text: 1 Chivumbuzi* chakuperekeka ndi Yesu Khristu, cho Chiuta wangumupaska+ kuti walongo akapolu ŵaki+ vinthu vo vitenere kuchitika pambula kuswera. Yesu wangutuma mungelu waki ndipu wangupereka chivumbuzi cho kwaku Yohane kapolu waki+ kuporote mwa mungelu yo. Iyu wangupereka chivumbuzi cho mwakugwiriskiya ntchitu vinthu vo vimiya vinthu vinyaki.2 Yohane wanguchitiya ukaboni mazu ngo Chiuta wangupereka kweniso ukaboni wo Yesu Khristu wangupereka. Iyu wanguchitiya ukaboni vinthu vosi vo wanguwona.3 Ngwakukondwa munthu yo waŵerenga mwakukweza, kweniso mbakukondwa ŵanthu wo atuvwa mazu nga uchimi uwu ndipuso wo asunga vinthu vo vikulembeka mwenimo,+ pakuti nyengu yakuŵikika ye pafupi.4 Ini Yohane ndilembe mipingu 7+ yo ye muchigaŵa cha Asia kuti:Muŵi ndi wezi ukulu kweniso chimangu vakutuliya kwaku “Yo waliku, yo wengaku ndipuso yo watuza,”+ kweniso vakutuliya ku mizimu 7+ yo ye panthazi pa mpandu waki waufumu,5 ndipuso vakutuliya kwaku Yesu Khristu, “Kaboni Wakugomezgeka,”+ “Wakwamba kuwaku kutuliya ku nyifwa,”+ “Wakulamuliya wa mafumu nga pacharu chapasi.”+Kwaku iyu yo watitiyanja+ ndipuso yo wakutifwatuwa ku maubudi ngidu ndi ndopa zaki,+6 ndipu wakutipanga kuŵa mafumu*+ kweniso asembi+ aku Chiuta waki ndipuso Awisi, kwaku iyu kuŵi unkhankhu kweniso nthazi kwamuyaya. Ame.7 Awonani! Watuza ndi mitambu,+ jisu lelosi lazakumuwona, ndipu wo angumugwaza nawu azakumuwona; mafuku ngosi nga pacharu chapasi ngazakujipuma pachifuŵa mwachitima chifukwa chaku iyu.+ Hinya, Ame.8 Yehova* Chiuta wakamba kuti: “Ini ndini Alefa ndi Omega,*+ Yo waliku, yo wengaku ndipuso yo watuza, Wanthazizosi.”+9 Ini Yohane, mubali winu kweniso wakusangana namwi mu masuzgu,+ mu ufumu+ ndipuso mu kukunthiyapu+ mwakukoliyana ndi Yesu,+ ndenga pachirwa* cha Patimo chifukwa cha kukamba vakukwaskana ndi Chiuta kweniso chifukwa cha kupereka ukaboni wakukwaskana ndi Yesu.10 Mwa mzimu, ndingusanirika kuti nde mu zuŵa la Ambuya, ndipu ndinguvwa mazu nganthazi nge kuliya kwa mbata* kuvuli kwangu.11 Mazu ngo ngakambanga kuti: “Vo uwona, uvilembi mumpukutu ndi kuvitumiza ku mipingu 7 iyi: wa ku Efeso,+ wa ku Simuna,+ wa ku Pegamo,+ wa ku Tiyatira,+ wa ku Sade,+ wa ku Filadefiya+ ndipuso wa ku Lawodikaya.”+12 Ndingung’anamuka kuti ndiwoni yo walongoronga nani, ndipu ndati ndang’anamuka, ndinguwona vakuŵikapu nyali 7 vagolidi.+13 Pakati pa vakuŵikapu nyali penga munthu munyaki nge mwana wa munthu,+ yo wanguvwala chakuvwala chakufika mumaphazi, ndipu wanguvwala so bandi lagolidi kuzunguliza nganga yaki.14 Kweniso, mutu waki ndi sisi laki venga vituŵa nge weya wa mbereri wakuti tuu, nge sinoo,* ndipu masu ngaki ngenga nge mulipu wa motu.+15 Maphazi ngaki ngagabukanga nge mkuŵa wamampha ukongwa+ pa nyengu yo usongonoreka mung’anju, ndipu mazu ngaki ngavwikanga nge kupoma kwa maji nganandi.16 Mujanja laki lamaryi mwenga nyenyezi 7,+ ndipu mumulomu mwaki mwatuwanga lipanga lakuthwa,+ litali, lawuyi kosikosi ndipu chisku chaki chenga nge lumwi lo laŵala ukongwa.+17 Ndati ndamuwona, ndinguwa pamaphazi ngaki nge kuti ndafwa.Ndipu iyu wanguŵika janja laki lamaryi paku ini ndi kukamba kuti: “Ungawopanga cha. Ndini Wakwamba+ ndi Wakumaliya,+18 ndipuso wamoyu.+ Ndingufwa,+ kweni awona! nde wamoyu muyaya mpaka muyaya.+ Nde ndi maki nga nyifwa kweniso nga Dindi.*+19 Mwaviyo, lemba vinthu vo wawona, vinthu vo vilipu ndipuso vinthu vo vichitikengi pavuli paki.20 Pa nkhani ya chisisi chakupaturika cha nyenyezi 7 zo wawona mujanja langu lamaryi kweniso vakuŵikapu nyali 7 vagolidi: Nyenyezi 7 zimiya angelu a mipingu 7, ndipu vakuŵikapu nyali 7 vimiya mipingu 7.+


c: text/html

text: 15 Sonu ŵanthu anyaki akutuliya ku Yudeya, angwamba kusambiza abali kuti: “Kwambula kuti mwadumulika mwakukoliyana ndi dangu laku Mozesi,+ mungataskika cha.”2 Kweni Paulo ndi Baranaba angulimbanapu nawu kwa kanyengu ndipuso angususkana nawu ukongwa, mwakuti pangunozgeka kuti Paulo ndi Baranaba kweniso abali anyaki aluti kwa akutumika ndi ŵara ku Yerusalemu+ kuti akakambiskani nkhani* yeniyi.3 Mpingu wati waŵaperekeza panthowa, yiwu angulutiriya ndipu angupitiya ku Fonike ndi ku Samariya. Yiwu akonkhoskanga mo ŵanthu amitundu yinyaki angung’anamukiya, ndipu venivi vaŵakondwesanga ukongwa abali wosi.4 Yiwu ŵati afika ku Yerusalemu, mpingu, akutumika kweniso ŵara anguŵalonde umampha ndipu angukonkhoska vinthu vinandi vo Chiuta wanguchita mwakugwiriskiya ntchitu yiwu.5 Kweni anyaki a mu kagulu kakugaruka ka Afarisi wo sonu anguja akusambira, angusoka mumipandu yawu ndi kukamba kuti: “Atenere kudumulika kweniso kuŵalamula kuti asungengi Dangu* laku Mozesi.”+6 Sonu akutumika ndi ŵara anguwungana pamoza kuti akambiskani nkhani yeniyi.7 Ŵati asuskana ukongwa, Peturo wangusoka ndi kuŵakambiya kuti: “Mwaŵanthu, abali, muziŵa umampha kuti mu mazuŵa ngakwamba, Chiuta wangusankha ini pakati pinu kuti kuziya mwaku ini ŵanthu amitundu yinyaki avwi mazu nga uthenga wamampha ndi kugomezga.+8 Ndipu Chiuta yo waziŵa mtima,+ wangupereka ukaboni mwakuŵapaska mzimu wakupaturika+ nge mo wakuchitiya ndi isi.9 Ndipuso Chiuta wakupambanisapu cha isi ndi yiwu,+ kweni wakutowesa mitima yawu chifukwa cha chivwanu chawu.+10 Sonu ntchifukwa wuli mutesa Chiuta mwakunyekezga goli mukhosi mwa akusambira+ lo apapi ŵidu akali pamwenga isi tikufiskapu cha kulipinga?+11 Kweni te ndi chivwanu chakuti tikutaskika chifukwa cha wezi ukulu wa Ambuya Yesu+ mwakuyanana ndi yiwu.”+12 Ŵati avwa venivi, wosi anguja cheti ndipu angwamba kuvwisiya Baranaba ndi Paulo achikonkhoska visimikizu ndi vakuziziswa vinandi vo Chiuta wanguchita pakati pa ŵanthu amitundu yinyaki mwakugwiriskiya ntchitu yiwu.13 Ŵati amaliza kulongoro, Yakobe wangumuka kuti: “Mwaŵanthu, abali, ndivwiyeni.14 Simiyoni+ wakonkhoska mwakuvwika umampha mo Chiuta wangung’anamukiya kakwamba ku ŵanthu amitundu yinyaki kuti watomu ŵanthu akuti aziŵikengi ndi zina laki.+15 Ndipu venivi vikoliyana ndi mazu ngo nge mu vo achimi akulemba ngakuti:16 ‘Pavuli pa vinthu venivi, ndazamuwelere ndi kuzijintha so hema laku Davidi* lo likuwa, ndipu ndazamuzenga so mahami ngaki ndi kuliweziyapu,17 kuti ŵanthu wo ajaku apenji Yehova* ndi mtima wosi limoza ndi ŵanthu amitundu yosi, ŵanthu wo aziŵika ndi zina langu, venivi ndivu Yehova* yo wachita vinthu ivi wakamba+18 vo vikuziŵika kwamba kali.’+19 Mwaviyo, ini ndiyeruzga* kuti tileki kusuzga ŵanthu akutuliya mu mitundu yinyaki wo ang’anamukiya kwaku Chiuta.+20 Kweni tiŵalembe kuti akani vinthu vakufipiskika ndi angoza,+ ureŵi,*+ nyama zo azinyongoro,* ndipuso ndopa.+21 Pakuti kwamba kali ŵanthu aja achipharazga mumatawuni ngakupambanapambana vo Mozesi wakulemba, chifukwa viŵerengeka mwakukweza mumasinagogi pa sabata peposi.”+22 Sonu akutumika ndi ŵara kweniso mpingu wosi, angusankha kuti atumi ŵanthu wo anguŵasankha pakati pawu kuti aluti ku Antiyoke limoza ndi Paulo kweniso Baranaba. Yiwu angutuma Yudasi yo wadanikanga kuti Barasaba ndipuso Sila,+ ŵanthu wo alongozganga pakati pa abali.23 Vo angulemba ndi kuvitumiza mwakugwiriskiya ntchitu abali yaŵa venga vakuti:“Isi abali ŵinu, akutumika pamoza ndi ŵara, titikulembiyani yimwi abali akutuliya mu mitundu yinyaki, yimwi muja ku Antiyoke,+ ku Siriya ndi ku Kilikiya: Timoneni!24 Tavwa kuti ŵanthu anyaki akutuliya pakati pidu atikusuzgani maŵanaŵanu ndi vo akamba,+ ndipu yiwu akhumba kukutimbanyizgani chinanga kuti isi taŵatuma cha.25 Sonu tosi pamoza takoliyana kuti tisankhi ŵanthu kuti tiŵatumi limoza ndi akwanjiwa ŵidu, Baranaba ndi Paulo.26 Baranaba ndi Paulo mbanthu wo apereka maumoyu ngawu chifukwa cha zina la Ambuyafwi Yesu Khristu.+27 Mwaviyo, takutumiyani Yudasi ndi Sila kuti azikukambiyeni so vinthu venivi ndi mazu nga pa mulomu.+28 Pakuti mzimu wakupaturika+ kweniso isi, tawona kuti nkhwakwenere cha kukusazgiyanipu mphingu yinyaki kupatuwaku vinthu vakukhumbika ivi:29 mulutirizgi kukana vinthu vakuperekeka sembi kwa angoza,+ ndopa,+ nyama zo azinyongoro*+ kweniso ureŵi.*+ Asani muyesesengi kukana vinthu venivi, vinthu vikuyendiyeningi umampha. Titikukhumbiyani umoyu wamampha.”*30 Sonu ŵati aŵakambiya kuti akengi, yiwu angusikiya ku Antiyoke ndipu anguwunganisa pamoza gulu losi la ŵanthu ndipu anguŵapaska kalata yo.31 Ŵati ayiŵerenga, angukondwa ukongwa chifukwa cha kuvwa mazu ngakuchiska.32 Pakuti Yudasi ndi Sila ŵenga achimi, anguchiska abali ndi nkhani zinandi ndipuso anguŵawovya kuti aje akukho.+33 Ŵati ajaku kwa mazuŵa nganandiku, abali angulayirana nawu mwachimangu, ndipu anguwere kwaku wo anguŵatuma.34* ——35 Kweni Paulo ndi Baranaba anguja ku Antiyoke, ndipu yiwu limoza ndi ŵanthu anyaki anandi asambizanga ndi kupharazga uthenga wamampha wa mazu ngaku Yehova.*36 Pati pajumpha mazuŵa, Paulo wangukambiya Baranaba kuti: “Tiyeni tiweriyeku* kwa abali a mumatawuni ngosi ngo tingupharazgamu mazu ngaku Yehova,* kuti tikawoni mo aliri.”+37 Baranaba wakhumbisiskanga kuti aluti so ndi Yohane yo wadanikanga kuti Mariko.+38 Kweni Paulo wanguwona kuti mphakwenere cha kuti alutiyi nayu limoza chifukwa wanguŵasiya ku Pamfuliya ndipu wanguluta nawu cha ku ntchitu yeniyi.+39 Venivi vinguchitiska kuti akwiyisani ukongwa mwakuti angupatukana. Baranaba+ wanguto Mariko ndipu wangwenda nayu ulendu wapanyanja kuluta ku Kupuro.40 Paulo wangusankha Sila, ndipu abali ŵati amupemphere kuti Yehova* wamulongo wezi ukulu, angusoka.+41 Iyu wangupitiya ku Siriya ndi ku Kilikiya ndipu kweniko wanguchiska mipingu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Anne, Fumukazi
Anne, Fumukazi (Anne Elizabeth Alice Louise; kubabika pa 15 Ogasiti 1950),ni mwana wachiŵili kweneso mwana yekha mwanakazi wa Fumukazi Elizabeth II na Prince Philip, Fumu ya Edinburgh, na mdumbu yekha wa Fumu Charles III. Anne wali pa mzele wa nambala 16 kukhala pa mpando wa chifumu waku Briatain ndipo wakhala fumukazi Royal kufuma 1987.
Kubabika pa Nyumba yaClarence, Anne wakasambila pa Benenden Sukulu ndipo wakayamba ntchito za ufumu wati wakula.Wakaŵa mkwela hachi (mbunda) wakumaya ndipo wakawina vikho vingapo kusazgapo chimoza cha golide mu 1971 na viŵili vya siliva mu1975 pa European Eventing Championships.Mu 1976, wakaŵa munthu wakwamba waufumu waku Britain kutolapo luwande ma maseŵela gha vyakuchimbila na vya maluso (Olympic Games).
Fumukazi Royal wakugwila zintchito za ufumu zake na za mdumbu wake ngati nkhudangilila na kutuŵiska zinthengwa, Charles.Ni mlalaso wama bungwe ghakukwana 300 kusazgapo WISE, Riders for Health, na Carers Trust.Mabungwe ghake gha vyakuvwila ghakupanga vya maseŵelo, vay zelu zapachanya, ŵanthu ŵakupendela, na kuona za umoyo umo ukwendela mu vyaru ivo vikutukuka sono. Wakaŵa na mkolelanako wa Save the Children kujumpha vyaka 50 ndipo waonapo malo ghanandi gha umo wakuvwila; ndipo ntchito yake ikapangiska kuti wasankhike mu mphumphu ya Nobel Peace Prize mu 1990.
Anne wakatengwa kwa Captain Mark Phillips mu 1973; ŵakalekana mu 1989 ndipo ŵakasuzulana mu 1992. Ŵalikubabizgana ŵana ŵaŵili, Zara na Peter Phillips, na ŵazukulu 5 ŵa ŵana ŵawo.
Mukati mwa mwezi wawo wakusuzulana, Anne wakatengwa kwa Commander (paumalilo Vice Admiral) Sir Timothy Laurence, uyo ŵakasangana waka apo anyina ŵakavwilikanga mu 1986 na 1989.
Mu 1988, Fumukazi Anne wakaŵa membala wa International Olympic Committee (IOC).


text:
Kupanga Feteleza wakusunga tuvibungu wamaji kweniso mkomi kufumira ku manyowa
Kuti muwe na mbewu za thanzi mukwenera kuwa na dongo la vundira, chifukwa dongo la vundira likuwa na tuvibungu twaphindu na minyololo. Kuti munozge feteleza wa mtundu uwu wakukwana munda wa half ya hectare pakhumbikenge vinthu ivi: 180 litres ya maji ghakutowa. 10 kilograms ya ulonje wasono wa ng’ombe. 5 liters ya matuzi gha ng’ombe. 2 kilograms ya wufu wa tchana, mphoza panji njunga zinyake. 1 kilogram shuga wa brown. Chikufi chimoza cha dongo lavundira.


text:
Mdauko wa chalo cha Malaŵi
Viwangwa vya ŵanthu awo bakafwa kale chomene vyaka million yimoza (1 million) na viyabiro vyawo vya malibwe vili kusangikako mu Malaŵi. Ndipo m’mphepete mwa nyanja ya Malaŵi mukuwoneka kuti mukakhalanga banthu vyaka pakati pa vikhwi makhumi yankhonde na vikhwi makhumi yankhondi na chimoza (50,000 to 60,000). Ndiposo viwangwa vya pamalo ghanyakhe vikuwoneska makhaliro gha banthu ngati banthu bakumafumiro ghazuba kwa Africa. Malo ghanyakheso ghakuwoneska viwangwa ivyo vikuwoneska banthu bakukozgana na banthu bamazuba ghano na bakukhala muthondo ivyo vikulongola kuti bakakhalanga malo agho mu vyaka vya muma 1500 Yesu wandaweko.
BaPwitikizi ndiwo bakaba bakwamba kufika ku Malaŵi muvyaka vwa mu vikhwi makhumi ghankhondi na chimoza (16th century). Kweni Bazungu bakwamba bakaba wati wiza sing’anga David Livingstone m’mphepete mwa nyanja ya Malaŵi mu chaka cha 1859. Kufuma apo, bazungu abo bakaba batebeti ba Chiuta baku Scotland bakayamba mipingo ku Malaŵi. Banthu aba chinthu chimoza icho bakatemwa chomene kukaba kumalizga malonda gha buzga ku Malaŵi. Ndipo m'chaka cha 1879 bazungu banandi, banandi ba iwo bakufuma ku Glasgow ku Scotland bakapanga bungwe la African Lakes kuti liguliskenge malonda ku batebeti ba Chiuta abo. Ndipo batebeti banyakhe, pamo na vibinda na balimi nawo bakayamba kuluta ku Malaŵi.
Mu chaka cha 1883 myimiliri wa boma la baNgerezi wakasoleka kuba yumoza wa balongozgi ba Nyasaland ndipo mu chaka cha 1891 Malaŵi, nyengo iyo wali kuchemeka Nyasaland, wakavumbatirika na baNgelezi kuba pa muwuso wawo (British Protectorate). Mu chaka cha 1915 John Chilembwe uyo wakatoleka kuluta ku Amerika na mliska Joseph Booth wakayezga kulimbana nawo baNgerezi aba awo bakachemekanga basamunda (colonialists) kweni chivundungwere chake chikachitapo chilichose yayi, ndipo bakamkoma.
Mu chaka cha 1944 banthu ngati ba Levi Ziliro Mumba bakayamba kabungwe ako bakakachema Nyasaland African Congress na fundo yakususka ivyo baNgelezi bakachitiranga banthu ba mu Nyasaland. Mu 1953 basamunda bakati basazga vyalo vya Nyasaland, Northern Rhodesia (sono Zambia) na Southern Rhodesia (sono Zimbabwe), Federation of Rhodesia and Nyasaland, banthu bakachikana chisazga ichi, ndipo bakalutizga chomene kugalukira. Dr. Hastings Kamuzu Banda wakati wafika ku Nyasaland pa 6 July mu chaka cha 1958, wakakwezga nkhongono za chigaluka ndipo mu 1959 bakamukaka nakumtuma ku Gweru, ku Rhodesia wa ku mwera. Mu 1960 bakamfumiska ku ukayidi kuti wakabepo pa ungano wakudumbiskana malango ku London.
Mu mwezi wachinayi pa dazi la chikhumi na chinkhondi mu 1961 chipani cha Malaŵi Congress (MCP) chikawina mu visankho vya Nyumba ya Malango (Legislative Council) ndipo chikaba na nkhongono mu bumba wakulamulira (Executive Council) ndipo chikayamba kunozgekera mubusu wa Nyasaland. Pa ungano wachibiri wakudumbiskana malango mu mwezi wachikhumi na chimoza (November) mu 1962 baNgerezi bakazomela kuti banthu ba ku Nyasaland babe wakujiwusa bekha chaka chikwiza chake ndipo pa dazi lakwamba la mwezi wachibiri (1 February) wa 1963 Kamuzu wakaba nduna yikulu ya Nyasaland. Mu mwezi wachinkhondi (May) malango ghaphya ghakayamba kugwira ntchito nakupa banthu ba ku Nyasaland kujiwusa bekha ndipo mu mwezi waumaliro wa 1963 pa dazi lawumaliro (31 December) Chisazga cha ma Rhodesia na Nyasaland chikamala. Mbwenu pa dazi la chinkhondi na chimoza la mwezi wa chinkhondi na chibiri (6 July) mu chaka cha 1964 Nyasaland wakapokera wanangwa wakujiwusa yekha ndipo pakati pajumpha vyaka vibiri (6 July 1966) bakaba malango gha ulongozgi wa iyo payekha-yekha (republican constitution) ndipo Kamuzu wakaba mulongozgi wake. Mu 1966 mukaba chivundungwere (cabinet crisis) mu mphala ya mlongozgi (cabinet) chifukwa banyakhe ngati bina Kanyama Chiume, Yatuta Chisiza, Henry Chipembere na banyakhe bakatemwa umo Kamuzu wakawusilanga yayi. Banyakhe bakakomekapo ndipo, banyakheso ngati Kanyama Chiume bakachimbira.
Mu 1970 Kamuzu wakakhala mlongozgi wa umoyo wake wose wa chipani cha Malaŵi Congress (MCP) ndipo mu 1971 bakamupanga kuti wabe mulongozgi wa Malaŵi umoyo wake wose.
BaMalaŵi bakatemwa chomene ulongozgi wa Kamuzu, chomene-chomene kuleka kuzomela kususkika kwake ndipo kuyambiliro ya vyaka vya mu ma 1990 balongozgi ba mpingo wa baRoma Roman Catholic bakalemba kalata yakususka ulongozgi wa nthena ndipo banthu bakayamba kuyowoya. Munthu m’moza uyo wakayowoyapo chomene wakaba Chakufwa Chihana uyo wakayowoyapo chomene apo wakaba kuwalo kwa Malaŵi ndipo wati wawelera ku Malaŵi bakamkaka.
Vyalo ivo vikuvwira Malaŵi na ndalama navyo vukakondwa yayi na ulongozgi wa Kamuzu ndipo vikamchichimizga kuti waleke banthu bayowoyenge. Mu 1992 Kamuzu wakazomelezga kuti banthu bayambe kuyowoya vyakusingo kwawo ndipo banthu bakapanga tumagulu twakudumba na boma (Pressure Groups) tubiri; kakwamba ka Alliance for Democracy (AFORD) ndipo kanyakhe ka United Democratic Front (UDF) nako kakapangika. Tumagulu utu tukachichizga Kamuzu kuti wazomele kuti banthu basankhe bekha naumo balongozgekerenge (referendum) pakati pa chipani chimoza na vipani vinandi ndipo Kamuzu wakazomela kuti vibe nthena. Pa chisankho ichi mu mwezi wachikhondi na chimoza pa dazi la chikhumi na chinayi banthu bakasankha kuti mu Malaŵi mube vipani vinandi ndipo tumagulu uto tukazgoka vipani.
Mu mwezi wachinkhondi mu 1994 chisankho chikachitika ndipo chipani cha UDF na mlongozgi wake bakawina. Bakili Muluzi bakaba mlongozgi wachibiri wa Malaŵi. Muluzi wakasintha malango yanandi, yanyakhe yake kuti pabe muvwiri-mlongozgi wachibiri (second vice-president) nakuzomelezgaso kuti banthu awo balikukakikapo bazomelezgeke kuba balongozgi (kwakuyana na malango ayo yakayamba kugwira ntchito pa 17 May 1994 munthu wanthena uyo wakazomelezgakanga yayi ndipo pakuti Muluzi wakakakikapo chifukwa cha kwiba mapaundi yankhondi na yimoza (£6) nthena wakatondeka kuzakayezgaposo kuti banthu bamsanke ulongozgi).
Pa chisankho cha mu 1999 Muluzi wakawinaso nanga uli banyakhe bakuti wakawina mwakwiba.
Pa nyengo iyi chalo mu cha Malaŵi ukavu wukakula chifukwa chakwiba ndalama za boma na kuleka kwendeska makola ndalama. Kukabaso kutemwerana na kupokela vimbundi (kuhonga).
Wati watondeka kuti bimiliri ba m’mphala ya malango basazgirepo vyaka vyakuti Muluzi wabe mulongozgi wakasankha Bingu wa Mutharika kuti wabe myimiliri wa chipani cha UDF ndipo pa chisankho cha mu 2004 wa Mutharika wakawina nanga uli wunenesko wa chisankho ichi wukumanyikwa makola yayi chifukwa kwiba kukaba kunandi ndipo vipani vyose, kupatulako cha UDF, vikati bendeski ba chisankho (electoral commission) bakendeska makola yayi chisankho ichi. Batumiki ba wupu wa European Union nawo bakayowoya nthena.
Bingu wa Mutharika wati waba mlongozgi banthu wanandi wakakondwera nayo – banandi bakuti wakuwusa makola ndiposo wayezga kumazga vimbundi, kwiba ndalama za boma nakuti banthu awo bakughanaghanika kuti bakibanga bayamba kubatolera ku khoti.


text:
NKHANI YAPAPEJI LAKWAMBA
Kumbi Mungachita Wuli Kuti Muyigwiriskiyengi Ntchitu Umampha Nyengu Yinu?
“Asani ndenga ndi nyengu, mphanyi ndachita chakuti!” Kumbi nkhalinga po mwakambapu mazu ngenanga? Kukamba uneneska, palivi munthu yo we ndi nyengu yinandi pacharu kuluska anyaki. Ivi veviyo chifukwa kaya ndi munthu wanthazi, wakukhupuka pamwenga mukavu, wosi aja ndi nyengu yakuyanana pazuŵa. Kweniso, kaya ngwakukhupuka pamwenga mukavu wangayiko cha nyengu kuti yileki kwenda kuti waziyigwiriskiyi ntchitu nyengu yinyaki. Asani nyengu yajumphapu mbwenu kwamala. Mwaviyo, tikhumbika kuyigwiriskiya ntchitu mwazeru nyengu yo tenayu. Kumbi tingachita wuli venivi? Tiyeni tiwoni nthowa zinayi zo zawovyapu ŵanthu anandi kuti agwiriskiyengi ntchitu umampha nyengu yawu.
Nthowa Yakwamba: Muchitengi Vinthu Mwandondomeku
Muchitengi dankha vakukhumbika ukongwa. Bayibolu likamba kuti: “Musimikizi kuti vinthu vakukhumbika ukongwa ndi nivi.” (Afilipi 1:10) Mulembiyengi limu mundandanda wa vinthu vo mukhumba kuchita. Muchilemba, mujifumbengi kuti vakukhumbika ukongwa ndi nivi, nanga ndi nivi vo ndiikhumbika kuvichita mwaliŵi ukongwa? Mutenere so kukumbuka kuti vinthu vinyaki vakukhumbika nadi kweni vingakhumbika kuchitika nyengu yeniyo cha. Mwakuyeruzgiyapu mungawona mwija asani kusuka njinga nkhwakukhumbika ukongwa pa nyengu yo pamwenga cha. Vinthu vinyaki vingawoneka nge kuti vakukhumbika ukongwa, mphenipo vakukhumbika ukongwa cha. Mwakuyeruzgiyapu, ndi nyengu zosi cha po munthu wangakhumbisiska kuti waŵepu pa nyengu yo pulogilamu yinyaki ya pa TV yiyambiyengi. Kweni vingachitika kuti panyaki pulogilamu yeniyo njakukhumbika viŵi cha. *
Muŵanaŵaniyengi so vamunthazi. Lemba la Wakutawula 10:10 likamba kuti: “Asani chidya chachisulu ntchakubumpha ndipu munthu wachinora cha, wakhumbikengi nthazi zinandi pakuchigwiriskiya ntchitu.” Lemba ili likamba so kuti: “Kweni zeru zitovya kuti vinthu viyendi umampha.” Kumbi tisambiranji penapa? Kunore limu mbavi yinu kungang’anamuwa kunozge limu vinthu kuti muyigwiriskiyi ntchitu umampha nyengu yinu. Sinthani nyengu yakuchitiya ntchitu zinyaki zambula kukhumbika ukongwa pamwenga zituzgiyenipu limu pa mundandanda wa ntchitu zo mukhumba kuchita chifukwa zingakumaliyani waka nyengu ndi nthazi. Asani mwagwira liŵi ntchitu zinyaki zakukhumbika ukongwa, vingaja so umampha kwambapu ntchitu yinyaki yo mungusunga kuti mugwirengi nyengu yinyaki. Kuŵanaŵaniya limu vakuchita kungakuwovyani kuti ntchitu zinu ziyendengi umampha ndipu muyananengi ndi wakugwira ntchitu wazeru yo wanore limu mbavi yaki.
Kujitangwanisa ndi ntchitu zinandi cha. Mukanengi ntchitu zinyaki zambula kukhumbika ukongwa zo zingakumaliyani waka nyengu. Kuja ndi vakuchita vinandi ukongwa ndipuso maudindu nganandi kungachitiska munthu kuti wasuzgikengi ukongwa maŵanaŵanu ndipu vingamulonda waka so likondwa laki.
Nthowa Yachiŵi: Mutcheŵengi ndi Vinthu vo Vingakumaliyani Waka Nyengu
Vidazi ndipuso kutondeka kusankha vakuchita. Bayibolu likamba kuti: “Munthu yo wawona mphepu wapandengi cha mbewu, ndipu yo walereska mitambu wavunengi cha.” (Wakutawula 11:4) Kumbi fundu ya pa lemba ili yititisambizanji? Vidazi vingakubiyani nyengu ndipuso ntchitu zinu zingayenda cha. Mlimi yo walindizga kuti nyengu yije dankha umampha ukongwa ndipu wayambengi kulima, wangapanda cha ndipuso wangavuna cha. Mwakuyanana waka, pangaŵa vinthu vamabuchibuchi vo vingachitiska kuti titondeki kusankha liŵi chakuchita. Pamwenga tingawona kuti tikhumbika kulindizgapu dankha mpaka po tasaniriya fundu zosi zakusimikiziya kuti vinthu veumampha ndipu tisankhengi vakuchita. Mbuneneska, tikhumbika nadi kufufuza mwakukwana techendasankhi vakuchita vikuluvikulu. Lemba la Nthanthi 14:15 likamba kuti: “Munthu wakuchenje waŵanaŵaniya mo watende.” Kweni titenere so kukumbuka kuti vo tingasankha kuchita vingakumana ndi vinthu vinyaki vamabuchibuchi.—Wakutawula 11:6.
Mtima wakukhumba kuleka kunangisa kanthu. Lemba la Yakobe 3:17 likamba kuti: “Zeru yakutuwa kuchanya [kwaku Chiuta] . . . njakoloŵa.” Mbuneneska kuti tikhumbika kuchita vinthu mwalusu ukongwa! Kweni nyengu zinyaki tingajiŵikiya mwesu wapachanya ukongwa wo ungachitiska kuti tiguŵi asani tatondeka. Mwakuyeruzgiyapu, munthu yo wasambira chineneru chinyaki watenere kuziŵiya limu kuti nyengu zinyaki wanangisengepu ndipu venivo vimuwovyengi kuti wachisambiri umampha chineneru. Munthu yo wakhumba kuchita chechosi kwambula kunangisa wajaliyengi waka kudandawula pe asani wanangisa kanthu pakulongoro ndipu wangaluta panthazi cha kusambira chineneru. Kweni vija umampha ukongwa asani munthu wachita vinthu mwakujiyuyuwa. Lemba la Nthanthi 11:2 likamba kuti: “Zeru ze ndi ŵanthu akujiyuyuwa.” Ŵanthu akujiyuyuwa atijiŵanaŵaniya mwakujumphisa cha ndipu atijiseka asani anangisa.
“Kuti tisaniyi chinthu tikhumbika kulipira ndalama pe cha. nyengu ndiyu yakukhumbika so ukongwa.”—What to Do Between Birth and Death
Nthowa Yachitatu: Mungachitanga Vinthu Mwakujumphisa cha
Musaniyengeku so nyengu yakupumuliya. Bayibolu likamba kuti: “Kupumuwa kamanavi nkhwamampha kuluska kugwira ntchitu mwaphamphu ndi kutchimbiza mphepu.” (Wakutawula 4:6) Kanandi ŵanthu wo atangwanika ukongwa ndi ntchitu aŵavi nyengu yakukondwe ndi phindu lo asaniya pa ntchitu yo ‘agwira mwaphamphu.’ Yiwu aŵavi nyengu yakupumuliya ndi kuchitaku so vinthu vinyaki chifukwa nyengu yeyosi aja kuti avuka ukongwa. Kweniso, ŵanthu alesi nawu asakaza nyengu yinandi chifukwa chakuja waka, mumalu mwakugwira ntchitu. Bayibolu litititcheŵeska kuti tingagwiranga ntchitu mwakujumphisa cha kweniso tingachitanga ulesi cha. Likamba kuti tigwirengi ntchitu mwaphamphu ndipu tikondwengi ndi mphotu ya ntchitu ya tagwira. Likondwa lenili “ndi mphasu yaku Chiuta.”—Wakutawula 5:19.
Mugonengi mwakukwana. Wa Masalimo wakulemba kuti: “Ndigonengi pasi ndi kugona tulu mwachimangu.” (Salimo 4:8) Kanandi munthu mura wakhumbika kuti wagonengi pafufupi maola 8 ndi usiku kuti liŵavu laki ligwirengi umampha ntchitu. Kugona mwakukwana kutovya munthu kuti nthazi zaki ziweriyemu, wakumbukengi umampha vinthu kweniso waleki kusuzgika kusambira vinthu. Asani munthu wagona mwakukwana cha, wasuzgika ukongwa kusambira vinthu ndipuso wangachita ngozi, wanangisa vinthu vinandi kweniso waswera cha kukwiya.
Jani ndi vilatu vo mungafiska nadi. Bayibolu likamba kuti: “Nkhanthu kukondwa ndi vinthu vo masu ngawona kuluska kujaliya ŵaka kukhumbira vinthu.” (Wakutawula 6:9) Kumbi fundu yikulu pa lemba ili njakuti wuli? Munthu wazeru wazomereza cha kuti mtima wakukhumbira ukongwa vinthu ndiwu umulamuliyengi pa vinthu vo wangafiska cha kuvisaniya. Kweniso wanyengeka cha ndi wo asaska malonda mwakuchenje ndipu wapingika bweka cha ndi maŵanaŵanu ngakuti wangato ngongoli munthowa zambula kusuzga. Mumalu mwaki, iyu wagutiskika ndi vo wangafiska nadi kuvisaniya, kung’anamuwa “vinthu vo masu [ngaki] ngawona.”
Nthowa Yachinayi: Mugwiriskiyengi Ntchitu Fundu za Mijalidu Yamampha
Ŵanaŵaniyani fundu zo mugwiriskiya ntchitu. Fundu zo mutende ndizu zingakuwovyani kuziŵa cho ntchamampha, chakukhumbika ndipuso cho mungamaliyapu nyengu. Asani mukhumba kuchita chinthu chinyaki pa umoyu winu, ndikuti fundu zo mutende ndizu mungazigwiriskiya ntchitu chifukwa zikoliyana ndi vo mukhumba kuchita. Mwaviyo, kwende fundu zamampha kungakuwovyani kuti nyengu zosi muchitengi dankha vinthu vakukhumbika ukongwa kweniso kuti muyigwiriskiyengi ntchitu umampha nyengu yinu. Kumbi fundu zo zingakuwovyani mungazisaniya pani? Ŵanthu anandi awona kuti mu Bayibolu ndimu musanirika ulongozgi wazeru.—Nthanthi 2:6, 7.
Jalidu linu likulu lije chanju. Lemba la Akolose 3:14 likamba kuti chanju “chitovya kuti ŵanthu akoliyanengi ukongwa.” Tingaja cha mwakukondwa asani tilivi chanju, ukongwa mu banja. Kanandi ŵanthu wo aleka kuyitole kanthu fundu yeniyi aŵika mtima wawu wosi pakupenja chuma pamwenga ntchitu kuti akhupuki, kweni pakumaliya paki akondwa cha pa umoyu wawu. Ndichu chifukwa chaki Bayibolu lizumbuwa mwakuwerezawereza kuti chanju ndi jalidu lakukhumbika ukongwa.—1 Akorinto 13:1-3; 1 Yohane 4:8.
Musaniyengi nyengu yakuchitiya vinthu vauzimu. Munthu munyaki zina laki Geoff wenga ndi muwolu waki yo wamuyanjanga ukongwa ndipuso wenga ndi ŵana ŵaŵi wo awonekanga kuti akondwanga ukongwa. Wenga so ndi anyaki wo wagwiranga nawu ntchitu kuchipatala. Kweni wachigwira ntchitu yaki yeniyi wawonanga mo ŵanthu asuzgikiyanga ndi kutama kweniso kufwa. Iyu wajifumbanga kuti: “Kumbi ndimu umoyu utenere kujaliya viyo?” Nyengu yinyaki wanguŵerenga kabuku ko kakonkhoska fundu za mu Bayibolu ko kakupharazgika ndi Akaboni aku Yehova ndipu wangumukika umampha ukongwa mafumbu ngaki.
Geoff wangukambiyapu muwolu waki ndi ŵana ŵaki vo wangusambira mukabuku kenaka ndipu wosi angukondwa navu ukongwa. Venivi vinguchitiska kuti banja losi liyambi kusambira Bayibolu ndipu vinguŵawovya kuti ayigwiriskiyengi ntchitu umampha nyengu yawu. Kusambira Bayibolu kunguŵawovya so kuti aje ndi chilindizga chakukondwesa chakuti angazija ndi umoyu wamuyaya kunthazi mucharu chifya chambula masuzgu ngengosi.—Chivumbuzi 21:3, 4.
Vo vinguchitikiya Geoff vititikumbusa fundu yo Yesu Khristu wangukamba yakuti: “Mbakukondwa wo aziŵa kuti akhumbika Chiuta.” (Mateyu 5:3) Namwi mungachita umampha kusaniya nyengu yakuchitiya vinthu vo vingakuwovyani kuti muje pa ubwezi ndi Yehova. Kukamba uneneska, kugwiriskiya ntchitu nyengu yinu pa kusambira Bayibolu ndichu chinthu chakukhumbika ukongwa kuluska chinthu chechosi. Venivi vingakuwovyani kuti musaniyi zeru ndipuso kuti muje ndi umoyu wamampha.
^ ndimi 5 Wonani nkhani yakuti “Mfundo 20 Zothandiza Kuti Muzikhala ndi Nthawi Yokwanira,” mu Jani Masu! wa Chichewa wa April 2010!


text: 9 Mungelu wachinkhondi wangumba mbata yaki.+ Ndinguwona nyenyezi yo yingumbotoke pacharu chapasi kutuwa kuchanya, ndipu yingupaskika* ki wa pakhomu la chizenji.+2 Nyenyezi yo, yingujula* khomu la chizenji ndipu josi lingukwera kutuwa pakhomu lo, nge josi la mung’anju yikulu. Lumwi ndi mphepu vinguchita mdima+ chifukwa cha josi lo latuwanga pakhomu la chizenji cho.3 Mujosi lo mungutuwa azombi, wo angusere mucharu+ ndipu angupaskika mazaza ngakuyanana ndi mazaza nga vipiriri va pacharu chapasi.4 Azombi wo, angukambirika kuti angananganga cha vakume va pacharu chapasi, pamwenga vakume vakubiriŵira pamwenga vimiti, kweni anangi ŵanthu ŵija wo alivi chidindu chaku Chiuta pavisku vawu.+5 Ndipu azombi wo, anguzomerezeka cha kubaya ŵanthu wo, kweni anguzomerezeka kuti aŵatombozgi kwa myezi yinkhondi, ndipu anguŵatombozga nge mo chipiriri chitombozge+ asani chaluma munthu.6 Mu mazuŵa ngeningo, ŵanthu azamupenja nyifwa kweni azakuyisaniya cha, azamukhumbisiska kuti afwi, kweni nyifwa yazakuŵathaŵa.7 Azombi wo, awonekanga nge mahachi ngo nganozgeke nkhondu;+ pamitu yawu penga tinthu takuwoneka nge tivisoti taufumu tagolidi, ndipu visku vawu vawonekanga nge visku va ŵanthu,8 ŵenga ndi sisi nge la anthukazi. Minyu ngawu ngenga nge nga nkharamu,+9 ndipu ŵenga ndi vapachifuŵa nge vapachifuŵa vachisulu. Chiwawa cha mapapa ngawu chenga nge chiwawa cha magaleta ngo ngatchimbiriya ku nkhondu, ngo ngaguzika ndi mahachi.+10 Ŵe so ndi michiya yo ye ndi maliwozga; ndipu kumichiya yawu ndiku kwe mazaza ngakupweteke ŵanthu kwa myezi yinkhondi.+11 Azombi yaŵa ŵe ndi fumu yeniyo ndi mungelu wa chizenji.+ Mu Chiheberi zina laki ndi Abadoni,* kweni mu Chigiriki zina laki ndi Apoliyoni.*12 Soka lakwamba lajumphapu. Awonani! Masoka nganyaki ngaŵi+ ngatuza pavuli pa vinthu venivi.13 Mungelu wa 6+ wangumba mbata yaki.+ Ndipu ndinguvwa mazu ngamoza kutuliya mumasengwi nga guŵa la sembi lagolidi,+ lo lenga panthazi paku Chiuta.14 Mazu ngo, ngakambiyanga mungelu wa 6 mweniyo wenga ndi mbata kuti: “Fwatuwa angelu anayi wo amangika kumsinji ukulu wa Yufureti.”+15 Ndipu angelu anayi, wo anozgekereseke ora, zuŵa, mwezi kweniso chaka, angufwatulika kuti abayi chimoza mwa vigaŵa vitatu va ŵanthu.16 Chiŵerengeru cha asilikali akukwera pamahachi a gulu lankhondu chenga 200 miliyoni; chenichi ndichu chiŵerengeru chawu cho ndinguvwa.17 Ndipu mahachi ndi akukwerapu ŵaki, vo ndinguwona mu chiwona cho, vawonekanga viyo: Akukwera pamahachi anguvwala vapachifuŵa viyera nge motu, vabuluu nge mwa wa hayasifi kweniso vantcheti nge sulufule. Mitu ya mahachi ngo yawonekanga nge mitu ya nkharamu,+ ndipu mumulomu mwawu mwatuwanga motu, josi ndi sulufule.18 Ndipu chimoza mwa vigaŵa vitatu va ŵanthu, chingubayika ndi milili yitatu iyi, motu, josi ndi sulufule vo vingutuwa mumulomu mwawu.19 Pakuti mazaza nga mahachi yanga nge mumulomu mwawu ndipuso ku michiya yawu, chifukwa michiya yawu ye nge njoka ndipu ye ndi mitu. Michiya yeniyi ndiyu ngapweteke ŵanthu.20 Kweni ŵanthu anyaki wosi wo anguleka kubayika ndi milili yeniyi, angulapa cha ntchitu za manja ngawu; anguleka cha kusopa viŵanda ndi angoza agolidi, asiliva, amkuŵa, amwa kweniso achimiti, wo angawona cha, angavwa cha ndipuso angayenda cha.+21 Ndipu angulapa cha ntchitu zawu za kubaya ŵanthu, kuchita vamizimu, ureŵi* kweniso unkhungu.


text:
Munthu wakambika kuti ndi murunji chifukwa cha chivwanu pe (15-21)
2 Pati pajumpha vyaka 14, ndingukwere so ku Yerusalemu limoza ndi Baranaba+ ndipu ndenga so ndi Tito.+2 Ndingulutaku chifukwa cha vo vinguvumbulika kwaku ini, ndipu ŵanthu wo awonekanga kuti mbakuzirwa ndinguŵakonkhoske uthenga wamampha wo ndapharazganga ku ŵanthu amitundu yinyaki. Ndinguŵakonkhoske venivi mwachisisi, kuti ndisimikizi asani ndatchimbiyanga paŵaka cha pamwenga asani ndingutchimbiya paŵaka cha.3 Kweni chinanga kuti venga viyo, Tito+ yo ndenga nayu wanguchichizgika cha kuti wadumuliki,+ chinanga kuti wenga Mgiriki.4 Kweni nkhani yeniyi yingwamba chifukwa cha abali aboza wo angunyeremukiya mu mpingu+ kuti afufuzi mwachisisi wanangwa+ wo te nawu mwakukoliyana ndi Khristu Yesu, ndi chilatu chakuti atisambusi akapolu.+5 Tinguŵavwiya cha+ chinanga nkhanyengu kamanavi,* kuti yimwi mulutirizgi kuja ndi uneneska wa uthenga wamampha.6 Sonu vakukwaskana ndi ŵanthu wo awonekanga kuti mbakukhumbika,+ kwali awonekanga wuli, kweni ini ndinguwonapu kupambana cha pakuti Chiuta wawona kawonekeru ka kubwalu cha, ŵanthu ŵenaŵa wo awonekanga kuti mbakuzirwa, angundisambizapu kanthu kekosi cha kasonu.7 Mumalu mwaki, ŵati awona kuti ndapaskika ntchitu yakupharazga uthenga wamampha ku ŵanthu ambula kudumulika,+ nge mo Peturo wakupaskikiya ntchitu yakupharazgiya ŵanthu akudumulika,8 pakuti mweniyo wakupaska nthazi Peturo kuti waje wakutumika ku ŵanthu akudumulika, ndiyu so wakundipaska nthazi kuti ndije wakutumika ku ŵanthu amitundu yinyaki,+9 ndipuso ŵati aziŵa wezi ukulu wo ndingupaskika,+ Yakobe,+ Kefa* ndi Yohane ŵeniwo ŵenga nge vipilala, angukolana janja lamaryi ndi ini ndipuso ndi Baranaba nge chisimikizu chakuti tigwiriyengi nawu ntchitu limoza,*+ ndi chilatu chakuti isi tiluti ku ŵanthu amitundu yinyaki, kweni yiwu ku ŵanthu akudumulika.10 Yiwu angutipempha ŵaka chinthu chimoza, chakuti tikumbukengi akavu ndipu venivi ndivu ndaja ndichichita ndi mtima wosi.+11 Kweni Kefa*+ wati waza ku Antiyoke,+ ndingumususka* pa masu ndi pa masu, chifukwa wanguwoneke limu kuti ngwakunanga.*12 Pakuti ŵanthu wo angutuliya kwaku Yakobe+ ŵechendazi, waryiyanga limoza ndi ŵanthu amitundu yinyaki.+ Kweni ŵati aza, wanguleka ndipu wangujipatuwa chifukwa chakuti wawopanga ŵanthu akudumulika.+13 Ayuda anyaki wosi angukoliyana nayu pakuchita chinyengu chenichi, mwakuti Baranaba nayu wangulandizgika ndipu wachitangaku.14 Kweni ndati ndawona kuti aleka kwenda mwakukoliyana ndi uneneska wa uthenga wamampha,+ ndingukambiya Kefa* pa masu paku wosi kuti: “Asani yiwi chinanga kuti ndiwi Myuda uchita vinthu nge mo Ayuda achitiya cha, kweni nge mo ŵanthu amitundu yinyaki achitiya, ungachichizga wuli ŵanthu amitundu yinyaki kuti achitengi nge mo Ayuda achitiya?”+15 Isi Ayuda mwakawi, mwakupambana ndi ŵanthu akubuda akutuliya mu mitundu yinyaki,16 tiziŵa kuti munthu wakambika kuti ndi murunji chifukwa cha dangu cha, kweni chifukwa chakuja ndi chivwanu+ mwaku Yesu Khristu.+ Mwaviyo, taŵika chivwanu chidu mwaku Khristu Yesu kuti tikambiki kuti te arunji, chifukwa cha ntchitu za dangu cha, kweni chifukwa cha chivwanu mwaku Khristu, pakuti palivi munthu yo wazamukambika kuti ndi murunji* chifukwa cha ntchitu za dangu.+17 Sonu asani isi tasanirika so kuti te akubuda uku tipenja kuti tikambiki kuti te arunji chifukwa chaku Khristu, kumbi ndikuti Khristu ndi mteŵeti wa ubudi? Awa!18 Asani ndizenga so vinthu vo nyengu yinyaki ndinguvipasuwa, ndilongo kuti nde wambula kuvwiya marangu.19 Pakuti chifukwa cha dangu ndingufwa ku dangu,+ kuti ndije wamoyu kwaku Chiuta.20 Ndakhomeka pachimiti limoza ndi Khristu.+ Ndini so cha ndaja ndi umoyu,+ kweni ndi Khristu mweniyo waja ndi umoyu mwakukoliyana ndi ini. Kukamba uneneska, umoyu wo ndija sonu muliŵavu, nde nawu chifukwa chakuvwana mu Mwana waku Chiuta,+ mweniyo wakundiyanja ndipu wakujipereka chifukwa chaku ini.+21 Nditiwukana* cha wezi ukulu waku Chiuta,+ pakuti asani urunji utuza kuporote mu dangu, mbwenu palivi cho Khristu wakufwiya.+


text:
Munthu wauzimu ndipuso munthu yo walongozgeka ndi makhumbiru nga liŵavu (11-16)
2 Mwaviyo abali, po ndinguza kwaku yimwi kuzikupharazgiyani chisisi chakupaturika+ chaku Chiuta, ndingulongoro namwi mwakuchita kugozga+ cha pamwenga mwakulongo kuti nde ndi zeru.2 Chifukwa ndingusankha kuleka kuziŵa chechosi pakati pinu kupatuwaku Yesu Khristu mweniyo wangubayikiya pachimiti.+3 Ndipu ndinguza kwaku yimwi mwakulopwa, nde ndi mantha ndipuso ndichimbwambwanthiya ukongwa.4 Ndipu ndingulongoro kweniso kupharazga ndi mazu ngakukopa cha pamwenga ngazeru, kweni ngakulongo mzimu ndipuso nthazi,+5 kuti chivwanu chinu chileki kuja pa zeru za ŵanthu, kweni pa nthazi zaku Chiuta.6 Sonu tilongoro vakukwaskana ndi zeru pakati pa ŵanthu wo mbakukhwima+ kweni ndi zeru za mu nyengu yinu* cha pamwenga zeru za akulamuliya a mu nyengu yinu cha wo amalengi.+7 Kweni tilongoro zeru zaku Chiuta zo zalongoreka mu chisisi chakupaturika,+ zeru zakubisika, zo Chiuta wangusankhiya limu nyengu zechendaŵeku, kuti tije ndi unkhankhu.8 Zeru zenizi ndizu akulamuliya a mu nyengu yinu* atiziziŵa cha,+ chifukwa asani aziziŵanga, atingi aŵabayengi cha* Ambuya a unkhankhu.9 Kweni nge mo kukulembeke kuti: “Jisu lawona cha, ndipu gutu lavwa cha, ndipuso palivi mtima wa munthu wo waŵanaŵanapu vinthu vo Chiuta wanozge ŵanthu wo atimuyanja.”+10 Pakuti Chiuta wativumbuliya venivi+ kuporote mu mzimu waki,+ chifukwa mzimu ufufuza vinthu vosi, chinanga ndi vinthu vandimba vaku Chiuta.+11 Pakuti ndiyani pakati pa ŵanthu yo waziŵa va munthu kupatuwaku mzimu wo we mu munthu yo? Mwakuyanana ŵaka, palivi munthu yo waziŵa vinthu vaku Chiuta kupatuwapu mzimu waku Chiuta.12 Sonu tikulonde mzimu wa charu cha, kweni mzimu wakutuliya kwaku Chiuta,+ kuti tiziŵi vinthu vo Chiuta watipaska mwachanju.13 Vinthu venivi ndivu so tilongoro. Tilongoro ndi mazu ngakusambizika ndi zeru za ŵanthu cha,+ kweni ndi mazu ngakusambizika ndi zeru za mzimu,+ tichikonkhoska* vinthu vauzimu kweniso mazu ngauzimu.14 Kweni munthu yo walongozgeka ndi makhumbiru nga liŵavu wativizomera* cha vinthu va mzimu waku Chiuta, chifukwa iyu wativiwona kuti vakupusa, ndipu wangaviziŵa cha, pakuti vikhumbika kuvifufuza mwauzimu.15 Munthu wauzimu wafufuza vinthu vosi,+ kweni iyu mweneku wafufuzika ndi munthu weyosi cha.16 Pakuti “ndiyani yo waziŵa maŵanaŵanu ngaku Yehova* kuti wamulunguchizgi?”+ Kweni isi te ndi maŵanaŵanu ngaku Khristu.+


text:
Uthenga ku mpingu wa ku Sade (1-6), wa ku Filadefiya (7-13), wa ku Lawodikaya (14-22)
3 “Mungelu wa mpingu wa ku Sade umulembe kuti: Ivi ndivu wakamba yo we ndi mizimu 7 yaku Chiuta+ kweniso nyenyezi 7:+ ‘Ndiziŵa ntchitu zaku, kuti we ndi mbiri yakuti* ndiwi wamoyu, penipo ndiwi wakufwa.+2 Ja masu+ ndipu tchinthisa vinthu vakujaku vo venga pafupi kufwa, chifukwa ndasaniya kuti ntchitu zaku zachitika mwakukwana* cha pa masu paku Chiuta wangu.3 Mwaviyo, lutirizga kukumbuka vo ungulonde ndi vo unguvwa, ndipu lutirizga kuvisunga kweniso ulapi.+ Nadi panu, asani waleka kuja masu, ndizengi nge munkhungu,+ ndipu ora lo ndiziyengi kwaku yiwi wazakuliziŵa cha chinanga nkhamanavi.+4 “‘Kweni we ndi ŵanthu amanavi* mu Sade wo akufipiska cha vakuvwala vawu,+ ndipu azamukwenda ndi ini avwala vakuvwala vituŵa,+ chifukwa mbakwenere.5 Mwaviyo, yo wapunda,+ wazamuvwalikika vakuvwala vituŵa,+ ndipu ndazamusisita cha zina laki mubuku la umoyu,+ kweni ndazamuzomereza zina laki pa masu pa Ada ndi pa masu pa angelu.+6 Yo we ndi gutu wavwi vo mzimu ukambiya mipingu.’7 “Mungelu wa mpingu wa ku Filadefiya umulembe kuti: Ivi ndivu wakamba mtuŵa,+ yo ndi muneneska,+ yo we ndi ki waku Davidi,+ yo wajula kuti paŵevi wakujala, ndipuso yo wajala kuti paŵevi wakujula:8 ‘Ndiziŵa ntchitu zaku. Awona! Ndakujuliya khomu panthazi paku,+ lo palivi yo wangajala. Ndiziŵa kuti we ndi nthazi zimana, ndipuso kuti ungusunga mazu ngangu kweniso ungulongo kuti ndiwi wakugomezgeka ku zina langu.9 Awona! Ŵanthu akutuliya musinagogi waku Satana wo akamba kuti Mbayuda, penipo Mbayuda cha,+ kweni apusika, awona! ndazakuŵachitiska kuti azi kwaku yiwi ndi kujikama pamaphazi ngaku,* ndipuso ndazakuŵachitiska kuti aziŵi kuti ndakuyanja.10 Chifukwa chakuti ungusunga mazu ngakukwaskana ndi kukunthiyapu kwangu,*+ ndazakukusunga mu ora lakuyeseka,+ lenilo lituza pacharu chosi chapasi, kuziyesa ŵanthu wo aja pacharu chapasi.11 Ndituza mwaliŵi,+ lutirizga kukolesa vo we navu, kuti paŵevi munthu wakuphanga chisoti* chaku.+12 “‘Yo wapunda, ndazakumuchitiska kuti waje chipilala munyumba yakusopiyamu yaku Chiuta wangu, ndipu wazamutuwamu so cha, ndipuso paku iyu ndazamulembapu zina laku Chiuta wangu+ ndi zina la tawuni yaku Chiuta wangu, Yerusalemu Mufya+ yo wasika kutuwa kuchanya kwaku Chiuta wangu, ndipuso zina langu lifya.+13 Yo we ndi gutu wavwi vo mzimu ukambiya mipingu.’14 “Mungelu wa mpingu wa ku Lawodikaya+ umulembe kuti: Ivi ndivu wakamba Ame,+ kaboni+ wakugomezgeka kweniso muneneska,+ wakwamba kulengeka ndi Chiuta:+15 ‘Ndiziŵa ntchitu zaku kuti ndiwi wakuzizira cha pamwenga wakotcha. Mphanyi wenga wakuzizira pamwenga wakotcha.16 Sonu pakuti ndiwi wakuluputuka, ndipu ndiwi wakotcha cha+ pamwenga wakuzizira,+ ndikuwukuwengi mumulomu mwangu.17 Chifukwa chakuti ukamba kuti, “Nde wakukhupuka,+ ndasaniya chuma chinandi ndipu ndisoŵa kanthu cha,” kweni uziŵa cha kuti ndiwi wakusuzgika, wakuchitiska lisungu, mukavu, wachibulumutiya ndipuso wankhuli,18 nditikulunguchizga kuti uguli kwaku ini golidi wakuyengetulika ndi motu kuti ukhupuki, uguli so vakuvwala vituŵa kuti uvwali ndipuso kuti uleki kuchita soni asani ungawoneka we nkhuli,+ kweniso uguli munkhwala wa mumasu+ ndipu upaki kuti uyambi kuwona.+19 “‘Ŵanthu wosi wo nditiŵayanja, nditiŵachenya+ kweniso kuŵalanga. Mwaviyo, chita phamphu ndipuso ulapi.+20 Awona! Ndama pakhomu ndipu ndigong’oska. Weyosi yo wavwa mazu ngangu ndi kujula khomu, ndazamusere munyumba yaki ndi kuryiya nayu limoza chakurya chamazulu.21 Yo wapunda,+ ndazakumuzomereza kuti waje nani limoza pampandu wangu waufumu,+ nge mo nani ndingupundiya ndi kujaliya limoza ndi Ada pampandu wawu waufumu.+22 Yo we ndi gutu wavwi vo mzimu ukambiya mipingu.’”


text: 5 Weyosi yo wagomezga kuti Yesu ndi Khristu, wabalika kutuliya kwaku Chiuta,+ ndipu munthu weyosi yo watanja Ada, watanja so Mwana yo wakubalika kutuliya kwaku yiwu.2 Tiziŵa kuti titanja ŵana aku Chiuta+ asani titanja Chiuta ndipuso tivwiya marangu ngaki.3 Pakuti kwanja Chiuta kung’anamuwa kusunga marangu ngaki;+ ndipu marangu ngaki ngazitu cha,+4 chifukwa weyosi yo wabalika kutuliya kwaku Chiuta, wathereska charu.*+ Ndipu chivwanu chidu ndichu chatiwovya kuti tithereski charu.+5 Kumbi ndiyani yo wangathereska charu?+ Asi ndi yo we ndi chivwanu kuti Yesu ndi Mwana waku Chiuta?+6 Yesu Khristu ndiyu wakuza kuporote mu maji ndi ndopa, kuporote mu maji pe cha,+ kweni mu maji ndi ndopa.+ Ndipu mzimu ujaliya ukaboni,+ chifukwa mzimu ndiwu uneneska.7 Pakuti pe akaboni atatu:8 mzimu,+ maji+ ndipuso ndopa;+ ndipu vosi vitatu vikoliyana.9 Asani tizomereza ukaboni wa ŵanthu, ndikuti ukaboni waku Chiuta ngukulu ukongwa. Chifukwa wenuwu ndiwu ukaboni wo Chiuta wapereka, ukaboni wo iyu wapereka wakukwaskana ndi Mwana waki.10 Munthu yo wavwana mu Mwana waku Chiuta, we ndi ukaboni mwaku iyu. Munthu yo wavwana cha mwaku Chiuta, wamuchitiska kuŵa waboza,+ chifukwa wavwana cha mu ukaboni wo Chiuta wapereka wakukwaskana ndi Mwana waki.11 Ndipu ukaboni waki ngwakuti, Chiuta wakutipaska umoyu wamuyaya,+ ndipu wakutipaska umoyu wenuwu kuporote mu Mwana waki.+12 Munthu yo wazomera* Mwana, we ndi umoyu wenuwu; ndipu munthu yo wakana* Mwana waku Chiuta, walivi umoyu wenuwu.+13 Nditikulembiyani vinthu venivi yimwi muvwana mu zina la Mwana waku Chiuta,+ kuti muziŵi kuti mwe ndi umoyu wamuyaya.+14 Ndipu te ndi chigomezgu mwaku iyu,*+ kuti chechosi cho tingapempha mwakukoliyana ndi khumbu laki watitivwa.+15 Ndipu asani tiziŵa kuti watitivwa pa chechosi cho tipempha, tiziŵa kuti watipaskengi cho tapempha, pakuti tapempha kwaku iyu.+16 Asani munthu wawona mubali waki wachichita ubudi wo uleka kuchitiska nyifwa, wamupemphere, ndipu Chiuta wamupaskengi umoyu munthu yo,+ kweni wapaskengi munthu yo wachita ubudi wo uchitiska nyifwa cha. Pe ubudi wo uchitiska nyifwa.+ Ndikamba kuti wapempheriyengi munthu yo wachita ubudi wamtundu uwu cha.17 Vinthu vambula urunji vosi mbubudi,+ kweni pe ubudi wo uchitiska nyifwa cha.18 Tiziŵa kuti weyosi yo wabalika kutuliya kwaku Chiuta, walivi chiziŵiliza chakuchita maubudi, kweni yo wakubalika kutuliya kwaku Chiuta* watimuwona, ndipu muheni wangamuko cha.*+19 Tiziŵa kuti tikutuliya kwaku Chiuta, kweni charu chosi che mu nthazi ya muheni yo.+20 Kweni tiziŵa kuti Mwana waku Chiuta wakuza,+ ndipu wakutipaska zeru* kuti tiziŵi yo ngwauneneska.+ Ndipu kuporote mu Mwana waki Yesu Khristu, isi te akukoliyana ndi yo ngwauneneska. Iyu ndi Chiuta wauneneska ndipuso umoyu wamuyaya.+21 Mwaŵana, jivikiliyeni kwa angoza.+


text:
Chigaŵa cha Santiago de Cuba
Chigaŵa cha Santiago de Cuba ntchigawa chachiŵili chikulu mu Nkhaska ya Cuba (Island of Cuba).Msumba ukulu wa chigaŵa ichi ni Santiago de Cuba uwoso ni msumba uwo una vyakuchitika vinandi vya boma.Misumba inyake yakusangika mu chigaŵa ichi ni: alma Soriano, Contramaestre, San Luis na Songo-la May.
Mbiri[lemba | kulemba source]
Santiago de Cuba wakaŵa pa nkhondo zinandi kufuma mu ulamulilo wajilamulila payekha na pa 1959 Msintho wa Cuba (Revolución Cubana),apo pakachitika nkhondo zinandi mu malo gha mapili.Pambele 1976,Cuba wakagaŵanika mu vigaŵa 6.Chimoza mwa vigaŵa ivi chikaŵa chigaŵa cha Oriente,icho chikaŵa,pambele 1905,chakumanyikwa na zina lakuti Chigaŵa cha Santiago de Cuba.Chigaŵa cha sono cha kummwela cha pakati ntchimoza na Oriente.
Malo Ghankusangika Mu Santiago de Cuba[lemba | kulemba source]
Ukaboni[lemba | kulemba source]
https://en.wikipedia.org/wiki/Santiago_de_Cuba_Province#:~:text=Santiago.cu%20(in,English%20and%20Spanish)
- Santiago.cu (in Spanish)
- Travel info on Santiago de Cuba
- santiagoencuba.com (in Spanish)
- Santiago de Cuba City (in English and Spanish)


text:
Yampaka Aŵecete
Pakutandisya Lijiganyo lya Baibulo Lyakuŵeluka Lyandanda mu October
“Tukuŵecetana ni acimjetu pakwamba ya boma jambone. Ana akuganisya kuti boma jilijose mpaka jikombole kamasya yindu yakusawusya mnope mpela kwimucilana, soni ungali cilungamo?” Ajembeceye kuti ajanje. Amkumbusye msyenenyumbajo kuti m’Lipopelo lya Ambuje, Yesu ŵasalile ŵakumkuya ŵakwe kuti apopeleleje kwika kwa boma jampaka jimasye yakusawusyayi, jajili Ucimwene wa Mlungu. Amlosye ngani jajili pa peji jakumalisya ja Nsanja ya Olonda ja October 1, kaneko atagulilane najo ciwusyo candanda, soni aŵalanje najo atamose lilemba limo pa malemba gali munganijo. Amgaŵile magasini, soni alinganye yakuwujilako kuti akatagulilane ciwusyo cakuyicisya.
Nsanja ya Olonda October 1
“Tukuŵecetana ni ŵandu pakwamba ya maloŵe ga m’lipopelo lyakumanyikwa mnope lyaŵajiganyisye Yesu ŵakulijiganya ŵakwe. [Aŵalanje Mateyu 6:9, 10.] Ana akumanyilila cenene kuti Ucimwene wa Mlungu uli cici, soni ana akumanyilila ligongo lyakwe Yesu ŵawugombelecesyaga mnope paŵajiganyaga? [Ajembeceye kuti ajanje.] Magasini ajino jikulosya yajikusasala Baibulo pakwamba ya Ucimwene wa Mlungu nambosoni, yindu yine yakusangalasya yawuciyikasya pacilamboci.”
Galamukani! October
“Tukunguluka ni ŵandu pakwakamucisya kupata kwanga kwa ciwusyo aci. [Amlosye peji jandanda ja magasinijo.] Ana akuganisya kuti mundu akusosekwa kuŵa jwakusicila kuti yindu yimjendeleje cenene paumi? [Ajembeceye kuti ajanje.] Baibulo jikusatusalila mwampaka tuyiwoneleje yindu yakucilu. [Aŵalanje Luka 12:15.] Mwakamulana ni yajikusasala Baibulo, mundu jwalijose komboleka kupata umi wambone. Magasini aji jikutagulila yeleyi.”


text:
Chigaŵa cha Guantánamo
Chigaŵa cha Guantánamo ntchigaŵa icho chilikhala chomene ku mafumilo gha dazi mu charu cha Cuba.Msumba ukulu wa chigaŵa ichi ni Guantánamo.Misumba inyake yakusangika mu chigaŵa ichi ni: Baracoa.Chigaŵa ichi china malile na charu cha US (US Navy Base) pa Nkhuska(Bay) ya Guantánamo.
Misumba ya mu Guantánamo[lemba | kulemba source]
- Baracoa
- Caimanera
- El Salvador
- Guantánamo
- Imías
- Maisí (La Máquina)
- Manuel Tames
- Niceto Pérez
- San Antonio del Sur
- Yateras (Palenque)


text:
Kumbi Bayibolu ndi Buku la Zeru za Ŵanthu?
Vo Bayibolu limuka
Bayibolu lo so liziŵika kuti Malemba Ngakupaturika, le ndi ulongozgi wamampha ukongwa. Chinanga kuti ve viyo, kweni wonani mo Bayibolu litijikonkhoske leneku. Ilu likamba kuti: “Malemba ngosi ngakukambirika ndi Chiuta.” (2 Timote 3:16) Vo lemba ili likamba vauneneska ukongwa. Ŵanaŵaniyani ivi:
Palivi munthu yo wangasuska fundu zo zikonkhoska mbiri ya Bayibolu.
Wo alembanga Bayibolu angulemba vinthu vauneneska pe ndipu angubisa chechosi cha. Venivi vititichitisa kuti tigomezgengi vo akulemba.
Bayibolu le ndi fundu yikulu yimoza yakuti: Chiuta wazamulongo pakweru kuti iyu ngwakwenere kulamuliya ndipuso kuti wazamufiska khumbu laki mwakugwiriskiya ntchitu ufumu waki wo we kuchanya.
Chinanga kuti pajumpha vyaka vinandi kutuliya po Bayibolu likulembeke, kweni nkhani zo likukamba zakukwaskana ndi sayansi ze che zauneneska mwakupambana ndi nkhani zinyaki zo ŵanthu anandi azigomezganga pa nyengu yeniyo.
vo akulemba mbiri yakali akulemba vilongo kuti mauchimi nga m’Bayibolu ngafiskika.


text:
Kumbi Ndikhumbika Kupemphera kwa Atuŵa Mtima?
Vo Bayibolu limuka
Awa. Bayibolu likamba kuti tikhumbika kupemphera kwaku Chiuta pe kuziya mu zina laku Yesu. Yesu wangukambiya akusambira ŵaki kuti: “Kweni yimwi mupempherengi viyo: Awusefwi akuchanya, zina linu lipaturiki.” (Mateyu 6:9) Iyu wanguŵakambiyapu cha kuti apempherengi kwa atuŵa mtima, angelu, pamwenga ku munthu munyaki weyosi kupatuwaku Chiuta.
Yesu wangukambiya so akusambira ŵaki kuti: “Ini ndini nthowa, uneneska ndi umoyu. Palivi munthu yo watuza kwa Ada kwambula kuziya mwaku ini.” (Yohane 14:6) Mwaviyo, Chiuta wakupaska mazaza Yesu pe kuti watiŵeyeriyengi mumalu mwidu.—Aheberi 7:25.
Kumbi ndingapemphera kwaku Chiuta kweniso kwa atuŵa mtima?
Dangu linyaki pa Marangu 10 ndakuti: “Ini AMBUYA Chiuta waku ndini Chiuta wasanji.” (Chituwa 20:5, Mazu Ghaku Chiuta) Kumbi Chiuta ‘ngwasanji’ munthowa wuli? Mazu ngamumphata mu Bayibolu la New American Bible ngakamba kuti iyu “wakhumba kuti ŵanthu asopengi iyu pe.” Chiuta wakhumba kuti ŵanthu apempherengi kwaku iyu pe mbwenu.—Yesaya 48:11.
Titimuguŵisa Chiuta asani tipemphera ku munthu weyosi, chinanga mbanthu atuŵa mtima pamwenga angelu akupaturika. Pa nyengu yo wakutumika Yohane wakhumbanga kusopa mungelu, mungelu yo wangumukaniza ndipu wangumukambiya kuti: “Ungachitanga viyo cha! Nani nde kapolu munyaku ŵaka ndipuso nde kapolu munyawu wa abali ŵaku ŵeniwo ŵe ndi ntchitu yakupereka ukaboni waku Yesu. Sopa Chiuta!”—Chivumbuzi 19:10.


text:
Vinyama
Vinyama, ni vyamoyo ivyo vina vimenyu (vya doto) kunjumpha chimoza mu ufumu wa vyamoyo vyochemeka Nyama-nyama. Nangawuli nyama zinyakhe zilije mwa vinthu ivi kweni zinandi zikuchita ntheula kuti imanyikwe kuti no nyama nadi:
Miwunjiko ya vinyama pachalo yikukwana kujumpha 7 miliyoni kweni 1.5 miliyoni ndivo vikumanyikwa nkhanira-nkhanira ndipo miliyoni mwa ivi ni vibenene. Utali wa vinyama ungaŵa palipose pakati pa mikromita 8.5 na kandilo 33.6. vinyama vikukumananga nthowa zakupambana pambana ndipo pala zikuryana, zikuryana mwakupilingizga nga utatavi. Kuŵazga kwa vinyama kukuchemeka Uzuwoli kufuma ku 'zoology' mu chingelezi
Undondomeko wa nyama[lemba | kulemba source]
Nyama zili mu magulu agha:
pambula - unikonta
pambula - obazoa
pambula - thokonta
pambula - holozoa
pambula - filozoa
ufumu - nyama-nyama
makhalilo[lemba | kulemba source]
Nyama zili m'magulu magulu kutolela umo ivyo vikuryanga. Magulu agha ghali ntheula
1. Makanivoli agho ghakurya nyama zinyakhe pela, 2. mahebivoli ghakurya Vyomela pela 3. maomnivoli ghakurya nyama na Vyomela wuwo 4. maparasiti ghokukhala mvinyama vinyakhe na kurya chakurya cha nyama iyo yakhalamo panji kuchirya chinyama cheneicho
Nyama zikukhumbika nkhongono zofuma ku Vyomela, ivyo vikusanga nkhongono kufuma ku zuŵa mu nthowa ya fotosinfesisi nkhongono izi ndizi zikulutaso mu nyama zorya nyama zinyakhe pela.
Nyama zakwamba zikaŵa za mumaji.
Vinyama vya m’Malaŵi[lemba | kulemba source]
Mu chalo cha Malaŵi muli vinyama vya mitundu-mitundu. Pali vinyama vya m’thengele ivyo vikulya chomene utheka ivo pa Chingelezi bakuvichema herbivores, ivyo vikulya vinyama vinyakhe ivyo pa Chingelezi bakuvichema carnivores na ivyo vikulya vinyama vinyakhe na utheka wuwo ivyo bakuti maomnivores. Vinyama ivi ni vinyama vyapasi na tuyuni wuwo.
Vinyama vyakulya utheka[lemba | kulemba source]
Vinyama ivyo vikulya utheka m’Malaŵi ni vinyama ngeti ni ivi: njati (buffalo), mtundu wa nyiska (antelope), kalulu (hare/rabbit), mbabala/mbaŵala (bushbuck), ngulube/nguluŵe (warthog), boli (zebra), chipembele (rhinoceros), chigwele (hippopotamus), ndlovu (elephant), Ntandala (antelope), chikwiba (waterbuck)
Vinyama vyakulya vinyakhe[lemba | kulemba source]
Vinyama vya mtundu uwu ni vinyama ngeti ni nkhalamu (lion), nyalubwe (leopard), chimbwe (hyena),
Vinyama vyakulya utheka na vinyama vinyakhe[lemba | kulemba source]
Vinyama ivi ni vinyama ngeti ni ba munkhwele (monkeys and apes), kambwe (jackal), mbeba/mbeŵa (rats/mice),
Viyuni[lemba | kulemba source]
Viyuni navyo m’Malaŵi ni vinandi. Viyuni ivyo vikusangika chomene ni viyuni ngeti ivi: phululu (owl), kabelu-belu/kaŵelu-ŵelu (swallow), njiba/njiŵa (dove), chaholi (crow/raven), chababi/chabaŵi (eagle), nkhanga (guinea fowl), nkhwali (francolin).
Vinyama vinyakhe[lemba | kulemba source]
Vinyama vinyakhe ivyo vikusangika m’Malaŵi ni vinyama ngeti ni ng’wina (crocodile), kababa/kaŵaŵa (alligator), njoka (snake) ngeti ni nkhomi (black mamba), chipili (cobra), chikho (puff adder), nkhukuluzi (cricket), somba za mitundu-mitundu ngeti ni mulamba (catfish), chambo, sanjika na zinyake-zinyake.


text: 8 Wati+ walamatuwa chidindu cha 7,+ kuchanya kunguyiyima kwa pafufupi hafu ya ora.2 Pavuli paki, ndinguwona angelu 7+ ama pa masu paku Chiuta, ndipu angupaskika mbata* 7.3 Mungelu munyaki yo wangukoleze chiyaŵi chagolidi chakuwotchiyamu vakununkhira, wanguza ndi kuma pafupi ndi guŵa la sembi,+ ndipu wangupaskika vakununkhira vinandi+ kuti waviwotchi paguŵa la sembi lagolidi+ lo lenga panthazi pa mpandu waufumu, uku akupaturika wosi apemphera.4 Josi la vakununkhira lakutuliya mujanja la mungelu kweniso mapempheru nga akupaturika,+ vingukwera pa masu paku Chiuta.5 Kweni nyengu yeniyo, mungelu wanguto chiyaŵi chakuwotchiyamu vakununkhira ndi kuzazamu unyaki mwa motu wa paguŵa la sembi, ndipu wanguchiponya pacharu chapasi. Ndipu kungugululusa, kunguvwika mazu, kungung’anima malimphezi+ kweniso kunguchita chidilirisi.6 Ndipu angelu 7 wo ŵenga ndi mbata 7,+ angunozgeka kumba mbata zo.7 Mungelu wakwamba wangumba mbata yaki. Kwenga matalala ndi motu vakusazgana ndi ndopa ndipu vinguponyeka pacharu chapasi.+ Chimoza mwa vigaŵa vitatu va charu chapasi chinguwotcheka, chimoza mwa vigaŵa vitatu va vimiti chinguwotcheka, ndipuso vakume vosi vakubiriŵira vinguwotcheka.+8 Mungelu wachiŵi wangumba mbata yaki. Ndipu chinthu chinyaki chikulu cha nge phiri likulu lakukole motu, chinguponyeka munyanja.+ Chimoza mwa vigaŵa vitatu va nyanja chingusambuka ndopa;+9 ndipu chimoza mwa vigaŵa vitatu va vinthu vamoyu va munyanja chingufwa,+ ndipuso chimoza mwa vigaŵa vitatu va sitima chingusweka.10 Mungelu wachitatu wangumba mbata yaki. Ndipu nyenyezi yikulu yakukole nge nyali, yingumbotoka kutuliya kuchanya, yinguwa pa chimoza mwa vigaŵa vitatu va misinji ndipuso pa akasupi a maji.+11 Nyenyezi yo, yidanika kuti Kamiti Kakuŵaŵa. Chimoza mwa vigaŵa vitatu va maji chinguŵaŵa, ndipu ŵanthu anandi angufwa chifukwa cha maji ngo, pakuti ngangusambuka ngakuŵaŵa.+12 Mungelu wachinayi wangumba mbata yaki. Chimoza mwa vigaŵa vitatu va lumwi, chimoza mwa vigaŵa vitatu va mwezi ndipuso chimoza mwa vigaŵa vitatu va nyenyezi, vingupumika,+ kuti chimoza mwa vigaŵa vawu vitatu chichiti mdima+ ndipuso kuti chimoza mwa vigaŵa vitatu va msana chileki kulonde ukweru, usiku nawu so viyo.13 Ndipu ndinguwona ndi kuvwa nombu yo yaphululukanga mude yichikamba mwakudaniriza kuti: “Soka, soka, soka+ kwaku wo aja pacharu chapasi chifukwa cha mazu nga mbata zakujaku za angelu atatu wo ŵe pafupi kumba mbata zawu!”+


text:
MTWE 4
Ligongo Cici Tukusosekwa Kucimbicisya Ulamusi?
“Mwacimbicisyeje ŵandu wosope.”—1 PETULO 2:17.
1, 2. (a) Ligongo cici yikusatusawusya kucimbicisya ulamusi? (b) Ana citulijiganye ya yiwusyo yapi?
ANA pakwete pam’weni mwanace mwakusatendela naga ngakusaka kutenda yindu yamsalile nangolo jwakwe kuti atende? Akusanyalayisya ngope, yampaka yatendekasye wawojo kumanyilila kuti ngakusaka. Jwalakwe akusaŵa kuti apikene yasasile nangolo jwakwe, soni akusamanyilila kuti akusosekwa kupikanila ulamusi wa nangolojo. Nambo pandaŵiji jwalakwe akusaŵa kuti ngakusaka kupikanila. Kulepela kupikanila kwa mwanacejo kukulosya yatukusatendaga ndaŵi sine.
2 Ndaŵi sine kucimbicisya ulamusi kukusaŵa kwakusawusya. Ana wawojo yikusasawusyasoni kwacimbicisya ŵakwete ulamusi? Naga yikusasawusya, nganaŵa jika. Tukutama mu ndaŵi jele kucimbicisya ulamusi kukunondipilanondipila. Nambope, Baibulo jikusasala kuti tukusosekwa kwacimbicisya ŵakwete ulamusi pa m’weji. (Miyambo 24:21) Kutenda yeleyi kuli kwakusosekwa naga tukusaka kwendelecela kuŵa m’cinonyelo ca Mlungu. Nambo yiwusyo yakusosekwa yili yakuti: Ligongo cici ndaŵi sine yikusatusawusya kucimbicisya ulamusi? Ligongo cici Yehofa akusatuŵenda kuti tucimbicisyeje ulamusi, soni cici campaka citukamucisye kupikanila? Soni, ana mpaka tulosye catuli kuti tukusacimbicisya ulamusi?
LIGONGO CICI YIKUSATUSAWUSYA KWACIMBICISYA ŴAKWETE ULAMUSI?
3, 4. Ana ulemwa, soni ungali umlama yatandite catuli, soni ligongo cici cipagwa cetu ca ulemwa cikusatutendekasya kuti yitusawusyeje kucimbicisya ulamusi?
3 Kwende tulole magongo gaŵili gagakusatutendekasya kuti yitusawusyeje kucimbicisya ŵakwete ulamusi. Ligongo lyandanda lili lyakuti m’weji tukusalaga ni ungali umlama. Lyaŵili lili lyakuti ŵakwete ulamusiwo akusalagasoni ni ungali umlama. Ulemwa, soni ungali umlama yatandite kalakala Adamu ni Hawa ali ajimucile ulamusi wa Mlungu mu mgunda wa Edeni. M’yoyo ulemwa watandite ligongo lya kwimucila. Kutandila pandaŵijo mpaka lelojino, tukusapagwa ni mtima wakusaka kwimucila.—Genesis 2:15-17; 3:1-7; Salimo 51:5; Aloma 5:12.
4 Ligongo lyakuti twapagwile ni ulemwa, yikusaŵa yangasawusya kutanda kupoka, soni kulitulumbasya. Nambo kulinondiya kuli kwakusoŵa mwati tukusosekwa kulingalinga mwamtawu kuti tukole ndamoji. Atamose kuti tuŵele tuli mkutumicila Mlungu mwakulupicika kwa yaka yejinji, komboleka kutanda kulikwesya, soni kupoka. Mwambone, aganicisye ya Kola juŵaliji jwakulupicika ku likuga lya Yehofa pandaŵi jele likuga lyosopelyo lyasimanaga ni yakusawusya yejinji. Nambope, ligongo lyakusacilila ulamusi mwakutunduka, soni mwangali sooni, jwalakwe ŵalongolele ŵandu kumjimucila Mose, juŵaliji mundu jwakulinondiya mnope pandaŵijo. (Numeri 12:3; 16:1-3) Aganicisyesoni ya Mwenye Usiya, jwele ligongo lya kupoka ŵajinjile m’nyumba ja Mlungu kukamula masengo gaŵasosekwaga kugakamula ŵambopesipe. (2 Mbiri 26:16-21) Jemanjaji ŵapocele cilango ligongo lya kwimucila kwawo. Yisyasyo yakusakala ya jemanjaji yili yakutukalamusya wosope. Tukusosekwa kumalana ni mtima wakupoka wawukusatutendekasya kuti yitusawusyeje kucimbicisya ulamusi.
5. Ana ŵakulamulila ŵangali umlama aŵele mkukamulicisya masengo mwatuli macili gawo?
5 Konjecesya pelepa, ŵandu ŵangali umlama ŵakwete macili gakulamulila ni ŵatendekasisye kuti ŵandu akacimbicisyaga ulamusi. Ŵajinji mwa jemanjaji aŵele ali mkwatendela ŵandu yangalwe. Kutandila kalakala, ŵandu aŵele ali mkukamulicisya masengo macili gawo mwakulemweceka. (Aŵalanje Mlaliki 8:9.) Mwambone, Sauli ŵaliji mundu jwambone, soni jwakulinondiya pandaŵi jele Yehofa ŵamsagulaga kuŵa mwenye. Nambo kaneko jwalakwe ŵatandite kupoka, soni kutenda jelasi, mwati ŵatandite kumlagasya mundu jwakulupicika Daudi. (1 Samueli 9:20, 21; 10:20-22; 18:7-11) Kaneko Daudi ŵaŵele mwenye jwambone kupunda mayimwene gosope gagapali. Nambo mkupita kwandaŵi jwalakwe ŵakamulicisye masengo macili gakwe mwakulemweceka pakumsumula Uliya ŵamkwakwe, soni pakulamula kuti mundu jwangalemwaju akam’ŵice pamsele wa paujo kungondo kuti akawe. (2 Samueli 11: 1-17) Kusala yisyene, ungali umlama ukusatendakasye ŵandu kuti yasawusyeje kukamulicisya masengo ulamusi wawo mwakuŵajilwa. Soni naga ŵakulamulila ali ŵangamcimbicisya Yehofa, kalamulile kawo kakusaŵa kakusakala mnope. Pakusala yaŵatesile acipapa ŵa Cikatolika pakwalagasya ŵandu mwangalwe, mundu jwine jwandale jwa ku Britain jwalembile kuti; “Ukumu ukusamtendekasya mundu kutenda yangalumbana, soni naga akwete ukumu wekulungwa akusapundanganya mnope.” Tuli mkuganicisya yaŵele ali mkutenda ŵandu pakukamulicisya masengo macili gawo mwakulemweceka, kwende tulole ciwusyo cakuti: Ligongo cici tukusosekwa kucimbicisya ulamusi?
LIGONGO CICI TUKUSOSEKWA KUCIMBICISYA ULAMUSI?
6, 7. (a) Ana kumnonyela Yehofa kukusatulimbikasya kutenda cici, soni ligongo cici? (b) Ana mpaka tulosye catuli kuti tuli ŵakupikanila?
6 Ligongo lyambone lyatukusosecela kucimbicisya ulamusi lili cinonyelo cetu kwa Yehofa, kwa ŵandu, soni kwa acimsyewe. Tukusaka kumsangalasya Yehofa ligongo lyakuti tukusamnonyela. (Aŵalanje Miyambo 27:11; Maliko 12:29, 30.) Tukusamanyilila kuti ŵandu aŵele ali mkukayicila ulamusi wa Yehofa kutandila pakwimucila kwakwatendekwe mu mgunda wa Edeni, soni kuti ŵandu ŵajinji ali kumbali ja Satana pakukana ulamusi wa Yehofa. Tukusasangalala kuŵa kumbali jakamucisya ulamusi wa Yehofa. Patuŵalasile maloŵe gakusangalasya ga pa Ciunukuko 4:11, tukusasacilila ni mtima wetu wosope kukamucisya ulamusi wa Yehofa. Ngatukusakayicila kuti Yehofa ni jwakuŵajilwa kulamulila cilamboci. Tukusakamucisya ulamusi wa Yehofa, patukukuya malamusi gakwe lisiku lililyose pa umi wetu.
7 Kucimbicisya ulamusi kukusapwatika yejinji ngaŵa kwamba kuŵa ŵakupikanilape. Tukusampikanila Yehofa mwakusacilila ligongo lyakumnonyela. Nambope, ndaŵi sine kupikanila mpaka kuŵe kwakusawusya mnope. Pandaŵi mpela jeleji, tukusosekwa kulijiganya kuŵa ŵakupikanila mpela yampaka asosecele kutenda mwanace jwatumsasile kundanda kwa nganiji. Tukusakumbucila kuti Yesu ŵatesile lisosa lya Mlungu atamose kuti kutenda yeleyi kwaliji kwakusawusya mnope. Jwalakwe ŵaŵecete kwa Atati ŵakwe kuti: “Andyocesye mgawo wa yisawusyowu, nambo ngaŵa lisosa lya une.”—Luka 22:42.
8. (a) Ana lelojino mpaka tulosye catuli kuti tukusapikanila ulamusi wa Yehofa, soni ana Yehofa ŵalosisye catuli nganisyo syakwe panganiji? (b) Ana cici campaka citukamucisye kupikanila camuko? (Alole libokosi pa mapeji 46 mpaka 47.)
8 Yili yisyene kuti Yehofa jwangaŵeceta ni m’weji pameso ni pameso, nambo akusaŵeceta ni m’weji kupitila m’Maloŵe gakwe, soni kwa ŵakumjimila ŵapacilambo capasi. M’yoyo, tukusalosya kuti tukusampikanila Yehofa mwakucimbicisya ŵakumjimila ŵakweŵa, kapena ŵandu ŵele jwalakwe akwakunda kuti akole ukumu pa m’weji. Naga tukwajimucila jemanjaji, mwangapikanila maloŵe gakutyocela m’Malemba gakutusalila, tucimlemwecesya Mlungu. Ayisalayeli paŵatandite kunyinyitika, soni kumjimucila Mose, Yehofa ŵayiweni mpela kuti jemanjajo akumjimucila jwalakwe.—Numeri 14:26, 27.
9. Ligongo cici kwanonyela acimjetu mpaka kututendekasye kucimbicisya ulamusi? Asale cisyasyo.
9 Tukusacimbicisyasoni ulamusi ligongo lyakuti tukusanonyela acimjetu. Ligongo cici yili m’yoyo? Awanicisye kuti wawojo ali msilikali jwa ngondo. Kuti likuga lyawo lipunde, soni kuti likulupuce yikwegamila pa mkamulano wa wosope, kupikanila, soni kucimbicisya ŵakwalongolela. Naga ngakukamulana ni acimnjawo, mpaka aŵice umi wa acimjawowo pangosi. Moŵa agano makuga ga ngondo ga ŵandu gajonasile mnope yindu pacilambopa. Nambope Yehofa akwete makuga ga ngondo gagakusatenda yambonepe. Baibulo jikusamsala Mlungu ndaŵi syejinji kuti, “Yehofa jwa makuga.” (1 Samueli 1:3) Jwalakwe ali jwamkulungwa jwa makuga ga malayika gamacili. Ndaŵi sine, Yehofa akusiŵawanicisya ŵakulambila ŵakwe ŵapacilambo capasi ni likuga lya ngondo. (Salimo 68:11; Ezekieli 37:1-10) Naga tukwajimucila ŵandu ŵele Yehofa ŵapele ukumu wakuti atulamulileje, mpaka tuŵice pa ngosi umi wa ŵangondo ŵausimu acimjetu. Naga Mklistu jwine akwimucila acakulungwa ŵa mumpingo, Aklistu ŵane mumpingomo mpaka alajeje. (1 Akolinto 12:14, 25, 26) Soni naga mwanace akwimucila mwiŵasa, liŵasa lyosope likusalaga. M’yoyo, tukusalosya kuti tukusanonyela acimjetu mwakucimbicisya, soni kukamulana ni ulamusi.
10, 11. Ana kusaka kuti yindu yitujendeleje cenene mpaka kutulimbikasye catuli kuti tupikanileje ulamusi?
10 Tukusacimbicisyasoni ulamusi kuti yindu yitujendeleje cenene. Yehofa pakutuŵenda kuti tucimbicisyeje ulamusi, akusatusalilagasoni umbone wampaka tupate ligongo lya kucimbicisyako. Mwambone, jwalakwe akusasalila ŵanace kuti ŵapikanileje acinangolo ŵawo kuti akole upile, soni kuti umi wawo uŵe welewu. (Aefeso 6:2, 3) Akusatusalila kuti tupikanileje acakulungwa ŵa mumpingo ligongo naga ngatukwapikanila unasi wetu ni Yehofa Mlungu mpaka ujonasice. (Ahebeli 13:7, 17) Akusatusalilasoni kuti twapikanileje ŵakulamulila ŵa boma kuti yitujendele cenene.—Aloma 13:4.
11 Ana ngakwiticisya kuti kumanyilila ligongo lyakwe Yehofa akusaka kuti tupikanileje mpaka kutukamucisye kucimbicisya ulamusi? Kwende sambano, tulole mbali sitatu syakusosekwa mnope pa umi wetu syampaka tutende pakulosya kuti tukusacimbicisya ulamusi.
KUCIMBICISYA ULAMUSI MWIŴASA
12. Ana Yehofa apelece ukumu watuli kwa jwamlume jwamlombele, soni ana jwamlumeju mpaka akwanilisye mwatuli ukumu wakwe?
12 Yehofa ni jwaŵalinganyisye yakuti paŵeje maŵasa. Pakuŵa Mlungu jwangali cisokonasyo, jwalakwe ŵalinganyisye liŵasa kuti lijendeje cenene. (1 Akolinto 14:33) Jwalakwe ampele jwamlume jwamlombele ukumu wakuŵa jwakulongolela liŵasa mpela mtwe. Jwamlume jwamlombele akusalosya kuti akucimbicisya Mtwe wakwe, wawuli Klistu Yesu, mwakusyasya yakusatendaga Yesu pakulongolela mpingo. (Aefeso 5:23) M’yoyo, jwamlume akusosekwa kuŵa jwamtawu kuti ukumu wakwe mwamtawu, soni kutenda yeleyo mwakusacilila. Ngakusosekwa kuŵa jwangalwe, nambo aŵe jwacinonyelo, jwakupikanicisya, soni jwacanasa. Jwalakwe akusamanyilila kuti ulamusi wakwe wana pakulecela, soni wangapunda ulamusi wa Yehofa.
Mtati jwa Ciklistu akusakuyaga mwakusatendela Klistu pakulongolela mpingo
13. Ana jwamkongwe jwamlombegwe mpaka akwanilisye catuli ukumu wakwe mulitala lyakumsangalasya Yehofa?
13 Jwamkongwe jwamlombegwe akusosekwa aŵe jwakamucisya kwa ŵamkwakwe. Pakuŵa Baibulo jikusasala ya “lilamusi lya mama,” nikuti jwamkongwe jwamlombegwe ampelesoni ulamusi mwiŵasa. (Miyambo 1:8) Nambope ulamusi wa jwamkongwe jwamlombegwe uli kwakamucisya ŵamkwakwe. Jwamkongwe jwa Ciklistu jwamlombegwe akusalosya kucimbicisya ulamusi wa ŵamkwakwe mwakwakamucisya kuti akomboleje cenene kulongolela liŵasalyo mpela mtwe. Jwalakwe jwangacembulusya kapena kwakalamucila ŵamkwakwe kuti atendeje yakusaka yakwe, soni jwangalinga kusumula ukumu wa ŵamkwakwe. Mmalo mwakwe, akusaŵa jwakamucisya, soni jwakamulanicika. Naga jwamkongweju ngakukamulana ni nganisyo sya ŵamkwakwe, mpaka asale nganisyo syakwe mwakwacimbicisya ŵamkwakwewo. Nambope jwalakwe akusaŵa jwakupikanila. Naga ŵamkwakwe ali ŵangakulupilila, mpaka paŵeje yakusawusya yine. Nambope kuŵa kwakwe ŵakupikanila mpaka kumkamucisye jwamlumejo kuti atande kulijiganya ya Yehofa.—Aŵalanje 1 Petulo 3:1.
14. Ana ŵanace mpaka ŵasangalasye mwatuli acinangolo ŵawo, soni Yehofa?
14 Ŵanace akusamsangalasya Yehofa naga akupikanila acinangolo ŵawo. Acinangolo akusaŵasoni ŵakusangalala naga ŵanace akwapikanila. (Miyambo 10:1) Liŵasa lyalikwete nangolo jumo, ŵanace akusampikanila nangolojo, acikumbucilaga kuti nangolo jwawojo mpaka asace kumkamucisya mnope, soni kukamulana najo. M’maŵasa gele jwalijose akusakwanilisya ukumu waŵampele Mlungu mukusaŵa mtendele ni kusengwa. Yeleyi yikusacimbicisya Mkutandisya jwa maŵasa, jwali Yehofa Mlungu.—Aefeso 3:14, 15.
KUCIMBICISYA ULAMUSI MUMPINGO
15. (a) Ana mpaka tulosye catuli kuti tukusacimbicisya ulamusi wa Yehofa mumpingo? (b) Ana cici campaka citukamucisye kupikanila ŵakutulongolela? (Alole libokosi pa mapeji 48 mpaka 49.)
15 Yehofa ŵasagwile Mwanace jwakwe kuŵa Jwakulamulila jwa Mpingo wa Ciklistu. (Akolose 1:13) Nombe najo Yesu apelece masengo kwa “jwamasengo [“kapolo,” NW] jwakulupicika ni jwa lunda” kuti akamucisyeje ŵandu ŵa Mlungu kuti aŵe paunasi ni Yehofa. (Matayo 24:45-47) Likuga Lyakulongolela lya Mboni sya Yehofa ni lyalikwimila kapoloju. Mpela muyaŵelaga ni Mipingo jandanda ja Ciklistu, lelojinosoni Likuga Lyakulongolela likusasalila acakulungwa ŵa mumpingo mwampaka alongoleleje mipingo kupitila mu yikalata kapena ŵakwajimila ŵawo ŵali ŵakulolela ŵakwendajenda. Naga jwalijose akucimbicisya ulamusi wa acakulungwa ŵa mumpingo, nikuti akusaŵasoni kuti akumpikanila Yehofa.—Aŵalanje 1 Atesalonika 5:12; Ahebeli 13:17.
16. Ana acakulungwa akusasagulwa ni msimu weswela mwatuli?
16 Acakulungwa wa mumpingo, soni ŵakutumicila ŵakamucisya ali wangali umlama. Jemanjaji akusalemwesyaga mpela mwatukusatendela wosope. Nambope acakulungwaŵa ali “mituka” mwa acalume kuti akamucisye mipingo kuŵa jakulimbangana mwausimu. (Aefeso 4:8) Acakulungwa akusasagulwa ni msimu weswela. (Masengo 20:28) Mwatuli? Kuti Jemanjaji aŵajilwe ukumuwu, akusasosekwa kwanilisya kaje yayili m’Maloŵe ga Mlungu gaŵagapujile ni msimu weswela. (1 Timoteo 3:1-7, 12; Tito 1:5-9) Nambosoni acakulungwa ŵa mumpingo ŵakusalola naga Mklistu ali jwakuŵajilwa kuŵa jwamkulungwa jwa mumpingo, akusapopela kaje kuŵenda msimu weswela wa Yehofa kuti walongolele.
17. Ligongo cici ndaŵi sine acakongwe akusawala kandu kumtwe pakulongolela masengo gane mumpingo?
17 Mumpingo ndaŵi sine mpaka yisimanikwe kuti acakulungwa, soni ŵakutumicila ŵakamucisya ŵakuti alongolele masengo gane gakwe pangali, mwambone, kulongolela msongano wakosecela undumetume wamumgunda. Naga yikutendekwa yeleyi, abale ŵane ŵabatiswe komboleka kulongolela masengogo. Naga m’bale pangali, mlongo jwakuŵajilwa komboleka kulongolela. Nambo naga mlongo akutenda masengo gakusatendaga m’bale jwam’batiswe, jwalakwe akusosekwa kuwala cakulisiŵila mumtwe.* (1 Akolinto 11:3-10) Kuwala kandu kumtweko ngaŵa kwacembulusya acakongwewo. Nambo kuli kwapa upile wakulosya kuti akusacimbicisyaga yaŵalinganyisye Yehofa yakuti paŵeje ŵakulongolela, cinga mwiŵasa kapena mumpingo.
KUCIMBICISYA ULAMUSI WA M’CILAMBO
18, 19. (a) Ana lilemba lya Aloma 13:1-7 likusala ya ŵani? (b) Ana tukusacimbicisya catuli ŵakulamulila ŵa m’cilambo?
18 Aklistu ŵasyesyene akusapikanila ni mtima wosope lilamusi lyalili pa Aloma 13:1-7. (Aŵalanje.) Pakuŵalanga maloŵe ga pa lilembali, cayiwone kuti “acakulungwa ŵakulamulila” ŵakwasala pelepa ali ŵakulamulila ŵa m’cilambo. Ligongo lyakuti Yehofa akundile kuti paŵe ŵakulamulila ŵa m’cilambo, jemanjaji akusakamula masengo gakusosekwa mnope, mpela kulolecesya kuti m’cilambomo mwana bata, soni kwapa ŵandu yindu yine yakusosekwa. Tukusalosya kucimbicisya ulamusi patukupikanila malamusi ga m’cilambo cetu. Tukusalolecesya kuti tukulipila misongo, kulemba mwakuŵajilwa yikalata yiliyose yakuyisaka ŵakulamulila, soni tukusapikanila lilamusi lililyose lyalikutukwaya m’weji, ŵamwiŵasa mwetu, malonda getu, kapena cipanje cetu. Nambope ngatukusapikanila ŵakulamulila ŵa m’cilambo naga akutusalila kuti tukase malamusi ga Mlungu. Mmalo mwakwe tukusajanga mpela mwaŵaŵecetele ŵandumetume kuti: “Tukwenela kumpikanila Mlungu kupunda kupikanila mundu.”—Masengo 5:28, 29; alole libokosi lyakuti “Ana Ngusosekwa Kupikanila Ulamusi wa Ŵani?” pa peji 42.
19 Tukusalosyasoni kucimbicisya ŵakulamulila ŵa m’cilambo mu katende ketu ka yindu ni jemanjajo. Ndaŵi sine, mpaka tutende yindu yine ni acakulungwakulungwa ŵa boma. Ndumetume Paulo ŵatesilepo yindu ni ŵakulamulila ŵa m’cilambo mpela, Mwenye Helodi Agilipa, soni Fesito. Jemanjaji ŵamlemwecesyaga mnope Paulo, nambope jwalakwe ŵaŵecetaga nawo mwakwacimbicisya. (Masengo 26:2, 25) Tukusakuya cisyasyo ca Paulo, patukuŵeceta ni mundu jwa ulamusi mnope kapena jwapolisi. Kusukulu, ŵanace ŵa Ciklistu akusalolecesya kuti akwacimbicisya ŵakwiganya, soni acakulungwakulungwa ŵane ŵakusalolela ya majiganyo. Ngatukusacimbicisyape ŵakulamulila ŵakusakamulana ni yikulupi yetu, nambo tukusacimbicisya atamose ŵakulamulila ŵakusaŵengana mnope ni Mboni sya Yehofa. Ŵandu ŵanganaŵa ŵa Mboni sya Yehofa akusosekwa amanyilileje cenene kuti tukusacimbicisya ŵandu wosope.—Aŵalanje Aloma 12:17, 18; 1 Petulo 3:15.
20, 21. Ana pana yakuyicisya yambone yatuli yayikusayikaga ligongo lyakucimbicisya ulamusi?
20 Kwende tuŵe ŵakusacilila kucimbicisya ŵane. Ndumetume Paulo ŵalembile kuti: “Mwacimbicisyeje ŵandu wosope.” (1 Petulo 2:17) Naga ŵandu akuyiwona kuti tukusacimbicisya yisyesyene, mpaka asangalaleje mnope. Tukaliŵalila kuti kucimbicisyana kukunondipilanondipila. M’yoyo, patukwacimbicisya ŵane tukusaŵa kuti tukupikanila lilamusi lya Yesu lyakuti: “Mlosyeje lilanguka lyenu pa meso pa ŵandu, kuti pitagawoneje masengo genu gambone, ŵacimbicisyeje Atati ŵenu ŵakwinani.”—Matayo 5:16.
21 Moŵa agano, ŵandu ŵakulinandiya akusasacilila kulijiganya usyesyene wakwamba ya Mlungu. Patukucimbicisya ulamusi wa mwiŵasa, wa mumpingo, soni wa m’cilambo yicikamucisya kuti ŵandu ŵane atande kulambila Mlungu pampepe ni m’weji. Yeleyi yili yakusangalasya kwabasi! Atamose yeleyi yikatendekwa, mpaka tuŵe ŵakusimicisya kuti, Yehofa Mlungu akusasangalala naga tukusacimbicisya ŵandu. Yeleyi yikusatukamucisya kwendelecela kuŵa m’cinonyelo cakwe. Ana panasoni upile wine wekulungwa kupunda pelepa?
Alole Yakonjecesya pa mapeji 209 mpaka 212 kuti amanyilile yampaka tutende kuti tukuye lilamusi lya m’Baibuloli.


text:
Kumbi Ulongozgi wa M’Bayibolu Ngwakovya Mazuŵa Nganu?
ANYAKI AKAMBA KUTI AWA. Dokotala munyaki wangukamba kuti kugwirisiya ntchitu ulongozgi wa m’Bayibolu kuyanana ŵaka ndi kugwirisiya ntchitu buku la chaka cha 1920 pakusambiza sayansi. Munthu yo waleka kutumbika Bayibolu wangakamba kuti kugwirisiya ntchitu fundu za m’Bayibolu, kuyanana ŵaka ndi kuto kabuku ka ulongozgi wa kompyuta yakali ukongwa ndi kukagwirisiya ntchitu pa kompyuta yamazuŵa nganu. Tingakamba kuti ŵanthu anyaki awona kuti ulongozgi wa m’Bayibolu ngwambula kovya mazuŵa nganu.
Ŵanthu anyaki awona kuti nkhuŵavi zeru kugwirisiya ntchitu ulongozgi wa mubuku lakali ukongwa chifukwa ŵanthu anandi agwirisiya ntchitu ukongwa vipangizu vamazuŵa nganu. Pamawebusayiti nganandi pasanirika ulongozgi wakupambanapambana. Pa mapulogilamu nga pa TV, pasanirika ulongozgi wakutuliya ku ŵanthu akutchuka, ŵanthu wo alemba mabuku kweniso ku ŵanthu wo aziŵa vo ŵanthu aŵanaŵana. Ndipuso mumashopu ngakugulisiyaku mabuku, musanirika mabuku ngo ngachiska ŵanthu kuja akukhupuka ukongwa.
Venivi vichitisa kuti ŵanthu anandi awonengi kuti nkhwamampha kugwirisiya ntchitu ulongozgi wakutuliya ku ŵanthu ŵenaŵa, m’malu mwakugwirisiya ntchitu ulongozgi wa m’Bayibolu wo ukulembeka pafupifupi vyaka 2,000 kuvuli. Yiwu aŵanaŵana kuti munthu yo waleka kutumbika Bayibolu waneneska asani wakamba kuti kugwirisiya ntchitu ulongozgi wa m’Bayibolu, kungayanana ŵaka ndi kugwirisiya ntchitu kabuku ka ulongozgi wa kompyuta yakali ukongwa pamwenga buku la sayansi lakali ukongwa. Kweni ivi vaboza. Chinanga kuti sayansi kweniso vipangizu vamazuŵa nganu visintha, kweni vo ŵanthu akhumba kuziŵa visintha cha. Ŵanthu akhumba kuziŵa chifukwa cho Chiuta wakutilenge, vo angachita kuti ajengi mwalikondwa kweniso mwachimangu, vo angachita kuti aje ndi banja lalikondwa kweniso kuti asaniyi mabwezi ngamampha.
Chinanga kuti Bayibolu ndakali ukongwa kweni likonkhoska umampha nkhani zenizi kweniso zinyaki zinandi. Likamba so kuti likukambirika ndi Mulengi widu. Lititipaska ulongozgi wo ungatiwovya pa umoyu widu kweniso lititiwovya kumalana ndi masuzgu ngo tingakumana nangu. (2 Timote 3:16, 17) Bayibolu lititipaska so ulongozgi wo ugwira ntchitu nyengu zosi. Bayibolu likamba kuti: “Mazu ngaku Chiuta ngamoyu.”—Aheberi 4:12.
Kumbi vo Bayibolu likamba vauneneska nadi? Kumbi fundu zaki zikuleka kugwira ntchitu pamwenga zechekovya ŵanthu mazuŵa nganu? Magazini iyi, yikuwovyeningi kusaniya kwamuka kwa mafumbu ngenanga. Iyi ndi magazini yakwamba pa magazini ngapade ngo ngayambengi kutuzgika.


text:
Msungwana waci Turkana wacicepele wakakula na mphasa yambula kuwoneka kawiri kawiri kweniso yakuzirwa.
Iyi ni nkhani ya tuŵana twa nyama twakuthaskika uto tukafikanga panazare yakupwelelerako ŵalanda. Tunyama utu tukapwelelekanga nakuleleka na munthu wapadela nagulu lakhe lakumuvwila.
Temwa picks a red envelope filled with notes. Manase insists that they spend the money on sweets, chocolate and ice cream. However, Temwa gives the class teacher the red envelope. A young man who uses crutches asks the teacher if she has seen a red envelope. The teacher gives him the red envelope.
Msungwana wacicepele wakatondekanga kulumikizgana na ŵana ŵanyakhe ŵamumuzi. Wakang’anamukila kuzuŵa kuti wazikeko mtima. (Cidokoni ici cikalembeka kuwungano uwo cakulata chankhe cikaŵa kulemba vidokoni uwo ukacitikira ku Abuja mucaka ca 2018, ukanozgeka na Africa Storybook na British Council yaku Nigeria.
Nyengo ya holide pala sukulu zajala, Mboza na ŵapapi ŵakhe ŵakuluta kukaya kukawona Abuya ŵakhe. Ŵati ŵafika, Abuya ŵakumupasa Mboza tambala ngati cawanangwa cakhe, kweni wakwenera kumudikiska na kumukola yekha. Mukughanaghana kuti Mboza wakolenge tambala?
Jere forgets his cough medicine at home. Wezi offers him her cough syrup but Jere declines. He says it is wrong to take other people’s medicine.
Kale, kukaŵa banja ilo likaŵa na ŵana ŵatatu ŵakupulikira comene. Kweni suzgo likaŵa lakuti ŵakapangika na phula.
Viyuni vikukhumba fumu kweni vikutondeka kusola fumu. Vikakolelana kuti ciyuni ico ciphululukenge kujumpha viyuni vinyakhe vyose ndico ciŵenge fumu. Cihoŵi cikughanaghana kuti ndico caviluska viyuni vyose, kweni kayuni kacoko kamucita njomba. Kasi viyuni vikacisanga ciyuni cakuti ciŵe fumu yawo?


text: 10 Mu chaka chachitatu cha ulamuliru wa Fumu Sayirasi+ ya ku Peresi, Chiuta wanguvumbuwa nkhani yinyaki kwaku Daniyeli yo wadanikanga so kuti Belitesazara.+ Nkhani yo yenga yauneneska ndipu yakwaskananga ndi nkhondu yikulu. Iyu wanguyivwisa nkhani yo ndipu wanguwovyeka kuti wavwisi vo wanguwona.2 Mu mazuŵa ngeningo, ini Daniyeli ndinguliya+ kwa masabata ngatatu ngamphumphu.3 Ndingurya cha chakurya chakunowa, ndingurya cha nyama, ndingumwa cha vinyu ndipuso ndingupaka cha mafuta paliŵavu langu kwa masabata ngatatu ngamphumphu.4 Pa zuŵa la 24 la mwezi wakwamba, po ndenga mumphepeti mwa msinji ukulu wa Tigirisi,*+5 ndinguyunuka ndipu ndinguwona munthu yo wanguvwala chakuvwala cha salu,+ muchiwunu chaki mwenga lamba wakupangika ndi golidi wa ku Ufazi.6 Liŵavu laki lenga nge mwa wa kurusolito,+ chisku chaki chawonekanga nge limphezi, masu ngaki ngenga nge malimbuni nga motu, manja ndi malundi ngaki vawonekanga nge mkuŵa wakupuputika umampha+ ndipu mazu ngaki ngavwikanga nge chiwawa cha gulu la ŵanthu.7 Ini pe Daniyeli ndini ndinguwona chiwona cho; ŵanthu wo ndenga nawu anguchiwona cha.+ Kweni yiwu anguchita mantha ukongwa ndipu anguthaŵa ndi kuchibisama.8 Sonu ndinguja ndija ndipu ndati ndawona chiwona chikulu ichi ndinguderuka nthazi, kawonekeru kangu kangusintha ukongwa ndipu nthazi zangu zosi zingumala.+9 Pavuli paki, ndinguvwa munthu yo wachilongoro; kweni ndati ndamuvwa wachilongoro ndingugona tulu tikulu ndawa kavunama.+10 Kweni pavuli paki, janja lingundikwaska,+ ndipu ndinguyukiya manja ndi makongonu.11 Sonu munthu yo wangundikambiya kuti:“Yiwi Daniyeli, ndiwi munthu wakuzirwa ukongwa,*+ vwisiya mazu ngo ndikhumba kukukambiya. Soka pamalu po wuli, pakuti ndatumika kwaku yiwi.”Wati wandikambiya venivi ndingusoka ndichimbwambwanthiya.12 Pavuli paki, wangundikambiya kuti: “Kopa cha+ yiwi Daniyeli. Mazu ngaku ngavwika kutuliya pa zuŵa lakwamba lo ungujuliya mtima waku kuti uvwisi kweniso kuti ujiyuyuwi pa masu pa ku Chiuta waku, ndipu ndaza chifukwa cha mazu ngaku.+13 Kweni mulongozgi+ wa ufumu wa Peresi wangulimbana nani kwa mazuŵa 21. Kweni pavuli paki, Mikayeli*+ yumoza wa alongozgi ara,* wanguza kuzindiwovya; ndinguja kweniko pafupi ndi mafumu nga ku Peresi.14 Ndaza kuti ndizikuwovyi kuvwisa vinthu vo vazamuchitikiya ŵanthu ŵaku mu mazuŵa ngakumaliya+ chifukwa chiwona ichi chazamufiskika mu mazuŵa ngakunthazi.”+15 Sonu wati wandikambiya mazu ngenanga, ndinguwa kavunama ndipu ndinguja mbuwu.16 Pavuli paki, yo wawonekanga nge munthu wangukwaska milomu yangu,+ ndipu ndingujula mulomu wangu ndi kukambiya yo wanguma kunthazi kwangu kuti: “Ambuya, ndimbwambwanthiya chifukwa cha chiwona ndipu ndilivi nthazi.+17 Sonu ini nda mteŵeti winu ndingalongoro namwi wuli ambuya?+ Pakuti ndilivi nthazi, ndipu mvuchi wosi wamala mwaku ini.”+18 Yo wawonekanga nge munthu wangundikwaska so ndipu wangunditchinthisa.+19 Pavuli paki, wangundikambiya kuti: “Kopa cha,+ yiwi munthu wakuzirwa ukongwa.*+ Chimangu chiŵi nawi.+ Uje ndi nthazi, hinya, ja ndi nthazi.” Iyu wachilongoro nani, ndinguja ndi nthazi ndipu ndingukamba kuti: “Longoroni ambuya pakuti mwandipaska nthazi.”20 Pavuli paki, wangundikambiya kuti: “Kumbi wachiziŵa chifukwa cho ndaziya kwaku yiwi? Sonu ndiweleriyengi kuti nkhapumani ndi mulongozgi wa ku Peresi.+ Asani ndasoka, mulongozgi wa ku Girisi wazengi.21 Kweni ndikukambiyengi vinthu vo vikulembeka mubuku launeneska. Palivi yo watindiwovya ukongwa pa vinthu venivi kweni Mikayeli,+ mulongozgi waku.+


text: 7 “‘Dangu la sembi ya mulandu ndi ili:+ Yeniyi ndi sembi yakupaturika ukongwa.2 Pamalu po abayiya sembi ya mulandu ndipu abayiyengi so sembi yakupiriza, ndipu ndopa zaki+ aziwazengi mumphepeti mosi mwa guŵa la sembi.+3 Wasembi waperekengi mafuta ngosi nga nyama yo.+ Waperekengi muchiya wamafuta, mafuta ngakubwalu kwa matumbu,4 ndipuso sana zosi ziŵi ndi mafuta nga kusana zo, ngo nge pafupi ndi chiwunu. Waperekengi so mafuta nga kuchiŵindi limoza ndi sana.+5 Wasembi wawotchengi vinthu venivi paguŵa la sembi, kuti visunkhi josi nge sembi yakotcha ndi motu yakuperekeka kwaku Yehova.+ Yeniyi ndi sembi ya mulandu.6 Munthulumi weyosi yo ngwasembi ndiyu waryengi sembi yo,+ ndipu wayiryiyengi mumalu ngakupaturika.* Chenichi ntchinthu chakupaturika ukongwa.+7 Dangu la sembi ya ubudi ligwirengi so ntchitu pa sembi ya mulandu. Ndipu nyama ya sembi yo, yijengi ya wasembi mweniyo wayigwiriskiya ntchitu pakubenekere maubudi.+8 “‘Asani munthu waza ndi nyama ya sembi yakupiriza kwa wasembi kuti wamupereke, chikopa+ cha nyama yo chijengi cha wasembi.9 “‘Sembi yeyosi ya mbewu yakotcha mu uvunu, yakubika mumumphika pamwenga yakukazinga padinga,+ nja wasembi yo wayipereka. Yijengi yaki.+10 Kweni sembi yeyosi ya mbewu yakudaku mafuta+ pamwenga yambula mafuta+ yijengi ya ŵana anthulumi wosi aku Aroni. Ndipu agaŵanengi mwakuyanana.11 “‘Sonu dangu la sembi ya chimangu+ yo munthu wangapereka kwaku Yehova ndi ili:12 Asani munthu wakhumba kupereka sembi yakulongo kuwonga,+ waperekengi sembi yo limoza ndi viŵandi vakuzunguliya vazenji pakati vambula chakutupisa kweni vijengi vakudiraku mafuta, viŵandi vakupapatika vambula chakutupisa vakupakaku mafuta, ndipuso viŵandi vakuzunguliya vazenji pakati va ufwa wakusilirika wakusazgika umampha ndi mafuta.13 Pakupereka sembi za chimangu zakulongo kuwonga, waziperekengi limoza ndi viŵandi vakuzunguliya vazenji pakati vakusazgaku chakutupisa.14 Pa mtundu wewosi wa viŵandi ivi, watongepu chiŵandi chimoza ndipu waviperekengi kwaku Yehova nge chigaŵa chakupaturika. Viŵandi venivi vijengi va wasembi yo wawaza ndopa za sembi za chimangu.+15 Nyama ya sembi ya chimangu yakulongo kuwonga yiryikengi pa zuŵa lo wayipereke. Angasunganga nyama yeyosi cha kuti yifiki mlenji.+16 “‘Asani munthu wapereka sembi kuti wafiski vo wakulapizga+ pamwenga asani wapereka sembi mwakukhumba yija,+ sembi yo yiryikengi pa zuŵa lo yaperekeke, ndipu yo yajaku yingaryika so pa zuŵa lamawa laki.17 Kweni asani nyama ya sembi yo, yafika pa zuŵa lachitatu yiwotchekengi ndi motu.+18 Asani nyama ya sembi ya chimangu yaryika pa zuŵa lachitatu, munthu yo wayipereka wayanjikengi cha ndi Chiuta. Sembi yo, wayanduwengi nayu cha. Nyama yo njakufipiskika ndipu munthu yo wayirya, watenere kulangika chifukwa cha kunanga kwaki.+19 Nyama yo yakwaska chinthu chechosi chakufipiskika yingaryikanga cha. Yiwotchekengi ndi motu. Munthu weyosi wambula kufipiskika wangarya nyama yambula kufipiskika.20 “‘Kweni asani munthu weyosi wakufipiskika warya nyama ya sembi ya chimangu, yo njaku Yehova, wabayikengi kuti waleki kuja pakati pa ŵanthu a mtundu waki.+21 Asani munthu wakwaska chinthu chechosi chakufipiskika, kwali ndi vinthu vakufipiska vakutuliya ku munthu,+ pamwenga nyama yakufipiskika+ pamwenga chinthu chinyaki chechosi chakufipiskika kweniso chaukazuzi,+ ndipu pavuli paki warya nyama ya sembi ya chimangu, yo njaku Yehova, wabayikengi kuti waleki kuja pakati pa ŵanthu a mtundu waki.’”22 Yehova wangulutirizga kulongoro ndi Mozesi, ndipu wangukamba kuti:23 “Kambiya Ayisirayeli kuti, ‘Mungaryanga cha mafuta+ ngengosi nga ng’ombi, mbereri pamwenga mbuzi.24 Mafuta nga nyama yo yafwa yija, pamwenga nyama yo yabayika ndi nyama yinyaki, ngangagwiriskikiya ntchitu pa vinthu vinyaki, kweni mungaryanga cha.+25 Pakuti weyosi yo warya mafuta nga nyama yo yaperekeka kwaku Yehova nge sembi yakotcha ndi motu, wabayikengi kuti waleki kuja pakati pa ŵanthu a mtundu waki.26 “‘Mungaryanga cha ndopa+ zezosi kwekosi ko muja, kwali ndi ndopa za viyuni pamwenga ndopa za nyama.27 Munthu weyosi yo warya ndopa zezosi, wabayikengi+ kuti waleki kuja pakati pa ŵanthu a mtundu waki.’”28 Yehova wangulutirizga kulongoro ndi Mozesi, ndipu wangukamba kuti:29 “Kambiya Ayisirayeli kuti, ‘Weyosi yo wapereka sembi ya chimangu kwaku Yehova, watongi chigaŵa chinyaki cha sembi yaki ya chimangu ndipu wachiperekengi kwaku Yehova.+30 Iyu wazengi ndi mafuta+ limoza ndi nganga mumanja mwaki nge sembi yakotcha ndi motu yakuperekeka kwaku Yehova. Ndipu waviyendesengi uku ndi uku pa masu paku Yehova nge sembi yakuzungunya.*+31 Wasembi wawotchengi mafuta ngo paguŵa la sembi+ kuti ngasunkhi josi, kweni nganga njaku Aroni ndi ŵana ŵaki anthulumi.+32 “‘Pa sembi zinu za chimangu+ mutongepu chiŵa chakumaryi ndipu muchiperekengi kwa wasembi nge chigaŵa chakupaturika.33 Mwana munthulumi waku Aroni yo wapereka kwaku Chiuta ndopa za sembi za chimangu kweniso mafuta, ndiyu wapaskikengi chiŵa chakumaryi nge chigaŵa chaki.+34 Pakuti ndito nganga ya sembi yakuzungunya* kweniso chiŵa cho ntchigaŵa chakupaturika chakutuliya pa sembi za chimangu zo Ayisirayeli apereka, ndipu nditivipereka kwaku Aroni wasembi ndipuso ku ŵana ŵaki anthulumi. Lenili ndi dangu lambula kumala lo Ayisirayeli atenere kulilondo.+35 “‘Chenichi ntchigaŵa cha asembi chakutuliya pa sembi zakotcha ndi motu zakuperekeka kwaku Yehova, cho Yehova wangulamula pa zuŵa lo wanguŵikiya asembi, kuti chiperekekengi kwaku Aroni ndi ŵana ŵaki anthulumi.+36 Pa zuŵa lo Yehova wangusankhiya asembi,+ wangulamula Ayisirayeli kuti aperekengi chigaŵa chenichi kwa asembi. Lenili ndi dangu lambula kumala lo Ayisirayeli atenere kulilondo mu migonezi yawu yosi.’”37 Lenili ndi dangu la sembi yakupiriza,+ sembi ya mbewu,+ sembi ya ubudi,+ sembi ya mulandu,+ sembi yakuŵikiya munthu pa udindu nge wasembi+ kweniso sembi ya chimangu,+38 nge mo Yehova wangukambiya Mozesi pa Phiri la Sinayi,+ pa zuŵa lo wangulamula Ayisirayeli kuti aperekengi sembi zawu kwaku Yehova muchipululu cha Sinayi.+


text:
Similar content
Umo Fulu Wakazengera Nyumba Yakhe
Fulu wakukhumba nyumba kuti wajivikilile kucithukivu na vula. Kasi Fulu wayizengenge wuli?
Ulendo wa Mboza na Tambala wakhe
Nyengo ya holide pala sukulu zajala, Mboza na ŵapapi ŵakhe ŵakuluta kukaya kukawona Abuya ŵakhe. Ŵati ŵafika, Abuya ŵakumupasa Mboza tambala ngati cawanangwa cakhe, kweni wakwenera kumudikiska na kumukola yekha. Mukughanaghana kuti Mboza wakolenge tambala?
Thumba Lakuyowoya
Ŵasungwana ŵatatu ŵakakumana na ciphona ico cikapusikizgiranga kuti cikukhumba ŵaciyeyezgeko nkhuni.
Refiloe na Nkhuku Zakhe Zakugeza
Mkulu wakhe wa Refiloe wakutengwa. Nkhuku za Refiloe nizakubinkha comene ndipo waghanaghana kuti wazigeziske kunozgekera ukwati. Nkhuku zikutemwa yayi kugeza. Refiloe wakuziwona yayi nkhuku zakhe nyengo ya ukwati ndipo wali yose waciluskikenge.
Ndodo ya Abuya
Grandma cannot move around without her white cane. She asks Banda to help her trace the cane. Banda gladly searches and finds the white cane.


text:
Layizgu laku Chiuta lakukwaskana ndi charu chapasi (20-22)
8 Kweni Chiuta wangukumbuka Nowa, nyama zosi zamudondu ndipuso nyama zakuŵeta zo wenga nazu muchombu.*+ Chiuta wanguputisa mphepu pacharu chapasi, ndipu maji ngangwamba kuphwa.2 Akasupi a maji ngandimba ndipuso mageti nga kuchanya ngangujalika, ndipu vuwa yinguleka kuwa.+3 Pavuli paki, maji ngangwamba kuphwa kamanakamana pacharu chapasi. Mazuŵa 150 ngati ngajumphapu, maji nganguphwaku.4 Mu mwezi wa 7, pa zuŵa la 17 la mwezi wo, chombu chingukocheza pamapiri nga Ararati.5 Ndipu maji ngaphwanga kamanakamana mpaka mu mwezi wa 10. Mu mwezi wa 10, pa zuŵa lakwamba la mwezi wo, pachanya pa mapiri panguwoneka.+6 Sonu pati pajumpha mazuŵa 40, Nowa wangujula windu+ la chombu lo wangupanga7 ndipu wangutuma chaholi kubwalu; chaholi yo waphululukanga ŵaka kubwalu ndi kuweku mpaka po maji nganguphwiya pacharu chapasi.8 Pavuli paki, Nowa wangutuma njiŵa kubwalu kuti waziŵi asani maji ngaphwa pacharu chapasi.9 Njiŵa yo, yingusaniya malu ngengosi cha ngakuti yibotepu,* mwaviyo yinguwere kwaku Nowa muchombu chifukwa chakuti pacharu chosi chapasi penga peche maji.+ Iyu wangutuzgiya janja laki kubwalu ndipu wangusereza njiŵa yo muchombu.10 Nowa wangulindizga kwa mazuŵa nganyaki 7, ndipu wangutuma so njiŵa kubwalu kwa chombu.11 Chakumazulu, njiŵa yo yati yawere kwaku iyu, Nowa wanguwona kuti kumulomu kwaki kwe jani liŵisi la chimiti cha maolivi lakuti lapontholeka pambula kuswera. Mwaviyo, Nowa wanguziŵa kuti maji ngaphwa pacharu chapasi.+12 Kweni wangulindizga mbwenu kwa mazuŵa nganyaki 7. Pavuli paki, wanguyituma so njiŵa yeniyiya, kweni yinguweriyaku so cha kwaku iyu.13 Sonu mu chaka cha 601+ cha umoyu waku Nowa, mu mwezi wakwamba, pa zuŵa lakwamba la mwezi wo, maji nganguphwa pacharu chapasi. Nowa wangutuzgapu chibenekeleru pachanya pa chombu, ndipu wanguwona kuti charu chayamba kumira.14 Mu mwezi wachiŵi, pa zuŵa la 27 la mwezi wo, charu chapasi chingumiriya limu.15 Sonu Chiuta wangukambiya Nowa kuti:16 “Tuwamu muchombu, yiwi, muwolu waku, ŵana ŵaku anthulumi ndi akumwana ŵaku.+17 Utuwi limoza ndi chamoyu cha mtundu wewosi,+ vamoyu vakuphululuka va mtundu wewosi, nyama, ndipuso vosi vakukwaŵa pacharu chapasi, kuti vije vinandi pacharu chapasi, vibalani ndipuso viyandani pacharu chapasi.”+18 Mwaviyo, Nowa wangutuwa muchombu limoza ndi ŵana ŵaki anthulumi,+ muwolu waki ndi akumwana ŵaki.19 Chamoyu chechosi, nyama yeyosi yakukwaŵa, chamoyu chechosi chakuphululuka, ndipuso chinthu chechosi cho chitenda pacharu chapasi, vingutuwa muchombu mwakukoliyana ndi mitundu yaki.+20 Pavuli paki, Nowa wanguzenge Yehova guŵa la sembi,+ ndipu wanguto zinyaki mwa nyama zosi zambula kufipiskika kweniso vinyaki mwa vamoyu vosi vakuphululuka vambula kufipiskika+ ndipu wangupereka sembi zakupiriza paguŵa la sembi.+21 Ndipu Yehova wangwamba kuvwa kafungu kamampha.* Mwaviyo, Yehova wangukamba mumtima mwaki kuti: “Ndichitembengi so cha charu+ chifukwa cha munthu, pakuti maŵanaŵanu nga mtima wa munthu ngaheni kutuliya pa unamana waki;+ ndipu ndazamubaya so cha chamoyu chechosi nge mo ndachitiya.+22 Kwamba sonu, pacharu chapasi palekengi cha kuŵa nyengu yakupanda mbewu ndi kuvuna. Kuzizira ndipuso kotcha, chihanya ndipuso chipwepwi, msana ndipuso usiku vimalengi cha.”+


text: 4 Mwaviyo, pakuti layizgu lakusere mu chipumulu chaki lecheŵaka, tiyeni tiphwere* kope kuti munyaki pakati pinu wangaŵa wambula kwenere kuseremu.+2 Pakuti uthenga wamampha ukupharazgika so kwaku isi,+ nge mo venge kwaku yiwu; kweni yiwu anguyanduwa cha ndi mazu ngo anguvwa, chifukwa chakuti angutondeka kuŵa ndi chivwanu cha nge cha ŵanthu wo anguvwiya.3 Pakuti isi talongo chivwanu tisere mu chipumulu chenichi, nge mo wakukambiya kuti: “Mwaviyo, ndingukwiya ndipu ndingulapizga kuti, ‘Yiwu azamusere cha mu chipumulu changu,’”+ chinanga kuti ntchitu zaki zikumala kwambiya po charu chikujalikiskikiya.+4 Pakuti pamalu panyaki wakukambapu vakukwaskana ndi zuŵa la 7 kuti: “Ndipu pa zuŵa la 7, Chiuta wangupumuwa ku ntchitu zaki zosi.”+5 Sonu yapa wakamba so kuti: “Yiwu azamusere cha mu chipumulu changu.”+6 Sonu pakuti anyaki angaseremu mbwenu, ndipu ŵeniwo angudankha kupharazgikiya uthenga wamampha angutondeka kuseremu chifukwa cha kuleka kuvwiya,+7 pati pajumpha nyengu, wangusankha so zuŵa mwakukambiya limu mu salimo laku Davidi kuti, “Msanawale”; nge mo vakambikiyapu kali kuti, “Msanawale asani mwavwa mazu ngaki, munganonopesanga mitima yinu cha.”+8 Pakuti asani Yoswa+ wanguŵalongozge mumalu nga chipumulu, Chiuta watingi wakambengi so cha pavuli paki va zuŵa linyaki.9 Mwaviyo sabata lakupumuliya lecheŵaka ku ŵanthu aku Chiuta.+10 Pakuti munthu yo wasere mu chipumulu chaku Chiuta, nayu wapumuwa ku ntchitu zaki nge mo Chiuta wakupumuliya ku ntchitu zaki.+11 Mwaviyo, tiyeni tiyesesi kuti tisere mu chipumulu chenichi, kuti paŵevi munthu wakutole jalidu la kuleka kuvwiya.+12 Pakuti mazu ngaku Chiuta ngamoyu ndipuso nganthazi,+ ngakuthwa kuluska lipanga lelosi lawuyi kosikosi,+ ndipu ngahoma mpaka kupatuwa umoyu ndi mzimu,* kweniso kupatuwa mafundu nga viwanga ku mafuta nga muviwanga, ndipuso ngaziŵa maŵanaŵanu ndi makhumbiru nga mtima.13 Ndipu palivi chakulengeka cho ntchakubisika pa masu paki,+ kweni vinthu vosi ve nkhuli ndipuso ve pakweru pa masu paku yo tazakumumuka.+14 Mwaviyo, pakuti te ndi wasembi mura ukongwa yo wakuluta kuchanya, Yesu Mwana waku Chiuta,+ tiyeni tilutirizgi kupharazga pakweru vakukwaskana ndi iyu.+15 Pakuti wasembi mura yo te nayu wangaleka cha kutivwiya lisungu pa vinthu vo tinangisa,+ chifukwa iyu wanguyeseka mu vinthu vosi nge isi, kweni wangubuda cha.+16 Mwaviyo tiyeni tifiki kumpandu waufumu wa wezi ukulu ndi wanangwa wakulongoro,+ kuti tilonde lisungu ndi kusaniya wezi ukulu kuti vitiwovyi pa nyengu yakwenere.


text: 22 “Mwaŵanthu, abali ŵangu ndipuso ada, vwisiyani mazu ngangu ngakujivikiliya.”+2 Ŵati awona kuti wakambiskana nawu mu Chiheberi, angujaliya limu cheticheti ndipu iyu wangukamba kuti:3 “Ini nde Myuda,+ ndikuwiya ku Tariso wa ku Kilikiya,+ kweni ndikusambizika ndi Gamaliyeli+ mutawuni yeniyinu. Ndikusambizika kulondo Dangu* la apapi akali+ kwambula kulekaku kanthu kekosi kweniso ndateŵetiyanga Chiuta mwaphamphu nge mo mosi muchitiya sonu.+4 Ndatombozganga ŵanthu a Nthowa Yeniyi mpaka kuŵabaya, ndipu ndaŵamanganga ndi kuŵaponya mujeri, anthulumi ndi anthukazi viyo.+5 Ndipu wasembi mura limoza ndi ŵanthu wosi a mu wupu wa ŵara angandichitiya ukaboni. Yiwu ndiwu so angundipaska makalata kuti ndiluti kwa abali ŵidu ku Damasiko ndipu ndalutanga kweniko kuti nkhato wosi wo ŵenga kweniko, nkhaŵamangi ndi kuza nawu ku Yerusalemu kuti azilangiki.6 “Kweni ndichiluta, nde pafupi kufika ku Damasiko, cha kumsana, mwamabuchibuchi ukweru wanthazi wakutuliya kuchanya unguŵala posi po ndenga.+7 Ndinguwa pasi ndipu ndinguvwa mazu ngakuti: ‘Saulo, Saulo, utinditombozgiyanji?’8 Ini ndingumuka kuti: ‘Ndimwi ayani Ambuya?’ Iyu wangundikambiya kuti: ‘Ndini Yesu wa ku Nazareti yo utimutombozga.’9 Sonu ŵanthu wo ndenga nawu anguwuwona ukweru kweni angungavwa cha mazu nga munthu yo walongoronga nani.10 Pavuli paki ndingukamba kuti: ‘Ndichitenji Ambuya?’ Ambuya angundikambiya kuti: ‘Soka, sere mu Damasiko ndipu wamukuvwa chechosi cho chanozgeka kuti uchiti.’+11 Kweni pakuti ndawonanga chechosi cha chifukwa cha unkhankhu wa ukweru wo, ŵanthu wo ndenga nawu anguchita kundiko pajanja mpaka ndinguchifika ku Damasiko.12 “Pavuli paki, Hananiya munthu yo mwakukoliyana ndi Dangu* wenga wakwanja kusopa Chiuta, mweniyo Ayuda wosi a kweniko akambanga vinthu vamampha vakukwaskana ndi iyu,13 wanguza kwaku ini. Iyu wanguma pafupi ndi ini ndipu wangundikambiya kuti: ‘Saulo mubali wangu, yamba so kuwona!’ Nyengu yeniyo ndingulereska ndipu ndingumuwona.+14 Iyu wangukamba kuti: ‘Chiuta wa apapi ŵidu akali wakusankha kuti uziŵi khumbu laki ndi kuwona munthu murunji+ kweniso kuti uvwi mazu nga pamulomu paki.15 Pakuti uŵengi kaboni waki ku ŵanthu wosi pa vinthu vo wawona ndi kuvwa.+16 Sonu usweriyanji? Soka, ubatiziki ndipu usambi kuti utuzgi maubudi ngaku+ mwakudaniya pa zina laki.’+17 “Kweni ndati ndawere ku Yerusalemu,+ po ndapempheranga munyumba yakusopiyamu ndinguchita nge ndagona18 ndipu ndinguwona Ambuya achindikambiya kuti: ‘Tuwamu liŵi mu Yerusalemu pakuti azomerengi cha ukaboni waku wakukwaskana ndi ini.’+19 Ini ndingukamba kuti: ‘Ambuya, yiwu ŵeneku aziŵa umampha kuti ini ndaponyanga mujeri wosi wo agomezganga mwaku yimwi kweniso ndaŵakhwechuwanga mumasinagogi ngakupambanapambana.+20 Ndipuso ndopa zaku Stefano kaboni winu zichipopoma, ndinguma penipo ndipu ndazomerezanga ndi kuphwere malaya ngakubwalu nga ŵanthu wo amubayanga.’+21 Kweni Ambuya angundikambiya kuti: ‘Luta, chifukwa ndikutumengi kutali ku ŵanthu amitundu yinyaki.’”+22 Sonu yiwu anguvwisiya mpaka po wangukambiya mazu ngenanga. Pavuli paki angudaniriza ukongwa kuti: “Mutuzgenipu pacharu munthu waviyo, pakuti ngwakwenere cha kuja ndi umoyu!”23 Chifukwa chakuti adanirizanga ukongwa, aponyanga muchanya malaya ngawu ngakubwalu ndipuso afulunthuliyanga fuvu muchanya,+24 mura wa asilikali wangulamula kuti Paulo asere nayu munyumba ya asilikali. Kweniso wangukamba kuti amufumbi achimukhwechuwa kuti waziŵi chifukwa cheneku cho chachitiska kuti ŵanthu amuhohotiyengi viyo.25 Kweni ŵati amulambalika kuti amukhwapi, Paulo wangufumba mura wa gulu la asilikali yo wanguma penipo kuti: “Kumbi dangu litikuzomerezani kukhwechuwa Mroma* mwechendamumbi mulandu?”*+26 Sonu mura wa gulu la asilikali wati wavwa venivi wanguluta kuchikambiya mura wa asilikali kuti: “Mukhumba kuchitanji? Munthu uyu ndi Mroma.”27 Sonu mura wa asilikali wanguza pafupi ndi Paulo ndipu wangumukambiya kuti: “Andikambiyi, kumbi ndiwi Mroma?” Iyu wangumuka kuti: “Hinya.”28 Mura wa asilikali wangukamba kuti: “Ini ndikuchita kugula ndi ndalama zinandi wanangwa wakuti ndije zika ya Roma.” Kweni Paulo wangukamba kuti: “Kweni ini wangu ngwakuwa nawu.”+29 Nyengu yeniyo, ŵanthu wo akhumbanga kumufumba achimutombozga, angumuleka ndipu mura wa asilikali wanguchita mantha wati waziŵa kuti Paulo ndi Mroma kweniso wati wawona kuti wamumanga simbi.+30 Sonu mawa laki, wangumufwatuwa ndi kulamula ŵara ŵa asembi ndi wosi a mu Mphara Yikulu ya Milandu* kuti awungani, pakuti wakhumbanga kuziŵa chifukwa cheneku cho Ayuda ambiyanga mulandu Paulo. Iyu wanguza ndi Paulo ndi kumumika pakati pawu.+