalala, soni cacipocela majali gamajinji.
^ ndime 9 Cindimba ca Saturnalia ni cacatendekasisyesoni kuti asagule lisiku lya 25 December. Cindimbaci catendekwaga pa 17 December mpaka pa 24 December pakupeleka ucimbicimbi kwa mlungu Jwaciloma jwa unamalima. M’masiku gelega ŵandu ŵalyaga, kumwa, kuŵina, soni kupeleka mituka.
^ ndime 10 Kuti amanyilile yejinji yakwamba mwakusagawonela Aklistu masiku ga yindimba yakumanyika mnope, alole Yakonjecesya pa peji 223.


text:
Chifukwa Wuli Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchitako Yayi Isitara?
Ivyo ŵanthu ŵakuyowoya
Utesi: Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuchitako yayi Isitara chifukwa Mbakhristu yayi.
Unenesko: Tikugomezga kuti Yesu ni Muponoski withu, ndipo tikuyezgayezga ‘
kulondezga mendero ghake.’—1 Petrosi 2:21; Luka 2:11.
Utesi: Mukugomezga yayi kuti Yesu wakawuka.
Unenesko: Tikugomezga kuti Yesu wakawuka, ndipo tikuphalirako ŵanyithu. Kuwuka kwa Yesu, ni fundo yakuzirwa chomene kwa Mkhristu waliyose.—1 Ŵakorinte 15:3, 4, 12-15.
Utesi: Mukuŵanora viwemi ŵana, chifukwa mukuŵakanira kuchitako Isitara.
Unenesko: Tikuŵatemwa ŵana ŵithu. Ndipo tikuŵasambizga na kuŵawovwira kuti ŵaŵe ŵakukondwa.—Tito 2:4.
Chifukwa icho Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakulekera kuchitako Isitara.
Isitara yili kufuma mu Baibolo yayi, kweni yili kwamba na visopa vyautesi.
Yesu wakati tikumbukirenge nyifwa yake. Wakayowoyapo yayi kuti tikumbukirenge kuwuka kwake. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukumbukira nyifwa ya Yesu chaka chilichose mwakuyana na kalendara ya mu Baibolo.—Luka 22:19, 20.
Pakuti Isitara yikamba na visopa vyautesi, Chiuta wangakondwa nayo yayi. Yikambira ku maluso gha kusopa ŵachiuta ŵakuwuska mphapu. Kweni Chiuta wakukhumba kuti ‘
ŵanthu ŵasopenge iyo pera.’ Wakukondwa yayi para ŵanthu ŵakuchita vinthu ivyo vikumukwiyiska.—Exodus 20:5; 1 Mathemba 18:21.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakulondezga ivyo Baibolo likuyowoya lekani ŵakuchitako yayi Isitara. Baibolo likuti, ‘
sungilira vinjeru na kaghanaghaniro kawemi.’ Lekani tikulondezgeramo bweka yayi ivyo ŵanthu ŵakuchita. (Zintharika 3:21; Mateyu 15:3) Tikuphalira ŵanthu ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani ya Isitara, kweni tikuyuyura yayi ivyo munthu wakugomezga pa nkhani iyi chifukwa tikumanya kuti ni wanangwa wake.—1 Petrosi 3:15.
Manyani Vinandi
MAFUMBO AGHO BAIBOLO LIKUZGORA
Kasi Baibolo Likuti Wuli pa Nkhani ya Isitara?
Manyani vinthu 5 ivyo vikuchitika pa holide ya Isitara kweniso umo yikambira.
CHIUTA WAKUTIPHALIRA UTHENGA UWEMI!
Kasi Mungachimanya Wuli Chisopa Chaunenesko?
Kasi pali chisopa chimoza pera chaunenesko? Wonani vinthu 5 ivyo vingamovwirani kumanya chisopa chaunenesko.


text:
MUTU 11
Chifukwa Wuli Pali Masuzgo Ghanandi?
1, 2. Kasi ŵanthu ŵanandi ŵakufumba fumbo wuli?
KANANDI tikupulika kuti chimphepo chikuru chananga vinthu. Munthu walasa ŵanthu na futi mu tchalitchi ndipo ŵanthu ŵanandi ŵafwa. Mama wafwa na kansa ndipo waleka ŵana 5.
2 Para vinthu vya nga ni ivi vyachitika, ŵanthu ŵanandi ŵakufumba kuti, “Chifukwa wuli?” Ŵanandi ŵakukhumba kumanya chifukwa icho pa charu paliri masuzgo ghanandi kweniso kutinkhana. Kasi namwe muli kujifumbapo fumbo ili?
3, 4. (a) Zunurani mafumbo agho Habakuku wakafumba. (b) Kasi Yehova wakamuzgora? Longosorani.
3 Baibolo likuti ŵanthu ŵanyake awo ŵakagomezganga chomene Chiuta nawo ŵakafumbapo mafumbo ghanthena agha. Mwachiyelezgero, ntchimi Habakuku yikafumba Yehova kuti: “Chifukwa wuli mukunilongora vinthu viheni? Chifukwa wuli mukulekelera kuyuzgana? Chifukwa wuli pharanyiko na nkhaza vili pamaso pane? Ndipo chifukwa wuli kugazgana na kulimbana vyazara?”—Habakuku 1:3.
4 Pa lemba la Habakuku 2:2, 3 tikuŵerenga kuti Chiuta wakazgora mafumbo gha Habakuku ndipo wakamulayizga kuti wanozgenge vinthu. Yehova wakuŵatemwa chomene ŵanthu. Baibolo likuti: “Wakumupwelelerani.” (1 Petrosi 5:7) Vikumuŵinya chomene Chiuta para wakuwona masuzgo kuluska ise. (Yesaya 55:8, 9) Sono tiyeni tidumbiskane fumbo lakuti: Chifukwa wuli mu charu muli masuzgo ghanandi?
CHIFUKWA WULI PALI MASUZGO GHANANDI?
5. Kasi ŵalongozgi ŵanandi ŵakuyowoya vichi para kwachitika masuzgo? Kasi Baibolo likusambizga vichi?
5 Ŵaliska, ŵasembe, na ŵanthu ŵanyake ŵa matchalitchi ŵakuti ni khumbo la Chiuta kuti ŵanthu ŵasuzgikenge. Ŵanyake ŵakuyowoya kuti, Chiuta wali kulemberathu vyose ivyo vichitikirenge munthu ndipo ise tingavipulikiska yayi. Ŵanyakeso ŵakuti para ŵanthu ŵalara na tubonda ŵafwa, ŵakuluta kuchanya kuti ŵakakhale na Chiuta. Kweni uwu mbutesi. Yehova wakuchitiska viheni yayi. Baibolo likuti: “Chiuta waunenesko wangachita uheni chara, Wankhongonozose wangachita kwananga chara!”—Yobu 34:10.
6. Chifukwa wuli ŵanthu ŵakumupa mulandu Chiuta chifukwa cha masuzgo gha mu charu?
6 Ŵanthu ŵanandi ŵakumupa mulandu Chiuta chifukwa cha masuzgo ghose agho ghakuchitika mu charu. Ŵakughanaghana kuti Chiuta ndiyo wakulamulira charu. Kweni mu Mutu 3 tikasambira kuti uyo wakulamulira charu ni Satana Dyabulosi.
7, 8. Zunuraniso vifukwa vinyake ivyo pa charu paliri masuzgo ghanandi.
7 Baibolo likutiphalira kuti “charu chose chikugona mu nkhongono za muheni.” (1 Yohane 5:19) Satana ni mukali ndiposo ngwankhaza. “Wakupuluska charu chose.” (Chivumbuzi 12:9) Ŵanthu ŵanandi ŵatolerako nkharo yake. Ndicho chifukwa utesi uli palipose mu charu, kutinkhana, kweniso nkhaza.
8 Paliso vifukwa vinyake ivyo paliri masuzgo ghanandi. Adamu na Eva ŵakati ŵagalukira Chiuta, ŵakapako ŵana ŵawo zakwananga. Chifukwa cha kwananga, ŵanthu ŵakusuzga ŵanyawo. Kanandi ŵakukhumba kuti iwo ndiwo ŵawonekenge ŵapachanya kuluska ŵanyawo. Ŵakutchayana, ŵakuchita nkhondo, kweniso ŵakusuzga ŵanyawo. (Mupharazgi 4:1; 8:9) Nyengo zinyake ŵanthu ŵakusuzgika chifukwa cha “nyengo na vyakuchitika vyamabuchi.” (Mupharazgi 9:11) Ngozi na masuzgo ghanyake vingaŵachitikira para ŵali pa malo ghaheni kweniso nyengo yiheni.
9. Chifukwa wuli tingagomezga kuti Yehova wali na chifukwa icho walekera kuwuskapo masuzgo?
9 Ni Yehova yayi wakupangiska masuzgo. Ntchakwenelera yayi kumupa mulandu kuti ndiyo wakupangiska nkhondo, uchigeŵenga na kusuzgana. Ni Chiuta yayi wakuchitiska vindindindi, vimphepo vyakofya, kweniso kuti maji ghatutukenge (ghasefukirenge). Kweni panji mungafumba kuti, ‘Usange Yehova ngwankhongono kuluska chilichose, wakulekerachi pera kulekeska vinthu viheni ivi?’ Tikumanya kuti Chiuta wakutitemwa chomene, ipo wali na chifukwa chiwemi icho walekera kuwuskapo masuzgo.—Yohane 4:8.
CHIFUKWA WULI CHIUTA WANDAWUSKEPO MASUZGO?
10. Kasi Satana wakayowoya vichi za Yehova?
10 Satana wakapusika Adamu na Eva mu munda wa Edeni. Satana wakati Chiuta ni Fumu yiheni. Iyo wakati Chiuta wakunora Adamu na Eva vinthu viwemi. Satana wakakhumbanga kuti ŵanthu aŵa ŵagomezge kuti iyo ndiyo wangaŵa fumu yiwemi kuluska Yehova. Kweniso kuti ŵawonenge kuti Chiuta walije ntchito kwa iwo.—Genizesi 3:2-5; wonani Mazgu Ghakuumaliro 26.
11. Ni fumbo wuli ilo tikwenera kumanya zgoro lake?
11 Adamu na Eva ŵakaleka kupulikira Yehova ndipo ŵakamugalukira. Ŵakaghanaghananga kuti ŵangajisankhira ŵekha chiwemi na chiheni. Kasi Yehova wakate wachitenge wuli kuti walongore kuti ŵakugaluka aŵa ŵalemba mu maji ndiposo kuti iyo ndiyo wakumanya icho ntchiwemi kwa ise?
12, 13. (a) Chifukwa wuli Yehova wakaŵakoma nyengo yeneyiyo yayi ŵakugaluka? (b) Chifukwa wuli Yehova wamuleka Satana kuti ndiyo walamulire charu ndiposo ŵanthu kuti ŵajilamulire ŵekha?
12 Yehova wakakoma nyengo yeneyiyo yayi Adamu na Eva. Kweni wakaŵaleka dankha kuti ŵababe ŵana. Pamasinda Yehova wakapeleka mwaŵi ku ŵana ŵa Adamu na Eva kuti ŵasankhe uyo ŵakukhumba kuti waŵe fumu yawo. Yehova wakakhumbanga kuti charu chapasi chizure na ŵanthu ŵarunji ndipo ivi vichitikenge nanga Satana wayezgeyezge wuli kutondeska.—Genizesi 1:28; Yesaya 55:10, 11.
13 Apo Satana wakayowoyanga kuti Yehova ni Fumu yiheni, pakaŵa ŵangelo ŵanandi chomene. (Yobu 38:7; Daniyeli 7:10) Yehova wakamupa nyengo Satana kuti walongore usange wakuneneska. Lekani waŵapaso mwaŵi ŵanthu kuti ŵapange maboma ghawo ndipo Satana ndiyo waŵalamulirenge kuti ŵawone usange vinthu vingaŵayendera makora kwambura Chiuta.
14. Kasi vinthu vyaŵa wuli vyaka vyose ivyo ŵanthu ŵajilamulira ŵekha?
14 Ŵanthu ŵayezga kujilamulira ŵekha kwa vyaka vinandi, kweni ŵatondeka. Satana wawoneka kuti ni mutesi. Para Chiuta wangaleka kovwira ŵanthu mbwenu paŵavyenge kawemi. Ntchimi Yeremiya yikaneneska apo yikayowoya kuti: “A Yehova, nkhumanya kuti nthowa ya munthu yili mwa iyo yekha chara. Munthu uyo wakwenda wangalongozga yayi mendero ghake.”—Yeremiya 10:23.
CHIFUKWA WULI YEHOVA WALINDILIRA NYENGO YITALI?
15, 16. (a) Chifukwa wuli Yehova wazomerezga kuti ŵanthu ŵasuzgike kwa nyengo yitali? (b) Chifukwa wuli Yehova wakuwuskapo yayi masuzgo agho Satana wali kwambiska?
15 Chifukwa wuli Yehova wazomerezga kuti ŵanthu ŵasuzgike nyengo yitali nthena? Chifukwa wuli para vinthu viheni vikuchitika wakuvilekeska yayi? Pakwenera kujumpha nyengo kuti ulamuliro wa Satana uwonekerethu kuti watondeka. Ŵanthu ŵayezga boma ili na ili kweni vyaŵatonda. Nangauli ŵanthu ŵamanya vinandi chomene pa nkhani ya sayansi na vyakupangapanga, kweni sono pali ukhuluku chomene, ukavu watora malo, kuswa malango kwa zani muwone, kweniso nkhondo zili palipose. Patekha tingajilamulira yayi kwambura Chiuta.
16 Ndipouli, Yehova wawuskapo yayi masuzgo agho Satana wiza nagho. Para wangachita nthena, ndikuti wakumovwirako. Chiuta wangachita nthena yayi. Kweniso para pangaŵavya masuzgo, mbwenu ŵanthu ŵagomezgenge kuti ŵangajilamulira ŵekha kwambura suzgo. Kweni uwu mbutesi, Yehova wangakolerana nawo yayi utesi uwu. Chiuta wakuteta yayi.—Ŵahebere 6:18.
17, 18. Kasi Yehova wachitenge wuli na masuzgo ghose agho Satana wali kwambiska?
17 Kasi Yehova wanganozgaso vinthu vyose ivyo vyanangika chifukwa cha kugaluka kwa Satana na ŵanthu? Enya. Palije chinthu icho chingamutonda Chiuta. Yehova wakumanya nyengo iyo Satana wazamuwonekerathu pakweru kuti ni mutesi. Chiuta wazamuzgora charu chose kuŵa paradiso nga umo wakakhumbiranga pakwamba. Wose awo ŵali “mu madindi” ŵazamuwuskika. (Yohane 5:28, 29) Ŵanthu ŵazamulwaraso yayi, panji kufwa. Yesu wazamunozgaso vinthu vyose ivyo Satana wananga. Yehova wazamutuma Yesu kuti “waparanye milimo ya Dyabulosi.” (1 Yohane 3:8) Tikuwonga chomene kuti Yehova wazizipizga nase, lekani tili na mwaŵi wakuti timumanye makora na kusankha kuti ndiyo waŵe Fumu yithu. (Ŵerengani 2 Petrosi 3:9, 10.) Kweni apo tikusuzgika, wakutovwira kuti tizizipizge.—Yohane 4:23; ŵerengani 1 Ŵakorinte 10:13.
18 Yehova wakutichichizga yayi kuti tisankhe iyo kuŵa Fumu yithu. Wali kutipa wanangwa wa kusankha. Tiyeni tiwone umo tingachitira na wanangwa uwu.
KASI MUCHITENGE WULI NA WANANGWA WA KUSANKHA?
19. Kasi Yehova wali kutipa wanangwa wuli? Chifukwa wuli tikuwonga kuti tili na wanangwa uwu?
19 Taŵanthu tikupambana chomene na vinyama chifukwa Yehova wali kutipa wanangwa wa kusankha. Vinyama vikuchita waka vinthu ivyo vili kulengekera kuti vichitenge, kweni ise tingasankha umo tikukhumba kukhalira. Tingasankha kukondweska Yehova panji yayi. (Zintharika 30:24) Kweniso tili nga ni mashini yayi, agho ghakuchita chinthu chimoza pera. Tingasankha umo tikukhumba kuŵira, ŵabwezi awo tikukhumba, na ivyo tikukhumba kuchita pa umoyo. Yehova wakukhumba kuti tikondwenge na umoyo.
20, 21. Kasi mukwenera kusankha vichi panyengo yasono?
20 Yehova wakukhumba kuti timutemwenge. (Mateyu 22:37, 38) Dada wakukondwa para mwana wake wayowoya kwambura kumuchichizga kuti: “Nkhumutemwani adada.” Yehova nayo ndimo wakukhumbira. Yehova wali kutipa mwaŵi kuti tisankhe tekha kuti timuteŵetere panji yayi. Satana, Adamu, na Eva, ŵakasankha kugalukira Yehova. Kasi imwe musankhenge vichi?
21 Sankhani mwamahara, teŵeterani Yehova. Pali ŵanthu mamiliyoni awo ŵasankha kukondweska Chiuta na kukana Satana. (Zintharika 27:11) Kasi mukwenera kuchita vichi pasono kuti muzakaŵemo mu charu chiphya umo Chiuta wazamuwuskamo masuzgo? Fumbo ili lizamuzgoreka mu mutu 12.


text:
Kumbi Mungayanja Kuziŵa Uneneska?
UNENESKA wa vinthu wuli? Uneneska wa mafumbu nganyaki ngakukhumbika ukongwa ngo ŵanthu ŵakwamba kali kufumba. Panyaki imwi namwi mukufumbapu mafumbu nge ndi yanga:
Kumbi Chiuta watitiphwere nadi?
Kumbi nkhondu ndi masuzgu vyazamumala?
Kumbi nchinthu wuli cho chichitika asani munthu wafwa?
Kumbi abali ŵidu wo akufwa tazakuŵawona so?
Kumbi ndingachita wuli kuti Chiuta wavwengi marombu ngangu?
Kumbi ndingachita wuli kuti ndiŵi ndi umoyu wa likondwa?
Kumbi kwamuka kwa mafumbu yanga mungakusaniya pani? Pe mabuku nganandi ngo ngayesa kumuka mafumbu yanga, kweni nyengu zinandi mabuku yanga ngamuka mwakuyanana cha. Nganyaki ngagwira nchitu kanyengu kamanavi waka pavuli paki atingalembaso, pamwenga kulemba nganyaki ngo ngasele mu malu mwaki.
Kweni pe buku limoza pe lakugomezgeka lo limuka mwakukhorweska mafumbu yanga. Buku ili likamba uneneska. Ndichu chifukwa chaki Yesu wachiromba kwaku Chiuta wanguti: “Mazu ghinu mbuneneska.” (Yohane 17:17) Mazuŵa nganu tiziŵa kuti Mazu ngo Yesu wakambanga ndi Bayibolo. Pakuŵelenga kapepala yaka, muwonengi mo Bayibolo limukiya umampha mafumbu ngo nge pachanya yapa.
Kumbi Chiuta Watitiphwere Nadi?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Tija mu charu chenicho ŵanthu anandi wendi nkhaza ndipuso mbambura urunji. Kweniso visopa vinandi visambiza kuti ndi khumbu laku Chiuta kuti taŵanthu tisuzgikengi.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Chiuta ndiyu wachitiska vinthu viheni cha. Lemba la Jobu 34:10 lititi: “Chiŵe kutali ndi Chiuta kuti iyo wachiti ubendezi, ndipo chiŵe kutali ndi Wanthazizose kuti wabudi.” Chifukwa cha chanju chaki, Chiuta wakhumba kusintha charu kuti ŵanthu ŵazije pa chimangu. Ndichu chifukwa chaki Yesu wangutisambiza kuromba kuti: “Auskefwe mwaŵakuchanya, . . . Ufumu winu uze. Khumbu linu lichitike, panu pasi nge ndiko kuchanya.” (Mateyu 6:9, 10) Chiuta watitiphwere ukongwa, ndipu ngwakukhumbisiska kuti wafiski khumbu laki pa ŵanthu.—Yohane 3:16.
Wonani so Chiyambo 1:26-28; Yakobe 1:13; ndi 1 Petro 5:6, 7.
Kumbi Nkhondu ndi Masuzgu Vyazamumala?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Ŵanthu anandi atufwa pa nkhondu. Ndipu taŵanthu tosi tikwaskika ndi masuzgu nga mu charu.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Chiuta wakamba za nyengu yo wazamuchitiska kuti pa charu chosi chapasi paziŵi chimangu. Mu Ufumu waki, ŵanthu ‘ŵazamusambira so nkhondu cha.’ Kweni, “ŵazamsula malipanga ghawo kuŵa vyakulimiya.” (Yesaya 2:4) Ndipu Chiuta wazamutuzgapu masuzgu ndi uheni wosi. Bayibolo lilayizga kuti: “[Chiuta] waleskengeko sozi lose ku maso ghawo, ndi nyifwa kuti yikaŵangapo so cha; chingana nchitenje, chingana ndi nkhuta, chingana mburwirwi, kuti vikaŵangapo so cha: chifukwa vyakudankha vyo [kusazyapu uheni ndi masuzgu] vyarutapo.”—Chivumbuzi 21:3,4.
Wonani so Sumu 37:10, 11; 46:9; ndi Mika 4:1-4.
Kumbi Nchinthu Wuli Cho Chichitika Asani Munthu Wafwa?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Visopa vinandi visambiza kuti asani munthu wafwa, mzimu waki ulutiliya kuŵa ndi umoyu. Anyaki agomezga kuti ŵakufwa akhoza kupweteka ŵanthu amoyu, pamwenga kuti Chiuta walanga ŵanthu aheni ndi motu wamuyaya.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Asani munthu wafwa, umoyu waki umaliya penipo. Lemba la Wakutaula 9:5 lititi: “Ŵakufwa . . . ŵaziŵa kanthu cha.” Chifukwa chakuti iwu ŵaziŵa kanthu cha, ŵatuvwa kanthu cha, pamwenga kuchita chechosi cha, vingachitika cha kuti iwu apweteki pamwenga kovya ŵanthu amoyu.—Sumu 146:3, 4.
Wonani so Chiyambo 3:19 ndi Wakutaula 9:6, 10.
Kumbi Abali Ŵidu wo Akufwa Tazakuŵawona So?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Tosi tikhumba kuja ndi umoyu walikondwa pamoza ndi abali ŵidu. Ndichu chifukwa chaki tikhumbisiska kuziŵawona so abali ŵidu wosi wo akufwa.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Ŵanthu anandi wo akufwa azamuyukiskika. Yesu wakulayizga kuti, ‘ŵose ŵamu miunda . . . ŵazamutuwamu.’ (Yohane 5: 28, 29) Mwakukolerana ndi khumbu lakudankha laku Chiuta, ŵanthu wo azamuyuka, azamukuŵa ndi mwaŵi wa kuja pa charu chapasi cha paradayisu. (Yesaya 65:21-22) Layizgu laku Yesu lisazgiyapu umoyu wambula matenda ndipuso wamuyaya ku ŵanthu ŵakuvwiya. Lekani Bayibolo likamba kuti: “Ŵakurunjika ŵaharenge charu, ndipo ŵakajanga paku cho muyaya.”—Sumu 37:29.
Wonani so Jobu 14:14, 15; Luka 7:11-17; ndi Machitidu 24:15.
Kumbi Ndingachita Wuli Kuti Chiuta Wavwengi Marombu Ngangu?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Ŵanthu ŵamuvisopa vyosi aromba. Kweni ndipuuli, anandi atijivwa kuti marombu ngawu ngamukika cha.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Yesu wakutisambiza kuti titenele cha kuwerezga marombu pamwenga kusunga pamtima. Iyu wanguti, “Pakuromba mungawerezgawerezga ŵaka cha.” (Mateyu 6:7) Asani tikhumba kuti Chiuta wavwi marombu ngidu, titenele kuromba mu nthowa yo iyu watiyizomerezga. Kweni chakudankha, tikhumbika kusambira vyo iyu wakhumba ndipu pavuli paki tingaromba mwakuyana ndi khumbu laki. Lemba la 1 Yohane 5:14 likonkhoska kuti: “Asani tipempha kanthu kwakuyana ndi khumbu [laku Chiuta] iyu watuvwa ifwe.”
Wonani so Sumu 65:2; Yohane 14:6, 14; ndi 1 Yohane 3: 22.
Kumbi Ndingachita Wuli Kuti Ndiŵi ndi Umoyu Walikondwa?
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFUMBIYA FUMBU ILI: Ŵanthu anandi agomezga kuti angaŵa ndi umoyu walikondwa asani angaŵa akutowa, andalama ndipuso akutchuka. Mwaviyo, iwu apenjapenja vinthu ivi kweni umoyu walikondwa atiwusaniya mbwenu cha.
VYO BAYIBOLO LISAMBIZA: Pakukamba za mo ŵanthu angaŵiya ndi likondwa Yesu wanguti: ‘Mbamwaŵi ŵasauchi mu mzimu, pakuti ngwawu Ufumu wa kuchanya.’ (Mateyu 5:3) Tingasaniya umoyu walikondwa pija asani tingachitapu kanthu kuti timalisi nja yidu yauzimu, yakuti tiziŵi uneneska waku Chiuta ndi khumbu laki lo wakulenge isi taŵanthu. Uneneska uwu usanirika mu Bayibolo. Kuziŵa uneneska uwu kungatovya kuziŵa vinthu vyakwenere ndi vyambura kwenere. Kuzomerezga kuti uneneska wa mu Bayibolo ulongozgengi vyakusankha ndi vyakuchita vidu, kutichitiskengi kuŵa ndi umoyu walikondwa.—Luka 11:28.
Wonani so Nthanthi 3:5, 6, 13-18 ndi 1 Timote 6:9, 10.
Apa tawona waka fundu zimanavi za mwenimo Bayibolo lamukiya mafumbu 6 yanga. Kumbi mungayanja kuziŵa vinandi vyakujumpha yapa? Asani namwi mwe “ŵasauchi mu mzimu,” mutenere kuti mungayanja nadi kuziŵa vinandi. Panyaki mungaŵa ndi mafumbu nganyaki nge ndi yanga: ‘Asani Chiuta watitiphwere nadi, nchifukwa uli wazomerezga kuti pa charu paŵi uheni ndi masuzgu? Kumbi ndingachita wuli kuti umoyu wa banja langu uwi wa likondwa?’ Bayibolo limuka mwakukhorweska mafumbu yanga ndi nganyaki ngo mungaŵa nangu.
Chinanga wuli ve viyo, ŵanthu anandi aziŵaniza kuŵelenga Bayibolo. Atiliwona kuti ndakuvukiska kweniso ndakusuzga kulivwiska. Kumbi mungayanja kuti ŵanthu anyaki akuwovyeni kusaniya kwamuka kwa mafumbu yanga mu Bayibolo? Akaboni ŵaku Yehova ŵendi nthowa ziŵi zo zingamuwovyani.
Nthowa yakwamba ndi buku lakuti, Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa? Buku ili likupangika kuti liwovyi ŵanthu kuwona mo Bayibolo limukiya mafumbu ngo ŵanthu atuŵa nangu. Nthowa yachiŵi ndi sambiru la Bayibolo lawezi la panyumba. Akaboni ŵaku Yehova angayanja kusambira namwi Bayibolo panyumba pinu pamwenga kwekosi ko mungayanja, kweniso panyengu yo imwi mungasankha sabata yeyosi. Sambiru ili lawovya ŵanthu anandi pa charu chosi chapasi. Ndipu anandi afika pakukamba mazu ngakukondweska ngakuti: “Ndasaniya uneneska!”
Paliviso chuma chinyaki cho tingasaniya kuphara cho che mu Bayibolo. Lititifwatuwa kuti tileki kugomezga vinthu nge mizimu, masaramusi, ndi misiku, kweniso kuti tileki kutimbanyizika maŵanaŵanu ndi kuti tileki kuŵa ndi mantha. Lititipaska chilindizga, likondwa kweniso lititikambiya chifukwa cho tikulengeke. Yesu wanguti: “Ndipu muziŵengi uneneska, ndipu uneneska wo usandusengi imwi ŵanangwa.”—Yohane 8:32.
Ziŵani Vinandi
PEMPHANI SAMBIRU LA BAYIBOLU
Nchifukwa Wuli Tikhumbika Kusambira Bayibolo?
Bayibolo litovya ŵanthu anandi kusaniya kwamuka kwa mafumbu ngo ngatitisuzga pa umoyu. Kumbi mungayanja kusaniya kwamuka kwa mafumbu ngenanga?


text:
MTWE 7
Cembeceyo Cisyesyene Cakwamba Ŵakunonyelwa Ŵetu Ŵaŵawile
Ana tukusamanyilila catuli kuti yili yisyene kuti ŵawe cacijimuka?
Ana nganisyo sya Yehofa pangani ja kwimusya ŵawe sili syatuli?
Ana ŵani ŵacacijimuka ku ŵawe?
1-3. Ana mmagongo jwapi jwakututoposya wosopewe, soni ligongo cici kumanyilila yajikusajiganya Baibulo panganiji kuli kwakutondoya?
AWANICISYE kuti akutila jwaciswamba jwakogoya mnope. Jwalakwe ali jwamacili, soni akuwutuka mnope kwapunda wawojo. Akumanyilila kuti ali jwangali canasa ligongo ŵam’weni ali mkwawulaga acimjawo. Pakulingalinga kutila ni pakwaŵandicila mnope. Yikuwoneka kuti nganakola cembeceyo cilicose. Nambo mwangajembeceya, mundu jwakwakulupusya akukopocela. Jwalakwe ali jwamacili mnope kumpunda jwaciswambajo, soni akwasimicisya kuti ciŵakamucisye. Ana pelepa mpaka apikane catuli mumtima mwawo?
2 M’litala line, yili mpela kuti jwaciswamba akwatoposya wawojo. Wosopewe akututoposya. Mpela mwatwalijiganyile mu mtwe upite, Baibulo jikusasala kuti ciwa cili mmagongo. Pangali jwalijose jwetuwe jwampaka acitile kapena kulimbana naco. Ŵajinji tum’weni mmagongoju ali mkutyosya umi waŵakunonyelwa ŵetu. Nambo Yehofa ali jwamacili mnope kucipunda ciwa. Jwalakwe ali Jwakulupusya jwacinonyelo, jwalosisye kuti mpaka amalane ni mmagongoju. Soni akusala kuti cacimjonanga kwangamala mmagongoju, jwali ciwa. Baibulo jikusajiganya kuti: “Mmagongo jwakumalicisya kummasya macili taciŵa ciwa.” (1 Akolinto 15:26) Jeleji jili ngani jambone kwabasi!
3 Mwakata, kwende tulole mwatukusapikanila naga jwine jwatukusammanyilila awile. Kutenda yeleyi kucitukamucisya kupikanicisya cine cakwe campaka citutendekasye kusangalala. Yehofa akutusalila kuti ŵawe cacikolasoni umi. (Yesaya 26:19) Jemanjajo cacajimusya. Celeci cili cembeceyo cakwamba kwimuka ku ŵawe.
PAWILE JWAKUNONYELWA JWETU
4. (a) Ana mwaŵapikanile Yesu pa ciwa ca mjakwe yikusatujiganya cici pakwamba ya mwakusapikanila Yehofa? (b) Ana Yesu ŵakwete acimjakwe ŵapi ŵaŵanonyelaga?
4 Ana pakwete paŵajasile jwakunonyelwa jwawo mu ciwa? Yikusawoneka kuŵa yakusawusya kupilila canasa, kupweteka, soni kuliwona kuŵa jwangali cikamucisyo. Pandaŵiji, tukusasosekwa kuŵalanga Maloŵe ga Mlungu kuti gatutondoye. (2 Akolinto 1:3, 4) Baibulo jikusatukamucisya kupikanicisya mwakusaciwonela ciwa Yehofa, soni Yesu. Yesu, juŵakwete ndamo mpela sya Atatigwe, ŵamanyilile kupweteka kwakukusayika ligongo lya ciwa. (Yohane 14:9) Papite ku Yelusalemu, Yesu ŵakungulukaga mnope ni Lasalo pampepe ni acalumbu ŵakwe, Maliya ni Malita, ŵaŵatamaga mumsinda wa Betaniya. Jemanjajo ŵaŵele acimjakwe Yesu. Baibulo jikusati: “Yesu ŵanonyelaga Malita ni Maliya ni mlumbugwawo Lasalo.” (Yohane 11:5) Mtwe upite twalijiganyisye kuti Lasalo ŵajasice.
5, 6. (a) Ana kumalilo ga Lasalo, Yesu ŵapikene wuli paŵaweni acanasi, soni acimjakwe ŵa Lasalo? (b) Ana canasa caŵalosisye Yesu cikusatulimbikasya catuli?
5 Ana Yesu ŵapikene wuli paŵajasice mjakwe? Nganiji jikusasala kuti, Yesu ŵapite kukutama yimpepe ni acanasi, soni acimjakwe ŵa Lasalo kumaliloko. Ali ŵaweni ŵanduwo Yesu camkamwile mnope canasa. Jwalakwe “yamgundile mu mtima nipo yamlagasisye mnope.” Kaneko “Yesu ŵalisile.” (Yohane 11:33, 35) Ana kulila kwa Yesu kwalosisye kuti nganakola cembeceyo? Iyayi. Yesu ŵamanyililaga kuti cine cakwe cakusimonjesya caliji cili cisigele panandi kutendekwa. (Yohane 11:3, 4) Nambope, jwalakwe ŵapikene kupweteka, soni canasa yayikusayika ligongo lya ciwa.
6 Nambotu, canasa caŵalosisye Yesu cili cakulimbikasya. Cikutujiganya kuti Yesu, soni Atati ŵakwe Yehofa, akusaŵengana ni ciwa. Yehofa Mlungu mpaka amalane ni mmagongoju. kwende tulole yaŵatesile Yesu ni cikamucisyo ca Mlungu.
“LASALO, KOPOKANI PASA!”
7 Lasalo ŵam’ŵisile mu mbanga, ni Yesu ŵasalile ŵandu kuti atyosye liganga lyaŵawugalile pambangapo. Malita ŵalekasisye, ligongo paliji pali papite masiku mcece ciwile Lasalo, cilu ca Lasalo komboleka kuti caliji cili citandite kuwola. (Yohane 11:39) Kwa ŵandu ŵaŵaliji pelepowo, ana akakulupilile kuti Lasalo cajimuce?
7, 8. Kwa ŵandu ŵakulolela, ligongo cici yawonekaga kuŵa yangakomboleka kwimusya Lasalo ku ŵawe, nambo ana Yesu ŵatesile cici?
8 Liganga lila ŵalityosisye, ni Yesu ŵagumisile kuti: “Lasalo, kopokani pasa!” Ana kaneko catendekwe cici? “Jwalakwejo ŵakopwece pasa.” (Yohane 11:43, 44) Agambe ganisya mwaŵasangalalile ŵandu ŵaŵaliji pamalopo! Cinga Lasalo ŵaliji jwacinasi jwawo, mjawo kapena ŵakuŵandikana nawo nyumba, ŵayimanyi kuti jwalakwejo jwawile. Nambo sambano ŵam’mbwenisoni jwakunonyelwa jwawo jula ali ajimi pasikati pawo. Ŵanduwo nganakulupililaga yayatendekwagayo. Mwangakayicila ŵandu ŵajinji ŵamkumbatile Lasalo mwakusengwa. Pelepatu ciwa ŵacimasisye macili!
9 Yesu nganasala kuti ŵatesile yakusimonjesyayi ni macili gakwe. M’lipopelo lyakwe mkanamjimusye Lasalo, jwalakwe ŵasasile mwakupikanika cenene kuti Yehofa ni jwaŵatendekasisye kuti Lasalo ajimuce. (Yohane 11:41, 42) Jeleji nganijiŵa ndaŵipe jele Yehofa ŵakamulicisye masengo macili gakwe mu litala lyeleli. Kwimuka ku ŵawe kwa Lasalo kuli cimo mwa yakusimonjesya msanu ni mcece yayikusimanikwa m’Maloŵe ga Mlungu. * Kuŵalanga ngani syelesi mpaka kutukamucisye kuŵa ŵakusengwa. Nganisi sikusatujiganya kuti Mlungu jwangali lusagu, pakuŵa ŵaŵajimwicewo akupwatikapo ŵanace ni acakulungwa ŵakwe, acalume ni acakongwe, Ayisalayeli ni ŵandu ŵanganaŵa Ayisalayeli. Nganisi sikusasala mwaŵasengwele ŵandu paŵam’weni jwacinasi jwawo ali ajimwice ku ŵawe. Mwambone, Yesu paŵajimwisye mwali ku ŵawe, acinangolo ŵakwe “ŵasengwile mnope.” (Maliko 5:42, NW) Yisyene, Yehofa ŵatendekasisye ŵandu kusengwa, kwanganakuliŵalila.
10 Yisyene kuti ŵandu ŵele Yesu ŵajimwisye ku ŵawe, ŵawilesoni mkupita kwandaŵi. Ana yeleyi yikulosya kuti kwajimusyako kwaliji kwangali mate? Iyayi. Nganisi sikusasimicisya usyesyene wakusosekwa mnope, soni sikusatupa cembeceyo.
YATUKULIJIGANYA KUTYOCELA KU NGANI SYA ŴAŴAJIMWICE KU ŴAWE
11. Ana ngani ja Lasalo jikusasimicisya catuli usyesyene wawukusimanikwa pa Mlaliki 9:5?
11 Baibulo jikusajiganya kuti ŵawe “pangalikose cakusacimanyilila.” Ngani ja Lasalo jikusasimicisya usyesyene welewu. Paŵajimwice ku ŵawe, ana Lasalo ŵasalilaga ŵandu kuti ŵaliji mkutama umi wambone kwinani? Ana kapena ŵajogoyaga ŵandu pakwasalila yakwamba moto wa helo? Jwalakwe nganasala cilicose. Pangali palipose m’Baibulo papakulosya kuti Lasalo ŵasasilepo yeleyi. Pamasiku mcece gaŵaliji m’malembe, jwalakwe ‘pangalikose caŵamanyililaga.’ (Mlaliki 9:5) Lasalo ŵagambile gona mu ciwa.
12. Ligongo cici mpaka tuŵe ŵakusimicisya kuti Lasalo ŵajimwice ku ŵawe?
12 Ngani ja Lasalo jikusatujiganya kuti kwimuka kwa ŵawe kuli kusyesyene, nganijiŵa adisi. Yesu ŵamjimwisye Lasalo pameso pa mboni syasyalolaga ni meso yakutendekwayo. Atamose acimlongola ŵa dini ŵaŵam’ŵengaga Yesu, nganakana kuti yakusimonjesyayi yatendece. Mmalo mwakwe jemanjajo ŵawusyene kuti: “Ana pelepa tutende cici? Alole yakusimonjesya yosope yene yakuyitenda jwele munduju!” (Yohane 11:47) Ŵandu ŵajinji ŵapite kukumlola Lasalo juŵajimwice ku ŵawejo. Yakuyicisya yakwe yaliji yakuti ŵajinji ŵatandite kumkulupilila Yesu. Kupitila mwa Lasalo ŵandu ŵawuweni umboni wangasisika wakuti Yesu ŵatumigwe ni Mlungu. Yeleyi yapelece umboni wamacili, mwati acimlongola ŵa dini ja Ciyuda ŵalingenye yakuti awulaje Yesu ni Lasalo jwakwe.
13. Ana pana umboni wapi wakulupilila kuti Yehofa mpaka ajimusye ŵawe?
13 Ana yili yangali mate kulupilila kuti ŵawe cacijimuka? Iyayi, ligongo Yesu ŵajigenye kuti lisiku line ‘ŵaŵawile wosope’ cacijimuka. (Yohane 5:28) Yehofa ali Mkupanganya jwa umi. Ana mpaka yiŵe yakusawusya kulupilila kuti jwalakwe mpaka apanganyesoni umi? Yisyene kuti yikwegama pa yakukumbucila Yehofa pakwamba ya jwam’wejo. Ana jwalakwe mpaka ŵakumbucile ŵakunonyelwa ŵetu ŵaŵajasice? Kwinani kwana ndondwa syangaŵalanjika, nambo Mlungu akusajikolangaga jilijose lina lyakwe. (Yesaya 40:26) M’yoyo, Yehofa mpaka akumbucile yiliyose yakwamba mundu jwaŵawile, soni ali jwakoseka kum’wucisya umi.
14, 15. Mwakamulana ni yaŵaŵecete Yobu, ana Yehofa akusapikana wuli pakwamba yakwimusya ŵawe?
14 Nambo ana Yehofa akusapikana uli mumtima mwakwe pakwamba ya kwajimusya ŵawe? Baibulo jikusasala kuti jwalakwe ali jwakusacilila kwimusya ŵawe. Mundu jwakulupicika Yobu ŵawusisye kuti: “Ali awile mundu, ana cacikolasoni umi?” Yobu ŵasalaga yakwembeceya m’malembe mpaka ndaŵi jele Mlungu cacimkumbucila. Jwalakwe ŵaŵecete kwa Yehofa kuti: “Ŵalakwe caciŵilanga, nipo une cinjajanga. Pakuŵa cacigasacilila masengo ga makono gawo.”
15 Agambe ganisya! Yehofa akusasacilila kwimusya ŵawe. Ana ngaŵa yakulimbikasya kumanyilila kuti Yehofa akusasacilila kutenda yeleyi? Nambo ana kwimusya ŵawe kwa m’bujo kweleku, ŵani ŵacacijimuka, soni cacajimucisya kwapi?
‘ŴAŴAWILE WOSOPE’
16. Ana ŵawe cacijimuka ni kutamaga m’cilambo catuli?
16 Ngani sya m’Baibulo syakwamba kwimuka kwa ŵawe sikusatujiganya yejinji ya kwimuka kwa ŵawe kwakucitendekwa m’bujo. Ŵandu ŵaŵajimwice ku ŵawe pacilambopa ŵatamagasoni ni acanasi ŵawo. M’bujomu yiciŵasoni m’yoyo, kwamba kuti yiciŵa yambone mnope. Mpela mwatwalijiganyile mu Mtwe 3, lisosa lya Mlungu lili lyakuti cilambo cosope capasi ciŵe paladaiso. M’yoyo ŵawe ngasajimuka ni kutamaga m’cilambo cegumbale ni ngondo, kasa malamusi, soni ulwele. Jemanjajo cacikola upile wakutama kwangamala mwakusangalala, soni mwamtendele m’cilambo capasi.
17 Ana ŵani ŵacacijimuka? Yesu ŵatite, ‘ŵaŵawile wosope tacigapikana maloŵe gakwe [ga Yesu] ni tacikopoka m’malembe mwawo.’ (Yohane 5:28, 29) Lilemba lya Ciunukuko 20:13 likusasala yakulandana ni yeleyi kuti: ‘Nyasa japelece ŵaŵawilile mwelemo. Ciwa ni malo ga ŵandu ŵawe nombe nayo yapelece ŵandu ŵaŵawilile mwelemo.’ “Ciwa” ni “malo ga ŵandu ŵawe” yigopolela cindu cimo, malembe ga ŵandu wosope. (Alole Yakonjecesya pa mapeji 212 mpaka 213.) M’malembe mwelemu muciŵa mwangali kandu. Ŵandu ŵajinji ŵali mwelemo cacikolasoni umi. Ndumetume Paulo ŵatite: “Kuciŵa kwimuka kwa ŵandu wosope ŵakulungama ni ŵangalungama ŵakwe.” (Masengo 24:15, NW) Ana yeleyi yikugopolela cici?
18. Ana “ŵakulungama” ŵacacijimuka ali ŵani, soni cembeceyo cakwimuka ku ŵawe cikwakwaya wawojo catuli?
18 “Ŵakulungama” ŵeleŵa akupwatikapo ŵandu ŵajinji ŵaŵalembile m’Baibulo ŵaŵapali Yesu mkanayice pacilambo capasi. Mwine mpaka aganisye ya ŵandu mpela Abulahamu, Sala, Mose, Lute, ni ŵane ŵajinji. Ŵane mwa acalume, soni acakongwe ŵakulupicikaŵa akusimanikwa mu mtwe 11 wa m’buku ja Ahebeli. Nambosoni “ŵakulungama” ŵeleŵa akupwatikapo ŵakutumicila ŵa Yehofa ŵakuwa moŵa agano. Tukutogolela ligongo tukwete cembeceyo cakwimuka ku ŵawe cacikusatugopola kuti tukajogopaga ciwa!
19. Ana “ŵangalungama” ali ŵani, soni Yehofa cacapa upile watuli?
19 Nambi uli pakwamba ya ŵandu wosope ŵanganamtumicila, soni kumpikanila Yehofa, ligongo nganammanyilila? “Ŵangalungama” ŵeleŵa cacakumbucilasoni. Jemanjajo cacajimusya ni kwapa ndaŵi jakuti alijiganye yakwamba Mlungu jusyesyene ni kumtumicila. Mkati mwa yaka 1,000, ŵawe tacijimuka ni kola upile wakutama ni kumtumicilaga Yehofa yalumo ni ŵandu ŵakulupicika pacilambopa. Jiciŵa ndaŵi jakusangalasya kwabasi! Baibulo jikusasala kuti ndaŵiji jili Lisiku Lyakulamula. *
20. Ana Jehena ni cici, soni ŵacacijawula kweleko ali ŵani?
20 Ana yeleyi yigopolela kuti jwalijose juŵawile cacijimuka ku ŵawe? Iyayi. Baibulo jikusasala kuti ŵawe ŵane ali ku “Jehena.” (Matayo 10:28) Lina lyakuti Jehena lyatyocele ku citutu cacaliji kusa kwa msinda wa Yelusalemu. Ŵandu ŵawe, soni yiswani ŵayijasaga kweleko. Ŵandu ŵawe ŵaŵajasaga kweleko ŵawonaga kuŵa ŵangaŵajilwa kwimuka ku ŵawe. M’yoyo, Jehena cili cilosyo ca konasika kwangamala. Atamose kuti Yesu cacilamula nawo ŵandu ŵawumi, soni ŵawe, Yehofa ni Jwakulamula jwakumalisya. (Masengo 10:42) Jwalakwe ngasajimusya ŵacacalamula kuti ali ŵakusakala, soni ŵangasaka kucenga ndamo syawo syakusakala.
“KWIMUKA KWANDANDA”
21, 22. (a) Ana “kwimuka kwandanda” kuli cici? (b) Ana jwandanda kwimucila ku umi wausimu ŵaliji ŵani?
21 Baibulo jikusasalasoni ya kwimuka kwine, kwakuli “kwimuka kwandanda.” (Ciunukuko 20:6) Cisyasyo cimo cakwimuka kwandandaku cili ca Yesu Klistu.
22 Yesu ali awulajigwe mpela mundu, Yehofa nganakunda kuti Mwanagwe jwakulupicikaju ajendelecele kuŵa m’malembe. (Salimo 16:10; Masengo 13:34, 35) Mlungu ŵamjimwisye Yesu, nambo ni cilu causimu. Ndumetume Petulo ŵalembile kuti Klistu ‘ŵam’wuleje ku ciilu nambo mu usimu ŵapegwile umi.’ (1 Petulo 3:18) Celeci caliji cakusimonjesya cekulungwa. Yesu ŵajimwice mpela mundu jwausimu jwamacili. (1 Akolinto 15:3-6) Jwalakwe ŵaliji jwandanda pakwimuka kwapenaniku. (Yohane 3:13) Nambo nganaŵa jwakumalisya.
23, 24. Ana ŵani ŵali mu kakuga ka ‘ŵakulijiganya ŵapanandi’ ŵa Yesu, soni apali ŵalingwa?
23 Paŵamanyilile kuti asigele panandi kwawula kwinani, Yesu ŵasalile ŵakulijiganya ŵakwe ŵakulupicika kuti cacijawula ‘kukwalinganyicisya malo.’ (Yohane 14:3) Yesu ŵasasile kuti ŵakwete cembeceyo cakwawula kwinani ali ‘ŵakulijiganya ŵakwe ŵapanandi.’ (Luka 12:32) Ana kakugaka kali ka Aklistu ŵakulupicika ŵalingwa? Mwakamulana ni Ciunukuko 14:1, ndumetume Yohane ŵatite: “Kaneko nalolite, ni nam’weni Mwanace Jwangondolo ali ajimi petumbi lya Siyoni. Pampepe ni jwalakwejo ŵapali ŵandu 144,000, ŵiŵalembegwe lina lyawo soni lina lya Atati ŵakwe pawusyo pawo.”
24 Aklistu ŵakwana 144,000 ŵeleŵa, kupwatikapo ŵandumetume ŵakulupicika ŵa Yesu, akusajimuka ni umi wausimu ni kwawula kwinani. Ana jemanjanji akusajimuka cakaci? Ndumetume Paulo ŵalembile kuti kwimukaku kucitendekwa pa ndaŵi jakuŵapo kwa Klistu. (1 Akolinto 15:23) Mpela mwacacilijiganyila mu Mtwe 9, sambano tukutama mundaŵi jeleji. M’yoyo ŵa 144,000 ŵasigalile, pagambile kuwa akusajimuka ni kwawula kwinani. (1 Akolinto 15:51-55) Nambo, ŵandu ŵane wosope akwembeceya kuti cacijimuka m’bujo ni kutamaga m’cilambo ca Paladaiso.
25. Ana mu Mtwe wakuyicisya tucilijiganya cici?
25 Yehofa cacimalana najo kwene mmagongo jwetu jwali ciwa ni ngasapagwasoni mpaka kalakala! (Yesaya 25:8) Nambo mpaka aliwusye kuti, ‘Ŵacacijimucila kwinani cakatendeje cici kweleko?’ Caciŵa mbali ja Ucimwene wambone mnope wakwinani. Mu mtwe wakuyicisya tucilijiganya yejinji pakwamba ya ucimwene welewu.
^ ndime 9 Ngani sine syakwamba ŵawe ŵaŵajimwice sikusimanikwasoni m’malemba aga: 1 Mafumu 17:17-24; 2 Mafumu 4:32-37; 13:20, 21; Matayo 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Masengo 9:36-42; 20:7-12.
^ ndime 19 Kuti amanyilile yejinji pakwamba ya Lisiku Lyakulamula, soni kuti ŵandu cacalamula ligongo cici, alole Yakonjecesya pa mapeji 213 mpaka 215.