text:
NKHANI YA PA CHIKOPI | BOMA LAMBURA VIMBUNDI
Ufumu wa Chiuta Ni Boma Lambura Vimbundi
Mulara wakuŵerengeskera ndalama za boma ku Nicaragua, wakalongosora chifukwa icho maboma ghakutondekera kumazgirathu vimbundi. Iyo wakati: “Vimbundi vyazara chifukwa chakuti ŵalaraŵalara ŵa boma ndiwo ŵali panthazi kuchita vimbundi.”
Chifukwa chakuti ŵanthu ŵanandi ŵakuchita vimbundi, boma lililose ilo lingaŵapo likuŵa la vimbundi. Ntheura palije boma la ŵanthu ilo lingaŵa lambura vimbundi. Kweni Baibolo likuti pali boma ilo lizamuŵa lambura vimbundi. Boma ili ni Ufumu wa Chiuta ndipo Yesu wakasambizga ŵasambiri ŵake kuti ŵawulombenge.—Mateyu 6:9, 10.
Ufumu wa Chiuta ni boma la kuchanya. Uzamuwuskapo maboma ghose na kwamba kulamulira ŵanthu. (Masalmo 2:8, 9; Uvumbuzi 16:14; 19:19-21) Uzamutumbika ŵanthu na kumazga vimbundi. Fundo 6 zakulondezgapo zikulongora ivyo Ufumu wa Chiuta uzamuchita kuti umazge vimbundi.
1. PA NKHANI YA NKHONGONO
SUZGO: Kanandi maboma ghakuthemba ndalama za misonkho izo ŵanthu ŵakupeleka. Ŵanthu ŵanyake awo ŵakugwira ntchito mu boma ŵakwiba ndalama izi. Apo ŵanyake ŵakupokera vimbundi ku ŵanthu awo ŵakukhumba kuti ŵaŵakhizgireko msonkho. Ivi vikuchitiska kuti boma likwezge misonkho, ntheura vimbundi vikulutilira waka. Ŵanthu ŵakugomezgeka ndiwo ŵakupwetekeka.
IVYO UFUMU UZAMUCHITA: Yehova * ni Chiuta wankhongonozose, ndipo ndiyo ni mweneko wa Ufumu uwu. (Uvumbuzi 11:15) Ufumu wa Chiuta ukuthemba misonkho yayi. Chiuta wali na nkhongono zakuzizwiska kweniso ngwakupa, ndipo Ufumu uzamupeleka vyose ivyo ŵanthu ŵake ŵakukhumbikwira.—Yesaya 40:26; Masalmo 145:16.
2. PA NKHANI YA MULONGOZGI
SUZGO: Susan Rose-Ackerman, uyo tamuzunura mu nkhani yajumpha wakati kuti vimbundi vimare “ŵalaraŵalara ŵa boma ndiwo ŵakwenera kwamba kuchitapo kanthu.” Ŵanthu ŵakuligomezga yayi boma ilo likulimbana na ŵanthu awo ŵakutolera misonkho panji ŵapolisi uku likulekelera ŵalaraŵalara. Palije mulongozgi uyo wangamazga vimbundi chifukwa tose tili ŵakwananga. Baibolo likuti pa charu chapasi palije munthu ‘murunji uyo wakuchita uwemi kwambura kwananga.’—Mupharazgi 7:20.
Yesu wakakana chimbundi
IVYO UFUMU UZAMUCHITA: Chiuta wali kusankha Yesu Khristu kuti waŵe Themba la Ufumu wake. Yesu ni murunji, ndipo wangachita yayi viheni. Iyo wakukana vimbundi. Satana wakakhumbanga kuti Yesu wamusope. Wakati wamupenge “maufumu ghose gha charu na uchindami wawo.” Kweni Yesu wakakana. (Mateyu 4:8-10; Yohane 14:30) Kweniso Yesu wakagomezgeka apo ŵakamupayika pa khuni. Ŵakamupa vinyo lakusazgako vyakuŵaŵa kuti ulwilwi uchepeko, kweni iyo wakakana chifukwa likate limutimbanizgenge wongo. (Mateyu 27:34) Pa nyengo yasono Yesu wali kuchanya, ndipo ngwakwenelera kuŵa Themba la Ufumu wa Chiuta.—Ŵafilipi 2:8-11.
3. PA NKHANI YA KUSINTHASINTHA BOMA
SUZGO: Mu vyaru vinandi ŵanthu ŵakuvota kuti ŵawuskepo ŵalongozgi ŵavimbundi. Kweni panyengo ya kamupeni na ya kuvota pakuchitika vimbundi vinandi. Ivi vikuchitika nanga ni mu vyaru visambazi. Pa nyengo iyi, ŵanthu ŵasambazi ŵakupeleka vinthu vinandi kuti ŵanthu ŵaŵavotere. Ivi vikupangiska kuti ŵanthu ŵavimbundi ŵakhaleso pa mipando.
John Paul Stevens, mweruzgi wa ku khoti likuru ku America, walemba kuti ivyo vikuchitika pa nyengo ya kamupeni vikupangiska kuti ‘Boma liŵe lakukayikiska kweniso kuti ŵanthu ŵaleke kuligomezga.’ Lekani ŵanthu ŵakuti ŵandyali ndiwo mbavimbundi chomene kuluska waliyose.
IVYO UFUMU UZAMUCHITA: Ufumu wa Chiuta ngwamuyirayira, ntheura pazamuŵavya vimbundi ivyo vikuchitika pa nyengo ya kamupeni panji ya mavoti. (Daniel 7:13, 14) Chiuta wali kusankha yekha mulongozgi wa Ufumu wake, ntheura palije chifukwa chakuti pazakaŵe mavoti. Pakuti boma ili lizamusinthasinthanga yayi, ivyo lizamuchita vizamuŵa vyamuyirayira.
4. PA NKHANI YA MALANGO
SUZGO: Panji mungaghanaghana kuti kuŵika malango ghanyake kungawovwira kuti vimbundi vimare. Kweni ŵanthu ŵanyake ŵawona kuti para malango nganandi, ndipo ŵanthu ŵakuchita chomene vimbundi. Kweniso malango ghakumazga vimbundi ghakutora nyengo kuti ghambe kugwira ntchito, ndipo para ghamba kugwira ntchito ghakovwira viŵi yayi.
IVYO UFUMU UZAMUCHITA: Malango gha Ufumu wa Chiuta ghakupambana chomene na gha maboma gha ŵanthu. M’malo mwakuŵika malango ghanandinandi, Yesu wakati: “Vinthu vyose ivyo mukukhumba kuti ŵanthu ŵamuchitirani, namwe mukwenera kuchita mwakuyana waka kwa iwo.” (Mateyu 7:12) Malango gha Chiuta ghakovwira ŵanthu kuti ŵaŵenge na maghanoghano ghawemi na kuchita vinthu viwemi. Yesu wakati: “Utemwenge mzengezgani wako umo ukujitemwera wamwene.” (Mateyu 22:39) Malango agha, wali kupeleka ni Chiuta, uyo wakuwona mu mtima.—1 Samuel 16:7.
5. PA NKHANI YA URYEZI
SUZGO: Uryezi na kuleka kughanaghanirana, ndivyo vikupangiska ŵanthu kuti ŵachitenge vimbundi. Kanandi ŵalaraŵalara ŵa boma na ŵanthu bweka, ŵakuŵa ŵaryezi. Sitoro yikuru ya ku Seoul, iyo tayizunura mu nkhani yakwamba, yikawa chifukwa chakuti ŵakazengera vinthu vyambura kukhora. Ŵalara ŵa boma ŵakapoka vimbundi.
Kuti vimbundi vimare, ŵanthu ŵakwenera kuleka kujighanaghanira ŵekha kweniso uryezi. Kweni maboma gha ŵanthu ghatondeka kusambizga ŵanthu kuti ŵaleke uryezi.
IVYO UFUMU UZAMUCHITA: Pa nyengo yasono, Ufumu wa Chiuta ukusambizga ŵanthu kuti ŵaleke uryezi kweniso kujighanaghanira ŵekha. * Ivi vikovwira ‘kuti ŵazgoke ŵaphya mu nkhongono iyo yikulongozga maghanoghano ghawo.’ (Ŵaefeso 4:23) Ŵakuleka uryezi kweniso kujighanaghanira ŵekha, ŵakukhorwa na ivyo ŵali navyo ndipo ŵakughanaghanira ŵanyawo.—Ŵafilipi 2:4; 1 Timote 6:6.
6. PA NKHANI YA ŴANTHU
SUZGO: Ŵanthu ŵanyake ŵakuchita vimbundi, nanga ŵangaŵa ŵasambazi panji ŵa nkharo yiwemi. Lekani ŵanthu ŵanyake ŵakuti maboma ghangamazga yayi vimbundi. Ivyo maboma ghangachita nkhuchepeskako waka vimbundi.
IVYO UFUMU UZAMUCHITA: Pa nkhani ya kumazga vimbundi, buku linyake likuti, maboma ghakwenera kuŵa “ghakugomezgeka, kweniso ghakwenera kwamba ndigho kuchitapo kanthu.” (United Nations Convention Against Corruption) Ndivyo Ufumu wa Chiuta ukuchita pa nyengo yasono, kweniso ukukhumba kuti ŵanthu ŵake ndivyo ŵachitenge. Baibolo likuti “ŵanthu ŵambunu,” panji ŵaryezi, kweniso “ŵatesi” ŵazamuhara yayi Ufumu wa Chiuta.—1 Ŵakorinte 6:9-11; Uvumbuzi 21:8.
Ŵakhristu ŵakwambilira ŵakalondezganga fundo za Chiuta; nase tingalondezga. Apo Simoni wakakhumbanga kugura mzimu utuŵa ku ŵapositole, iwo ŵakakana, ndipo ŵakamuphalira kuti: “Upere ku uheni wako uwu.” Simoni wakati wamanya kuti wananga, wakapempha ŵapositole kuti ŵamulombere kwa Chiuta kuti wawuskemo maghanoghano ghaheni agha.—Milimo 8:18-24.
IVYO MUNGACHITA KUTI MUZAKAŴE MU UFUMU WA CHIUTA
Munthu waliyose wangazakaŵa mu Ufumu wa Chiuta. (Milimo 10:34, 35) Pasono Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakusambizga ŵanthu Baibolo pa charu chose chapasi. Ŵangamovwirani kuti mumanye ivyo mungachita kuti muzakaŵe mu Ufumu. Ŵangamulongorani umo vikuŵira pakusambira Baibolo. Mukulipira yayi ndipo mungasambira kwa maminiti ghachoko waka para mwakhumba. Mungasambira vinandi vya “makani ghawemi gha ufumu wa Chiuta,” na umo Ufumu uzamumazgira vimbundi. (Luka 4:43) Kumanani na Ŵakaboni ŵa Yehova awo ŵali kufupi na imwe panji julani Webusayiti ya jw.org/tum.
^ ndime 8 Baibolo likuti zina la Chiuta ni Yehova.
^ ndime 22 Wonani nkhani ya mutu wakuti, “Kasi Vingacitika Kuŵa Ŵakugomezgeka mu Caru Cakuzura na Vimbundi?” mu Gongwe la Mulinda la Okutobala 1, 2012.


c: text/html

text:
CHIGAŴA 4
Kujiyimba Mulandu—‘Nitozgani ku Kwananga Kwane’
Martha wakati: “Nkhati nasanga ntchito yiphya, umoyo ukasintha pa nyumba pithu, kweni nkhayambaso kuchita vinthu vyambura kwenelera. Nkhamba kuchitako maholide, vyandyali, kweniso kuluta ku matchalitchi. Nkhalopwa mwauzimu vyaka 40. Pakuti nkhachita viheni nyengo yitali, nkhawonanga kuti Yehova wanganigowokera yayi. Nkhajiwonanga kuti nili wakwananga chomene, chifukwa unenesko nkhawumanyanga kweni nkhachita kuwulekera dala.”
MUNTHU uyo wakujiyimba mulandu wakuŵa nga wanyamura katundu muzito. Davide wakalemba kuti: “Mphuvya zane zabizga mutu wane. Zikunitonda kunyamura nga ni katundu muzito.” (Salimo 38:4) Ŵakhristu ŵanyake ŵakuŵa na chitima chikuru ndipo ŵakuwona kuti Yehova wangaŵagowokera yayi. (2 Ŵakorinte 2:7) Kasi mbunenesko? Kasi para mwachita zakwananga zikuru Yehova wangamugowokerani yayi? Wangamugowokerani.
“Tiyeni Tidumbiskane na Kunyoloska Vinthu”
Para ŵakwananga ŵalapa, Yehova wakuŵataya yayi. Nakuti wakuŵapenja. Mu ntharika ya mwana wakuzgeŵa, Yesu wakayaniska Yehova na dada uyo mwana wake wakagaluka na kwamba kuchita viheni. Kweni pamanyuma wakajinyumwa na kuweleraso ku nyumba. Baibolo likuti: “Apo [mwana uyu] wakaŵa patali, awiske ŵakamuwona ndipo chitima chikaŵakora. Ŵakachimbira na kumuvumbatira na kumufyofyontha.” (Luka 15:11-20) Kasi namwe mukukhumba kuwelera kwa Yehova, kweni mukuwona kuti muchali ‘kutali’ na iyo? Nga ni dada wa mu ntharika ya Yesu, namwe Yehova wakumuchitirani chitima. Ngwakunozgeka kumupokelerani.
Kasi mungachita wuli usange mukuwona kuti zakwananga zinu ni zikuru chomene panji zinandi chomene mwakuti Yehova wangamugowokerani yayi? Wonani ivyo Yehova wakumuphalirani pa Yesaya 1:18: “Zaninge sono, tiyeni tidumbiskane na kunyoloska vinthu,” wakuti Yehova. “Nanga zakwananga zinu ziŵe nga ntchinthu chiswesi, zizgokenge zituŵa nga ntchiwuvi chakukhoma.” Nanga zakwananga zingaŵa nga ntchidontho chiswesi pa laya lituŵa, Yehova wakugowokera.
Yehova wakukhumba yayi kuti mukhalirenge waka kujiyimba mulandu chifukwa cha ivyo mukachita. Kasi mungachita wuli kuti Chiuta wamugowokerani na kuŵa na njuŵi yituŵa? Wonani vinthu viŵiri ivyo Themba Davide likachita. Chakwamba likati: “Nipharenge maubudi ghane kwa Yehova.” (Salimo 32:5) Kumbukani kuti Yehova wakumuchemani nakale kuti mudumbiskane nayo ‘na kunyoloska Vinthu.’ Mungadumbiskana nayo mu lurombo. Ntheura zomerani kudumbiskana nayo. Yowoyani zakwananga zinu kwa Yehova na kumuphalira umo mukujipulikira. Davide wati wananga wakalomba kufumira pasi pa mtima kuti: ‘Nitozgani ku kwananga kwane. Mtima wakuphyoka na kuteketeka, A Chiuta, muwukanenge chara.’—Salimo 51:2, 17.
Chachiŵiri, Davide wakazomera wovwiri kufuma kwa Natani, ntchimi iyo Chiuta wakayituma. (2 Samuyeli 12:13) Mazuŵa ghano napo Yehova watipa ŵalara mu mpingo. Ŵalara aŵa ŵali kusambizgika kuti ŵawovwirenge ŵakwananga awo ŵalapa kuti ŵaŵeso paubwezi na Yehova. Para mwaluta ku ŵalara, ŵamumuŵazgirani Malemba na kumulomberani kufumira pasi pa mtima. Ivi vyamovwira kuti mujipulike makora, kuti muleke kuŵa na maghanoghano ghambura kwenelera kweniso kuti muchire mwauzimu.—Yakobe 5:14-16.
“Ngwakukondwa Uyo Maubudi Ghake Ghagowokereka”
Pakwamba mungawona kuti ntchakusuzga chomene kuvumbura zakwananga zinu kwa Yehova na ku ŵalara. Davide nayo vikamusuzga dankha. Wakakhala “chete” kanyengo kwambura kuphara zakwananga zake. (Salimo 32:3) Kweni pamanyuma wakamanya kuti vinthu vimwenderenge makora para wavumbura zakwananga zake na kuleka uheni.
Chinthu chakuzirwa chomene ntchakuti Davide wakambiraso kukondwa. Iyo wakalemba kuti: “Ngwakukondwa uyo maubudi ghake ghagowokereka, uyo kwananga kwake kwabenekelereka.” (Salimo 32:1) Davide wakalomba kuti: “A Yehova, julani milomo yane, kuti mulomo wane upharazge malumbo ghinu.” (Salimo 51:15) Davide wakati waleka kujiyimba mulandu ndipo Chiuta wakati wamugowokera, wakamba kuphalirako ŵanyake za Yehova.
Yehova wakukhumba kuti muŵe na njuŵi yituŵa. Ndipo wakukhumba kuti muphalirengeko ŵanyinu vya iyo kweniso khumbo lake. Wakukhumba kuti muchitenge nthena mwakukondwa, kwambura kujiyimba mulandu. (Salimo 65:1-4) Kumbukani kuti wakumupemphani kuti muwelere mwakuti “zakwananga zinu zisisitike, kuti nyengo yakuwezgeramo nkhongono yize kufuma kwa Yehova.”—Milimo 3:19.
Ivi ndivyo Martha wakachita. Iyo wakati: “Mwana wane wakanitumiranga magazini gha Gongwe la Mulinda na Wukani! Pachoko na pachoko nkhamba kuwelera kwa Yehova. Kweni icho chikaniŵira chakusuzga chomene ntchakuti nipemphe Yehova kuti wanigowokere zakwanga zose izo nkhachita. Pamanyuma nkhamulomba Chiuta kuti wanigowokere. M’paka sono nkhupulikiska yayi kuti vikenda wuli kuti nikhale vyaka 40 nichali nindawelere kwa Yehova. Ivyo vikachitikira ine vikulongora kuti nanga munthu wangakhala vyaka vinandi wuli kwambura kuwelera kwa Yehova, mwaŵi uchalipo. Wangambaso kuteŵetera Chiuta na kuŵaso nayo paubwezi.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jani Bwezi Lamampha Asani Mubwezi Winu Wakumana ndi Masuzgu
Gianni ndi Maurizio aja pa ubwezi kwa vyaka pafupifupi 50. Nyengu yinyaki ubwezi wawu ungutimbanyizika. Maurizio wangukamba kuti: “Nyengu yinyaki po ndenga pa suzgu ndinguchita ubudi ukulu ndipu tinguleka kwanjana.” Gianni wanguti: “Maurizio ndiyu wandisambizanga Bayibolu. Iyu ndiyu wandipasanga ulongozgi. Ndingugomeza cha kuti wangachita vinthu vo wanguchita. Ndinguguŵa ukongwa chifukwa ndinguziŵa kuti ubwezi widu watimbanyizika. Ndingujivwa nge kuti nde ndija.”
KUJA ndi mabwezi ngamampha nkhwakovya ndipu vichitika ŵaka cha kuti ubwezi ulutiriyi. Ntchinthu wuli chingakuwovyani kuti ubwezi winu uleki kumala asani we pafupi kutimbanyizika? Tingasambira vinandi ku ŵanthu anyaki wo azumbulika m’Bayibolu wo ubwezi wawu ungutimbanyizika.
ASANI MUBWEZI WINU WACHITA UBUDI
Davidi yo waliskanga viŵetu ndipuso yo wanguzija fumu, wenga ndi mabwezi ngamampha. Jonafani wenga yumoza mwa mabwezi ngaki yo imwi mungamukumbuka luŵi. (1 Sam. 18:1) Davidi wenga so ndi mabwezi nganyaki nge mchimi Natani. Bayibolu likonkhoska cha nyengu yo ubwezi wawu ungwambiya. Nyengu yinyaki, Davidi wangukambiya Natani vo venga mumtima mwaki nge mo imwi mungachitiya ndi mubwezi winu. Davidi wakhumbanga kuzenge Yehova nyumba. Fumu yeniyi yitenere kuti yingutumbika maŵanaŵanu ngaku Natani chifukwa wenga munyaki ndipuso mzimu waku Yehova wamulongozganga.—2 Sam. 7:2, 3.
Nyengu yinyaki panguchitika chinthu cho chingutimbanyiza ubwezi wawu. Fumu Davidi yinguchita chigololu ndi Betesheba ndipu pavuli paki yingubayisa murumu waki Uriya. (2 Sam. 11:2-21) Davidi wenga wakugomezeka kwaku Yehova kwa vyaka vinandi ndipu wachitanga vinthu mwaurunji kweni wanguchita ubudi ukulu! Ntchinthu wuli chinguchitisa kuti fumu yamampha yeniyi yichiti viyo? Kumbi yinguziŵa cha kuti vo yachitanga venga viheni? Kumbi yaŵanaŵananga kuti yingamubisa Chiuta?
Nanga Natani watingi wachitengenji? Kumbi watingi watumengi munthu kuti ndiyu wakakambiyi Davidi? Anyaki aziŵanga kuti Davidi wangunozga kuti Uriya wakabayiki. Ntchifukwa wuli Natani wanguluta kuchimukambiya, chinanga kuti ubwezi wawu wo wengapu kwa nyengu yitali watingi utimbanyizikengi? Ivi vatingi vichitisengi so kuti umoyu waku Natani uje pa ngozi. Pa nyengu iyi ndipu Davidi wabayisa kali Uriya yo wangunanga cha.
Natani wenga mchimi waku Chiuta. Iyu wanguziŵa kuti asani wangaja ŵaka cheti, ubwezi waki ndi Davidi utimbanyizikengi ndipuso njuŵi yaki yimusuzgengi. Davidi wanguchita chinthu chiheni cho Yehova wangukondwa nachu cha. Iyu wakhumbisisanga kuwovyeka kuti waje so pa ubwezi ndi Chiuta. Davidi wakhumbikanga nadi bwezi launeneska. Natani ndiyu wenga bwezi laviyo. Iyu wanguŵanaŵana kwamba nkhani yo mwakugwirisiya ntchitu chakuyeruzgiyapu cho chatingi chikwaskengi Davidi chifukwa pakwamba waliskanga viŵetu. Natani wangukonkhosa vo Chiuta wangukamba mu nthowa yo yinguwovya Davidi kuti waziŵi ukulu wa maubudi ngaki ndipu pavuli paki wazomerezi ndi kulapa.—2 Sam. 12:1-14.
Mungachita wuli asani munyinu wanangisa pamwenga wachita ubudi ukulu? Panyaki mungaŵanaŵana kuti asani mungamukambiya kuti wakakambi ku ŵara, mbwenu ubwezi winu utimbanyizikengi. Pamwenga mungaŵanaŵana kuti, asani mungachikamba ndimwi ku ŵara, wo angamuwovya kuti waje pa ubwezi wamampha ndi Yehova, ndikuti ndimwi ambula kugomezeka kwaku iyu. Kumbi imwi mungachita wuli?
Gianni, yo wazumbulika kukwamba wanguti: “Ndinguwona kuti vinthu vingusintha. Maurizio wafwatukanga nani cha nge mo wachitiyanga kali. Ndinguŵanaŵana kuti ndikambisani nayu vo vinguchitika chinanga kuti kwenga kwakusuzga kuchita viyo. Ndingujifumba kuti: ‘Ntchinthu wuli cho ndingamukambiya cho iyu waleka kuchiziŵa? Panyaki wandimukengi umampha cha!’ Kweni ndati ndakumbuka vosi vo tasambiranga, ndinguŵanaŵana kuti nkhakambisani nayu. Venivi ndivu Maurizio wachitanga asani nani ndikhumba chovyu. Ndakhumbanga cha kuti tileki kwanjana kweniso ndapenjanga kumuwovya chifukwa ndamukhumbiyanga vamampha.”
Maurizio wangukamba so kuti: “Gianni wakambanga kutuliya pasi pa mtima ndipu vo wangukamba waneneskanga. Ndinguziŵa kuti wenga iyu cha kweniso wenga Yehova cha yo wanguchitisa kuti ndikumani ndi masuzgu kweni chenga chifukwa chakuti ndingusankha mwambula zeru. Mwaviyo, ndinguvwisiya ulongozgi wo ŵara angundipasa ndipu pati pajumpha nyengu, ndinguja so pa ubwezi wamampha ndi Chiuta.”
ASANI MUBWEZI WINU WAKUMANA NDI MASUZGU
Davidi wenga so ndi bwezi linyaki lo lingumuwovya pa nyengu yo wangukumana ndi masuzgu. Munthu mwenuyu wenga Hushai yo Bayibolu likamba kuti wenga “mubwezi waku Davidi.” (2 Sam. 16:16; 1 Mik. 27:33) Iyu watenere kuti wagwiranga ntchitu mu nyumba yachifumu ndipuso wenga mubwezi waki yo nyengu zinyaki wamutumanga kuti wachiti vinthu vinyaki vachisisi.
Pa nyengu yo Absalomu wakhumbanga kulonda ufumu wa awisi a Davidi, Ayisraele anandi anguja kuchigaŵa chaku Absalomu kweni Hushai cha. Davidi wati wathaŵa, Hushai wangumulondo. Davidi wanguguŵa ukongwa chifukwa chakuti mwana waki kweniso ŵanthu wo waŵagomezanga angumuchitiya chinyengu. Chinanga kuti venga viyo, Hushai wangulutiriza kuja wakugomezeka. Iyu wenga wakunozgeka kufwa ndipu wangufiska vo wangutumika kuti watondekesi chiŵembu cho Absalomu wangunozga. Hushai wanguchita ivi chifukwa cha ntchitu yo wagwiranga pa nyumba ya chifumu ŵaka cha kweni wangulongo kuti wenga bwezi lakugomezeka.—2 Sam. 15:13-17, 32-37; 16:15–17:16.
Ntchakukondwesa kuti abali ndi azichi mbakukoliyana chifukwa chakuti atanjana kutuliya pasi pa mtima.Yiwu achita viyo chifukwa chakuti mbudindu waku ŵaka cha pamwenga chifukwa cha uteŵeti wo achita mumpingu. Vo achita vija nge akamba kuti, “Nde munyinu chifukwa chakuti ndikhumbika ŵaka kuchita viyo cha, kweni chifukwa chakuti ndimwi akukhumbika kwaku ini.”
Venivi ndivu mubali Federico wangukumana navu. Iyu wenga ndi munyaki zina laki Antonio ndipu wangumuwovya kuti wamalani ndi suzgu yo wangukumana nayu. Federico wanguti: “Antonio wati waza mumpingu widu, tingwamba kwanjana. Tosi tenga ateŵeti akovya ndipu takondwanga ukongwa kugwiriya ntchitu limoza. Pati pajumpha nyengu yimanavi, angumuŵika kuja mura. Iyu wenga munyangu kweniso wenga chakuwoniyapu chamampha ukongwa kwaku ini pa nkhani yakwanja Yehova.” Pavuli paki, Federico wanguchita ubudi, mwaliŵi wanguchipempha chovyu kwa ŵara ndipu angumulekesa kuja mpayiniya kweniso muteŵeti wakovya. Kumbi Antonio wanguchita wuli?
Federico wanguti: “Ndinguwona kuti Antonio vingumuŵaŵa ukongwa. Iyu wanguyesesa kundiwovya kuti ndileki kusuzgika maŵanaŵanu. Antonio wakhumbisisanga kuti ndije so pa ubwezi ndi Chiuta ndipu wangundileka ndija cha. Wangundichiska kuti ndiyambi so kuteŵete Chiuta ndipu ndingamulekanga cha.” Antonio wangukonkhosa kuti: “Ndayanjanga kucheza ndi Federico. Ndakhumbanga kuti wafwatukengi nani, wandikambiyengi vosi vo venga mumtima waki kweniso vo vamusuzganga.” Chenga chakukondwesa kuti pati pajumpha nyengu Federico wangwamba so kuteŵete Yehova ndipu pavuli paki, wanguŵikika so kuja mpayiniya ndipuso muteŵeti wakovya. Antonio wanguti: “Chinanga kuti sonu te mumpingu umoza cha, titanjana ukongwa kuluska kali.”
ASANI MUNYINU WALEKA KUJA WAKUGOMEZEKA KWAKU IMWI
Kumbi mungavwa wuli asani munyinu waleka kukuwovyani pa nyengu yo mukhumbisisa kuti wakuwovyeni? Kanthu kamanavi ko wangakuchitiyani kangakupwetekani ukongwa mumtima. Mwaviyo, kumbi mungamugowoke? Kumbi mungayamba so kuyanjana nayu nge mo mwachitiyanga kali?
Ŵanaŵaniyani vo vinguchitikiya Yesu pa nyengu yo wenga pafupi kubayika. Iyu wayanjanga kucheza ndi akutumika ndipu achitanga vinthu mwakukoliyana chifukwa ayanjananga ukongwa. Mwaviyo, penga pakwenere kuti Yesu waŵakambi kuti mabwezi ngaki. (Yoh. 15:15) Ntchinthu wuli chinguchitika pa nyengu yo Yesu wangumangika? Akutumika angumuthaŵa. Petro wangukamba kuti wazakumusiya cha Yesu kweni zuŵa lenili ndi usiku, wangumukana katatu.—Mat. 26:31-33, 56, 69-75.
Yesu wanguziŵa kuti waŵengi yija pa masuzgu ngakumaliya ngo watingi wakumanengi nangu. Chinanga kuti venga viyo, watingi waguŵengi mbwenu ndipuso vatingi vimupwetekengi mumtima. Kweni vo iyu wangukambisana ndi akusambira ŵaki wati wayuskika, vilongo cha kuti wanguguŵa, wanguŵakwiyiya pamwenga wanguŵasungiya vifukwa chinanga nkhamanavi. Yesu wanguwona kuti venga vambula kukhumbika kukonkhose akusambira ŵaki vinthu vo angunangisa kusazgapu vo anguchita pa usiku wo angumumanga.
M’malu mwaki, Yesu wanguchiska Petro kweniso akutumika anyaki. Iyu wangulongo kuti waŵagomezanga chifukwa wanguŵapasa ulongozgi wa mo angagwiriya ntchitu yakukhumbika ukongwa, yakusambiza Mazu ngaku Chiuta. Yesu wawonanga kuti akutumika ŵaki ŵeche mabwezi ngaki. Yiwu angumuluwa cha chifukwa chakuti wanguleka cha kuŵayanja. Pa nyengu iyi, atingi ayesesengi kuti aleki kumuthaŵa Mbuyawu. Yiwu angufiska kugwira ntchitu yo wanguŵapasa.—Mac. 1:8; Ŵakol. 1:23.
Mzichi munyaki zina laki Elvira, wakumbuka nyengu yo wanguchita vinthu vo vinguguŵisa Giuliana yo wayanjananga nayu ukongwa. Elvira wanguti: “Wati wandikambiya kuti wanguguŵa chifukwa cha vo ndinguchita, nani vingundiŵaŵa ukongwa. Penga pakuvwika kuti wakwiyi. Kweni fundu yo yingundikwaska ukongwa yenga yakuti, waŵanaŵaniyanga ukongwa zaku ini kweniso masuzgu ngo ndatingi ndikumanengi nangu chifukwa cha nkharu yangu. Nyengu zosi ndiwonga kuti maŵanaŵanu ngaki ngenga pa vo ndingunangisa cha kweni masuzgu ngo ndatingi ndikumanengi nangu pa umoyu wangu. Ndiwonga Yehova chifukwa chakuja ndi bwezi laviyo, lo laŵanaŵaniyanga za umoyu wangu m’malu mwakuŵanaŵaniya mo lavwiyanga.”
Kumbi bwezi lamampha lichita wuli asani lawona kuti ubwezi wawu watimbanyizika? Ilu lija lakunozgeka kukamba ndi bwezi laki mwaulemu kweniso mwambula kubisa asani mphakukhumbika kuchita viyo. Bwezi laviyo, lingayanana ndi Natani ndi Hushai wo angulutiriza kuja akugomezeka kwaku Davidi pa nyengu yo wangukumana ndi masuzgu kweniso nge Yesu yo wenga wakunozgeka kugowoka. Kumbi imwi mwe bwezi laviyo?


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Ŵasiriya ŵarwa nkhondo na Ahabu (1-12)
-
Ahabu wathereska Ŵasiriya (13-34)
-
Uchimi wakwimikana na Ahabu (35-43)
20 Beni-hadadi+ themba la Siriya+ wakawunganya ŵankhondo ŵake wose pamoza na mathemba ghanyake 32 na mahachi ghawo na magileta. Wakakwera na kuzingilizga+ Samariya,+ ŵakarwa nayo.
2 Wakatuma mathenga kwa Ahabu+ themba la Israyeli ku msumba. Wakati kwa iyo: “Beni-hadadi wakuti:
3 ‘Siliva lako na golide lako ndane. Ŵawoli ŵako ŵakutowa chomene na ŵana ŵako nawo mbane.’”
4 Themba la Israyeli likati: “Kuyana na mazgu ghinu, fumu yane themba, ine nili winu pamoza na vyose ivyo nili navyo.”+
5 Mathenga ghara ghakizaso, ghakati: “Beni-hadadi wakuti: ‘Nkhakutumira uthenga uwu: “Siliva lako na golide lako, ŵawoli ŵako na ŵana ŵako unipenge.”
6 Kweni namachero kuzakafika nyengo yanthena iyi nitumenge ŵateŵeti ŵane kwa iwe, ndipo ŵazamusecha mu nyumba yako na nyumba za ŵateŵeti ŵako. Vinthu vyako vyose vyakuzirwa ŵazamutora na kuluta navyo.’”
7 Penepapo themba la Israyeli likachema ŵalara wose ŵa charu, likati: “Laŵiskani, wonani umo munthu uyu wakukhumbira kwiza na soka. Pakuti wakakhumbanga kuti nimupe ŵawoli ŵane, ŵana ŵane, siliva lane, na golide lane, ndipo ine nkhamukanira yayi.”
8 Ŵalara wose na ŵanthu wose ŵakati: “Mungapulikiranga yayi, mungazomerezganga chara.”
9 Ntheura iyo wakati ku mathenga gha Beni-hadadi: “Mukaphalire fumu yane themba kuti: ‘Vyose ivyo mukukhumba kwa ine muteŵeti winu nichitenge. Kweni ichi pera ningachita chara.’” Mathenga ghara ghakaluta na kumuwezgera mazgu Beni-hadadi.
10 Sono Beni-hadadi wakamutumira uthenga wakuti: “Ŵachiuta ŵachite nane ntheura na kusazgirapo usange mu Samariya muli fuvu lakukwana kupeleka chikufi chimoza kwa waliyose wa ŵanthu awo ŵakunilondezga.”
11 Themba la Israyeli likati: “Mukamuphalire kuti: ‘Uyo wakuvwara vyankhondo vyake waleke kujithumbwa nga ni uyo wakuvivura.’”+
12 Beni-hadadi wakati wapulika waka zgoro ili, apo iyo na mathemba ŵakamwanga mu mahema ghawo, nyengo yeneyiyo wakati ku ŵateŵeti ŵake: “Nozgekani kuti tikawukire.” Ntheura ŵakanozgeka kukawukira msumba.
13 Kweni ntchimi yikiza kwa Ahabu+ themba la Israyeli, yikati: “Yehova wakuti: ‘Kasi wawuwona mzinda wose uwu? Wona, nkhuwupeleka mu woko lako muhanya uno, ndipo iwe umanyenge kuti ine ndine Yehova.’”+
14 Ahabu wakafumba kuti: “Vichitikenge na njani?” Ntchimi yira yikati: “Yehova wakuti: ‘Na ŵateŵeti ŵa ŵakaronga ŵa vigaŵa.’” Paumaliro wakafumba kuti: “Ni njani wambenge kurwa nkhondo?” Iyo yikati: “Iwe!”
15 Penepapo Ahabu wakapenda ŵateŵeti ŵa ŵakaronga ŵa vigaŵa, ndipo ŵakaŵapo 232. Pamanyuma, wakapenda ŵanalume wose ŵa Israyeli, ŵakaŵapo 7,000.
16 Ŵakanyamuka muhanya pakati apo Beni-hadadi wakamwanga na kuloŵera mu mahema pamoza na mathemba 32 agho ghakamovwiranga.
17 Ŵateŵeti ŵa ŵakaronga ŵa vigaŵa ŵakati ŵadankha kufuma, nyengo yeneyiyo Beni-hadadi wakatuma mathenga. Ndipo ghakamuphalira kuti: “Ŵanthu ŵafuma mu Samariya.”
18 Penepapo iyo wakati: “Usange ŵizira mtende, ŵakorani ŵamoyo. Usange ŵizira nkhondo, napo muŵakore ŵamoyo.”
19 Kweni ŵanthu aŵa, ndiko kuti, ŵateŵeti ŵa ŵakaronga ŵa vigaŵa na ŵankhondo awo ŵakaŵalondezganga, ŵakati ŵafuma mu msumba,
20 waliyose wakatimba mulwani wake. Penepapo Ŵasiriya ŵakachimbira,+ ndipo Israyeli wakaŵaskera, kweni Beni-hadadi themba la Siriya wakachimbira pa hachi pamoza na ŵapamahachi ŵanyake.
21 Themba la Israyeli likafuma na kutimba mahachi na magileta, likathereska Ŵasiriya na kuthereska kukuru.
22 Ntchimi+ yikizaso kwa themba la Israyeli, yikati: “Luta, ujikhozge na kughanaghanira icho uchitenge.+ Pakuti kuuyambiro wa chaka chikwiza themba la Siriya lizengeso kwimikana nawe.”+
23 Sono ŵateŵeti ŵa themba la Siriya ŵakati: “Chiuta wawo ni Chiuta wa mapiri. Lekani ŵakatitonda. Kweni usange tingarwa nawo pa malo ghakuthambalara, tiŵatondenge.
24 Kweniso muchite ichi: Muwuskemo mathemba ghose+ mu maudindo ghawo, ndipo mu malo ghawo muŵikemo ŵalongozgi waka.
25 Kufuma apo, muwunganye ŵankhondo ŵakuyana na ŵankhondo awo muli kutaya, hachi pa hachi na gileta pa gileta. Mbwenu tilute na kurwa nawo pa malo ghakuthambalara, ndipo tamuŵatonda nadi.” Ntheura wakapulikira fundo yawo na kuchita ntheura.
26 Kuuyambiro wa chaka, Beni-hadadi wakawunganya Ŵasiriya na kukwelera ku Afeki+ kukarwa na Israyeli.
27 Ŵanthu ŵa Israyeli nawo ŵakawunganyika na kupika vyakurya, ŵakafuma kukakumana nawo. Ŵanthu ŵa Israyeli ŵakati ŵajintha msasa panthazi pawo, ŵakawonekanga nga nthumiskambo tuchokotuchoko tuŵiri twa mbuzi, apo Ŵasiriya ŵakazuzga charu chose.+
28 Penepapo munthu wa Chiuta waunenesko wakiza kwa themba la Israyeli, wakati: “Yehova wakuti: ‘Pakuti Ŵasiriya ŵayowoya kuti: “Yehova ni Chiuta wa mapiri, ni Chiuta wa mu vidika chara,” nipelekenge mzinda ukuru uwu mu woko lako,+ ndipo umanyenge nadi kuti ine ndine Yehova.’”+
29 Ŵakakhala pa msasa mazuŵa 7, ŵakathyana waka, ndipo pa zuŵa la 7 nkhondo yikambapo. Ŵanthu ŵa Israyeli ŵakakoma ŵasilikari ŵakwenda pasi ŵa Ŵasiriya ŵakukwana 100,000 pa zuŵa limoza.
30 Ŵanyake wose ŵakachimbilira ku Afeki,+ mu msumba. Kweni chiliŵa chikawira pa ŵanthu 27,000 awo ŵakakhalako. Beni-hadadi nayo wakachimbira, wakanjira mu msumba, ndipo wakabisama mu chipinda chamukati chomene.
31 Penepapo ŵateŵeti ŵake ŵakati: “Wonani, tapulika kuti mathemba gha nyumba ya Israyeli ni mathemba ghalusungu. Ipo sono, tiyeni tivware vigudulu mu viwuno vithu na kukakilira vingwe mu mitu yithu, tilute kwa themba la Israyeli. Panyake wangaponoska umoyo winu.”+
32 Ntheura ŵakavwara vigudulu mu viwuno vyawo, na kukakilira vingwe mu mitu yawo, ŵakiza kwa themba la Israyeli, ŵakati: “Muteŵeti winu Beni-hadadi wakuti: ‘Naŵeya, unileke wamoyo.’” Iyo wakati: “Kasi wachali wamoyo? Ni mubali wane.”
33 Ŵanthu ŵara ŵakachiwona nga ntchimanyikwiro chiwemi ndipo ŵakakolerana nagho luŵiro mazgu ghake, ŵakati: “Beni-hadadi ni mubali winu nadi.” Iyo wakati: “Lutani mukamutore.” Ntheura Beni-hadadi wakiza kwa iyo, wakamukwezga mu gileta.
34 Beni-hadadi wakati kwa iyo: “Misumba iyo adada ŵakapoka kwa adada ŵako niyiwezgenge. Ungazenga misika yako mu Damaseko, nga umo adada ŵakachitira mu Samariya.”
Ahabu wakazgora kuti: “Chifukwa cha phangano ili, nkhukuleka kuti ulutenge.”
Penepapo wakachita phangano na kumuleka kuti walutenge.
35 Yumoza wa ŵana ŵa zintchimi+ wakaphalira munyake kuyana na mazgu gha Yehova kuti: “Naŵeya, nitimba.” Kweni munyake wakakana kumutimba.
36 Penepapo wakati: “Pakuti undapulikire mazgu gha Yehova, para talekana waka na ine, nkhalamu yikukomenge.” Ŵakati ŵalekana, nkhalamu yikiza kwa iyo na kumukoma.
37 Wakasangaso munthu munyake, wakati: “Naŵeya, nitimba.” Munthu yura wakamutimba nadi na kumupweteka.
38 Penepapo ntchimi yira yikaluta na kulindilira themba pa nthowa, yikajibisa na visalu ku maso ghake.
39 Apo themba likajumphanga, yikachemerezga kwa themba kuti: “Muteŵeti winu wanguŵa pakati pa nkhondo, ndipo kwanguŵa munthu uyo wangwiza na munthu kwa ine na kuyowoya kuti: ‘Uniwonerengeko munthu uyu. Usange wazgeŵa, umoyo wako uzamutoreka mu malo gha umoyo wake,+ panji uzamulipira talente la siliva.’
40 Apo muteŵeti winu wanguŵa wakutangwanika apa na apo, munthu yura wanguzgeŵelekera waka yii.” Penepapo themba la Israyeli likati kwa iyo: “Ndimo cheruzgo chako chiŵirenge. Wajidumulira wekha.”
41 Ntheura yikawuskako luŵiro visalu ku maso ghake, ndipo themba la Israyeli likamumanya kuti wakaŵa yumoza wa ntchimi.+
42 Ntchimi yikati: “Yehova wakuti: ‘Pakuti wamuleka kuti wafumemo mu woko lako+ munthu uyo nkhakuphalira kuti waparanyike, umoyo wako unjirenge mu malo gha umoyo wake,+ ndipo ŵanthu ŵako ŵanjirenge mu malo gha ŵanthu ŵake.’”+
43 Penepapo themba la Israyeli likawera ku nyumba yake ku Samariya,+ nkhongono gululuru!
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
1 Mathemba 20
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
Vo Akuŵerenga Afumba
Kumbi kubanya timiti tiŵi ko kuzumbulika mu lemba la Ezekiele chaputala 37 kung’anamuwanji?
Kuziya mwaku Ezekiele, Yehova wangulayizga kuti ŵanthu ŵaki azamuwere ku Charu Chakulayizgika ndipuso kuti azamukoliyana nge mtundu umoza. Uchimi uwu ung’anamuwa so kuti ŵanthu aku Chiuta azamuja gulu limoza mu mazuŵa ngakumaliya.
Yehova wangukambiya Ezekiele kuti walembi pa timiti tiŵi. Pa kamiti kamoza wakhumbikanga kulembapu kuti, “Kaku Yuda ndi ŵana aku Yisraele wo ŵenayu pamoza.” Pa kamiti kanyaki wakhumbikanga kulembapu kuti, “Kaku Yosefe, kamiti kaku Efraimu ndi nyumba yosi yaku Yisraele yo yenayu pamoza.” Timiti iti takhumbikanga kuja “kamiti kamoza” mu janja laku Ezekiele.—Ezek. 37:15-17.
Kumbi “Efraimu” wamiyanji? Yeroboamu yo wenga fumu yakwamba ya mafuku 10 nga ufumu wa kunkhondi wenga wa fuku laku Efraimu. Fuku ili ndilu lenga la nthazi ukongwa mu ufumu uwu. (Mar. 33:13, 17; 1 Ŵakar. 11:26) Fuku ili lingutuliya mwaku Efraimu mwana waku Yosefe. (Maŵ. 1:32, 33) Yosefe wangulonde thumbiku lapade kutuliya kwa awisi a Yakobe. Mwaviyo, chenga chakwenere kuti kamiti ko kamiyanga mafuku 10 nga ufumu wa kunkhondi kadaniki “kamiti kaku Efraimu.” Pa nyengu yo Ezekiele walembiyanga uchimi wakukwasana ndi timiti tiŵi, Ufumu wa kunkhondi wa Ayisraele ndipu we ku ukapolu kali. Yiwu angukoleka ukapolu ndi Asiriya mu 740 B.C.E. (2 Ŵakar. 17:6) Mwaviyo, pa nyengu iyi Ayisraele anandi ŵenga mu vyaru vakupambanapambana vo vawusikanga ndi Ufumu wa Babiloni wo ungusere m’malu mwa Ufumu wa Asiriya.
Mu 607 B.C.E., mafuku ngaŵi nga ufumu wa kumwera ndipuso ŵanthu anyaki wo angujaku mu ufumu wa kunkhondi angukoleka ukapolu ku Babiloni. Mafumu ngo ngawusanga mafuku ngaŵi nga ufumu wakumwela ngatuliyanga mu fuku laku Yuda. Asembi nawu ajanga ku Yuda chifukwa ateŵetiyanga pa nyumba yakusopiyamu ku Yerusalemu. (2 Mik. 11:13, 14; 34:30) Mwaviyo, chenga chakwenere kuti mafuku ngaŵi nga ufumu wakumwela ngamiyi kamiti “kaku Yuda.”
Kumbi timiti tiŵi iti tingubanyika zuŵanji? Tingubanyika mu 537 B.C.E. pa nyengu yo Ayisraele anguwere ku Yerusalemu kuti akazengi so nyumba yakusopiyamu. Ŵanthu a mafuku ngaŵi nga ufumu wakumwela ndi a mafuku 10 nga ufumu wa kunkhondi anguwere pamoza kutuwa ku ukapolu. Mtundu wa Ayisraele wenga wakugaŵikana so cha. (Ezek. 37:21, 22) Nge mo venge pakwamba, Ayisraele angwamba kusopa Yehova pamoza. Yesaya ndi Yeremiya nawu angukambapu kuti ŵanthu yaŵa azamusopiyanga limoza.—Yes. 11:12, 13; Yer. 31:1, 6, 31.
Kumbi uchimi uwu ukamba fundu niyi yakukwasana ndi kusopa kwaunenesa? Fundu yaki ndi iyi: Yehova wachitisa kuti ateŵeti ŵaki aje gulu ‘limoza.’ (Ezek. 37:18, 19) Kumbi uchimi uwu ufiskika so mazuŵa nganu? Hinya. Uchimi uwu ungwamba kufiskika mu 1919. Pa nyengu iyi, ŵanthu aku Chiuta asinthanga kamanakamana mo ayendesiyanga vinthu ndipuso angwamba kusope limoza. Vo Satana wakhumbanga kuti aleki kukoliyana vingutondeka.
Pa nyengu iyi, ŵanthu anandi alindizanga kuchija mafumu ndi asembi kuchanya ndi Yesu. (Chiv. 20:6) Yiwu ŵenga nge kamiti kaku Yuda. Kweni nyengu yati yajumphapu, ŵanthu anandi wo alindizanga kuzija pacharu chapasi angwamba kukoliyana ndi Ayuda auzimu. (Zek. 8:23) Yiwu ŵenga nge kamiti kaku Yosefe, ndipu ŵengavi chilindiza chakuchiwusa ndi Khristu kuchanya.
Mazuŵa nganu, magulu ngosi ngaŵi ngateŵete limoza Yehova mwakulongezeka ndi Fumu, Yesu Khristu yo Ezekiele wangumukamba kuti “mteŵeti wangu Davidi.” (Ezek. 37:24, 25) Yesu wanguromba kuti akusambira ŵaki wosi ‘azije amoza, nge mo awisi aliri akukoliyana ndi iyu ndipuso mo iyu waliri wakukoliyana ndi awisi.’ * (Yoh. 17:20, 21) Yesu wangukamba so kuti kamskambu kamana ka Akhristu akusankhika azamuja “mskambu umoza” pamoza ndi ‘mbereri zaki zinyaki.’ Wosi azamuja ndi “mliska yumoza.” (Yoh. 10:16) Vo Yesu wangukamba vilongo kuti ŵanthu wosi aku Yehova mbakukoliyana mazuŵa nganu chinanga kuti alindiza vinthu vakupambana.
^ ndimi 6 Pa nyengu yo Yesu wakambiyanga akusambira ŵaki za chisimikizu cha mazuŵa ngakumaliya, wanguŵakambiya ntharika zakupambanapambana. Pakwamba, wanguŵakambiya ntharika ya “muŵanda wakugomezgeka ndi wakuwamu.” Yaka nkhagulu kamanavi ka Akhristu akusankhika wo alongoza. (Mat. 24:45-47) Pavuli paki, wangukamba ntharika yo yakwasanga wosi wo alindiza kuluta kuchanya. (Mat. 25:1-30) Pakumaliya, wangukamba za ŵanthu wo alindiza kuzija pacharu chapasi. Yiwu atovya abali aku Khristu. (Mat. 25:31-46) Mwakuyanana waka, pa nyengu yo uchimi waku Ezekiele ungwamba kufiskika mazuŵa nganu, wakambanga dankha za Akhristu wo alindiza kuluta kuchanya. Chinanga kuti mafuku 10 nga ufumu wa kunkhondi ngamiya wo alindiza kuzija panu pasi cha, kweni kukoliyana ko kukonkhoseka mu uchimi uwu kutitikumbusa kukoliyana ko kwe pakati paku wo alindiza kuzija panu pasi ndi Akhristu wo amuwusa ndi Yesu.


text:
“Ungawopanga Chara, Ine Nikovwirenge”
YELEZGERANI kuti mukwenda munthowa na usiku. Mwamabuchi mukupulika musketu kumasinda kwinu kulongora kuti munthu munyake wakumulondezgani. Para mwaleka kwenda, nayo wakuleka kwenda. Para mwamba kuphinda, nayo wakuphinda. Pamanyuma mukwamba kuchimbira, na kukonera panyumba ya mubwezi winu iyo yili pafupi. Mubwezi winu wakumujulirani ndipo mukunjira munyumba yake. Kasi mungajipulika wuli? Kuyowoya unenesko, mtima winu ungakhala pasi.
Panji ivi vindamuchitikiranipo, kweni pali vinthu vinyake ivyo mukwenjerwa navyo pa umoyo winu. Mwachiyelezgero, kasi mukulimbana na nkharo yinyake yiheni iyo mukukhumba kuleka kweni mukutondeka? Kasi ndimwe lova, ndipo mwayezga kwa nyengo yitali kupenja ntchito kweni mukuyisanga chara? Kasi mukufipa mtima kuti para mwachekura muzamujipwelelera wuli? Kasi imwe mukwenjerwa na vichi?
Kasi mungatemwa yayi kuŵa na mubwezi uyo mungamuphalira ivyo mukwenjerwa navyo, kweniso uyo ngwakunozgeka kumovwirani kwali musangane na suzgo wuli? Kasi walipo mubwezi wanthena? Enya! Mubwezi wanthena waliko ndipo ni Yehova. Nga umo lemba la Yesaya 41:8-13 likulongosolera, Yehova wakaŵa paubwezi na Abrahamu, ndipo wangaŵaso paubwezi na ise. Pa vesi 10 na 13, Yehova wakaphalira mtundu wa Israyeli kuti: “Ungawopanga yayi, pakuti nili nawe. Ungenjerwanga chara, pakuti ndine Chiuta wako. Nikukhozgenge, enya, nikovwirenge, nikukolenge na woko lane lamalyero laurunji. Pakuti ine Yehova Chiuta wako nkhukukora pa woko lako lamalyero, ine nkhuyowoya nawe kuti: ‘Ungawopanga chara, ine nikovwirenge.’”
“NIKUKOLENGE NA WOKO LANE”
Kasi mazgu agha ngakukhozga yayi? Jitorani kuti Yehova wakumuphalirani imwe mazgu agha. Nangauli chingaŵa chakukondweska nadi kwenda na Yehova, kweni mazgu agha ghakung’anamura kuti Yehova wakumukorani pa kawoko na kwenda namwe yayi. Nakuti usange Yehova wangamukorani na woko lake la malyero na kwenda namwe, asi ndikuti wakorenge ku woko linu lamazere? M’malo mwake Yehova wakunyoloska ‘woko lake lamalyero laurunji’ na kukora “woko linu lamalyero” kuti wamufumiskani mu khuluru, panji kuti masuzgo agho mukukumana nawo. Apo wakumuguzirani kuwaro, wakumusimikizgirani kuti: “Ungawopanga chara, ine nikovwirenge.”
Kasi mukuwona kuti Yehova ni Dada winu wachitemwa kweniso Mubwezi uyo wangamovwirani para mwasangana na suzgo kweniso para mukwenjerwa? Yehova wakumutemwani chomene, ndipo wakumufipirani mtima. Kweniso wakumusimikizgirani kuti wamovwiraninge. Yehova ngwakunozgeka kumovwirani kweniso kumuvikilirani para mwasangana na masuzgo. Nadi, Yehova ni “movwiri wakugomezgeka mu nyengo ya suzgo.”—Sal. 46:1.
KUJIYIMBA MLANDU CHIFUKWA CHA MAUBUDI GHAKUMASINDA
Ŵanji ŵakusuzgika chomene maghanoghano chifukwa cha maubudi agho ŵakapanga kumasinda, ndipo ŵakuwona kuti Yehova wangaŵagowokera chara. Kasi ndimo namwe mukujiwonera? Usange ndimo viliri, ghanaghanirani umo wakajipulikira Yobu, muteŵeti wakugomezgeka. Iyo wakazomera ‘zakwananga izo wakachita pa uwukirano’ wake. (Yobu 13:26) Davide nayo wakajiyimba mulandu chifukwa cha maubudi ghake, ndipo wakapempha Yehova kuti: “Mungakumbukanga chara zakwananga za pa uwukirano wane na maubudi ghane.” (Sal. 25:7) Pakuti ndise ŵakwananga tose tikupeleŵera “pa uchindami wa Chiuta.”—Rom. 3:23.
Mazgu gha mu Yesaya chaputara 41 ghakalembekera Ŵaisrayeli awo ŵakaŵa ŵateŵeti ŵa Yehova mu nyengo zakale. Ŵaisrayeli ŵakagalukira Chiuta kanandi waka, lekani Yehova wakazomerezga kuti ŵatolekere ku wuzga ku Babuloni. (Yes. 39:6, 7) Ndipouli, Yehova wakatemerathu nyengo yakuthaskira Ŵaisrayeli awo ŵakapera na kuwelera kwa iyo. (Yes. 41:8, 9; 49:8) Mazuŵa ghano napo, Yehova wakuŵachitira lusungu na kuŵagowokera wose awo ŵakulapa zanadi na kusida zakwananga zawo.—Sal. 51:1.
Wonani ivyo vikachitikira Takuya, * uyo pakwamba wakaŵa na suzgo la kuwonelera vinthu vyamuziro kweniso chizgoŵi cha kunyenyenkha nkhuli. Iyo wakayezga kanandi waka kuti wamazge suzgo lake kweni wakatondekanga. Kasi Takuya wakajiwonanga wuli? Iyo wakati: “Nkhajiwonanga kuti ndine wawakawaka chomene. Kweni nkhati nalomba kwa Yehova kuti wanigowokere, wakanipulika ndipo wakanovwira kuti nimarane na suzgo lane.” Kasi Yehova wakamovwira wuli Takuya? Wakamovwira kwizira mu ŵalara ŵa mpingo wake. Ŵalara ŵakamuphalira kuti nyengo zose para vyamuchitikiraso, waŵamanyiskenge. Takuya wakati: “Chikaŵa chipusu yayi kuŵamanyiska, kweni para naŵamanyiska, nkhakhozgekanga chomene.” Mulaŵiliri wa dera wakati wiza pa mpingo wawo, ŵalara ŵakapanga ndondomeko ya ulendo wauliska kwa Takuya. Mulaŵiliri wa dera wakaphalira Takuya kuti: “Vyachitika waka mwangozi yayi kuti ine nize pano. Kweni ŵalara ndiwo ŵakanipempha kuti tizakachezge namwe. Iwo ŵakasankha kuti tichite ulendo wauliska kwa imwe.” Takuya wakati: “Ine ndine nkhachitanga kwananga, kweni Yehova wakanyoloska woko lake na kunovwira kwizira mu ŵalara.” Takuya wakaleka nkharo yake yiheni na kwamba kuchita upayiniya ndipo pasono wakuteŵetera pa ofesi ya Ŵakaboni ŵa Yehova. Namwe Yehova wangamovwirani kuti mumarane na suzgo linu nga umo wakawovwilira Mubali Takuya.
KWENJERWA NA UMO MUSANGIRENGE NDALAMA
Ŵanthu ŵanandi ŵakwenjerwa chifukwa cha suzgo la kusoŵa ntchito. Ŵanyake ntchito yili kumara ndipo vikuŵasuzga kuti ŵasangeso yinyake. Tiyelezgere kuti vyachitikira imwe. Kulikose uko mukufumba ntchito ŵakumukani waka nthe. Kasi mungachita wuli? Para vyaŵa nthena, ŵanthu ŵanyake ŵakutimbanizgika maghanoghano ndipo ŵakwamba kwenjerwa chomene. Kasi Yehova wangamovwirani wuli? Ni nyengo zose yayi apo wangamovwirani kusanga ntchito yiwemi mwaluŵiro. Kweni wangamovwirani kuti mukumbukirenge mazgu gha Themba Davide ilo likati: “Nkhaŵa mwana, sono nili muchekuru, kweni nindawonepo kuti murunji wasidika, panji ŵana ŵake kupempheska chakurya.” (Sal. 37:25, mazgu ghamusi.) Yehova wakumuwonani kuti ndimwe ŵakuzirwa chomene kwa iyo. Ntheura na ‘woko lake lamalyero laurunji,’ Yehova wamovwiraninge kusanga vinthu ivyo mukukhumbikwira kuti mulutilire kumuteŵetera.
Sara uyo wakukhala ku Colombia wali kuwonapo umo Yehova wakugwiliskira ntchito nkhongono zake kuti wawovwire ŵateŵeti ŵake. Pakwamba Sara wakagwiranga ntchito pa kamupani yinyake, ndipo wakapokeranga ndalama zinandi. Kweni ntchito iyi yikamulyeranga nyengo yinandi ndipo wakatondekanga kuteŵetera Yehova mwakukwana. Pakuti Sara wakakhumbanga kuchita vinandi pakuteŵetera Yehova, wakayileka ntchito iyi na kwamba kuchita upayiniya. Ndipouli, vikaŵa vyakusuzga chomene kuti wasange ntchito yakuti wagwirenge kwa mazuŵa ghachoko waka. Iyo wakamba bizinesi yakuguliska ayisikilimu, kweni pakati pajumpha nyengo bizinesi yake yikawa. Sara wakati: “Nkhakhala waka kwambura ntchito kwa vyaka vitatu, kweni Yehova wakanovwira kuti nilutilire kuzizipizga pa nyengo yose iyi, ndipo nkhumuwonga chomene.” Sara wakamanya vinthu ivyo wakukhumbikwira nadi pa umoyo wake ndipo wakasambira kuleka kwenjerwa na vinthu vya zuŵa lakulondezgapo. (Mat. 6:33, 34) Pamanyuma, kamupani yira yikamuchema kuti wakambeso ntchito yake iyo wakagwiranga kale. Sara wakazgora kuti wazomerenge kuyambiraso ntchito yake pekha usange wagwirenge kwa mazuŵa ghachoko waka pa sabata kweniso para ŵamuzomerezgenge nyengo zose kuluta ku maungano na ku upharazgi. Nangauli pasono Sara wakusanga ndalama zichoko, kweni wachali kuchita upayiniya. Pa nyengo yose iyo wakakumananga na masuzgo, Sara wakati: “Nkhawona woko la chitemwa la Yehova.”
KWENJERWA CHIFUKWA CHA UCHEKURU
Ŵanyake ŵakwenjerwa umo ŵazamusangira wovwiri para ŵachekura. Ŵanandi awo ŵakufika pa msinkhu wakupumura pa ntchito ŵakwenjerwa usange ŵazamuŵa na ndalama zakukwana zakuti zingaŵawovwira para ŵachekura. Ŵakufipaso mtima na matenda agho ghakwiza chifukwa cha uchekuru. Wamasalimo munyake wakaŵeyelera Yehova kuti: “Munganitayanga yayi mu uchekuru wane. Munganisidanga yayi para nkhongono zane zalopwa.”—Sal. 71:9, 18.
Kasi ŵateŵeti ŵa Yehova ŵangachita wuli kuti ŵaleke kwenjerwa na uchekuru? Ŵakwenera kuŵa na chipulikano chakukhora mwa Yehova na kumugomezga kuti walutilirenge kuŵapa vinthu vyakukhumbikwa pa umoyo wawo. Awo ŵali kuzgoŵera umoyo wawofuwofu, ŵakwenera kuchepeskako vinthu vinyake pa umoyo wawo na kusambira kuŵa ŵakukhorwa na vinthu vichoko waka. Nyengo zinyake ŵangawona kuti “ntchiwemi kurya mphangwe . . . kuluska ng’ombe yakututuŵa.” Nipera ŵangalutilira kuŵa na umoyo uwemi kweniso ŵangaŵa ŵakukondwa. (Zinth. 15:17) Para nyengo zose mukuchita ivyo vikukondweska Yehova, wazamulutilira kumupani vinthu vyakukhumbikwa nanga ni para mwachekura.
Wonani ivyo vikachitikira José na muwoli wake Rose, awo ŵakachita uteŵeti wanyengozose kwa vyaka vyakujumpha 65. Kwa vyaka vinandi, ŵakapweleleranga awiske ŵa Rose awo ŵakalwaranga. Kweniso José wakaŵa na nthenda ya kansa ndipo ŵakamupanga opareshoni. Kasi Yehova wakawovwira wuli mbumba yakugomezgeka iyi? Yehova wakaŵawovwira kwizira mwa Tony na muwoli wake Wendy awo ŵakawungananga nawo mu mpingo umoza. Tony na Wendy ŵakapeleka chipinda chakuti José na Rose ŵakhalengemo. Tony na Wendy ŵakasunga chipinda ichi kuti mukhalenge awo ŵakuchita upayiniya wanyengozose. Apo Tony wakaŵa ku sekondare, kanandi wakawonanga José na Rose ŵakuluta kukapharazga. Ntheura wakaŵatemwanga chomene chifukwa ŵakalimbikiranga kupharazga ndipo nayo wakadokeranga chomene. Tony na Wendy ŵakatora mbumba yichekuru iyi na kwamba kukhala nayo chifukwa yikajipeleka kuteŵetera Yehova umoyo wose. Pasono, pajumpha vyaka 15 kufuma apo Tony na Wendy ŵakambira kukhala na José na Rose. José na Rose ŵali na vyaka vya m’ma 80. Iwo ŵakuwona wovwiri uwo ŵakupokera kwa Tony na Wendy kuŵa chawanangwa chakuzirwa kufuma kwa Yehova.
Yehova wakupelekaso ‘woko lake lamalyero laurunji’ kwa imwe kuti limovwirani. Kasi imwe mupokelerenge woko la Yehova uyo wakumulayizgani kuti: ‘Ungawopanga chara, ine nikovwirenge’?
^ ndime 11 Mazina ghanyake ghasinthika.


text:
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA | 2 MIKOKA 33–36
Yehova Wagowoke wo Alapa Kutuliya Pasi Pamtima
MANASE
Yehova wanguzomereza kuti Manase wamangiki ndi Asiriya ndipuso kuti aluti nayu ku Babiloni
VO WANGUCHITA WECHENDAKOLEKI
Wanguzenga guŵa lakuperekiyapu sembi kwa achiuta angoza
Kupereka sembi ŵana ŵaki anthurumi
Kubaya ŵanthu ambula kunanga
Kuchiska ŵanthu kuti achitengi vamizimu
VO WANGUCHITA WATI WAFWATULIKA
Wangujiyuyuwa ukongwa
Wanguromba kwaku Yehova ndipu wangupereka sembi
Wangubwanganduwa maguŵa ngakuperekiyapu sembi kwa achiuta angoza
Wangupempha ŵanthu kuti ateŵetiyengi Yehova
JOSIYA
VO WANGUCHITA MU MUWUSU WAKI
Wangupenja Yehova
Wangumalisa kusopa kwaboza ku Yuda ndi ku Yerusalemu
Wangunozga nyumba yaku Yehova; wangusaniya buku la Marangu


text:
Zirwiskani Mwaŵi Winu wa Kugwira Ntchito na Yehova
‘Tili ŵantchito ŵanyake na Chiuta.’—1 KOR. 3:9.
1. Kasi Yehova wakujipulika wuli na ntchito zake? Kasi ichi chikumuchiska kuchita wuli?
YEHOVA wakukondwa chomene na milimo yake. (Sal. 135:6; Yoh. 5:17) Iyo wapeleka ntchito yakukondweska chomene ku vilengiwa vyake kuti navyo vikondwenge. Mwachiyelezgero, ntchito ya kulenga wakachitira lumoza na Mwana wake wakwamba. (Ŵazgani Ŵakolose 1:15, 16.) Baibolo likuti Yesu wakaŵa kuchanya pamoza na Chiuta “nga ndi fundi” pambere wandize pano pasi.—Zinth. 8:30.
2. Kasi ntchivichi icho chikulongora kuti Yehova wakugaŵirako ŵangelo milimo yakuzirwa?
2 Mu Baibolo muli viyelezgero vyakulongora kuti nyengo zose Yehova wakugaŵirako ŵangelo ŵake milimo. Adamu na Eva ŵakati ŵananga na kuchimbizgika mu chikaya chawo chakutowa, Chiuta ‘wakaŵika ŵakerubi ku mafumiro gha dazi kwa munda wa Edeni, na lupanga lwa moto lwakuzgokera kosekose, kusunga nthowa ya ku khuni la umoyo.’ (Gen. 3:24) Kweniso lemba la Uvumbuzi 22:6 likuvumbura kuti, Yehova ‘wakatuma mungelo wake kuti walongore ŵazga ŵake vinthu ivyo vikwenera kuchitika mwaluŵiro.’
KASI YEHOVA WAKUPELEKA MILIMO WULI KU ŴANTHU?
3. Apo Yesu wakaŵa pa charu chapasi, kasi wakachita wuli vinthu nga Mbawiske?
3 Apo Yesu wakaŵa pa charu chapasi, wakakondwanga na milimo iyo Yehova wakamupa. Nga Mbadada ŵake, Yesu nayo wakagaŵirangako ŵasambiri ŵake milimo yakuzirwa. Pakukhukiska ŵasambiri ŵake, wakati: ‘Nadi, nadi nkhumuphalirani, Uyo wakupulikana mwa ine, iyo uyu wachitengeso milimo iyo ine nkhuchita; ndipo wachitenge milimo yikuru kuluska iyi, chifukwa ine nkhuya ku Ŵadada.’ (Yoh. 14:12) Kuti waŵaphalire kuti milimo iyi yikwenera kuchitika mwaluŵiro, Yesu wakati: ‘Tikwenera kuchita milimo ya uyo wali kunituma apo kuchali muhanya; usiku ukwiza mu weneuwo palije munthu wangachita mulimo.’—Yoh. 9:4.
4-6. (a) Chifukwa wuli tikwenera kuwonga kuti Nowa na Mozesi ŵakachita milimo iyo Yehova wakaŵapa? (b) Kasi milimo yose iyo Chiuta wakupeleka ku ŵanthu yikufiska vichi?
4 Nanga ni apo Yesu wakaŵa kuti wandize pa charu chapasi, Chiuta wakapelekanga milimo ku ŵanthu. Adamu na Eva ŵakatondeka kufiska mulimo uwo ŵakapika. Ndipouli ŵanji ŵakachita mwakuyana na umo Chiuta wakayowoyera. (Gen. 1:28) Kuti ŵanthu ŵapone pa Chiwowota, Nowa wakapika ulongozgi wakupangira chingalaŵa. Iyo wakachita mwakuyana na umo Yehova wakamuphalilira. Chifukwa chakuti wakapulikira, lekani tiliko.—Gen. 6:14-16, 22; 2 Pet. 2:5.
5 Mozesi wakapulikira ulongozgi uwo wakapika wakupangira chihema ndiposo wakukhwaskana na umo ŵasofi ŵakwenera kuchitira milimo yawo. (Ex. 39:32; 40:12-16) Nanga ni lero tikusanga vyandulo chifukwa chakuti iyo wakagomezgeka pakuchita mulimo uwu. Kasi tikusanga wuli vyandulo? Mpositole Paulosi wakalongosora kuti chihema na usofi vikimiranga “vinthu viwemi ivyo vikwiza” munthazi.—Heb. 9:1-5, 9; 10:1.
6 Milimo iyo Chiuta wakupeleka ku ŵateŵeti ŵake, nyengo na nyengo yikusintha kuti wafiske chilato chake. Ndipouli, milimo iyo Yehova wakupeleka, yikupeleka ntchindi kwa iyo ndipo ŵanthu awo ŵakumugomezga ŵakusanga nayo chandulo. Ndimo vikaŵiraso na ivyo Yesu wakafiska pambere wandize pa charu chapasi ndiposo wakati wiza. (Yoh. 4:34; 17:4) Milimo iyo tikupika lero nayo yikuchindika Yehova. (Mat. 5:16; ŵazgani 1 Ŵakorinte 15:58.) Chifukwa wuli?
LUTILIRANI KUWONA MWAKWENELERA MILIMO IYO MWAPIKA
7, 8. (a) Longosorani milimo iyo Ŵakhristu ŵakuchita mazuŵa ghano. (b) Kasi tikwenera kuchita wuli na ulongozgi uwo Yehova wakutipa?
7 Ni mwaŵi ukuru kuti Yehova wakupempha ŵanthu ŵambura kufikapo kuti ŵaŵe ŵantchito ŵanyake. (1 Kor. 3:9) Nga ni Nowa na Mozesi, Ŵakhristu ŵanyake ŵakuzenga Malo Ghakuchitirapo Ungano, Nyumba za Ufumu, na Maofesi gha Munthavi. Kwali mukunozga Nyumba yinu ya Ufumu, kwali mukuzenga ofesi yithu yikuru ku Warwick, New York, zirwiskani uteŵeti winu. (Wonani chithuzithuzi chakwamba icho chikulongora umo ofesi yithu yikuru yizamuwonekeranga.) Mukuchita uteŵeti wakupatulika. Ndipouli, mulimo ukuru chomene uwo Ŵakhristu ŵakwenera kuchita ngwa kupharazga. Mulimo uwu nawo ukupeleka uchindami kwa Yehova kweniso ŵanthu ŵakupulikira ŵakusanga nawo chandulo. (Mil. 13:47-49) Gulu la Chiuta likupeleka ulongozgi wakwenelera kuti tichite makora mulimo uwu. Ntheura, nyengo zinyake mungapika mulimo uphya.
8 Nyengo zose, ŵateŵeti ŵa Yehova, ŵakujilambika ku ulongozgi wake. (Ŵazgani Ŵahebere 13:7, 17.) Nyengo zinyake pakwamba tingapulikiska yayi chifukwa icho mulimo withu wasinthira. Ndipouli, tikupulikira chifukwa tikumanya kuti mulimo wafuma kwa Yehova kweniso kuti paŵenge vyandulo.
9. Chifukwa wuli ŵalara ntchiyelezgero chiwemi?
9 Ŵalara ŵakulongora kuti ŵakukhumba chomene kufiska khumbo la Yehova kwizira mu ivyo ŵakuchita pakulongozga mu mpingo. (2 Kor. 1:24; 1 Tes. 5:12, 13) Ŵakufwilirapo kuchita milimo yawo ndipo ŵakupulikira para vinthu vyasintha. Mbakunozgeka kulondezga nthowa ziphya zakupharazgira Ufumu wa Chiuta. Ŵakuwona kuti pakuŵa vyandulo vinandi para ŵanozga ndondomeko ya kupharazga pa telefoni, mu madowoko, na uko kukusangika ŵanthu ŵanandi, nangauli ŵanji pakwamba ŵakawonanga kuti ntchakusuzga kuchita upharazgi uwu. Mwachiyelezgero, ŵapayiniya ŵanayi ku Germany ŵakaghanaghana kuti ŵakapharazge ku malo gha malonda na maofesi agho ŵakapharazgangako viŵi yayi. Michael wakati: “Tikaŵa kuti tindachitepo uteŵeti wamtundu uwu kwa vyaka vinandi, ntheura tikaŵa na wofi. Ndipouli Yehova wakamanya kuti tikaŵa na wofi, ntheura wakatovwira kuti tichite makora uteŵeti uwu. Tikakondwa chomene kuti tikalondezga masachizgo gha mu Uteŵeti Withu wa Ufumu na kuthemba wovwiri wa Yehova.” Kasi mu chigaŵa chinu namwe mukuyezga nthowa ziphya zakupharazgira?
10. Kasi ni vinthu wuli ivyo vyasintha mu gulu la Yehova mu vilimika vyasonosono apa?
10 Nyengo zinyake vinthu vingasintha mu gulu la Chiuta. Mu vilimika vyasonosono apa, maofesi ghanyake gha munthavi ghasazgika pamoza. Nangauli ŵabali na ŵadumbu awo ŵakateŵeteranga pa maofesi agha ŵakeneranga kusintha vinthu vinyake, kweni ŵawona kuti pali vyandulo vinandi. (Muph. 7:8) Ŵabali na ŵadumbu aŵa ŵakukondwa chomene kovwira kuti gulu la Yehova lilutilire kwenda makora.
11-13. Kasi ŵanji ŵakumana na masuzgo wuli chifukwa cha kusintha uko kwachitika mu gulu la Yehova?
11 Tikusambirako sambiro lakuzirwa chomene ku wose awo ŵakateŵeteranga pa maofesi gha munthavi agho ghali kusazgika pamoza. Ŵanji ŵakaŵa kuti ŵateŵetera pa Beteli ya mu charu chawo kwa vyaka vinandi. Mbumba yinyake iyo yikateŵeteranga pa Beteli yichoko ya ku Central America yikapempheka kuti yikateŵeterenge ku Beteli ya ku Mexico iyo njikuru chomene. Rogelio wakati: “Chikaŵa chakusuzga chomene kulekana na ŵabali ndiposo ŵabwezi ŵane.” Mubali Juan, uyo wakapempheka kuti wasamire ku Beteli ya ku Mexico, wakati: “Vinthu vyasintha chomene pa umoyo wane; nkhwenera kuŵa na ŵabwezi ŵaphya. Pakukhumbikwira kusintha kuti nikolerane na kakhaliro na kaghanaghaniro ka ŵanthu ŵa ku malo agha.”
12 Awo ŵakateŵeteranga pa Beteli mu vyaru vinyake vya ku Europe, ŵakapempheka kuti ŵasamire ku ofesi ya munthavi ya Germany, ndipo nawo ŵakasangana na masuzgo. Awo ŵakutemwa kudaŵira mapiri, ŵakuti chikaŵa chinonono kusida mapiri ghakutowa gha ku Switzerland. Kweniso awo ŵakafuma ku Austria, pakwamba ŵakakumbukanga umoyo wakukondweska uwo ŵakasida kukwawo.
13 Awo ŵakasamira ku vyaru vinyake, ŵakeneranga kuzgoŵera kukhala mu malo ghachilendo, kugwira ntchito lumoza na ŵabali na ŵadumbu ŵachilendo, ndiposo panji kusambira ntchito yinyake. Ŵakeneranga kuzgoŵera mpingo uwo ŵasamirako, kupharazga mu chigaŵa chiphya, kweniso mu chiyowoyero chinyake. Chingaŵa chakusuzga kusintha, ndipouli, ŵateŵeti ŵanandi ŵa pa Beteli ŵali kusintha. Chifukwa wuli ŵali kuchita nthena?
14, 15. (a) Kasi ŵanji ŵalongora wuli kuti ŵakuzirwiska mwaŵi wawo wa kugwira ntchito na Yehova pa uteŵeti uliwose? (b) Kasi iwo ntchiyelezgero chiwemi kwa ise pa fundo wuli?
14 Mudumbu Grethel wakati: “Nkhazomera kusama chifukwa chakuti nkhakhumbanga kulongora Yehova kuti nkhumutemwa chomene kuluska chinthu chilichose.” Dayska wakati: “Nkhazomera kusama chifukwa cha kukumbuka kuti ni Yehova uyo wakakhumbanga kuti nisame.” André na Gabriela ŵakukolerana nayo fundo iyi. Iwo ŵakati: “Tikawona kuti uwu ni mwaŵi ukuru chomene wa kuteŵetera Yehova m’malo mwa kudangizga vyakukhumba vithu. Ntheura tikati, ‘Para Yehova wasintha vinthu, nase tikwenera kuŵa ŵakunozgeka kusintha.’”
15 Para maofesi gha munthavi ghasazgika pamoza, ŵateŵeti ŵanyake pa maofesi agha ŵakutumika kuti ŵakachitenge upayiniya. Ivi ndivyo vikachitikira ŵanandi awo ŵakateŵeteranga pa ofesi ya Denmark, Norway, na Sweden, maofesi agha ghakati ghasazgika pamoza kuŵa ofesi ya munthavi ya Scandinavia. Ŵanyake mwa iwo ŵakaŵa Florian na Anja. Iwo ŵakati: “Tikukondwa na uteŵeti uwu nangauli tikukumana na masuzgo. Tikuwona kuti ntchakukondweska chomene kuteŵetera Yehova kulikose uko iyo wakhumba. Kuyowoya unenesko tatumbikika chomene.” Nangauli ni tose yayi ise tingakhumbikwira kusintha vinthu nga mbabali na ŵadumbu aŵa, kweni tingayezga mtima wawo wa kujipeleka usange tikuŵika vinthu vya Ufumu pakwamba. (Yes. 6:8) Yehova wakutumbika chomene wose awo ŵakuzirwiska mwaŵi wawo wa kugwira ntchito na iyo pa uteŵeti uliwose.
LUTILIRANI KUSANGWA PAKUGWIRA NTCHITO NA YEHOVA
16. (a) Kasi lemba la Ŵagalatiya 6:4 likutiphalira vichi? (b) Kasi ni mwaŵi wuli ukuru uwo waliyose wa ise wali nawo?
16 Ŵanthu ŵambura kufikapo ŵakutemwa kujiyaniska na ŵanji. Ndipouli, Mazgu gha Chiuta ghakutiphalira kuti tiŵikenge mahara pa ivyo ise tikufiska. (Ŵazgani Ŵagalatiya 6:4.) Taŵanandi tilije udindo wapadera mu gulu Yehova. Kweniso, vingachitika yayi kuti tose tiŵe ŵapayiniya, ŵamishonale panji ŵateŵeti ŵa pa Beteli. Agha ni mauteŵeti ghawemi nadi. Ndipouli, tingaluwanga yayi kuti mwaŵi ukuru chomene uwo waliyose wa ise wali nawo nkhugwira ntchito na Yehova pakupharazga makani ghawemi. Uwu ni mwaŵi uwo tikwenera kuzirwiska.
17. Chifukwa chakuti tili mu charu cha Satana, kasi ntchivichi icho chingachitika? Chifukwa wuli tikwenera kugongowa yayi?
17 Chifukwa chakuti tili mu charu cha Satana tingatondeka kuchita vinandi pakuteŵetera Yehova. Nyengo zinyake milimo yithu ya mu mbumba yingasazgikirako, tingalwara, panji tingakumana na suzgo linyake. Ndipouli, ivi vikwenera yayi kutigongoweska. Chifukwa nanga tingaŵa na masuzgo ghanandi wuli, tili na mwaŵi wa kupharazga zina la Yehova na Ufumu wake. Chakuzirwa chomene ntchakuti tikuchitira Yehova vyose ivyo tingafiska. Kweniso tikulomba Yehova kuti watumbike ŵabali awo ŵangachita vinandi kuluska ivyo ise tingafiska. Kumbukani kuti munthu waliyose uyo wakulumba zina la Yehova ngwakuzirwa kwa iyo.
18. Kasi ni vinthu wuli ivyo tikwenera kuŵa ŵakunozgeka kuvisida? Chifukwa wuli?
18 Yehova wakukondwa kugwira nase ntchito nangauli tili ŵakulopwa kweniso ŵambura kufikapo. Tikwenera kuzirwiska chomene mwaŵi withu wa kugwira ntchito na Chiuta mu mazuŵa ghaumaliro agha. Mwantheura, tikwenera kuŵa ŵakunozgeka kusida vyakukhumba vithu pakumanya kuti mu charu chiphya Yehova wazamutovwira kukondwa na “umoyo wanadi,” uwo mbumoyo wamuyirayira wamtende.—1 Tim. 6:18, 19.
19. Kasi Yehova watisungira vichi munthazi?
19 Pakuti tili pafupi chomene kunjira mu charu chiphya, tikwenera kughanaghanira ivyo Mozesi wakaphalira Ŵaisrayeli apo ŵakaŵa pafupi kunjira mu Charu cha Layizgano. Iyo wakati: ‘Yehova Chiuta winu tiwamwandaniskirani mu milimo yinu yose ya mawoko ghinu.’ (Dute. 30:9) Para Haramagedoni yajumpha, wose awo ŵakafwilirangapo kugwira ntchito na Chiuta ŵazamuhara charu icho wali kuŵalayizga. Para ivi vyachitika, tizamuŵika maghanoghano ghithu pa mulimo uphya wa kuzgora charu kuŵa paradiso.


text:
CHIGAŴA 9
Musopengi Yehova Nge Banja
“Mlambiyengi mweniyo wangwata kuchanya ndi pasi.”
Nge po mwasambiriya kali m’kabuku yaka, Bayibolo le ndi fundu zinandi zo zingakuwovyani pamoza ndi banja linu. Yehova wakhumba kuti mujengi alikondwa. Iyu walayizga kuti asani mutanja kumusopa, “vosi vikuskikiyengeku kwaku imwi.” (Mateyu 6:33) Uwu mbukaboni wakuti iyu wakhumba kuti muje nayu pa ubwezi. Muyesesengi kuchita vinthu vo vingakuwovyani kuti mulutirizgi kuja pa ubwezi ndi Chiuta. Uwu ndi mwaŵi ukulu wo munthu wangaja nawu.—Mateyu 22:37, 38.
1 MUCHITENGI VINTHU VO VINGAWOVYA KUTI UBWEZI WINU NDI YEHOVA UJE WAKUKHO
VO BAYIBOLO LIKAMBA: “Nkhaŵiyanga imwi Dada, ndipu imwi mwamukundiŵiya ŵana ŵanthurumi ndi ŵana ŵanthukazi, watiti Mbuya.” (2 Ŵakorinte 6:18) Chiuta wakhumba kuti imwi muje nayu pa ubwezi wakukho. Kuromba ndi nthowa yimoza yo yingakuwovyani kuti mufiski kuchita venivi. Yehova watikupemphani kuti: “Rombani kwambura kulekezga.” (1 Ŵatesalonika 5:17) Iyu wakhumbisiska kuvwa maŵanaŵanu ndi masuzgu nginu. (Ŵafilipi 4:6) Asani murombe limoza ndi banja linu, muliwovyengi kuwona kuti namwi muthemba ukongwa Chiuta.
Mukambiskanengi ndi Chiuta kweniso mumuvwiyengi. Mungachita ivi asani musambira Mazu ngaki kweniso mabuku ngo ngakonkhoska Bayibolo. (Sumu 1:1, 2) Mulungurukengi pa vo musambira. (Sumu 77:11, 12) Kuwungana nyengu zosi kulongo kuti muvwiya Chiuta.
Chinthu chinyaki so cho chingakuwovyani kuti mulutirizgi kuja pa ubwezi wakukho ndi Yehova, nkhukambiyaku ŵanthu vakukwaskana ndi iyu. Asani mulutirizga kuchita venivi, mujengi nayu pafupi ukongwa.
VO MUNGACHITA:
Zuŵa lelosi musaniyengi nyengu yakuŵerenge Bayibolo ndi kuromba
Muyanjengi ukongwa kusambira vakukwaskana ndi Chiuta nge banja, kuluska kwanja ŵaka vakukondweska ndi masaza
2 MUKONDWENGI NDI KUSOPA KWA PABANJA
VO BAYIBOLO LIKAMBA: “Ndereni kufupi kwaku Chiuta, ndipu wanderengi kufupi kwinu.” (Yakobe 4:8) Mutenere kupanga ndondomeku yakusopa kwa pabanja ndipu mungapingiyanga cha. (Chiyambo 18:19) Kweni ndi venivi pe cha. Mukhumbika so kwanja ukongwa Chiuta pa umoyu winu. Kuti banja linu lilutirizgi kuja pa ubwezi wakukho ndi Yehova, mukambiskanengi vakukwaskana ndi iyu “muchija munyumba zinu, ndi penipo mutenda munthowa, ndi penipo mugona pasi, ndi penipo muyuka.” (Marangu 6:6, 7) Mutenere kuchita vinthu nge Yoswa yo wangukamba kuti: “Nge nkhwaku ini ndi wosi ŵamunyumba yangu titataliyengi Ambuya.”—Yoswa 24:15.
VO MUNGACHITA:
Musambirengi limoza ndi banja linu nyengu zosi ndipu mukambiskanengi fundu zo zingawovya weyosi m’banja linu


text:
MUTU 15
Wakavikilira Ŵanthu ŵa Chiuta
1-3. (a) Chifukwa wuli Esitere wakawopanga apo wakalutanga kukawonana na mfumu wake? (b) Kasi tidumbiskanenge mafumbo wuli pa nkhani ya Esitere?
ESITERE wakakhumbanga kuwonana na themba pa nyumba yake ku Shushani. Apo wakaŵa pafupi kufika mu luŵaza lwa nyumba ya themba, wakayezga kujikhwimiska. Kweni chikaŵa chipusu yayi, chifukwa vinthu vyose vya pa nyumba ya themba vikaŵa vyakofya. Mu viliŵa vya nyumba iyi mukaŵa vithuzithuzi vya ng’ombe zamapapindo, ŵanthu ŵakuponya mivi, na nkhalamu. Nyumba iyi ŵakayizenga pa malo ghakukwera kufupi na mapiri gha Zagros, ndipo musi mwake mukaŵa mlonga wa Choaspes uwo ukaŵa na maji ghawemi chomene. Vinthu vyose pa nyumba iyi ŵakavipanga kuti para munthu waviwona waka wamanyenge kuti wafika pa nyumba ya munthu mulara. Ndipo Esitere wakapukwa munthu mweneyuyu, uyo wakajichemanga “fumu yikuru.” Kweniso ndiyo wakaŵa mfumu wake.
2 Ahasiweru wakaŵa munthu wakuti Esitere wangatorana nayo yayi. Iyo wakaŵa mwanalume wakuti msungwana wakugomezgeka Wachiyuda wangadokera yayi kutengwako. * Ahasiweru wakayananga yayi na Abrahamu, munthu uyo wakapulikira apo Chiuta wakamuphalira kuti wapulikire Sara, muwoli wake. (Gen. 21:12) Themba ili likamumanyanga yayi Yehova, Chiuta wa Esitere, panji Dango lake. Kweni Ahasiweru wakamanyanga waka dango la Ŵaperesiya, ilo likakanizganga chinthu icho Esitere wakaŵa pafupi kuchita. Kasi chikaŵa chinthu wuli? Dango ili likatenge munthu wangizanga kwa themba la Peresiya yayi usange lindamucheme. Para wachita nthena, wakeneranga kukomeka. Esitere wakachemeka yayi, kweni wakati waka nkhwachi nilutenge. Esitere wakaŵa pafupi kunjira mu luŵaza lwamukati, malo agho themba lingamuwona pa chitengo chake. Panji Esitere wakaghanaghananga kuti umaliro wake ngwenewuwu.—Ŵerengani Esitere 4:11; 5:1.
3 Chifukwa wuli Esitere wakachita ivi na kuŵika umoyo wake pangozi? Kasi tingasambirako vichi kwa mwanakazi uyu pa nkhani ya chipulikano? Chakwamba, tiyeni tiwone ivyo vikachitika kuti Esitere waŵe fumukazi ku Peresiya.
Umoyo wa Esitere
4. Kasi Esitere wakaŵa njani? Kasi vikenda wuli kuti wambe kukhala na Modekayi?
4 Esitere wakaŵa mulanda. Ŵapapi ŵake tikuŵamanya viŵi yayi awo ŵakamupa zina lakuti Hadasa. Ŵapapi ŵa Esitere ŵakati ŵafwa, mubali wawo Modekayi, wakamutora na kumulera. Modekayi na Esitere ŵakaŵa paudumbu, kweni Modekayi wakaŵa mulara. Modekayi wakakhalanga na Esitere nga ni mwana wake.—Est. 2:5-7, 15.
5, 6. (a) Kasi Modekayi wakamulera wuli Esitere? (b) Kasi Esitere na Modekayi ŵakakhalanga wuli mu Shushani?
5 Modekayi na Esitere ŵakaŵa Ŵayuda kweniso ŵazga, ndipo ŵakakhalanga mu msumba ukuru wa ufumu wa Peresiya. Mu msumba uwu, ŵanthu ŵakaŵatinkhanga chifukwa cha chisopa chawo na Dango ilo ŵakalondezganga. Kweni Esitere wakamutemwanga chomene Modekayi. Chifukwa ntchakuti Modekayi wakamusambizganga vya Yehova, Chiuta walusungu uyo nyengo zinandi kumasinda wakathaska ŵanthu ŵake ku masuzgo, ndipo wakagomezganga kuti waŵathaskengeso. (Lev. 26:44, 45) Nadi, Esitere na Modekayi ŵakamba kutemwana chomene.
6 Vikuwoneka kuti Modekayi wakagwiranga ntchito ku nyumba ya themba ku Shushani. Nyengo zose wakakhalanga mu chipata, pamoza na ŵateŵeti ŵanyake ŵa themba. (Est. 2:19, 21; 3:3) Tikumanya yayi ivyo Esitere wakachitanga apo wakakuranga. Vikulongora kuti wakapweleleranga Modekayi kweniso pa nyumba. Ŵakwenera kuti ŵakakhalanga mu nyumba zabwekabweka kusirya linyake la mlonga. Panyake wakatemwanga kuluta ku msika ku Shushani, uko ŵanthu ŵakuguliska golide, siliva, na ŵamalonda ŵanyake ŵakayaranga malonda ghawo. Esitere wakamanyanga yayi kuti pamasinda vinthu ivi wazamukandangapo waka. Wakamanyanga yayi kuti vinthu visithenge.
Wakaŵa “Wakutowa mu Mawonekero”
7. Chifukwa wuli Vashiti ŵakamuwuskapo pa ufumukazi? Ndipo chikachitika ntchivichi?
7 Zuŵa limoza, mu Shushani mukaŵa mahumuhumu gha ivyo vikachitika ku nyumba ya themba. Themba Ahasiweru likanozga chiphikiro chikuru, ndipo likachema ŵanthu ŵake ŵakuchindikika. Kukaŵa vyakurya na vinyo linandi chomene. Penepapo likachemeska Vashiti, fumukazi yakutowa, uyo nayo wakasangwanga kunyake na ŵanakazi ŵanyake. Kweni Vashiti wakakana kwiza kwa themba. Themba soni zikalikora ndipo likakwiya. Ntheura likafumba awo ŵakalipanga fundo kuti ŵachite nayo wuli Vashiti. Kasi chikachitika ntchivichi? Vashiti ŵakamuwuskapo pa ufumukazi. Ŵateŵeti ŵa themba ŵakamba kupenja ŵamwali ŵakutowa chomene mu charu chose kuti themba lisorepo uyo wangaŵa fumukazi.—Est. 1:1–2:4.
8. (a) Chifukwa wuli Modekayi wakwenera kuti wakafipanga mtima Esitere wakati wakura? (b) Kasi tingalondezga wuli fundo ya mu Baibolo pa nkhani ya kutowa? (Wonaniso Zintharika 31:30.)
8 Modekayi wakwenera kuti wakakondwanga chomene kuwona Esitere, kweniso panji wakafipanga mtima pakuwona kuti mudumbu wake uyu wakura, sono ni swenga yasaza cha. Tikuŵazga kuti: “Mwali uyu wakaŵa swenga, wakutowa mu mawonekero.” (Est. 2:7) Baibolo likulongora kuti kutowa nkhuwemi, kweni munthu wakutowa wakwenera kuŵaso wavinjeru na wakujiyuyura. Kweni para wangapusa, wangamba kujiwona na kuchita vyawakawaka. (Ŵerengani Zintharika 11:22.) Kasi muli kuwonapo ŵanthu ŵanthena? Kweni kasi Esitere wakachita vyamahara panji wakamba kujiwona chifukwa cha kutowa? Tiyeni tiwone.
9. (a) Kasi chikachitika ntchivichi ŵateŵeti ŵa themba ŵakati ŵamusanga Esitere? Chifukwa wuli chikwenera kuti chikaŵa chakusuzga kuti Esitere walekane na Modekayi? (b) Chifukwa wuli Modekayi wakazomerezga Esitere kutorana na munthu wambura kusopa Yehova? (Yowoyanipo ivyo vili mu bokosi.)
9 Ŵateŵeti ŵa themba ŵakamusanga Esitere. Ŵakamutora kufuma ku nyumba ya Modekayi na kuluta nayo ku nyumba ya themba, kusirya linyake la mlonga. (Est. 2:8) Chikwenera kuti chikaŵa chakusuzga chomene kulekana, chifukwa ŵanthu aŵa ŵakaŵa nga ni mwana na wiske. Modekayi wakakhumbanga yayi kuti mwana wake uyu watorane na munthu wambura kusopa Yehova, nanga lingaŵa themba. Kweni pakaŵavya chakuti wangachita. * Esitere wakwenera kuti wakapulikizganga chomene ivyo Modekayi wakamuphaliranga pambere ŵandamutore kuya nayo ku nyumba ya themba. Apo ŵakalutanga nayo ku Shushani, wakajifumbanga mafumbo ghanandi. Kasi wamukhala wuli?
“Wakatemwekanga na Waliyose Uyo Wamuwona”
10, 11. (a) Kasi Esitere wapusenge mphanyi wakamba nkharo wuli? (b) Kasi Modekayi wakalongora wuli kuti wakafipiranga mtima Esitere?
10 Umoyo wa Esitere ukasinthirathu. Wakaŵa yumoza wa “ŵamwali ŵanandi” awo ŵakawunganyika kufuma mu vigaŵa vinandi vya Ufumu wa Ŵaperesiya. Ŵamwali aŵa ŵakaŵa ŵakupambana mitheto, viyowoyero, na nkharo. Ŵamwali aŵa ŵakaŵa pasi pa Hegayi, wantchito wa themba. Ndipo waliyose wakeneranga kujitozga chaka chose pambere wandawonekere kwa themba. (Est. 2:8, 12) Ŵamwali ŵanyake ŵakwenera kuti ŵakamba kuŵika mtima chomene pa mawonekero, na kwamba kuphalizgana. Kasi Esitere wakachita wuli?
11 Modekayi wakafipiranga chomene mtima Esitere. Tikupulika kuti zuŵa na zuŵa, Modekayi wakalutanga pafupi na nyumba ya ŵanakazi kuti wapulikeko vya umoyo wa Esitere. (Est. 2:11) Modekayi wakwenera kuti wakakondwanga chomene para ŵanthu ŵamuphalira kuti Esitere wakuchita makora. Chifukwa wuli?
12, 13. (a) Kasi ŵanthu ŵakachitanga wuli para ŵawona Esitere? (b) Chifukwa wuli Modekayi wakakondwa kumanya kuti Esitere wandajiphare kuti ni Muyuda?
12 Hegayi wakakondwa chomene na Esitere, ndipo wakamuchitira lusungu lukuru. Wakamupa ŵasungwana 7 kuti ŵamuteŵeterenge kweniso wakamupa malo ghawemi chomene mu nyumba ya ŵanakazi. Baibolo likuti: “Nyengo yose iyi Esitere wakatemwekanga na waliyose uyo wamuwona.” (Est. 2:9, 15) Kasi ŵanthu ŵakamutemwanga chifukwa cha kutowa pera? Yayi, pakaŵaso vifukwa vinyake.
13 Baibolo likutiphalira kuti: “Esitere wakayowoyapo yayi vya ŵanthu ŵakwake panji ŵabali ŵake, pakuti Modekayi wakamukanira kuti wangaphaliranga waliyose yayi.” (Est. 2:10) Modekayi wakamuphalira Esitere kuti wangayowoyanga yayi kuti ni Muyuda. Panji Modekayi wakamanyanga kuti ŵanthu ŵanyake mu nyumba ya themba ŵakatinkhanga Ŵayuda. Wakwenera kuti wakakondwa kupulika kuti Esitere wachali kupulikira na kuchita vinthu mwamahara, nangauli wakaŵa kutali na iyo.
14. Kasi ŵanyamata ŵangamuyezga wuli Esitere?
14 Mazuŵa ghano, ŵanyamata ŵangakondweska mtima wa ŵapapi ŵawo kweniso ŵanthu awo ŵakukhala nawo. Para ŵali kwaŵekha, nanga ŵangaŵa na ŵanthu ŵaheni, ŵangakana nkharo zawakawaka na zaukazuzi. Ŵangalutilira kuchita ivyo ŵakumanya kuti ni vyakwenelera na kukana viheni. Para ŵakuchita vinthu nga ni Esitere, ŵakukondweska mtima wa Awiskewo ŵakuchanya.—Ŵerengani Zintharika 27:11.
15, 16. (a) Kasi Esitere wakalikondweska na vichi themba? (b) Chifukwa wuli pakaŵa pakusuzga kuti Esitere wazgoŵere umoyo uphya?
15 Nyengo yakuti Esitere wakawonekere kwa themba yikati yakwana, wakapika mwaŵi wa kusankha chilichose icho wakhumba, panji kuti wasazgireko kujitozga. Kweni Esitere wakapempha chilichose yayi, padera pa ivyo Hegayi wakamuphalira. (Est. 2:15) Esitere wakwenera kuti wakamanyanga kuti kutowa kwekha nkhwakukwana yayi kuti themba likamutemwe. Kweni para wangaŵa wakujiyuyura vingaŵa makora, chifukwa ŵanthu ŵanandi mu nyumba ya themba ŵakaŵa ŵakujikuzga. Kasi wakaneneskanga?
16 Baibolo likuzgora kuti: “Themba likamutemwa chomene Esitere kuluska ŵanakazi ŵanyake wose, wakasanga uwemi pamaso pa themba ndipo likakondwa nayo kuluska ŵamwali ŵanyake wose. Ntheura themba likatora mphumphu na kuŵika pa mutu wake, kumuzgora fumukazi m’malo mwa Vashiti.” (Est. 2:17) Chikwenera kuti chikaŵa chakusuzga kwa msungwana Wachiyuda uyu kuzgoŵera umoyo uphya. Sono wakaŵa fumukazi, muwoli wa themba lankhongono chomene pa charu chose mu nyengo yira. Kasi wakamba kujiŵikamo chifukwa chakuti sono wakaŵa fumukazi? Yayi.
17. (a) Kasi Esitere wakalongora wuli kuti wakalutilira kupulikira Modekayi? (b) Chifukwa wuli nkharo ya Esitere njakukhumbikwa mazuŵa ghano?
17 Esitere wakalutilira kupulikira Modekayi. Wakaŵaphalirapo yayi ŵanthu kuti ni Muyuda. Kweniso Modekayi wakati wamuphalira vya chiŵembu icho ŵanthu ŵanyake ŵakanozgera Ahasiweru, Esitere wakapulikira na kukaphalira themba, ndipo chiŵembu chira chikatondeka. (Est. 2:20-23) Esitere wakaŵa na chipulikano mwa Chiuta wake, ndipo wakalongora mzimu wa kujiyuyura na kupulikira. Mazuŵa ghano, vinthu vingaŵa makora chomene usange ŵanthu ŵangatolera nkharo ya Esitere, chifukwa ŵanthu ŵanandi ŵakupulikira yayi. Kweni ŵanthu awo ŵali na chipulikano chanadi ŵakupulikira, nga umo Esitere wakachitira.
Chipulikano cha Esitere Chikayezgeka
18. (a) Chifukwa wuli Modekayi wakakana kusindamira Hamani? (Wonaniso mazgu ghamusi.) (b) Kasi ŵanalume na ŵanakazi ŵachipulikano ŵakuyezga wuli Modekayi?
18 Munthu munyake zina lake Hamani wakapika udindo wapachanya chomene mu nyumba ya Ahasiweru. Themba likamwimika Hamani kuŵa nduna yikuru, ndipo wakaŵa wakulipangira fundo na wachiŵiri mu ufumu wose. Themba likapelekaso dango lakuti munthu waliyose wasindamenge para wawona Hamani. (Est. 3:1-4) Dango ili likaŵa lakusuzga kwa Modekayi. Iyo wakapulikiranga themba, kweni wakakhumbanga yayi kuyuyura Chiuta. Kweniso Hamani wakaŵa Muagagi. Ichi chikulongora kuti munthu uyu wakafuma mwa Agagi, themba la Amaleki, ilo Samuyeli ntchimi ya Chiuta, wakalikoma. (1 Sam. 15:33) Ŵaamaleki ŵakaŵa ŵaheni chomene mwakuti ŵakajizgora ŵalwani ŵa Yehova na Israyeli. Ŵaamaleki ŵakaŵa na mulandu pamaso pa Chiuta. * (Doto. 25:19) Kasi vingachitika kuti Muyuda wakugomezgeka wasindamire Muamaleki? Modekayi wakakana kuchita vyanthena ivi. Mazuŵa ghano napo, ŵanalume na ŵanakazi ŵachipulikano ŵakulolera kufwa, pakulondezga fundo yakuti: “Tikwenera kupulikira Chiuta nga muwusi m’malo mwa ŵanthu.”—Mil. 5:29.
19. Kasi Hamani wakakhumbanga kuchita vichi? Kasi wakalinyengelera wuli themba?
19 Hamani wakakwiya chomene. Kweni wakawona kuti ntchakukwana yayi kukoma waka Modekayi. Wakakhumbanga kumara ŵanthu wose ŵa kwa Modekayi. Hamani wakanyengelera themba, wakalipusika kuti Ŵayuda mbanthu ŵaheni. Wakaŵazunura yayi, kweni wakayowoya waka kuti mbanthu ŵambura kukhumbikwa kwa themba. Wakati ŵanthu aŵa “ŵaparanyikana mu vigaŵa vyose.” Chiheni chomene ntchakuti wakayowoya kuti ŵanthu aŵa ŵakupulikira yayi malango gha themba, kulongora kuti mbakugaluka. Wakaphalira themba kuti wapelekenge ndalama zinandi chomene ku thumba la themba kuti zovwire pakukoma Ŵayuda wose. * Ahasiweru wakamupa Hamani mphete yake yachidindo kuti wadindenge pa dango lililose ilo waghanaghana kuŵika.—Est. 3:5-10.
20, 21. (a) Kasi uthenga wa Hamani ukaŵakhwaska wuli Ŵayuda mu Ufumu wa Ŵaperesiya, kweniso Modekayi? (b) Kasi Modekayi wakamupempha vichi Esitere?
20 Nakalinga mathenga ghakanyamuka pa mahachi kuya mu vigaŵa vyose vya ufumu wa Peresiya, kupeleka uthenga wakuti Ŵayuda wose ŵakomeke. Uthenga uwu ukwenera kuti ukaŵagulura chomene nkhongono Ŵayuda ku Yerusalemu. Chifukwa iwo ŵakafuma waka ku wuzga ku Babuloni ndipo ŵakazengangaso msumba uwo ukaŵavya viliŵa kuti ŵavikilirike. Panyake Modekayi wakati wapulika uthenga wakofya uwu, wakaghanaghananga vya ŵanthu aŵa, kweniso ŵabwezi na ŵabali ŵake awo ŵakaŵa mu Shushani. Chitima chikamukora ndipo wakapalura vyakuvwara vyake, wakavwara chigudulu, na kuthira vyoto pa mutu. Wakalira chomene mukati mwa msumba. Kweni Hamani wakakhala pasi na kumwa vinyo pamoza na themba. Wakaŵa navyo na ntchito yayi vyakuti Ŵayuda ŵanandi na ŵabwezi ŵawo mu Shushani ŵali na chitima.—Ŵerengani Esitere 3:12–4:1.
21 Modekayi wakawona kuti wakwenera kuchitapo kanthu. Kweni kasi wakachita vichi? Esitere wakapulika umo vinthu vikaŵira na Modekayi ndipo wakamutumira malaya, kweni Modekayi wakakana kughavwara. Panji pakwamba Modekayi wakaghanaghananga kuti chifukwa wuli Yehova Chiuta, wakazomerezga kuti Esitere watolekeko kwa iyo na kumuzgora fumukazi ya themba lambura kopa Chiuta. Sono wakamba kumanya chifukwa chake. Modekayi wakatuma uthenga kwa Esitere, kumupempha kuti wakaŵeyelere themba, na kuyima “m’malo mwa ŵanthu ŵakwake.”—Est. 4:4-8.
22. Chifukwa wuli Esitere wakawopanga kukawonekera pamaso pa themba? (Wonaniso mazgu ghamusi.)
22 Esitere wakwenera kuti wakafipa mtima chomene wakati wapulika uthenga uwu. Apa chipulikano chake chikayezgeka chomene. Esitere wakawopanga, ukaboni ni umo wakayowoyera kwa Modekayi. Wakamukumbuska dango la themba lakuti para munthu waluta kwa themba pambere wandachemeke wakakomekanga. Wangaleka kukomeka pekha usange themba lamunyoloskera ndodo yake yagolide. Kasi pakaŵa chifukwa chakuti Esitere wagomezgere kuti themba lingamuleka waka, pakuwona ivyo vikachitikira Vashiti wakati wakana kwiza pamaso pa themba? Esitere wakaphalira Modekayi kuti pakajumpha mazuŵa 30 kwambura themba kumuchemapo. Ichi chikapangiska kuti Esitere wambe kukayikira usange themba lichali kumutemwa. *—Est. 4:9-11.
23. (a) Kasi Modekayi wakayowoya vichi kuti wakhozge chipulikano cha Esitere? (b) Chifukwa wuli Modekayi ni munthu uyo tingatolerako?
23 Ivyo Modekayi wakazgora vikakhozga chipulikano cha Esitere. Wakamuphalira kuti usange iyo watondeka kuchitapo kanthu, wovwiri wa Ŵayuda ufumenge kunyake. Kweni kasi Esitere wakatenge waponenge wuli suzgo iyi yifikenge peneko? Apa napo Modekayi wakalongora kuti wakaŵa na chipulikano chakukhora mwa Yehova, uyo wangazomerezga yayi kuti ŵanthu ŵake wose ŵaparanyike kweniso kutondeka kufiska ivyo walayizga. (Josh. 23:14) Kufuma apo, Modekayi wakafumba Esitere kuti: “Wamanya wuli, panyake waŵa na ntchindi zaufumu chifukwa cha nyengo iyi?” (Est. 4:12-14) Modekayi ni munthu uyo nase tingatolerako. Wakathemba chomene Yehova, Chiuta wake. Kasi ndimo nase tikuchitira?—Zinth. 3:5, 6.
Wakawopa Yayi Nyifwa Chifukwa cha Chipulikano
24. Kasi Esitere wakalongora wuli chipulikano na chikanga?
24 Nyengo yakuti Esitere wachitepo kanthu yikakwana. Wakapempha Modekayi kuti wakaphalire ŵanthu ŵakwake kuti ŵaziŵizge kurya mazuŵa ghatatu nga ndiyo. Wakayowoyaso fundo iyo yikulongora kuti wakaŵa na chipulikano kweniso chikanga. Wakati: “Usange nkhufwa, mbwenu nkhafwe.” (Est. 4:15-17) Mu mazuŵa ghatatu ghara, Esitere wakwenera kuti wakalomba chomene kuluska kumasinda kose. Kweni sono nyengo yikakwana yakuti wakawonane na themba. Wakavwara malaya ghake ghawemi chomene ghachifumu, wakachita vyose kuti themba likamutemwe. Kufuma apo, wakanyamuka kuti wakakumane nalo.
25. Longosorani umo vinthu vikaŵira apo Esitere wakawonekera pamaso pa mfumu wake.
25 Nga umo vyalongosolekera mu ndime yakwamba, Esitere wakaluta ku nyumba ya themba. Apo wakaŵa pafupi kufika, wakwenera kuti wakafipa mtima chomene kweniso wakalombaso chomene. Wakanjira mu luŵaza, ndipo wakawona Ahasiweru wakhala pa chitengo chake. Panyake Esitere wakayezga kumulaŵiska kumaso Ahasiweru kuti wawone kuti watenge wuli. Usange wakalindiliranga, wakwenera kuti wakawonanga nga kuti nyengo yikumara. Kweni nyengo yikati yajumphapo, mfumu wake Ahasiweru wakamuwona. Ahasiweru wakwenera kuti wakazizwa, kweni wakajiwezga. Wakanyoloska ndodo yake yagolide.—Est. 5:1, 2.
26. Chifukwa wuli Ŵakhristu ŵakwenera kuŵa na chikanga nga ni Esitere?
26 Esitere wakaŵa na mwaŵi, themba likamuzomerezga kuyowoya nayo. Esitere wakachitapo kanthu kwimira Chiuta wake kweniso ŵanthu ŵakwake. Ŵateŵeti wose ŵa Chiuta ŵangatolerako chipulikano cha Esitere pa nkhani iyi. Mazuŵa ghano, Ŵakhristu ŵakukondwa chomene kusambira vya ŵanthu ŵanthena. Yesu wakayowoya kuti ŵanthu awo ŵakumulondezga zanadi ŵazamumanyikwa na chitemwa chakujipata. (Ŵerengani Yohane 13:34, 35.) Kuti munthu waŵe na chitemwa chanthena ichi wakwenera kuŵa na chikanga, nga icho Esitere wakaŵa nacho. Nangauli Esitere wakachitapo kanthu kwimira ŵanthu ŵa Chiuta zuŵa lira, kweni apa ntchito yake yikamba waka. Kasi wakachita vichi kuti wakhorweske themba kuti Hamani uyo likamutemwanga, wakaŵa muheni? Kasi wakachita vichi kuti waponoske ŵanthu ŵakwake? Tizgorenge mafumbo agha mu mutu wakulondezgapo.
^ ndime 2 Ŵanthu ŵanandi ŵakughanaghana kuti Ahasiweru uyu ndiyo wakachemekangaso Zekisesi I, uyo wakaŵa themba la Ufumu wa Ŵaperesiya m’ma 400 B.C.E.
^ ndime 9 Wonani bokosi lakuti “Mafumbo Ghakukhwaskana na Esitere,” mu Mutu 16.
^ ndime 18 Hamani wakwenera kuti wakaŵa yumoza wa ŵanthu ŵaumaliro pa Ŵaamaleki, pakuti Ŵaamaleki “ŵakukhalako” ŵakakomeka mu mazuŵa gha Themba Hezekiya.—1 Mid. 4:43.
^ ndime 19 Hamani wakati wapelekenge ndalama 10,000 zasiliva, izo kwalero ni ndalama zamaseŵera yayi. Usange mbunenesko kuti Ahasiweru ndiyo wakaŵa Zekisesi I, ndikuti wakakhorwa nadi na ivyo Hamani wakayowoya. Zekisesi wakakhumbanga ndalama zinandi kuti wanozgekere nkhondo na Girisi iyo paumaliro wakaluza.
^ ndime 22 Ŵanthu ŵakuti Zekisesi I wakaŵa munthu wa mtima wakunjoŵe, wakakaŵanga yayi kuthukira. Herodotus, wakulemba mdauko Wachigiriki, wakalemba vinthu vinyake ivyo Zekisesi wakachita apo wakaŵa pa nkhondo na Girisi. Themba ili likatuma ŵanthu ŵake kuti ŵimike ngalaŵa pamoza na kupanga buriji lakwambukapo pa malo ghakuchemeka Hellespont. Chimphepo chikabwangasura buriji lira, ndipo Zekisesi wakadumura kuti wose awo ŵakapanga ŵadumulike mitu. Wakaphaliraso ŵanthu ŵake kuti ŵathyapure maji kuti ŵalange Hellespont. Pa nkhondo yeneyiyi, munthu munyake musambazi wakati wapempha kuti mwana wake waleke kuluta ku nkhondo, Zekisesi wakatuma ŵanthu kuti ŵadumure mwana uyu pakati, ndipo chitanda chake ŵakachiŵika pakweru kuŵa chenjezgo ku ŵanyake.


text:
SAMBIRO 67
Viliŵa vya Yerusalemu
Tiye tiwelere ku vyaka vyakumasinda pachoko. Nehemiya, wakaŵa Muisrayeli, kweni wakakhalanga mu tawuni ya Shushani ku Peresiya. Wakaŵa wantchito wa Themba Aritazekisesi. Mubali wa Nehemiya wakafuma ku Yuda, kweni wakiza na uthenga uwemi yayi. Wakati: ‘Ŵanthu mu Yerusalemu ŵali pangozi. Viliŵa vya msumba na vipata ivyo Ŵababuloni ŵakabwangandura vindazengekeso.’ Nehemiya chitima chikamukora. Ndipo wakakhumbanga kuluta kuti wakawovwirepo. Ntheura wakalomba kwa Chiuta kuti themba limuzomerezge kuluta.
Pamasinda, themba likawona kuti Nehemiya wali na chitima. Themba likati: ‘Ndimo ukuwonekera yayi mazuŵa ghose. Suzgo ni vichi?’ Nehemiya wakati: ‘Ningalekerachi kuŵa na chitima uku tawuni yakwithu, Yerusalemu, njakupasuka?’ Themba likamufumba kuti: ‘Kasi ukukhumba kuti nikuchitire vichi?’ Nyengo yeneyiyo, Nehemiya wakalomba cha mu mtima. Ndipo wakati: ‘Chonde, nizomerezgani nilute ku Yerusalemu kuti nkhazengeso viliŵa.’ Themba Aritazekisesi likamuzomerezga kuti walute. Ndipo likawoneseska kuti Nehemiya waŵe wakuvikilirika paulendo utali uwu. Themba likamuŵikaso Nehemiya kuŵa kazembe wa Yuda ndipo likamupa mathabwa ghakuzengera vipata.
Nehemiya wakati wafika ku Yerusalemu, wakendera viliŵa. Wakachema ŵasembe na ŵalongozgi ndipo wakaŵaphalira kuti: ‘Vinthu vili makora yayi. Tikwenera kwambapo kugwira ntchito.’ Ŵanthu ŵakazomera, ndipo ŵakambapo kuzengaso viliŵa.
Kweni ŵalwani ŵawo ŵanyake ŵakaŵasekanga Ŵaisrayeli. Ŵakatenge: ‘Kambwe wangawiskira pasi linga ilo mukuzenga.’ Awo ŵakagwiranga ntchito ŵakasulako waka ivyo ŵanthu aŵa ŵakayowoyanga. Linga likakwera ndipo likaŵa lakukhora.
Ŵalwani ŵakakhumbanga kuti ŵazakawukire Yerusalemu mwamabuchi. Ŵayuda ŵakati ŵapulika ivi, ŵakawopa. Kweni Nehemiya wakati: ‘Kopa yayi. Yehova wali nase.’ Wakaŵika ŵalonda kuti ŵavikilirenge ŵantchito, kuti ŵalwani ŵaleke kuŵawukira.
Mu mazuŵa 52 pera, ŵakamalizga kuzenga linga na vipata. Nehemiya wakiza na Ŵalevi wose ku Yerusalemu kukajulira linga. Wakaŵaŵika mu magulu ghaŵiri ghakwimba. Ŵakakwera pachanya pa linga m’paka pa Chipata cha ku Dambo ndipo ŵakazingiliranga msumba wose. Ŵanyake ŵakendanga kulwande ili, ŵanyake kulwande linyake. Ŵakalizganga mbata, makumbalo, na bango ndipo ŵakayimbiranga Yehova. Ezira wakenda na gulu limoza ndipo Nehemiya wakenda na gulu linyake, m’paka ŵakafika ku tempile. Ŵanthu wose, ŵanalume, ŵanakazi, na ŵana, ŵakapeleka sembe kwa Yehova na kuchita chikondwelero. Mazgu ghawo ghakapulikikwanga kutali chomene.
“Palije chilwero icho chapangikira iwe icho chitondenge.”—Yesaya 54:17


text:
MUTU 4
Chifukwa Wuli Tikwenera Kuchindika Ŵamazaza?
“Chindikani ŵanthu ŵa mtundu uliwose.”
1, 2. (a) Ntchivichi icho chikutiŵira chinonono pa nkhani ya mazaza? (b) Kasi tidumbiskanenge mafumbo wuli?
KASI muli kuwonapo umo mwana wakuchitira para ŵamutuma kuchita chinthu icho iyo wandakhumbe? Mungawona mankhwinya agho mwana wakuŵa nagho pa chisko. Wakupulika ivyo ŵapapi ŵake ŵakuyowoya, ndipo wakumanya kuti wakwenera kuchindika mazaza ghawo. Kweni apa wakukhumba yayi kupulikira. Ivyo mwana uyu wakuchita vikulongora waka ivyo tose nyengo zinyake tikuchita.
2 Chikutiŵira chipusu yayi kuchindika ŵamazaza nyengo zose. Kasi nyengo zinyake chikumuŵirani chinonono kuchindika awo ŵali na mazaza pa imwe? Usange ni nthena, muli mwekha yayi. Tikukhala mu nyengo iyo kuchindika ŵamazaza kukuwoneka kuti kukuchepa. Ndipouli, Baibolo likuti tikwenera kuchindika awo ŵali na mazaza pa ise. (Zintharika 24:21) Nakuti usange tikukhumba kukhalilira mu chitemwa cha Chiuta, ntchakuzirwa kuti tichitenge nthena. Kweni mafumbo ghakuŵapo. Chifukwa wuli chikutiŵira chinonono kuchindika ŵamazaza? Chifukwa wuli Yehova wakukhumba kuti ndimo tichitirenge, ndipo ntchivichi chingatovwira kuti tipulikirenge? Paumaliro, ni nthowa wuli izo tingachindikira ŵamazaza?
CHIFUKWA WULI CHIKUŴA CHINONONO KUCHINDIKA ŴAMAZAZA?
3, 4. Kasi kwananga na kuleka kufikapo vikamba wuli, ndipo chifukwa wuli kwananga kwithu kukuchitiska kuti chiŵe chinonono kuchindika ŵamazaza?
3 Mwakudumura, tiyeni tiwone vifukwa viŵiri ivyo chikuŵira chakusuzga kuchindika awo ŵali na mazaza. Chakwamba, ise tili ŵambura kufikapo; chachiŵiri, awo ŵali na mazaza pa ise nawo mbambura kufikapo. Kwananga na kuleka kufikapo vikamba kale chomene, mu munda wa Edeni apo Adamu na Eva ŵakagalukira mazaza gha Chiuta. Ntheura kwananga kukamba chifukwa cha kugaluka. Kufuma pa nyengo yira, tikubabika na mtima wa kugaluka.
4 Pakuti tili ŵakwananga, taŵanandi tikukaŵa yayi kuŵa na mtima wa kunotha na kujikuzga. Ndipo kujiyuyura ni mukhaliro uwo ukusangika bweka yayi. Tikwenera kuwukuzga na kuwusungilira. Tingamba kuŵa ŵamtafu ndiposo ŵakunotha, nanga tingaŵa kuti tateŵetera Chiuta mwakugomezgeka nyengo yitali. Mwachiyelezgero, ghanaghanirani za Kora, uyo wakademelerana mwakugomezgeka na ŵanthu ŵa Yehova mu visuzgo vinandi. Ndipouli, wakadokeranga mazaza ghanandi ndipo wakadangilira pa kugalukira Mozesi, munthu wakuzika chomene mu nyengo yira. (Maŵazgo 12:3; 16:1-3) Ghanaghananiso za Themba Uziya, ilo chifukwa cha kujikuzga likanjira mu tempele la Yehova na kuchita mulimo wakupatulika uwo ukeneranga kuchitika na ŵasembe. (2 Midauko 26:16-21) Ŵanthu aŵa ŵakavifyontha chifukwa cha kugaluka kwawo. Kweni nkharo yawo yiheni ntchikumbusko chakukhumbikwa chomene kwa ise. Tikwenera kukana mtima wa kujikuzga uwo ukuchitiska kuti chiŵe chinonono kuchindika ŵamazaza.
5. Kasi ŵanthu ŵambura kufikapo ŵagwiliskira wuli ntchito uheni mazaza ghawo?
5 Kulwande linyake, ŵanthu ŵambura kufikapo awo ŵali na mazaza ŵapangiska kuti chiŵe chakusuzga ku ŵanthu kuchindika ŵamazaza. Ŵanandi ŵakuwusa uheni panji mwankhaza. Nakuti, mdauko wa ŵanthu ukulongora kuti ŵamazaza ŵanandi ŵakuwusa uheni. (Ŵerengani Mupharazgi 8:9.) Mwachiyelezgero, Sauli wakaŵa munthu muwemi na wakujiyuyura apo Yehova wakamusoranga kuŵa themba. Ndipouli, wakamba kuŵa na mtima wa kunotha ndiposo sanji; ndipo wakamba kutambuzga munthu wakugomezgeka Davide. (1 Samuyeli 9:20, 21; 10:20-22; 18:7-11) Pamanyuma pake, Davide wakazakaŵa themba liwemi chomene mu Israyeli, ndipouli, wakagwiliskira ntchito uheni mazaza ghake apo wakiba muwoli wa Yuraya Muhiti na kumutuma munthu wambura mulandu uyu kukakhala panthazi pa nkhondo kuti wakomeke. (2 Samuyeli 11:1-17) Enya, kuwura kufikapo kukutondeska ŵanthu kuwusa mwakwenelera. Ndipo usange awo ŵakuwusa ŵakuchindika yayi Yehova, vinthu vikunangika chomene. Mulongozgi munyake wa ku Britain wakati walongosora umo ŵapapa ŵanyake ŵa Katolika ŵakambiskira nthambuzgo yikuru, wakalemba kuti para munthu wali na mazaza chomene ndipo wakunanga chomene vinthu. Apo tikughanaghanira fundo izi, tiyeni tidumbiskane fumbo lakuti: Chifukwa wuli tikwenera kuchindika ŵamazaza?
CHIFUKWA WULI TIKWENERA KUCHINDIKA ŴAMAZAZA?
6, 7. (a) Kasi tikuchita vichi chifukwa chakuti tikutemwa Yehova, ndipo chifukwa wuli? (b) Kasi kujilambika kukusazgapo vichi, ndipo tingalongora wuli?
6 Chifukwa chikuru chomene icho tikuchindikira ŵamazaza ntchitemwa, kutemwa Yehova, ŵanthu, ndiposo taŵene. Pakuti tikutemwa Yehova kuluska vyose, tikukhumba kukondweska mtima wake. (Ŵerengani Zintharika 27:11; Mariko 12:29, 30.) Tikumanya kuti muwuso wake, wenelero wake wa kuwusa chilengiwa chose, wasuskika pa charu chapasi kufuma pa chigaluka cha mu Edeni ndiposo kuti ŵanthu ŵanandi ŵali ku chigaŵa cha Satana ndipo ŵakana muwuso wa Yehova. Tili ŵakukondwa kukhozgera muwuso wa Yehova. Para tikuŵazga mazgu gha pa Chivumbuzi 4:11, ghakutitora mtima chomene. Tikumanya makora kuti Yehova ndiyo ni Muwusi wakwenelera wa chilengiwa chose. Tikukhozgera muwuso wa Yehova, tikuzomerezga kuti watiwusenge zuŵa na zuŵa.
7 Ntchindi zanthena zikukhumba kuti tipulikirenge ndiposo kuchita vinthu vinyake. Tili muchanya kupulikira Yehova chifukwa chakuti tikumutemwa. Ndipouli, nyengo zinyake kupulikira kungaŵa kwakusuzga kwa ise. Pa nthena apa, tikwenera kusambira kujilambika, nga ni mwana uyo wazunulika pakwambilira. Tikukumbuka kuti Yesu wakajilambika ku khumbo la Awiske nanga ni para kuchita nthena kukawonekanga kwakusuzga. Wakayowoya kwa Awiske kuti: “Khumbo linu lichitike, lane chara.”
8. (a) Kasi kujilambika ku mazaza gha Yehova kukusazgapo vichi lero, ndipo ntchivichi chikulongora maghanoghano gha Yehova pa nkhani iyi? (b) Ntchivichi chingatovwira kuti tipulikire ulongozgi na kuzomera ntchenyo? (Wonani bokosi lakuti “ Pulika Fundo Ndipo Upokelere Chisambizgo.”)
8 Lero Yehova wakuyowoya na waliyose payekha yayi; wakuyowoya nase kwizira mu Mazgu ghake ndiposo ŵanthu awo ŵakumwimira pa charu chapasi. Ntheura kanandi, tikulongora kujilambika ku mazaza gha Yehova mwa kuchindika ŵanthu awo waŵimika, panji kuŵazomerezga kulutilira kuŵa na mazaza pa ise. Usange tingagalukira ŵanthu aŵa, mwachiyelezgero, mwa kukana kuzomerezga ulongozgi wawo wa mu Malemba, ndikuti tikukwiyiska Chiuta. Apo Ŵaisrayeli ŵakanyunyuta na kugalukira Mozesi, Yehova wakavitora nga kuti ŵagalukira iyo.—Maŵazgo 14:26, 27.
9. Chifukwa wuli kutemwa ŵanyithu kungatichiska kuti tichindikenge ŵamazaza? Pelekani chiyelezgero.
9 Tikuchindikaso ŵamazaza chifukwa cha kutemwa ŵanyithu. Chifukwa wuli? Yelezgerani kuti ndimwe msilikari wa nkhondo. Kuti nkhondo iyi mutonde vikuthemba pakuti msilikari waliyose waŵenge wakukolerana na ŵanyake, wakupulikira, ndiposo kuchindika awo ŵakuŵalongozga. Usange mungadelera awo ŵakumulongozgani mwa kugaluka, ŵasilikari ŵanyinu wose ŵangaŵa pa ngozi. Mbunenesko kuti ŵasilikari ŵa ŵanthu ŵakunanga vinthu vinandi chomene mu charu lero. Ndipouli, Yehova wali na ŵasilikari awo ŵakuchita viwemi pera. Kanandi waka, Baibolo likuchema Chiuta kuti “Yehova wa mawumba.” (1 Samuyeli 1:3) Ndiyo ni Mulongozgi wa vilengiwa vyankhongono vyauzimu. Nyengo zinyake, Yehova wakuyaniska ŵateŵeti ŵake ŵa pa charu chapasi na wumba panji mzinda. (Masalimo 68:11; Ezekiyeli 37:1-10) Usange tingagalukira ŵanthu awo Yehova waŵapa mazaza pa ise, asi ndikuti tingaŵika ŵasilikari ŵanyithu ŵauzimu pa ngozi? Para Mkhristu wagalukira ŵalara, ŵanji mu mpingo nawo ŵangasuzgika. (1 Ŵakorinte 12:14, 25, 26) Para mwana wagaluka, mbumba yose yingasuzgika. Ntheura tikulongora kuti tikutemwa ŵanthu mwa kuŵa na mzimu wa ntchindi ndiposo wakukolerana na ŵanyithu.
10, 11. Kasi khumbo lakuti tisange chandulo likutituma wuli kuti tipulikirenge ŵamazaza?
10 Tikuchindikaso ŵamazaza chifukwa chakuti taŵene tikusanga chandulo para tikuchita nthena. Para Yehova wakutilomba kuti tichindikenge ŵamazaza, kanandi wakuyowoya vyandulo ivyo tingasanga pakuchita nthena. Mwachiyelezgero, wakuphalira ŵana kuti ŵapulikirenge ŵapapi ŵawo mwakuti ŵakhale umoyo utali ndiposo uwemi. (Dotoronome 5:16; Ŵaefeso 6:2, 3) Wakutiphalira kuti tichindikenge ŵalara ŵa mpingo chifukwa para tatondeka kuchita nthena tipwetekekenge mwauzimu. (Ŵahebere 13:7, 17) Ndiposo wakutiphalira kuti tipulikirenge ŵamazaza ŵa charu chifukwa ŵakutivikilira.
11 Mukwenera kuti mukuzomerezga kuti para tamanya chifukwa icho Yehova wakukhumbira kuti tiŵenge ŵakupulikira, tovwirikenge kuti tichindikenge ŵamazaza. Ipo tiyeni tiwone umo tingachindikira ŵamazaza mu vigaŵa vikuruvikuru vitatu.
NTCHINDI MU MBUMBA
12. Kasi Yehova wali kumupa mulimo wuli mfumu mu mbumba, ndipo wangafiska wuli mulimo uwu?
12 Yehova iyomwene ndiyo wakanozga ndondomeko ya mbumba. Pakuŵa Chiuta wambura utimbanizgi, wali kuŵika ndondomeko yiwemi mu mbumba mwakuti yendenge makora. (1 Ŵakorinte 14:33) Wali kupa mfumu mazaza gha kuŵa mutu wa mbumba. Mfumu wakulongora ntchindi kwa uyo ni Mutu wake, Khristu Yesu, mwa kuyezga umo Yesu wakulongozgera mpingo. (Ŵaefeso 5:23) Ntheura mfumu wakwenera kutondeka yayi kufiska milimo yake, kweni wakwenera kuyichita mwawanalume; wangaŵanga wankhaza yayi nesi mukali, kweni wakwenera kuŵa wachitemwa, wakupulikiska, ndiposo walusungu. Wakukumbuka kuti mazaza ghake ngachoko waka, ghakuluska mazaza gha Yehova yayi.
Dada uyo ni Mkhristu wakuyezga udangiliri wa Khristu
13. Kasi muwoli wangafiska wuli mulimo wake wa mu mbumba mu nthowa yakukondweska Yehova?
13 Muwoli wakwenera kuŵa movwiri wa mfumu wake, panji munyake wakumwenelera. Iyo nayo wali kupika mazaza mu mbumba, pakuti Baibolo likuyowoya za “ulongozgi wa anyoko.” (Zintharika 1:8) Kweni mazaza ghake ngakovwira waka mfumu wake. Muwoli uyo ni Mkhristu wakulongora ntchindi ku mazaza gha mfumu wake mwa kumovwira kufiska mulimo wake pakuŵa mutu wa mbumba. Wakumuyuyura yayi, kumuchitiska kuti wenderenge vyake yayi, nesi kumupoka mazaza. Kweni wakumovwira na kukolerana nayo. Para ivyo mfumu wake wasankha vindamukondweske, wangayowoyapo maghanoghano ghake mwantchindi, kweni wakujilambika nipera. Usange mfumu wake ngwambura kupulikana, wangasangana na masuzgo ghanyake. Ndipouli, nkharo yake ya kujilambika yingakopa mfumu wake kuti wapenje Yehova.
14. Kasi ŵana ŵangakondweska wuli ŵapapi ŵawo ndiposo Yehova?
14 Ŵana ŵakukondweska mtima wa Yehova para ŵakupulikira awiskewo na anyinawo. Kweniso ŵakuchindika na kukondweska ŵapapi ŵawo. (Zintharika 10:1) Mu mbumba iyo mupapi njumoza, ŵana ŵangalondezga fundo yakuyana waka ya kupulikira, pakumanya kuti mupapi wawo wangakhumbikwira chomene wovwiri wawo ndiposo kukolerana nawo. Mu mbumba izo waliyose wakufiska mulimo uwo Chiuta wali kumupa, mukuŵa mtende na chimwemwe. Ichi chikuchindika uyo Wakambiska mbumba zose, Yehova Chiuta.
NTCHINDI MU MPINGO
15. (a) Kasi tingalongora wuli kuti tikuchindika mazaza gha Yehova mu mpingo? (b) Kasi ni fundo wuli izo zingatovwira kuti tipulikirenge awo ŵakulongozga? (Wonani bokosi lakuti “ Pulikirani Awo Wakumulongozgani.”)
15 Yehova wimika Mwana wake kuŵa Mutu wa mpingo Wachikhristu. (Ŵakolose 1:13) Yesu nayo wapeleka mulimo kwa “muzga wakugomezgeka na wavinjeru” kuti wapwelelere umoyo wauzimu wa ŵanthu ŵa Chiuta pa charu chapasi. (Mateyu 24:45-47) Wupu Wakulongozga wa Ŵakaboni ŵa Yehova ndiyo ni “muzga wakugomezgeka na wavinjeru.” Nga umo vikaŵira mu mipingo yakwambilira Yachikhristu, lero napo ŵalara ŵakupokera usambizgi na ulongozgi kufuma ku Wupu Wakulongozga, kwali mwakudunjika panji kwizira mu ŵimiliri ŵake, nga mbalaŵiliri ŵakwendakwenda. Para ise waliyose payekha tikuchindika mazaza gha ŵalara, ndikuti tikupulikira Yehova.
16. Kasi ŵalara ŵakwimikika na mzimu utuŵa mu nthowa wuli?
16 Ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira mbambura kufikapo. Nawoso ŵakupuvya, umo tose tikuchitira. Kweni, ŵalara ni “vyawanangwa mu ŵanthu” awo ŵapelekeka kuti wovwire mpingo kuti uŵe wakukhora mwauzimu. (Ŵaefeso 4:8) Ŵalara ŵakwimikika na mzimu utuŵa. (Milimo 20:28) Mu nthowa wuli? Vili nthena pakuti ŵanalume aŵa ŵakwenera kufiska dankha vyakukhumbikwa ivyo vili kulembeka mu Mazgu gha Chiuta ghakulembeka mwakukhuŵilizgika na mzimu. (1 Timote 3:1-7, 12; Tito 1:5-9) Kweniso, ŵalara awo ŵakusanda usange ŵabali aŵa ŵakukwaniska nadi vinthu ivi, ŵakufwilirapo kulomba ulongozgi wa mzimu utuŵa wa Yehova.
17. Pakuchita milimo yinyake ya mpingo, chifukwa wuli ŵanakazi Ŵachikhristu nyengo zinyake ŵakuvwara chinthu ku mutu?
17 Pa mpingo, vingachitika nyengo zinyake kuti palije mulara panji muteŵeti wakovwira kuti wachite mulimo unyake, nga nkhuchitiska ungano wakunozgekera uteŵeti wa m’munda. Para vyaŵa nthena, mubali munyake wakubatizika wangachita mulimo uwu. Usange mubali palije, mudumbu wakukhwima mwauzimu wangachita mulimo uwu. Ndipouli, usange mwanakazi wakuchita mulimo uwo weneranga kuchitika na mwanalume wakubatizika, wakuvwara chinthu ku mutu. * (1 Ŵakorinte 11:3-10) Ichi chikupeleka mwaŵi wa kuchindikira ndondomeko ya Yehova ya udangiliri, mu mbumba na mu mpingo wuwo.
KUCHINDIKA ŴAMAZAZA ŴA CHARU
18, 19. (a) Kasi mungalongosora wuli fundo izo zikusangika pa Ŵaroma 13:1-7? (b) Kasi tikulongora wuli kuti tikuchindika ŵamazaza ŵa charu?
18 Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakudemelera na mtima wose ku fundo iyo yikuyowoyeka pa Ŵaroma 13:1-7. (Ŵerengani.) Para mukuŵazga mavesi agha, mungawona kuti “ŵamazaza” awo ŵakuyowoyeka ni maboma gha charu. Peneapo Yehova wachali kuzomerezga maboma agha kuŵapo, ghakuchita milimo yakuzirwa, kusungiska bata ndiposo kupeleka vinthu vinyake vyakukhumbikwa. Tikulongora kuti tikuchindika ŵamazaza aŵa mwa kupulikira malango. Tikuwoneseska kuti tapeleka msonkho uliwose uwo tikwenera kupeleka, kulemba makora mafomu ghalighose panji vikalata ivyo boma lingakhumba, ndiposo kukolerana na malango ghalighose ghakukhwaska ise, mbumba zithu, malonda, panji ivyo tili navyo. Kweni tikujilambika yayi ku ŵamazaza ŵa charu usange ŵakukhumba kuti tileke kupulikira Chiuta. M’malo mwake, tikuzgora nga umo ŵakachitira ŵapositole ŵakale kuti: “Tikwenera kupulikira Chiuta nga muwusi m’malo mwa ŵanthu.”—Milimo 5:28, 29; wonani bokosi lakuti “ Kasi Nkhwenera Kupulikira Mazaza gha Njani?”
19 Tikulongoraso kuti tikuchindika ŵamazaza ŵa charu kwizira mu nkharo yithu. Nyengo zinyake, tingachita vinthu mwakudunjika na ŵalara ŵa boma. Mpositole Paulosi wakachitapo vinthu na ŵawusi nga ni Themba Herode Agripa ndiposo Kazembe Fesito. Ŵanthu aŵa ŵakatimbanizga chomene vinthu, kweni Paulosi wakayowoya nawo mwantchindi. (Milimo 26:2, 25) Nase tikuyezga Paulosi, kwali munthu uyo tikuyowoya nayo wali na udindo ukuru panji ni mpolisi. Pa sukulu, Ŵakhristu ŵawukirano ŵakuyezgayezga kulongora ntchindi zakuyana waka ku ŵasambizgi ŵawo, ku ŵalaraŵalara ŵa pa sukulu ndiposo awo ŵakugwira ntchito pa sukulu. Kweni tikuchindika waka awo ŵakuzomerezga vigomezgo vithu yayi; tikuŵaso ŵantchindi para tikuchita vinthu na awo ŵakususka Ŵakaboni ŵa Yehova. Nadi, wose ŵambura kupulikana ŵakwenera kuwona kuti ndise ŵantchindi.
20, 21. Kasi ni vitumbiko wuli vinyake ivyo tingasanga chifukwa cha kuchindika ŵamazaza?
20 Tingaŵanga ŵakaka yayi pakulongora ntchindi. Mpositole Petrosi wakalemba kuti: “Chindikani ŵanthu ŵa mtundu uliwose.” (1 Petrosi 2:17) Para ŵanthu ŵamanya kuti tikuŵachindika chomene, ŵangatoreka mtima. Kumbukani kuti ntchindi zikusoŵa chomene mazuŵa ghano. Ipo para tikulongora ntchindi, ni nthowa yimoza iyo tikulondezgera languro la Yesu lakuti: “Ungweru winu uŵale panthazi pa ŵanthu, mwakuti ŵawone milimo yinu yiwemi na kupeleka uchindami kwa Awiskemwe ŵakuchanya.”
21 Mu charu cha chisi ichi, ŵanthu ŵa mitima yiwemi ŵakuguzikira ku ungweru wauzimu. Ntheura para tikulongora ntchindi mu mbumba, mu mpingo, ndiposo mu vinthu vya charu, tingakopa ŵanji na kuŵachitiska kuti ŵendenge mu ungweru pamoza na ise. Ichi chingaŵa chinthu chakukondweska nadi. Kweni nanga ichi chingatondeka kuchitika, tili ŵakusimikizga za chinthu chimoza. Para tikuchindika ŵanthu, Yehova Chiuta wakukondwa ndipo vikutovwira kuti tikhalilire mu chitemwa chake. Kasi yilipo njombe iyo yingaluska iyi?
^ ndime 17 Mutu wakuti “Mphawuli ndipo Chifukwa Wuli Ntchakukhumbikwa Kuvwara Chinthu ku Mutu?” uwo uli ku Vyakusazgirapo, ukulongosora nthowa zichoko waka zakulondezgera fundo iyi.