text:
MUTU 3
Vo Chiuta Wakhumba Kuchitiya Ŵanthu
1. Kumbi Chiuta wakhumba kuŵachitiyanji ŵanthu?
CHIUTA wakhumba kuŵachitiya vinthu vamampha ŵanthu. Pakwamba iyu wangulenga Adamu ndi Eva ndipu wanguŵaŵika mumunda wakutowa kuti ajengemu. Chiuta wakhumbanga kuti yiwu aje ndi ŵana, apangi charu chosi kuja paradayisu ndipuso aphweriyengi nyama.—Chiyambo 1:28; 2:8, 9, 15; wonani Fundu Yakukumaliya ya nambala 6.
2. (a) Kumbi tiziŵa wuli kuti Chiuta wazamuchita nadi vo walayiza? (b) Mbayani wo azamuja pacharu chapasi, nanga azamuja kwa nyengu yitali wuli?
2 Kumbi muŵanaŵana kuti tazamuja nadi muparadayisu? Yehova watitikambiya kuti: “Ndivu ndikhumba, ndipu ndivichitengi.” (Yesaya 46:9-11; 55:11) Iyu wazamuchita nadi vo wakhumba ndipu palivi cho chingamutondekesa. Yehova wakamba kuti penga chifukwa cho wangulenge charu. Iyu “wakuchilenga kwambula chilatu cha.” (Yesaya 45:18) Wakhumba kuti ŵanthu aje pacharu chapasi. Kumbi mbayani wo Chiuta wakhumba kuti azije pacharu chapasi, nanga azamuja kwa nyengu yitali wuli? Bayibolu likamba kuti: “Arunji [pamwenga kuti, akuvwiya] azamulonde charu chapasi ndipu azamuja mwenimo kwamuyaya.”
3. Chifukwa chakuti ŵanthu atama ndipuso atufwa, kumbi mungafumba mafumbu wuli?
3 Mazuŵa nganu ŵanthu atama ndipuso atufwa. Muvyaru vinandi apumana kweniso abayana. Kukamba unenesa, vinthu vo vichitika ndi khumbu laku Chiuta cha. Ntchinthu wuli chikuchitika kuti pacharu paje masuzu, nanga ntchifukwa wuli? Bayibolu pe ndilu lingamuka.
MURWANI WAKU CHIUTA
4, 5. (a) Ndiyani yo wangulongoro ndi Eva mumunda wa Edene mwakugwirisiya ntchitu njoka? (b) Kumbi munthu wamampha wasintha wuli kuja munkhungu?
4 Bayibolu lititikambiya kuti Chiuta we ndi murwani yo ndi mungelu ndipu “wadanika kuti Dyaboli ndipuso Satana.” Satana wangugwirisiya ntchitu njoka kuti walongoro ndi Eva mumunda wa Edene. (Chivumbuzi 12:9; Chiyambo 3:1) Iyu wanguchitisa kuti njoka yiwonekengi nge kuti yilongoro.
5 Kumbi Chiuta wakulenga mungelu mwenuyu kuti waje Satana Dyaboli? Awa! Pakwamba Satana wenga mungelu wamampha ndipu wenga kuchanya pa nyengu yo Chiuta wanozanga charu kuti Adamu ndi Eva ajengemu. Iyu wangusintha yija kuja Dyaboli. (Jobu 38:4, 7) Kumbi wangusintha wuli? Kuti tiziŵi, tiŵanaŵaniyi vo vichitisa kuti munthu waje munkhungu. Asani munthu wabalika ŵaka, waja munkhungu cha. Kweni kuti wayambi kuba, watamba kukhumbira pamwenga kukhumba chinthu chaŵeni kuti chije chaki. Po walutiriza kuchiŵanaŵaniya, watichikhumbira ukongwa ndipu asani wasaniya mpata, watuba. Mwaviyo, waja munkhungu.
6. Kumbi mungelu munyaki wangusintha wuli kuja murwani waku Chiuta?
6 Venivi ndivu vinguchitikiya mungelu mwenuyu. Yehova wati walenga Adamu ndi Eva, wanguŵakambiya kuti abali ŵana ndipu ‘azazi charu chapasi.’ (Chiyambo 1:27, 28) Mungelu yo, watenere kuti waŵanaŵananga kuti, ‘Ŵanthu wosi angazisopa ini m’malu mwakusopa Yehova!’ Iyu wangulutiriza kuŵanaŵaniya venivi ndipu vinguchitisa kuti wakhumbiri ukongwa udindu waku Yehova. Mungelu mwenuyu, wakhumbanga kuti ŵanthu amusopengi. Mwaviyo, wangupusika Eva ndipu wangumulandiza. (Ŵerengani Chiyambo 3:1-5.) Chifukwa cha vo wanguchita wanguja Satana Dyaboli, murwani waku Chiuta.
7. (a) Ntchifukwa wuli Adamu ndi Eva akufwa? (b) Ntchifukwa wuli tikota ndipuso titufwa?
7 Adamu ndi Eva anguleka kuvwiya Chiuta, yiwu angurya chipasu. (Chiyambo 2:17; 3:6) Mwaviyo, angubudiya Yehova ndipu pati pajumpha nyengu angufwa, nge mo Yehova wangukambiya. (Chiyambo 3:17-19) Ŵana wo Adamu ndi Eva angubala ŵenga akubuda ndipu pavuli paki angufwa. (Ŵerengani Ŵaroma 5:12.) Ntchifukwa wuli ŵenga akubuda? Tiyeruziyi kuti muwumba vidina ndipu mugwirisiya ntchitu chikomboli chakubende. Vidina vosi vo muwumbengi viŵengi vakubende. Adamu wangubuda chifukwa wanguleka kuvwiya Chiuta. Mwakuyanana ŵaka, chifukwa chakuti tosi tikutuliya kwaku Adamu te akubuda pamwenga kuti te “akubende” nge mo iyu wenge. Ndichu chifukwa chaki tikota ndipuso titufwa.
8, 9. (a) Kumbi Satana wakhumbanga kuti Adamu ndi Eva agomezenji? (b) Ntchifukwa wuli Yehova wanguŵabaya nyengu yeniyo cha ŵanthu akugaluka?
8 Satana wangwamba kugaluka pa nyengu yo wanguchitisa kuti Adamu ndi Eva aleki kuvwiya Yehova Chiuta. Iyu wakhumbanga kuti Adamu ndi Eva agomezi kuti Yehova ngwaboza, watiŵalamuliya uheni ndipuso watiŵakhumbiya vamampha cha. Satana wangulongo kuti Chiuta ngwakwenere cha kukambiya ŵanthu vakuchita ndipu Adamu ndi Eva angasankha ŵija chamampha ndi chiheni. Kumbi Yehova watingi wachitengenji? Iyu watingi waŵabayengi ŵanthu akugaluka ŵenaŵa ndipu nkhani yo yatingi yimaliyengi penipo. Kumbi asani Yehova wanguchita viyo, vatingi vilongongi kuti Satana ngwaboza? Awa.
9 Ndichu chifukwa chaki Yehova wanguŵabaya nyengu yeniyo cha ŵanthu akugaluka ŵenaŵa. M’malu mwaki wanguzomereza kuti ŵanthu ajilamuliyi ŵija kwa nyengu yitali. Ivi vatingi vilongongi kuti Satana ngwaboza ndipuso kuti Yehova ndiyu waziŵa vo ŵanthu akhumbika kuti aje ndi umoyu wamampha. Tazamusambira vinandi pa nkhani iyi mu Mutu 11. Kumbi muŵanaŵana kuti Adamu ndi Eva anguchita umampha kugomeza Satana ndi kuleka kuvwiya Chiuta? Vinthu vosi vo Adamu ndi Eva ŵenga navu, Yehova ndiyu wanguŵapasa. Wanguŵapasa umoyu wamampha, malu ngakutowa ngakuti ajengemu kweniso ntchitu yakukondwesa. Kweni pengavi chamampha chechosi cho Satana wanguŵachitiya. Asani imwi mwengapu pa nyengu yo, mwatingi muchitengi wuli?
10. Kumbi tikhumbika kusankhanji?
10 Nge mo venge ndi Adamu kweniso Eva, nasi mazuŵa nganu tikhumbika kusankha vo tingachita. Vo tingasankha vingachitisa kuti tizisaniyi umoyu pamwenga cha. Tingasankha kuvwiya Yehova nge Mulongozi widu kuti tilongo kuti Satana ngwaboza pamwenga tingasankha Satana kuja mulongozi widu. (Sumu 73:28; ŵerengani Nthanthi 27:11.) Mbanthu amanavi wo avwiya Chiuta pacharu chapasi ndipu iyu ndiyu cha yo walamuliya charu. Nanga ndiyani yo watichilamuliya?
NDIYANI YO WALAMULIYA CHARU?
11, 12. (a) Kumbi tisambiranji pa vo Satana wanguchita pakukhumba kupasa Yesu maufumu? (b) Ndi malemba nanga ngo ngalongo kuti Satana ndiyu walamuliya charu?
11 Yesu wamuziŵanga yo walamuliya charu. Nyengu yinyaki, Satana “wangumulongo maufumu ngosi nga pacharu chapasi ndi unkhankhu wawu.” Ndipu iyu wangulayiza Yesu kuti: “Vinthu vosi ivi ndikupasengi asani ungandigwadiya [ungakotama] ndi kundisopa.” (Mateyu 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Jifumbeni kuti, ‘Asani maufumu yanga ngenga ngaku Satana cha, kumbi watingi wangaperekengi kwaku Yesu?’ Awa. Venivi vilongo kuti maboma ngosi ngaku Satana.
12 Panyaki mungajifumba kuti: ‘Pakuti Yehova, Chiuta Wanthazizosi ndiyu wakulenga chilengedu chosi, kumbi Satana wangalamuliya wuli charu?’ (Chivumbuzi 4:11) Mbunenesa kuti Yehova ngwanthazizosi, kweni Yesu wangukamba kuti Satana ndiyu “walamuliya charu ichi.” (Yohane 12:31; 14:30; 16:11) Wakutumika Paulo wangukamba kuti Satana Dyaboli ndi “chiuta wa nyengu yinu.” (2 Ŵakorinte 4:3, 4) Yohane nayu wangulemba kuti “charu chosi che mu nthazi ya muheni yo.”
KUMBI CHARU CHAKU SATANA CHAZAMUBWANGANDULIKA WULI?
13. Ntchifukwa wuli tikhumbika charu chifya?
13 Mucharu ichi muchitika vinthu vinandi vakofya. Ŵanthu achita nkhondu, chinyengu ndipu viwawa ve peposi. Ŵanthu angamalisa cha masuzu ngosi yanga, chinanga angayesesa wuli. Pambula kuswera yapa, Chiuta wanangengi charu chiheni ichi pa nkhondu ya Aramagedoni ndipu charu chifya cha urunji chazamusere m’malu mwaki.
14. Ndiyani yo Chiuta wasankha kuti waje Fumu ya Ufumu waki? Ntchinthu wuli cho Bayibolu likukambiya limu chakukwasana ndi Yesu?
14 Yehova wakusankha Yesu Khristu kuja Fumu ya boma Laki lakuchanya pamwenga kuti Ufumu waki. Vyaka masawuzandi vajumpha, Bayibolu likukambiya limu kuti Yesu wazamulamuliya nge “Karonga wa Chimangu” ndipu boma laki lazamumala cha. (Yesaya 9:6, 7) Yesu wangusambiza akusambira ŵaki kuti apempheriyengi boma lenili. Iyu wanguti: “Ufumu winu uzi. Khumbu linu lichitiki, kuchanya kweniso pacharu chapasi.” (Mateyu 6:10) Mu Mutu 8, tazamusambira mo Ufumu waku Chiuta wazamuselere m’malu mwa maboma ngosi nga pacharu chapasi. (Ŵerengani Danyele 2:44.) Pavuli paki, Ufumu waku Chiuta wazamusintha charu kuja paradayisu.
CHARU CHIFYA CHE PAFUPI!
15. Kumbi “charu chapasi chifya” ching’anamuwanji?
15 Bayibolu lilayiza kuti: “Pe kuchanya kufya ndi charu chapasi chifya vo isi tilindiza,” ndipu “mwenimo mwazamuja urunji.” (2 Petro 3:13; Yesaya 65:17) Nyengu zinyaki, asani Bayibolu likamba kuti “charu chapasi” ling’anamuwa ŵanthu wo aja pacharu. (Chiyambo 11:1) Mwaviyo, “charu chapasi chifya” chaurunji, ching’anamuwa ŵanthu wosi wo avwiya Chiuta ndipu iyu watiŵatumbika.
16. Ndi mphasu yamampha niyi yo Chiuta wazamupasa ŵanthu wo azamuja mucharu chifya, nanga mukhumbika kuchitanji kuti muzilonde mphasu yeniyi?
16 Yesu wakulayiza kuti ŵanthu wo azamuja mucharu chifya azamupasika “umoyu wamuyaya.” (Marko 10:30) Kumbi mutenere kuchitanji kuti muzilonde mphasu yeniyi? Kuti muziŵi vo mungachita, ŵerengani Yohane 3:16 ndi Yohane 17:3. Kumbi umoyu wazamuja wuli mu Paradayisu pacharu chapasi? Tiyeni tiwoni vo Bayibolu likamba.
17, 18. Kumbi tiziŵa wuli kuti pacharu chosi chapasi pazamuja chimangu kweniso tazamuwopa chechosi cha?
17 Kwazamuŵavi vinthu viheni, nkhondu, kuleka kuvwiya marangu ndipuso viwawa. Pacharu chapasi pazamuŵavi ŵanthu aheni. (Sumu 37:10, 11) Chiuta ‘wazamumalisa nkhondu pacharu chosi chapasi.’ (Sumu 46:9; Yesaya 2:4) Ŵanthu wo atanja Chiuta kweniso wo atimuvwiya ndiwu azamuja pacharu ndipu pazamuja chimangu mpaka muyaya.
18 Ŵanthu aku Yehova azamuja akuvikilirika. Mu nyengu yakali, asani Ayisraele avwiya Chiuta, awopanga chechosi cha chifukwa chakuti waŵavikiriyanga. (Ŵalevi 25:18, 19) Mu Paradayisu namu, tazamuwopa chechosi cha. Nyengu zosi tazamuja akuvikilirika!
19. Ntchifukwa wuli tigomeza kuti mucharu chifya mwazamuja vakurya vinandi?
19 Kwazamuja vakurya vinandi. “Pacharu chapasi pazamukuŵa vakurya vinandi. Ndipu vazamuzala pachanya pa mapiri.” (Sumu 72:16) Yehova “Chiuta widu wazakutitumbika,” ndipu “mucharu mwazamume vakurya vinandi.”
20. Tiziŵa wuli kuti charu chapasi chazamuja paradayisu?
20 Charu chosi chapasi chazamuja paradayisu. Weyosi wazamuja ndi nyumba yakutowa kweniso munda. (Ŵerengani Yesaya 65:21-24; Chivumbuzi 11:18.) Charu chosi chapasi chazamuja chakutowa nge mo wenge munda wa Edene. Nyengu zosi Yehova wazakutipasanga vo tikhumbika. Pakukamba zaku Yehova, Bayibolu likamba kuti: “Mutambasuwa janja linu ndipu chamoyu chechosi mutichipasa vo chikhumba.”
21. Tiziŵa wuli kuti ŵanthu ndi nyama azamuja mwachimangu?
21 Pazamuja chimangu pakati pa nyama ndi ŵanthu. Nyama zazamupweteka ŵanthu so cha. Ŵana azamuwopanga cha ndipu azamuja pamoza ndi nyama zo ziwoneka kuti zakofya mazuŵa nganu.
22. Kumbi Yesu wazamuchitanji nawu ŵanthu wo atama?
22 Palivi yo wazamutama. Pa nyengu yo Yesu wenga pacharu chapasi, wanguchiza ŵanthu anandi. (Mateyu 9:35; Marko 1:40-42; Yohane 5:5-9) Nge Fumu ya Ufumu waku Chiuta, Yesu wazamuchiza weyosi. Palivi yo wazamukamba kuti: “Ndatama.”
23. Kumbi Chiuta wazamuchitanji ndi ŵanthu wo akufwa?
23 Akufwa azamuyuka. Chiuta walayiza kuti wazamuyusa ŵanthu mamiliyoni nganandi wo akufwa. Bayibolu likamba kuti: “Kwazamuja chiyuka cha ŵanthu arunji ndi ambula urunji.”
24. Kumbi mutuvwa wuli asani muŵanaŵaniya za kuzija mu Paradayisu?
24 Tosi te ndi wanangwa wakusankha. Tingasankha kusambira zaku Yehova ndi kumuteŵete pamwenga tingasankha kuchita vo tikhumba. Asani tisankhengi kuteŵete Yehova, tingazija ndi umoyu wamampha munthazi. Munthu munyaki yo wangupayikika pafupi ndi Yesu wati wamupempha kuti wazimukumbuki, Yesu wangumulayiza kuti: “Wazamuja ndi ini mu Paradayisu.” (Luka 23:43) Tiyeni tisambiri vinandi vakukwasana ndi Yesu Khristu ndipuso mo wazamufiskiya malayizu ngamampha ngaku Chiuta.


c: text/html

text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
3 Kukaŵa Mufarisi munyake zina lake Nikodemo,+ muwusi wa Ŵayuda.
2 Iyo wakiza kwa Yesu nausiku,+ ndipo wakati kwa iyo: “Rabi,+ tikumanya kuti imwe pakuŵa msambizgi mwafuma kwa Chiuta, chifukwa palije uyo wangachita vimanyikwiro+ ivyo mukuchita, kwambura kuti Chiuta wali nayo.”+
3 Yesu wakamuzgora kuti: “Nadi nkhukuphalira kuti, kwambura kuti munthu wababikaso,+ wangawuwona chara Ufumu wa Chiuta.”+
4 Nikodemo wakati kwa iyo: “Kasi munthu wangababika wuli uku ni mulara? Kasi wanganjira mu nthumbo ya anyina kachiŵiri na kubabikaso?”
5 Yesu wakazgora kuti: “Nadi, nkhukuphalira kuti, kwambura kuti munthu wababika na maji+ na mzimu,+ wanganjira chara mu Ufumu wa Chiuta.
6 Icho chababika na thupi ni thupi, ndipo icho chababika na mzimu ni mzimu.
7 Kuzizwa chara chifukwa chakuti nakuphalira kuti: Imwe mwaŵanthu mukwenera kubabikaso.
8 Mphepo yikuputira uko yikukhumba, ndipo mukupulika kupoma kwake, kweni mukumanya chara uko yikufuma ndiposo uko yikuya. Ntheura ndimo waliri waliyose uyo wababika na mzimu.”+
9 Nikodemo wakafumba kuti: “Kasi vinthu ivi vingachitika wuli?”
10 Yesu wakati: “Asi ndiwe msambizgi wa Israyeli kweni ukuvimanya chara vinthu ivi?
11 Nadi nkhukuphalira kuti, tikuyowoya icho tikumanya ndipo tikuchitira ukaboni icho tawona, kweni imwe mukupokelera chara ukaboni uwo tikupeleka.
12 Usange namuphalirani vinthu vyapacharu chapasi kweni imwe mukugomezga chara, kasi mugomezgenge wuli para ningamuphalirani vinthu vyakuchanya?
13 Nakuti palije munthu uyo wali kukwelera kuchanya,+ kweni Mwana wa munthu uyo wakakhira kufuma kuchanya.+
14 Ndipo nga umo Mozesi wakakwezgera njoka mu mapopa,+ ntheura Mwana wa munthu nayo wakwenera kukwezgeka,+
15 mwakuti waliyose uyo wakugomezga mwa iyo waŵe na umoyo wamuyirayira.+
16 “Pakuti Chiuta wakachitemwa chomene charu, lekani wakapeleka Mwana wake wapadera,+ kuti waliyose uyo wakupulikana mwa iyo waleke kuparanyika kweni waŵenge na umoyo wamuyirayira.+
17 Chiuta wakatuma Mwana wake mu charu kuti wazakeruzge charu chara, kweni kuti charu chiponoskeke kwizira mwa iyo.+
18 Waliyose uyo wakupulikana mwa iyo wakwenera kweruzgika chara.+ Waliyose uyo wakuleka kupulikana weruzgika kale, chifukwa chakuti wandapulikane mu zina la Mwana wapadera wa Chiuta.+
19 Chifukwa icho ŵanthu ŵeruzgikirenge ntchakuti, ungweru wiza mu charu+ kweni ŵanthu ŵatemwa chisi m’malo mwa ungweru, pakuti milimo yawo yikaŵa yiheni.
20 Pakuti waliyose uyo wakuchita vinthu viheni, wakutinkha ungweru ndipo wakwiza ku ungweru chara, mwakuti milimo yake yileke kususkika.
21 Kweni waliyose uyo wakulondezga unenesko wakwiza ku ungweru,+ mwakuti milimo yake yiwonekere kuti yachitika mwakuyana na khumbo la Chiuta.”
22 Pamanyuma pa vinthu ivi, Yesu na ŵasambiri ŵake ŵakaluta mu mizi ya mu Yudeya, kwenekura wakakhala nawo kanyengo na kubatiza ŵanthu.+
23 Kweni Yohane nayo wakabatizanga mu Ayinoni pafupi na Salimu, chifukwa kukaŵa maji ghanandi,+ ndipo ŵanthu ŵakizanga na kubatizika,+
24 chifukwa Yohane wakaŵa wandaponyeke mu jele.+
25 Sono ŵasambiri ŵa Yohane na Muyuda munyake ŵakasuskananga pa nkhani ya kutoweska.
26 Sono ŵakiza kwa Yohane ndipo ŵakati kwa iyo: “Rabi, munthu yura mukaŵa nayo ku sirya linyake la Yorodani, uyo mukamuchitira ukaboni,+ wonani, wakubatiza ndipo ŵanthu wose ŵakuluta kwa iyo.”
27 Yohane wakazgora kuti: “Munthu wangapokera kanthu nanga nkhamoza chara kwambura kuti kapika kwa iyo kufuma kuchanya.
28 Imwe mukunichitira ukaboni kuti nkhati, ‘Ndine Khristu chara,+ kweni natumika panthazi pake.’+
29 Waliyose uyo wali na mwali ni mweneko wa nthengwa.+ Kweni mubwezi wa mweneko wa nthengwa, para wakwima na kumupulika, wakuŵa na chimwemwe chikuru chifukwa cha mazgu gha mweneko wa nthengwa. Ntheura chimwemwe chane chafiskika.
30 Iyo wakwenera kulutilira kusazgikira, kweni ine nkhwenera kulutilira kuchepa.”
31 Uyo wakufuma kuchanya+ wali pachanya pa ŵanyake wose. Uyo ngwakufuma ku charu chapasi wakufuma ku charu chapasi ndipo wakuyowoya vinthu vya charu chapasi. Uyo wakufuma kuchanya wali pachanya pa ŵanyake wose.+
32 Wakuchitira ukaboni vinthu ivyo wawona na kupulika,+ kweni palije munthu wakuzomera ukaboni wake.+
33 Waliyose uyo wazomera ukaboni wake waŵikapo chidindo chake kuti Chiuta ngwaunenesko.+
34 Pakuti uyo Chiuta wakamutuma wakuyowoya mazgu gha Chiuta,+ chifukwa Chiuta ni mukaka yayi pakupeleka mzimu.
35 Awiske ŵakutemwa Mwana+ ndipo ŵapeleka vinthu vyose mu mawoko ghake.+
36 Uyo wakupulikana mwa Mwana wali na umoyo wamuyirayira.+ Uyo wakuleka kupulikira Mwana wazamuwona umoyo chara,+ kweni ukali wa Chiuta ukukhalilira pa iyo.+
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Yohane 3
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MUTU 13
Mutumbikengi Mphasu ya Umoyu
1. Ndiyani yo wakutipasa umoyu?
YEHOVA ndi “Chiuta wamoyu.” (Yeremiya 10:10) Iyu ndi Mulengi widu ndipu ndiyu wakutipasa umoyu. Bayibolu likamba kuti: “Mukulenga vinthu vosi, ndipu chifukwa cha khumbu linu vikuŵaku ndipu vikulengeka.” (Chivumbuzi 4:11) Yehova wakhumba kuti tije ndi umoyu. Mwaviyo, umoyu ndi mphasu yapade yo iyu wakutipasa.
2. Kumbi tingachita wuli kuti tije ndi umoyu wamampha?
2 Yehova watitipasa vinthu vo tikhumbika kuti tilutirizi kuja ndi umoyu nge chakurya ndi maji. (Machitidu 17:28) Kweni iyu wakhumba so kuti tikondwengi ndi umoyu. (Machitidu 14:15-17) Kuti tije ndi umoyu wamampha, tikhumbika kuvwiya marangu ngaku Chiuta.
MO CHIUTA WAWONE UMOYU
3. Ntchinthu wuli cho Yehova wanguchita Kaini wati wabaya Abelu?
3 Bayibolu lititisambiza kuti Yehova wawona kuti umoyu widu ndipuso umoyu wa ŵanthu anyaki ngwakuzirwa. Mwakuyeruziyapu, Kaini yo wenga mwana waku Adamu ndi Eva, wati wakwiyiya ukongwa mvurwa waki Abelu, Yehova wangumukambiya kuti waleki kufya mtima. Kweni Kaini wanguvwiya cha ndipu wangukwiya ukongwa vo vinguchitisa kuti ‘wayukiyi mvurwa waki Abelu ndi kumubaya.’ (Chiyambo 4:3-8) Yehova wangulanga Kaini chifukwa chakubaya Abelu. (Chiyambo 4:9-11) Mwaviyo, kukwiya ndipuso kutinkha anyidu nkhwakofya ukongwa chifukwa kungachitisa kuti tije ŵanthu andewu kweniso ankhaza. Munthu yo wachita venivi wazamulonde cha umoyu wamuyaya. (Ŵerengani 1 Yohane 3:15.) Kuti tikondwesi Yehova tikhumbika kuyesesa kwanja ŵanthu wosi.
4. Kumbi dangu lo Chiuta wangupasa Ayisraele lititisambizanji pa nkhani ya umoyu?
4 Pati pajumpha vyaka masauzandi nganandi, Yehova wangulongo kuti wawonanga umoyu kuŵa wakuzirwa. Iyu wangupereka Marangu 10 kwaku Mosese. Limoza mwa marangu ngenanga ndakuti: “Ungabayanga munthu cha.” (Marangu 5:17) Asani munthu wabaya munyaki mwadala nayuso wabayikanga.
5. Kumbi Chiuta watikuwona wuli kutuza nthumbu?
5 Kumbi Chiuta watikuwona wuli kutuza nthumbu? Chinanga mbumoyu wa mwana yo wechendawi, Yehova watiwuwona kuti ngwakuzirwa. Mu Marangu ngo Ayisraele angupasika, Yehova wangukamba kuti asani munthu wapweteka munthukazi wa nthumbu ndipu mwana yo wenga wechendawi wafwa, munthu yo wakhumbikanga kubayika. (Ŵerengani Chituwa 21:22, 23; Sumu 127:3.) Venivi vilongo kuti kutuza nthumbu nkhunanga.
6, 7. Kumbi tingamulongo wuli Yehova kuti tiwona kuti umoyu ngwakukhumbika ukongwa?
6 Kumbi tingamulongo wuli Yehova kuti tiwona umoyu widu kweniso wa ŵanthu anyaki kuti ngwakukhumbika ukongwa? Tingachita viyo asani tileka kuchita vinthu vo vingaŵika umoyu widu kweniso wa anyidu pangozi. Tikhumbika cha kukweŵa foja, chamba pamwenga kugwirisiya ntchitu munkhwala wakutimbanyiza wongu chifukwa vingatipweteka kweniso kutibaya.
7 Chiuta ndiyu wakutipasa umoyu kweniso liŵavu lo te nalu ndipu tikhumbika kuvigwirisiya ntchitu mu nthowa yo iyu wakhumba. Titenere kuphwere liŵavu lidu. Asani titondeka kuchita viyo, Chiuta watiwonengi kuti ndisi ambula kutowa. (Ŵaroma 6:19; 12:1; 2 Ŵakorinte 7:1) Tingamuteŵete cha Yehova yo wakutipasa umoyu asani tileka kuwona kuti umoyu ngwakukhumbika ukongwa. Chinanga kuti kungaŵa kwakusuza kuleka mijalidu yiheni yo tikuziŵiriya, Yehova watiwovyengi asani tiyesesa kusintha chifukwa chakuti tiwona kuti umoyu ngwakukhumbika.
8. Kumbi tikhumbika kuchitanji kuti tileki kuŵika umoyu widu kweniso wa ŵanthu anyaki pangozi?
8 Tasambira kuti umoyu ndi mphasu yakuzirwa ukongwa. Yehova wakhumba kuti tingachitanga cha vinthu vo vingaŵika umoyu widu pamwenga wa ŵanthu anyaki pangozi. Mwaviyo, tikhumbika kwendesa umampha galimotu pamwenga njinga ndipu titenere cha kuchita masaza ngakofya kweniso ngachiwawa. (Sumu 11:5) Tikhumbika so kwesesa kuphwere panyumba pidu kuti paleki kuchitika ngozi. Yehova wangulamula Ayisraele kuti: “Asani muzenga nyumba yasonu, muzengengi so kampanda pachanya panyumba yinu kuti muleki kuja ndi mulandu wa ndopa panyumba yinu asani munthu wawa kutuliya pachanya.”
9. Kumbi tikhumbika kuchita nazu wuli nyama?
9 Yehova wakwasika ndi mo tichitiya ndi nyama. Iyu wazomereza kubaya nyama kuti tisaniyi chakurya, vakuvwara kweniso asani nyama yo yingatipweteka. (Chiyambo 3:21; 9:3; Chituwa 21:28) Mwaviyo, tikhumbika cha kuchitiya nkhaza nyama pamwenga kuchita masaza ngakubaya nyama.
MUWONENGI KUTI UMOYU NGWAKUPATURIKA
10. Kumbi tiziŵa wuli kuti ndopa zimiya umoyu?
10 Ndopa zakupaturika kwaku Yehova chifukwa zimiya umoyu. Kaini wati wabaya Abelu, Yehova wangumukambiya kuti: “Ndopa za mvurwa waku zitindiliriya kutuliya kudongu.” (Chiyambo 4:10) Ndopa zaku Abelu zamiyanga umoyu waki, ndipu Yehova wangulanga Kaini chifukwa chakubaya Abelu. Pavuli pa Chigumula cha mu nyengu yaku Nowa, Yehova wangulongo so kuti ndopa zimiya umoyu. Iyu wanguzomereza Nowa ndi banja laki kurya nyama. Wanguŵakambiya kuti: “Nyama yeyosi yamoyu mungarya. Nge mo ndakupasiyani vamani vosi kuti vije chakurya chinu.” Kweni penga chinthu chinyaki cho Yehova wanguŵakaniza kurya. Iyu wanguti: “Mungaryanga nyama limoza ndi ndopa zaki cha, chifukwa ndizu umoyu waki.”
11. Kumbi Chiuta wanguŵalamulanji Ayisraele pa nkhani ya ndopa?
11 Pati pajumpha vyaka pafupifupi 800, kutuliya po Yehova wangukambiya Nowa kuti wangaryanga cha ndopa, wangulamula so Ayisraele kuti: “Asani Muyisraele pamwenga munthu wa mtundu unyaki yo waja pakati pinu waluta kuchiŵinga ndipu wabaya nyama pamwenga chiyuni chakuzomerezeka kurya, watenere kudila ndopa zaki pasi ndipu waziwundengi ndi dongu.” Pavuli paki wangukamba kuti: “Mungaryanga ndopa cha.” (Ŵalevi 17:13, 14) Yehova wakhumbanga kuti ŵanthu ŵaki awonengi kuti ndopa zakupaturika. Wanguŵazomereza kurya nyama kweni ndopa cha. Pakubaya nyama yakuti ŵaryi, akhumbikanga kuwundiya pasi ndopa zaki.
12. Kumbi Akhristu atiziwona wuli ndopa?
12 Pati pajumpha vyaka vimanavi kutuliya po Yesu wangufwiya, akutumika ndipuso ŵara a mumpingu wachikhristu ku Yerusalemu angukumana kuti akambisani. Yiwu angukambisana fundu zinyaki za mu Marangu ngo nganguperekeka kwa Ayisraele, zo zagwiranga mbwenu ntchitu kwa Akhristu. (Ŵerengani Machitidu 15:28, 29; 21:25.) Yehova wanguŵawovya kuziŵa kuti iyu wenga weche kuwona kuti ndopa zakupaturika ndipuso kuti yiwu akhumbikanga kuziwona kuti zakupaturika. Akhristu a mu nyengu ya akutumika akhumbikanga cha kurya ndi kumwa ndopa pamwenga kurya nyama yambula kuchinja. Kuchita vinthu venivi, kwayanananga ŵaka ndi kusopa angoza pamwenga kuchita ureŵi. Kutuliya pa nyengu yeniyi, Akhristu aunenesa akananga kurya pamwenga kumwa ndopa. Nanga wuli mazuŵa nganu? Yehova wakhumba kuti nasi tiwonengi kuti ndopa zakupaturika.
13. Ntchifukwa wuli Akhristu akana kuŵikika ndopa?
13 Kumbi ivi ving’anamuwa kuti Akhristu akhumbika kukana kuŵikika ndopa? Hinya. Yehova wakutilamula kuti tikhumbika cha kurya pamwenga kumwa ndopa. Tiyeruziyi kuti adokotala akukanizani kumwa moŵa, kumbi imwi mungagwirisiya ntchitu tholola kuti moŵa usere muliŵavu linu? Mungachita viyo cha! Mwakuyanana ŵaka, dangu lakukaniza kurya pamwenga kumwa ndopa ling’anamuwa kuti tikhumbika cha kuzomera kuti atiŵiki ndopa.
14, 15. Ntchifukwa wuli kutumbika umoyu ndipuso kuvwiya Yehova nkhwakukhumbika ukongwa kwa Mkhristu?
14 Wuli asani adokotala atikambiya kuti tifwengi asani taleka kuŵikika ndopa? Weyosi watenere kusankha kuvwiya dangu laku Chiuta pa nkhani ya ndopa. Akhristu atumbika mphasu ya umoyu yo Chiuta wakuŵapasa ndipu azomera kugwirisiya ntchitu nthowa zinyaki zakuchiziya matenda kweni akana kuŵikika ndopa.
15 Chinanga kuti titesesa kusaniya chovyu asani tatama kweni tikana kuŵikika ndopa chifukwa Chiuta wawona kuti umoyu ngwakuzirwa. Kuvwiya Yehova nkhwakukhumbika ukongwa kuluska kuleka kumuvwiya chifukwa chakukhumba kusaziyaku umoyu widu. Yesu wangukamba kuti: “Weyosi yo wakhumba kutasa umoyu waki wazakuwutaya, kweni weyosi yo wataya umoyu waki chifukwa chaku ini wazakuwusaniya.” (Mateyu 16:25) Tikhumbika kuvwiya Yehova chifukwa chakuti titimuyanja. Iyu watitikhumbiya vamampha ndipu tiwona kuti umoyu ngwakuzirwa kweniso ngwakupaturika nge mo iyu watiwuwone.
16. Ntchifukwa wuli ateŵeti aku Chiuta atimuvwiya?
16 Ateŵeti aku Chiuta akugomezeka avwiya dangu lakukwasana ndi ndopa. Yiwu aturya cha pamwenga kumwa ndopa ndipuso akana kuŵikika ndopa. * Kweni azomera munkhwala ndipuso nthowa zinyaki zo achipatala agwirisiya ntchitu. Yiwu aziŵa kuti Chiuta, yo wakulenga umoyu ndi ndopa waziŵa vo akhumbika. Kumbi imwi mugomeza kuti Chiuta waziŵa vo mukhumbika?
YEHOVA WANGUZOMEREZA NTHOWA YIMOZA PE YAKUGWIRISIYA NTCHITU NDOPA
17. Kumbi Yehova wanguzomereza Ayisraele kugwirisiya ntchitu ndopa mu nthowa niyi?
17 Mu Marangu ngo Chiuta wangupasa Mosese, Yehova wangukambiya Ayisraele kuti: “Umoyu wa nyama we mu ndopa, ndipu ini ndakuŵikiyani ndopa paguŵa la sembi kuti mugowokereki maubudi nginu, chifukwa ndopa ndizu zingachitisa kuti maubudi nginu ngagowokereki.” (Ŵalevi 17:11) Asani Ayisraele abuda, apemphanga Yehova kuti waŵagowoke mwakupereka nyama nge sembi ndipuso kupempha wasembi kuti wadiri ndopa za nyama yo paguŵa la sembi la munyumba yakusopiyamu. Yehova wanguzomereza Ayisraele kugwirisiya ntchitu ndopa mu nthowa yeniyi pe.
18. Kumbi sembi yaku Yesu yititipasa mwaŵi wuli?
18 Yesu wati waza pacharu chapasi wangutuzapu dangu lakupereka sembi za nyama mwakupereka umoyu waki pamwenga kuti, ndopa zaki nge sembi kuti maubudi ngidu ngagowokereki. (Mateyu 20:28; Ŵahebere 10:1) Umoyu waku Yesu wenga wakuzirwa ukongwa ndichu chifukwa chaki wati wayusika ndi kuluta kuchanya, Yehova wakupasa mwaŵi ŵanthu wosi kuti azije ndi umoyu wamuyaya.
19. Kumbi tikhumbika kuchitanji kuti ‘tileki kuja ndi mulandu wa ndopa za ŵanthu wosi’?
19 Tiwonga Yehova chifukwa cha mphasu ya umoyu yo wakutipasa. Ndipu tikhumbisisa kukambiya ŵanthu kuti asani avwana mwaku Yesu, angazisaniya umoyu wamuyaya. Titanja ŵanthu ndipu tiyesesengi kuchita vosi vo tingafiska kuti tiŵasambizi vo angachita kuti azisaniyi umoyu wamuyaya. (Ezekiele 3:17-21) Asani tichitengi viyo, tikambengi mazu ngo wakutumika Paulo wangukamba. Iyu wanguti: “Ndilivi mulandu wa ndopa za ŵanthu wosi, chifukwa palivi cho ndakubisani kweni ndakukambiyani vosi vo Chiuta wakhumba.” (Machitidu 20:26, 27) Tilongo kuti titumbika umoyu ndi ndopa asani tikambiyaku ŵanthu zaku Yehova kweniso mo iyu wawone umoyu.
^ ndimi 16 Asani mukhumba kuziŵa vinandi vakukwasana ndi kuŵikika ndopa wonani buku lakuti, “Mujisungi mu Chanju Chaku Chiuta,” papeji 77 mpaka 79, lo likupharazika ndi Akaboni aku Yehova.


text:
Vyakumela
Vyakumela (Plantae)
Vyakumela m’Malaŵi
Mu chalo cha Malaŵi muli vyakumela vya mitundu yinandi. Muli makuni, utheka na vinyakhe ivyo vikusangika m’Malaŵi pela mu chalo chose chapasi. Makuni ya m’Malaŵi yakupambana-pambana kwakuyana na malo ayo makuni aya yakumelako.
Makuni yanyakhe ngakuchita kupandika na banthu ngeti makuni ayo pa Chingelezi bakuti ma blue gum, pine, gmelina, cypress, na yanyakhe yanandi. Makuni yakuti ngambula kwiza na banyakhe ni makuni ngeti makuni ya yembe (mango), mitundu ya mawolenji, (citrus),
Makuni yanyakhe ni aya: mubabani, thung’unda, minyozi ya mitundu-mitundu, kabeza, maqokolo, mavilo, masuku, matubeni (strawberry – tree type), mjejengwani, matowo, mulolo, makama, mphangala, kavundula, mono, matwatwa, matunduluka, buyu (baobab), mbula, chifiqe, mubanga, m’zobala, msipani, nthumbuzga za kalulu, kazando, masuju
Muliso mphangwe yakupambana pambana ngati: chindere, nyungu,


text:
MTWE 2
Ana Baibulo Jili Buku Jakutyocela kwa Mlungu
1, 2. Ligongo cici Baibulo jili mtuka wambone wakutyocela kwa Mlungu?
ANA akusapikana uli naga mjawo ŵapele mtuka wanganawujembeceyaga? Akusasacilila kuti amanyilile yayili mkati mwakwe, soni akusasangala kuti mjawojo akusiŵaganicisyaga. Akusamyamicila ligongo lyakwapa mtukawo.
2 Nombe najo Baibulo jili mtuka wakutyocela kwa Mlungu. Jikusatukamucisya kumanyilila yindu yakuti ngaŵa mkuyipata kulikose. Mwambone, jikusatusalila kuti Mlungu jwapanganyisye kwinani, cilambo capasi, soni jwamlume ni jwamkongwe jwandanda. Jikusatusalilasoni yampaka yitukamucisye patusimene ni yakusawusya. M’Baibulo ni mwatukusalijiganya yacacitenda Mlungu pakusaka kwanilisya lisosa lyakwe lyakucilinganya cilambo capasici kuti ciŵe malo gambone. M’yoyo, Baibulo jili mtuka wambone.
3. Ana cacimanyilila yatuli pakulijiganya Baibulo?
3 Pakulijiganya Baibulo cacimanyilila kuti Mlungu akusasaka kuti wawojo aŵe najo paunasi. Pakulijiganya yejinji yakwamba Mlungu nikuti unasi wawo ni jwalakwe uciŵa wakulimba mnope.
4. Ana cici cacikwasangalasya ni kuwanda kwa Baibulo?
4 Baibulo jigopoleledwe m’yiŵeceto ciŵandika 2,600, soni mabaibulo gamajinji agapanganyisye. Ŵandu ŵakupunda 90 pa 100 ŵaliwose pacilambopa mpaka akombole kuŵalanga Baibulo m’ciŵeceto cawo. Nambosoni cijuma cilicose, ŵandu ŵakupunda 1 miliyoni akusapataga Baibulo. M’yoyo pangali buku jampaka jilandane ni Baibulo.
5. Ana ligongo cici mpaka tujile kuti Baibulo ‘jasalilidwe ni Mlungu’?
5 Baibulo jalembedwe ‘mwakusalilidwa ni Mlungu.’ (Aŵalanje 2 Timoteo 3:16) Nambo ŵane mpaka awusye kuti, ‘Pakuŵa Baibulo jalembedwe ni ŵandu, ana mpaka yikombolece catuli kuti jiŵe jakutyocela kwa Mlungu?’ Baibulo jikusajanga kuti, ‘Msimu weswela waŵecetekasisye [kapena kuti kwalongola] jemanjajo maloŵe gakutyocela kwa Mlungu.’ (2 Petulo 1:21) Yeleyi mpaka tuyilandanye ni nganga jwam’ŵendile mwanace kuti amlembele cikalata. Ana pelepa mpaka tujile kuti msyene cikalataco ali ŵani? Ali ngangajo, ngaŵaga mwanacejo. Mwakulandana ni yeleyi, Mlungu ni jwali msyene Baibulo ngaŵaga ŵandu ŵaŵakamulicisye masengo pakulemba. Mlungu ŵagambile kwalongolela kuti alembe nganisyo syakwe. M’yoyo, yisyesyene yakwe ni yakuti Baibulo jili “maloŵe ga Mlungu.”—1 Atesalonika 2:13; alole Maloŵe gakumbesi 22.
BAIBULO JIKUSASALA YISYESYENE
6, 7. Ana ligongo cici mpaka tujile kuti Baibulo jili buku jakamulana?
6 Pajigele yaka yakupunda 1,600 kuti Baibulo jilembedwe. Ŵakulemba ŵakwe ŵatemi mu ndaŵi syakulekanganalekangana. Ŵane mwa jemanjaji ŵaliji ŵalijiganye mnope, nambo ŵane nganaŵa ŵalijiganye mnope. Mwambone, jwine mwa jemanjaji jwaliji dokotala. Ŵane ŵaliji acinamalima, ŵakuwulaga somba, ŵakucinga, ŵakulocesya, ŵakwelusya, soni mayimwene. Atamose kuti ŵaliji ŵakulekangana m’yiyi, nambo Baibulo josope jili jakamulana. Mtwe wine wa Baibulo wangasala yakusisyana ni yayili mu mtwe wine. *
7 Mitwe jandanda m’Baibulo jikusasala muyatandile yakusawusya pacilambo capasi, mitwe jakumalisya jikusatusalila yacacitenda Mlungu pakumasya yakusawusyayo, mwakucilinganya cilamboci kuŵa paladaiso. Baibulo jikusasala yayiŵele mkutendekwa pasikati pa ŵandu kwa yaka yejinji, soni jikusalosya kuti cakulinga ca Mlungu cikusakwanilicikwa ndaŵi syosope.
8. Asale yisyasyo yakulosya kuti Baibulo jikusasala yisyesyene pajikusala ya sayansi.
8 Baibulo nganajilemba kuti jitujiganyeje sayansi, kapena kuti tujikamulicisyeje masengo mpela buku jakulijiganyila kusukulu. Nambo yajikusasala pakwamba ya sayansi yikusaŵa yisyesyene. Yeleyi ni yampaka tuyijembeceye kutyocela ku buku jakutyocela kwa Mlungu. Mwambone, buku ja Lefitiko jana malamusi ga Mlungu gaŵagakamulicisyaga masengo Ayisalayeli pakusaka kuŵambala kuwandisya yilwele. Yeleyi ŵayilembile kala ŵandu mkanakopocele yayikusatendekwa kuti tulombo twangawoneka ni meso tutandisye ulwele. Baibulo jikusasalasoni yisyesyene kuti cilambo capasici cakolecedwe mumlengalenga. (Yobu 26:7) Soni ŵandu ŵajinji paŵakulupililaga kuti cilambo capasici cili catyatyatya, Baibulo jaliji jili jisasile kala kuti cili cesyungulile.—Yesaya 40:22.
9. Ana kulemba yindu mwacilungamo kwa ŵakulemba Baibulo kukusatukamucisya kupikanicisya cici?
9 Baibulo jikusasalasoni yisyesyene pajikusala mbili jakala. Nambo mabuku gamajinji gangasala yisyesyene yosope pagakusala ya mbili jakala, ligongo lyakuti ŵakulemba ŵakwe nganasakaga kulemba yindu mwacilungamo. Mwambone, ndaŵi syejinji jemanjaji nganalembaga naga mtundu wawo wagomecedwe pangondo. Mwakulekangana ni jemanjaji, ŵakulemba Baibulo nganasisaga naga mtundu wawo ugomecedwe, jemanjaji ŵalembaga yisyesyene. Ŵakulemba Baibuloŵa ŵalembagasoni yakulepela yawo. Mwambone, m’buku ja Numeri, Mose akusatusalila ya cakulepela cakwe cekulungwa, soni kuti Mlungu ŵampele cilango ligongo lya cakulepelaco. (Numeri 20:2-12) Kusala yindu mwacilungamo kweleku kukulosya kuti Baibulo jili buku jakutyocela kwa Mlungu. Yeleyi yikugopolela kuti Baibulo mpaka tujikulupilile.
BUKU JAKAMUCISYA MNOPE
10. Ana ligongo cici Baibulo jili buku jakamucisya moŵa agano?
10 ‘Baibulo jasalilidwe ni Mlungu soni jili jakamucisya pakwiganya, pakwamuka, soni pakolosya yindu.’ (2 Timoteo 3:16) Yili yisyene kuti yajikusasala Baibulo yili yakamucisya moŵa agano. Yehofa akusamanyilila kapanganyidwe ketu, m’yoyo jwalakwe akusapikanicisya mwatukusaganicisya soni mwatukusapikanila mumtima. Jwalakwe akusatumanyilila cenene kupunda mwatukusalimanyilila acimsyeŵe, soni akusasaka kuti tuŵeje ŵandu ŵakusangalala. Akusamanyililasoni yampaka yiŵe yambone soni yakusakala kwa m’weji.
11, 12. (a) Ana yindu yapi yakamucisya yaŵasasile Yesu m’buku ja Matayo mtwe 5 mpaka 7? (b) Ana yindu yine yapi yampaka tulijiganye m’Baibulo?
11 M’buku ja Matayo mtwe 5 mpaka 7, tukusaŵalanga yaŵasasile Yesu yampaka yitukamucisye kuŵa ŵakusangalala, kamulana ni ŵandu ŵane, pakapopele, soni kawone ketu kambiya. Atamose kuti ŵasasile yeleyi yaka yakupunda 2,000 yipiteyo, nambo yaŵasasileyi yili yakamucisya mpaka lelojino.
12 M’Baibulo, Yehofa akusatujiganyasoni songa syampaka situkamucisye kola liŵasa lyakusangalala, kuŵa ŵamasengo ŵambone, soni kutama mwamtendele ni acimjetu. Songa sya m’Baibulo sili syakamucisya ndaŵi syosope mwangajigalila kuti m’weji tuli ŵani, tukusatama kwapi, soni tukwete yakusawusya yatuli.—Aŵalanje Yesaya 48:17; alole Maloŵe gakumbesi 3.
MPAKA AKULUPILILE YAKULOCESYA YA M’BAIBULO
13. Ana Yesaya ŵasasile kuti msinda wa Babulo ucisimana ni yatuli?
13 Yakulocesya yejinji ya m’Baibulo yikwanilicikwe. Mwambone, Yesaya jwalocesye kuti msinda wa Babulo ucijonanjidwa. (Yesaya 13:19) Jwalakwe jwasasile cenene yayicitendekwa kuti msindawu ugomecedwe. Msindawu wakwete yindu yakuwucinjila mpela matanga gekulungwa soni gakulimba ni lusulo lwalwasyungulile msindawo. Nambo Yesaya jwasasile mkanipaŵe kuti acimmagongo cacijumusya mesi ga m’lusulolo soni kuti cacigamba kusimana yipata ya mumsindamo yili yewugule. Acimmagongowo cacigamba kusumula msindawo mwangalajila kuputa ngondo. Yesaya ŵayikenesoni pakusala lina lya mundu jwacacigomeka msinda wa Babulo, kuti caciŵa Kolesi.—Aŵalanje Yesaya 44:27–45:2; alole Maloŵe gakumbesi 4.
14, 15. Ana yaŵalocesye Yesaya yakwanilicikwe catuli?
14 Pali papite yaka 200, panyuma pakuti yakulocesyayi yilembedwe, asilikali ŵayice kukonaga Babulo. Ana ŵani ŵaŵalongolelaga asilikaliŵa. Mwakamulana ni yakulocesya yila, mundu juŵagomece msindawo jwaliji Kolesi, mwenye ja Pelesiya. Yosope yaliji m’malo mwakwe kuti yakulocesya yosope yakwamba nganiji yikwanilicikwe.
15 Cilo cele acimmagongo ŵayice kukugomeka msindawu, ababulowo ŵaliji mkusangalala pacindimba. Jemanjaji ŵaliwonaga kuti pangali campaka catendecele ligongo lutenje lwa msindawo lwaliji lwekulungwa soni lusulo lwakamucisyaga. Nambo kusa kwa msindawo, Kolesi ni asilikali ŵakwe ŵasosile ngalande pakusaka kusepusya mesi ga m’lusolo mula kuti gapwe. Mesi gala pagapwele, asilikali ŵacipelesiya ŵajombwece. Nambo ana akajinjile catuli mkati pakuŵa mapupa ga msinda wa Babulo galiji gekulungwa? Mwakamulana ni yakulocesya yila, yipata ya msindawo ŵagambile kuyileka ngayiwugala. M’yoyo jemanjajo ŵagomece msindawo mwangalajila kuputa ngondo.
16. (a) Ana Yesaya jwalocesye yatuli pakwamba ya sogolo ja msinda wa Babulo? (b) Ana tukumanyilila catuli kuti yakulocesya ya Yesaya yakwanilicikwe?
16 Yesaya jwalocesyesoni kuti mkupita kwandaŵi mumsinda wa Babulo ngasatamamo jwalijose. Jwalakwe jwalembile kuti, “M’Babulo ngasimutamasoni ŵandu, soni ngasatamidwasoni kwa mbagwilo ni mbagwilo.” (Yesaya 13:20) Ana yeleyi yakwanilicikwe? Pamalo pawaliji msinda wa Babulo pagambile kuŵa lisame. Maloga gali pa lutando lwa makilomita 80 kummwela kwa msinda wa Baghdad m’cilambo ca Iraq. Lelojino pangali jwalijose jwakusatamaga pamaloga. Yehofa jwapyajile Babulo ni “cipyaji ca ciwonasiko.”—Yesaya 14:22, 23. *
17. Ligongo cici mpaka tukulupilile yilanga yosope ya Mlungu?
17 Kwanilicikwa kwa yakulocesya yejinji ya m’Baibulo, mpaka kutukamucisye kulupilila yajikusasala Baibulo pakwamba ya yindu yaciyikwanilicikwe msogolo. Pelepa mpaka tuŵe ŵakusimicisya kuti Yehofa cacikwanilisya cilanga cakwe cakulinganya cilambo capasi kuŵa paladaiso. (Aŵalanje Numeri 23:19) M’yoyo yili yisyene kuti tukwete cembeceyo ca “umi wangamala cele Mlungu jwanganaŵa alambwisye ŵatulagucisye kalakala.”—Tito 1:2. *
BAIBULO MPAKA JICENJE UMI WAWO
18. Ana Paulo jwalembile yatuli pakwamba ya “maloŵe ga Mlungu”?
18 Tulijiganyisye kuti pangali buku jakulandana ni Baibulo. Jili jakamulana, soni pajikusala yakwamba sayansi, kapena mbili jakala, jikusasala yisyesyene. Jikusatusalilasoni yakutukamucisya soni jana yakulocesya yejinji yayikwanilicikwe. Nambosoni Baibulo mpaka jitukamucisye kupunda pelepa. Ndumetume Paulo jwalembile kuti: “Maloŵe ga Mlungu gali ga umi soni gamacili.” Ana yeleyi yikugopolela cici?—Aŵalanje Ahebeli 4:12.
19, 20. (a) Ana Baibulo mpaka jakamucisye catuli kulimanyilila mwaŵelele? (b) Ana mpaka alosye catuli kuti akusayamicila mtuka watupele Mlungu wa Baibulo?
19 Baibulo mpaka jicenje umi wawo. Mpaka jakamucisye kulimanyilila kuti ali mundu jwatuli. Soni mpaka jakamucisye kumanyilila yatukusayiganicisya mnope soni yayili mumtima mwetu. Mwambone, komboleka kuganisya kuti tukusamnonyelaga Mlungu. Nambo kuti tusimicisye kuti yeleyi yili yisyesyene tukusosekwa kukamulicisyaga masengo yajikusasala Baibulo.
20 Kusala yisyene Baibulo jili buku jakutyocela kwa Mlungu. Jwalakwe akusasaka kuti tujiŵalanjeje, tulijiganyeje soni tujinonyeleje. Kwende tuyamicileje kuti ŵatupele mtukawu, soni tujendelecele kulijiganya Baibulo. Naga tukutenda yeleyi tucipikanicisya lisosa lya Mlungu kwa ŵandu. Mumtwe wakuyicisya, tucilijiganya yejinji yakwamba lisosali.
^ ndime 6 Ŵandu ŵane akusati Baibulo jili jangakamulana, nambo yeleyi ngaŵa yisyene. Alole Mtwe 7 wa buku ja Ciceŵa jakuti, Baibulo—Kodi Ndilo Mawu a Mulungu Kapena a Munthu? jakuwandisya ŵamboni sya Yehofa.
^ ndime 16 Naga akusaka kumanyilila yejinji ya yakulocesya ya m’Baibulo, komboleka kuŵalanga kabuku ka Ciceŵa kamtwe wakuti Buku la Anthu Onse pa mapeji 27 mpaka 29, kakuwandisya Ŵamboni sya Yehofa.
^ ndime 17 Konasika kwa Babulo kugambile cimo mwa yakulocesya ya m’Baibulo yayakwanilicikwe. Komboleka kupata ngani syakwamba yakulocesya yakwaya Yesu Klistu mu Maloŵe gakumbesi 5.


text:
MTWE 7
Kuciŵa Kwimuka kwa Ŵandu Ŵawe!
1-3. Ana wosopewe tuli pa ukapolo wa cici, soni Yehofa cacitugopola catuli?
AGANICISYE ali ŵapele cilango pa magambo gakuti nganalemwa cilicose. Ni akwasalila kuti catame m’nyumba ja ukayidi kwa umi wawo wosope. Yikuwonekasoni kuti pangali upile soni cembeceyo cilicose cakulosya kuti cacikopoka m’nyumba ja ukayidijo. Nambosoni pangali cilicose campaka atende panganiji. Nambo mwaupile, akupikana ya mundu jwine jwakwete macili gakwakamucisya kopoka mu ukayidimo, soni jwalakwe akwasimicisya kuti ciŵakamucisye. Ana mpaka apikane uli?
2 Wosopewe tuli acikapolo wa ciwa. Atamose tuli tulinjilile catuli, ciwa ngaŵa mkucitila. Nambo Yehofa akwete macili gakutugopola ku ukapolo wa ciwa. Jwalakwe akutusimicisya kuti, “M’magongo jwakumalisya jwali ciwa, cacimjonanga.”—1 Akolinto 15:26.
3 Agambe ganisya mucacipikanila pandaŵi jakuti ngasadandawula cilicose pakwamba ya ciwa. Nambo ngaŵa kuti Yehofa cacigamba kutyosya ciwape, jwalakwe cacijimusyasoni ŵandu ŵaŵawile. Yeleyitu yiciŵa yakusangalasya kwa wawojo. Jwalakwe akutusimicisya kuti ‘ŵawe.’ cacikolasoni umi. (Yesaya 26:19) Baibulo jikusakolanga yeleyi kuŵa kwimuka kwa ŵawe.
JWAKUNONYELWA JWETU PAWILE
4. (a) Ana cici campaka citulimbikasye naga jwamwiŵasa mwetu kapena mjetu ajasice? (b) Ana ŵane mwa acimjakwe ŵa Yesu ŵaliji ŵani?
4 Naga jwa mwiŵasa mwetu kapena mlongo mjetu ajasice, tukusapikana kupweteka soni tukusaŵa ŵacanasa mnope. Tukusasoŵaga cakutenda, soni pangali campaka tutende kuti tumkamucisye jwawilejo kolasoni umi. Nambo Baibulo jikusatukamucisya kola cembeceyo cisyesyene. (Aŵalanje 2 Akolinto 1:3, 4.) Kwende tulole cisyasyo cimo cakulosya kuti Yehofa soni Yesu ali ŵakusacilila mnope kwajimusya ŵakunonyelwa ŵetu ŵaŵawile. Yesu paŵaliji pacilambo capasi ŵanonyelaga kwawula kukunguluka ni Lasalo soni acalumbugwe ŵaŵaliji Malita soni Maliya. Jemanjaji ŵaliji acimjakwe ŵa Yesu, mwati Baibulo jikusati, “Yesu ŵaliji mkwanonyela wosopeŵa, Malita ni m’balegwe, soni Lasalo.” Nambo lisiku line Lasalo ŵajasice.—Yohane 11:3-5.
5, 6. (a) Ana Yesu ŵatesile cici paŵaweni ŵandu ŵamwiŵasa lya Lasalo soni acimjakwe ali mkulila malilo? (b) Ana canasa caŵalosisye Yesu cili cakulimbikasya ligongo cici?
5 Ligongo lya ciwaco, Yesu ŵajawile kukumtondoya Malita ni Maliya. Malita paŵapikene kuti Yesu akwisa, jwalakwe jwakopwece mumsinda kukumcingamila Yesu. Jwalakwe jwaliji jwakusangalala paŵawonegene ni Yesu mwati ŵamsalile kuti, “Akaŵe kuti wawojo ŵaliji akuno, mlumbwangu ngamkanawa.” Pelepatu Malita ŵayiwonaga kuti Yesu acelewe mnope kwisa. Kaneko Yesu ŵam’weni m’balegwe Malita, Maliya, ali mkulila. Ligongo lyakwawona jemanjaji ali mkulila, jwalakwe camkamwile mnope canasa mwati ŵalisile. (Yohane 11:21, 33, 35) Yesu jwapikene kupweteka kwakukusayika naga jwakunonyelwa jwetu ajasice.
6 Canasa caŵalosisye Yesu cili cakulimbikasya, ligongo lyakuti yikusatujiganya kuti Yesu soni Atatigwe akusaŵengana ni ciwa. (Yohane 14:9) Yehofa akwete macili gakucityosya ciwa mpaka kalakala, soni yeleyi ni yacatende pamkaŵapepa.
“LASALO, MKOPOCE!”
7, 8. Ana ligongo cici Malita nganasakaga kuti ŵandu atyosye liganga palilembe liŵam’ŵisile Lasalo, nambo ana Yesu ŵatesile cici?
7 Yesu paŵayice pa lilembe liŵam’ŵisile Lasalo, ŵasimene kuti paliji pewugale ni liganga lyekulungwa. Kaneko Yesu ŵatite, “Atyosye ligangalyo.” Nambo Malita nganasaka kuti atyosye ligangalyo ligongo cilu ca Lasalo caliji cili citemi mwilembemo kwa masiku mcece. (Yohane 11:39) Jwalakwe nganamanyilila kuti Yesu ŵasakaga kuti amjimusye mlumbugwejo.
8 Kaneko Yesu ŵamsalile Lasalo kuti, “Mkopoce!” Yakuyicisya yakwe, Malita ni Maliya ŵayiweni yindu yakuti nganayiwoneje citandile. “Mundu jwam’wejo jwakopwece. Sajo soni makono gakwe galiji gesyenganye ni nguwo.” (Yohane 11:43, 44) Lasalo ŵajimwice ku ŵawe. Jwalakwe ŵatamagasoni ni ŵamwiŵasa mwakwe soni acimjakwe. Jemanjajo ŵamkumbatilaga, kumkwaya, soni kuŵeceta najo. Celecitu caliji cindu cakusimonjesya kwabasi! Yesu ŵamjimwisye Lasalo ku ŵawe.
“MWALI NGUŴECETA NI M’MWEJO, ‘MJIMUCE!’”
9, 10. (a) Ana ŵani ŵaŵampele Yesu macili gakwimucisya ŵawe? (b) Ana ngani sya ŵandu ŵaŵajimwice ku ŵawe sili syakusosekwa mnope kwa m’mweji catuli?
9 Ana Yesu ŵajimusyaga ŵandu ni macili gakwe? Iyayi. Jwalakwe mkanamjimusye Lasalo, jwapopesile kaje kwa Yehofa, kaneko Yehofa ŵampele macili gakumjimucisya Lasalo ku ŵawe. (Aŵalanje Yohane 11:41, 42.) Lasalo nganaŵa mundupe juŵajimwice ku ŵawe. Baibulo jikusatusalila yakwamba ka mwali ka yaka 12 kakalwasile mnope. Babagwe kamwalika ŵaŵaliji Yailo ŵasoŵile cakutenda, ni ŵam’ŵendile Yesu kuti amposye mwanacejo. Yailo ŵakwete mwanace jumo pejo. Nambo paŵaliji ciŵela kuŵecetana ni Yesu ya nganiji, acalume ŵane ŵayice ni ŵatite, “Mwanace jwenu ajasice! Mkalagasyasoni Mwalimuju.” Nambo Yesu jwamsalile Yailo kuti, “Mkasimjogopa, mgambe kola cikulupi.” Kaneko jwalakwe jwapite ku nyumba ja Yailo. Paŵaliji kuŵandicila ku nyumbako, Yesu jwaweni soni kupikana ŵandu ali mkulila. Jwalakwe jwasalile kuti, “Alece kulila, jwalakwe nganawa, nambo akwamba gona.” Komboleka kuti, acinangolo ŵa malemujo, nganapikanicisya maloŵe gaŵaŵecete Yesuga. Kaneko Yesu jwaŵendile wosope ŵaŵaliji pelepowo kuti atyoce, ni ŵajigele acinangolowo ni kwinjila nawo m’cipinda ciŵagonile malemujo. Yesu ŵakakamwile kamwaliko pamkono ni ŵakasalile kuti, “Mwali nguŵeceta ni m’mwejo, ‘mjimuce!’” Aganicisye yaŵatite acinangolowo kusangalala ali akaweni kamwali kala kali mkwimuka ni kutanda kuŵeceta nawo. Yesu ŵajimwisye mwanace jwawo. (Maliko 5:22-24, 35-42; Luka 8:49-56) Kutandila palisikuli kwawula msogolo, jemanjaji pakaweni kamwali kala, nganaliŵalila yaŵatesile Yehofa kupitila mwa Yesu. *
10 Mkupita kwandaŵi ŵandu ŵele Yesu ŵajimwisye ku ŵawe, ŵajasicesoni. Nambo yatukusaŵalanga pakwamba ya jemanjaji yili yakusosekwa mnope ligongo yikusatukamucisya kola cembeceyo cisyesyene. Yehofa ali jwakusacilila kwajimusya ŵandu ku ŵawe, soni cacajimusya kwene.
ANA TUKUSALIJIGANYA CICI PANGANI SYA ŴANDU ŴAŴAJIMWICE KU ŴAWE?
11. Ana lilemba lya Mlaliki 9:5 likusatujiganya yatuli pakwamba ya Lasalo?
11 Baibulo jikusasala mwakupikanika cenene kuti “ŵawe ŵangamanyilila cilicose.” Ngani ja Lasalo jikusalosya kuti yeleyi yili yisyene. (Mlaliki 9:5) Mpela muŵaŵecetele Yesu, yaliji mpela kuti Lasalo ŵagonile. (Yohane 11:11) M’yoyo, paŵaliji mwilembe, Lasalo ‘nganamanyilia cilicose.’
12. Ana pana umboni watuli wakulosya kuti Lasalo ŵajimwice ku ŵawe?
12 Yesu paŵamjimwisye Lasalo, ŵandu ŵajinji ŵayiweni. Atamose acimmagongo ŵakwe, ŵayimanyi kuti yaŵatesile Yesuyi yaliji yakusimonjesya. Lasalo ŵaliji cijumi, yeleyi yikusimicisya kuti ŵawe pakwete pajimwice. (Yohane 11:47) Nambosoni, ŵandu ŵajinji ŵajawulaga kukum’wona Lasalo. Yakuyicisya yakwe yaliji yakuti ŵatandite kulupilila kuti Mlungu ŵamtumile Yesu. Nambo acimmagongo ŵa Yesu nganiyanonyela, mwati ŵatandite kulinganya yakuti am’wulaje Yesu yalumo ni Lasalo.—Yohane 11:53; 12:9-11.
13. Ana mpaka tusimicisye catuli kuti Yehofa cacikombola kwajimusya ŵawe?
13 Yesu ŵatite, ŵandu “ŵali m’malembe gacikumbucilo,” cacijimuka. (Yohane 5:28) Yeleyi yikugopolela kuti ŵandu ŵele Yehofa akwakumbucila caciŵasoni cijumi. Nambo kuti Yehofa akombole kumjimusya mundu jwalijose akusosekwa kukumbucila cilicose cakwana ni mundujo. Nambo ana jwalakwe mpaka akombole kutenda yeleyi? Kwene, Agambe ganisya, kwinaniku kwana ndondwa mabiliyoni mabiliyoni. Nambo Baibulo jikusati, Yehofa akusamanyilila lina lya ndondwa jilijose. (Aŵalanje Yesaya 40:26.) Naga jwalakwe akusakumbucila lina lya ndondwa jilijose, yili yangakayikasya kuti jwalakwe mpaka akumbucilesoni cilicose cakwamba ya ŵandu ŵaŵawile wacacajimusya. Soni cakusosekwa mnope ni cakuti, Yehofa ni juŵapanganyisye yindu yosope. M’yoyo tukumanyilila kuti jwalakwe akwete macili gakwajimusya ŵandu ŵaŵawile.
14, 15. Ana tukulijiganya cici kutyocela pa maloŵe gaŵaŵecete Yobu pakwamba ya kwimuka kwa ŵawe?
14 Mundu jwakulupicika Yobu, jwakulupilaga kuti ŵawe cacijimuka. Jwalakwe jwawusisye kuti, “Ali awile mundu, ana cacitamasoni ni umi?” Kaneko jwamsalile Yehofa kuti, “Caciŵilanga, nipo une cinjajanga. Cacigasacilila masengo ga magasa gawo.” Yeleyi yikulosya kuti Yobu jwamanyililaga kuti Yehofa akusajembeceya mwalung’wanu ndaŵi jacacijimusya ŵawe.—Yobu 14:13-15.
15 Ana akupikana uli kumanyilila kuti ŵawe cacijimuka? Nambo komboleka kuliwusya kuti, ‘Ana ŵamwiŵasa mwangu, ni acalongo acimjangu ŵaŵawile, cacijimuka?’ Yili yakulimbikasya kumanyilila kuti Yehofa akusacilila mnope kwajimusya ŵawe. Nambo kwende tulole yajikusasala Baibulo pakwamba ya kwacacitama ŵacacijimukawo, soni kuti ŵani ŵacacijimuka.
JEMANJAJO “CACIPIKANA MALOŴE GAKWE NI CACIJIMUKA”
16. Ana ŵandu ŵacacijimucila pacilambo capasi cacitamaga ni umi watuli?
16 Kalakalako, ŵandu ŵaŵajimwice ku ŵawe ŵatamagasoni pacilambo capasi ni ŵamwiŵasa mwawo soni acimjawo. Kusogoloku, kucitendekwasoni yeleyi, nambo yiciŵa yambone mnope kupunda kalakalako. Ligongo cici tukuŵeceta yeleyi? Lili ligongo lyakuti ŵandu ŵacacijimukawo cacikola upile wakutama ni umi wangamala. Nambosoni cacitamaga m’cilambo cakulekangana mnope ni catukusatamaci. Kuciŵa kuli kwangali ngondo, kasa malamusi, soni kulwala.
17. Ana ŵani ŵacacijimuka?
17 Ana ŵani ŵacacijimuka? Yesu ŵatite, “ŵandu wosope ŵali m’malembe gacikumbucilo cacipikana maloŵe gakwe ni cacijimuka.” (Yohane 5:28, 29) Nambosoni lilemba lya Ciunukuko 20 ndime 13 likusati, “Nyasa japelece ŵandu ŵawe ŵaŵaliji mwelemo, soni ciwa ni Malembe yapelecesoni ŵawe ŵaŵaliji mwelemo.” Kusala yisyene, ŵandu ŵajinji cacitamasoni ni umi. Nombe najo ndumetume Paulo ŵasasile kuti kuciŵa kwimuka kwa “ŵakulungama ni ŵangalungama ŵakwe.” (Aŵalanje Masengo 24:15.) Ana yeleyi yikugopolela cici?
18. Ana ŵandu “ŵakulungama” ŵacacijimuka ali ŵani?
18 Ŵandu ‘ŵakulungamaŵa’ akupwatikapo ŵakutumicila ŵa Mlungu ŵakulupicika ŵaŵapali Yesu mkanayice pacilambo capasi. Jemanjaji ali mpela mwanja Nowa, Abulahamu, Sala, Mose, Lute, soni Esitele. Ŵandu ŵeleŵa cacijimucila pacilambo capasi pano. Komboleka kuŵalanga ya acalume ni acakongwe ŵane mwa ŵeleŵa pa Ahebeli mtwe 11. Nambi wuli pakwamba ya ŵakutumicila ŵa Yehofa ŵakuwa mundaŵi jetu jino? Jemanjajisoni ali “ŵakulungama,” m’yoyo nombe nawo cacijimuka.
19. Ana ŵandu “ŵangalungama” ali ŵani? Ana Yehofa cacapa upile watuli?
19 Ŵandu “ŵangalungama” akupwatikapo mabiliyoni gejinji ga ŵandu ŵanganakola upile wakummanyilila Yehofa. Atamose kuti jemanjaji ŵawile, nambo Yehofa nganiŵaliŵalila. Jwalakwe cacajimusyasoni, soni cacipocela upile wakulijiganya ya jwalakwe ni kumtumicila.
20. Ana ligongo cici ŵandu wosope ngasajimuka ku ŵawe?
20 Ana yeleyi yikugopolela kuti jwalijose juŵawile cacijimuka? Iyayi. Yesu ŵasasile kuti ŵandu ŵane ngasajimuka ku ŵawe. (Luka 12:5) Ana ŵani ŵacacisagula kuti mundu ajimuce kapena iyayi? Yehofa ni jwali Jwakwelusya jwakumalisya, nambo jwalakwe ampele Yesu ukumu “wakwelusya ŵandu ŵacijumi soni ŵawe.” (Masengo 10:42) Mundu jwalijose jucacimlamula kuti ali jwakusakala soni jwakuti nganasakaga kucenga umi wakwe, ngasajimuka.—Alole Maloŵe gakumbesi 18.
KWIMUCILA KWINANI
21, 22. (a) Ana kwimucila kwinani kukusagopolela cici? (b) Ana ŵani ŵaŵaliji ŵandanda kwimucila kwinani?
21 Baibulo jikusatusalilasoni kuti ŵandu ŵane cacitamaga kwinani. Naga mundu ajimucile kwinani, jwalakwe jwangajimuka ni cilu ca mundu mpela mwatuŵelelemu. Jwalakwe akusajimucila kuti akatameje ni umi kwinani ni cilu causimu.
22 Yesu jwaliji jwandanda kwimucila kwinani. (Yohane 3:13) Yehofa ŵamjimwisye Yesu pali papite masiku gatatu ciwile. (Salimo 16:10; Masengo 13:34, 35) Jwalakwe nganajimuka ni cilu caumundu. Ndumetume Petulo jwasasile kuti Yesu “ŵawile m’cilu nambo ŵamjimwisye mpela msimu.” (1 Petulo 3:18) Yesu ŵajimwice ni cilu ca macili causimu. (1 Akolinto 15:3-6) Nambo Baibulo jasasile kuti paciŵasoni ŵane ŵacacijimuka ni cilu mpela celeci.
23, 24. Ana “kakuga ka ngondolo” kaŵakasasile Yesu kali ŵani? Soni kali ka ŵandu ŵalingwa?
23 Yesu ali asigele panandi kuwa, ŵasalile ŵakulijiganya ŵakwe kuti, “Ngwawula kukwalinganyicisya malo.” (Yohane 14:2) Yeleyi yikugopolela kuti ŵane mwa ŵakumkuya ŵakwe ŵaliji ŵakuti cacijimucila kwinani. Ana caciŵa ŵandu ŵalingwa? Yesu ŵasasile kuti ciŵalanjilo ca jemanjaji ciciŵa camnono. Jwalakwe ŵatite kali “kakuga ka ngondolo.” (Luka 12:32) Ndumetume Yohane jwakolasile ciŵalanjilo cisyesyene ca ŵanduŵa, paŵam’weni Yesu “ali ajimi Petumbi lya Siyoni [lyakwinani] yalumo ni ŵandu 144,000.”—Ciunukuko 14:1.
24 Ana Aklistu 144,000 ŵeleŵa cacijimuka cakaci? Baibulo jikusatusalila kuti jemanjaji cacitanda kwimuka Yesu ali atandite kulamulila kwinani. (1 Akolinto 15:23) Apano tukutama mundaŵi jelejo, soni ŵajinji mwa 144,000 ŵeleŵa ŵajimucile kala kwinani. Ŵasigalile pacilambo capasi naga awile, akusajimucila kwinani ndaŵi jijojo. Nambope ŵandu ŵajinji cacijimuka kusogolo kuti catame ni umi pacilambo capasi ca paladaiso.
25. Ana mu mtwe wakuyicisya tucilijiganya yatuli?
25 Pacangakaŵapa Yehofa ciŵagopole ŵandu ku ciwa, soni ciwa ngasicipagwasoni mpaka kalakala. (Aŵalanje Yesaya 25:8.) Nambo ana ŵacacijawula kwinani cacijawula kukutenda cici? Baibulo jikusasala kuti jemanjaji cacilamulila ni Yesu mu boma jakwinani. Tucilijiganya yejinji yakwamba boma jeleji mumtwe wakuyicisya.
^ ndime 9 Baibulo jikusatusalilasoni ngani sine sya ŵandu ŵaŵajimwice ku ŵawe ŵaŵaliji ŵanace, ŵacikulile, acalume, acakongwe, Ayisalayeli soni ŵanganaŵa Ayisalayeli. Komboleka kuŵalanga nganisi pa 1 Mafumu 17:17-24; 2 Mafumu 4:32-37; 13:20, 21; Matayo 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Masengo 9:36-42; 20:7-12.


text:
MTWE 11
Ligongo Cici Pacilambopa Pana Yakusawusya Yejinji?
1, 2. Ana ŵandu ŵajinji akusaliwusyaga yiwusyo yatuli?
LISIKU lililyose tukusapikana ngani syakogoya syasikutendekwa pacilambo capasi. Mwambone, tusapikana ngani mpela syakuti, mesi gacikumba gajonasile musi. Mundu jwine pakamulicisya masengo uti awuleje soni kuwulasya ŵandu ŵajinji m’calici. Jwamkongwe awile ni ulwele wakhasa, nikwaleka ŵanace ŵakwe msano paumasije.
2 Makungu soni yindu yakogoya mpela yeleyi payitendekwe, ŵandu ŵajinji akusawusyaga kuti, “Ligongo cici?” Ŵandu ŵajinji akusawusyagasoni kuti, “Ana ligongo cici cilamboci cigumbele ni uŵengani soni yipwetesi.” Ana wawojo pakwete paliwusisye yiwusyo mpela yeleyi?
3, 4. (a) Ana Habakuku ŵawusisye ciwusyo catuli? (b) Ana Yehofa ŵamjanjile catuli?
3 Baibulo jikusatusalilasoni kuti acalume ŵane ŵaŵakwete cikulupi mnope mwa Mlungu, pakwete paŵawusisye yiwusyo mpela yeleyi. Mwambone, jwakulocesya Habukuku, ŵam’wusisye Yehofa kuti, “Ligongo cici akundendekasya kuyiwona yakusakala, soni akwamba kwalecelela ŵane ali mkwalagasya acimjawo? Ligongo cici kusakasya ni ciwawa yili pameso pangu, soni ligongo cici pana ukangani ni kumenyana?”—Habakuku 1:3.
4 Pa Habakuku 2 ndime 3 tukusaŵalanga yaŵajanjile Mlungu kwa Habakuku, soni cilanga caŵatesile pakusaka kumasya yakusawusyayo. Yehofa akusiŵanonyela ŵandu mnope. Baibulo jikusati, ‘Jwalakwe akusatuganicisyaga.’ (1 Petulo 5:7) Kusala yisyene Mlungu yikusampweteka pakwawona ŵandu ali mkusimana ni yakusawusya. (Yesaya 55:8, 9) Sambano kwende tulole kwanga kwa ciwusyo cakuti, Ligongo cici pacilambopa pana yakusawusya yejinji?
LIGONGO CICI PACILAMBOPA PANA YAKUSAWUSYA YEJINJI?
5. Ana acimlongola ŵa dini ŵajinji akusajiganya yatuli pakwamba ya yakusawusya yatukusasimana nayo? Ana Baibulo jikusajiganya yatuli?
5 Ndaŵi syejinji acimlongola ŵa dini akusajiganya kuti lili lisosa lya Mlungu kuti ŵandu asimaneje ni yakusawusya. Ŵane akusayika pakuŵeceta kuti cindu cilicose cacikusamtendecelaga mundu, kupwatikapo ngosi syamcipago yili yelembedwe ni Mlungu, soni m’weji ngaŵa mkuyipikanicisya. Ŵane akusati acakulungwa soni ŵanace akusawaga kuti akatameje ni Mlungu kwinani. Nambo welewu uli unami. Yehofa jwangatendekasya yindu yakusakala. Baibulo jikusati, “Yili yangakomboleka kwa Mlungu kutenda yakusakala, soni Jwamaciligose ngaŵa mkutenda yindu yakulemweceka!”—Yobu 34:10.
6. Ana ligongo cici ŵandu ŵajinji akusamjimba Mlungu magambo gakuti jwalakwe ni jwakutendekasya yakusawusya pacilambopa?
6 Ŵandu ŵajinji akusamjimbaga magambo Mlungu gakuti ni jwakusatendekasya yakuwusya yosope yayili pacilambopa. Jemanjaji akusasala yeleyi paganisya kuti Mlungu ni jwakulamulila cilamboci. Nambo mpela mutwalijiganyile mu Mtwe 3, jwakulamulila jusyesyene jwa cilamboci ali Satana.
7, 8. Ana ligongo cici pacilambopa pana yakusawusya yejinji?
7 Baibulo jikusatusalila kuti, “cilambo cosope cili m’miyala mwa jwakusakala jula.” (1 Yohane 5:19) Jwakulamulila jwa cilamboci ali Satana jwali jwangalwe mnope. Jwalakwe ni “jwakucisokonasya cilambo cosope kwakutama ŵandu.” (Ciunukuko 12:9) Ŵandu ŵajinji akusasyasyaga ndamo syakwesi. Lyeleli ni ligongo lyakwe cilamboci cigumbele ni unami, uwengani soni ngalwe.
8 Nambo panasoni magongo gane gatukusasimanila ni yakusawusya yejinji pacilambopa. Adamu ni Hawa ali alemwisye mwakumjimucila Mlungu, jemanjaji ŵapelele ŵanace ŵawo ulemwawo. M’yoyo ligongo lya ulemwa welewu, ŵandu akusatendekasya kuti acimjawo asimaneje ni yakusawusya. Ŵandu ŵane akusasaka kuti aŵe ŵapenani mnope kupunda acimjawo. M’yoyo, pakusaka kuti yeleyi yikombolece, akusaputana, kutandisya ngondo, soni kwatendela ngalwe acimjawo. (Mlaliki 4:1; 8:9) Nambo ndaŵi sine ŵandu tukusasimana ni yakusawusya ligongo lya “ndaŵi soni yindu yangayijembecela.” (Mlaliki 9:11) Ndaŵi sine ŵandu jikusijatendecela ngosi soni yakusawusya yine ligongo lyakuti ali pamalo gakulemweceka soni pandaŵi jakulemweceka.
9. Ana mpaka tusimicisye catuli kuti Yehofa akwete magongo gakupikanika gakundile kuti yakusawusyayi yijendelecelepe?
9 Yehofa jwangatendekasya yakusawusya. M’yoyo tukamjimbaga magambo gakuti jwalakwe ni jwakutendekasya ngondo, kasa malamusi, soni ngalwe. Mlungu jwangatendekasyasoni ngosi syacipago mpela yisicinya, mbungo syakonanga, soni yikumba ya mesi. Nambo komboleka kusimongaga kuti, ‘naga Yehofa ali jwamacili mnope payakupanganyikwa yosope, ligongo cici jwalakwe jwangayilekasya yindu yakusawusya kuti yikatendekwaga?’ Tukumanyilila kuti Mlungu akusatuganicisya mnope, m’yoyo yili yangakayikasya kuti jwalakwe akwete magongo gakupikanika mnope gakukundila yakusawusyayi kwendelecela.—1 Yohane 4:8.
LIGONGO CICI MLUNGU AKUNDILE YAKUSYAWUSYA KUTENDEKWA?
10. Ana Satana jwamsisisye Yehofa catuli?
10 Mumgunda wa Edeni, Satana jwalambwisye Adamu ni Hawa. Jwalakwe jwamjimbile Mlungu magambo gakuti nganaŵa jwakulamulila jwambone. Jwasasile kuti Mlungu ŵajimaga yindu yineyakwe yambone. Satana jwasakaga kuti jemanjajo akulupilile kuti jwalakwejo komboleka kuŵa jwakulamulila jwambone kupunda Yehofa soni kuti Mlungu nganaŵa jwakusosekwa kwa jemanjajo.—Genesis 3:2-5; alole Maloŵe gakumbesi 26.
11. Ana ciwusyo capi catukusosekwa kumanyilila kwanga kwakwe?
11 Adamu ni Hawa nganampikanila Yehofa soni ŵamjimucile. Jemanjaji ŵaganisyaga kuti akwete ukoto ŵakulisagulila yambone ni yakusakala. Ana Yehofa akatesile yatuli pakusaka kulosya kuti ŵakwimucilaŵa ŵaliji ŵakulemwa soni kuti jwalakwe ni jwakusamanyilila yindu yakutuŵajilwa.
12, 13. (a) Ana ligongo cici Yehofa nganiŵajonanga ŵakwimucilawo ndaŵi jijojo? (b) Ana ligongo cici Yehofa akundile kuti Satana aŵe jwakulamulila jwa cilamboci, soni kuti ŵandu apanganye maboma gawo?
12 Yehofa nganiŵajonanga Adamu ni Hawa ndaŵi jijojo. M’malo mwakwe jwalakwe ŵakundile kuti aŵelece ŵanace. Kaneko Yehofa ŵapele upile ŵanace ŵa Adamu ni Hawa ŵakulisagulila jwakulamulila juŵasakaga. Cakulinga ca Yehofa caliji cakuti cilambo capasi cigumbale ni ŵandu ŵamlama. Atamose kuti Satana ŵasakaga kulepelekasya cakulingaci, nambo caliji cakuti cicikwanilicikwa.—Genesis 1:28; Yesaya 55:10, 11.
13 Satana ŵamsisyaga Yehofa pameso pa malayika mamiliyoni gamajinji. (Yobu 38:7; (Yobu 38:7; Danieli 7:10) M’yoyo, Yehofa ŵampele Satana ndaŵi jakuti alosye naga yaŵasisyagayo yaliji yisyesyene. Jwalakwe ŵapelesoni ŵandu ndaŵi jakuti apanganye maboma gawo mwakulongoleledwa ni Satana kuti yiwonece naga mpaka yindu yijendeje cenene pali pangali cikamucisyo ca Mlungu.
14. Ana yaka yejinji yipiteyi yisimicisye cici?
14 Ŵandu aŵele ali mkulilamulila kwa yaka masawusande gejinji, nambo alepele. Nombe Satana awonece kuŵa jwakulambusya. Ŵandu akusasosekwa cikamucisyo ca Mlungu. Ni ligongo lyakwe yaŵasasile jwakulocesya Yelemiya yili yisyene. Jwalakwe jwatite, “Yehofa ngumanyilila cenene kuti mundu ngakombola kusamala matala gakwe. Mundu jikape ngakomboleka kulondesya kajende kakwe.”—Yeremiya 10:23.
ANA LIGONGO CICI YEHOFA AKULINDILE KUTI PAMALE NDAŴI JELEWU?
15, 16. (a) Ana ligongo cici Yehofa akundile kuti yakusawusya yijendelecele kwandaŵi jelewu? (b) Ana ligongo cici Yehofa nganamasya yakusawusya yatendekasisye Satana?
15 Ana ligongo cici Yehofa akundile yakusawusya kwendelecelape kwandaŵi jelewu? Ligongo cici jwalakwe ngakulekasya yindu yakusawusya kuti yikatendekwaga? Jimasile ndaŵi jelewu kuti yiwonecele kuti ulamusi wa Satana ulepele. Ŵandu aŵele ali mkulinga kuti maboma gakulekanganalekangana galamulileje, nambo nganiyakamucisya. Atamose kuti ŵandu ajawile pasogolo pa ngani sya sayansi soni yakupanganyapanganya, nambo ungali cilungamo, usawuci, kasa malamusi soni ngondo yikutupilatupila. Nganiŵa yikombolece kulilamulila jika pali pangali cikamucisyo ca Mlungu.
16 Nambosoni Yehofa nganamasya yakusawusya yatendekasisye Satana. Jwalakwe akatende yeleyi, yikaliji mpela akumkamucisya Satanajo paulamusi wakwe. Mlungu ngaŵa kumkamucisya Satana ata panandi. Nambosoni yeleyi yikatendekasisye ŵandu kulupililaga kuti yili yakomboleka kulilamulilaga jika, yindu nikwendaga cenene, yayili yaunami. Yehofa nganaŵa atesile cilicose campaka catendekasye ŵandu kulupilila yaunamiyi. Yehofa ngaŵa mkulambusya.—Ahebeli 6:18.
17, 18. Ana Yehofa cacitenda cici ni yindu yayijonasice ligongo lya Satana?
17 Ana Yehofa mpaka apakombole kulinganya yindu yosope yayijonasice ligongo lya kwimucila kwa Satana soni ŵandu? Elo. Yosope yili yakomboleka ni Mlungu. Yehofa akusamanyililaga ndaŵi jakuŵajilwa jele unami wosope wa Satana uciŵa uli ujanjidwe. Kaneko jwalakwe cacicilinganya cilamboci kuŵa paladaiso mpela mwaŵasacilaga pandanda. Ŵandu wosope ŵali “m’malembe gacikumbucilo” cacijimuka. (Yohane 5:28, 29) Ŵandu ngasalwala kapena kuwa. Yesu cacilinganya yindu yosope yayajonasice ligongo lya Satana. Yehofa cacimkamulicisya masengo Yesu kuti “ajonanje yitendo ya Satana.” (1 Yohane 3:8) Kwende tuyamicileje kuti Yehofa aŵele jwakuwusimana mtima kwa m’weji kuti tupakombole kummanyilila. Yeleyi mpaka yitukamucisye kumsagula jwalakwe kuŵa Mkulamulila jwetu. (Aŵalanje 2 Petulo 3:9, 10.) Atamose patukusimana ni yakusawusya, jwalakwe cacitukamucisya kuti tupilile.—Yohane 4:23; aŵalanje 1 Akolinto 10:13.
18 Yehofa jwangatukanganicisya kuti tumsagule jwalakwe kuŵa Jwakulamulila jwetu. Jwalakwe ŵapele ŵandu upile ŵakulisagulila yakusaka kutenda. Kwende tulole kusosekwa kwa upile wapenaniwu kwa m’weji.
ANA CACIKAMULICISYA MASENGO CATULI UPILE WATUPELE MLUNGU ŴAKULISAGULILA YAKUTENDA?
19. Ana upile wapenani wapi ŵatupele Yehofa? Ligongo cici tukusosekwa kuyamicilaga ligongo lya upile welewu?
19 Yehofa atupele upile wapenani wakulisagulila yakutenda. Yeleyi yikusatutendakasya kuŵa ŵakulekangana mnope ni yinyama. Yinyama yikusatendaga yindu mwacipagwa cawo, nambo m’weji komboleka kusagula mwacitujileje kateme pa umi wetu, soni mpaka tusagule kutenda yindu yakumsangalasya Yehofa kapena iyayi. (Miyambo 30:24) Nambosoni Mlungu nganatupanganya mpela makina gagakusagambaga kamula masengo gaŵagapanganyicisye. Tukwete ukoto wakusagula kuti tuŵe ŵandu ŵatuli, acimjetu aŵe ŵatuli, soni yatukusaka kutenda ni umi wetu. Yehofa akusasaka kuti tutameje ni umi wakusangalala.
20, 21. Ana cisagula cambone capi campaka atende apano?
20 Yehofa akusasakaga kuti tumnonyeleje. (Matayo 22:37, 38) Jwalakwe ali mpela mtati jwakusasangalalaga kwapikana ŵanace ŵakwe pakusala ni mtima wosope kuti “ngusinanonyela.” Yehofa ŵatupele ukuto wakusagula kumtumicila kapena iyayi. Satana, Adamu, soni Hawa ŵamkanile Yehofa. Ana wawojo cacikamulicisya masengo catuli upile ŵakulisagulila ŵatupele Mlunguwu?
21 Akamulicisye masengo upilewu mwakumtumicila Yehofa. Pana ŵandu ŵajinji ŵasagwile kutenda yakumsangalasya Yehofa ni kumkana Satana. (Miyambo 27:11) Ana akusosekwa kutendaga yatuli kuti casimanikwe m’cilambo casambano cele Mlungu cacityosya yakusawusya yosope? Mtwe wakuyicisya ucijanga ciwusyo celeci.


text:
YAKONJECESYA
Caka ca 1914 Cili Cakusosekwa Mnope mu Yakulocesya ya M’Baibulo
YAKA ciŵandika 40 mkaniciyice caka ca 1914, ŵakulijiganya Baibulo ŵasasile kuti cakaci ciciŵa ca yakutendekwa yakusosekwa mnope. Ana yakutendekwa yeleyi yaliji yatuli, soni ana yakutendekwa yapi yayikulosya kuti caka ca 1914 caliji cakusosekwa mnope?
Mwakamulana ni maloŵe ga pa Luka 21:24, Yesu ŵaŵecete kuti: “Msinda wa Yelusalemu tiwucijonanjidwa kapena kuti kuliŵatikwa ni amagongo ŵakwe mpaka kumbesi kwa ndaŵi ja ŵandu ŵa mitundu jine.” Msinda wa Yelusalemu waliji likulu lya Ayuda. Kwaliji kumangwakwe kwa ulamusi wa mayimwene ga msele wa Mwenye Daudi. (Salimo 48:1, 2) Acayimweneŵa ŵaliji ŵapajika pasikati pa acimlongola ŵa mitundu jine. Jemanjaji ŵatemi pa “citengu caucimwene ca Yehofa” mpela ŵakwimila Mlungu. (1 Mbiri 29:23) M’yoyo, msinda wa Yelusalemu wajimilaga ulamusi wa Yehofa.
Ana sambano ulamusi wa Yehofa ‘waliŵatikwe ni amagongo ŵakwe’ catuli, soni cakaci? Yeleyi yatendekwe mu 607 B.C.E., pandaŵi jele a Babiloni ŵasumwile msinda wa Yelusalemu. M’yoyo “citengu caucimwene ca Yehofa” nganicikola mundu jwalijose jwakulamulila, soni msele wa mayimwene wa mumbagwilo ja Daudi wasokonecele. (2 Mafumu 25:1-26) Ana ‘kuliŵatikwaku’ kwajendelecelepe? Iyayi, ligongo Paulo ŵaŵecete maloŵe gaŵaŵecete Yesaya gakuti, “Jumo mwa yisukulu ya Yese taciyika. Jwalakwejo tacijimuka kuti ŵalamulile ŵandu ŵamitundu jine.” (Aloma 15:12) Yesu Klistu ni juŵakwanilisye maloŵe gelega. (Luka 1:32, 33) M’yoyo, ‘kuliŵatikwaku’ kwamasile ndaŵi jele Yesu ŵaŵele Mwenye.
Ana Yesu ŵaŵele mwenye cakaci? Yesu ŵalosisye kuti ndaŵi ja ŵamitundu jakwete pakumalila pakwe. Ngani ja pa Danieli mtwe 4 jikusatukamucisya kumanyilila ulewu wa ndaŵi ja ŵamitunduji. Nganiji jikusasala ya yakulocesya yaŵasagamile Mwenye Nebukadinesala jwa ku Babiloni. Jwalakwejo ŵaciweni citela cekulungwa cegwisye. Cisici cakwe nganicisipuka ligongo wacitaŵile ni ngwambala ja cisyano, soni nakaliwu. Lilayika lyasasile kuti: “Akunde kuti ndaŵi msano ni siŵili simale.”
Ndaŵi sine Baibulo pajikusala ya yitela jikusagopolela ulamusi. (Ezekieli 17:22-24; 31:2-5) M’yoyo kugwisya citela cakuwanicisyaku kukwimila kuti ucimwene wa Mlungu kupitila mwa acayimwene ŵa ku Yelusalemu waliji wakuti ucisokonecela. Nambope, sagamisisi sikulosya kuti ‘kuliŵatikwa kwa Yelusalemu’ kucikola pakumalila, kucijigala ndaŵi “msano ni siŵili.” Ana ndaŵi jeleji jili jelewu catuli?
Lilemba lya Ciunukuko 12:6, 14 likusalosya kuti “yaka yitatu ni hafu [ndaŵi sitatu ni hafu]” gali masiku 1,260. M’yoyo kuti tupate ulewu wa “ndaŵi msano ni siŵili,” tukusosekwa kuculuya kaŵili masiku 1,260, gagakutupa masiku 2,520. Nambo ŵandu ŵamitundu jine nganaleka ‘kuliŵata’ ulamusi wa Mlungu pali papitile masiku 2,520 gasyesyene, kutyocela pawagwile msinda wa Yelusalemu. Yeleyi yikulosya kuti yakulocesyayi yajigele ndaŵi jelewu nditu. Mwakamulana ni malemba ga Numeri 14:34 ni Ezekieli 4:6 gagakusasala ya “lisiku kwimilaga caka,” nikuti “ndaŵi msano ni siŵili” yili yaka 2,520.
Yaka 2,520 yatandile mu October m’caka ca 607 B.C.E. Pandaŵi jeleji a Babiloni ŵasumwile msinda wa Yelusalemu ni msele wa mayimwene wa Daudi wasokonecele. Yaka 2,520 yamalile mu October 1914. M’caka celeci, “ndaŵi ja ŵandu ŵamitundu jine” jamasile, soni Yesu Klistu ŵam’ŵisile kuŵa Mwenye ja ucimwene wa Mlungu. *
Yesu ŵalosisye kuti yakutendekwa ya pacilambo mpela ngondo, sala, yisicinya, soni yilwele yicilosya kuti jwalakwe atandite kulamulila mpela Mwenye jwakwinani. Yeleyi ni yayiŵele mkutendekwa. (Matayo 24:3-8; Luka 21:11) Yakutendekwa yeleyi yikupeleka umboni wekulungwa wakuti Ucimwene wa Mlungu wakwinani, soni “masiku gambesi” ga yakutendekwa ya pacilambo capasi, yatandite mu 1914.
^ ndime 4 Kutandila mu October m’caka ca 607 B.C.E. mpaka mu October m’caka ca 1 B.C.E. pana yaka 606. Pakuŵa pangali caka ca 0, nikuti kutyocela mu October m’caka ca 1 B.C.E mpakana mu October m’caka ca 1914 C.E. pana yaka 1,914. M’yoyo kupwatika yaka 606 ni yaka 1,914, yikutupa yaka 2,520.


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
2 “Sono imwe ŵasembe, dango ili ndinu.+
2 Usange mukukana kupulikira na kuliŵika mu mtima winu kuti muchindike zina lane,” wakuti Yehova wa mawumba, “nitumenge nthembo pa imwe,+ ndipo nizgorenge vitumbiko vinu kuŵa nthembo.+ Enya, nazgora vitumbiko kuŵa nthembo chifukwa mukuliŵika mu mtima chara.”
3 “Wonani! Chifukwa cha imwe,+ nizamuparanya mbuto zinu izo mwaseŵa, nizamumija ulongwe pa visko vinu, ulongwe wa viphikiro vinu. Ndipo muzamunyamulika na kukatayika pa ulongwe.
4 Penepapo muzamumanya kuti namupani dango ili, kuti phangano lane na Levi lilutilire,”+ wakuti Yehova wa mawumba.
5 “Phangano lane na iyo likaŵa la umoyo na mtende, ilo nkhapeleka kwa iyo, pamoza na wofi. Wakanopanga, enya, zina lane wakachitanga nalo wofi.
6 Dango launenesko likaŵa mu mulomo wake,+ ndipo ubendezi ukasangikapo chara pa milomo yake. Wakenda nane mwamtende ndiposo mwakunyoloka,+ wakawezga ŵanandi ku kwananga.
7 Pakuti milomo ya wasembe yikwenera kusungilira mahara, ndipo ŵanthu ŵakwenera kupenja dango ku mulomo wake,+ chifukwa ni thenga la Yehova wa mawumba.
8 “Kweni imwe mwapatuka mu nthowa. Mwakhuŵazga ŵanandi chifukwa cha ivyo mukuchita na dango.+ Mwananga phangano la Levi,”+ wakuti Yehova wa mawumba.
9 “Ntheura, nizamumuyuyurani na kumuzgorani ŵapasi panthazi pa ŵanthu wose, chifukwa mukasunga yayi nthowa zane, kweni mukalongora kutemwera pakulondezga dango.”+
10 “Asi tose tili na dada yumoza?+ Asi Chiuta njumoza uyo wali kutilenga? Chifukwa wuli pera tikuchitirana mwaupusikizgi yumoza na munyake,+ kufipiska phangano la ŵasekuru ŵithu?
11 Yuda wachita upusikizgi, ndipo chinthu chaukazuzi chachitika mu Israyeli na mu Yerusalemu, pakuti Yuda wafipiska utuŵa wa Yehova,+ uwo Chiuta wakuwutemwa. Yuda watora mwana msungwana wa chiuta wachilendo kuŵa muwoli wake.+
12 Yehova wazamudumuramo mu mahema gha Yakhobe waliyose uyo wakuchita ichi, kwali waŵe njani, nanga wangaŵa kuti wakupeleka sembe ya wanangwa kwa Yehova wa mawumba.”+
13 “Pali chinthu chinyake icho mukuchita, icho chikuchitiska kuti jotchero la Yehova lizure na masozi, kulira, na kutampha, lekani iyo walekerathu kuŵikako mahara ku sembe yinu ya wanangwa, nesi kukondwa na chilichose icho chikufuma mu woko linu.+
14 Ndipo mukuti, ‘Chifukwa wuli?’ Chifukwa ntchakuti Yehova wakaŵa kaboni pakati pa iwe na muwoli wa pa uwukirano wako, uyo wamuchitira upusikizgi, nangauli ni munyako ndiposo muwoli wako uyo ukachita nayo phangano.+
15 Kweni pakaŵa munyake uyo wakachitako yayi ichi, pakuti wakaŵa na mzimu uwo ukakhalako. Kasi iyo wakapenjanga vichi? Mphapu ya Chiuta. Ntheura muŵe maso na mzimu winu, ndipo mungachitanga upusikizgi chara na muwoli wa pa uwukirano winu.
16 Pakuti nkhutinkha kupatana,”+ wakuti Yehova Chiuta wa Israyeli, “ndiposo uyo wakubenekelera chakuvwara chake na nkhaza,” wakuti Yehova wa mawumba. “Muŵe maso na mzimu winu, ndipo mungachitanga upusikizgi chara.+
17 “Mwavuska Yehova na mazgu ghinu.+ Kweni mukuti, ‘Tamuvuska wuli?’ Pakuyowoya kuti, ‘Waliyose uyo wakuchita uheni ni muwemi mu maso gha Yehova, ndipo wakukondwa nayo,’+ panji pakuyowoya kuti, ‘Chiuta waurunji wali nkhu?’”
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Malaki 2
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
Nkhani 43: Yoswa Wasankhika Kuja Mulongozgi
MOSESE wakhumbanga kuluta nawu Ayisraele m’charu cha Kanani. Sonu iyu wangupempha Yehova kuti: ‘Ndizomerezgeni Yehova kuti ndiyambuki Msinji wa Yordane nkhawoni charu chamampha.’ Kweni Yehova wangumuka kuti: ‘Ja cheti, ungazindikambiyanga so cha venivo!’ Kumbi utichiziŵa chifukwa cho Yehova wangukambiya viyo?
Yehova wangukamba viyo chifukwa cha vo vinguchitika panyengu yo Mosese wangupuma jarawi. Kumbi ukumbuka kuti Mosese ndi Aroni angumutumbika cha Yehova? Yiwu anguŵakambiya cha ŵanthu kuti wenga Yehova yo wangutuzga maji mu jarawi. Pachifukwa ichi, Yehova wangukamba kuti waŵazomerezgengi cha kuti akasere m’charu cha Kanani.
Sonu Aroni wati wafwa, Yehova wangukambiya Mosese kuti: ‘Uto Yoswa umumiki panthazi paku Eleazara wasembi ndi ŵanthu wosi. Ndipu uŵakambiyi ŵanthu wosi kuti Yoswa ndiyu waŵengi mulongozgi winu.’ Mosese wanguchita vosi vo Yehova wangukamba nge po uwone pachithuthuzi yapa.
Ndipu Yehova wangukambiya Yoswa kuti: ‘Ukhwimi, ungawopanga cha. Ulongozgengi Ayisraele m’charu cha Kanani chenicho ndikuŵalayizga, ndipu ndiŵengi nawi nyengu zosi.’
Pavuli paki, Yehova wangukambiya Mosese kuti wakweri pachanya pa Phiri la Nebo, m’charu cha Moabu. Sonu we paphiri penipo, Mosese wanguwona charu chakutowa cha Kanani cho chenga kusirya kwa Msinji wa Yordane. Ndipu Yehova wanguti: ‘Chenicho ndichu charu cho ndikulayizga kuti ndipaskengi ŵana ŵaku Abrahamu, Yisaki ndi Yakobe. Ndakuzomerezga kuti uchiwoni waka kweni ndikuzomerezgengi cha kuti useremu.’
Ndipu Mosese wangufwiya pachanya pa Phiri la Nebo. Iyu wangufwa we ndi vyaka 120. Iyu wenga weche ndi nthazi ndipu masu ngaki ngenga ngeche kuwona umampha. Sonu ŵanthu ŵenga ndi chitima chikulu ukongwa chifukwa cha nyifwa yaku Mosese. Kweni angukondwa kuti Yoswa ndiyu wajengi mulongozgi wawu.
Maŵerengedu 27:12-23; Marangu 3:23-29; 31:1-8, 14-23.
Mafumbu
- Kumbi ŵanthu ŵaŵi wo ŵama ndi Mosese pachithuthuzi mbayani?
- Kumbi Yehova wangumukambiyanji Yoswa?
- Kumbi nchifukwa wuli Mosese wangukwera pachanya pa Phiri la Nebo, nanga Yehova wangumukambiyanji?
- Kumbi Mosese wangufwa we ndi vyaka vilinga?
- Nchifukwa wuli ŵanthu awoneka kuti ŵe ndi chitima, kweni nchifukwa wuli yiwu atenele kuja ndi likondwa?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Maŵerengedu 27:12-23.
Kumbi Yoswa wangulonde nchitu wuli yakusuzga kutuliya kwaku Yehova, nanga mazuŵa nganu Yehova watiŵaphwere wuli ŵanthu Ŵaki? (Maŵe. 27:15-19; Machi. 20:28; Ŵahe. 13:7)
- Ŵerenga Marangu 3:23-29.
Kumbi nchifukwa wuli Yehova wanguleka kuzomerezga Mosese ndi Aroni kuluta ku charu cho wanguŵalayizga, ndipu tingasambiranji pa nkhani yeniyi? (Mara. 3:25-27; Maŵe. 20:12, 13)
- Ŵerenga Marangu 31:1-8, 14-23.
Kumbi mazu ngo Mosese wangukamba pakulayila Ayisraele ngalongo wuli kuti wangujiyuyuwa wati wachenyeka ndi Yehova? (Mara. 31:6-8, 23)
- Ŵerenga Marangu 32:45-52.
Kumbi Mazu ngaku Chiuta ngatenele kukwaska wuli mawumoyu ngidu? (Mara. 32:47; Ŵale. 18:5; Ŵahe. 4:12)
- Ŵerenga Marangu 34:1-12.
Chinanga wuli Mosese wanguwona Yehova chayiyu cha, kumbi lemba la Marangu 34:10, lilongonji pa ubwezi wo wenga nawu ndi Yehova? (Chitu. 33:11, 20; Maŵe. 12:8)


text:
Nkhani Nambara 5: Umoyo wa Masuzgo Ukamba
Kuwaro kwa munda wa Edeni, Adamu na Heva ŵakaŵa na masuzgo ghanandi. Ŵakenelanga kugwira nchito mwankhongono kuti ŵasange cakurya. Mu malo mwa makuni ghakutowa ghakupambika vipasi, minga na nthura ndivyo vikayamba kumera posepose. Ici ndico cikacitika apo Adamu na Heva ŵakakana kupulikira Ciuta na kuleka kuŵa mabwezi Ghake.
Kweni ciheni comene kuluska apa cikaŵa cakuti Adamu na Heva ŵakayamba kufwa. Kumbukira kuti Ciuta wakaŵacenjezga kuti ŵafwenge para ŵangarya cipasi ca khuni linyake. Pa zuŵa leneilo ŵakalyera ŵakayamba kufwa. Mwee, nawo mbucindere uwo ŵakacita mwakuleka kupulikira Ciuta!
Ŵana wose ŵa Adamu na Heva ŵakababika pamanyuma pakuti Ciuta wawuskamo ŵapapi ŵawo mu munda wa Edeni. Ici cikung’anamura kuti ŵana nawo ŵakeneranga kucekura na kufwa.
Usange Adamu na Heva ŵapulikirenge Yehova, umoyo wawo na wa ŵana ŵawo ukatenge uŵenge wacimwemwe. Ŵakatenge ŵakhalenge kwamuyirayira ndiposo mwacimwemwe pa caru. Palije uyo wakatenge wacekurenge, kulwara na kufwa.
Ciuta wakukhumba kuti ŵanthu ŵakhalenge kwamuyirayira ndiposo mwakukondwa, ndipo wakulayizga kuti zuŵa linyake ndimo ŵazamukhalira. Caru cose cizamuŵa cakutowa pera cara, kweniso ŵanthu wose ŵazamuŵa na umoyo uwemi wambura kulwara. Ndipo waliyose pa caru wazamuŵa bwezi liwemi la munthu waliyose ndiposo na Ciuta.
Kweni Heva wakaŵaso bwezi la Ciuta cara. Mwantheura apo wakababanga ŵana, cikaŵa cipusu yayi kwa iyo. Wakapulikanga vyakuŵinya. Kuleka kupulikira Yehova kukiziska citima cikuru kwa iyo, kasi ukuzomerezga yayi?
Adamu na Heva ŵakaŵa na ŵana ŵanalume na ŵana ŵanakazi ŵanandi. Peneapo mwana wawo mwanalume wakwamba wakababika, ŵakamuthya Kayini. Waciŵiri ŵakamuthya Abelu. Nchivici cikacitika kwa iwo? Kasi ukumanya?
Genesis 3:16-23; 4:1, 2; Civumbuzi 21:3, 4.
Mafumbo
- Kasi umoyo wa Adamu na Heva ukaŵa wuli kuwaro kwa munda wa Edeni?
- Nchivici cikayamba kucitikira Adamu na Heva, ndipo cifukwa wuli?
- Nchifukwa wuli ŵana ŵa Adamu na Heva ŵakeneranga kucekura na kufwa?
- Usange Adamu na Heva ŵapulikirenge Yehova, kasi mphanyi umoyo wawo na wa ŵana ŵawo ukaŵa wuli?
- Kasi Heva wakasuzgika wuli cifukwa ca kuleka kupulikira?
- Kasi mazina gha ŵana ŵanalume ŵaŵiri ŵakwambilira ŵa Adamu na Heva ghakaŵa njani?
- Kasi ŵana ŵanyake awo ŵakuwoneka pa cithuzithuzi apa mbanjani?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Genesis 3:16-23 na 4:1, 2.
Kasi umoyo wa Adamu ukakhwaskika wuli apo caru cikatembeka? (Gen. 3:17-19; Rom. 8:20, 22)
Nchifukwa wuli zina lakuti Heva, ilo likung’anamura “Wamoyo,” ndakwenelera? (Gen. 3:20)
Ni mwauli umo Yehova wakalongolera citemwa kwa Adamu na Heva ŵati ŵananga? (Gen. 3:7, 21)
- Ŵazgani Civumbuzi 21:3, 4.
Kasi ni vinthu wuli “vyakudanga” ivyo mukukhumba kuti kuzakaŵavye?


text:
CIGAŴA 9
Sopani Yehova mu Mbumba Yinu
“Sopani Uyo wakalenga kucanya na caru capasi.”—Uvumbuzi 14:7
Nga umo mwasambilira mu burosha ili, mu Baibolo muli fundo zinandi izo zimovwiraninge imwe na mbumba yinu. Yehova wakukhumba kuti mukondwenge. Wakulayizga kuti usange mukupenja dankha ufumu wake, ‘vinthu vinyake vyose visazgikengeko kwa imwe.’ (Mateyu 6:33) Wakukhumbisiska kuti muŵe mubwezi wake. Citani vyose ivyo mungafiska kuti waŵe mubwezi winu. Palije cinthu cinyake ico cingaluska kuŵa mubwezi wa Ciuta.—Mateyu 22:37, 38.
1 KHOZGANI UBWEZI WINU NA YEHOVA
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: “‘Nizamuŵa wiskemwe, ndipo imwe muzamuŵa ŵana ŵane ŵasepuka na ŵasungwana,’ wakuti Yehova.” (2 Ŵakorinte 6:18) Ciuta wakukhumba kuti imwe muŵe mubwezi wake wapamtima. Cinthu cimoza ico cingamovwirani kuti mukhozge ubwezi winu na Ciuta ni lurombo. Yehova wakumupemphani kuti ‘mulombenge kwambura kuleka.’ (1 Ŵatesalonika 5:17) Yehova ngwakukhumbisiska kupulika ivyo vili ku mtima winu. (Ŵafilipi 4:6) Para mukulomba na mbumba, ŵana ŵinu ŵawonenge kuti mukugomezga kuti Ciuta waliko.
Padera pa kuyowoya na Ciuta, mukweneraso kutegherezga kwa iyo. Mukutegherezga kwa Ciuta para mukusambira Mazgu ghake na mabuku ghanyake agho ghakulongosora Baibolo. (Salmo 1:1, 2) Ghanaghaniranipo ivyo mwasambira. (Salmo 77:11, 12) Mukutegherezgaso kwa Ciuta para mukuluta ku maungano gha mpingo nyengo zose.—Salmo 122:1-4.
Cinthu cinyake ico mungacita kuti mukhozge ubwezi winu na Yehova nkhuphalirako ŵanyinu vya iyo. Para mukupharazga nyengo zose, mukwamba kujiwona kuti muli nayo pafupi comene.—Mateyu 28:19, 20.
IVYO MUNGACITA:
Mupaturenge nyengo zuŵa lililose kuti muŵazge Baibolo na kulomba pamoza
Vinthu vyauzimu viŵenge pakwamba mu mbumba yinu, m’malo mwa vyakusanguluska
2 MUSOPENGE NA MBUMBA YINU
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: “Sendelerani kwa Ciuta, ndipo iyo wasendelerenge kwa imwe.” (Yakobe 4:8) Mukwenera kupatura nyengo sabata yiliyose kuti musambirenge vya Ciuta na mbumba yinu. (Genesis 18:19) Kweni pali vinandi ivyo vikukhumbikwa. Kumuluwa yayi Ciuta pa vyose ivyo mukucita zuŵa na zuŵa. Wovwirani ŵamumbumba yinu kuti ŵaŵe ŵabwezi ŵa Ciuta. Mungacita nthena usange mukuyowoya nawo vya Yehova ‘para mwakhala mu nyumba yinu, para mukwenda mu nthowa, para mwagona pasi, na para mwawukapo.’ (Duteronome 6:6, 7) Yezgani Joshua uyo wakati: ‘Ine na nyumba yane titeŵeterenge Yehova.’—Joshua 24:15.
IVYO MUNGACITA:
Muŵe na ndondomeko yakukhazikika kuti musambirenge na mbumba yinu, ndipo pakusankha ivyo musambirenge mukwenera kughanaghanira waliyose mu mbumba


text:
WUKANI! August 2015 | DNA Ni Layibulare ya Umoyo!
Ivyo ŵasayansi ŵabowozga pa nkhani ya DNA vyawovwira chomene kuti ŵanthu ŵapulikiske umo umoyo uliri.
NKHANI YA PA CHIKOPI
DNA Ni Layibulare ya Umoyo!
Chifukwa wuli ŵasayansi ŵakuchindikika ŵakuleka chisambizgo chakuti vinthu vikachita kusintha?
VYAKOVWIRA MABANJA
Sambizgani Ŵana Kujikora
Para mukumupa waka mwana winu chilichose icho wakhumba ndikuti mukumunanga.
Kusambizga Ŵanthu Kuŵazga na Kulemba
Josefina wakalembeska mu sukulu ya Ŵakaboni ŵa Yehova iyi apo wakaŵa na vyaka 101. Kasi wakachita wuli?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Kwenderana
Kasi Baibolo likuti kwenderana kukwenera kuŵa na mphaka?
Wakademelera ku Ivyo Wakugomezga
Song Hee Kang wakasangana na suzgo likuru chomene apo wakaŵa na vyaka 14.
KASI VIKAŴAKO VYEKHA?
Magiya gha Kamphazi
Magiya agha ngakukhumbikwa chomene kuti kamphazi aka kazunthe mwankhongono.
Zinyake izo Zalongoreka mu Magazini
Ŵachinyamata Ŵakuyowoya vya Kupwelelera Umoyo
Kasi uli na suzgo pa nkhani ya chakurya panji kuchita maseŵero ghakukhozga thupi? Mu kavidiyo aka, ŵachinyamata ŵakuyowoya ivyo vikuŵawovwira kuŵa na umoyo uwemi.
Pulikirani Ŵapapi Ŵinu
Chifukwa wuli mukwenera kupulikira ŵapapi ŵinu? Wonelerani vidiyo kuti mumanye zgoro pamoza na Kalebi.


text:
Wongo Wachiŵiri
KASI munthu wali na wongo wulinga? Usange mungazgora kuti “umoza,” mbwe mwaneneska. Kweni mu thupi muli manevu (nerves) ghanyake agho ghakugwira ntchito nga ni wongo mwakuti ŵasayansi ŵanyake ŵakughachema waka kuti “wongo wachiŵiri.” (Enteric nervous system) Manevu agha ghali ku mutu yayi, ghanandi ghali mu nthumbo.
Muthupi mukuchitika vinthu vinandi chomene kuti chakurya chigayike mwakuti tiŵe na nkhongono. Wongo ndiwo ukulongozga umo thupi likwenera kugwilira ntchito.
Nangauli pakuyelezgera na wongo manevu agha ghakuwoneka nga ngambura kuzirwa, kweni ndimo viliri yayi. Manevu ghali na manyuroni (neurons) ghakukwana 200 m’paka 600 miliyoni. Ghanandi mwa manyuroni agha ghali mu nthumbo. Ŵasayansi ŵakuti manevu agha ghaŵenge ku wongo, mphanyi malo ghakukwana yayi. Buku linyake likuti “manevu agha ghaŵenge ku wongo mphanyi ghakugwira makora yayi ntchito yake.”—The Second Brain.
CHIPINDA CHAKUPANGIRAMO MUNKHWALA
Kuti thupi ligaye chakurya, likwenera kusazga chakurya na tumaji tunyake uto tukupangika pa nyengo yakwenelera na kutumizga uko tukukhumbikwa. Pakulongosora umo chakurya chikugayikira mu thupi, Purofesa Gary Mawe wakati vili nga kuti thupi lili na chipinda icho likupangiramo munkhwala wakugayira chakurya. Ntchakusuzga kupulikiska umo thupi likuchitira vyose ivi. Mwachiyelezgero, mu matumbo muli maselo agho ghakumanya ivyo vili mu chakurya icho munthu warya. Ivi vikovwira manevu kufumiska tumaji panji kuti tumunkhwala twakwenelera twakugayira chakurya. Kweniso manevu ghakovwira kumanya usange chakurya icho munthu warya chili na asidi munandi. Usange chili na asidi munandi manevu ghakufumiska tuminkhwala twakuyana na unandi wa asidi.
Para tamira waka chakurya, vikuŵa nga chanjira mu fakitare. Manevu panji kuti “wongo wachiŵiri” uwu, ukovwira kuti chakurya ichi chambe kwenda mpaka kukafika uko chikugayikira. Ghakovwiraso kuwona nkhongono zakwenelera izo zikukhumbikwa kuti chakurya ichi chende kukafika uko chikugayikira.
Manevu ghakovwiraso pakuvikilira thupi. Nyengo zinyake chakurya icho tikurya chikuŵa na majeremusi agho ghangatilwariska. Lekani ntchakuzizika yayi kuti maselo ghanandi (70 m’paka 80 peresenti) agho ghakuvikilira thupi ghakusangika mu nthumbo. Para munthu warya chakurya chiheni, manevu ghakutuma thupi kubokora panji kufumira kuti viheni vifume.
VIKOVWIRANA
Nangauli vikuwoneka nga manevu ghakugwira ntchito paghekha kwambura wongo, kweni manevu na wongo vikovwirana chomene. Mwachiyelezgero, manevu ghakovwira wongo kumanya usange muli na njara na unandi wa chakurya icho mungarya. Kweniso maselo agho ghali mu manevu ghakovwira wongo kumanya kuti mwakhuta, ndipo para mwajumphizga ghakumupangiskani mseru kuti mubokore.
Panji apo mwambanga kuŵazga nkhani iyi, mwanguwona kuti pakwenera kuŵa kukolerana pakati pa manevu na wongo. Panji muli kuwona kuti para mwarya vyamafuta mukukondwa. Ŵasayansi ŵakuti ivi vikuchitika chifukwa manevu ghakutuma uthenga ku wongo kuti munthu wakondwe. Panyake lekani ŵanthu ŵakutemwa kurya tuwemituwemi para ŵakufipa mtima. Ŵasayansi ŵakufufuza kuti ŵamanye makora umo manevu ghakovwilira munthu kuŵa wakukondwa. Ŵakughanaghana kuti panji ŵangapanga munkhwala uwo ungawovwira awo ŵakusuzgika maghanoghano.
Paliso ukaboni unyake uwo ukulongora kuti manevu na wongo vikukolerana chomene. Ŵanji para ŵakwenjerwa ŵakujipulikaso makora yayi munthumbo. Vikuchitika nthena chifukwa manevu ghakupangiska ndopa mu nthumbo kuti zileke kwenda makora. Kweniso munthu wangaŵa na mseru chifukwa para wakwenjerwa, wongo ukupangiska manevu kuleka kugwira makora ntchito yake.
Nangauli manevu ghakuchita vyose ivi, kweni ghangamovwirani yayi kusankha chakuchita. Lekani manevu ni wongo weneko yayi. Ghangamovwirani yayi pa ntchito yiliyose. Ndipouli, ŵasayansi ŵakuzizikika na umo manevu ghakugwilira ntchito ndipo pali vinandi ivyo ŵachali ŵandavimanye. Ntheura para mukurya, kumbukani umo manevu ghakugwilira ntchito kuti chakurya chigayike.


text:
Sambiru 12
Kumbi Mungaja Wuli pa Ubwezi ndi Chiuta?
1. Kumbi Chiuta watuvwa marombu ngosi?
Chiuta wakhumba kuti ŵanthu akupambanapambana akambiskanengi nayu mu rombu. (Sumu 65:2) Kweni iyu watuvwa pamwenga kuzomerezga marombu ngosi cha. Mwakuyeruzgiyapu, iyu watuvwa cha marombu nga munthurumi yo wachitiya phuzu muwolu waki. (1 Petro 3:7) Ayisraele ŵati alutirizga kuchita vinthu viheni, Chiuta wanguvwa cha marombu ngawu. Ivi vilongo kuti ndi mwaŵi wapade kukambiskana ndi Yehova mu rombu. Kweni Chiuta watuvwa chinanga ndi marombu nga munthu yo wachita ubudi ukulu asani walapa.
2. Kumbi titenere kuromba wuli?
Pakuti rombu nchigaŵa chakusopa kwidu, titenere kuromba kwa Mulengi widu pe, Yehova. (Mateyu 4:10; 6:9) Kweniso chifukwa chakuti te ambula kufikapu, pakuromba titenere kuporote mu zina laku Yesu chifukwa chakuti wakufwiya maubudi ngidu. (Yohane 14:6) Yehova wakhumba cha kuti asani tiromba tiwerezgengi marombu ngakusunga pamtima pamwenga ngakulemba. Iyu wakhumba kuti tirombengi kutuliya pasi pa mtima.
Mulengi widu wakhoza kuvwa chinanga ndi marombu nga mumtima. (1 Samuele 1:12, 13) Iyu wakhumba kuti tirombengi nyengu yeyosi, nge pakuyuka, pakugona, pakurya ndipuso asani takumana ndi masuzgu.
3. Kumbi nchifukwa wuli Akhristu awungana?
Kuja pa ubwezi ndi Chiuta nkhwakusuzga chifukwa chakuti tija ndi ŵanthu wo aleka kugomezga Chiuta ndipuso wo asuska layizgu laki lakuti ŵanthu azamuja ndi umoyu wachimangu pacharu chapasi. (2 Timote 3:1, 4; 2 Petro 3:3, 13) Mwaviyo, tikhumbika kuchiskananga ndi Akhristu anyidu.
Kwanjana ndi ŵanthu wo atanja Chiuta kutitiwovya kuti tije nayu pa ubwezi wakukho. Maunganu nga Akaboni aku Yehova ngatitipaska mwaŵi wamampha wakuchiskikiya ndi chigomezgu cha anyidu.
4. Kumbi mungaja wuli pa ubwezi ndi Chiuta?
Kulunguruka pa vinthu vo mwasambira m’Bayibolo kungakuwovyani kuti muje pa ubwezi wakukho ndi Yehova. Ŵanaŵaniyani vo mungasambira pa vakuchita vaki, ulongozgi waki ndipuso malayizgu ngaki. Kulunguruka kweniso rombu vititiwovya kuti tivwisengi kuzirwa kwa chanju chaku Chiuta ndi zeru zaki.
Mukhoza kuja pa ubwezi ndi Chiuta pijapija asani mutimuthemba ndi kumugomezga. Kweni chigomezgu chiyanana ndi chinthu chamoyu cho chikhumbika kuryiskika kuti chije ndi umoyu. Mutenere kuryiska chigomezgu chinu mwakulunguruka pa vifukwa vo vingukuchitiskani kuti muje ndi chigomezgu cho mwenachu.
5. Kumbi kuja pa ubwezi ndi Chiuta kungakuwovyani wuli?
Yehova waphwere ŵanthu wo atimuyanja. Iyu wakhoza kuŵavikiriya ku chinthu chechosi cho chingaŵanangiya chigomezgu chawu chakuzija ndi umoyu wambula kumala. (Sumu 91:1, 2, 7-10) Iyu watititcheŵeska kuti tingachitanga cha vinthu vo vingaŵika umoyu widu pangozi ndi kutilonda likondwa. Yehova watitisambiza vo tingachita kuti tije ndi umoyu wamampha.
Ziŵani Vinandi
PEMPHANI SAMBIRU LA BAYIBOLU
Nchifukwa Wuli Tikhumbika Kusambira Bayibolo?
Bayibolo litovya ŵanthu anandi kusaniya kwamuka kwa mafumbu ngo ngatitisuzga pa umoyu. Kumbi mungayanja kusaniya kwamuka kwa mafumbu ngenanga?
Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa?
Ndereni Kufupi ndi Chiuta Mwakuromba
Kumbi Chiuta wavwisiya asani muromba? Kuti musaniyi kwamuka kwa fumbu lenili mukhumbika kuziŵa vo Bayibolu likamba pa nkhani ya rombu.


text:
Thihonga 10
Ngepi di sho dimuke ghukareri Nyambi ghoshemwa?
1. Pwa kara ghukareri Nyambi ghoghushemwa ghofotji ndi?
Jesusi kwa hongire hakathishongero wendi ghukareri ghofotji ghoghushemwa. Ghawo kwa pitura yira ndhira dhokutwara kumoyo ghororuheya. Kuhatera kundhira dho Jesusi kwa ningire eshi: “Ndhira dhako ne dhimbiru, hakakudhiwana nawo hapu.” (Mateghusi 7:14) Nyambi kutambura vene ghukareri ghoghu wahonganga ghushemwa ghomumaÑando ghendi. Hakareri wahe ghoghushemwa kwa kara nomatawero ghofotji.—Toye Johannesi 4:23, 24; 14:6; Hakaefesusi 4:4, 5
2. Yinye gha ghambire Jesusi kuhatera Hakriste hombango?
Jesus gha tongweghere shi haporofeta hombango mbo hana yipitha Ghukriste. Awo kumoneka yira hakareri hoghushemwa. Awo kuninga mangirishe ghawo shi ghoGhukriste. Ene kukona ghu nongonone Ghukriste hombango. Yira ngepi?—Mateghusi 7:13-23.
3. Ngepi sho nongonone Hakriste ghoghushemwa?
Koneke yidimukitho yikwoko yino:
Hakriste ghoghushemwa kufumaneka Bayibili eshi maÑando ghaNyambi. Awo kukondja kupara kutwara miragho dhagho. Podighoshi ghukareri ghoghushemwa wakuthigha nomaghukareri Nyambi agha gha kuthanga maveta ghopathinu. (Mateghusi 15:7-9) Hakriste ghoghushemwa mbadi wayuvithanga yinu yimwe, nokutenda yayo.—Toye Johannesi 17:17; 2 Timoteghusi 3:16, 17.
Hakriste ghoghushemwa kufumaneka dina dyaNyambi, Jehova. Jesusi kwa dimukithire dina dyaNyambi. Aye kwa ghamwenine hanu hadimuke Nyambi nokuwahonga haraperere kufumaneka dina dyaNyambi. (Mateghusi 6:9) Mumukunda wenu ghukareri munye watjokedhanga hanu harughanithe dina dyaNyambi?—Toye Johannesi 17:26; Hakaroma 10:13, 14.
Hakriste ghoghushemwa kuyuvitha yokuhatera Ghufumu waNyambi. Nyambi kwa tumine Jesusi nagha yuvithe mbudhi dhodhiwa dhoGhufumu. Ghufumu waNyambi ghodigho pithagho ghokutunditha po maghukukutu ghawanu. Jesusi nga yuvithanga kuhatera Ghufumu kate diyuwa dyokufa kwendi. (Lukasi 4:43; 8:1; 23:42, 43) Aye kwa hongire hakathishongero wendi hayuvithe kuhatera Ghufumu waNyambi. Ngeshi ghumwe gha kwiyera nokughamba noye kuhatera Ghufumu waNyambi, kughukareri munye gha hatera?—Toye Mateghusi 24:14.
Hakathishongero waJesusi awo mbadi hakakaye kano kokayi. Awo mbadi hakutitheranga mumaghupolitika endi muyitjokangana yomako. (Johannesi 17:16; 18:36) Awo karo mbadi hakuthanga yikaritha noyirughana yoyimango yokaye kano.—Toye Jakobusi 4:4.
Hakriste ghoghushemwa kwa kuhaka-haka. Awo kwa kuhonga maÑando ghaNyambi mukufumaneka hanu homarudhi ghomahe. Ngambi kenge maghukareri Nyambi ghombango ghakwatithangako yita, ghukareri ghoghushemwa mbadi wakuyirughana. (Mika 4:1-3) Ene hakareri ghoghushemwa kurughanitha ruvendhe rwawo noyiwana yawo mukughamwena hamwe.—Toye Johannesi 13:34, 35; 1 Johannesi 4:20.
4. Ghupi po ghukareri Nyambi ghoghushemwa?
Ghukareri Nyambi munye ghuna honganga ghushemwa ghomaÑando ghaNyambi nokufumaneka dina dyaNyambi nokuyuvitha Ghufumu waNyambi eshi ghodigho pithagho ghokutunditha po maghukukutu ghawanu? Mbunga munye dhawanu edhi dha neghedhanga ruhakitho karo mbadi dhahatera kuyita?—Toye 1 Johannesi 3:10-12.


text:
Nkhudokera Ŵanyamata Ŵanyane Panji Ŵasungwana Ŵanyane, Kasi Ndikuti Nili na Suzgo?
Zgoro ndakuti yayi!
Manya kuti: Kanandi ŵanthu awo ŵakudokerana ŵekhaŵekha, vikuchitika kwa kanyengo ndipo vikumara.
Ndivyo wakayowoya Lisette, wa vyaka 16. Nyengo yinyake wakadokeranga chomene msungwana munyake. Iyo wakati: “
Ku sukulu tikasambira kuti para munthu ukukura, vinandi vikusintha mu thupi. Para munthu wamanya umo thupi lako likusinthira, ungamanya kuti kudokerana uku nkhwa kanyengo ndipo kumarenge.”
Kasi pangaŵa suzgo wuli para ŵanyake ŵakudokerana kwa nyengo yitali? Kasi Chiuta ngwankhaza pakuti wakutinkha kuti ŵanakazi pera panji ŵanalume pera ŵagonanenge?
Para wazgora fumbo laumaliro kuti enya, ndikuti ukwendera maghanoghano gha ŵanthu. Baibolo likuti tikwenera kujikora para khumbo la kugonana liza.—Ŵakolose 3:5.
Ulongozgi wa mu Baibolo ngwakovwira. Awo ŵakudokerana ŵekhaŵekha nawo ŵakwenera kujikora, ŵakwenera kuchimbira “
ku uzaghali.” (1 Ŵakorinte 6:18) Fundo njakuti waliyose wakwenera kwendera fundo za mu Baibolo. Awo ŵakudokerana ŵekhaŵekha ŵakwenera kulondezga fundo za mu Baibolo para ŵakukhumba kuti ŵakondweske Chiuta.—Duteronome 30:19.


text:
Kasi Mungachita Wuli Kuti Mupulikiskenge Baibolo?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Baibolo lili na fundo zinandi izo zingamovwirani kuti mulipulikiskenge. Vilije kanthu kuti kwali mukufuma nkhu kweniso umo muliri, uthenga wa Chiuta uwo uli mu Baibolo ‘
ngunonono chara kwa imwe, ndipo uli kutali chomene yayi na imwe.’—Dotoronome 30:11.
Ivyo Vingamovwirani Kuti Mupulikiskenge Baibolo
Ŵani na maghanoghano ghawemi. Zomerezgani kuti Baibolo ni Mazgu gha Chiuta. Ŵani ŵakujiyuyura, pakuti Chiuta wakususka ŵakujikuzga. (1 Ŵatesalonika 2:13; Yakobe 4:6) Lekani kugomezgeramo waka bweka, kweni mupulikiskenge ivyo mukuŵerenga. Chiuta wakukhumba kuti mugwiliskirenge ntchito “
nkhongono yinu ya kughanaghana.”—Ŵaroma 12:1, 2.
Lombani vinjeru. Pa Zintharika 3:5, Baibolo likuti: “
Ungagomezganga pa kapulikiskiro kako yayi.” M’malo mwake, mulutilire ‘
kulomba Chiuta’ kuti wamupani vinjeru kuti mupulikiskenge Baibolo.—Yakobe 1:5.
Muŵerengenge nyengo zose. Para nyengo zose mukuŵerenga Baibolo vinthu vimwenderaninge makora.—Joshuwa 1:8.
Sankhani nkhani yakuti muŵerenge. Mungapulikiska makora Baibolo para mungasankha nkhani yinyake na kuwona ivyo Malemba ghakuyowoya pa nkhani iyo. Mungamba na ‘
visambizgo vyakwambilira’ vya mu Baibolo, pamanyuma, lutilirani kusambira vinandi kuti muŵe “
ŵakukhwima.” (Ŵahebere 6:1, 2) Para mungayaniska malemba, mumanyenge kuti Baibolo ndakukolerana, ndipo mupulikiskenge nanga ni vigaŵa “
vinyake vyakusuzga kupulikiska.”—2 Petrosi 3:16.
Fumbani ŵanyinu. Baibolo likutichiska kuti tikwenera kufumba ŵanyithu awo ŵakupulikiska makora Baibolo. (Milimo 8:30, 31) Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakusambira Baibolo na ŵanthu kwaulere. Nga Mbakhristu ŵakwambilira, Ŵakaboni ŵa Yehova nawo ŵakugwiliskira ntchito Malemba kuti ŵawovwire ŵanthu kumanya ivyo Baibolo likusambizga.—Milimo 17:2, 3.
Mukukhumbikwira vinthu ivi yayi kuti mupulikiske Baibolo
Masambiro ghapachanya. Ŵapositole 12 ŵa Yesu ŵakamanyanga makora Malemba ndipo ŵakaphalirangako ŵanyawo, nangauli ŵanthu ŵanyake ŵakaŵawonanga kuti ni “
ŵanthu ŵambura kusambira ndiposo ŵanthu bweka.”—Milimo 4:13.
Ndalama. Mungamanya ivyo Baibolo likusambizga kwambura kulipira kalikose. Yesu wakaphalira ŵasambiri ŵake kuti: “
Mukapokera kwawanangwa, pelekani kwawanangwa.”—Mateyu 10:8.