text:
MTWE 4
Ana Yesu Klistu Ali Ŵani?
Ana masengo gapajika ga Yesu gali gatuli?
Ana jwalakwe ŵatyocele kwapi?
Ana ŵaliji mundu jwatuli?
1, 2. (a) Ligongo cici kwamba kummanyilila mundu jwakumanyika mnope ngakukusagopolela kuti akusammanyilila yisyesyene? (b) Ana ŵandu ŵajinji akusasala yatuli yakwamba Yesu?
PACILAMBOPA pana ŵandu ŵakumanyika mnope. Ŵane akusamanyika mnope m’misi, m’misinda, soni m’cilambo cawo. Ŵane akusamanyika pacilambo cosope capasi. Nambope kwamba kumanyilila lina lya mundu jwakumanyika mnope ngakukugopolela kuti akusammanyilila yisyesyene. Ngayikugopolela kuti akumanyilila yejinji yakwamba jwalakwejo, soni kuti ali mundu jwatuli.
2 Pacilambo cosope capasi, ŵandu apikene yakwamba Yesu Klistu, atamose kuti ŵapali pacilambopa yaka yakupunda 2,000 yipiteyo. Nambope ŵajinji ŵangamanyilila kuti Yesu ŵaliji ŵani kusyesyene. Ŵane akusasala kuti ŵagambile kuŵa mundu jwambone. Ŵane akusasala kuti ŵagambile kuŵa jwakulocesya. Nambosoni ŵane akusakulupilila kuti Yesu ali Mlungu, soni kuti tukusosekwa kumtindiŵalilaga. Ana yeleyi yili yisyene?
3. Ligongo cici akusosekwa kumanyilila yisyesyene yakwamba Yesu?
3 Kumanyilila yisyesyene yakwamba Yesu kuli kwakusosekwa mnope kwa wawojo. Ligongo cici? Ligongo Baibulo jikusati: “Nipo umi wangamala ugopolela kuti ŵandu ŵamanyilile ŵalakwe ŵali Mlungu jikape ŵakuwona, niposoni ammanyilile Yesu Klistu juŵamtumile wawojo.” (Yohane 17:3) Kumanyilila yisyesyene ya Yehofa Mlungu, soni Yesu Klistu mpaka kutukamucisye kuti tukapate umi wangamala m’cilambo capasi ca paladaiso. (Yohane 14:6) Konjecesya pelepa, Yesu ŵatupele cisyasyo cambone pakwamba mwampaka tutamileje ni umi wambone, soni mwampaka tutamileje ni ŵandu ŵane. (Yohane 13:34, 35) Mu mtwe wandanda m’buku ajino, twalijigenye yisyesyene yakwamba Mlungu. Sambano kwende tulole yisyesyene yajikusajiganya Baibulo yakwamba Yesu Klistu.
MESIYA JWACILANGA
4. Ana mena ga ukumu gakuti “Mesiya” ni “Klistu” gakusagopolela cici?
4 Yesu mkanapagwe pacilambo capasi, Baibulo jasasile mkanipaŵe ya kwisa kwa Mesiya, kapena kuti Klistu, jwele Mlungu ŵamtumisye. Mena ga ukumu gakuti “Mesiya” (kutyocela ku Cihebeli), soni “Klistu” (kutyocela ku Cigiliki) gakusagopolela kuti “Jwamsagulwe.” Jwacilangaju jwaliji jwakuti cacisagulwa, kugopolela kuti Mlungu cacimpa ukumu wapajika. M’mitwe jine m’bujomu, tucilijiganya yejinji pakwamba ya masengo ga Mesiya pakwanilisya yilanga ya Mlungu. Tucilijiganyasoni majali gampaka Yesu atupe atamose lelojino. Nambo Yesu mkanapagwe, ŵandu ŵasimongaga kuti, ‘Ana ŵani ŵacaciŵa Mesiya?’
5. Ana ŵakulijiganya ŵa Yesu ŵasimicisye cici pakwamba ya jwalakwejo?
5 M’yaka yele Yesu ŵaliji pacilambo capasi, ŵakulijiganya ŵakwe ŵasimicisye kuti jwalakwe ŵaliji Mesiya juŵamsasile mkanipaŵe. (Yohane 1:41) Jwakulijinya jwine lina lyakwe Simoni Petulo, ŵamsasile Yesu kuti: “Ŵalakwe ali Mkulupusyo kapena kuti Klistu.” (Matayo 16:16) Ana cici cacakamucisye ŵakulijiganyaŵa kusimicisya kuti Yesu ŵaliji Mesiya jwacilanga? Soni ana cici campaka citukamucisye kusimicisya kuti Yesu ali Mesiya jwacilanga?
6. Asale ciwanicisyo cakulosya yatesile Yehofa pakwakamucisya ŵandu ŵakulupicika kuti ammanyilile Mesiya.
6 Ŵakulocesya ŵa Mlungu ŵaŵapali Yesu mkanapagwe, ŵasasile mkanipaŵe yakwamba Mesiya. Yeleyi ni yayakamucisye ŵane kummanyilila. Muyaŵelelemu mpaka tuwanicisye cati m’yi: Tujile kuti wawojo ŵatumile kuja kumjigala mundu jwine ku malo gakwelela galimoto. Nambo nganam’woneje mundujo citandile. Ana ngaŵa mkuŵa yakamucisya kwasalila mwakuwonecela mundujo? M’yoyosoni, kupitila mu yakulocesya ya m’Baibulo, Yehofa ŵasasile cenene yacacitenda Mesiya, soni yacacisimana nayo. Kwanilicikwa kwa yakulocesyayi, kwakamucisye ŵandu ŵakulupicika kummanyilila cenene Mesiyajo.
7. Ana yakulocesya yiŵili yapi yayakwanilicikwe pa Yesu?
7 Kwende tulole yakulocesya yiŵili. Candanda, yili yisigele yaka yakupunda 700 kuti Yesu apagwe, jwakulocesya Mika jwasasile mkanipaŵe kuti Yesu cacipagwila ku Betelehemu, m’katawuni ka ku Yuda. (Mika 5:2) Ana Yesu ŵapagwile kwapi kusyesyene? Mu tawuni jijojo. (Matayo 2:1, 3-9) Caŵili, yaka macila gejinji Yesu mkanapagwe, yakulocesya yayili pa Danieli 9:25 yalosisye caka cacaciwonecela Mesiya, cacili 29 C.E. * * Kwanilicikwa kwa yakulocesya yeleyi, soni yine kwasimicisye kuti Yesu ŵaliji Mesiya jwacilanga.
8, 9. Ana umboni wapi wawawonecele pakubatiswa kwa Yesu wawukulosya kuti jwalakwe ŵaliji Mesiya?
8 Umboni wine wakulosya kuti Yesu ŵaliji Mesiya wawonecele cakumbesi kwa caka ca 29 C.E. M’cakaci Yesu ŵajawile kwa Yohane M’batisi kuti akabatiswe m’lusulo lwa Yolodani. Yehofa ŵamsalile Yohane cimanyilo cacicimkamucisya kummanyilila Mesiya. Yohane ŵaciweni cimanyiloci pakubatiswa kwa Yesu. Baibulo jikusasala yayatendekwe kuti: “Nipo Yesu piŵagambile kubatisidwa, ŵacuwice m’mesimo. Papopo kwiwunde kwawugwice, nipo ŵawuweni Msimu wa Mlungu ucitulukaga wele uwonece wakwe waliji mpela ngunda nipo watusile pa jwalakwejo. Sambano maloŵe gakuwuma kwiwundeko gapikanice gacitiji, ‘Aju ni Mwanangu jwapamtima. Ngusasengwa najo mnope.’” (Matayo 3:16, 17) Yohane paŵayiweni ni kupikana yayatendeceyo, jwalakwe nganakayicila kuti Yesu ŵatumigwe ni Mlungu. (Yohane 1:32-34) Palisikuli, Yesu ŵapocele msimu wa Mlungu, kapena kuti macili gakamula masengo. Jwalakwe ŵaŵele Mesiya, kapena Klistu, jwakusagulwa kuŵa Mlongola, soni Mwenye.—Yesaya 55:4.
9 Kwanilicikwa kwa yakulocesya ya Baibulo, soni umboni waŵapelece Mlungu jika, yikulosya kuti Yesu ŵaliji Mesiya jwacilanga. Baibulo jikusajangasoni yiwusyo yine yiŵili yakusosekwa mnope yakwamba Yesu Klistu yakuti: Ana jwalakwe ŵatyocele kwapi, soni ana ŵaliji mundu jwatuli?
ANA YESU ŴATYOCELE KWAPI?
10. Ana Baibulo jikusasala yatuli pakwamba ya Yesu mkanayice pacilambo capasi?
10 Baibulo jikusajiganya kuti Yesu mkanayice pacilambo capasi ŵatamaga kwinani. Mika ŵalocesye kuti Mesiya cacipagwila ku Betelehemu, soni ŵasasile kuti “kutandila kalakala” Jwalakwe ŵapali. (Mika 5:2) Ndaŵi syejinji, Yesu msyenejo ŵasalaga kuti ŵatamaga kwinani mkanapagwe pacilambo capasi. (Yohane 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5) Yesu paŵaliji kwinani mpela msimu, ŵaliji paunasi wapajika ni Yehofa.
11. Ana Baibulo jikusalosya catuli kuti Yesu ali mwanace jwakusosekwa mnope jwa Mlungu?
11 Yesu ali mwanace jwakusosekwa mnope kwa Yehofa. Akusaŵilanjikwa kuti “Mwanace jwandanda kupagwa, jwamkulungwa jwakulamulila yiwumbe yosope,” ligongo jwalakwe ali jwandanda kupanganyikwa ni Mlungu. * (Akolose 1:15) Panasoni cine cacikusamtendesya Mwanaceju kuŵa jwapajika. Jwalakwe ali “mwanace jumopejo.” (Yohane 3:16) Yeleyi yikugopolela kuti Mlungu jika ni juŵampangenye Yesu. Mlungu ŵamkamulicisye masengo Yesu jika pakupanganya yindu yosope. (Akolose 1:16) Yesu akusakolanjikwasoni kuti “Liloŵe.” (Yohane 1:14) Yeleyi yikugopolela kuti jwalakwe ŵaŵecetaga mmalo mwa Mlungu. Mwangakayicila ŵapelekaga mautenga, soni yakusosekwa kutenda ŵanace ŵane ŵa Mlungu ŵali malayika, soni ŵandu.
12. Ana tukusamanyilila catuli kuti Mwanace jwandanda kupagwa nganaŵa jwakulandana macili ni Mlungu?
12 Ana Mwanace jwandanda kupagwaju ali jwakulandana ni Mlungu mpela mwakusakulupililila ŵane? Baibulo jangajiganya yeleyi. Mpela mwajisasile ndime japenaniji, Mwanace jwa Mlunguju ŵatesile kumpanganya. M’yoyo, jwalakwe akwete ndandilo jakwe, nambo Yehofa Mlungu jwangali ndandilo kapena mbesi. (Salimo 90:2) Mwanace jwakupagwa jikaju nganaganisyejepo kuti ali jwakulandana ni Atatigwe. Baibulo jikusajiganya kuti Atati ali jwamkulungwa kupunda Mwanace. (Yohane 14:28; 1 Akolinto 11:3) Yehofa jika ni jwali “Mlungu Jwamacili gosope.” (Genesis 17:1) M’yoyo pangali jwakusalandana najo. *
13. Ana Baibulo jikusagopolela cici pajikuti Mwanace ali “citusitusi ca Mlungu jwangawonekajo”?
13 Yehofa yalumo ni Mwanace jwakwe jwandanda kupagwa ŵasangalalaga ni unasi wakulimba kwa yaka yejinji, mkanaŵe kupanganya kwinani kwakuli ndondwa, soni cilambo capasi. Jemanjaji ŵanonyelanaga! (Yohane 3:35; 14:31) M’yoyo yitendo ya mwanaceju yaliji mpela ya Atati ŵakwe. Ni ligongo lyakwe Baibulo jikusati Mwanaceju ali “citusitusi ca Mlungu jwangawonekajo.” (Akolose 1:15) Mpela mwayikusaŵela ni mwanace jwa mundu kuti mpaka aŵe mpela atati ŵakwe muyitendo yine, nombe najo Yesu akusalosya ndamo, soni umundu wa Atati ŵakwe.
14. Ana yakombolece catuli kuti Mwanace jwakupagwa jika jwa Yehofa apagwe mpela mundu?
14 Mwanace jwakupagwa jika jwa Yehofa mwakusacilila ŵatyosile kwinani ni kwisa pacilambo capasi kukutama mpela mundu. Nambo mwine mpaka asimonje kuti, ‘Ana yakombolece catuli kuti cakupanganyikwa causimu cipagwe mpela mundu?’ Kuti yeleyi yikombolece, Yehofa ŵatesile cakusimonjesya. Jwalakwe ŵasamicisye umi wa Mwanace jwakwe jwakupagwa jika kutyocela kwinani ni kuwuleka m’citumbo ca mwali jwa Ciyuda jwakuŵilanjikwa kuti Maliya. Paliji pangali jwamlume juŵagonile najo. M’yoyo Maliya ŵaŵelece mwanace jwamlume jwamnama ni ŵampele lina lyakuti Yesu.
ANA YESU ŴALIJI MUNDU JWATULI?
15. Ligongo cici mpaka tusale kuti kupitila mwa Yesu tukusammanyilila cenene Yehofa?
15 Tukusammanyilila cenene Yesu ligongo lya yaŵaŵecetaga, soni yaŵatendaga. Camnope, tukusammanyilila cenene Yehofa kupitila mwa Yesu. Ana ligongo cici? Akaliŵalila kuti Mwanaceju akusalosya cenene ciwulili ca Atatigwe. Ni ligongo lyakwe Yesu ŵamsalile jumo mwa ŵakulijiganya ŵakwe kuti: “Mundu jwambweni une ŵawenisoni Atati.” (Yohane 14:9) Mabuku mcece ga m’Baibulo gakumanyikwa kuti Ngani Syambone, gagali Matayo, Maliko, Luka, soni Yohane, gakusatusalila yejinji yakwamba umi, yitendo, soni umundu wa Yesu Klistu.
16. Ana utenga wa Yesu waliji wakwamba ya cici, soni yaŵajiganyaga yatyocelaga kwaceni?
16 Yesu ŵaliji “mwalimu” jwakumanyika mnope. (Yohane 1:38; 13:13) Ana jwalakwe ŵajiganyaga cici? Mnopemnope utenga wakwe waliji “ngani syambone syakwamba ucimwene wa Kwinani” wawuli Ucimwene wa Mlungu, boma jakwinani jacijilamulila pacilambo cosope capasi, soni jajiciyikasya majali gangamala kwa ŵandu ŵakupikanila. (Matayo 4:23) Ana msyene utengawo ŵaliji ŵani? Yesu jika ŵaŵecete kuti, “Yingwiganyayi ngayikutyocela kwa une, nambo kwa Mlungu juŵandumile une,” jwali Yehofa. (Yohane 7:16) Yesu ŵayimanyi kuti Atati ŵakwe akusasaka kuti ŵandu apikane ngani syambone sya Ucimwene. Mu Mtwe 8, tucilijiganya yejinji yakwamba Ucimwene wa Mlungu soni yawucitenda.
17. Ana Yesu ŵajiganyaga kwapi, soni ligongo cici ŵamalilaga ndaŵi jejinji ali mkwiganya ŵane?
17 Ana Yesu ŵajiganyaga kwapi? Kulikose kwaŵasimanaga ŵandu, mpela m’misinda, m’misi, m’misika, soni m’milango. Yesu nganajembeceyaga kuti ŵandu amyicile. Jwalakwe ŵajawulilaga. (Maliko 6:56; Luka 19:5, 6) Ligongo cici Yesu ŵalipelekaga mnope, soni kumalila ndaŵi jejinji ali mkulalicila ni kwiganya? Ligongo Mlungu ŵasakaga kuti Yesu atende yeleyo. Ndaŵi syosope Yesu ŵatendaga yaŵasakaga Atati ŵakwe. (Yohane 8:28, 29) Nambosoni paliji ligongo line. Jwalakwe ŵatendelaga canasa ŵandu ŵajinji ŵaŵayikaga kukumlola. (Matayo 9:35, 36) Acimlongola ŵa dini ni ŵaŵasosekwaga kwajiganya ŵanduwo yisyesyene yakwamba Mlungu, soni lisosa lyakwe, nambo nganiŵakosyaga. Yesu ŵayimanyi kuti ŵanduwo ŵasosekwaga mnope kupikana utenga wa Ucimwene.
18. Ana ndamo syapi sya Yesu syasikusasangalasya mnope?
18 Yesu ŵaliji mundu jwacanasa mnope, soni jwacinonyelo. M’yoyo, ŵandu ŵane ŵagopokaga najo, atamose ŵanace. (Maliko 10:13-16) Yesu nganakola lusagu. Ŵaŵengaga mteto wa katangale, soni yangali cilungamo. (Matayo 21:12, 13) Yesu ŵacimbicisyaga mnope acakongwe pandaŵi jele ŵandu nganiŵacimbicisyaga, soni nganiŵapaga upile wawo mwakwanila. (Yohane 4:9, 27) Yesu ŵaliji jwakulinandiya yisyesyene. Pandaŵi jine, jwalakwe ŵajojesye sajo sya ŵakulijiganya ŵakwe, masengo gagaliji gakutuluka mnope.
19. Ana cisyasyo capi cacikulosya kuti Yesu ŵakamucisyaga ŵakulaga?
19 Yesu ŵakamucisyaga ŵakulagasika. Yeleyi yawonecele pakuposya ŵakulwala kupitila m’macili ga msimu wa Mlungu. (Matayo 14:14) Mwambone, mundu jwamatana jwamyicile Yesu ni kumsalila kuti: “Naga akusosa, atakomboleka kuswejesya.” Kulwala ni kupweteka kwaŵapikanaga munduju, kwamkwayiye mnope Yesu. Ligongo lya canasa, Yesu ŵatambasukwile mkono, ni ŵamkwayiye mundujo, ni ŵatite: “Une ngusaka, swejelani.” Kaneko jwakulwala jula ŵaposile. (Maliko 1:40-42) Agambe ganisya muŵapikanile munduju!
ŴALIJI JWAKULUPICIKA MPAKA KUMBESI
20, 21. Ana Yesu ŵatupele cisyasyo catuli cakuŵa jwakulupicika ndaŵi syosope kwa Mlungu?
20 Yesu ŵapelece cisyasyo cambone cakuŵa jwakulupicika kwa Mlungu ndaŵi syosope. Mundamo jilijose, jwalakwe ŵaliji jwakulupicika kwa Atati ŵakwe ŵakwinani, atamose paŵamjimucilaga, soni kumlungasya. Yesu mwamacili nganakunda kuti yakulinga ya Satana yimlepelekasye kuŵa jwakulupicika kwa Mlungu. (Matayo 4:1-11) Pandaŵi jine, acanasi ŵane ŵa Yesu nganamkulupililaga, ŵayikene pakuŵeceta kuti jwalakwe “asyungulile mtwe.” (Maliko 3:21) Yesu nganakunda kuti ajendele nganisyo syawo, nambo ŵajendelecele kutenda masengo ga Mlungu. Atamose kuti ŵamcembulusyaga, soni kumnyosya, Yesu ŵajendelecele kulitimalika, nganalinga atapanandi kwawulasya ŵaŵamjimucilagawo.
21 Yesu ŵaliji jwakulupicika mpaka ciwa cakwe, cele acimmagongo ŵakwe ŵam’wuleje mwangalwe. (Afilipi 2:8) Agambe ganicisya yaŵapilile palisiku lyakumalisya lya umi wakwe pacilambo capasi. Ŵamtaŵile, ŵamlambucisye magambo, ŵakulamula magambo ŵacinyengo ŵamlamwile kuti ŵaliji jwakulemwa, makuga ga ŵandu ŵacipongwe gamsecile, soni asilikali ŵamlagasisye. Paŵamkomele pacitela cakulagacisya, ŵapumwile kakumalisya, ni ŵalisile mwakwesya maloŵe kuti: “Yosope yene yitendekwe!” (Yohane 19:30) Nambope, palisiku lyatatu ciwilile Yesu, Atati ŵakwe ŵakwinani ŵamjimucisye ku umi wa usimu mpela waŵakwete pandanda. (1 Petulo 3:18) Pali papite yijuma yakuŵalanjika, jwalakwe ŵawujile kwinani. Paŵayice kweleko, jwalakwe “ŵatemi ku mkono wamlyo wa Mlungu” ni kulindililaga kupocela ucimwene.
22. Ana Yesu ŵakwanilisye cici ligongo lyakulupicika mpaka kuwa?
22 Ana Yesu ŵakwanilisye cici ligongo lyakulupicika mpaka kuwa? Ciwa ca Yesu cikusatupa upile wakupata umi wangamala pacilambo capasi ca paladaiso, mwakamulana ni lisosa lyapandanda lya Yehofa. Ana ciwa ca Yesu cicikombolekasya yeleyi catuli? Mtwe wakuyicisya ucisala yeleyi.
^ ndime 7 Kuti amanyilile yejinji pakwamba ya kwanilicikwa kwa yakulocesya ya Daniyele yakwamba Yesu, alole Yakonjecesya, pa mapeji 198 mpaka 199.
^ ndime 7 C.E jikugopolela yaka yele Yesu ŵaliji ali apagwile.
^ ndime 11 Yehofa akusaŵilanjikwa kuti Atati ligongo jwalakwe ali Mkupanganya. (Yesaya 64:8) Pakuŵa Yesu ŵapanganyikwe ni Mlungu, jwalakwe akusaŵilanjikwa kuti Mwanace jwa Mlungu. Pamagongo gelega, yakupanganyikwa yine mpela malayika, soni atamose mundu jwandanda yikusaŵilanjikwa kuti ŵanace ŵa Mlungu.
^ ndime 12 Kuti apate maumboni gane gakulosya kuti Mwanace jwandanda kupagwa jwangalandana macili ni Mlungu, alole Yakonjecesya pa mapeji 202 mpaka 204.


c: text/html

text:
Ngwazi Dr. Hastings Kamuzu Banda wakaba mlongozgi (president) wakwamba wa chalo cha Malaŵi. Dr. Banda wakababika mu March mu chaka cha 1898 ku Mtunthama mu Boma la Kasungu. Wakati wakumana na bazungu abo bakaba batebeti ba Chiuta (missionaries) bakufuma ku Scotland ba mpingo wa Church of Scotland uwo sono ku Malaŵi wukuchemeka CCAP (Church of Central Africa Presbyterian) mu chaka cha 1905 mu mwezi wa chinkhondi na chibiri (July) Dr. Banda wakatemwa chomene masambiro ndipo wakaluta ku School ya Mutunthama ku Kasungu iyo yikaba pasi pa Khondowe Mission ya uko sono kukuchemeka Livingstonia. Chifukwa chakutemwa masambiro, mu chaka cha 1915 mu April, Dr. Banda wakanyamuka ku Malaŵi paulendo wakuluta ku Rhodesia (sono Zimbabwe) uko wakafumako mu December 1916 kuluta ku South Africa. Wakagwirapo zintchito nakupanga masambiro ku South Africa mpaka mu July 1925 apo wakaluta ku America uko wakapanga masambiro ya ung'anga wachizungu (Doctor of Medicine)pa Meharry Medical College, ku Nashville, mu chigaba cha Tennesse ku America ,ndipo wakamalizga mu May 1937. Mu August 1937 Dr. Banda wakaluta ku chalo cha baNgerezi uko wakalutizga masambiro ghake gha uDoctor ku Liverpool mu July 1941 na London mu May 1945. Vikati vyalema kukhala na bazungu, Dr. Banda wakaluta ku Kumasi ku Ghana mu August 1953. Ndyale za ku Nyasaland zikati zasuzga, Dr. Banda wakawelera ku Nyasaland pa 6 July 1958. Pa 6 July 1964 Nyasaland wakapokera wanangwa kufuma ku England ndipo wakasintha zina la Nyasaland kuba Malaŵi. Dr. Banda wakaba nduna yakwamba (Prime Minister) wa chalo cha Malaŵi. Malaŵi wakatola wanangwa wake wose pa 6 July 1966 apo Dr. Banda wakawa mlongozgi (President) wake. Dr Banda wakaba mlongozgi wa Malaŵi mpaka mu May 1994 apo Bakili Muluzi wakasankhika kukhala mlongozgi. Mu May 2004 Muluzi wati watondeka kusintha malango gha Malaŵi (constitution) kuti wabe mlongozgi vyaka vinandi Bingu wa Mutharika wakasoleka kuba mlongozgi wachitatu wa Malaŵi. Dr. Banda wakakwezgha chalu cha Malaŵi chomene ndipo wakazenga vinthu vinandi nyengo iwo wakaba mlongozgi wa Malaŵi. Pa vinyake ivyo wakazenga, ndi ivi: school ya pachanya chomene ya Kamuzu Academy ku Mtunthama uko wakababikira iyo yikajulika pa 21 November 1981; University of Malaŵi na nyumba za Boma na vinthu vinyake vinandi. Dr. Banda wakatayika pa 25 November mu chaka cha 1997.
Sono boma la Malaŵi lamuzengela Kamuzu dindi liweme ilo lijulikenge ku banthu sono-sono. Dindi ili lili pafupi na malo ghakukumbukilapo bakufwa pa nkhondo (War Memorial) ya ku Lilongwe. Mulongozgi Bingu wa Mutharika wakuyezga-yezga kuti wabe nga ndi Kamuzu pavyakuchita vinyake, kweni kuti wafikengepo pa Nkhwantha yila yayi. Nimwana chomene pa mahala kwa Kamuzu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wukhalilo wa baMalaŵiEdit
muchaka cha peto tu toto wikifaka pafupi-grupi trincoto pagona areboreclay madafaka chanchuchochachi melotroco potroco brungachunga-trinkaminga
Kupambana kwa mitunduEdit
Wukhalilo wa baMalaŵi wukuyana waka mu machitilo ya vinthu vinyake kweni vinyakhe baMalaŵi bakupambana m’machitilo yake kwakuyana na mtundu wa banthu. Wukhalilo wa banthu ndiwo wukubapangiska kuti batumbikike olo panji baleke kutumbikika. Pakuti BaMalaŵi ni banthu ba mitundu yinandi wukhalilo wawo ngwakupambana-pambana kwakuyana mtundu na bazengezgana bakhe. Pala tingati tilute kumpoto na kumpoto kwa maboma ya m’chigaba chapakati (Kasungu na Nkhota-kota), tikusanga banthu awo nthengwa zawo bakulowola mwanakazi kweni mitundu yinandi ya vigaba vyapakati na kumwela yikulowola yayi nanga wuli mu boma la Nsanje mu chigaba chakumwela malowolo yakusangika. Mitundu iyi yikulowola mwanakazi wakusama kwawo na kukakhala kwawo kwa mwanalume pala watengwa m’chitilo uwo pa chiNgelezi bakuti patriarchal system. Mitundu iyo malowolo kulije mwanalume ndiyo wakusama kwawo na kukazenga kwawo kwa mwanakazi, m’chitilo uwo baCheŵa bakuti chikamwini. Pa wukhalilo wa mitundu yambula malowolo pa bana awo bawako pa nthengwa mudumbu wa mwanakazi (sibweni wa bana) ndiyo wakuba na nkhongono chomene kuluska wiskewo wa bana. Ku mitundu iyo yikupeleka malowolo, pala nthengwa yamala, nyengo zinandi uyo ngwakwananga wakuluza bana ndipo wambula kwananga ndiyo wakatola bana.
BaNgoniEdit
BaNgoni ni banthu awo kale bakawonekanga ngeti mbakutemwa nkhondo kweni unenesko ngwakuti bakaba banthu awo bakapenjanga malo yaweme kuti bakhazikikepo. Enya, bakakhumbangaso kuti babe na vibeto chifukwa chakuti baNgoni mba dozo ndipo bakutemwa chomene kulya nyama. BaNgoni ni banthu awo bakutemwaso chomene kulya.


text:
Nkhani 46: Mpanda wa Yeriko
KUMBI nchinthu wuli cho chiwiska mpanda wa Yeriko? Pawoneka nge pawa bomba likulu lo lachitiska kuti mpanda uwi. Kweni panyengu iyi ŵanthu ŵengavi mabomba pamwenga futi. Ichi nchakuziziswa chinyaki cho Yehova wanguchita. Tiyi tiwoni vo vinguchitika.
Yivwa vo Yehova wangukambiya Yoswa, iyu wanguti: ‘Iwi ndi ankhondu ŵaku muyendi kuzunguliya msumba. Muwuzunguliyengi kamoza pa zuŵa, kwa mazuŵa 6. Ndipu mupingengi bokosi la phanganu. Kweniso asembi 7 ayendengi panthazi pa bokosi lo ndipu ambengi mbata.’
‘Pazuŵa la nambala 7 muzunguliyi msumba maulendu 7. Ndipu mumbi mbata kwanyengu yitali, pavuli paki weyosi wadanilizgi ukongwa nge kuti kwachitika nkhondu. Ndipu pakumaliya paki mpanda uwengi pasi.’
Yoswa ndi ŵanthu wosi anguchita vo Yehova wangukamba. Panyengu yo azunguliyanga, wosi anguja cheti. Pengavi munthu yo walongoronga. Kwavwikanga waka kuliya kwa mbata zo ambanga kweniso mdinu wa malundi ngawu. Arwani a ŵanthu ŵaku Chiuta wo ŵenga mu Yeriko anguchita mantha. Kumbi wachiwona chingwi chiyera cho chilende pa windu? Kumbi ndi windu la nyumba yaku yani? Rahabi wanguchita nadi vo azondi ŵaŵi angumukambiya. Iyu ndi banja laki losi ŵenga m’nyumba ndipu awonanga vo vachitikanga.
Pazuŵa la nambala 7, ŵati amala kuzunguliya msumba maulendu 7, ankhondu angumba mbata, pavuli paki angudanirizga ndipu mpanda wosi unguwa. Ndipu Yoswa wangukamba kuti: ‘Bayani weyosi yo we mu msumba ndipu muwuwotchi. Wotchani chechosi, kweni siliva, golidi, mkuŵa ndi chisulu mukavipereki mwakusungiya chuma, cha chihema chaku Yehova.’
Yoswa wangukambiya azondi ŵaŵi ŵa kuti: ‘Lutani m’nyumba yaku Rahabi, ndipu mukamutuzgi iyu ndi banja laki losi.’ Rahabi ndi banja laki angupozomoka nge mo azondi angumulayizgiya.
Yoswa 6:1-25.
Mafumbu
- Kumbi Yehova wangukambiya anthurumi a nkhondu ndi asembi kuti achitenji kwa mazuŵa 6?
- Kumbi anthurumi ŵenaŵa akhumbikanga kuchitanji pazuŵa la nambala 7?
- Nge po uwone pa chithuthuzi, kumbi nchinthu wuli cho chichitikiya mpanda wa Yeriko?
- Kumbi nchifukwa wuli chingwi chiyera chingumangika pawindu?
- Kumbi Yoswa wangukambiya anthurumi ankhondu kuti achitenji nawu ŵanthu kweniso msumba, nanga siliva, golidi, mkuŵa ndi chisulu achitenji navu?
- Kumbi azondi ŵaŵi wanguŵakambiya kuti achitenji?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Yoswa 6:1-25.
Kumbi kuzunguliya Yeriko ko Ayisraele anguchita pazuŵa la nambala 7, kuyanana wuli ndi nchitu yakupharazga yo Akaboni aku Yehova achita mazuŵa ngakumaliya nganu? (Yos. 6:15, 16; Yesa. 60:22; Mate. 24:14; 1 Ŵako. 9:16)
Kumbi uchimi wo ukulembeka pa Yoswa 6:26, ungufiskika wuli vyaka 500 vati vakapu, nanga kufiskika uku kutitisambizanji za mazu ngaku Yehova? (1 Ŵaka. 16:34; Yesa. 55:11)


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Mbanjani?
Ŵakaboni ŵa Yehova mbanthu ŵa mitundu yakupambanapambana ndipo ŵakuyowoya viyowoyero vyakupambanapambana. Chilato chawo nkhuchindika Yehova, Chiuta uyo wakalenga vinthu vyose kweniso mweneko wa Baibolo. Ŵakulondezga Yesu Khristu ndipo mbakukondwa kuchemeka Ŵakhristu. Waliyose wakupatura nyengo kuti wasambizge ŵanthu vya Baibolo na Ufumu wa Chiuta. Ŵakuchemeka Ŵakaboni ŵa Yehova chifukwa ŵakuchitira ukaboni, panji kuyowoya vya Yehova Chiuta na Ufumu wake.
Wonani vinandi pa Webusayiti iyi. Ŵazgani Baibolo pa Intaneti. Manyani vinandi vya iwo na vigomezgo vyawo.


text:
Mdauko wa Mulongozgi wachibili wa chalo cha MalaŵiEdit
Eleson Bakili Muluzi wakawako pa zuba la chikhumi, chinkhondi na chibili mu mwezi wachitatu (17 March) mu chaka cha 1943, mu boma la Machinga, kumwela kwa chalo cha Malaŵi..
Mu chaka cha 1968 Muluzi wakakakikapo chifukwa chakwiba ndalama za ku mphala (court) zakukwana £6 nyengo iyo Muluzi wakaba kalaliki (clerk) ku mphala iyo.
Muluzi wakanjila chipani cha Malaŵi Congress Party (MCP) ndipo wakatumikapo ku chalo chakuwalo kukapanga luso lwakugwiliska ntchito mathabwa (carpentry and joinery). Mu MCP Muluzi wakakwela ndipo wakabapo mulembi mulala (Administrative Secretary) wa chipani ichi. Chifukwa cha kuleka kwendeska makola chuma cha chipani, Muluzi wakachimbizgika mu chipani cha MCP ndipo wakayamba waka kuba wa malonda.
Ndyali za ku Malaŵi zikati zayamba kusintha, apo Kamuzu wakati banthu basankhe pakati pa kuti mu Malaŵi mube chipani chimoza panji vinandi, Muluzi wakaba mumoza wa banthu awo bakayamba ka gulu (Pressure Group) ka United Democratic Front ako pamoza na ka gulu kanyakhe kakuchemeka Alliance for Democracy (AFORD) bakavwilana kuphalila banthu kuti pa chisankho basankhe kuti kube vipani vinandi. Mu mwezi wachinkhondi na wumoza pa zuba la chinkhondi na chinayi (14 June) mu chaka cha 1993 banthu bakasankha kuti kube vipani vinandi ndipo gulu la UDF likazgoka chipani ndipo Muluzi ndiyo wakaba mulongozgi wa UDF.
Mu mwezi wachinkhondi pa zuba la chikhumi, yankhondi na yabili (17 May) mu chaka cha 1994 Muluzi wakasoleka kuba mulongozgi wa chalo cha Malaŵi. Pa muwoso wakwamba wa Muluzi wakasintha malango ya chalo (constitution) kuzomelezga munthu wakuti wali kukakikapo kuba mulongozgi, kuyambiska kuti kube wachitatu kwa mulongozgi (second vice-president) na malango yanandi kuti vimwendelenge iyo na chipani chake makola.
Mu mwezi wachinkhondi (May) 1999 Muluzi wakasolekaso kuba mulongozgi wa Malaŵi kachibili pa chisankho icho banyakhe bakuti Muluzi wakibila na kuti mweneko uyo wakawina ni Gwanda Chakwamba. Mu chaka cha 2002, Muluzi wakayezeska kuti malango ya chalo cha Malaŵi yasinthike kuti mulongozgi waleke kukanizgika kukhala vyaka vyakujumpha khumi. Kweni banthu bakakwiya na ivi ndipo nanga uli wakagula bayimilili ba ku mphala ya malango ba vipani vinyakhe mphala iyi yikakana kuti mulongozgi wazomelezgeke kuba mulongozgi vyaka vyakujumpha khumi.
Muwuso wa Muluzi wukaba wa vimbundi (kuhonga) na kwiba ndalama za boma chomene. Nduna na batebeti ba boma bakapokelanga vimbundi na kwiba ndalama za boma chomene ndipo chuma cha boma chikasakazikanga chomene ndiposo vinthu vinyakhe vinandi ngeti ni misewu yikanangika chomene. Ukavu nawo mu Malaŵi wukalutilila panthazi chomene chifukwa chakuti wovwili uwo boma likapokelanga wukamalilanga mu mathumba ya batebeti ba boma. Antheura banthu banandi muMalawi bakukhumba chara kuti Muluzi panyake abo bakukwaskana naye banjileso muboma.
Wati watondeka kusintha malango ya boma kuti wabe mulongozgi vyaka vyakujumpha khumi limoza, Muluzi wakasankha Bingu wa Mutharika kuti wabe wakwimilila chipani cha UDF pa chisankho cha mulongozgi. Mumalo mwakuti banthu ba UDF ndiwo basankhe munthu uyo bakakhumbanga, Muluzi wakabasankhila ndipo banyakhe mu UDF ngeti bena Aleke Banda, Harry Thomson, Justin Malewezi (uyo wakaba wachibili kwa mulongozgi nyengo yose ya muwuso wa Muluzi) bakakwiya ndipo bakachileka chipani cha UDF. Banandi bakuti Muluzi wakasankha Mutharika chifukwa wakaghana-ghananga kuti wawusenge ndiyo chifukwa Mutharika wamuwopenge iyo Muluzi, kweni Mutharika wawoneska kuti wakupulikila Muluzi yayi.
Pa nyengo iyo Muluzi wakaba mulongozgi, wakasambazga chomene chifukwa chakuhiba nakupokera vimbundi ndiposo wakagula malo yaweme ku Chichiri apo wali kuzengapo nyumba yake iyo yikuchemeka Keza Office Park na kugula magalimoto yanandi kwambula kulipila msonkho. Muluzi ndiyo yekha pa balongozgi wose ba Malaŵi uyo wakabevye masambilo yapachanya.
Pali banthu banyake mu UDF abo bakukhumba ngeti kuti Muluzi wangayimaso mu visankho vya presidente wa Malawi mu chaka cha 2008. Kweni Muluzi wakukana kuyowopo pa nkhani iyi. Wakakana kuyowoyapo pa nkhani ya "Third Term" apo sono tikumanya kuti wakakhumbisiska kuti wayimeso mchaka chira cha 2004. Nangawuli pali mayowoyelo agha, ntchakukayikiska kuti wazamuyimaso , ndipo kuti malinga wayimaso wangazakasoleka.


text:
MTWE 13
Tuwuwoneje Umi Mwakusawuwonela Mlungu
Ana Mlungu akusawuwonaga uli umi?
Ana Mlungu akusakuwona wuli kwasa citumbo?
Ana tukusalosya catuli kuti tukusawucimbicisya umi?
1. Ana ŵani ŵaŵapangenye umi?
JWAKULOCESYA Yelemiya ŵatite: “Yehofa ali Mlungu jusyesyene. Jwalakwe ali Mlungu jwacijumi.” (Yeremiya 10:10) Konjecesya pelepa, Yehofa Mlungu ali Mkupanganya jwa ya umi yosope. Pakwamba ya jwalakwe Malayika gatite: “Ŵalakwe ŵapanganyisye yindu yosope, Ŵalakwe ŵasacile kuti yindu yosopeyi paŵe pana, nipo yapanganyidwe.” (Ciunukuko 4:11) Mu nyimbo jakwe jakumlumba Mlungu, Daudi ŵasasile kuti: “Umi ukusatyocela kwa wawojo.” (Salimo 36:9) M’yoyo, umi uli mtuka wakutyocela kwa Mlungu.
2. Ana Mlungu akusatupaga cici kuti tuŵe cijumi?
2 Yehofa akusatupaga yakusosecela ya pa umi wetu. (Masengo 17:28) Jwalakwe akusatupaga yakulya, mesi gatukusamwaga, lipuje lyatukusapumula, soni malo gakutama. (Masengo 14:15-17) Yehofa ŵayipangenye yindu yeleyi mu litala lyakuti tusangalaleje nayo. Nambo kuti tusangalaleje mnope ni umi tukusosekwa kulijiganya, soni kupikanila malamusi gakwe.
KUWUCIMBICISYA UMI
3. Ana Mlungu ŵakuweni wuli kuwulajikwa kwa Abele?
3 Mlungu akusasaka kuti tuwucimbicisyeje umi wetu, soni wa acimjetu. Mwambone, kalakala mu ndaŵi ja Adamu ni Hawa, mwanace jwawo, Kaini ŵamtumbilile mnope Abele mpwakwe. Nambo Yehofa ŵamkalamwisye Kaini kuti kutumbila kwakwe mpaka kumtendekasye kutenda cakulemweceka cekulungwa. Kaini nganayikosya yaŵamkalamwisyeyo. Jwalakwe ‘ŵamjimucile mpwakwe jula, ni ŵam’wuleje.’ (Genesis 4:3-8) Yehofa ŵampele cilango Kaini ligongo lya kuwulaga mpwakwe.
4. M’malamusi ga Mose, ana Mlungu ŵagombelecesye catuli kawone kakuŵajilwa ka umi?
4 Pali papite yaka ciŵandika 2,400, Yehofa ŵapele Ayisalayeli malamusi gakwakamucisya kumtumicila mwakuŵajilwa. Pakuŵa Yehofa ŵapelece malamusiga kupitila mwa Mose, ndaŵi sine gakusakolanjikwa kuti Malamusi ga Mose. Mbali jine ja Malamusi ga Mose jasasile kuti: “Mkawulaga.” (Ekisodo 20:13) Yeleyi yalosisye Ayisalayeli kuti Mlungu akusawuwona umi wa ŵandu kuŵa wapenani mnope, soni ŵandu akusosekwa kuwuwonaga umi wa ŵane kuŵa wapenani.
5. Ana tukuwoneje catuli kwasa citumbo?
5 Wuli pakwamba ya umi wa mwanace jwamkanapagwe? Mwakamulana ni Malamusi ga Mose, kutendekasya ciwa ca mwanace jwamkanapagwe jwali m’citumbo ca mamagwe kwaliji kwakulemweceka. Umi wa mwanacejo uli wakusosekwasoni kwa Yehofa. (Eksodo 21:22, 23; Salimo 127:3) Yeleyi yikulosya kuti kwasa citumbo kuli kulemwa.
6. Ligongo cici ngatukusosekwa kwaŵenga acimjetu?
6 Kuwucimbicisya umi kukusapwatikapo kwawona acimjetu mwakuŵajilwa. Baibulo jikusati: “Mundu jwalijose jwakuŵengana ni mjakwe, ali jwakuwulaga ŵandu. Soni jemanja mkumanyilila kuti jwalijose jwakuwulaga ŵandu jwangali umi wangamala.” (1 Yohane 3:15) Naga tukusaka umi wangamala, tukusosekwa kumasya uŵengani ni acimjetu, pakuŵa uŵengani ni wawukusatandikasya kuwulasyana. (1 Yohane 3:11, 12) M’yoyo, tukusosekwa kulijiganya kwanonyela acimjetu.
7. Ana yitendo yapi yayikusalosya kuti ngatukuyamicila umi?
7 Nambi wuli pakwamba yakuwucimbicisya umi wetu? Ŵandu ŵangasaka kuwa, nambo ŵane akusatendaga yindu yampaka yawulasye, ligongo lya kusaka kusangalala basi. Mwambone, ŵandu ŵajinji akusakwembaga sona, camba, kapena kamulicisya masengo mitela jakusokonasya mtwe pakusaka kusangalala. Yeleyi yikusajonanga cilu, soni ndaŵi syejinji yikusawulaga ŵakuyitendawo. Mundu jwakwete cisyoŵe cakutenda yeleyi ngakusawuwona umi kuŵa wapajika. Mlungu akusayiwona yitendo yeleyi kuŵa yakusakala. (Aloma 6:19; 12:1; 2 Akolinto 7:1) Kuti tumtumicileje Mlungu mwakuŵajilwa tukusosekwa kuleka yitendo mpela yeleyi. Atamose kuti kutenda yeleyi mpaka kuŵe kwakusawusya, Yehofa mpaka atupe cikamucisyo catukusosecela. Mlungu akusayamicila kulingalinga kwetu kuwuwona umi mpela mtuka wakutyocela kwa jwalakwe.
8. Ligongo cici tukusosekwa kuŵambala ngosi?
8 Naga tukusacimbicisya umi, tucikumbucilaga kusosekwa kwa kuŵambala ngosi kapena yiliyose yampaka yituwulasye. Tucisamalaga kuti tukawulala, soni ngasitutenda yindu yampaka yiŵice umi wetu pangosi pakusaka kusangalala. Tuciŵambala kwendesya galimoto kapena njinga mwangasamala, kapenasoni kutenda nawo mawung’asi gakuwulasyana. (Salimo 11:5) Malamusi ga Mlungu kwa Ayisalayeli gatite: “Naga akutaŵa nyumba [jakola malo gatyatyatya gakungulucila penani pakwe], akusosekwa kupanganya lipupa [kapena kalutenje] mungulugulu msakasawo, kuti akasakola magambo ga miyasi pa nyumba jawo, naga jwine akugwa pamsakasapo.” (Deuteronomo 22:8) Mwakamulana ni maloŵe ga mu lilembali, tukusosekwa kuŵambala kwamba kuyileka yindu mwangaŵajilwa yampaka yikuŵasye, soni kuwulasya ŵane. Naga akwete galimoto, kapena njinga akusosekwa kulolecesya kuti yikatendesyaga ngosi. Alolecesye kuti yindu yawo mpela nyumba, galimoto, kapenasoni njinga, yikawulasya wawojo kapena ŵane.
9. Ana tuciŵambala kutenda cici naga tukusacimbicisya umi wa yinyama?
9 Nambi wuli ya umi wa yinyama? Welewosoni uli wapenani kwa Mkupanganya. Mlungu akusakunda kuti ŵandu awulajeje yinyama kuti apateje mboga, yakuwala kapenasoni kulicenjela ku ngosi syasikusayika ni yinyama. (Genesis 3:21; 9:3; Eksodo 21:28) Nambope, kuyitendela ngalwe yinyama kapena kuyiwulaga pakwamba kusaka kung’andila kuli kulemwa, soni yikusalosyaga kuti ngatukucimbicisya umi wa yinyama.
KUCIMBICISYA MIYASI
10. Ana Mlungu alosisye catuli kuti pana kamulana pasikati pa umi ni miyasi?
10 Kaini ali am’wuleje Abele, Yehofa ŵamsalile Kaini kuti, “Miyasi ja mpwenu jikundilila une kutyocela mwitaka.” (Genesis 4:10) Mlungu paŵasalaga ya miyasi ja Abele, ŵagopolelaga ya umi wakwe. Kaini ŵam’wuleje Abele, jwalakwe ŵasosekwaga kupocela cilango. Yaliji mpela kuti miyasi, kapena kuti umi wa Abele wamlililaga Yehofa kuti atende cilungamo. Kamulana kwa umi ni miyasi kwawonecelesoni pambesi pa Cikumba ca m’moŵa ga Nowa. Cikumbaci mkanicitendekwe, ŵandu ŵalyaga yisogosi, liponda, soni ya mum’gunda yine mpelaga yimanga, mpunga ni yine yejinji. Cili cimasile cikumba, Yehofa ŵamsalile Nowa ni ŵanace ŵakwe kuti: “Mkukomboleka kulya nyama mpela munamlamulile kulya yamasamba kapena kuti liponda. Nampele yosopeyi kuti yiŵe yakulya yenu.” Nambope, Mlungu ŵasasile kuti: ‘Pana cindu cimo cimkakwenela kulya, mkasimlya nyama jili jana miyasi.’ (Genesis 1:29; 9:3, 4) Pelepa yikuwonecela kuti Yehofa akusajiwona miyasi kuŵa jakamulana ni umi.
11. Ana Mlungu aŵele ali mkulekasya kakamulicisye masengo katuli ka miyasi kutandila m’ndaŵi ja Nowa?
11 Tukusalosya kuti tukusacimbicisya miyasi naga ngatukusalya miyasijo. M’malamusi gaŵapelece Yehofa kwa Ayisalayeli, jwalakwe ŵalamwile kuti: “Mundu jwalijose . . . jwakusakula ni akukamula cinyama kapena cijuni yakuligwa, akusosekwa kusulusya miyasi jakwe petaka ni kujisilila ni litaka. . . . Nasalile ŵanace ŵa Ayisalayeli kuti: ‘Mkasimlya miyasi ja cinyama cilicose.’” (Levitiko 17:13, 14) Lilamusi lya Mlungu lyakuti akalya miyasi ja nyama, lyaŵapocele Nowa yaka 800 mtundu wa Ayisalayeli mkaniwupagwe, lyakamulagape masengo mpaka mu ndaŵi ja Ayisalayeli. Ŵakumtumicila Yehofa ŵapikanicisye yeleyi. Jemanjajo nganalyaga nyama pampepe ni miyasi. Ŵasosekwaga kutaga miyasi jakwe pa litaka. Kutenda yeleyi kwaliji mpela kuwucisya umi wa cinyamaco kwa Mlungu.
12. Ana Aklistu ŵandanda ŵapocele lilamusi lyapi kupitila mu msimu weswela lyakwamba miyasi lyalikamulape masengo lelo jino?
12 Lilamusi lyeleli likusakamulasoni masengo kwa Aklistu. Ŵandumetume, soni acalume ŵaŵalongolelaga ŵakumkuya ŵa Yesu, ŵa m’yaka 100 yandanda ya m’ndaŵi jetu jino, ŵacingangene ni kusalilana ya malamusi gagasosekwaga kuti ŵandu wosope mu mpingo wa Ciklistu akuyeje. Jemanjaji ŵakamulene kuti: “Pakuti yili yambone kwa msimu weswela ni kwetuwesoni kuti tukamtwika msigo wine, nambo yeleyopeyo yili yakusosekwa. Mkasimlya cakulya cacipelecedwe kwa milungu jakupanganyidwa ni ŵandu, mkalya miyasi kapena nyama jakupopotola [nyama jangasikita], nipo mkatenda cikululu.” (Masengo 15:28, 29; 21:25) M’yoyo ‘tukalyaga miyasi.’ Mlungu akusakuwona kuŵambala kulya miyasi mpela mwakusakuwonela kuŵambala kulambila mitembe, soni ndamo sya cikululu.
13. Asale ciwanicisyo cacikulosya kuti kuŵambala miyasi kukusagopolelasoni kuŵambala kukutaga miyasi.
13 Ana lilamusi lyakwamba kuŵambala miyasi likusakwayagasoni kukutaga miyasi m’cilu? Elo. Tuwanicisye kuti ŵacipatala ŵalekasisye kumwa ukana. Ana yeleyi yicigopolelape kuti ngakusosekwa kumwa ukana, nambo komboleka kulitotela ukanawo m’mitasi? Ngasatenda yeleyo kose! Mwakulandana ni yeleyi, kuŵambala miyasi kukugopolela kuti tukajinjisya miyasi m’cilu cetu. M’yoyo, patukupikanila lilamusi lyakuti tuŵambaleje miyasi, ngasitukunda kuti mundu atutaje miyasi.
14, 15. Naga ŵacipatala amsalile Mklistu kuti akusosekwa kumtaga miyasi, ana jwalakwe cacitenda cici, soni ligongo cici?
14 Wuli naga Mklistu awulele mnope kapena alwasile ulwele wekulungwa mwati akusosekwa kumtenda opaleshoni? Ni tujile kuti ŵacipatala asasile kuti akusosekwa kumtaga miyasi, naga ngakumtaga cawe. Kusala yisyene, Mklistu ngasasaka kuti awe. Jwalakwe pakusaka kuti akulupusye umi wawuli mtuka wapenani wakutyocela kwa Mlungu, cacikunda cikamucisyo cilicose cangakamulicisya masengo miyasi. M’yoyo, jwalakwe mpaka apocele cikamucisyo celeci naga cipali, soni cacikunda cikamucisyo cakwinjila mmalo mwa miyasi.
15 Ana Mklistu cacikasa lilamusi lya Mlungu ligongo lyakusaka kutama ni umi panandipe m’cilambo cakusakalaci? Yesu ŵatite: “Jwakusaka kuwukulupusya umi wakwe, taciwujasa, nambo jwalijose jwakuwujasa umi wakwe ligongo lya une, taciwusimana.” (Matayo 16:25) M’weji ngatukusasaka kuwa. Nambo naga tukulinga kukulupusya umi wetu mwa kasa lilamusi lya Mlungu, yiciŵa yakusawusya kupata umi wangamala. M’yoyo, kuŵika cikulupi cetu cosope pa lilamusi lya Mlungu luli lunda. Tusimicisyeje kuti atamose tuwe, Mkupeleka Umi cacitukumbucila pacacijimusyaga ŵandu, ni kutupasoni mtuka wa umi wambone.
16. Ana ŵakumtumicila Mlungu ŵakulupicika akusasimicisya cici pakwamba ya miyasi?
16 Moŵa agano, ŵakumtumicila Mlungu ŵakulupicika akusasimicisya kukuya malamusi ga Mlungu gakwaya miyasi. Jemanjaji ŵangalya miyasi. Soni palwasile ŵangakunda kwataga miyasi. * Ali ŵakusimicisya kuti Mkupanganya jwa miyasi akusamanyilila cacili cambone mnope kwa jemanjajo. Ana wawojo akusakulupilila yeleyi?
KAKAMULICISYE MASENGO KAKUŴAJILWA KA MIYASI
17. Kwa Ayisalayeli, ana kakamulicisye masengo kakuŵajilwa ka miyasi kwa Yehofa Mlungu kaliji katuli?
17 Cilamusi ca Mose cagombelecesye litala limo lya kakamulicisye masengo kakuŵajilwa ka miyasi. Yehofa ŵasalile Ayisalayeli yakusosekwa kutenda pakumlambila. Jwalakwe ŵasalile kuti: “Pakuŵa umi wa yinyama uli m’miyasi, soni nawuŵisile pa masabawu kuti jamanja mtende cakuwombolela umi wenu, miyasi jili cakuwombolela ligongo lya umi [wawuli mwelemo].” (Levitiko 17:11) Ayisalayeli palemwisye, Mlungu ŵakululucilaga naga akupeleka mbopesi ja nyama, soni kutaga miyasi jakwe jine pa masabawo m’citando cakulambilila. Kaneko ali ataŵile Nyumba Jakulambilila, ŵatendelagasoni yeleyi kunyumbajo. Kakamulicisye masengo kakuŵajilwa ka miyasi kaliji kujipeleka kuŵa mbopesi.
18. Ana miyasi jaŵasulwisye Yesu mpaka jitukamucisye catuli?
18 Aklistu ŵasyesyene nganaŵa pasi pa Cilamusi ca Mose, m’yoyo jemanjaji ŵangapeleka mbopesi ja nyama kapenasoni kupeleka miyasi pa masabawo. (Ahebeli 10:1) Nambope, kupeleka kwa miyasi pa masabawo kwa Ayisalayeli, kwaliji cilosyo ca mbopesi japenani, soni jakumalisya jajili mbopesi ja Mwanace jwa Mlungu, Yesu Klistu. Mpela mwatwalijiganyicisye mu Mtwe 5 wa m’buku ajino, Yesu ŵapelece umi wakwe pakukunda kuti miyasi jakwe ajisulusye mpela mbopesi jakutukulupusya. Kaneko jwalakwe ŵajawile kwinani kukupeleka mtengo wa miyasi jakwe kwa Mlungu kamope basi. (Ahebeli 9:11, 12) Yeleyi yakombolekasisye kuti Mlungu atukululucileje yakulemwa yetu, soni kutuwugulila upile wakupata umi wangamala. (Matayo 20:28; Yohane 3:16) Kakamulicisye masengo ka miyasi keleka kaŵele kakusosekwa mnope! (1 Petulo 1:18, 19) Kola cikulupi pa miyasi ja Yesu jaŵasulwisye kucitukamucisya kuti tukulupuce.
19 Tukusosekwa kuyamicilaga mnope ligongo lyakuti Yehofa Mlungu mwacinonyelo cakwe ŵatupele umi! Ana yeleyi ngayikusosekwa kutulimbikasya kuti twasalileje ŵane ya upile wakupata umi wangamala wawucipatikana ligongo lya kukulupilila mbopesi ja Yesu? Kwatendela canasa acimjetu mpela mwakusatendela Mlungu, kucitulimbikasya kutenda yeleyi mwakulipeleka, soni mwamtawu. (Ezekieli 3:17-21) Naga tukutenda yeleyi mwakulipeleka, tuciŵeceta mpela mwaŵaŵecetele Paulo kuti, “Naga jwalijose mwa jemanja akwasika, yele ni yawo, une ngayingwaya kose [nganingola magambo pa miyasi ja ŵandu wosope, NW]. Pajatu nganinamsisila kandu kalikose nambo namlalicile yosope yakusaka Mlungu.” (Masengo 20:26, 27) Kwasalila ŵane yakwamba Mlungu, soni lisosa lyakwe lili litala lyambone lyakulosya kuti tukusawuwona umi, soni miyasi kuŵa yapenani.
^ ndime 16 Kuti amanyilile yejinji pakwamba ya yikamucisyo yakwinjila mmalo mwa kukutaga miyasi m’cilu, alole kabuku ka Ciceŵa kakuti Kodi Mwazi Ungapulumutse Motani Moyo Wanu? pa mapeji 13 mpaka 17, kakuwandisya ŵa Mboni sya Yehofa.


text:
CIPATURO 12
Kuŵa na Nkharo Yakukondweska Ciuta
Kasi mungaŵa wuli bwezi la Ciuta?
Kasi mukukhwaskika wuli pakuti Satana wakususka muwuso wa Yehova?
Ni nkharo wuli iyo yikunyanyisa Yehova?
Kasi mukwenera kuŵa na nkharo wuli kuti mukondweske Ciuta?
KASI mungatemwa munthu wamtundu wuli kuti waŵe mubwezi winu? Mwambura kukayika, mungasankha munthu uyo vyakucita vyake na vinu vikukolerana. Mungatemwa munthu wankharo yiwemi, wakugomezgeka ndiposo walusungu.
2 Kuyambira kale comene, Ciuta waŵa paubwezi na ŵanthu ŵanji. Mwaciyelezgero, Yehova wakathya Abrahamu kuŵa bwezi lake. (Yakobe 2:23; Yesaya 41:8, NW) Ciuta wakayowoya za Davide kuŵa ‘munthu wakuyana na mtima wake’ cifukwa Yehova wakamutemwa. (Milimo 13:22) Ndiposo Yehova wakayowoya za mprofeti Daniyele kuŵa munthu “wakutemweka comene.”—Daniel 9:23.
3 Nchifukwa wuli Yehova wakaŵa paubwezi na Abrahamu, Davide na Daniyele? Yehova wakaphalira Abrahamu kuti: “Wapulikira mazgu ghane.” (Genesis 22:18) Antheura Yehova wakuŵa paubwezi na ŵanthu ŵakujiyuyura awo ŵakucita ivyo iyo wakukhumba. Wakaphalira Ŵaisrayeli kuti: “Pulikirani mazgu ghane, ndipo ndiŵenge Ciuta winu, imwe muŵenge ŵanthu ŵane.” (Yeremiya 7:23) Para namwe mungapulikira Yehova, mbwenu muŵenge bwezi lake!
YEHOVA WAKUKHOZGA ŴABWEZI ŴAKE
4 Aghanaghanirani maphindu agho munthu wakusanga para waŵa paubwezi na Ciuta. Baibolo likutiphalira kuti Yehova wakupenja mipata yakuti wakhozge “awo mitima yawo njakufikapo pamaso pake.” (2 Midauko 16:9) Kasi Yehova wangamukhozgani wuli? Nthowa yimoza yayowoyeka pa Salmo 32:8, apo tikuŵazga kuti: “Tindikurunjikizge [nikulongozgenge] na kukusambizga nthowa iyo ukwenera kwendamo; tindikulongozge na jiso lane.”
5 Ici nchilongolero ciwemi comene cakuti Yehova wakumupwelelerani! Wamulongozganinge para mupulikirenge ivyo wakuyowoya. Ciuta wakukhumba kuti mutonde viyezgo ivyo mukukumana navyo. (Salmo 55:22) Usange muteŵeterenge Yehova na mtima wose, namwe mungayowoya mwakukhuka nga ni umo wakayowoyera yunji uyo wakalemba salmo, wakati: “Nkhuŵika Yehova pamaso pane zuŵa na zuŵa; cifukwa Iye wali ku woko lane la mazere ine ntha ndisunkhunyikenge.” (Salmo 16:8; 63:8) Nadi pano, Yehova wangamovwirani kuti muŵe na nkharo yakumukondweska. Kweni nga ni umo mukumanyira, pali mulwani wa Ciuta uyo wakukhumba yayi kuti mucitenge vinthu vyakukondweska Ciuta.
SATANA WAKUSUSKA MUWUSO WA CIUTA
6Cipaturo 11 ca buku lino cikalongosora umo Satana Dyabulosi wakasuskira muwuso wa Ciuta. Satana wakanena Yehova mwakuteta kuti wakacita makora yayi kukanizga Adamu na Heva kuti ŵajisankhilenge ŵekha ciwemi na ciheni. Pamanyuma pakuti Adamu na Heva ŵabuda, caru cikamba kuzura na ŵana ŵawo. Satana wakakayika kuti ŵanthu ŵangamuteŵetera Ciuta. Satana wakayowoya kuti ŵanthu ŵakuteŵetera Ciuta cifukwa cakuti ŵakumutemwa yayi. Wakayowoyaso kuti para wangapika mwaŵi, mbwenu wangapangiska waliyose kuleka kuteŵetera Ciuta. Nkhani ya Yobu yikulongora kuti ivi ndivyo Satana wakagomezganga. Kasi Yobu wakaŵa njani, ndipo wakakhwaskika wuli cifukwa cakuti Satana wakasuska muwuso wa Ciuta?
7 Yobu wakaŵako vilimika 3,600 ivyo vyajumpha. Yobu wakaŵa munthu muwemi. Yehova wakati pakuyowoya za Yobu: “Palije yumoza mu caru wakuŵa nga ndiye, munthu muwemi wakufikapo na wakunyoloka, wakumopa Ciuta na kuŵambara [kugega] viheni.” (Job 1:8) Yobu wakakondweskanga Ciuta.
8 Satana wakati Yobu wakumuteŵetera Ciuta pawaka yayi. Dyabulosi wakati kwa Yehova: “Kasi asi [Yobu] muli kumuŵighilira luwigho, iye na nyumba yake na vyose ivyo wali navyo zingilizge kwete? Mwatumbika milimo ya mawoko ghake ndipo vyakuŵeta vyake vyandana mu caru. Kweni nyoroskani woko linu sono, mukhwaske vyose ivyo wali navyo, muwone usange tiwaleke kumutukani pamaso pinu.”—Job 1:10, 11.
9 Nga ni umo tawonera, Satana wakayowoya kuti Yobu wakateŵeteranga Ciuta cifukwa ca vinthu ivyo Ciuta wakamupa. Satana wakayowoyaso kuti para Yobu wangayezgeka, mbwenu walekenge kuteŵetera Ciuta. Kasi Yehova wakacitaci na ivyo Satana wakayowoya? Pakuti nkhani iyi yikakhwaska umo Yobu wakeneranga kucitira, Yehova wakazomerezga Satana kuti wayezge Yobu. Mwa nthowa iyi, Yobu wakeneranga kulongora usange wakamutemwanga Ciuta panji yayi.
YOBU WAKAYEZGEKA
10 Nakalinga Satana wakayezga Yobu mu nthowa zinandi. Pakwambilira, ŵanthu ŵakiba vyakuŵeta vinyake vya Yobu ndipo vinyake vikakomeka. Ŵanchito ŵake ŵanandi ŵakakomeka. Yobu wakakavuka. Suzgo linyake likamuwiraso Yobu. Mphepo yikuru yikakoma ŵana ŵake 10. Nangauli wakakumana na masuzgo ghakofya, Yobu “kuti wakananga cara panji kumuyowoyera musinjiro Ciuta.”—Job 1:22.
11 Satana wakalekera papo yayi. Mutepanji wakaghanaghananga kuti, nangauli Yobu wakazizipizga apo katundu wake wakibika, ŵateŵeti na ŵana ŵake ŵakafwa, kweni wangagalukira Ciuta usange wangalwara. Yehova wakazomerezga Satana kuti wasuzge Yobu na nthenda yakunyanyisa ndiposo yakuŵinya. Nangauli wakalwara, Yobu wakalutilira nipera kugomezgeka kwa Ciuta. Mwacikanga wakayowoya kuti: “Ndingataya cara kunyoloka [kugomezgeka] kwane ndisuke [mupaka] ndifwe.”—Job 27:5.
12 Yobu wakamanya yayi kuti Satana ndiyo wakamusuzganga. Pakuti wakamanyanga yayi kuti Dyabulosi wakasuskanga muwuso wa Yehova, Yobu wakaghanaghananga kuti panyake ni Ciuta uyo wakupangiska masuzgo ghake. (Job 6:4; 16:11-14) Kweni nipera, wakalutilira kugomezgeka kwa Yehova. Mwantheura, ukaŵa utesi kuti Yobu wakateŵeteranga Ciuta kuti wasange phindu. Satana wakateta cifukwa Yobu wakagomezgeka comene!
13 Kugomezgeka kwa Yobu kukapangiska Yehova kuti wamuzgore mwacikanga Satana. Yobu wakaŵa nadi bwezi la Yehova, ndipo Ciuta wakamutumbika cifukwa ca kugomezgeka kwake.—Job 42:12-17.
NAMWE MUKUKHWASKIKA
14 Nkhani ya kugomezgeka kwa Ciuta iyo Satana wakayowoyanga kuti yikamalira pa Yobu pera yayi. Namwe mukukhwaskika. Fundo iyi yalongoreka makoraghene pa lemba la Zintharika 27:11, apo Mazgu gha Yehova ghakuti: “Mwana wane, khala wavinjeru na kukondwereska mtima wane, mwakuti ndimuzgore uyo wandicenya.” Mazgu agha, agho ghakalembeka vilimika vinandi Yobu wati wafwa, ghakulongora kuti Satana wacali kucenya panji kunena Yehova pamoza na ŵateŵeti Ŵake. Para tikucita vinthu mwakuyana na umo Yehova wakukhumbira, tikusimikizgira kuti ivyo Satana wakayowoya ni vyautesi. Para tacita nthena tikukondweska Ciuta. Kasi mukujipulika wuli? Kasi nchiwemi yayi kuti tilongore kuti ivyo Dyabulosi wakayowoya vikaŵa vyautesi, nangauli kucita nthena kukukhumbikwira kusintha vinthu vinyake mu umoyo withu?
15 Satana wakayowoya kuti: “Munthu tiwapeleke vyose ivyo wali navyo kuwombora umoyo wake.” (Job 2:4) Mwakuyowoya kuti “munthu,” cikulongora kuti Satana wakakayikira Yobu pera yayi, kweni ŵanthu wose. Fundo iyi njakuzirwa comene. Satana wakukayika usange muŵenge ŵakugomezgeka kwa Ciuta. Satana wakukhumba kuti muleke kupulikira Ciuta na kuleka nkharo yiwemi para mwakumana na masuzgo. Kasi Satana wangacita wuli?
16 Nga ni umo tikasambilira mu Cipaturo 10, Satana wakupatuska ŵanthu kwa Ciuta mu nthowa zakupambanapambana. Nthowa yinyake njakuti wakuŵendelera nga ni “nkharamu yakuwuruma, wakuyingayinga pakupenja uyo wangamumilimitizga.” (1 Petros 5:8) Nkhongono ya Satana yingalongoreka para ŵabwezi, ŵabali ŵinu, panji ŵanthu ŵanyake ŵakumulekeskani kusambira Baibolo na kulondezga ivyo mukusambira.* (Yohane 15:19, 20) Kweniso Satana “wakujizgora mungelo wa kungweruka.” (2 Ŵakorinte 11:14) Dyabulosi wangagwiliskira nchito nthowa zakubisika kuti wamupusikani. Wangamupuluskani kuti muŵe na nkharo yambura kukondweska Ciuta. Wangapangiska kuti mukhuŵazgike, wangamupangiskani kughanaghana kuti mungakwaniska yayi kukondweska Ciuta. (Zintharika 24:10) Kwali Satana wakucita vinthu nga ni “nkharamu yakuwuruma,” panji nga ni “mungelo wa kungweruka,” kweni wacali kuyowoya kuti: Para mukumanenge na viyezgo, mulekenge kuteŵetera Ciuta. Kasi mungasuska wuli ivyo wakuyowoya, na kulongora kuti ndimwe wakugomezgeka kwa Ciuta, nga ni umo Yobu wakacitira?
KULONDEZGA MALANGO GHA YEHOVA
17 Mungasuska ivyo Satana wakayowoya mwakuŵa na nkharo yakukondweska Ciuta. Kasi mungacita wuli? Baibolo likuzgora kuti: “Mutemwenge Yehova Ciuta winu na mtima winu wose na umoyo winu wose na nkhongono zinu zose.” (Duteronome 6:5) Para mwayamba kumutemwa comene Ciuta, muŵenge na khumbo la kucita vinthu ivyo vikumukondweska. Mpositole Yohane wakalemba kuti: “Kumutemwa Ciuta ncheneici, cakuti tisungilire malango ghake.” Para mutemwenge Yehova na mtima winu wose, muwonenge kuti ‘malango ghake kuti ngazito cara.’—1 Yohane 5:3.
18 Kasi malango gha Yehova ni ngani? Ghanyake ghakusazgapo kukana nkharo ziheni. Mwaciyelezgero, wonani bokosi la mutu wakuti “Lekani Kucita Ivyo Yehova Wakutinkha.” Pa bokosi ili pali mikhaliro iyo Baibolo likususka. Para mungalaŵiskapo pa nyengo yakwamba, mikhaliro yinyake yingawoneka nga njiwemi. Kweni para mwalanguruka pa malemba agho ghalongoreka, muwonenge uwemi wa malango gha Yehova. Nyengo zinyake mungasuzgika kuti musinthe nkharo yinu kuti yiŵe yiwemi. Kweni manyani kuti, kuŵa na nkharo yakukondweska Ciuta kukupeleka cimwemwe ndiposo mukukhorwa na umoyo. (Yesaya 48:17, 18) Namwe mungaŵa na nkharo yiwemi. Kasi tikumanya wuli kuti nchamacitiko?
LEKANI KUCITA IVYO YEHOVA WAKUTINKHA
- Kukoma munthu.—Exodus 20:13; 21:22, 23.
- Kugonana kwambura kwenelera.—Leviticus 20:10, 13, 15, 16; 1 Ŵakorinte 6:9, 10.
- Kugomezga mizimu.—Duteronome 18:9-13; 1 Ŵakorinte 10:21, 22; Ŵagalatiya 5:20, 21.
- Kusopa vikozgo.—1 Ŵakorinte 10:14.
- Kuloŵera.—1 Ŵakorinte 5:11.
- Kwiba.—Leviticus 6:2, 4; Ŵaefeso 4:28.
- Utesi.—Zintharika 6:16, 19; Ŵakolose 3:9; Civumbuzi 22:15.
- Cigoro.—1 Ŵakorinte 5:11, NW.
- Viwawa na nkhaza.—Salmo 11:5; Zintharika 22:24, 25; Malaki 2:16; Ŵagalatiya 5:20.
- Kayowoyero kaheni.—Leviticus 19:16; Ŵaefeso 5:4; Ŵakolose 3:8.
- Kugwiliskira nchito uheni ndopa.—Genesis 9:4; Milimo 15:20, 28, 29.
- Kukana kupwelelera mbumba.—1 Timote 5:8.
- Kucita nkhondo panji kunjilirapo mu viwawa vya ndyali.—Yesaya 2:4; Yohane 6:15; 17:16.
- Kubema, kukhweŵa hona panji minkhwara ya kunanga wongo.—Marko 15:23; 2 Ŵakorinte 7:1.
19 Yehova wakukhumba yayi kuti ticitenge ivyo tingatondeka kukwaniska. (Duteronome 30:11-14) Wakumanya ivyo tingakwaniska ndiposo ivyo tingatondeka, wakutimanya makora kuluska umo tikujimanyira taŵene. (Salmo 103:14) Cakukondweska nchakuti Yehova wangatipa nkhongono zakuti timupulikire. Mpositole Paulosi wakalemba kuti: “Ciuta ngwa magomezgeko, mweneuyo kuti wati wazomere imwe cara kuti muyezgeke kwakujumpha nkhongono zinu; kweni pamo na ciyezgo wati wacite nthowa yakufumiramo, kuti muŵe na nkhongono za kuzizipizgira.” (1 Ŵakorinte 10:13) Kuti wamovwirani kuzizipizga, Yehova wangamupani ‘nkhongono zakuluska.’ (2 Ŵakorinte 4:7) Wati wazizipizga viyezgo vinandi, Paulosi wakayowoya kuti: “Ndingamanya kucita vyose mwa mweneuyo wakundikhomeska.”—Ŵafilipi 4:13.
KUŴA NA MIKHALIRO YAKUKONDWESKA CIUTA
20 Kukondweska Yehova kukusazgapo vinandi padera pa kutinkha ivyo iyo wakutinkha. Mukwenera kutemwa ivyo iyo wakutemwa. (Ŵaroma 12:9) Kasi mukutemwa yayi ŵanthu awo vyakucita vyawo na vinu vikukolerana? Yehova ndimo nayo wakucitira. Antheura sambirani kutemwa vinthu ivyo Yehova wakutemwa. Vinyake mwa vinthu ivi vikulongosoreka pa Salmo 15:1-5. Pa lemba ili tikusambirapo za ŵanthu awo ŵakuŵa paubwezi na Ciuta. Mabwezi gha Yehova ghakulongora “vipambi vya mzimu.” Vipambi vya mzimu ni “kutemwa, cimwemwe, mtende, kuzizipizga, wezi, uwemi, magomezgeko, kuzika, kujikora.”—Ŵagalatiya 5:22, 23.
21 Kusambira na kuŵazga Baibolo nyengo zose kumovwiraninge kuti muŵe na mikhaliro yakukondweska Ciuta. Kusambira ivyo Ciuta wakukhumba kumovwiraninge kuti maghanoghano ghinu ghakolerane na Ciuta. (Yesaya 30:20, 21) Peneapo mulutilirenge kutemwa Yehova, ciŵenge cipusu kuti muŵe na khumbo la kukondweska Ciuta.
22 Mukwenera kufwilirapo kuti muŵe na nkharo yakukondweska Yehova. Baibolo likuyelezgera kusintha nkharo na kuvura wunthu wakale ndipo pamanyuma pake kuvwara wuphya. (Ŵakolose 3:9, 10) Pakuyowoya za malango gha Yehova, wamasalmo wakalemba kuti: “Mu kughasunga muli njombe yikuru.” (Salmo 19:11) Namwe mupindulenge comene para muŵenge na nkharo yakukondweska Ciuta. Para mucitenge ntheura, mususkenge ivyo Satana wakayowoya, ndipo mukondweskenge mtima wa Yehova!
IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA
- Mungaŵa bwezi la Ciuta para mukumupulikira.—Yakobe 2:23.
- Satana wakususka kuti ŵanthu ŵangaŵa ŵakugomezgeka kwa Ciuta.—Job 1:8, 10, 11; 2:4; Zintharika 27:11.
- Tileke kuŵa na nkharo yakukwiyiska Ciuta.—1 Ŵakorinte 6:9, 10.
- Tingakondweska Ciuta mwakutinkha ivyo wakutinkha na kutemwa ivyo wakutemwa.—Ŵaroma 12:9.
* Ni wose yayi awo ŵakumususkani ŵakutumika na Satana. Kweni manyani kuti Satana ndiyo ciuta wa nyengo iyo tilimo, ndipo caru cose capasi cikugona mu nkhongono zake. (2 Ŵakorinte 4:4; 1 Yohane 5:19) Antheura timanye kuti para tiŵenge na nkharo yakukondweska Ciuta, ŵanandi ŵakondwenge nase yayi, ŵanji ŵamususkaninge.
Mafumbo
1, 2. Zunurani mazina gha ŵanthu awo ŵakaŵa ŵabwezi ŵa Yehova.
3. Nchifukwa wuli Yehova wakasankha ŵanthu ŵanji kuŵa paubwezi na iyo?
4, 5. Kasi Yehova wakukhozga wuli ŵanthu ŵake?
6. Kasi Satana wakayowoya vici vyakukhwaskana na ŵanthu?
7, 8. (a) Kasi Yobu wakapambana wuli na ŵanthu ŵa mu nyengo yake? (b) Kasi Satana wakamukayikira wuli Yobu?
9. Kasi Yehova wakacitaci na ivyo Satana wakayowoya, cifukwa wuli?
10. Kasi Yobu wakakumana na viyezgo wuli, ndipo wakacitaci na viyezgo ivi?
11. (a) Nchiviciso cinyake ico Satana wakayowoya cakukhwaskana na Yobu, ndipo Yehova wakacita wuli? (b) Kasi Yobu wakayowoyaci apo wakasuzgikanga na nthenda yakuŵinya?
12. Kasi nkharo ya Yobu yikalongora wuli kuti ivyo Satana wakayowoya vikaŵa vyautesi?
13. Nchivici cikacitika cifukwa cakuti Yobu wakaŵa wakugomezgeka kwa Ciuta?
14, 15. Nchifukwa wuli tingayowoya kuti ivyo Satana wakayowoya kwa Yobu vikukhwaska ŵanthu wose?
16. (a) Ni nthowa wuli izo Satana wakugwiliskira nchito pa kupatuska ŵanthu kwa Ciuta? (b) Kasi Dyabulosi wangagwiliskira wuli nchito nthowa izi kuti wamupuluskani?
17. Kasi cifukwa cikuru ca kulondezgera malango gha Yehova nchivici?
18, 19. (a) Kasi malango ghanyake gha Yehova ni ngani? (Wonani bokosi.) (b) Tikumanya wuli kuti Ciuta wakukhumba vinandi yayi kwa ise?
20. Kasi mukwenera kuŵa na mikhaliro wuli, cifukwa wuli njakuzirwa?
21. Nchivici cingamovwirani kuti muŵe na mikhaliro yakukondweska Ciuta?
22. Nchivici cicitikenge para muŵenge na nkharo yakukondweska Ciuta?


text:
MUTU 18
Ubatizu Kweniso Ubwezi Winu ndi Chiuta
Kumbi ubatizu wachikhristu uchitika wuli?
Kumbi mutenere kuchitanji kuti muje akwenere kubatizika?
Kumbi munthu watijipatuliya wuli kwaku Chiuta?
Kumbi chifukwa chapade chakubatizikiya ndi nichi?
“AWONANI, maji! Chitindikanizga nchine kubatizika?” Fumbu ili lingufumbika ndi munthurumi wa ku Etiopia, mu vyaka 100 vakwamba. Mkhristu munyaki zina laki Filipu wangumusimikizgiya kuti Yesu wenga Mesiya wakulayizgika. Munthurumi uyu wati wakwaskika ndi vo wangusambira kutuwa m’Malemba, wanguchitapu kanthu. Wangulongo kuti wakhumba kubatizika.—Machitidu 8:26-36.
2 Asani mukusambira kali mitu yosi yakuvuli ya buku ili ndi yumoza wa Akaboni aku Yehova, namwi mungafumba kuti, ‘Nchine cho chitinditondekeska kubatizika?’ Pasonupanu mutenere kuti mwasambira vakukwaskana ndi layizgu la m’Bayibolo lakuzija ndi umoyu wambula kumala mu Paradayisu. (Luka 23:43; Chivumbuzi 21:3, 4) Mwasambira so uneneska wakukwaskana ndi mo akufwa aliri kweniso chilindizga cha chiyuka. (Wakutaula 9:5; Yohane 5:28, 29) Akhumba mwaja muchiungana ndi Akaboni aku Yehova pa maunganu ngawu nga mpingu ndipu mwajiwone mwija kuti atesesa kusopa mwauneneska. (Yohane 13:35) Chinthu chakuzirwa ukongwa nchakuti mwayamba kukuzga ubwezi winu ndi Yehova Chiuta.
3 Kumbi mungalongo wuli kuti mukhumba kuteŵete Chiuta? Yesu wangukambiya akumulondo ŵaki kuti: ‘Rutani sambizani ŵanthu amitundu yosi, ndi kuŵabatiza.’ (Mateyu 28:19) Yesu wangulongo chakuwoniyapu chamampha mwakubatizika m’maji. Angumuwaziya pamwenga kumudira waka maji pamutu cha. (Mateyu 3:16) Mazu ngakuti “batiza,” ngakutuwa ku mazu nga Chigiriki ngo ngang’anamuwa “kubizga.” Mwaviyo, ubatizu wachikhristu ung’anamuwa kubizga pamwenga kutupika liŵavu losi m’maji.
4 Munthu weyosi yo wakhumba kuja pa ubwezi ndi Yehova Chiuta watenere kubatizika m’maji. Ubatizu wapakweru ulongo kuti mukhumba kuteŵete Chiuta. Ubatizu ulongo kuti mwe ŵakukondweskeka kuchita khumbu laku Yehova. (Sumu 40:7, 8) Kweni pe vinthu vinyaki vo mutenere kuchita kuti mubatiziki.
MUTENERE KUJA NDI CHIZIŴISKU KWENISO CHIVWANU
5 Chinthu chakwamba nchenicho mwayamba kali kuchita. Mwachita wuli venivi? Mwasambira vakukwaskana ndi Yehova Chiuta ndi Yesu Khristu, chifukwa chakusambira Bayibolo nyengu zosi. (Yohane 17:3) Kweni pe vinthu vinandi vo mutenere kusambira. Akhristu atenere ‘kuzazika ndi chiziŵisku cha khumbu laku Chiuta.’ (Ŵakolose 1:9) Kuluta ku maunganu nga mpingu nga Akaboni aku Yehova kungakuwovyani ukongwa kuti muchiti venivi. Nchinthu chakuzirwa ukongwa kusanirika pa maunganu yanga. (Ŵahebere 10:24, 25) Kuwungana nyengu zosi kukuwovyeningi kuti muŵi ndi chiziŵisku chikulu chakukwaskana ndi Chiuta.
6 Mbuneneska kuti mutenere kuziŵa Bayibolo losi cha kuti mubatiziki. Munthurumi wa ku Etiopia waziŵangaku vinthu vinyaki va m’Malemba, kweni wakhumbikanga kuti wawovyeki kuvwisa vigaŵa vinyaki va m’Malemba. (Machitidu 8:30, 31) Mwakuyana waka, namwi so mweche ndi vinandi vakuti musambiri. Ndipu mulekengi cha kusambira vakukwaskana ndi Chiuta. (Wakutaula 3:11) Kweni mwechendabatiziki, mutenere kuziŵa ndi kuzomerezga visambizu vinyaki vakwamba va m’Bayibolo. (Ŵahebere 5:12) Visambizu venivi visazgapu, uneneska wakukwaskana ndi mo akufwa aliri ndipuso kuzirwa kwa zina laku Chiuta ndi Ufumu waki.
7 Kweni kuziŵa waka vinthu nkhwakukwana cha, chifukwa ‘kwambura chivwanu vingachitika cha kumukondweska Chiuta.’ (Ŵahebere 11:6) Bayibolo lititikambiya kuti ŵanthu anyaki a ku Korinte ŵati avwa uthenga wachikhristu, “ŵanguvwana, ndipu ŵangubatizika.” (Machitidu 18:8) Mwakuyana waka, kusambira Bayibolo kutenere kukuwovyani kuja ndi chivwanu chakuti Bayibolo ndi Mazu ngaku Chiuta ngakuuzirika. Kusambira Bayibolo kutenenere kukuwovyani kuti mugomezgengi malayizgu ngaku Chiuta ndipuso kuti sembi yaku Yesu yingakupozomoskani.—Yoswa 23:14; Machitidu 4:12; 2 Timote 3:16, 17.
MUKAMBIYENGEKU ANYINU UNENESKA WA M’BAYIBOLO
8 Asani chivwanu chinu chikuwa, musaniyengi kuti nkhwakusuzga kusunga waka mumtima vo mwasambira. (Yeremiya 20:9) Ivi vikuchitiskeningi kuti mukambiyengeku anyinu vakukwaskana ndi Chiuta ndipuso vilatu vaki.—2 Ŵakorinte 4:13.
9 Mungayamba kupharazga uneneska wa m’Bayibolo mwakukambiyaku abali ŵinu, anyinu, azengezgani ŵinu ndipuso wo mugwira nawu nchitu pamwenga wo musambira nawu sukulu. Mukuluta kwanyengu, mukhumbengi kupharazga limoza ndi Akaboni aku Yehova. Asani ndivu muŵanaŵana, kambiskanani ndi yumoza wa Akaboni aku Yehova yo musambira nayu Bayibolo. Asani vawoneka kuti mwe akwenere kupharazga ndi mpingu, ŵara a mpingu apangengi manozgeru ngakuti imwi ndi wo atikusambizani mukakumani ndi ŵara a mpingu ŵaŵi.
10 Ivi vikuwovyeningi kuti muziŵani umampha ndi ŵara achikhristu anyaki, wo aliska mskambu wa mbereri zaku Chiuta. (Machitidu 20:28; 1 Petro 5:2, 3) Asani ŵara yaŵa awona kuti muvwisa ndi kugomezga visambizu vakwamba va m’Bayibolo, ndipu muchita vinthu mwakukoliyana ndi marangu ngaku Chiuta, ndipuso kuti mukhumbadi kuja yumoza wa Akaboni aku Yehova, akuziŵiskeningi kuti mwe ŵakwenere kupharazga nge mupharazgi wambula kubatizika wa uthenga wamampha.
11 Ŵara a mpingu yaŵa, akhoza so kuwona kuti pe vinthu vinyaki vo mukhumbika kusintha pa umoyu winu kuti muŵi ŵakwenere kupharazga limoza ndi mpingu. Ivi vingasazgapu kuleka mijalidu yinyaki yo mwachitanga ku ubendi. Mwaviyo, mwechendapemphi kuti muje mpharazgi wambula kubatizika, mutenere kuleke limu maubudi ngosi ngakulungakulu nge ureŵi, uroŵevu ndipuso kumwa munkhwala wakuzunguzga wongu.—1 Ŵakorinte 6:9, 10; Ŵagalatia 5:19-21.
LAPANI NDI KUNG’ANAMUKA MTIMA
12 Mutenere so kuchita vinthu vinyaki kuti muyenere ubatizu. Wakutumika Petro wangukamba kuti: ‘Lapani ndi kung’anamuka kuti mphulupulu zinu zigowokereki.’ (Machitidu 3:19) Kulapa kung’anamuwa kujivwiya lisungu chifukwa cha vinthu viheni vo mwachita. Munthu yo wenga ndi nkharu yiheni watenere kulapa nadi, kweni chinanga ndi munthu yo walekanga kuchita vinthu viheni nayu watenere so kulapa. Chifukwa wuli? Chifukwa chakuti taŵanthu tosi te akubuda ndipu tikhumbika kuti Chiuta watigowoke. (Ŵaroma 3:23; 5:12) Mwechendayambi kusambira Bayibolo, mwaliziŵanga cha khumbu laku Chiuta. Sonu kumbi mwatingi mujengi wuli ndi umoyu wakukoliyana ndi khumbu laku Chiuta? Mwaviyo, kulapa nkhwakukhumbika.
13 Munthu yo walapa wakhumbika so kung’anamuka pamwenga ‘kunyongoka.’ Mutenere kuchita vinandi kuruska waka kujivwiya lisungu. Mukhumbika kuleke limu vo mwachitanga kali ndi kusimikizga mtima kuti muchitengi vakwenere kwamba sonu. Kulapa ndi kung’anamuka ndi vinthu vakukhumbika ukongwa kuti mubatiziki.
KUJIPATULIYA
14 Pe chinthu chinyaki so cho mutenere kuchita mwechendabatiziki. Mutenere kujipatuliya kwaku Yehova Chiuta.
15 Asani mwajipatuliya kwaku Yehova Chiuta mwakuromba rombu lakutuwa pasi pamtima, ndikwesa mutimulayizga kuti mumuteŵetiyengi iyu yija pe nyengu zosi. (Marangu 6:15) Sonu kumbi nchifukwa wuli munthu wangasankha kuchita viyo? Tiyeruzgiyi kuti mnyamata wakhumba msungwana. Iyu wangamuyanja ukongwa asani wangaziŵa vinandi vakukwaskana ndi msungwana yo ndipuso asani wangawona kuti we ndi mijalidu yamampha. Vachiziŵikiyevi kuti mukuluta kwanyengu watoranengi nayu. Mbuneneska kuti kuto kumupaskengi maudindu nganyaki. Kweni chifukwa chakumwanja wangatondeka cha kumuto.
16 Asani mwaziŵa Yehova ndi kumwanja, mumuteŵetiyengi kwambula kuwere vuli pamwenga kumusopa kwambula kulekezga. Weyosi yo wakhumba kulondo Mwana waku Chiuta, Yesu Khristu, watenere ‘kujikana.’ (Marko 8:34) Tilongo kuti tajikana asani tiwonesesa kuti vakukhumba vidu vitititondekeska kuvwiya Chiuta cha. Sonu mwechendabatiziki mutenere kuwonesesa kuti kuchita khumbu laku Yehova Chiuta ndichu chinthu chakwamba pa umoyu winu.—1 Petro 4:2.
KUMALANA NDI MANTHA NGAKUTI MUKHOZA KUTONDEKA
17 Ŵanthu anyaki aziŵanizga kujipatuliya kwaku Yehova chifukwa chakuti atopa kupanga chakusankha chikulu viyo ichi. Angawopa kuja ndi udindu kwaku Chiuta chifukwa chakuja Mkhristu wakujipatuliya. Yiwu aŵanaŵana kuti mbumampha kuleka kujipatuliya chifukwa chakopa kuti angatondeka kufiska udindu wawu ndipuso kuti angaguŵiska Yehova.
18 Kwanja Yehova kukuwovyeningi kuti mujipatuliyi kwaku iyu ndi kuyesesa kuti mujengi ndi umoyu wakukolerana ndi kujipatuliya kwinu. (Wakutaula 5:4) Asani mwajipatuliya, mukhumbisiskengi kuti “mwendengi kwakwenere Ambuya, [Yehova] ndi kwakuŵakondweska.” (Ŵakolose 1:10) Asani mutanja Chiuta, muwonengi kuti kuchita khumbu laki nkhwakusuzga cha. Vambula kukayikiska kuti mungakolerana ndi mazu ngo wangulemba wakutumika Yohane kuti: “Chifukwa chenichi nchanju cho chaku Chiuta, kuti tisungi marangu ngaki; ndipu marangu ngaki ngo kuti ngazitu cha.”—1 Yohane 5:3.
19 Kuti mujipatuliyi kwaku Yehova mukhumbika kuja wakufikapu cha. Yehova waziŵa vo mungafiska ndi vo mungatondeka kufiska, ndipu wakhumba kuti muchitengi vo mungatondeka kuchita cha. (Sumu 103:14) Iyu wakhumba kuti muchitengi umampha nyengu zosi ndipu wakuwovyeningi. (Yesaya 41:10) Mukhoza kusimikizga kuti asani mugomezga Yehova ndi mtima winu wosi, iyu ‘wakanyoroskanga nthowa zinu.’—Nthanthi 3:5, 6.
LONGONI KUJIPATULIYA KWINU MWAKUBATIZIKA
20 Kuŵanaŵaniya vinthu vosi vo takambiskana, kungakuwovyani kuti mujipatuliyi kwaku Yehova mwakuromba. Weyosi yo watanja Chiuta watenere ‘kupharazga pakweru chivwanu chaki kuti wataskiki.’ (Ŵaroma 10:10) Kumbi mungachita wuli venivi?
21 Kambiyani wakukumaniska nchitu za wupu wa ŵara wa mpingu winu kuti mukhumba kubatizika. Iyu wakambiyengi ŵara anyaki kuti akufumbeni mafumbu ngakukwaskana ndi visambizu vakwamba va m’Bayibolo. Asani ŵara yaŵa awona kuti mwe akwenere, akukambiyeningi kuti mukhoza kuzibatizika pa unganu wo utuza.* Pa maunganu yanga pakambika nkhani yo yikonkhoska vo ubatizu ung’anamuwa. Wakukamba nkhani watiŵafumba mafumbu ngaŵi ŵanthu wo aluta ku ubatizu kuti alongo kuti “apharazga pakweru” chivwanu chawu.
22 Ubatizu ndiwu utikuziŵikiskani kuti mwajipatuliya kwaku Chiuta ndipuso kuti sonu mwe yumoza wa Akaboni aku Yehova. Ŵanthu wo abatizika abizgika liŵavu losi m’maji kulongo pakweru kuti ajipatuliya kwaku Yehova.
VO UBATIZU WINU UNG’ANAMUWA
23 Yesu wangukamba kuti akusambira ŵaki atenere kubatizika “mu zina la Ada ndi la Mwana ndi la mzimu wakupaturika.” (Mateyu 28:19) Ivi ving’anamuwa kuti munthu yo waluta ku ubatizu waziŵa udindu waku Yehova Chiuta ndi waku Yesu Khristu. (Sumu 83:18; Mateyu 28:18) Waziŵa so nchitu ya mzimu utuŵa waku Chiuta pamwenga kuti nthazi yaki yakugwira nchitu.—Ŵagalatia 5:22, 23; 2 Petro 1:21.
24 Kweni ndipu wuli, ubatizu nkhubira waka m’maji cha. Kweni nchisimikizgu cha chinthu chinyaki chakuzirwa ukongwa. Kubira m’maji kulongo kuti mwafwa kunchitu zo mwachitanga kali. Kuzuŵuka m’maji kulongo kuti mwaja so ndi umoyu kuti muchiti khumbu laku Chiuta. Kumbukani so kuti mwajipatuliya kwaku Yehova Chiuta pe, kuti mwajipatuliya ku nchitu, vo vakuchitiskani, ŵanthu anyaki pamwenga gulu cha. Kujipatuliya ndi ubatizu nchiyambi waka cha ubwezi winu wakukho ndi Chiuta.—Sumu 25:14.
25 Ubatizu ndiwu ung’anamuwa kuti mwataskika cha. Yesu Khristu wangukamba kuti: “Kweni wakukunthiyapu mpaka umari mweniyo wataskikengi.” (Matthew 24:13) Ubatizu nchiyambi waka. Fumbu ndakuti, kumbi mungalutirizga wuli kuja m’chanju chaku Chiuta? Mutu widu wakumaliya ndiwu umukengi fumbu ili.
VO BAYIBOLO LISAMBIZA
- Ubatizu wachikhristu nkhuwaza waka maji pamutu cha, kweni kubizga mu maji.—Mateyu 3:16.
- Kuti mubatiziki mutenere kuŵa ndi chiziŵisku ndi chivwanu, kweniso mutenere kulapa, kung’anamuka ndi kujipatuliya kwaku Chiuta.—Yohane 17:3; Machitidu 3:19; 18:8.
- Kuti mujipatuliyi kwaku Yehova mutenere kujikana, nge mo ŵanthu angujikaniya kuti alondo Yesu.—Marko 8:34.
- Ubatizu umiya kufwa ku kumijalidu yo munthu wenga nayu kali ndi kuja so ndi umoyu kuti wachiti khumbu laku Chiuta.—1 Petro 4:2.
* Pa maunganu nga Akaboni aku Yehova ngo ngachitika katatu pachaka, patuŵa ubatizu.
Mafumbu ngakusambiriya
1. Nchifukwa wuli munthurumi wa ku Etiopia wangupempha kuti wabatiziki?
2. Kumbi nchifukwa wuli mutenere kuyiŵanaŵaniya ukongwa nkhani ya ubatizu?
3. (a) Kumbi Yesu wanguŵakambiyanji akusambira ŵaki? (b) Kumbi ubatizu wam’maji uchitika wuli?
4. Kumbi ubatizu wam’maji ulongonji?
5. (a) Kumbi chinthu chakwamba cho mutenere kuchita kuti mubatiziki ndi nichi? (b) Nchifukwa wuli maunganu ngachikhristu ngakukhumbika?
6. Kumbi mutenere kuziŵa vinthu vinandi wuli va m’Bayibolo kuti mubatiziki?
7. Kumbi kusambira Bayibolo kungakuwovyani wuli?
8. Kumbi nchinthu wuli cho chikuwovyeningi kukambiyaku anyinu vo musambira?
9, 10. (a) Kumbi mbayani wo mungayamba kuŵakambiya uneneska wa m’Bayibolo? (b) Kumbi mutenere kuchitanji asani mukhumba kwamba kupharazga ndi Akaboni aku Yehova?
11. Kumbi ndi vinthu wuli vo anyaki atenere kusintha ŵechendaje apharazgi?
12. Kumbi nchifukwa wuli kulapa nkhwakukhumbika?
13. Kumbi kung’anamuka nkhuchitanji?
14. Kumbi chinthu chakukhumbika cho mutenere kuchita mwechendabatiziki ndi nichi?
15, 16. Kumbi kujipatuliya kwaku Chiuta kung’anamuwanji, nanga nchinthu wuli cho chichitiska kuti munthu wajipatuliyi?
17. Nchifukwa wuli ŵanthu anyaki angatondeka kujipatuliya kwaku Chiuta?
18. Kumbi nchinthu wuli cho chingakuwovyani kuti mujipatuliyi kwaku Yehova?
19. Kumbi nchifukwa wuli mutenere cha kopa kujipatuliya kwaku Chiuta?
20. Nchifukwa wuli kujipatuliya kwaku Yehova kutenere kuja nkhani yakumwija pe cha?
21, 22. Kumbi mungachitanji kuti ‘mupharazgi pakweru chivwanu chinu’?
23. Kumbi kubatizika “mu zina la Ada ndi la Mwana ndi la mzimu wakupaturika” kung’anamuwanji?
24, 25. (a) Kumbi ubatizu umiyanji? (b) Kumbi ndi fumbu nili lo litenere kumukika?


text:
MTWE 8
Ana Ucimwene wa Mlungu Uli Cici?
Ana Baibulo jikusasala cici pakwamba ya Ucimwene wa Mlungu?
Ana Ucimwene wa Mlungu ucitenda cici?
Ana Ucimwene wa Mlungu ucikwanilisya lisosa lya Mlungu cakaci?
1. Ana citulijiganye ya lipopelo lyapi lyakumanyika cenene?
ŴANDU ŵajinji pacilambo cosope akusalimanyilila cenene lipopelo lyalikusakolanjikwa kuti, lipopelo lya Atati Ŵetu kapena kuti Lipopelo lya Ambuje. Lyeleli lili lipopelo lya cisyasyo lyakumanyika mnope lyaŵapelece Yesu. Maloŵe ga mu lipopeloli gali gakusosekwa mnope. Kulijiganya yakuŵenda yitatu ya mu lipopeloli, kucakamucisya kumanyilila yajikusajiganya Baibulo kusyesyene.
2. Ana Yesu ŵajigenye ŵakulijiganya ŵakwe kuŵenda yindu yitatu yapi?
2 Kundanda kwa lipopelo lyacisyasyoli, Yesu ŵaŵecete kwa ŵakumpikanila kuti: “Pandaŵi jamkupopela mjileje myi: ‘Atati ŵetu ŵa kwinani: Lina lyawo licimbicikwe. Ucimwene wawo uyice, kusosa kwawo kutendekwe, pacilambo capasi mpela kwinani.’” (Matayo 6:9-13) Ana yakuŵenda yitatu ya mu lipopeloli yili yakusosekwa catuli?
3. Ana tukusosekwa kumanyilila cici pakwamba ya Ucimwene wa Mlungu?
3 Tulijigenye kala pakwamba ya lina lya Mlungu lyakuti Yehofa. Tulijigenyesoni pakwamba ya lisosa lya Mlungu, yatesile kala, soni yacacatendela ŵandu m’bujo muno. Sambano, ana Yesu paŵasalaga kuti tupopeleje kuti, “Ucimwene wawo uyice,” ŵagopolelaga cici? Ana Ucimwene wa Mlungu uli cici? Ana kwika kwa Ucimwenewo kuciswejesya catuli lina lya Mlungu? Soni, ana kwika kwa Ucimwenewo kukusakamulana catuli ni kutendekwa kwa lisosa lya Mlungu?
ANA UCIMWENE WA MLUNGU ULI CICI?
4. Ana Ucimwene wa Mlungu uli cici, soni Mwenye jwakwe ali ŵani?
4 Ucimwene wa Mlungu uli boma jaŵatamilikasisye Yehofa Mlungu, soni jakola Mwenye jwesagulwe ni Mlungujo. Ana Mwenye jwa Ucimwene wa Mlunguwu ali ŵani? Ali Yesu Klistu. Yesu mpela Mwenye, ali jwapenani mnope kupunda ŵakulamulila wosope ŵa umundu, ligongo jwalakwe akusakolanjikwa kuŵa, “Ambuje ŵa Ambuje wosope, ni Mwenye jwa Ayimwene wosope.” (Ciunukuko 17:14) Jwalakwe akwete macili gakwatendela ŵandu yindu yambone mnope kupunda jwakulamulila jwa umundu jwalijose.
5. Ana Ucimwene wa Mlungu uli kwapi, soni ucilamulilaga ŵani?
5 Ana Ucimwene wa Mlungu uli kwapi? Candanda tuliwusye kuti, ‘ana Yesu ali kwapi?’ Komboleka kuti akukumbucila kuti jwalakwe ŵawile pa citela cakulagacisya, soni kuti kaneko ŵamjimwisye. Pali papite kandaŵi panandi, ŵapite kwinani. (Masengo 2:33) M’yoyo, kwinaniko ni kwawuli Ucimwene wa Mlungu. Ni ligongo lyakwe Baibulo jikusawukolanga kuŵa “Ucimwene wakwe wakwinani.” (2 Timoteo 4:18) Nambo atamose kuti Ucimwene wa Mlungu uli kwinani, ulamusi wakwe ucilamulilaga pacilambo cosope capasi.
6, 7. Ana cici cacikumtendekasya Yesu kuŵa Mwenye jwambone mnope?
6 Ana cici cacikumtendekasya Yesu kuŵa Mwenye jwambone mnope? Ligongo limo lili lyakuti, jwalakwe ngasawa. Pakumlekanganya Yesu ni acayimwene ŵa umundu Baibulo jikusati, “Jwalakwejo jikape ni jwakwete umi wangawa nipo akusatamaga mwilanguka lyakuti jwine ngaŵa mkuliŵandicila.” (1 Timoteo 6:16) Yeleyi yikugopolela kuti yambone yosope yakusatenda Yesu ngasiyimala. Konjecesya pelepo, jwalakwe cacitenda yindu yine yejinji, soni yambone.
7 Kwende tulole yakulocesya ya m’Baibulo yakwamba Yesu ayi: “Mwa jwalakwe ukuŵajilwa kutamilicika msimu wa Yehofa, msimu wa lunda ni wakupikanicisya, msimu wa camuko ni wamacili, msimu wa umanyilisi ni wakogopa Yehofa, soni kuciŵa kusangalala kwa jwalakwejo pakogopa Yehofa. Ngasalamula mwakwamba kulola ni mesope, pane kwamuka mwakamulana ni yindu yakwamba kupikana ni mawiwi gakwe. Soni mwakulungamika akuŵajilwa kwalamula ŵali ŵakulaga, soni mu umbone akuŵajilwa kupeleka camukom m’malo mwa ŵakulinondiya ŵa pacilambo capasi.” (Yesaya 11:2-4) Maloŵe gelega gakulosya kuti Yesu ŵaliji kuja kuŵa Mwenye jwakulungama, soni jacanasa. Ana mpaka asace kola jwakulamulila mpela jwelejo?
8. Ana ŵani ŵacacilamulila pampepe ni Yesu?
8 Cindu cinesoni cakwamba Ucimwene wa Mlungu, cili cakuti, Yesu ngasalamulila jika. Panasoni ŵane ŵacacilamulilaga najo pampepe. Mwambone, ndumetume Paulo ŵamsalile Timoteyo kuti, “Naga tukupimilila, tutucilamula pampepe najo.” (2 Timoteo 2:12) Paulo, Timoteyo, soni ŵandu ŵane ŵakulupicika ŵasagulwe ni Mlungu cacilamulila pampepe ni Yesu mu Ucimwene wakwe wa kwinani. Ana ŵacacikola upile wakulamulilawu ali ŵandu ŵalingwa?
9. Ana ŵandu ŵalingwa ŵacacilamulila pampepe ni Yesu, soni ana Mlungu ŵatandite kwasagula cakaci?
9 Mpela mutwalijiganyicisye mu Mtwe 7 wa bukuji, ndumetume Yohane m’mesomkulola ŵam’bweni “Mwanace jwa Ngondolo [Yesu Klistu] ali ajimi petumbi lya Siyoni [ukumu wakwe wa kwinani]. Pampepe ni Jwalakwejo ŵapali ŵandu 144,000, ŵiŵalembegwe lina lyawo soni lina lya Atati ŵakwe pawusyo pawo.” Ana ŵandu ŵakwana 144,000 ŵeleŵa, ali ŵani? Yohane m’syenejo akutusalila kuti, “Jemanjaji ni ŵakusamkuya Mwanace jwa Ngondolo jula kulikose kwakwawula. Jemanjajo ni ŵiŵawombolegwe sikati ja ŵandu ŵane wosope, kuti aŵe ŵandanda kupelecedwa kwa Mlungu ni kwa Mwanace jwa Ngondolo jula.” (Ciunukuko 14:1, 4) Ŵeleŵa ali ŵakumkuya ŵakulupicika ŵa Yesu Klistu, ŵasagulwe mwapajika kuti akalamulile pampepe ni jwalakwejo kwinani. Ŵandu ŵeleŵa pawile, Mlungu akusajimucisya ku umi wakwinani, kwembeceya ‘kulamulila pacilambo capasi’ pampepe ni Yesu. (Ciunukuko 5:10) Kutandila mundaŵi ja ŵandumetume, Mlungu aŵele ali mkusagula Aklistu ŵakulupicika kuti akwanisye ciŵalanjo ca 144,000.
10. Ligongo cici cili cinonyelo kuti Yesu pampepe ni ŵandu ŵakwana 144,000 calamulile ŵandu?
10 Cili cinonyelo cekulungwa kuti Yesu pampepe ni ŵandu ŵakwana 144,000 ciŵalamulile ŵandu. Ligongo lyakwe lili lyakuti Yesu pakwete paŵele mundu, soni jwalakwe akusakumanyilila kulaga. Paulo pakwamba ya Yesu ŵasasile kuti, “Tukwete Jwamkulungwa jwa ŵakutaga mbopesi jwele jwakusatutendela canasa ligongo lya kulepetala kwetu. Nambo Jwamkulungwa jwakutaga mbopesi jwetu jwalinjidwe mu yosope mpela mwele uwe tukusalinjidwa, nambo jwalakwe nganalemwa kose.” (Ahebeli 4:15; 5:8) Mpela ŵandu, ŵacacilamulilaga pampepe ni Yesu pakwete paŵalagasice, soni kupilila yipwetesi. Konjecesya pelepa, ŵanduŵa alasile ni ungali umnama, soni yilwele yakulekanganalekangana. Kusala yisyene, jemanjaji cacipikanicisya yakusawusya yakusasimana nayo ŵandu.
ANA UCIMWENE WA MLUNGU UCITENDA CICI?
11. Ligongo cici Yesu ŵasalile ŵakulijiganya ŵakwe kupopela kuti kusaka kwa Mlungu kutendekwe kwinani?
11 Yesu paŵasalile ŵakumkuya ŵakwe kuti apopeleje kuti Ucimwene wa Mlungu uyice, jwalakwe ŵasalilesoni kuti apopeleje kuti kusosa kwa Mlungu kutendekwe “pacilambo capasi mpela kwinani.” Mlungu ali kwinani, soni kusosa kwakwe kuŵele kuli mkutendekwa ndaŵi syosope ni malayika gakwe gakulupicika. Nambo mu Mtwe 3 wa buku ajino, twalijiganyisye kuti lilayika limo lyalesile kutenda yakusaka ya Mlungu, ni lyatendekasisye kuti Adamu ni Hawa alemwe. Mu Mtwe 10 m’buku ajino, tucilijiganya yejinji pa yajikusajiganya Baibulo pakwamba ya lilayikali, lyalikusakolanjikwa kuti Satana. Mlungu ŵakundile Satana ni malayika gane gagasagwile kumkuya, gakolanjikwa kuti misimu jakusakala, kutama kwinani kwakandaŵi. M’yoyo, pandaŵiji, ngaŵa kuti wosope kwinani ŵatendaga kusosa kwa Mlungu. Yeleyi yaliji yakuti yicicenga pandaŵi jele Ucimwene wa Mlungu ucitanda kulamulila. Mwenye jwasambano, Yesu Klistu, ŵaliji jwakuti caciputa ngondo ni Satana.
12. Ana yakutendekwa yakusosekwa yiŵili yapi yakuyisala pa Ciunukuko 12:10?
12 Yakulocesya yakuyicisyayi yikusala yayaliji kuja kutendekwa: “Papopo napikene maloŵe gamacili kutyocela kwinani gacisalaga kuti, ‘Sambano cikulupusyo cakwe, macili ni ucimwene wakwe ni ulamusi wa Klistu uyice! Pakuti jwele [Satana] juŵajimi pameso pa Mlungu jwetu acaŵecetelaga mwakwasisya acimjakwe musi ni cilo aponyedwe kusa.’” (Ciunukuko 12:10) Ana ayiweni yakutendekwa yiŵili yakusosekwa mnope mu lilembali? Candanda, Yesu akutanda kulamulila mu Ucimwene wa Mlungu. Caŵili, Satana akumtopola kwinani ni kumponya pacilambo capasi.
13. Ana paŵele yakuyicisya yatuli ligongo lyakuti Satana ŵamtopwele kwinani?
13 Ana pa yakutendekwa yiŵiliyi paŵele yakuyicisya yatuli? Pakwamba yayatendekwe kwinani, tukusaŵalanga kuti: “M’yoyo sengwani, Cilambo cakwinani pampepe ni ŵakutama kweleko.” (Ciunukuko 12:12) Kusala yisyene, malayika gakulupicika gakusangalala ligongo Satana ni misimu jakusakala ŵatopwele, apano jwalijose kwinaniko ali jwakulupicika kwa Yehofa Mlungu. Kwana bata ni mtendele usyesyene. Kusosa kwa Mlungu kukutendekwa kwinani.
14. Ana cici cacitendekwe ligongo lyakuti Satana ŵamponyisye pacilambo capasi?
14 Wuli pakwamba ya cilambo capasi? Baibulo jikusasala kuti, “Nambo mkwete likungu, cilambo capasi ni nyasa, pakuti Satana atulucile kwa jemanja. Ali jwawukali mnope ligongo akumanyilila kuti jigambile kumsigalila ndaŵi panandipe.” (Ciunukuko 12:12) Satana ali jwawukali mnope ligongo lya kumtopola kwinani, soni kuti kamsigalile kandaŵi kapanandi. Ligongo lyakuti jwana ukali, jwalakwe akutendekasya yipwetesi, kapena kuti “likungu” ku cilambo capasi. Tucilijiganya yejinji pakwamba ya “likungu” lyeleli mu Mtwe wakuyicisya. Pakuŵa Satana ali pacilambo capasi pano, ana Ucimwene wa Mlungu ucitendekasya catuli kuti kusaka kwa Mlungu kutendekwe pacilambo capasi?
15. Ana lisosa lya Mlungu lya pacilambo capasi lili cici?
15 Ana akukumbucila yaŵalijiganyisye mu Mtwe 3 pakwamba ya lisosa lya Mlungu lya pacilambo capasi? Mu Edeni, Mlungu ŵalosisye kuti lisosa lyakwe lya pacilambo capasi lili lyakuti ciŵe paladaiso jwakuti ŵandu ŵakulungama atameje kwangala. Satana ŵatendekasisye Adamu ni Hawa kulemwa, yayasokonasisye kwanilicikwa kwa lisosa lya Mlungu. Nambo yeleyi nganiyicenga lisosalyo. Yehofa akusakape kuti ‘Ŵakulungama capocele cilambo capasi, ni kutamaga mwelemo kwandaŵi josope.’ (Salimo 37:29) Ucimwene wa Mlungu ni wawucikwanilisya yeleyi. Nambo catuli?
16, 17. Ana lilemba lya Danieli 2:44 likusatujiganya cici pakwamba ya Ucimwene wa Mlungu?
16 Kwende tulole yakulocesya ya pa Danieli 2:44. Pa lilembali tukusaŵalanga kuti: “Nipo m’moŵa ga acayimwene ŵala, Mlungu jwa kwinani cacitamilisya ucimwene wangasiwujonasika ku ndaŵi josope, ni ulamusi wakwe ngasawulecela mtundu wine wa ŵandu, nambo ciwucikasa ni kugamala maucimwene gawo gosope. Nipo ciwucitama kwandaŵi josope.” Ana yeleyi yikutujiganya cici pakwamba ya Ucimwene wa Mlungu?
17 Candanda, yikutujiganya kuti Ucimwene wa Mlungu caciwutamilikasya “m’moŵa ga acayimwene,” kapena kuti pa ndaŵi jele maucimwene gane gaciŵa mkulamulila. Caŵili, yikutujiganya kuti Ucimwene wa Mlungu ngasiwumala. Pangali jucaciwusumula, soni pangali boma jajicilamulila m’malo mwa Ucimwenewo. Catatu, paciŵa ngondo pasikati pa Ucimwene wa Mlungu ni maucimwene ga pacilambo. Nambo Ucimwene wa Mlungu ucipunda. Kumbesi kwakwe uciŵa boma jimope jakulamulila ŵandu wosope. Kaneko ŵandu cacisangalala ni ulamusi wanganawuwoneje citandilile.
18. Ana ngondo jakumalisya ja pasikati pa Ucimwene wa Mlungu ni maucimwene ga pacilambo capasi jikusakolanjikwa kuti cici?
18 Baibulo jikusasala yejinji pakwamba ya ngondo jakumalisya ja pasikati pa Ucimwene wa Mlungu ni maboma ga pacilambo. Mwambone, jikusatujiganya kuti jili jiŵandicile ndaŵi ja ngondoji, misimu jakusakala jicitanda kuwandisya yawunami pakwalambusya “ayimwene ŵa pacilambo capasi.” Ana jicitenda yeleyi ligongo cici? “Kukwaŵilanga kuti ayice ku ngondo ja palisiku lyekulungwa jila lya Mlungu Jwamacili gosope lila.” Acayimwene wosope ŵa pacilambo cacasonganganya pampepe “kumalo gele paciŵeceto ca Cihebeli malogo gakusakolanjidwa kuti ‘Halimagedo.’” (Ciunukuko 16:14, 16) Mwakamulana ni maloŵega, ngondo jakumalisya ja pasikati pa maucimwene ga ŵandu ni Ucimwene wa Mlungu jikusakolanjikwa kuti ngondo ja Halimagedo, kapena Alamagedo.
19, 20. Ligongo cici moŵa agano lisosa lya Mlungu ngalikutendekwa pacilambo capasi?
19 Ana Ucimwene wa Mlungu ucikombolekasya cici pambesi pa ngondo ja Alamagedo? Aganisyesoni pakwamba ya lisosa lya Mlungu lya cilambo capasi. Yehofa Mlungu ŵasakaga kuti cilambo capasi ciŵe Paladaiso, soni kuti cigumbale ni ŵandu ŵakulungama, soni ŵamnama ŵakumtumicila jwalakwejo. Ana ligongo cici yeleyi ngayikutendekwa moŵa agano? Candanda, m’weji tuli ŵakulemwa, soni tikusalwalaga ni kuwa. Nambope, mu Mtwe 5 m‘bukuji, twalijiganyisye kuti Yesu ŵatuwilile kuti citupate umi wangamala. Komboleka kuti akukumbucila maloŵe gagakusimanikwa mu Ngani Syambone sya Yohane gakuti, “Pakuŵa Mlungu ŵacinonyele cilambo capasi mnope mwakuti jwalakwe ŵampelece Mwanace jwakwe jumopejo, nikuti jwalijose jwakukulupilila mwa jwalakwe akawa nambo akole umi wangamala.”
20 Cinesoni cili cakuti ŵandu ŵajinji akusatenda yindu yakusakala, soni akusalambusyaga. Ŵangasaka kutenda lisosa lya Mlungu. Ŵandu ŵakusatenda yindu yakusakala cacajonanga pa ngondo ja Mlungu ja Halimagedo. (Salimo 37:10) Lisosa lya Mlungu ngalikutendekwasoni pacilambopa ligongo lyakuti maboma ga ŵandu gangalimbikasya ŵandu kutenda lisosa lya Mlungu. Maboma gejinji gangali macili, gali gangalwe, soni gawiyi. Mwangapita mumbali, Baibulo jikusala kuti: “Mundu ampwetece mjakwe pakumlamulila.”
21. Ana Ucimwene wa Mlungu ucitendekasya catuli kuti lisosa lya Mlungu litendekwe pacilambo capasi?
21 Pambesi pa Halimagedo, ŵandu caciŵa pasi pa boma jimope, jajili Ucimwene wa Mlungu. Ucimwenewo ucitenda lisosa lya Mlungu, soni uciyikasya yindu yambone yejinji. Mwambone, ucityosya Satana ni misimu jakusakala. (Ciunukuko 20:1-3) Mbopesi ja Yesu jicikamucisya kuti ŵandu ŵakulupicika akalwalaga, soni akawaga. M’yoyo, mu ulamusi wa Ucimwene, ŵandu cacitamaga kwangamala. (Ciunukuko 22:1-3) Cilambo ciciŵa paladaiso. M’yoyo, Ucimwenewu ucitendekasya kuti lisosa lya Mlungu litendekwe pacilambo capasi, soni uciswejesya lina lya Mlungu. Ana yeleyi yikugopolela cici? Yigopolela kuti mu Ucimwene wa Mlungu, jwalijose cacicimbicisya lina lya Yehofa.
ANA UCIMWENE WA MLUNGU UCIKWANILISYA CAKACI LISOSA LYA MLUNGU?
22 Yesu paŵasalile ŵakumkuya ŵakwe kuti apopeleje kuti, “Ucimwene wawo uyice,” nikuti Ucimwenewo waliji mkanuyice pandaŵijo. Ana wayice Yesu paŵajawile kwinani? Iyayi, ligongo Petulo ni Paulo ŵasasile kuti Yesu paŵajimwice ni kwawula kwinani, yaŵalocesye Daudi yakwanilicikwe. Petulo ŵaŵecete maloŵe gaŵaŵecete Daudi gakuti: ‘Ambuje kapena kuti Yehofa, ŵasalile Ambuje ŵangu kuti tamani ku mkono wangu wamlyo, mpaka patinaŵice amagongo ŵenu kuŵa cakuliŵatila sajo syenu.’ (Masengo 2:32-35; Ahebeli 10:12, 13) Ŵasosekwaga kwembeceya.
Mu ulamusi wa Ucimwene, lisosa lya Mlungu licitendekwa pacilambo capasi mpela kwinani
23. (a) Ana Ucimwene wa Mlungu watandite kulamulila cakaci? (b) Ana tucilijiganya cici mu Mtwe wakuyicisya?
23 Ana jwalakwe ŵasosekwaga kwembeceya kwa ndaŵi jelewu catuli? M’yaka ya m’ma 1870, ŵakulijiganya Baibulo ŵakuwona mtima, mwamtawu ŵapatile kuti ndaŵi jakwembeceya jicimala mu 1914. (Pakwamba ya caka celeci, alole Yakonjecesya pa mapeji 215 mpaka 218.) Yakutendekwa ya pacilambo cosope capasi yayatandite mu 1914, yikusimicisya kuti yaŵapatile ŵakulijiganya Baibulo ŵakuwona mtimaŵa, yaliji yisyene. Kwanilicikwa kwa yakulocesya ya m’Baibulo kukulosya kuti m’caka ca 1914 Klistu ŵaŵele Mwenye, soni Ucimwene wa Mlungu wakwinani watandite kulamulila. M’yoyo, m’weji tukutama m’moŵa gele Satana “jigambile kumsigalila ndaŵi panandipe.” (Ciunukuko 12:12; Salimo 110:2) Mpaka tusalesoni mwakusimicisya kuti pacangakaŵapa Ucimwene wa Mlungu ucitendekasya kuti lisosa lya Mlungu litendekwe pacilambo capasi. Ana jeleji ngaŵa ngani jambone? Ana akukulupilila kuti yeleyi yili yisyene? Mtwe wakuyicisya wucakamucisya kumanyilila kuti Baibulo jikusajiganya yeleyi.


text:
Kasi Ŵanakazi Awo Mbakaboni ŵa Yehova Ŵakupharazga?
Enya. Waliyose uyo ni Kaboni wa Yehova, na ŵanakazi wuwo, wakupharazga uthenga wa mu Baibolo. Baibolo likuti: ‘Ŵanakazi awo ŵakupharazga makani ghawemi ni wumba ukuru.’—Masalmo 68:11.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵanakazi, ŵakulondezga ivyo ŵanakazi awo ŵakuzunulika mu Baibolo ŵakachitanga. (Zintharika 31:10-31) Ŵakulongozga yayi mu mpingo, kweni ŵakupharazga ku ŵanthu ŵakupambanapambana. Kweniso ŵakusambizga ŵana ŵawo fundo za mu Baibolo. (Zintharika 1:8) Ŵakaboni ŵanakazi ŵakovwira ŵanyawo kuchita viwemi chifukwa cha ivyo iwo ŵakuchita na kuyowoya.—Tito 2:3-5.


text:
Pasono JW.ORG Yikusangika mu Viyowoyero Vyakujumpha 300!
Para mwadofya pa chiyowoyero, muwonenge viyowoyero vyakujumpha 300. Palije webusayiti yinyake iyo yili na viyowoyero vinandi kujumpha iyi.
Mu July 2013, Webusayiti ya United Nations yikaŵa mu viyowoyero 6, ya European Union 24, ya Google 71, ndipo ya Wikipedia 287.
Pakaŵa ntchito yikuru chomene kuti webusayiti yiŵe mu viyowoyero vyakujumpha 300. Ŵakaboni ŵa Yehova ndiwo ŵakuchita ntchito iyi. Ŵakujipeleka kuti ŵachindike Yehova Chiuta. Pakung’anamura kufuma ku Chingelezi kuya mu chiyowoyero chawo, ŵakuchitira lumoza nga timu.
Pa JW.ORG pali nkhani zakupambanapambana mu viyowoyero vyakujumpha 300. Nkhani izi zikusangika pa mapeji ghakujumpha 200,000!
JW.ORG yikusangika kulikose kweniso njakumanyikwa chomene. Ndivyo kampani ya Alexa yikayowoya. Kampani iyi yikuwona ivyo vikuchitika pa mawebusayiti 87,000 gha visopa. Mu July 2013, yikati pa mawebusayiti 87,000, jw.org njachiŵiri. Yakwamba ni webusayiti iyo ŵanthu ŵakusangapo Mabaibolo.
Mu October 2013, ŵanthu pafupifupi 890,000 ŵakajuranga jw.org zuŵa lililose. Tilutilirenge kovwira ŵanthu wose na uthenga wa mu Baibolo kwaulere.


text:
Bingu wa Mutharika
Bingu wa Mutharika wakababika Brightson Ryson Webster Thom mu mwezi wachibili pa zuba la makhumi yabili na yanayi (24 February) mu chaka cha 1934. Mutharika kwawo ni mu boma la Thyolo ilo lili pafupi-fupi ma kilomita makhumi yatatu (30) kufuma mu msumba wa Blantyre. Awiske ba Bingu bakaba basambizgi ba sukulu yakwamba (primary school). Wati wamalizga masambilo mu Malawi wakaluta na kukapanga masambilo ku sukulu ya masambilo yapachanya ya ku Delhi (University of Delhi) ku chalo cha India. Uku, Mutharika wakawukako na masambilo ayo pa chingelezi bakuti Masters Degree mu vyakukhwaskana na vyuma (Economics). Wati wamala masambilo ayo, wakapangaso masambilo yapachanya chomene (Doctorate Degree) ku sukulu ya Pacific Western University ku Los Angeles, mu chalo cha America.
Mutharika wakagwilapo ntchito mu boma mu vyalo vya Malaŵi na Zambia ndipo mu chaka cha 1978 Mutharika wakanjila ntchito ku United Nations uko wakakwela kufika pa kuba mulala wa nkhani ya chuma cha malonda na chitukuko (Director of Trade and Development Finance) mu Africa. Mu chaka cha 1991 Mutharika wakalembeka ntchito kuba mulala wa wupu wa vya malonda wa vyalo vya ku mafumilo ya zuba na ku mwela kwa Africa (Common Market for Eastern and Southern Africa), COMESA.
Ku Malaŵi kwati kwayamba boma la vipani vinandi mu chaka cha 1993, Mutharika wakaba mumoza mwa banthu awo bakayamba chipani cha United Democratic Front (UDF) ndipo wakati wawona kuti wakupulikana yayi na wendeskelo wa Bakili Muluzi pa nkhani ya chuma cha Malaŵi, Mutharika wakayamba chipani chake chakuchemeka United Party mu chaka cha 1997. Mu 1999 Mutharika wakayezga kuyima pa chisankho cha mulongozgi wa Malaŵi kweni wakatondeka.
Bati bamuchimbizga ntchito ku COMESA, Mutharika wakagwilapo ntchito ngeti ni wachibili kwa mulala wa banki yikulu ya Malaŵi (Reserve Bank of Malaŵi) ndipo mu 2002 wakasoleka kuba nduna ya kunozga vya chuma na chitukuko (Economic Planning and Development).
Mu chaka cha 2003 Mutharika wakasoleka na Bakili Muluzi kuti wabe muyimilili wa chipani cha United Democratic Front (UDF) pa chisankho cha mulongozgi wa chalo cha Malaŵi. Nanga uli banthu banandi mu UDF bakakondwela yayi na kusankhika kwa Mutharika na Muluzi pa iyo yekha ndiposo banyakhe banandi bakafumamo muxo UDF chifukwa cha nkhani iyi, Mutharika wakachiyimilila chipani ichi ndipo pa chisankho icho chikachitika pa zuba la makhumi yabili la mwezi wachinkhondi (20 May) mu chaka cha 2004 Mutharika wakasoleka kuba mulongozgi wa Malaŵi pa chisankho icho banthu banandi, kusazgilapo bayimilili ba European Union bali kuti chikaba chakwibila. Pa zuba la makhumi yabili na chinayi mu mwezi wene uwu wachinkhondi (24 May) Mutharika wakazgoka mulongozgi wachitatu wa Malaŵi.
Banthu banandi bakaghana-ghananga kuti Mutharika wabenge ‘mzguka’ (puppet) wa Muluzi kweni pa myezi yakwamba Mutharika wawoneska kuti wapambana chomene na Muluzi uyo wakasakazanga na kwiba ndalama za boma.
Mutharika wakayamba makola chomene ulongozgi wake kweni vikuwoneka kuti nayo vimbundi ni vinanndi kuti waka wakwiba mwakuchenjela. Mutharika wakuwoneka kuti ni munthu mutesi chomene chifukwa vinandi ivyo wakuyowoya vikuwoneska wuchenjezi wake.
Pa zuba la 8 February 2006 Mutharika wakaphalila wupu wabaMalawi kuti wachibili wake Cassim Chilumpha wathula pasi udindo wake (m'machitiro) chifukwa chakugwenthagwentha mawungano (indaba) ghabalalabalala baboma. Nkhani iyi kuti yikakondweska baChilumpha chara, ndipo bakalitorela boma kukhoti. Panyengo yasono, Khoti lilikulamula kuti Khoti la Kendeskero ka charu ndilo liwunike kuti kasi wachibili kwa president wangathula pasi udindo mwantheura.
Muwoli wa Bingu wa Mutharika, Ethel Mutharika, uyo kwawo kukaba ku Zimbabwe wakafwa pa 28 May 2007 wakalwalanga matenda ya cancer. Pakwamba, nyumba ya boma yikakananga kuti muwoli wa Bingu wakulwala.
Pa 19 May 2009 Bingu wakasolekaso kuba mlongozgi wa chalo cha Malaŵi nangauli banthu banyakhe bakuti wakasoleka chifukwa wakiba ma voti yanandi. Wati wasolekaso munthu uyu wakayamba ulongozgi wa uchinyama ndipo wakayambiskaso kusankha pa kusola basambili bakuluta ku ma school ya secondary na ku malo yakusambililako vya pachanya (university).
Bingu wakatolaso mwanakazi munyakhe pa 17 April 2010 apo wakatolela Callista Chaponda Chimombo. Banthu banyakhe bakuti chibwezi cha Bingu na Callista chikayamba ndipo muwoli wakwamba wa Bingu wachali wamoyo.
Bingu wali kukoma banthu 19 pa zuba la 20 July 2011 pa zuba ilo ba Malaŵi bakawokeskanga kuleka kukondwa na umo chalo cha Malaŵi chikuyendeskekela.
Bingu wakafwa pa 5 April 2012 mtima wake wati waleka kugwira ntchito, icho pa chingerezi bakuti cardiac arrest ndipo wakayikika mu dindi pa 23 April 2012 ku munda wake uwo wakazenga na ndalama zakwiba wa Ndata. Banandi mu chalo cha Malaŵi bakakondwa chomene na nyifwa ya munthu uyu.
Pa zuba la 7 April 2012 mama Joyce Banda wakakhazikiskika kuba mulongozgi wa chalo cha Malaŵi nanga uli banyakhe bakakhumbanga kumuphanga ulongozgi uwo malango ya chalo cha Malaŵi yakamupa iyo pa kufwa kwa Bingu.
Mutharika wakagwilapo ntchito mu boma mu vyalo vya Malaŵi na Zambia ndipo mu chaka cha 1978 Mutharika wakanjila ntchito ku United Nations uko wakakwela kufika pa kuba mulala wa nkhani ya chuma cha malonda na chitukuko (Director of Trade and Development Finance) mu Africa. Mu chaka cha 1991 Mutharika wakalembeka ntchito kuba mulala wa wupu wa vya malonda wa vyalo vya ku mafumilo ya zuba na ku mwela kwa Africa (Common Market for Eastern and Southern Africa), COMESA.
Ku Malaŵi kwati kwayamba boma la vipani vinandi mu chaka cha 1993, Mutharika wakaba mumoza mwa banthu awo bakayamba chipani cha United Democratic Front (UDF) ndipo wakati wawona kuti wakupulikana yayi na wendeskelo wa Bakili Muluzi pa nkhani ya chuma cha Malaŵi, Mutharika wakayamba chipani chake chakuchemeka United Party mu chaka cha 1997. Mu 1999 Mutharika wakayezga kuyima pa chisankho cha mulongozgi wa Malaŵi kweni wakatondeka.
Bati bamuchimbizga ntchito ku COMESA, Mutharika wakagwilapo ntchito ngeti ni wachibili kwa mulala wa banki yikulu ya Malaŵi (Reserve Bank of Malaŵi) ndipo mu 2002 wakasoleka kuba nduna ya kunozga vya chuma na chitukuko (Economic Planning and Development).
Mu chaka cha 2003 Mutharika wakasoleka na Bakili Muluzi kuti wabe muyimilili wa chipani cha United Democratic Front (UDF) pa chisankho cha mulongozgi wa chalo cha Malaŵi. Nanga uli banthu banandi mu UDF bakakondwela yayi na kusankhika kwa Mutharika na Muluzi pa iyo yekha ndiposo banyakhe banandi bakafumamo muxo UDF chifukwa cha nkhani iyi, Mutharika wakachiyimilila chipani ichi ndipo pa chisankho icho chikachitika pa zuba la makhumi yabili la mwezi wachinkhondi (20 May) mu chaka cha 2004 Mutharika wakasoleka kuba mulongozgi wa Malaŵi pa chisankho icho banthu banandi, kusazgilapo bayimilili ba European Union bali kuti chikaba chakwibila. Pa zuba la makhumi yabili na chinayi mu mwezi wene uwu wachinkhondi (24 May) Mutharika wakazgoka mulongozgi wachitatu wa Malaŵi.
Banthu banandi bakaghana-ghananga kuti Mutharika wabenge ‘mzguka’ (puppet) wa Muluzi kweni pa myezi yakwamba Mutharika wawoneska kuti wapambana chomene na Muluzi uyo wakasakazanga na kwiba ndalama za boma.
Mutharika wakayamba makola chomene ulongozgi wake kweni vikuwoneka kuti nayo vimbundi ni vinanndi kuti waka wakwiba mwakuchenjela. Mutharika wakuwoneka kuti ni munthu mutesi chomene chifukwa vinandi ivyo wakuyowoya vikuwoneska wuchenjezi wake.
Pa zuba la 8 February 2006 Mutharika wakaphalila wupu wabaMalawi kuti wachibili wake Cassim Chilumpha wathula pasi udindo wake (m'machitiro) chifukwa chakugwenthagwentha mawungano (indaba) ghabalalabalala baboma. Nkhani iyi kuti yikakondweska baChilumpha chara, ndipo bakalitorela boma kukhoti. Panyengo yasono, Khoti lilikulamula kuti Khoti la Kendeskero ka charu ndilo liwunike kuti kasi wachibili kwa president wangathula pasi udindo mwantheura.
Muwoli wa Bingu wa Mutharika, Ethel Mutharika, uyo kwawo kukaba ku Zimbabwe wakafwa pa 28 May 2007 wakalwalanga matenda ya cancer. Pakwamba, nyumba ya boma yikakananga kuti muwoli wa Bingu wakulwala.
Pa 19 May 2009 Bingu wakasolekaso kuba mlongozgi wa chalo cha Malaŵi nangauli banthu banyakhe bakuti wakasoleka chifukwa wakiba ma voti yanandi. Wati wasolekaso munthu uyu wakayamba ulongozgi wa uchinyama ndipo wakayambiskaso kusankha pa kusola basambili bakuluta ku ma school ya secondary na ku malo yakusambililako vya pachanya (university).
Bingu wakatolaso mwanakazi munyakhe pa 17 April 2010 apo wakatolela Callista Chaponda Chimombo. Banthu banyakhe bakuti chibwezi cha Bingu na Callista chikayamba ndipo muwoli wakwamba wa Bingu wachali wamoyo.
Bingu wali kukoma banthu 19 pa zuba la 20 July 2011 pa zuba ilo ba Malaŵi bakawokeskanga kuleka kukondwa na umo chalo cha Malaŵi chikuyendeskekela.
Bingu wakafwa pa 5 April 2012 mtima wake wati waleka kugwira ntchito, icho pa chingerezi bakuti cardiac arrest ndipo wakayikika mu dindi pa 23 April 2012 ku munda wake uwo wakazenga na ndalama zakwiba wa Ndata. Banandi mu chalo cha Malaŵi bakakondwa chomene na nyifwa ya munthu uyu.
Pa zuba la 7 April 2012 mama Joyce Banda wakakhazikiskika kuba mulongozgi wa chalo cha Malaŵi nanga uli banyakhe bakakhumbanga kumuphanga ulongozgi uwo malango ya chalo cha Malaŵi yakamupa iyo pa kufwa kwa Bingu.
This is an excerpt from the article Bingu wa Mutharika from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakovwirapo Para Kwachitika Masoka?
Enya. Kanandi para kwachitika masoka, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakovwirapo. Tikovwira Ŵakaboni ŵanyithu kweniso ŵanthu ŵanyake. Ndivyo Baibolo likuyowoya pa Ŵagalatiya 6:10, likuti: ‘Tiyeni tichite icho ntchiwemi kwa wose, kweni chomenechomene kwa awo mbamoza na ise mu chipulikano.’ Tikuŵawovwiraso mwauzimu kweniso kuti ŵaleke kufipa mtima chomene.—2 Ŵakorinte 1:3, 4.
Umo Vikwendera
Para soka lachitika, ŵalara ŵa mipingo iyo yakhwaskika ŵakuyowoya na ŵabali na ŵadumbu kuti ŵamanye makora suzgo ilo lilipo, na wovwiri uwo ukukhumbikwa. Para ŵamanya, ŵakupeleka lipoti ku ofesi ya Ŵakaboni ŵa Yehova mu charu chawo panji charu chapafupi.
Para suzgo ndikuru chomene, Wupu Wakulongozga wa Ŵakaboni ŵa Yehova ukovwirapo. Ndimo ŵakachitira Ŵakhristu ŵakale apo kukaŵa njara. (1 Ŵakorinte 16:1-4) Ofesi ya Ŵakaboni ŵa Yehova mu charu icho mwawa suzgo yikusankha komiti yakulaŵilira ntchito yakupeleka wovwiri uwo wafuma ku likuru. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakufuma mu vyaru vinyake nawo ŵakovwirapo.—Zintharika 17:17.
Umo ndalama zikugwilira ntchito
Ndalama izo ŵanthu ŵakupeleka ku ofesi ya Ŵakaboni ŵa Yehova zikugwira ntchito zinandi. Yimoza yake nkhovwira pa nyengo ya suzgo. (Milimo 11:27-30; 2 Ŵakorinte 8:13-15) Awo ŵakovwira ŵanyawo pa nyengo ya suzgo ŵakulipirika yayi. Ntheura ndalama zikovwira pa ivyo vikukhumbikwa pera.—2 Ŵakorinte 8:20.