text:
Ŵazgani Mazgu gha Ciuta mu Uteŵeti Cifukwa Ngamoyo
“Mazgu gha Ciuta ngamoyo na ghankhongono.”—HEB. 4:12.
1, 2. Kasi ni mulimo wuli uwo Yehova wakapeleka kwa Mozesi? Kasi wakamusimikizgira kuti vici?
KASI mungajipulika wuli usange mungatumika kuti mukayowoye m’malo mwa ŵanthu ŵa Yehova pamaso pa mulongozgi wankhongono comene pa caru capasi? Panji mungafipa mtima, mungajiwona kuti muli ŵambura kwenelera, ndiposo mungacita wofi. Kasi munganozgekera wuli ivyo mwamuyowoya? Kasi mungacita wuli kuti mazgu ghinu ghakaŵe ghankhongono pakuŵa mwimiliri wa Ciuta wankhongonozose?
2 Ndimo vinthu vikaŵira kwa Mozesi. Yehova wakatuma Mozesi, ‘munthu wakuzika comene kwakuluska wose awo ŵakaŵa pa caru,’ kwa Faro kuti wakaponoske ŵanthu ŵa Ciuta ku wuzga ku Eguputo. (Maŵa. 12:3) Faro wakaŵa munthu wambura nchindi kweniso wakujikuzga. (Ex. 5:1, 2) Ndipouli, Yehova wakakhumbanga kuti Mozesi wakalangure Faro kuti wazomerezge kuti ŵazga ŵake mamiliyoni ghanandi ŵafumemo mu caru cake. Mphake kuti Mozesi wakafumba Yehova kuti: “Kasi ndine njani ine kuti ndilute kwa Faro, na kuti ndifumiske Ŵaisrayeli mu Eguputo?” Mozesi wakwenera kuti wakajiwonanga kuŵa wambura kwenelera kweniso kuti wangafiska yayi. Kweni Ciuta wakamusimikizgira kuti waŵenge yekha yayi. Yehova wakati: “Ine tindiŵe nawe.”—Ex. 3:9-12.
3, 4. (a) Kasi Mozesi wakafipanga mtima na vici? (b) Nga ni Mozesi, kasi mungafipa mtima na vici?
3 Kasi Mozesi wakafipanga mtima na vici? Wakafipanga mtima kuti panji Faro wamupokelera yayi mwimiliri wa Yehova Ciuta nesi kutegherezga kwa iyo. Kweniso Mozesi wakafipanga mtima kuti ŵanthu ŵakwake nawo, panji ŵamugomezga yayi kuti Yehova wamutuma nadi kuti waŵafumiske mu Eguputo. Ntheura Mozesi wakaphalira Yehova kuti: “Ŵamkupulikana nane cara nesi kupulikira mazgu ghane, pakuti ŵamkuti, Yehova walije kuwoneka kwa iwe.”—Ex. 3:15-18; 4:1.
4 Pa ivyo Yehova wakazgora Mozesi na ivyo vikalondezgapo, tingatorapo sambiro lakuzirwa comene. Panji vingacitika yayi kuti muyowoye kwa mulara wa boma. Kweni kasi vili kumusuzganipo kuyowoya vya Ciuta na Ufumu wake ku ŵanthu awo mukukumana nawo zuŵa na zuŵa? Usange ni nthena, wonani ivyo mungasambirako ku ivyo vikacitikira Mozesi.
‘KASI ICO NCHIVICI MU WOKO LAKO?’
5. Kasi Yehova wakaŵikamo vici mu woko la Mozesi? Kasi ici cikamovwira wuli? (Wonani cithuzithuzi cakwamba.)
5 Mozesi wakati wayowoya ivyo wakafipanga navyo mtima vyakuti ŵanthu ŵamupulika yayi mazgu ghake, Ciuta wakamovwira kuti wanozgekere ivyo wakaŵa pafupi kukumana navyo. Nkhani ya mu buku la Exodus yikuti: “Yehova wakati kwa [Mozesi], ‘Kasi ico nchici mu woko lako?’ Iye wakati, ‘Nthonga.’ Ndipo [Yehova] wakati, ‘Yiponye pasi.’ Ntheura wakayiponya pasi, yikazgoka njoka; ndipo Mozesi wakayicimbira. Kweni Yehova wakati kwa Mozesi, ‘Nyoloska woko lako, uyikole ku mcira’—ntheura wakanyoloska woko lake na kuyikora, ndipo yikazgoka nthonga mu woko lake—‘mwakuti ŵakapulikane kuti Yehova . . .wawoneka kwa iwe.’” (Ex. 4:2-5) Cifukwa ca nkhongono za Ciuta, nthonga panji kuti ndodo, iyo yikaŵa mu woko la Mozesi yikazgoka njoka. Munthondwe uwu ukalongora kuti uthenga na mazaza ghake vikafuma kwa Yehova. Yehova wakamuphalira kuti: ‘Ukakolere nthonga iyi mu woko lako, ndiyo wamucitira vimanyikwiro.’ (Ex. 4:17) Pakuti mu woko lake mukaŵa ukaboni wakuti wali na mazaza ghakufuma kwa Ciuta, Mozesi wakaluta na mtima wose kukayowoya m’malo mwa Ciuta waunenesko ku ŵabali ŵake na kwa Faro.—Ex. 4:29-31; 7:8-13.
6. (a) Kasi kanandi mu woko lithu mukuŵa vici para tikupharazga? Cifukwa wuli? (b) Kasi Baibolo likung’anamuraci para likuti “mazgu gha Ciuta ngamoyo” ndiposo kuti ‘ngankhongono’?
6 Para tikupharazgira ŵanji uthenga wa Ciuta, kasi tikuŵa na vici ku woko? Kanandi, Baibolo ndilo likuŵa ku woko lithu kuti tiŵazgire ŵanthu. Nangauli ŵanyake ŵangawona nga Baibolo ni buku bweka, kweni Yehova wakuyowoya nase kwizira mu Mazgu ghake agha. (2 Pet. 1:21) Lili na malayizgo gha Ciuta ghakukhwaskana na vinthu ivyo vizamucitika mu Ufumu wake. Lekani mpositole Paulosi wakalemba kuti: “Mazgu gha Ciuta ngamoyo na ghankhongono.” (Ŵazgani Ŵahebere 4:12.) Cifukwa wuli Baibolo likuti mazgu gha Ciuta ngamoyo? Cifukwa cakuti malayizgo ghose gha Yehova ghafiskikenge kwambura kutondeka. (Yes. 46:10; 55:11) Para munthu wamanya fundo iyi yakukhwaskana na Mazgu gha Yehova, ivyo wakuŵazga mu Baibolo vikuŵa na nkhongono yikuru comene pa umoyo wake.
7. Kasi tingacita wuli “mwakwenelera na mazgu gha unenesko”?
7 Nadi, Yehova waŵika Mazgu ghake ghamoyo mu woko lithu, agho tingalongolera kuti uthenga withu ngwanadi kweniso kuti ngwakufuma kwa iyo. Nchakuzizika yayi kuti Paulosi wati walemba kalata ku Ŵahebere, wakaciska Timote, mwana wake wauzimu, kuti ‘wayezge comene kucita mwakwenelera na mazgu gha unenesko.’ (2 Tim. 2:15) Kasi tingalondezga wuli ulongozgi wa Paulosi? Tiŵazgenge malemba ghakwenelera agho ghangacontha mtima wa awo ŵategherezgenge. Mathirakiti agho ghakafuma mu 2013 ghali kulembeka kuti ghatovwire kucita nthena.
ŴAZGANI LEMBA LAKWENELERA
8. Kasi mulaŵiliri munyake wa uteŵeti wakayowoya vici vyakukhwaskana na mathirakiti ghaphya?
8 Mathirakiti ghaphya ghose ghali kulembeka mwakuyana. Ntheura para tamanya kupharazga na limoza, ndikuti tamanya kupharazga na ghose. Kasi nchipusu kupharazga na mathirakiti agha? Mulaŵiliri munyake wa uteŵeti mu Hawaii, ku U.S.A., wakalemba kuti: “Pakwamba tikamanyanga yayi kuti mathirakiti agha ghaconthenge mitima ya ŵanthu mu upharazgi wa ku nyumba na nyumba ndiposo maupharazgi ghanyake.” Wawona kuti cifukwa ca umo mathirakiti agha ghali kulembekera, ŵanthu ŵakutegherezga comene, ndipo kanandi cidumbirano cikuŵa ciwemi comene. Wakuwona kuti vili nthena cifukwa ca fumbo ndiposo mazgoro ghakuti munthu wasankhepo limoza, ivyo vili pa peji lakwamba la mathirakiti agha. Mweneko wa nyumba wakufipa mtima yayi kuti panji wazgorenge zgoro lautesi.
9, 10. (a) Kasi mathirakiti ghithu ghakutovwira wuli kuti tiŵazgenge Baibolo mu uteŵeti? (b) Kasi ni mathirakiti wuli agho mukapharazgirapo makora, ndipo cifukwa wuli?
9 Thirakiti lililose likuticiska kuti tiŵazge lemba lakwenelera. Ciyelezgero cimoza ni thirakiti la mutu wakuti Kasi Masuzgo Ghamalenge? Kwali mweneko wa nyumba wasankha zgoro lakuti “enya,” “yayi,” panji “kwali,” julani peji laciŵiri la thirakiti ndipo kwambura kusazgirako cinyake cilicose, yowoyani kuti: “Ivi ndivyo Baibolo likuyowoya.” Kufuma apo, ŵazgani Uvumbuzi 21:3, 4.
10 Ndimo mukwenera kucitiraso para mukupharazga na thirakiti la mutu wakuti Kasi Mukughanaghana Kuti Baibolo Ni Buku Wuli? Kwali mweneko wa nyumba wasankhapo zgoro wuli pa peji lakwamba la thirakiti ili, julani pa peji laciŵiri na kuyowoya kuti, “Baibolo likuti ‘Malemba ghose ngakupelekeka na Ciuta mwa mzimu.’” Mungasazgirapo kuti, “Nakuti lemba ili likuyowoya vinandi.” Para mwayowoya mazgu agha, julani Baibolo linu na kuŵazga lemba lose la 2 Timote 3:16, 17.
11, 12. (a) Cifukwa wuli mukukondwa para mwagaŵira mathirakiti? (b) Kasi mathirakiti ghangamovwirani wuli kunozgekera ulendo wakuwelerako?
11 Umo mweneko wa nyumba wacitirenge, vimovwiraninge kuti mumanye unandi wa ivyo mungaŵazga na kudumbiskana pa thirakiti. Mulimose umo vingaŵira, para mwagaŵira munthu thirakiti mukukondwa kuti mwamuŵazgira Mazgu gha Ciuta, nanga lingaŵa vesi limoza panji ghaŵiri pa ulendo wakwamba. Pa ulendo unyake, mungazakalutizga cidumbirano.
12 Pa peji laumaliro la thirakiti lililose pa mutu wakuti “Fundo Yakuti Mughanaghanirepo,” pali fumbo na malemba agho mungadumbiskana pa ulendo wakuwelerako. Mu thirakiti la mutu wakuti, Kasi Mukughanaghana Kuti Vinthu Viŵenge Wuli Kunthazi? fumbo la ulendo wakuwelerako ndakuti “Kasi Ciuta wazamucita wuli kuti wasinthe vinthu pa caru kuti viŵe makora?” Pali lemba la Mateyu 6:9, 10 na la Daniel 2:44. Mu thirakiti lakuti Kasi Ŵakufwa Ŵazamuwuka Nadi? fumbo ndakuti “Cifukwa wuli tikucekura na kufwa?” Pali lemba la Genesis 3:17-19 na la Ŵaroma 5:12.
13. Longosorani umo mungacitira na mathirakiti kuti mwambiske masambiro gha Baibolo.
13 Mathirakiti ghangamovwirani pakwambiska masambiro gha Baibolo. Para munthu wendeska foni yake yapadera pa cidindo ca QR ico cili pa peji laumaliro la thirakiti, wakulongozgekera pa Webusayiti yithu na kuwona mazgu agho ghakumuciska kuti wasambire Baibolo. Kweniso mathirakiti agha ghakuzunura sambiro la mu burosha lakuti, Ciuta Wakutiphalira Uthenga Uwemi! Mwaciyelezgero, thirakiti la mutu wakuti Kasi Caru Cili Pasi pa Mazaza gha Njani Comenecomene? likulongozgera pa sambiro 5 mu burosha ili. Thirakiti la mutu wakuti Kasi Nchivici Cingawovwira Kuti Mbumba Yiŵe Yakukondwa? likulongozgera pa sambiro 9. Para mukupharazga na mathirakiti kuyana na ndondomeko yake, muŵazgenge Baibolo pa maulendo ghakwamba kweniso pa maulendo ghakuwelerako. Kweniso mwambiskenge masambiro gha Baibolo ghanandi. Kasi nchivici cinyake ico mungacita kuti muconthenge mtima wa ŵategherezgi na Mazgu gha Ciuta mu upharazgi?
DUMBISKANANI NKHANI IYO YILI MU MAGHANOGHANO GHA ŴANTHU
14, 15. Kasi mungamuyezga wuli Paulosi mu uteŵeti wa m’munda?
14 Paulosi wakakhumbanga comene kuti wawovwire “ŵanthu ŵanandiko” mu upharazgi. (Ŵazgani 1 Ŵakorinte 9:19-23.) Wonani kuti cikaŵa cilato ca Paulosi kuti wandule “Ŵayuda . . . awo ŵali pasi pa dango . . . awo mbambura dango . . . ŵateciteci.” Nadi, wakakhumbanga kupharazgira ‘ŵanthu ŵa mitundu yose, mwakuti mu nthowa yiliyose waponoske ŵanji.’ (Mil. 20:21) Para tikunozgekera kupharazga unenesko ku “ŵanthu ŵa mitundu yose” mu cigaŵa cithu, mphanyi tayezga Paulosi. Kweni kasi tingamuyezga wuli?—1 Tim. 2:3, 4.
15 Mwezi uliwose mu Uteŵeti Withu wa Ufumu mukuŵa masacizgo ghakupharazgira. Ghayezgani. Kweni usange nkhani yinyake ndiyo yili mu maghanoghano gha ŵanthu ŵa mu cigaŵa cinu, pharazgani na nthowa izo zingawovwira kuti ŵanweke. Ghanaghanirani malo agho mukukhalako, ŵanthu awo ŵakukhala ku malo agho, na ivyo ŵakwenjerwa navyo comene. Para mwacita nthena, ghanaghanirani lemba ilo likuyowoya vya masuzgo ghawo. Mulaŵiliri wa dera munyake wakayowoya umo iyo na muwoli wake ŵakucitira kuti ŵaŵazge Baibolo mu uteŵeti, wakati: “Ŵanthu ŵanandi ŵakukhumba kuti tiyowoyenge mwakudumura, ntheura tikuŵaŵazgira vesi limoza. Pakuŵatawuzga tikujulirathu Mabaibolo ghithu, ntheura para tamara waka kutawuzgana, tikuŵaŵazgira lemba.” Mu ndime zakulondezgapo muwonenge nkhani zicoko waka, mafumbo, na malemba agho mungayezga kupharazgira mu cigaŵa cinu, vyeneivyo vyawoneka kuti ni vyakovwira comene mu uteŵeti wa m’munda.
16. Longosorani umo mungapharazgira na lemba la Yesaya 14:7.
16 Usange mu cigaŵa cinu kanandi ŵanthu ŵakutimbana, mungafumba munthu kuti: “Kasi mukughanaghana kuti mazgu ghakuti, ‘Caru cose capumula, cili bata; cikuzaya na kwimba,’ zuŵa linyake ghangazakaŵa mutu wa mu nyuzipepara? Mazgu agha ndigho Baibolo likuyowoya pa Yesaya 14:7. Nakuti Baibolo lili na malayizgo ghanandi gha Ciuta ghakuti munthazi pa caru pazamuŵa mtende.” Para mwayowoya nthena, mupemphani kuti mumuŵazgirepo layizgo limoza mu Baibolo.
17. Kasi mungacita wuli kuti muŵazge lemba la Mateyu 5:3 mu upharazgi?
17 Kasi ŵanthu ŵanandi mu cigaŵa cinu ŵakusuzgika kusanga ndalama? Usange ni nthena, mungamba cidumbirano na fumbo lakuti: “Kasi mwanalume wakwenera kusanga ndalama zilinga kuti mbumba yake yiŵe yakukondwa?” Para munthu wazgora, yowoyani kuti: “Ŵanalume ŵanandi ŵakusanga ndalama zinandi kuluska izo mwazunura apa, kweni mbumba zawo zicali zambura kukhorwa. Ntheura, kasi nchivici ico cikukhumbikwa nadi?” Para mwayowoya nthena, ŵazgani Mateyu 5:3 na kumupempha kuti musambirenge nayo Baibolo.
18. Kasi mungapembuzga wuli ŵanji na lemba la Yeremiya 29:11?
18 Kasi mu cigaŵa cinu ŵanthu ŵakusuzgika cifukwa ca soka ilo laŵawira sonosono? Mungamba cidumbirano na mazgu ghakuti: “Niza pano kuzakamupembuzgani na mazgu agha. (Ŵazgani Yeremiya 29:11.) Kasi mwawona vinthu viŵiri ivyo Ciuta wakukhumba kuti tiŵe navyo? Wakukhumba kuti tiŵe na ‘cimango,’ ndiposo ‘umaliro wakugomezgeka.’ Kasi nchakukhozga yayi kuti Ciuta wakukhumba kuti tiŵe na umoyo uwemi? Kweni kasi ivi vingacitika wuli?” Para mwayowoya mazgu agha, mulongorani sambiro lakwenelera mu burosha la Uthenga Uwemi.
19. Longosorani umo mungapharazgira na lemba la Uvumbuzi 14:6, 7 ku ŵanthu awo ŵakutemwa kusopa.
19 Kasi mukukhala mu cigaŵa ico ŵanthu ŵakutemwa kusopa? Usange ni nthena, mungamba cidumbirano na fumbo lakuti: “Usange mungelo wangayowoya namwe, kasi mungategherezga? (Ŵazgani Uvumbuzi 14:6, 7.) Mungelo uyu wakuti ‘mopani Ciuta ndipo sopani Uyo wakalenga kucanya na caru capasi.’ Kasi mukulimanya zina la Uyo wakalenga kucanya na caru capasi?” Kufuma apo, ŵazgani lemba la Salmo 124:8, ilo likuti: “Kovwirika kwithu kuli mu zina la Yehova, uyo wakalenga mtambo na caru capasi.” Para mwacita nthena, mupemphani kuti mumulongosolere vinandi vyakukhwaskana na Yehova Ciuta.
20. (a) Na lemba la Zintharika 30:4, kasi tingamovwira wuli munthu kuti wamanye zina la Ciuta? (b) Kasi lilipo lemba linyake ilo para mwaliŵazga mu upharazgi vikumwenderani makora?
20 Pakupharazgira muwukirano, mungamba cidumbirano na mazgu ghakuti: “Nkhukhumba kuti nikuŵazgire lemba ilo lili na mafumbo ghakuzirwa comene. (Ŵazgani Zintharika 30:4.) Palije munthu uyo wangacita ivyo vikufumbika apa, ntheura lemba ili likuyowoya vya Mlengi withu. * Kasi zina lake ni njani, ndipo tingalisanga wuli? Leka nikulongore zina ili mu Baibolo.”
ŴAZGANI MAZGU GHA CIUTA MU UTEŴETI CIFUKWA NGANKHONGONO
21, 22. (a) Kasi lemba lakwenelera lingasintha wuli umoyo wa munthu? (b) Kasi imwe mwaŵikapo mtima kucita vici apo mukucita uteŵeti winu?
21 Tingamanya yayi umo ŵanthu ŵacitirenge para taŵaŵazgira lemba lakwenelera. Mwaciyelezgero, Ŵakaboni ŵaŵiri ku Australia, ŵakafika pa nyumba ya mwanakazi munyake waciwukirano. Kaboni yumoza wakafumba kuti, “Kasi zina la Ciuta mukulimanya?” ndipo wakaŵazga lemba la Salmo 83:18. Mwanakazi uyu wakati: “Nkhazizwa comene. Ŵakati ŵafumapo pa nyumba yane, nkhenda pa galimoto mtunda wa makilomita 56 kuluta ku nyumba yakusungirako mabuku kuti nkhaŵazge mu Mabaibolo ghanyake na kuwona zina la Ciuta mu dikishonare. Nkhati nakhorwa kuti zina la Ciuta ni Yehova, nkhawona kuti pacali vinandi ivyo nindavimanye.” Kufuma apo, iyo na mwanalume uyo ŵakapangana kuti ŵatoranenge, mwaluŵiro ŵakamba kusambira Baibolo. Pakati pajumpha nyengo ŵakabapatizika.
22 Mazgu gha Ciuta ghakusintha umoyo wa awo ŵakughaŵazga na kuŵa na cipulikano mu malayizgo gha Yehova. (Ŵazgani 1 Ŵatesalonika 2:13.) Uthenga wa mu Baibolo ngwankhongono comene kuluska cilicose ico tingayowoya kuti ticonthe mtima wa munthu. Ndico cifukwa pa mpata uliwose, tikwenera kuŵazgira ŵanthu Mazgu gha Ciuta cifukwa ngamoyo.
^ ndime 20 Wonani “Mafumbo Ghakufumira ku Ŵaŵazgi” mu Gongwe la Mulinda la Cingelezi la Julayi 15, 1987, peji 31, panji wonani Gongwe la Mulinda la Meyi 15, 2002, peji 5, ndime 2.


c: text/html

text:
NKHANI YA PA CHIKOPI | MUNGAŴA PAUBWEZI NA CHIUTA
Palije Chinthu Chakuzirwa Kuluska Kuŵa Paubwezi na Chiuta
Kasi mungachita wuli kuti muŵe paubwezi na Chiuta? Tadumbiskana vinandi ivyo vingamovwirani. Tadumbiskana kuti:
Mukwenera kumanya zina la Chiuta lakuti Yehova, na kulizunura.
Mukwenera kuyowoyeskana na Yehova mu lurombo na kusambira Baibolo.
Mukwenera kuŵikapo mtima kuchita ivyo vikumukondweska.
Fundo izi zingamovwirani kumanya usange muli paubwezi na Chiuta. Kasi palipo apo mukukhumbikwira kusintha? Chitanipo kanthu.
Mwanakazi munyake wa ku America, wakati: “Para munthu wakuyezgayezga kuti waŵe paubwezi na Chiuta, ndikuti wakuchita chinthu chakuzirwa chomene. Chiuta wakumutumbika. Munthu wanthena wakumugomezga chomene Chiuta, wakumumanya makora, kweniso wakumutemwa chomene. Palije chinthu chakuzirwa kuluska kuŵa paubwezi na Chiuta.”
Usange mukukhumba kuŵa paubwezi na Chiuta, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵangamovwirani. Ŵangamusambizgani Baibolo kwaulere. Kweniso mungaluta ku Nyumba ya Ufumu kukasopa nawo. Ku malo agha mwamukumana na ŵanthu ŵanandi awo ŵali kale paubwezi na Chiuta. * Namwe muzamuyowoya nga ngwamasalimo uyo wakati: ‘Kweni ine nkhuti nkhuwemi kukhala pafupi na Chiuta.’—Masalmo 73:28.
^ ndime 9 Usange mukukhumba kusambira Baibolo, panji kumanya Nyumba ya Ufumu iyo yili kufupi na imwe, fumbani uyo wamupani magazini iyi. Kweniso mungawona pa www.jw.org/tum pa mutu wakuti UMO MUNGATISANGIRA.
Manyani Vinandi
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakusambizga Wuli Baibolo?
Ŵanthu awo ŵakukhumba kusambira Baibolo ŵakufumba mafumbo. Manyani mazgoro ghake.
Kasi pa Nyumba ya Ufumu Pakuchitika Vichi?
Lutani kuti mukawone ivyo vikuchitika.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Epulero 25–Meyi 1
YOBU 33-37
Sumu 50 na Lurombo
Mazgu Ghakwamba (Maminiti 3 panji kuchepera apa)
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
“Mubwezi Wanadi Wakupeleka Ulongozgi Wakukhozga”: (Maminiti 10)
Yobu 33:1-5—Elihu wakamuchindika Yobu (w95-CN 2/15 peji 29 ndime 3-5)
Yobu 33:6, 7—Elihu wakaŵa wakujiyuyura na walusungu (w95-CN 2/15 peji 29 ndime 3-5)
Yobu 33:24, 25—Elihu wakamukhozga Yobu nangauli wakamususka pa vinyake (w11-CN 4/1 peji 23 ndime 3; w09 4/15 peji 4 ndime 8)
-
Ivyo Tasambira: (Maminiti 8)
Yobu 33:24, 25—Kasi “chiwombolero” icho Elihu wakazunura chikwenera kuti chikaŵa chivichi? (w11-CN 4/1 peji 23 ndime 3-5)
Yobu 34:36—Kasi Yobu wakayezgeka kufika mpha, ndipo tikusambirapo vichi? (w94-CN 11/15 peji 17 ndime 10)
Kasi ivyo nasambira pakuŵerenga Baibolo sabata iyi, vikunisambizga vichi za Yehova?
Kasi nasanga fundo wuli pakuŵerenga Baibolo sabata iyi izo ningakaphalirako ŵanthu pakupharazga?
-
Kuŵerenga Baibolo: Yobu 33:1-25 (Maminiti 4 panji kuchepera apa)
PHARAZGANI MWALUSO
Paulendo Wakwamba: Pakugaŵira kapepara kakuchemera ŵanthu ku ungano wa chigaŵa wa 2016, chitani ivyo vyayowoyeka pa chiyelezgero. (Maminiti 2 panji kuchepera apa)
Ulendo Wakuwelerako: Chiuta Wakutiphalira Uthenga Uwemi sambiro 12 ndime 4 na 5. Mupharazgi wayezgelere kuti wakuwelerako kwa munthu uyo wakapoka kapepara. Wamupemphe kuti ŵazakalutizge kusambira. (Maminiti 4 panji kuchepera apa)
Sambiro la Baibolo: Mbanjani Ŵakuchita Khumbo la Yehova, sambiro 11. Mupemphani kuti wazakalute ku ungano wa chigaŵa. (Maminiti 6 panji kuchepera apa)
UMOYO WACHIKHRISTU
Sumu 124
“Ivyo Tikwenera Kukumbuka pa Ungano Wachigaŵa”: (Maminiti 8) Nkhani. Woneskani vidiyo yakuti “Convention Reminders” (Ivyo Tikwenera Kukumbuka pa Ungano Wachigaŵa.) (Lutani pa ZOFALITSA NKHANI > AKAUNTI YA MPINGO WANU pa jw.org/ny) Chiskani wose kuti ŵanozgekere kuti ŵazakasangikepo mazuŵa ghose ghatatu. Longosorani ndondomeko iyo mpingo wanozga ya umo tizamuchitira pakugaŵira kapepara aka.
Ivyo Vikukhumbikwa pa Mpingo: (Maminiti 7)
Sambiro la Baibolo la Mpingo: cl mutu 29 ndime 11-15 (Maminiti 30)
Weleranimo Ivyo Mwasambira Ndipo Yowoyani Mwakudumura Ivyo Muzamusambira Sabata Yikwiza (Maminiti 3)
Sumu 21 na Lurombo


text:
MUTU 110
Yesu Wakaŵa pa Tempile Kaumaliro
MATEYU 23:25–24:2 MARIKO 12:41–13:2 LUKA 21:1-6
YESU WAKALUTILIRA KUSUSKA ŴALONGOZGI ŴA CHISOPA
TEMPILE LIZAMUBWANGANDULIKA
CHOKORO CHIKAVU CHIKAPONYA TUNDALAMA TUŴIRI
Apo Yesu wakawonekeranga kaumaliro pa tempile, wakalutilira kuvumbura upusikizgi wa ŵalembi na Ŵafarisi. Ndipo kwambura kuŵabisira, wakaŵachema kuti ŵapusikizgi. Yesu wakayowoya ntharika, wakati: “Mukusuka kuwaro kwa nkhombo na mbale, kweni mukati ni vyakuzura na uryezi na kuchita vinthu mwakutalulira. Mufarisi wachibulumutira iwe, suka dankha mukati mwa nkhombo na mbale, kuti kuwaro kwake nako kuŵe kwakutowa.” (Mateyu 23:25, 26) Ŵafarisi ŵakalondezganga chomene tumaluso twawo pa nkhani ya kujitozga kuti ŵawoneke makora kuwaro. Kweni ŵakatondekanga kutozga wunthu wawo wamukati.
Ŵalembi na Ŵafarisi ŵakalongoraso kuti mbapusikizgi mu nthowa yinyake. Iwo ŵakazenganga na kutozga madindi gha zintchimi na mtima wose. Kweni Yesu ŵakati iwo ni “ŵana ŵa awo ŵakakoma ntchimi.” (Mateyu 23:31) Ukaboni wa upusikizgi wawo ukawoneka apo ŵakakhumbanga kukoma Yesu.—Yohane 5:18; 7:1, 25.
Yesu wakalongosora icho chizamuŵachitikira ŵalongozgi aŵa usange ŵakupera yayi. Iyo wakati: “Zinjoka, mphapu za vipiri imwe, kasi muzamuchimbira wuli cheruzgo cha Gehena?” (Mateyu 23:33) Dambo la Hinomu ndilo ŵanthu ŵakatayangako viswaswa, ndipo mwakuyelezgera, malo agha ndigho ghakuŵalindilira ŵalembi na Ŵafarisi kuti ŵakaparanyikire kwenekuko muyirayira.
Ŵasambiri ŵa Yesu ndiwo ŵakaŵa “ntchimi na ŵanthu ŵavinjeru na ŵasambizgi,” m’malo mwa iyo. Kasi ŵanthu ŵakachitanga nawo wuli? Yesu wakati ku ŵalongozgi ŵara: “[Ŵasambiri ŵane] ŵanyake muŵakomenge na kuŵapayika pa khuni, ndipo ŵanyake muŵathyapulenge mu masunagoge ghinu na kuŵatambuzga mu msumba na msumba, kuti ndopa zose za ŵarunji izo zathiskika pa charu chapasi zize pa imwe, kwambira ndopa za Abelu murunji m’paka ku ndopa za Zekariya . . . uyo mukamukomera pakati pa malo ghakupatulika.” Yesu wakachenjezga kuti: “Nadi nkhumuphalirani, vinthu vyose ivi vizamwiza pa muwiro uwu.” (Mateyu 23:34-36) Ivi vikawoneka nadi mu 70 C.E., apo ŵasilikari Ŵachiroma ŵakabwangandura Yerusalemu ndipo Ŵayuda ŵanandi chomene ŵakakomeka.
Yesu wakasuzgika maghanoghano apo wakaghanaghaniranga chinthu chakofya ichi. Wakadandawura kuti: “Yerusalemu, Yerusalemu, uyo wakukoma ntchimi na kudinya na malibwe awo ŵakatumika kwa iyo. Nkhakhumbanga kuwunganya ŵana ŵako kanandi waka, nga umo nyatazi wakuwunganyira twana twake kusi ku mapapindo ghake. Kweni imwe mukakhumba chara. Wonani, nyumba yinu yajowoleka.” (Mateyu 23:37, 38) Awo ŵakapulika mazgu gha Yesu agha ŵakwenera kuti ŵakazizwa na kujifumba kuti, “nyumba” nji? Kasi wakang’anamuranga tempile lakutowa la ku Yerusalemu, ilo ŵanthu ŵakawonanga kuti Chiuta wakulivikilira?
Yesu wakatiso: “Nkhumuphalirani, kufuma sono muzamuniwonaso chara m’paka muzakayowoye kuti, ‘Ngwakutumbikika uyo wakwiza mu zina la Yehova!’” (Mateyu 23:39) Apa Yesu wakayowoyanga mazgu gha uchimi wa pa Salimo 118:26, agho ghakuti: “Ngwakutumbikika uyo wakwiza mu zina la Yehova. Tikumutumbikani mu nyumba ya Yehova.” Tempile likati labwangandulika, pakaŵavya uyo wakalutako mu zina la Chiuta.
Sono Yesu wakaluta pa malo ghanyake mu tempile apo pakaŵa chakuponyamo vyakupeleka. Ŵanthu ŵakaponyanga vyawanangwa vyawo mu vyakuponyamo ivi. Yesu wakawona Ŵayuda ŵanandi, nawoso ŵakaponyanga mu vyakuponyamo vyakupeleka, ndipo ŵasambazi “ŵakaponyangamo ndalama zinandi.” Pamanyuma Yesu wakawona chokoro chikavu icho chikaponya “tundalama tuŵiri twakuzirwa pachoko.” (Mariko 12:41, 42) Yesu wakamanya kuti Chiuta wakakondwa nayo chomene mwanakazi yura chifukwa cha chawanangwa chake.
Yesu wakachema ŵasambiri ŵake, wakaŵaphalira kuti: “Nadi nkhumuphalirani kuti chokoro chikavu ichi chaponyamo zinandi kuluska wose awo ŵaponya ndalama mu chakuponyamo vyakupeleka.” Chifukwa wuli wakati zikaŵa zinandi? Yesu wakalongosora kuti: “Pakuti wose ŵaponyamo kufuma pa unandi wa usambazi wawo, kweni chokoro ichi, mu ukavu wake, chaponyamo vyose ivyo chikaŵa navyo, vyose ivyo vyate vichovwirenge.” (Mariko 12:43, 44) Ivyo chokoro chira chikachita vikaŵa vyakupambana chomene na ŵalongozgi ŵa chisopa!
Apo Nisani 11 yikaŵa pafupi kwamba, Yesu wakafumako ku tempile kaumaliro. Yumoza wa ŵasambiri ŵake wakati: “Msambizgi, wonani malibwe agha na nyumba izi!” (Mariko 13:1) Malibwe ghanyake agho ŵakazengera tempile ghakaŵa ghakuru chomene. Malibwe ghara ghakatoweskanga chomene tempile ndipo ŵakaghanaghananga kuti tempile lingamara yayi chifukwa malibwe ghakaŵa ghakukhora. Ntheura chikaŵa chakuzizika chomene apo Yesu wakati: “Kasi ukuziwona nyumba zikuru izi? Pano pazamuŵavya libwe ilo lizamulekeka pachanya pa linyake, ghose ghazamuwiskikira pasi.”—Mariko 13:2.
Yesu wakati wayowoya mazgu agha, iyo pamoza na ŵasambiri ŵake ŵakambuka Dambo la Kidironi na kukwera Phiri la Maolive. Nyengo iyi Yesu wakaŵa na ŵapositole ŵake ŵanayi: Petrosi, Andireya, Yakobe, na Yohane. Kufuma pa Phiri apo ŵakaŵa, tempile lakutowa lira likawonekanga makora chomene.
Manyani Vinandi
Yesu Wakuyowoya Uchimi Wakuzirwa
Kasi chimanyikwiro icho Yesu wakaphalira ŵapositole ŵake chikung’anamurachi?


text:
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI | MASALIMO 87-91
Khalilirani mu Chakubisamamo cha Wapachanya Nkhanira
Para munthu wali mu “chakubisamamo” cha Yehova wakuvikilirika mwauzimu
Kuti munthu wakhale mu chakubisamamo cha Yehova mazuŵa ghano, wakwenera kujipeleka na kubatizika
Ŵanthu awo ŵakumugomezga yayi Chiuta ŵakughamanya yayi malo agha
Awo ŵakukhala mu malo ghakubisamamo gha Yehova ŵakupusikika yayi na munthu panji chinthu icho chingaŵatondeska kuŵa na chipulikano mwa Chiuta kweniso kumutemwa
“Muthyezi” wakukhumba kutikora
Viyuni ni vyakuchenjera, vikusuzga kuvikora
Awo ŵakuthya tuyuni ŵakuwoneseska dankha umo tuyuni tukuchitira, ndipo ŵakuthya chipingo chakwenelera kayuni ako ŵakukhumba
Satana nayo ni “muthyezi,” ndipo wakuwoneseska ivyo ŵanthu ŵa Yehova ŵakuchita, kufuma apo, wakuthya vipingo vyakwenelera kuti waŵakore mwauzimu
Pali vipingo vinayi ivyo Satana wakuvigomezga chomene:
Kopa Ŵanthu
Kutemwa Vyakuthupi
Vyakusanguluska Viheni
Kupambana Maghanoghano


text: 41 Mu mwezi wa 7, Ishimayeli+ mwana wa Netaniya mwana wa Elishama, uyo wakaŵa wa mphapu yachifumu kweniso yumoza wa ŵanalume ŵakuzirwa ŵa themba, wakiza na ŵanalume ŵanyake 10 ku Mizipa+ kwa Gedaliya mwana wa Ahikamu. Apo ŵakaryanga chakurya pamoza mu Mizipa,2 Ishimayeli mwana wa Netaniya na ŵanalume 10 awo wakaŵa nawo wakawuka na kuheta na lupanga Gedaliya mwana wa Ahikamu mwana wa Shafani. Ntheura wakakoma munthu uyo themba la Babuloni likamwimika pa charu.3 Ishimayeli wakakomaso Ŵayuda wose awo ŵakaŵa na Gedaliya ku Mizipa, kweniso ŵasilikari ŵa Ŵakalidi awo ŵakaŵa kwenekura.4 Zuŵa lachiŵiri Gedaliya wakati wakomeka, pambere waliyose wandamanye,5 kukiza ŵanthu 80 kufuma ku Shekemu,+ Shilo,+ na Samariya.+ Mwembe wawo ukaŵa wakumeteka, vyakuvwara vyawo vyakupaluka, ŵakajicheka,+ ndipo mu mawoko ghawo ŵakayegha sembe za vyamuminda na lubani+ kwiza navyo ku nyumba ya Yehova.6 Ntheura Ishimayeli mwana wa Netaniya wakafuma mu Mizipa kukakumana nawo, wakulira uku wakwenda. Wakati wakumana nawo, wakati kwa iwo: “Fikani kwa Gedaliya mwana wa Ahikamu.”7 Kweni ŵakati ŵanjira mu msumba, Ishimayeli mwana wa Netaniya na ŵanthu ŵake ŵakaŵakoma na kuŵaponya mu chikhululu.8 Kweni pakaŵa ŵanalume 10 pakati pawo awo ŵakati kwa Ishimayeli: “Ungatikomanga yayi, pakuti tili na nthamba zakubisika za tirigu, balere, mafuta, na uchi mu thondo.” Ntheura wakaleka kuŵakoma pamoza na ŵabali ŵawo.9 Ishimayeli wakaponya vitanda vya ŵanthu awo wakakoma mu chikhululu chikuru, icho Themba Asa likajima chifukwa cha kopa Basha themba la Israyeli.+ Chikhululu ichi ndicho Ishimayeli mwana wa Netaniya wakazuzgamo ŵanthu ŵakukomeka.10 Penepapo Ishimayeli wakakora ŵanthu wose awo ŵakakhalapo mu Mizipa,+ na ŵana ŵasungwana ŵa themba na ŵanthu wose awo ŵakasidika mu Mizipa, awo Nebuzaradani mulara wa ŵalinda wakaŵaleka mu mawoko gha Gedaliya+ mwana wa Ahikamu. Ntheura Ishimayeli mwana wa Netaniya wakatora ŵazga aŵa na kwambukira nawo ku Ŵaamoni.+11 Yohanani+ mwana wa Kareya na ŵalongozgi wose ŵa nkhondo awo ŵakaŵa nayo ŵakapulika viheni vyose ivyo Ishimayeli mwana wa Netaniya wakachita.12 Ntheura ŵakatora ŵanalume wose, ŵakaluta kukarwa na Ishimayeli mwana wa Netaniya, ndipo ŵakamusanga mumphepete mwa maji ghanandi* mu Gibiyoni.13 Ŵanthu wose awo ŵakaŵa na Ishimayeli ŵakati ŵawona Yohanani mwana wa Kareya na ŵalongozgi wose ŵa nkhondo, ŵakasekelera.14 Penepapo ŵanthu wose awo Ishimayeli wakaŵakora ku Mizipa+ ŵakazgoka na kuwelera na Yohanani mwana wa Kareya.15 Kweni Ishimayeli mwana wa Netaniya na ŵanthu ŵake 8 ŵakachimbira kwa Yohanani, ndipo ŵakaluta ku Ŵaamoni.16 Yohanani mwana wa Kareya na ŵalongozgi wose ŵa nkhondo awo ŵakaŵa nayo ŵakatora ŵanthu ŵakufuma ku Mizipa ŵara, awo ŵakaŵathaska kwa Ishimayeli mwana wa Netaniya, pamanyuma pakuti wakoma Gedaliya+ mwana wa Ahikamu. Ŵakawerako nawo ku Gibiyoni ŵanalume, ŵasilikari, ŵanakazi, ŵana, na ŵantchito ŵa themba.17 Ntheura ŵakaluta na kukhala pa malo ghakupumulirapo gha Kimuhamu kufupi na Betelehemu,+ ŵakakhumbanga kuluta ku Eguputo+18 chifukwa cha kopa Ŵakalidi. Ŵakaŵawopanga chifukwa chakuti Ishimayeli mwana wa Netaniya wakakoma Gedaliya mwana wa Ahikamu, uyo themba la Babuloni likamwimika pa charu.+


text: 46 “Ichi ndicho Fumu Yikuru Yehova yayowoya: ‘Chipata cha luŵaza lwamukati chakulazga kumafumiro gha dazi+ chikhalenge chakujarika+ kwa mazuŵa 6,+ kweni pa zuŵa la Sabata na pa zuŵa la mwezi uphya* chikhalenge chakujulika.2 Pakufuma kuwaro, mulongozgi wanjilirenge pa nthowa ya pa khonde la chipata,+ ndipo wimilirenge pafupi na furemu ya mulyango wa chipata. Wasembe* wazamupeleka sembe yake yakotcha yamsuma na sembe zake zawenenawene, ndipo wazamusindamanga pa mulyango wa chipata, pamasinda na kufuma. Kweni chipata chingajalikanga yayi m’paka namise.3 Kweniso ŵanthu ŵa mu charu ŵazamusindamanga pamaso pa Yehova pa mulyango wa chipata ichi, mu Masabata na pa myezi yiphya.+4 “‘Sembe yakotcha yamsuma iyo mulongozgi wazamupelekanga kwa Yehova pa zuŵa la Sabata, yiŵenge ŵana ŵanalume ŵa mberere 6 ŵambura kalema na mberere yanalume yimoza yambura kalema.+5 Pakupeleka sembe ya vyamuminda, wapelekenge efa* yumoza pa mberere yanalume yiliyose, na chilichose icho wangakwaniska kupeleka pamoza na ŵana ŵanalume ŵa mberere. Wapelekeso mafuta ghakukwana hini* pa efa waliyose.+6 Pa zuŵa la mwezi uphya, sembe yiŵenge mwana mwanalume wa ng’ombe wambura kalema kufuma pa mskambo, ŵana ŵanalume ŵa mberere 6 na mberere yanalume yimoza. Ziŵe zambura kalema.+7 Wapelekenge sembe ya vyamuminda yakukwana efa pa mwana wa ng’ombe waliyose, efa yumoza pa mberere yanalume yiliyose, na chilichose icho wangakwaniska kupeleka pamoza na ŵana ŵanalume ŵa mberere. Kweniso pa efa waliyose wapelekenge mafuta ghakukwana hini yumoza.8 “‘Para mulongozgi wakunjira, wanjilirenge pa nthowa ya pa khonde la pa chipata, ndipo wafumirengeso penepapo.+9 Para ŵanthu ŵa mu charu ŵakunjira pamaso pa Yehova nyengo ya viphikiro,+ awo ŵanjilira pa chipata chakumpoto+ kuti ŵazakasope ŵafumirenge pa chipata chakumwera.+ Ndipo awo ŵanjilira pa chipata chakumwera ŵafumirenge pa chipata chakumpoto. Paŵavye munthu wakufumira pa chipata icho wangunjilira, kweni ŵafumirenge pa chipata cha kunthazi kwawo.10 Kweni mulongozgi uyo wali pakati pawo, wanjirenge para iwo ŵanjira, ndipo wafumenge para iwo ŵafuma.11 Pa viphikiro na mu nyengo ya viphikiro vinu, sembe ya vyamuminda yiŵe efa yumoza na mwana mwanalume wa ng’ombe, vyamuminda vyakukwana efa yumoza na mberere yanalume, ndipo chilichose icho wangapeleka, wapelekenge pamoza na ŵana ŵanalume ŵa mberere, ndipo pa efa waliyose wapelekenge mafuta ghakukwana hini.+12 “‘Usange mulongozgi wakupeleka sembe yakotcha yamsuma+ panji sembe zawenenawene kuŵa sembe yawanangwa kwa Yehova, ŵamujulirenge chipata chakulazga kumafumiro gha dazi. Iyo wapelekenge sembe yake yakotcha yamsuma na sembe zake zawenenawene nga umo wakuchitira pa zuŵa la Sabata.+ Para wafuma, chipata chijalikenge.+13 “‘Zuŵa lililose upelekenge mwana mwanalume wa mberere wa chaka chimoza wambura kalema kuŵa sembe yakotcha yamsuma kwa Yehova.+ Uchitenge ichi mulenji uliwose.14 Kusazga pa sembe iyi, mulenji uliwose upelekenge chigaŵa chimoza pa vigaŵa 6 vya efa kuŵa sembe ya vyamuminda pamoza na chigaŵa chimoza pa vigaŵa vitatu vya mafuta ghakukwana hini ghakumijira ku ufu uwemi. Yiŵenge sembe ya vyamuminda yakupeleka kwa Yehova nyengo zose. Ili ni dango lamuyirayira.15 Ŵapelekenge mwana mwanalume wa mberere, sembe ya vyamuminda, na mafuta mulenji uliwose kuŵa sembe yakotcha yamsuma nyengo zose.’16 “Ichi ndicho Fumu Yikuru Yehova yayowoya: ‘Usange mulongozgi wakupeleka chawanangwa ku mwana wake mwanalume waliyose kuŵa chiharo, chiŵenge katundu wa ŵana ŵake. Ni chuma chawo chakuhara.17 Kweni usange wakupeleka chawanangwa kwa yumoza wa ŵateŵeti ŵake kufuma pa chiharo chake, chiŵenge cha muteŵeti uyu m’paka mu chaka cha wanangwa,+ pamanyuma chizamuweleraso kwa mulongozgi. Kweni chiharo cha ŵana ŵake ŵanalume pera ndicho chiŵenge chawo kwamuyirayira.18 Mulongozgi wangatoranga chiharo chilichose chara cha ŵanthu mwakuchita kuŵachimbizga kuti ŵawukepo pa malo ghawo. Wapelekenge chiharo ku ŵana ŵake ŵanalume kufuma pa katundu wake, kuti pa ŵanthu ŵane paŵavye waliyose wakuti wachimbizgike pa malo ghake.’”19 Penepapo wakiza nane na kuninjizga pa mulyango+ uwo ukaŵa pafupi na chipata chakulazga ku vipinda vyakulyeramo vyakupatulika vya ŵasembe, ivyo vikalazga kumpoto.+ Kwenekura, nkhawona malo kumanyuma kwake chakumanjiliro gha dazi.20 Wakati kwa ine: “Agha ndigho ni malo agho ŵasembe ŵabwatuskirengeko sembe ya mulandu na sembe ya kwananga ndiposo uko ŵaphikirengeko sembe ya vyamuminda,+ kuti ŵaleke kunyamulira chinthu chilichose kuwaro kwa luŵaza lwa kuwaro na kupeleka utuŵa ku ŵanthu.”+21 Wakafuma nane na kuluta nane ku luŵaza lwakuwaro na kunijumphiska mu makona ghanayi gha luŵaza, ndipo nkhawona luŵaza pafupi na ntchindamiro yiliyose ya luŵaza lwakuwaro.22 Mu makona ghanayi gha luŵaza mukaŵa tumaluŵaza tuchokotuchoko, muutali mikono 40, muusani mikono 30. Tose tunayi tukaŵa twakuyana waka.23 Mukaŵa tuvibumira kuzingilira tumaluŵaza tose tunayi, ndipo musi mwake ŵakazengamo malo ghakubwatuskirapo vyakupeleka.24 Penepapo wakati kwa ine: “Izi ni nyumba izo ŵateŵeti ŵa pa tempile ŵabwatuskirengemo sembe izo ŵanthu ŵapeleka.”+


text:
KASI VIKAŴAKO VYEKHA?
Vyakumera Vikuswa Masamu
VYAKUMERA vili na nthowa yakonkhera nkhongono ku dazi kuti vipange chakurya. Nthowa iyi yikuchemeka fotosinsesisi. Kweni kafukufuku wakulongora kuti vyakumera vinyake vikuchita chinthu chinyake chakuzizwiska. Vikupendesera na kumanya sipidi iyo vingalyera chakurya icho vyasunga usiku.
Wonani fundo iyi: Muhanya, vyakumera vikonkha mphepo yiheni (carbon dioxide) mu mlengalenga na kuyizgora chakurya (starch) na shuga. Usiku, vyakumera vinandi vikurya chakurya icho vyangusunga muhanya. Ntheura vikufwa na njara yayi, ndipo vikulutilira kukura. Kweniso vikurya chakurya icho vyasunga pa sipidi yakwenelera. Vikuchimbilira yayi kweniso vikufwasa chomene yayi, mwakuti para kukucha viŵenge kuti vyarya chakurya chakukwana 95 pa 100. Para kwacha vikwambaso kupanga chakurya chinyake.
Ivi ŵakavibowozga ŵakati ŵasambira chakumera chakuchemeka Arabidopsis thaliana. Awo ŵakachitanga kafukufuku uyu ŵakasanga kuti chakumera ichi chikugaŵa mwakupwelelera chakurya icho chikusunga. Chikutolera pa nyengo iyo yakhalako kuti kuche, kwali ni maora 8, 12, panji 16. Vikuwoneka kuti chakumera ichi chikugaŵa chakurya icho chilipo na utali wa nyengo iyo yakhalako kufika mulenji. Ntheura chikumanya sipidi iyo chingalyera chakurya icho.
Kasi vyakumera vikumanya wuli unandi wa chakurya icho vyasunga? Kasi vikupima wuli nyengo? Ndipo ntchivichi chikovwira kuti vipangenge masamu? Panji kafukufuku uyo ŵanthu ŵakuchita watovwirenge kuzgora mafumbo agha munthazi.
Kasi mukuti wuli? Kasi vikuchitika vyekha kuti vyakumera ivi vichitenge masamu? Panji waliko uyo wakavipanga kuti vichitenge nthena?


text:
MUTU 120
Kupambika Vipambi na Kuŵa Ŵabwezi ŵa Yesu
MPHESKA YENEKO NA MINTHAVI
KHALILIRANI MU CHITEMWA CHA CHIUTA
Yesu wakaŵakhozga chomene ŵapositole ŵake ŵakugomezgeka. Nyengo yikaŵa kuti yamara, panyake pakaŵa pakati pa usiku. Yesu wakayowoya ntharika yakuti ŵapositole ŵaghanaghanirepo chomene. Wakati:
“Ine ndine mpheska yeneko, ndipo Adada ndiwo mbalimi.” (Yohane 15:1) Ntharika iyi yikaŵakumbuska ivyo vikayowoyekapo kale kumanyuma vyakukhwaskana na mtundu wa Israyeli. Mtundu uwu ukachemekanga kuti mpheska ya Yehova. (Yeremiya 2:21; Hoseya 10:1, 2) Kweni Yehova wakawukana mtundu wa Israyeli wura. (Mateyu 23:37, 38) Ntheura Yesu wakayowoya fundo yinyake yachilendo. Wakati iyo ni mpheska iyo Adada ŵake ŵakalimiliranga kufuma waka apo ŵakamuphakazgira na mzimu utuŵa mu 29 C.E. Kweni Yesu wakalongora kuti padera pa iyo, zilipo mpheska zinyake. Wakati:
“Munthavi uliwose . . . wambura kupambika vipambi [Adada] ŵakuwuwuskamo, ndipo uliwose uwo ukupambika vipambi ŵakuwutozga, mwakuti upambike vipambi vinandi. . . . Nga umo munthavi ungapambikira vipambi chara pawekha kwambura kuti ukukhalilira mu mpheska, mwakuyana waka imwe namwe mungapambika chara kwambura kuti mukukhalilira mu umoza na ine. Ine ndine mpheska, imwe ndimwe minthavi.”—Yohane 15:2-5.
Yesu wakalayizga ŵasambiri ŵake ŵakugomezgeka kuti para iyo waluta, wazamuŵatumira movwiri uwo ni mzimu utuŵa. Pakati pajumpha mazuŵa 51, ŵapositole na ŵanyake ŵakapokera mzimu utuŵa ndipo ŵakaŵa minthavi ya mpheska. “Minthavi” yose yikwenera kukhalilira mu umoza na Yesu. Kasi minthavi yikeneranga kuchita vichi?
Yesu wakalongosora kuti: “Waliyose uyo wakukhalilira mu umoza na ine, ndipo ine mu umoza na iyo, wakupambika vipambi vinandi, chifukwa kwambura ine mungachita kalikose chara.” Ŵalondezgi ŵa Yesu ŵakugomezgeka awo ŵali nga ni “minthavi,” ŵakwenera kupambika vipambi vinandi. Ŵakuchita vinthu nga umo Yesu wakachitiranga, ndipo ŵakuphalirako ŵanji vya Ufumu wa Chiuta na kupanga ŵasambiri. Kasi ntchivichi icho chingachitika usange munyake wakukhalilira mu umoza na Yesu yayi kweniso wakuleka kupambika vipambi? Yesu wakati: “Usange munthu wakukhalilira mu umoza na ine chara, wakuponyeka kuwaro.” Mu fundo yinyake, Yesu wakati: “Usange mukukhalilira mu umoza na ine ndipo mazgu ghane ghakukhalilira mwa imwe, mungalomba chilichose icho mukukhumba ndipo chichitikenge.”—Yohane 15:5-7.
Sono Yesu wakamba kuyowoya nkhani iyo wakayiyowoyapo kale kaŵiri. Yikaŵa nkhani yakusungilira malango ghake. (Yohane 14:15, 21) Yesu wakalongosora vinthu vyakukhumbikwa ivyo ŵasambiri ŵakeneranga kuchita kulongora kuti ŵakusungilira malango ghake. Wakati: “Usange mukusungilira malango ghane, mukhalilirenge mu chitemwa chane, nga umo nane nasungililira malango gha Adada ndipo nkhukhalilira mu chitemwa chawo.” Kweni pali vinandi vyakukhumbikwa padera pa kutemwa Yehova Chiuta na mwana wake. Yesu wakati: “Ili ni dango lane, lakuti mutemwanenge nga umo ine namutemwerani. Palije uyo wali na chitemwa chikuru kuluska ichi, chakuti munthu wapeleke umoyo wake chifukwa cha ŵabwezi ŵake. Imwe muli ŵabwezi ŵane usange mukuchita ivyo nkhumuphalirani.”—Yohane 15:10-14.
Pa nyengo iyi kukakhala pachoko kuti Yesu wapeleke umoyo wake chifukwa cha kutemwa wose awo ŵakaŵa na chipulikano mwa iyo. Ŵalondezgi ŵake nawo ŵatemwanenge yumoza na munyake. Chitemwa ndicho chizamuŵapambaniska na ŵanthu ŵanyake, nga umo Yesu wakayowoyera kale kumanyuma kuti: “Usange mukutemwana, wose ŵamanyenge kuti ndimwe ŵasambiri ŵane.”—Yohane 13:35.
Ŵapositole ŵakamanya kuti Yesu wakaŵachemanga kuti “ŵabwezi.” Yesu wakaŵaphalira chifukwa icho wakaŵachemeranga ŵabwezi, wakati: “Ine namuchemani ŵabwezi, chifukwa namumanyiskani vinthu vyose ivyo napulika kwa Adada.” Ukaŵa mwaŵi wapadera chomene ku ŵasambiri kuŵa ŵabwezi ŵa Yesu kweniso kumanya ivyo Adada ŵakaphalira mwana wawo. Kweni kuti ubwezi uwu wende makora, ŵakwenera “kupambika vipambi.” Usange ndivyo ŵachitenge, Yesu wakati: “Chilichose icho mulombenge kwa Adada mu zina lane ŵamupaninge.—Yohane 15:15, 16.
Usange ŵasambiri ŵakutemwana, chiŵawovwirenge kuti ŵazizipizge viyezgo. Yesu wakaŵachenjezga kuti charu chiŵatinkhenge. Kweni wakaŵakhwimiska na mazgu ghakuti: “Usange charu chikumutinkhani, imwe mukumanya kuti chadankha kutinkha ine pambere chindatinkhe imwe. Muŵenge chigaŵa cha charu, mphanyi charu chatemwa icho ntchake. Sono pakuti muli chigaŵa cha charu chara, . . . lekani charu chikumutinkhani.”—Yohane 15:18, 19.
Pakulongosora chifukwa icho charu chiŵatinkhirenge, Yesu wakati: “Ŵachitenge vinthu vyose ivi chifukwa cha zina lane, chifukwa ŵakumumanya yayi Uyo wakanituma.” Yesu wakayowoya kuti milimo yake yakuzizwiska yikavumbura chifukwa icho ŵakamutinkhiranga. Wakati: “Niŵenge kuti nindachite pakati pawo milimo iyo palije munthu munyake wali kuchitapo, mphanyi ŵalije kwananga. Kweni sono ŵawona na kunitinkha ine kweniso ŵatinkha Adada.” Nakuti ivyo ŵakachita, vikafiskanga uchimi.—Yohane 15:21, 24, 25; Salimo 35:19; 69:4.
Yesu wakayowoyaso kuti wazamuŵatumira movwiri, mzimu utuŵa. Nkhongono ya mzimu iyi, yingawovwira waliyose uyo wakulondezga Yesu kuti wapambike vipambi, ndiko kuti, “kuchitira ukaboni.”—Yohane 15:27.


text:
CIGAŴA 3
Umo Mungamazgira Masuzgo
“Mutemwanenge nkhanirankhanira yumoza na munyake, cifukwa citemwa cikubenekelera wumba wa zakwananga.”—1 Petrosi 4:8
Para mwatorana waka, muŵenge na masuzgo ghanandi. Mungaŵa na masuzgo cifukwa ca kupambana umo mukujipulikira, kuwona vinthu mwakupambana panji kupambana vyakucita cifukwa ca umo muli kulelekera. Masuzgo ghanyake ghangafuma kuwaro kwa mbumba panji ghangiza mwamabuci.
Nyengo zinyake mungaghanaghana kuti mughazerezge waka, kweni Baibolo likutiphalira umo tikwenera kucitira na masuzgo. (Mateyu 5:23, 24) Mu Baibolo muli ulongozgi uwemi comene wakumazgira masuzgo.
1 DUMBISKANANI SUZGO ILO LILIPO
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: Pali “nyengo ya kuyowoya.” (Mupharazgi 3:1, 7) Sangani nyengo kuti mudumbiskane suzgo linu. Muphalirani munyinu kwambura kubisa umo mukujipulikira na umo mukuwonera ivyo vyacitika. Nyengo zose ‘muyowoyenge unenesko’ kwa munyinu. (Ŵaefeso 4:25) Nangauli nyengo zinyake mungakwiya comene, kweni mukwenera kujikora. Kuzgora mwakuzikira kukovwira kuti paleke kuŵa mphindano.—Zintharika 15:4; 26:20.
Nanga ni para mundakolerane navyo ivyo munyinu wakuyowoya, zikirani na kulongora kuti mukumutemwa na kumucindika. (Ŵakolose 4:6) Mazgani nkhani iyo mwaluŵiro, ndipo kuleka yayi kuyowoyeskana.—Ŵaefeso 4:26.
IVYO MUNGACITA:
Sankhani nyengo yiwemi kuti mudumbiskane suzgo linu
Para munyinu wakuyowoya, tegherezgani kwambura kumudumulizga. Namwe nyengo yinu yifikenge kuti muyowoyepo
2 TEGHEREZGANI NA KUPULIKISKA
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: “Muŵe na mtima wacitemwa kwa yumoza na munyake. Pakulongora nchindi kwa yumoza na munyake, yambani ndimwe.” (Ŵaroma 12:10) Kutegherezga nkhwakuzirwa comene. Mupulikiskenge ivyo munyinu wakuyowoya, ndipo mukwenera kucita nthena na mtima walusungu na wakujiyuyura. (1 Petrosi 3:8; Yakobe 1:19) Mukwenera kutegherezga nadi, kupusikizgira waka yayi. Usange vingacitika, lekani dankha ivyo mukucita kuti mutegherezge kwa munyinu, panji mungamupempha kuti muzakadumbiskane nyengo yinyake. Mukwenera kuwona muwoli panji mfumu winu nga ni munyinu uyo mukuseŵera nayo timu yimoza, nga ni mulwani wa timu yinyake yayi. Usange mucitenge nthena, ‘mukalipenge luŵiro yayi.’—Mupharazgi 7:9.
IVYO MUNGACITA:
Tegherezgani kwambura kumususka munyinu, nanga ni para ivyo wakuyowoya vikumukondweskani yayi
Pulikiskani ivyo wakung’anamura. Wonani umo wakucitira pa cisko na umo mazgu ghake ghakupulikikwira
3 CITANI IVYO MWAKOLERANA
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: “Nchito yiliyose iyo munthu wakulimbikira kuyicita yili na candulo, kweni munthu wapamulomo wakavukenge.” (Zintharika 14:23, NW) Kukolerana waka umo mungamazgira suzgo nkhwakukwana yayi. Kweni mukwenera kucita ivyo mwakolerana. Nchipusu yayi kucita nthena, kweni muphyokenge pawaka cara. (Zintharika 10:4) Usange mucitirenge vinthu pamoza, muŵenge na “njombe yiwemi.”—Mupharazgi 4:9
IVYO MUNGACITA:
Dumbiskanani ivyo waliyose wakwenera kucita kuti mumazge suzgo
Nyengo na nyengo, mukwenera kuwona umo mukucitira


text:
SAMBIRO 3
Rahabi Wakagomezga Yehova
Tiye tiwelere kumasinda. Tiŵe nga tili mu msumba wa Yeriko. Msumba uwu wuli mu Kenani, uko ŵanthu ŵakugomezga Yehova yayi. Ndimo mukukhala mwanakazi yunji zina lake Rahabi.
Apo Rahabi wakaŵa msungwana, wakapulika umo Mozesi wakawomizgira maji pa Nyanja Yiswesi na kufumiska Ŵaisrayeli mu Eguputo. Wakapulikaso umo Yehova wakaŵawovwilira pa nkhondo izo ŵakarwanga na ŵalwani ŵawo. Sono wapulika kuti Ŵaisrayeli ŵazenga misasa pafupi na Yeriko.
Rahabi wakabisa Ŵaisrayeli ŵaŵiri cifukwa wakagomezga Yehova
Zuŵa linyake namise Ŵaisrayeli ŵaŵiri ŵakiza ku Yeriko kuti ŵawone caru. Ŵakiza kunyumba ya Rahabi. Wakaŵapokelera ndipo ŵakagona. Nausiku, fumu ya Yeriko yikapulika kuti Ŵaisrayeli ŵanjira mu msumba kuti ŵazakawone caru ndipo ŵaluta kunyumba ya Rahabi. Fumu yikatuma ŵanthu kuti ŵakaŵatore. Rahabi wakaŵabisa Ŵaisrayeli ŵaŵiri aŵa kucanya kwa nyumba yake. Wakaphalira ŵanthu awo ŵakatumika na fumu kuti, ‘Ŵanalume ŵanyake ŵakiza nadi kwa ine, kweni ŵafuma. Mungaŵasanga usange mungaŵacimbilira!’ Cifukwa wuli Rahabi wakabisa Ŵaisrayeli awo ŵakiza kuzakawona caru?— Cifukwa wakagomezga kuti Yehova wapelekenge caru ca Kenani ku Ŵaisrayeli.
Ŵaisrayeli ŵaŵiri awo ŵakiza kuzakawona caru ŵakaphalira Rahabi kuti wazamupona pamoza na ŵapapi ŵake na ŵabali ŵake panyengo iyo msumba wa Yeriko uzamuparanyika. Kasi ukumanya ico ŵakamuphalira kuti wacite kuti wazakapone?— Ŵakati: ‘Utore cingwe ciswesi ici ucikake pawindo. Para ucitenge nthena, wose awo ŵazamuŵa munyumba yako ŵazamupona.’ Rahabi wakacita ivyo ŵakamuphalira. Kasi ukumanya ico cikacitika?—
Pati pajumpha mazuŵa ghacoko waka, Ŵaisrayeli ŵakenda kuzingilira Msumba wa Yeriko. Waliyose wakaŵa cete apo ŵakazingiliranga. Ŵakacita nthena kamoza pa zuŵa kwa mazuŵa 6. Kweni pa zuŵa la 7, ŵakazingilira msumba kankhondi na kaŵiri. Ndipo ŵati ŵazingilira kaumaliro, waliyose wakacemerezga comene. Yehova wakapangiska kuti mpanda wa msumba uwe. Kweni nyumba iyo yikaŵa na cingwe ciswesi pawindo yikawa yayi. Kasi wayiwona pa cithuzithuzi apa?— Rahabi na ŵabali ŵake ŵakapona.
Kasi ungasambirako vici kwa Rahabi?— Rahabi wakagomezga Yehova cifukwa wakasambira vinthu vinandi vya iyo. Nawe ukusambira vinthu vinandi vya Yehova. Kasi nawe ukugomezga Yehova nga Rahabi?— Tikumanya kuti ukugomezga!


text:
Mungaŵa Ŵakujiyuyura Para Mwayezgeka
“Kwenda mwakujiyuyura na Chiuta wako!”—MIKA 6:8.
SUMU: 48, 95
1-3. Kasi ntchimi yakufuma ku Yuda yikatondeka kuchita vichi? Ndipo chikachitika ntchivichi? (Wonani chithuzi chakwamba.)
MU NYENGO ya Themba Yerobowamu, Yehova wakatuma ntchimi kufuma ku Yuda kuti yikaphalire themba lakugaruka la Israyeli ili uthenga wacheruzgo. Ntchimi yakujiyuyura yira yikafiska uthenga, ndipo Yehova wakayivikilira kwa Yerobowamu uyo wakakalipa chomene pa nyengo yira.—1 Mathe. 13:1-10.
2 Apo ntchimi yikaweranga, yikakumana na munthu muchekuru wakufuma ku Beteli. Munthu uyu wakati ni ntchimi ya Yehova. Wakapusika ntchimi yachinyamata kuti yileke kupulikira ulongozgi wa Yehova wakuti yileke ‘kurya chingwa panji kumwa maji mu Israyeli’ na kuleka ‘kuwelera na nthowa iyo yikizamo.’ Ivi vikamukwiyiska chomene Yehova. Apo munthu wa Yehova wakufuma ku Yuda wakaweranga, wakakumana na nkhalamu pa msewu ndipo yikamukoma.—1 Mathe. 13:11-24.
3 Chifukwa wuli ntchimi yakujiyuyura iyi yikajiŵikamo na kulutira lumoza na munthu mutesi? Baibolo likuyowoya yayi chifukwa chake. Panji yikaluwa kuti yikeneranga ‘kwenda mwakujiyuyura na Chiuta wake.’ (Ŵerengani Mika 6:8.) Para Baibolo likuyowoya kuti munthu wakwenda na Yehova, likung’anamura kuti wakumugomezga Yehova, wakumanya kuti ndiyo ni Fumu, na kumupulikira. Munthu wakujiyuyura wakumanya makora kuti nyengo zose wakwenera kuyowoyeskana na Adada ŵake ŵachitemwa, awo mbankhongonozose. Ntchimi iyi mphanyi yikafumba Yehova kuti wayilongosolere makora. Kweni Baibolo likuyowoyapo yayi kuti ndimo ntchimi iyi yikachitira. Nyengo zinyake nase tingakhumbikwira kusankha chakuchita pa nkhani yakusuzga, ndipo tingamanya makora yayi chakuchita. Kweni para tingajiyuyura na kupenja ulongozgi wa Yehova vingatovwira kuti tileke kusankha vinthu ivyo pamanyuma tingazakalira navyo.
4. Kasi tisambirenge vichi mu nkhani iyi?
4 Mu nkhani iyo yajumpha tikasambira chifukwa icho Ŵakhristu ŵakwenera kuŵira ŵakujiyuyura, kweniso ivyo munthu wakujiyuyura wakuchita. Kweni kasi mphawuli apo chingaŵa chakusuzga kujiyuyura? Ndipo tingachita wuli kuti tiŵe ŵakujiyuyura nanga tingakumana na viyezgo? Kuti tizgore mafumbo agha, tiyeni tiwone vinthu vitatu ivyo vingatiyezga usange tili ŵakujiyuyura. Tiwonengeso umo tingachitira mwamahara para takumana na chiyezgo.—Zinth. 11:2.
PARA VINTHU VYASINTHA
5, 6. Kasi Barazilayi wakalongora wuli kuti ngwakujiyuyura?
5 Para vinthu vinyake panji uteŵeti wasintha, tingalongora kuti ndise ŵakujiyuyura panji yayi. Nyengo yinyake Davide wakapempha Barazilayi uyo wakaŵa na vyaka 80 kuti wakakhale nayo mu nyumba yachifumu. Barazilayi wakapika mwaŵi ukuru chomene. Wazomerenge mphanyi wakakhala na themba. Kweni Barazilayi wakakana. Chifukwa wuli? Chifukwa chakuti wakaŵa muchekuru. Wakaphalira Davide kuti iyo wakakhumba yayi kulisuzga themba. Ntheura Barazilayi wakati Kimuhamu, uyo panji wakaŵa mwana wake, ndiyo walute nayo.—2 Sam. 19:31-37.
6 Barazilayi wakaŵa wakujiyuyura lekani wakachita mwamahara. Kasi wakakana kuluta na Davide chifukwa chakuti wakagwenthanga udindo? Panji wakakananga kumusuzga ndipo wakakhumbanga waka kupumura kunyumba kwake? Yayi. Iyo wakamanyanga kuti wakaŵa muchekuru ndipo vinyake wangakwaniska yayi. Wakakhumba yayi kuzomera ivyo wangatondeka kufiska. (Ŵerengani Ŵagalatiya 6:4, 5.) Para tikukhumba chomene malo ghapachanya, udindo, panji kumanyikwa, tingamba kujiwona, kuphalizgana na ŵanyithu, ndipo paumaliro vinthu vingatiŵira makora yayi. (Gal. 5:26) Kweni ŵanthu ŵakujiyuyura, ŵakugwilira lumoza ntchito na ŵanyawo kuti ŵachindike Chiuta na kovwilira ŵanthu.—1 Kor. 10:31.
7, 8. Kasi kujiyuyura kungatovwira wuli kuti tileke kujithemba?
7 Para munthu wali na milimo yinandi, wakuŵaso na udindo ukuru ndipo nyengo zinyake wangamba kujikuzga. Nehemiya wakati wapulika masuzgo agho ŵanthu ŵa Chiuta ŵakakumananga nagho mu Yerusalemu, wakalomba kwa Yehova. (Neh. 1:4, 11) Themba Aritazekisesi likati limika Nehemiya kuti walaŵilirenge chigaŵa, vinthu vikamba kwenda makora. Nangauli Nehemiya wakaŵa na udindo wapachanya, musambazi, kweniso wamazaza, iyo wakathemba ivyo wakamanyanga yayi panji maluso ghake. Wakalutilira kwenda na Chiuta. Wakaleka yayi kuŵerenga Dango la Chiuta na kupenja ulongozgi wa Yehova. (Neh. 8:1, 8, 9) Nehemiya wakasuzganga ŵanthu yayi, kweni wakaŵateŵeteranga.—Neh. 5:14-19.
8 Ivyo Nehemiya wakachita vikutisambizga kuti tileke kujithemba para tapokera uteŵeti panji udindo. Para mulara wakuthemba waka maluso ghake, wangamba kunozgekera nkhani panji kuchita vinthu vinyake vya mpingo kwambura kulomba dankha kwa Yehova kuti wamovwire. Ŵanyake ŵangamba kusankha dankha chakuchita pamanyuma na kulomba Yehova kuti watumbike ivyo ŵasankha. Kweni kasi uku nkhujiyuyura? Munthu wakujiyuyura wakumanya kuti Chiuta ndiyo wakwenera kumulongozga, kweniso wakumanya ivyo wakwenera kuchita mu gulu la Chiuta. Maluso ghithu ndigho ngakuzirwa chomene yayi. Kanandi chikuŵa chakusuzga chomene kuthemba Chiuta para takumana na suzgo ilo tikakumanapo nalo. Panyengo iyi ndipo tikwenera kuchenjera chomene kuti tileke kujithemba. (Ŵerengani Zintharika 3:5, 6.) Pakuŵa ŵamunyumba ya Chiuta, tikuchita milimo yithu mu banja panji mu mpingo, m’malo mwa kughanaghanira waka umo tingasangira maudindo.—1 Tim. 3:15.
PARA ŴANTHU ŴAKUTINENA PANJI KUTILUMBA
9, 10. Kasi kujiyuyura kungatovwira wuli para ŵanthu ŵakutinena?
9 Nyengo zinyake chingaŵa chakusuzga kujikora para ŵanthu ŵakutisuska. Kanandi Hana wakakhaliranga waka kulira chifukwa chakuti muwolimwa munyake, Penina, wakamunyozanga. Hana wakaŵa chumba, kweni mfumu wake wakamutemwanga chomene. Zuŵa linyake Hana wakalombanga pa chihema, ndipo Eli, uyo wakaŵa wasembe mukuru, wakamunena kuti waloŵera. Kasi mukughanaghana kuti Hana wakajipulika wuli? Nangauli vikaŵa makora yayi, Hana wakajiyuyura na kujikora, ndipo wakamuzgora mwantchindi Eli. Ivyo wakalomba vili kulembeka mu Baibolo. Pemphero ili likulongora kuti Hana wakaŵa na chipulikano ndipo wakamutemwanga Yehova.—1 Sam. 1:5-7, 12-16; 2:1-10.
10 Para tili ŵakujiyuyura ‘tilutilirenge kuchita uwemi kuti tithereske uheni.’ (Rom. 12:21) Vinthu vili makora yayi mu charu cha Satana ichi, ndipo tikwenera kulimbikira kuti tileke kukhalira waka kukwenyelera na nkharo izo ŵanthu ŵaheni ŵakuchita. (Sal. 37:1) Tikukwenyelera chomene para uyo watibudira ni mubali panji mudumbu. Kweni munthu wakujiyuyura wakuyezga Yesu. Baibolo likuti, “Apo wakatukikanga, wakawezgera kutuka yayi . . . kweni wakajipeleka kwa uyo wakweruzga mwaurunji.” (1 Pet. 2:23) Yesu wakamanya kuti kuwezgera nkhwa Yehova. (Rom. 12:19) Ŵakhristu nawo ŵakwenera kujiyuyura na kuleka “kuwezgera uheni pa uheni.”—1 Pet. 3:8, 9.
11, 12. (a) Kasi para tili ŵakujiyuyura tikuchita wuli para ŵanthu ŵakutilumba? (b) Kasi para tili ŵakujiyuyura tikuvwara wuli?
11 Nyengo zinyake tingamba kujikuzga para ŵanthu ŵangatilumba chomene panji kutihaya. Wonani umo Esitere wakachitira apo ŵanthu ŵakamulumbanga chomene. Iyo wakaŵa wakutowa chomene. Nyengo yinyake ŵanthu ŵakakhaliranga waka kumupa chakurya chapadera na kumuphaka mafuta ghapachanya chaka chose. Zuŵa lililose wakakhalanga na ŵasungwana ŵanyake ŵa mu Ufumu wa Peresiya awo ŵakaphalizgananga kutowa kuti themba likasorepo. Iyo wakalutilira kuchindika ŵanyake, wakajikuzgapo yayi. Kweniso wakajitukumura panji kunyada yayi wakati wasankhika na themba kuŵa fumukazi.—Est. 2:9, 12, 15, 17.
12 Para tili ŵakujiyuyura tikuvwara na kujitozga mwakwenelera kweniso tikuchita vinthu mwamahara ndiposo mwantchindi. Tikumanya kuti ŵanthu ŵakutitemwa chifukwa cha kujitukumura yayi panji kujihaya. Kweni ŵakutitemwa chifukwa cha “mzimu wakufwasa na wakuzika.” (Ŵerengani 1 Petrosi 3:3, 4; Yer. 9:23, 24) Tingamba kujikuzga mu mtima, ndipo paumaliro mu vyakuchita. Mwachiyelezgero, tingamba kujilumba na udindo withu, kujihaya kuti tikumanya nkhani zachisisi, panji tikumanyana chomene na ŵabali ŵaudindo. Nyengo zinyake vinthu ivyo tikachita na ŵanyithu tingavilongosora nga tikachita tekha mwakuti tilumbike. Yesu wakajihayanga yayi. Ivyo iyo wakayowoyanga vikafumanga mu Malemba Ghachihebere. Iyo wakakhumbanga kuti awo ŵakupulika ŵamanye kuti ivyo wakayowoyanga vikafumanga kwa Yehova. Wakayowoyanga vinjeru vyake yayi.—Yoh. 8:28.
PAKUSANKHA VYAKUCHITA
13, 14. Kasi tikusankha wuli vyakuchita para tili ŵakujiyuyura?
13 Para tikusankha vyakuchita, tingamanya usange tili ŵakujiyuyura panji yayi. Nyengo yinyake apo Paulosi wakaŵa ku Kesareya, ntchimi Agabu yikamuphalira kuti para walutenge ku Yerusalemu, ŵamumukaka panji na kukomeka wuwo. Chifukwa cha kopa kuti Paulosi wangakakakika panji kukomeka, ŵabali ŵakamuŵeyelera kuti waleke kulutako. Kweni Paulosi wakakolerana nawo yayi. Wakajithembanga yayi kweniso wakopanga ŵanthu yayi. Iyo wakagomezga chomene Yehova ndipo wakaŵa wakunozgeka kufiska uteŵeti wake kulikose uko Yehova wamutuma. Ŵabali ŵakati ŵapulika ivyo Paulosi wakayowoya, ŵakaleka kumukanizga.—Mil. 21:10-14.
14 Para tili ŵakujiyuyura tichitenge vinthu mwamahara nangauli tikumanya yayi umo vimalirenge. Tiyelezgere kuti tamba uteŵeti wanyengozose, tingajifumba kuti, kasi nizamuchita wuli para nalwara? Kasi nizamuŵawovwira wuli ŵapapi ŵane para ŵachekura? Kasi nizamujiwovwira wuli para nachekura? Kulije uko tingasanga mazgoro gha mafumbo agha nanga tingatchezera kulomba panji kupenjerezga mazgoro. (Muph. 8:16, 17) Kweni para tikugomezga Yehova, tikumanya kuti palije icho tingachita patekha. Para tapenjerezga ulongozgi mu mabuku ghithu, kufumba ŵanyithu, na kulomba Chiuta kuti watovwire, tikwenera kulondezga waka ulongozgi uwo tasanga pakovwirika na mzimu wa Chiuta. (Ŵerengani Mupharazgi 11:4-6.) Para tachita nthena, Yehova wazamutumbika ivyo tasankha panji kutovwira kuti tisankheso makora.—Zinth. 16:3, 9.
UMO TINGAŴIRA ŴAKUJIYUYURA
15. Kasi tingachita wuli kuti tijiyuyurenge?
15 Pakuti kujiyuyura nkhuwemi, tingachita wuli kuti tijiyuyurenge? Tiyeni tiwone nthowa zinayi. Yakwamba, tingaŵa ŵakujiyuyura na kuchindika Yehova para tikughanaghanira mikhaliro yake yikuru na udindo wake. (Yes. 8:13) Kuluwa yayi kuti tikwenda na ŵangelo panji munthu yayi, kweni na Chiuta Wankhongonozose. Para tikukumbuka fundo iyi, ‘tijiyuyurenge pasi pa woko lankhongono la Chiuta.’—1 Pet. 5:6.
16. Kasi tingaŵa ŵakujiyuyura para tikughanaghanira vichi?
16 Yachiŵiri njakuti, para tikughanaghanira chitemwa cha Yehova, tikuŵa ŵakujiyuyura. Mpositole Paulosi wakalemba kuti viŵaro ivyo vikuwoneka vyakuzirwa pachoko, Yehova ‘wali kuvipa ntchindi zinandi chomene.’ (1 Kor. 12:23, 24) Mwakuyana waka, tose tili ŵakuzirwa kwa Yehova. Iyo wakutiyaniska na ŵanyithu yayi, kweniso wakuleka yayi kutitemwa para tabudiska vinyake. Chifukwa chakuti wakutitemwa, palije icho tikopa apo tikumuteŵetera pamoza na ŵanthu ŵake.
17. Kasi pali uwemi wuli para tikuwonamo viwemi mu ŵanyithu?
17 Yachitatu, kuwona viwemi mu ŵanyithu. Para tikuchita nthena ndikuti tikuyezga Chiuta, ndipo tikuwonga Yehova chifukwa cha uteŵeti uwo watipa. M’malo mwa kupenjerezga tuvifukwa mu ŵanyithu, na kukhumba kupoka maudindo ghawo, nyengo zose tikujiyuyura na kupokera ulongozgi wa ŵanyithu na kulondezga masachizgo ghawo. (Zinth. 13:10) Nase tikukondwa para ŵanyithu ŵapika milimo yinyake. Ndipo tikulumba Yehova para tikuwona kuti wakutumbika “ŵabali [ŵithu] wose awo ŵali mu charu.”—1 Pet. 5:9.
18. Kasi tingasambizga wuli njuŵi yithu kuti tiŵe na mikhaliro iyo Chiuta wali nayo?
18 Yaumaliro, nkharo yithu yingasintha kweniso tingachindika ŵanyithu para tikusambizga njuŵi yithu na fundo za mu Baibolo. Tichitenge vinthu mwamahara para tikujiyuyura na kuwona vinthu umo Yehova wakuviwonera. Tizamuŵa na njuŵi yiwemi chomene para tikulimbikira kusambira Baibolo, kulomba, na kulondezga ivyo tikusambira. (1 Tim. 1:5) Tikusambira kuti tikwenera kudangizga dankha vyakukhumba vya ŵanyithu. Para ise tachita chigaŵa chithu, Yehova wakutilayizga kuti, ‘wazamumalizga kutisambizga.’ Wazamutovwira kuti tiŵe ŵakujiyuyura na kuŵa nga ndiyo.—1 Pet. 5:10.
19. Ntchivichi chingatovwira kuti tilutilire kuŵa ŵakujiyuyura?
19 Ntchimi yakufuma ku Yuda yikakomeka ndipo ubwezi wake na Chiuta ukamara chifukwa cha kujikwezga kamoza pera. Kweni vingachitika kuŵa wakujiyuyura para tikuyezgeka. Tighanaghanirenge umo ŵakachitira ŵateŵeti ŵakugomezgeka ŵakale kweniso umo ŵakuchitira ŵateŵeti ŵakujiyuyura mazuŵa ghano. Para tikulutilira kwenda na Yehova, tijiyuyurenge chomene. (Zinth. 8:13) Ntchakuzirwa chomene kwenda na Yehova kuluska udindo uwo tingaŵa nawo mu gulu lake. Tiyeni tikoleske mwaŵi uwu na kulutilira kwenda mwakujiyuyura na Yehova.


text: 9 Davide wakati: “Kasi walipo uyo wakhalako wa nyumba ya Sauli uyo ningamulongora lusungu* chifukwa cha Yonatani?”+2 Sono mu nyumba ya Sauli mukaŵa muteŵeti, zina lake Ziba.+ Ŵakamuchemera kwa Davide ndipo themba likati: “Kasi ndiwe Ziba?” Iyo wakati: “Ndine, muteŵeti winu.”3 Themba likati: “Kasi walipo uyo wakhalako wa nyumba ya Sauli, uyo ningamulongora lusungu* lwa Chiuta?” Penepapo Ziba wakati kwa themba: “Walipo mwana yumoza wa Yonatani. Ngwakupendera malundi ghose ghaŵiri.”+4 Themba likati: “Wali nkhu?” Ziba wakati kwa themba: “Wali mu nyumba ya Makiri+ mwana wa Amiyeli ku Lo-debara.”5 Nyengo yeneyiyo Themba Davide likatuma ŵanthu kukamutora mu nyumba ya Makiri mwana wa Amiyeli ku Lo-debara.6 Mefibosheti mwana wa Yonatani mwana wa Sauli wakati wanjira kwa Davide, wakazgolika chisko chake pasi na kusindama. Davide wakati: “Mefibosheti!” Iyo wakati: “Ndine pano muteŵeti winu.”7 Davide wakati kwa iyo: “Ungawopanga chara, pakuti nikulongorenge lusungu*+ chifukwa cha Yonatani wuso, ndipo nikuwezgerenge charu chose cha Sauli sekuru wako, ndipo iwe uryenge* pa thebulu lane nyengo zose.”+8 Penepapo wakasindama, wakati: “Kasi muteŵeti winu nkhavichi, kuti mulaŵiske* ntcheŵe yakufwa+ nga ndine?”9 Themba likachema Ziba, muteŵeti wa Sauli, likati kwa iyo: “Chilichose icho chikaŵa cha Sauli na nyumba yake yose, nkhuchipeleka kwa muzukuru wa fumu yako.+10 Mumulimirenge munda, iwe, ŵana ŵako, na ŵateŵeti ŵako. Muwunjikenge vipambi vyake mwakuti wose awo mba kwa muzukuru wa fumu yako ŵaryenge. Kweni Mefibosheti muzukuru wa fumu yako waryenge pa thebulu lane nyengo zose.”+Ziba wakaŵa na ŵana ŵanalume 15 na ŵateŵeti 20.+11 Ziba wakati kwa themba: “Muteŵeti winu wachitenge vyose ivyo fumu yane themba yalangulira muteŵeti wake.” Ntheura Mefibosheti wakaryanga pa thebulu la Davide* nga njumoza wa ŵana ŵa themba.12 Mefibosheti wakaŵa na mwana muchoko zina lake Mika.+ Wose awo ŵakakhalanga mu nyumba ya Ziba ŵakazgoka ŵateŵeti ŵa Mefibosheti.13 Mefibosheti wakakhalanga mu Yerusalemu, pakuti wakaryanga pa thebulu la themba nyengo zose.+ Wakaŵa wakupendera malundi ghose ghaŵiri.+


text:
Umo Mungatisangira
Tili ŵakunozgeka kumovwirani usange mukukhumba kusambira Baibolo panji kumanya ntchito iyo tikuchita pa charu chose. Sankhanipo chimoza musi umu kuti Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakufupi na kukwinu ŵamovwirani.
Tiyimbirani foni panji kutilembera pa maadiresi na manambara agho ghali musi umu
Barbados
Watch Tower Bible and Tract Society
Crusher Site Road
Prospect
BB 24012 ST. JAMES
BARBADOS
+1 246-438-0655
+1 246-424-9172 (Fax)
Nyengo ya Ntchito
Mande m’paka Chinkhondi
8:00 a.m. m’paka 5:00 p.m.


text:
Dango pa nthengwa usange uyo wapikenge chiharo ni mwanakazi (1-13)
36 Ŵalara ŵa mbumba za ŵana ŵa Giliyadi mwana wa Makiri,+ mwana wa Manase, ŵa mbumba za ŵana ŵa Yosefe ŵakiza pafupi, ndipo ŵakayowoya panthazi pa Mozesi na ŵalongozgi, ŵalara ŵa mbumba za Ŵaisrayeli.2 Ŵakati: “Yehova wakaphalira imwe fumu yithu kuti mugaŵe charu pakuchita mphenduzga+ kuŵa chiharo ku Ŵaisrayeli. Ndipo imwe fumu yithu mukalangurika na Yehova kuti mupeleke chiharo cha Zelofehadi, mubali withu, ku ŵana ŵake ŵasungwana.+3 Usange ŵanakazi aŵa ŵangatengwa ku ŵanalume ŵa fuko linyake la Ŵaisrayeli, ndikuti chiharo chawo nacho chitolekengeko ku ŵasekuru ŵithu na kusazgika ku chiharo cha fuko ilo ŵatengwako. Ntheura chiharo chithu icho tikagaŵirika pakuchita mphenduzga chitolekengeko kwa ise.4 Sono para Chaka cha Wanangwa+ cha Ŵaisrayeli chakwana, chiharo cha ŵanakazi aŵa nacho chisazgikenge ku chiharo cha fuko ilo ŵatengwako. Ntheura chiharo chawo chitolekengeko ku chiharo cha fuko la ŵasekuru ŵithu.”5 Penepapo Mozesi wakaphalira Ŵaisrayeli kuyana na mazgu gha Yehova kuti: “Ivyo fuko la ŵana ŵa Yosefe likuyowoya ni vyaunenesko.6 Agha ni mazgu agho Yehova walangulira ŵana ŵasungwana ŵa Zelofehadi, ghakuti: ‘Ŵangatengwa kwa waliyose uyo ŵakhumba. Kweni ŵatengwe kwa munthu wa mu mbumba ya fuko la awiskewo.7 Chiharo cha Ŵaisrayeli chingendendekanga yayi kufuma ku fuko limoza kuya ku fuko linyake, chifukwa Muisrayeli waliyose wakwenera kudemelera ku chiharo cha fuko la ŵasekuru ŵake.8 Mwana msungwana waliyose uyo wali na chiharo pakati pa mafuko gha Israyeli watengwe kwa mwanalume wa mu fuko la awiske+ mwakuti Ŵaisrayeli ŵasungenge chiharo cha ŵasekuru ŵawo.9 Chiharo chingendendekanga yayi kufuma ku fuko limoza kuya ku fuko linyake, chifukwa fuko lililose la Israyeli likwenera kudemelera ku chiharo chake na chake.’”10 Ŵana ŵasungwana ŵa Zelofehadi ŵakachita nga umo Yehova wakaphalilira Mozesi.+11 Ntheura Mala, Tiriza, Hogila, Milika, na Nowa, ŵana ŵasungwana ŵa Zelofehadi+ ŵakatengwa ku ŵana ŵa ŵabali ŵa awiskewo.12 Ŵakatengwa ku ŵanalume ŵa mu mbumba za Manase mwana wa Yosefe, mwakuti chiharo chawo chikhalilire mu fuko la mbumba ya awiskewo.13 Agha ni malango na vyeruzgo ivyo Yehova wakapeleka ku Ŵaisrayeli mwa Mozesi mu vidika vya Mowabu, mumphepete mwa Yorodani kuthyana na Yeriko.+


text:
Kasi Ufumu wa Chiuta Ni Vichi?
Kasi mungati ni . . .
chinthu chinyake icho chili mu mtima winu?
mazgu ghakuyelezgera waka?
boma lakuchanya?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
“Chiuta wakuchanya wazamwimika ufumu uwo kuti uzamuparanyika chara.”—Daniyeli 2:44, Mang’anamuliro gha Charu Chiphya.
‘Kwa ise kwapika mwana mwanalume; ufumu uŵenge pa chiŵegha chake.’—Yesaya 9:6.
VYANDULO IVYO MUNGASANGA CHIFUKWA CHA LAYIZGO ILI
Boma liwemi ilo lingamovwirani sono.—Yesaya 48:17, 18.
Mu charu chiphya, muzamuŵa na umoyo uwemi wambura masuzgo.—Chivumbuzi 21:3, 4.
KASI TINGAGOMEZGA NADI IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA?
Enya. Pali vifukwa vinandi, kweni tiyowoyengepo viŵiri:
Ivyo Yesu wakachita vikulongora ivyo Ufumu wa Chiuta uzamuchita. Yesu wakasambizga ŵalondezgi ŵake kuti ŵalombenge kuti Ufumu wa Chiuta wize ndiposo kuti khumbo lake lichitike pano pasi. (Mateyu 6:9, 10) Yesu wakalongora umo Chiuta wazamuzgolera lurombo ulu.
Apo wakaŵa pa charu chapasi, Yesu wakalyeska ŵanjara, kuchizga ŵalwari, na kuwuska ŵakufwa. (Mateyu 15:29-38; Yohane 11:38-44) Pakuŵa Fumu ya Ufumu wa Chiuta, Yesu wakalongora ivyo Ufumu uwu uzamuchitira ŵanthu para wamba kuwusa.—Chivumbuzi 11:15.
Vinthu ivyo vikuchitika mu charu mazuŵa ghano, vikulongora kuti Ufumu wa Chiuta uli pafupi kwiza. Yesu wakati para kwakhala pachoko waka kuti Ufumu wize, pa charu chapasi pazamuŵa nkhondo, njara, na vindindindi.—Mateyu 24:3, 7.
Ivi ndivyo tikuwona mazuŵa ghano. Ntheura tili na chigomezgo kuti Ufumu wa Chiuta uwuskengepo masuzgo ghose sonosono apa.
FUNDO YAKUTI MUGHANAGHANIREPO
Kasi vinthu vizamuŵa wuli para Ufumu wa Chiuta wamba kuwusa?
Baibolo likuzgora fumbo ili pa SALIMO 37:29 na YESAYA 65:21-23.
Manyani Vinandi
Kasi Ufumu wa Chiuta Uzamuchita Vichi Kuti pa Charu Chapasi Paŵe Mtende?
Manyani ivyo boma la Chiuta lizamuchita kuti pa charu chapasi paŵe mtende.
Kasi Chiuta Wachitengechi na Charu Ichi?
Baibolo likuyowoya chifukwa icho Chiuta wakalengera charu, kweniso kuti masuzgo ghamalenge, charu chizamuŵa paradiso na ŵanthu awo ŵazamukhalamo.


text: Salimo la Davide.28 Nkhulilira kwa imwe, A Yehova Jalawe lane.+Mungajaranga khutu kwa ine chara.Usange mukukhala waka chete,Niŵenge nga ni awo ŵakukhilira ku khululu.*+2 Pulikani kuŵeya kwane apo nkhulira kuti munovwire,Apo nkhunyoloskera mawoko ghane ku chipinda chamukati chomene cha malo ghinu ghakupatulika.+3 Munganiguguziranga kutali yayi pamoza na ŵaheni, pamoza na awo ŵakuchita vyakupweteka,+Awo ŵakuyowoya vya mtende na munyawo, kweni mu mitima yawo muli uheni.+4 Ŵapani malipiro gha ntchito zawo,+Kuyana na vyakuchita vyawo viheni.Ŵalipirani pa milimo ya mawoko ghawo.Kuyana na ivyo ŵachita.+5 Pakuti ŵakuŵikako mahara yayi ku ntchito za Yehova,+Nanga nkhu mulimo wa mawoko ghake.+Waŵapankhurenge, ndipo waŵazengenge chara.6 Yehova walumbike,Pakuti wapulika kuŵeya kwane kupempha wovwiri.7 Yehova ni nkhongono+ zane na chiskango chane.+Mtima wane ukuthemba iyo.+Napokera wovwiri wake, ndipo mtima wane ukusekelera,Ntheura nimulumbenge na sumu yane.8 Yehova ni nkhongono za ŵanthu ŵake,Ni linga lakukhora la chiponosko chikuru ku wakuphakazgika wake.+9 Ponoskani ŵanthu ŵinu na kutumbika chiharo chinu.+Muŵe Muliska wawo na kuŵayegha mu mawoko ghinu muyirayira.+


text:
Ghanaghanirani Chitemwa cha Yehova
‘Nighanaghanirenge milimo yinu yose.’—SAL. 77:12.
SUMU: 18, 61
1, 2. (a) Kasi imwe muli na ukaboni wuli wakuti Yehova wakutemwa ŵanthu ŵake? (b) Kasi Yehova wakukhumba kuti tichitenge nawo wuli ŵanyithu?
KASI muli na ukaboni wuli wakuti Yehova wakumutemwani? Pambere mundazgore fumbo ili, wonani dankha viyelezgero ivi: Kwa vyaka vinandi, ŵabali na ŵadumbu ŵakachiskanga mudumbu Talene kuti waleke kutangwanika na vinthu ivyo wangakwaniska yayi. Talene wakati: “Yehova walekenge kunitemwa mphanyi ŵabali ŵakanipa yayi ulongozgi uwu.” Brijeti wakalera yekha ŵana ŵake ŵaŵiri, mfumu wake wakati wafwa. Iyo wakati: “Ntchakusuzga kulera ŵana mu charu cha Satana ichi, chomene usange mupapi njumoza. Kweni Yehova wandanitaye, ndipo wakunovwira kuzizipizga para nakumana na masuzgo.” (1 Kor. 10:13) Sandira wakulwara nthenda yambura kukonda munkhwala. Muwoli wa mubali munyake wakachezga na Sandira apo ŵakaŵa pa ungano. Mfumu wa Sandira wakati: “Nangauli mudumbu uyu tikamumanyanga yayi kweni tikakondwa chomene chifukwa wakatilongora chitemwa. Tunthu tuwemi uto ŵanyithu ŵakutichitira, mbukaboni wakuti Yehova wakutitemwa chomene.”
2 Taŵanthu tili kulengeka kuti titemwanenge na ŵanyithu. Kweni nyengo zinyake tikutondeka kuchita nthena chifukwa cha kukhuŵara, ulwari, kusoŵa ndalama, panji chifukwa chakuti vinthu vikutiyendera makora yayi mu uteŵeti. Para tamba kuwona nga kuti Yehova watitaya, tikwenera kukumbuka kuti iyo wakutiwona kuŵa ŵakuzirwa mu maso ghake, kweniso ‘wakutikora ku woko lithu lamalyero’ kuti watovwire. Watiluwenge yayi usange tilutilirenge kugomezgeka kwa iyo.—Yes. 41:13; 49:15.
3. Kasi ntchivichi chingatovwira kumanya kuti Yehova wakutitemwa nyengo zose?
3 Ŵanthu awo ŵazunulika mu ndime yakwamba ŵali na chigomezgo chose kuti Chiuta wakuŵa nawo para ŵali mu masuzgo. Nase tikugomezga kuti Yehova watitayenge yayi. (Sal. 118:6, 7) Nkhani iyi yikulongosora umo Yehova watilongolera chitemwa chake kwizira mu (1) ivyo wali kulenga, (2) Mazgu ghake, (3) lurombo, na (4) sembe ya Yesu. Para tikughanaghanira viwemi ivyo Yehova watichitira, tilutilirenge kumuwonga chifukwa cha chitemwa icho wakutilongora nyengo zose.—Ŵazgani Salmo 77:11, 12.
IVYO YEHOVA WALI KULENGA
4. Kasi ivyo Yehova wali kulenga vikutisambizga vichi? (Wonani chithuzi chakwamba.)
4 Kasi chilengiwa chikulongora wuli kuti Yehova wakutitemwa? Vinthu ivyo Yehova wali kulenga vikutisambizga kuti iyo wakutitemwa nyengo zose. (Rom. 1:20) Yehova wali kulenga charu kuti tikhalengemo. Iyo watipa chilichose kuti tiŵe ŵakukondwa. Watipa vyakurya vyakupambanapambana kuti tiryenge na kukondwa navyo. (Muph. 9:7) Mudumbu Catherine wa ku Canada wakukondwa chomene para wakuwona vinthu ivyo Yehova wali kulenga. Wakukondwa para wakuwona maluŵa ghakutowa, viyuni vikuduka mu dera, kweniso kayuni kajongwe ako kakurya pafupi na khichini lake. Ivi vikumupa ukaboni wakuti Yehova wakutitemwa. Yehova uyo ni Dada withu wachitemwa, wakukondwa chomene na ivyo wali kulenga ndipo wakukhumba kuti nase tikondwenge navyo.—Mil. 14:16, 17.
5. Kasi umo Yehova wali kutilengera vikulongora wuli kuti wakutitemwa?
5 Yehova wali kutilenga kuti tigwirenge ntchito izo zikutovwira kuti tiŵe ŵakusangwa. (Muph. 2:24) Khumbo lake ndakuti tibabane, tizuzge charu, na kuŵa na mazaza pa somba, viyuni, na vyamoyo vinyake. (Gen. 1:26-28) Yehova ngwachitemwa, lekani wali kutilenga na mikhaliro iyo yikutovwira kumuyezga.—Efe. 5:1.
MAZGU GHAKE
6. Chifukwa wuli tikwenera kuwonga kuti tili na Baibolo?
6 Chiuta wakutitemwa chomene lekani wali kutipa Baibolo. Baibolo likutovwira kuti timumanye iyo kweniso timanye umo wakuchitira na ŵanthu. Malemba ghakutiphalira umo wakachitira na Ŵaisrayeli awo ŵakamugalukiranga kanandi waka. Lemba la Salmo 78:38 likuti: ‘Pakuŵa wa lusungu, wakagowokera ubendezi wawo; ntha wakaŵaparanya; enya, nyengo zinandi wakawezga ukali wake, ndipo kuti wakagolerezga ukali wake wose chara.’ Para mungaghanaghanirapo ivyo vesi ili likuyowoya mumanyenge kuti Yehova wakumutemwani na kumupwelelerani. Manyani kuti ndimwe ŵakuzirwa chomene mu maso mwa Yehova.—Ŵazgani 1 Petrosi 5:6, 7.
7. Chifukwa wuli tikwenera kuŵerenga Baibolo?
7 Tikwenera kuŵerenga Baibolo chifukwa ndiyo nthowa yikuru iyo Yehova wakuyowoyera nase. Para ŵapapi na ŵana ŵakuyowoyeskana makora, ŵakugomezgana ndipo ŵakutemwana chomene. Kasi ise tikuyowoya nayo Yehova? Nangauli Yehova tindamuwonepo nesi kupulika mazgu ghake mwakudunjika, kweni wakuyowoya nase kwizira mu Baibolo ndipo tikwenera kupulikira ivyo Baibolo likuyowoya. (Yes. 30:20, 21) Yehova wakulongozga na kuvikilira ŵateŵeti ŵake. Wakukhumbaso kuti timumanye na kumugomezga.—Ŵazgani Salmo 19:7-11; Zintharika 1:33.
8, 9. Kasi Yehova wakukhumba kuti timanye vichi? Yowoyani chiyelezgero.
8 Yehova wakukhumba kuti timanye kuti wakutitemwa, wakusulako maubudi ghithu, na kulaŵiska ivyo tikuchita makora. (2 Mid. 16:9) Ndimo wakachitira na Yehoshafati, themba la Yuda. Nyengo yinyake Yehoshafati wakachita vinthu mwambura mahara. Wakazomera kuluta ku nkhondo na Ahabu, themba la Israyeli, kuti ŵakapoke chigaŵa cha Ramoti-giliyadi mu mawoko gha Ŵasiriya. Ntchimi zitesi 400 zikaphalira Ahabu kuti wamuthereska Ŵaasiriya, kweni Mikaya ntchimi ya Yehova, yikaphalira Yehoshafati kuti wamuluza. Ahabu wakafwira ku nkhondo ndipo Yehoshafati wakawelera mu mulomo wa mbuzi. Yehoshafati wakati wafika ku Yerusalemu, Yehu wakamuchenya chifukwa cha kukolerana na Ahabu. Ndipouli Yehu, mwana wa Hanani wakaphalira Yehoshafati kuti: ‘Kawoneka kauwemi mwa imwe.’—2 Mid. 18:4, 5, 18-22, 33, 34; 19:1-3.
9 Apo Yehoshafati wakambanga kulamulira, wakaphalira ŵakaronga, Ŵalevi, na ŵasembe kuti ŵasambizge ŵanthu Dango la Yehova mu misumba yose ya Yuda. Ntchito iyi yikawovwira kuti ŵanthu ŵa mu vyaru vya pafupi na Israyeli nawo ŵambe kopa Yehova. (2 Mid. 17:3-10) Nangauli Yehoshafati wakabuda, kweni Yehova wakaluwa yayi viwemi ivyo wakachita. Nkhani iyi yikutisambizga kuti nangauli ndise ŵakwananga, Yehova walutilirenge kutitemwa chikuru tikulimbikira kumukondweska.
LUROMBO
10, 11. (a) Chifukwa wuli tikwenera kulomba kwa Yehova? (b) Kasi Chiuta wakuzgora wuli malurombo ghithu?
10 Dada wachitemwa wakutegherezga para ŵana ŵake ŵakuyowoya nayo. Wakutegherezga kuti wamanye ivyo vili mu mtima wa ŵana ŵake. Yehova, Dada withu wakuchanya, nayo wakutegherezga para tikuyowoya nayo mu lurombo.
11 Tingalomba kwa Yehova nyengo yiliyose. Wandaŵike mphaka ya nyengo iyo tingalombera. Yehova ni mubwezi withu uyo nyengo zose ngwakunozgeka kupulika malurombo ghithu. Talene uyo wazunulika kukwambilira, wakati: “Yehova ungamuphalira chilichose.” Para tamuphalira ivyo vili kusingo kwithu, Yehova wangatizgora kwizira mu Baibolo, mabuku, na Ŵakhristu ŵanyithu. Nangauli ŵanji ŵangapulikiska yayi masuzgo ghithu, kweni Yehova wakupulikiska madandawuro yithu. Yehova wakuzgora malurombo ghithu chifukwa chakuti nyengo zose wakutitemwa.
12. Chifukwa wuli tikwenera kughanaghanira malurombo gha ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakale? Yowoyani chiyelezgero.
12 Tingasambira vinandi ku malurombo agho ghakusangika mu Mazgu gha Chiuta. Tingadumbiskana malurombo agha pa nyengo yakusopera ya mbumba. Para tikughanaghanira umo ŵateŵeti ŵa Yehova ŵakale ŵakalomberanga, vingatovwira kumanya ivyo nase tingayowoya para tikulomba. Tingaghanaghanira ivyo Yona wakalomba apo wakaŵa mu nthumbo ya chisomba. (Yona 1:17–2:10) Tingadumbiskana ivyo Solomoni wakalomba kwa Yehova apo wakajuliranga tempile. (1 Mathe. 8:22-53) Ghanaghanirani ivyo Yesu wakalomba apo wakasambizganga ŵasambiri ŵake umo ŵangalombera. (Mat. 6:9-13) Nyengo zose ‘madandawuro ghithu ghamanyikwe kwa Chiuta, ndipo mtende wa Chiuta uwo ukuluska ghanoghano lililose usungilirenge mitima yithu na maghanoghano ghithu.’ Para tikulomba tikulongora kuti tikuwonga chitemwa cha Yehova.—Fil. 4:6, 7.
SEMBE YA YESU
13. Kasi sembe ya Yesu yatipa mwaŵi wuli?
13 Sembe ya Yesu yikapelekeka kuti “tisange umoyo.” (1 Yoh. 4:9) Sembe ya Yesu yikulongora chitemwa chikuru cha Chiuta. Mpositole Paulosi wakalemba kuti: ‘Khristu wakafwira ŵanthu ŵambura kopa Chiuta pa nyengo yakutemeka. Pakuti ni viŵi chara kuti munthu wafwire murunji; nadi, panyake yunji wangachita chikanga kuti wafwire munthu muwemi. Kweni Chiuta wakuphara chitemwa cha iyomwene kwa ise, mu fundo yakuti apo tikaŵa tichali ŵakwananga, Khristu wakatifwira.’ (Rom. 5:6-8) Sembe iyi yikulongora kuti Yehova wakutitemwa chomene ndipo yatipa mwaŵi wakuti tiŵe nayo paubwezi.
14, 15. Kasi sembe ya Yesu yapeleka mwaŵi wuli ku (a) Ŵakhristu ŵakuphakazgika (b) awo ŵazamukhala pa charu chapasi?
14 Yehova walongoraso chitemwa chake ku Ŵakhristu ŵachoko waka munthowa yinyake yapadera. (Yoh. 1:12, 13; 3:5-7) Ŵakhristu aŵa ŵakuphakazgika na mzimu utuŵa kuti ŵaŵe ‘ŵana ŵa Chiuta.’ (Rom. 8:15, 16) Paulosi wakati: ‘Wakatiwuskira pamoza na kutikhalika pamoza mu malo ghakuchanya pakuti tili mu umoza na Khristu Yesu.’ (Efe. 2:6) Ŵakhristu ŵakuphakazgika ŵamukhala kuchanya chifukwa ŵali ‘kudindika na mzimu utuŵa uwo ukalayizgika, uwo ntchikhole cha chiharo chawo’ icho ‘chikusungikira iwo kuchanya.’—Efe. 1:13, 14; Kol. 1:5.
15 Ŵanthu ŵanyake wose awo ŵali na chipulikano mu sembe ya Yesu ŵali na mwaŵi wakuŵa ŵabwezi ŵa Yehova ndipo ŵazamukhala mu Paradiso pa charu chapasi kwamuyirayira. Ntheura, sembe ya Yesu yikulongora kuti Yehova wakutemwa ŵanthu wose. (Yoh. 3:16) Usange tikulindizga kuzakakhala na umoyo pa charu chapasi, tikwenera kulutilira kumuteŵetera mwakugomezgeka. Kweniso mu charu chiphya Yehova wazamutichitira chilichose kuti tizakasangwe na umoyo. Nadi, sembe ya Yesu yikulongora kuti Chiuta wakutitemwa chomene.
UMO TINGAWONGERA CHITEMWA CHA YEHOVA
16. Chifukwa wuli tikwenera kughanaghanira umo Yehova wakutitemwera?
16 Tingakwaniska yayi kupenda vinthu vyose ivyo vikulongora kuti Yehova wakutitemwa. Davide wakimba kuti: ‘Nako nkhuzirwa kwa maghanoghano ghinu kwa ine, A Yehova! nawo mbunandi pakughapenda! Usange natenge nighapende nganandi ghakuluska mchenga.’ (Sal. 139:17, 18) Para tikughanaghanira umo Yehova wakutitemwera nase tilutilirenge kumutemwa chomene. Ipo tiyeni tichite vyose ivyo tingakwaniska kuti tilongore kuti tikutemwa Yehova.
17, 18. Kasi ni vichi vinyake ivyo tingachita kuti tilongore kuti tikutemwa Chiuta?
17 Pali vinyake ivyo tingachita kuti tilongore kuti tikutemwa Yehova. Para tikulimbikira kupharazga Ufumu wa Chiuta, tikulongora kuti tikutemwa Yehova kweniso ŵazengezgani ŵithu. (Mat. 24:14; 28:19, 20) Tingalongoraso kuti tikumutemwa Yehova para tikulutilira kuzizipizga viyezgo. (Ŵazgani Salmo 84:11; Yakobe 1:2-5.) Para tasangana na masuzgo, tikwenera kugomezga kuti Chiuta wakumanya masuzgo ghithu ndipo watovwirenge chifukwa ndise ŵakuzirwa chomene kwa iyo.—Sal. 56:8.
18 Chitemwa chikutichiska kuti tighanaghanirenge ivyo Yehova wali kulenga na viwemi vinyake ivyo wakutichitira. Para tikuŵikapo mtima kusambira Baibolo tikulongora kuti tikumutemwa Yehova na kuchindika Mazgu ghake. Lurombo lukutovwira kuti tiŵe paubwezi na Yehova. Tilutilirenge kumutemwa Yehova para tikughanaghanira sembe ya Yesu iyo yikapelekeka chifukwa cha zakwananga zithu. (1 Yoh. 2:1, 2) Ivi ni vinyake ivyo tingachita kulongora kuti tikuwonga Yehova chifukwa chakuti wakutitemwa.


text: 22 Pakaŵavya nkhondo pakati pa Siriya na Israyeli vyaka vitatu.2 Mu chaka chachitatu, Yehoshafati+ themba la Yuda wakaluta kwa themba la Israyeli.+3 Ndipo themba la Israyeli likati ku ŵateŵeti ŵake: “Kasi mukumanya kuti Ramoti-giliyadi+ ngwithu? Kweni ise tikuchedwa kuwupoka kwa themba la Siriya.”4 Penepapo themba likati kwa Yehoshafati: “Kasi ulutenge nane kukarwa pa Ramoti-giliyadi?” Yehoshafati wakati kwa themba la Israyeli: “Ine nili nga ndiwe. Ŵanthu ŵane ŵali nga mbanthu ŵako. Mahachi ghane ghali nga ni mahachi ghako.”+5 Kweni Yehoshafati wakati kwa themba la Israyeli: “Fumba dankha,+ timanye mazgu gha Yehova.”+6 Ntheura themba la Israyeli likawunganya ntchimi pamoza, ŵanalume pafupifupi 400, likati kwa iwo: “Kasi nilute kukarwa na Ramoti-giliyadi, panji nileke waka?” Iwo ŵakati: “Lutani, ndipo Yehova wamupelekenge mu woko la themba.”7 Kweni Yehoshafati wakati: “Kasi kuno kulije ntchimi yinyake ya Yehova? Tiyeni tifumbeso kwizira mwa iyo.”+8 Penepapo themba la Israyeli likati kwa Yehoshafati: “Pali munthu yumoza uyo tingafumbirako kwa Yehova.+ Kweni ine nkhumutinkha,+ chifukwa wakunichimira viwemi yayi kweni viheni pera.+ Ni Mikaya mwana wa Imula.” Yehoshafati wakati: “Themba lingayowoyanga nthena chara.”9 Penepapo themba la Israyeli likachema wantchito, likati: “Luta ukamutore Mikaya mwana wa Imula mwaluŵiro.”+10 Themba la Israyeli na Yehoshafati themba la Yuda ŵakakhala waliyose pa chitengo chake, ŵakavwara malaya ghachifumu, ŵakakhala pa malo ghakupwanthira mbuto pa mulyango wa chipata cha Samariya. Ntchimi zose zikachimanga pamaso pawo.+11 Penepapo Zedekiya mwana wa Kenana wakajipangira masengwe ghachisulo, wakati: “Yehova wakuti: ‘Na masengwe agha mugwazenge* Ŵasiriya m’paka muŵamare.’”12 Ntchimi zinyake zose zikachimanga mwakuyana waka, zikatenge: “Lutani ku Ramoti-giliyadi ndipo vyamumwenderani makora. Yehova wamupelekenge mu woko la themba.”13 Ntheura thenga ilo likaluta kukachema Mikaya, likati kwa iyo: “Wona, mazgu gha ntchimi zose ngamoza ndipo ngawemi kwa themba. Nawe mazgu ghako ghakaŵe nga ni mazgu ghawo, ukayowoye viwemi.”+14 Kweni Mikaya wakati: “Nadi pano Yehova wamoyo, chose icho Yehova waniphalira ndicho namuyowoya.”15 Wakiza kwa themba, ndipo themba likamufumba kuti: “Mikaya, kasi tilute kukarwa nkhondo na Ramoti-giliyadi, panji tileke waka?” Nyengo yeneyiyo, iyo wakati: “Lutani, ndipo vyamumwenderani makora. Yehova wamupelekenge mu woko la themba.”16 Penepapo themba likati: “Kasi nikulapizgenge kalinga kuti uniphalirenge unenesko pera mu zina la Yehova?”17 Mikaya wakati: “Nkhuwona Ŵaisrayeli wose ŵambininika pa mapiri+ nga ni mberere zambura muliska. Yehova wakati: ‘Aŵa ŵalije mulongozgi. Waliyose wawelere ku nyumba yake mu mtende.’”18 Themba la Israyeli likati kwa Yehoshafati: “Asi nangukuphalira, ‘Wakunichimira viwemi yayi, kweni viheni pera’?”+19 Mikaya wakati: “Ntheura pulikani mazgu gha Yehova: Nkhawona Yehova wakhala pa chitengo chake+ ndipo mawumba ghose ghakuchanya ghakimilira pafupi nayo, ku woko lake lamalyero na kumazere.+20 Ndipo Yehova wakati: ‘Kasi ni njani wangakapusika Ahabu, mwakuti wakwelere ku Ramoti-giliyadi na kukafwira kwenekuko?’ Uyu wakayowoyanga ichi ndipo munyake wakayowoyanga chinyake.21 Penepapo mzimu*+ ukiza na kwimilira pamaso pa Yehova, ukati: ‘Ine ningakamupusika Ahabu.’ Yehova wakati kwa iwo: ‘Wamumupusika wuli?’22 Mzimu ukati: ‘Nilutenge na kuzgoka mzimu wakupusika mu mulomo wa ntchimi zake zose.’+ Chiuta wakati: ‘Wamumupusika nadi, nakuti vyamukwendera. Luta ukachite ntheura.’23 Sono Yehova waŵika mzimu wakupusika mu mulomo wa ntchimi zako zose izi.+ Kweni Yehova wapharazga soka pa iwe.”+24 Zedekiya mwana wa Kenana wakasendelera kwa Mikaya na kumutimba pa thama, wakati: “Kasi mzimu wa Yehova wajumpha nkhu kufumako kwa ine na kuyowoya nawe?”+25 Mikaya wakati: “Wona, uzamuwona uko wajumpha pa zuŵa ilo uzamunjilira mu chipinda chamukati kuti ukabisame.”26 Ndipo themba la Israyeli likati: “Mutorani Mikaya na kumupeleka kwa Amoni mulongozgi wa msumba na kwa Yowashi mwana wa themba.27 Mukaŵaphalire kuti: ‘Themba likuti: “Muŵikani munganya uyu mu gadi,+ mumupengeko chingwa chichoko waka na maji ghachoko waka m’paka niwelere mu mtende.”’”28 Mikaya wakati: “Usange mwawelera mu mtende, mbwenu Yehova wandayowoye nane.”+ Wakatiso: “Manyani ichi, imwe mwaŵanthu mose.”29 Ntheura themba la Israyeli na Yehoshafati themba la Yuda ŵakakwelera ku Ramoti-giliyadi.+30 Themba la Israyeli likati kwa Yehoshafati: “Nijibisenge, na kunjira mu nkhondo, kweni iwe uvware vyakuvwara vyachifumu.” Ntheura themba la Israyeli likajibisa+ na kunjira mu nkhondo.31 Themba la Siriya likalangura ŵalongozgi ŵake ŵa ŵapamagileta 32 kuti:+ “Mungakarwanga na waliyose chara, kwali ni mukuru panji muchoko, kweni themba la Israyeli pera.”32 Ŵalongozgi ŵa ŵapamagileta ŵakati ŵamuwona Yehoshafati ŵakati: “Uyu ndiyo themba la Israyeli.” Ntheura ŵakawelera na kwamba kurwa nayo. Yehoshafati wakamba kulira kupempha wovwiri.33 Ŵalongozgi ŵa ŵapamagileta ŵakati ŵawona kuti wakaŵa themba la Israyeli chara ŵakawelera mwaluŵiro, ŵakaleka kumulondezga.34 Kweni mwanalume munyake wakakweŵa uta wake na kuponya chiponyeponye,* wakalasa themba la Israyeli mukati mu chakuvwara chake chachisulo. Themba likati kwa wakwendeska gileta lake: “Welera, uniwuskemo mu nkhondo,* chifukwa napwetekeka chomene.”+35 Nkhondo yikanunkha zuŵa lose lira ndipo ŵakachita kulikolelera themba mu gileta kulazgana na Ŵasiriya. Ndopa izo zikafumanga pa chilonda zikati waka nyete mu gileta lankhondo, ndipo namise themba likafwa.+36 Dazi likati lanjira, ntchemerezgo yikapulikikwa mu msasa mose kuti: “Waliyose wawelere mu msumba wake. Waliyose ku charu chake!”+37 Ntheura themba likafwa ndipo ŵakiza nalo ku Samariya. Ŵakalisunga mu Samariya.38 Apo ŵakasukanga gileta pafupi na chiziŵa cha Samariya, ntcheŵe zikamyanga ndopa zake ndipo mahule ghakagezanga penepara,* kuyana na mazgu agho Yehova wakayowoya.+39 Mdauko unyake wose wa Ahabu, vyose ivyo wakachita kweniso nyumba za mino gha zovu+ izo wakazenga, misumba yose iyo wakazenga, asi vili kulembeka mu buku la mdauko wa mu nyengo za mathemba gha Israyeli?40 Paumaliro Ahabu wakagona na ŵasekuru ŵake.+ Mwana wake Ahaziya+ wakaŵa themba mu malo ghake.41 Yehoshafati+ mwana wa Asa wakaŵa themba la Yuda mu chaka chachinayi cha Ahabu themba la Israyeli.42 Yehoshafati wakaŵa themba wali na vyaka 35, ndipo wakawusa vyaka 25 mu Yerusalemu. Zina la anyina likaŵa Azuba mwana wa Shilihi.43 Wakenda mu nthowa zose za Asa+ wiske. Wakapatukamo chara, wakachita icho ntchakwenelera pamaso pa Yehova.+ Kweni wakawuskapo chara malo ghapachanya ndipo ŵanthu ŵakalutilira kupeleka sembe na kusunkhizga vyakununkhira pa malo ghapachanya.+44 Yehoshafati wakaŵa pamtende na themba la Israyeli.+45 Mdauko unyake wose wa Yehoshafati, nkhongono zake, na umo wakalweranga nkhondo, asi vili kulembeka mu buku la mdauko wa mu nyengo za mathemba gha Yuda?46 Wakafumiskamoso mu charu mahule ghose ghanalume gha pa tempile+ agho ghakasidika mu mazuŵa gha Asa wiske.+47 Mu Edomu+ mukaŵavya themba. Wachiŵiri kwa themba ndiyo wakawusanga, kukolerapo waka.+48 Yehoshafati wakapangaso ngalaŵa za Tarishishi* kuti zilute ku Ofiri kukatora golide.+ Kweni ngalaŵa zikafikako chara chifukwa zikabwangasukira pa Eziyoni-geberi.+49 Penepapo Ahaziya mwana wa Ahabu wakati kwa Yehoshafati: “Zomerezga kuti ŵateŵeti ŵane ŵalute na ŵateŵeti ŵako mu ngalaŵa,” kweni Yehoshafati wakakana.50 Yehoshafati wakagona na ŵasekuru ŵake,+ wakasungika pamoza na ŵasekuru ŵake mu Msumba wa Davide sekuru wake. Mwana wake Yehoramu+ wakaŵa themba mu malo ghake.51 Ahaziya+ mwana wa Ahabu wakaŵa themba la Israyeli mu Samariya mu chaka cha 17 cha Yehoshafati themba la Yuda, ndipo wakawusa Israyeli vyaka viŵiri.52 Wakachita viheni pamaso pa Yehova, wakenda mu nthowa za awiske+ na anyina,+ na mu nthowa za Yerobowamu mwana wa Nebati, uyo wakanangiska Israyeli.+53 Wakalutilira kuteŵetera Baala+ na kumusindamira, wakakwiyiska Yehova Chiuta wa Israyeli+ umo wiske wakachitira.


text: 14 “Munthu wakubabika na mwanakazi,Mazuŵa ghake ngachoko+ ndipo ngakuzura na masuzgo.+2 Wakufuma nga ni luŵa ndipo wakufota,*+Wakuchimbira nga ni mfwiri na kuzgeŵelekera.+3 Enya, jiso linu likudodoliska pa iyo,Ndipo mukumutora kuti mweruzgane nayo.+4 Ni njani wangafumya munthu wakutowa kufuma mu munthu wakufipirwa?+Palije na yumoza.5 Usange mazuŵa ghake ngakupimika,Unandi wa myezi yake uli na imwe.Mwamuŵikira mphaka kuti waleke kujumpha.+6 Lekani kumudodoliska kuti wapumure,M’paka wamalizge zuŵa lake nga ngwaganyu.+7 Pakuti pali chigomezgo nanga nkhu khuni.Usange ladumulika, likuphukaso,Ndipo mphukira zake zikulutilira kukura.8 Usange msisi wake wachekura kusiNdipo chisinga chake chafwa mu dongo,9 Para lapulika sungu la maji liphukenge,Ndipo lifumiskenge minthavi nga ni khuni liphya.10 Kweni munthu wakufwa na kugona kwambura nkhongono,Para munthu wamalizgika, kasi wali nkhu?+11 Maji ghakuphwa mu nyanja,Ndipo mlonga ukukamuka na komira gwaa,12 Munthu nayoso wakugona pasi ndipo wakuwuka chara.+Ŵawukenge chara m’paka kuchanya kumare,Ŵawuskikenge yayi mu tulo twawo.+13 Okwe, mphanyi mwanibisa mu Dindi,*+Munibise m’paka ukali winu ujumphe,Muniŵikire nyengo yakwimikika na kunikumbuka!+14 Usange munthu wafwa, kasi wangaŵaso wamoyo?+Nilindilirenge mazuŵa ghose gha uteŵeti wane wakuchichizgika,M’paka kusutuka kwane kwize.+15 Muchemenge, ndipo ine nimuzgoraninge.+Munwekerenge* mulimo wa mawoko ghinu.16 Kweni pasono mukupenda palipose apo pakukanda malundi ghane,Mukulaŵiska waka kwananga kwane.17 Kwananga kwane kwajalirika mu thumba,Ndipo mwamata ubudi wane na chakumatira.18 Nga umo phiri likudilimukira na kuyegheka,Na umo jalawe likusezgekera pa malo ghake,19 Nga umo maji ghakukokololera malibwe,Ndiposo umo maji ghakuchimbira ghakukokowolera dongo la charu chapasi,Ntheura ndimo mwaparanyira chigomezgo cha munthu.20 Mukulutilira kumuthereska m’paka waparanyike,+Mukusintha kawonekero kake na kumutuma kuti walutenge.21 Ŵana ŵake ŵakuchindikika, kweni iyo wakumanyako chara,Ŵakukhizgikira pasi, kweni iyo wakumanya yayi.+22 Para wachali wamoyo ndipo wakupulika kuŵinya,Para wachali wamoyo ndipo wakutengera.”


text:
Kasi Tingaŵawovwira Wuli Ŵakhristu Ŵanyithu Awo Ŵali Kupatika?
Mukwenera kuti mukumanyapo yunji panji ŵanji awo ŵali kupatika. Ivi vili nthena cifukwa cakuti mazuŵa ghano kupatana kwazara comene. Mwaciyelezgero, kafukufuku uyo wakacitika ku Poland wakulongora kuti ŵanthu awo ŵali na vyaka 30, ndipo ŵakhala mu nthengwa kwa vyaka kwambira pa vitatu mpaka vinkhondi na cimoza, ŵangapatana nyengo yiliyose. Ndipouli, mba vyaka ivi pera yayi awo ŵakupatana.
Nakuti lipoti la wupu unyake mu Spain likati: “Vikulongora kuti [mu Europe] hafu ya ŵanthu wose awo ŵakunjira mu nthengwa ŵazamupatana.” (Institute for Family Policy) Ndimo viliriso mu vyaru vinyake visambazi.
MAGHANOGHANO GHAMBURA KWENELERA GHAKUŴA GHANANDI
Kasi nchivici ico cikucitika para ŵanthu ŵapatana? Munthu munyake wa ku Mafumiro gha Dazi kwa Europe, uyo wapeleka ulongozgi wakukhwaskana na nthengwa kwa nyengo yitali, wakati: “Para ŵanthu ŵapatana ŵakulongora waka ivyo vyacitikanga kale mu nyumba yawo, ivyo ni kumara kwa ubwezi na kupatukana ndipo ivi vikuŵa vyakuŵinya comene.” Wakasazgirapo kuti: Kanandi para nthengwa yamara “ŵanthu ŵakuŵa na maghanoghano ghambura kwenelera. Ŵakuŵa ŵakali, ŵakujizenga mulandu, ŵakukhuŵara, ŵakutaya mtima ndiposo soni zikuŵakora.” Nyengo zinyake ŵakughanaghana vya kujikoma. “Para ŵa khoti ŵadumura kuti nthengwa yamara, ndipo masuzgo ghanyake ghakwamba. Cifukwa ca kujiwona kuti ngwambura nchito, uyo wapatika wangamba kughanaghana kuti: ‘Pakuti sono nthengwa yamara, kasi niliso wakuzirwa nthena? Kasi cilipo nthena cifukwa cakuŵira wamoyo?’”
Pakulongosora ivyo vikamucitikira kumasinda, Ewa wakati: “Nthengwa yikati yamara, soni zikanikora comene cifukwa ŵazengezgani ŵane na awo nkhagwiranga nawo nchito ŵakanisekanga, ŵakatenge ndine ciwuya. Nkhakwiyanga comene. Apo afumu ŵane ŵakanipatanga, nkhaŵa na ŵana ŵaŵiri ŵacokoŵacoko, ndipo nekha nkheneranga kuŵa dada ndiposo mama.” * Adam, uyo wakaŵa mulara wakucindikika mu mpingo kwa vyaka 12, wakati: “Nkhujiwona kuti nili wambura nchito mwakuti nyengo zinyake nkhuŵa mukali, kweniso nkhukhumba kuŵa panekha.”
AWO ŴAPATIKA ŴAKUSUZGIKA KUTI ŴAMBESO KUGHANAGHANA MAKORA
Cifukwa ca kwenjerwa na umo vinthu viŵirenge munthazi, ŵanji ŵakusuzgika kuti ŵambeso kughanaghana makora, nanga ni para pajumpha vyaka vinandi kufuma apo ŵakapatikira. Ŵangaghanaghana kuti ŵanthu ŵakuŵatemwa yayi. Kweniso panyengo yasono ŵakwenera “kusintha vyakucita na kusambira kumarana nagho ŵekha masuzgo,” nga umo wakayowoyera munthu munyake uyo wakulemba nkhani zakukhwaskana na kupatana mu nyuzipepara.
Stanisław wakati: “Tikati tapatana, uyo wakaŵa muwoli wane wakanikaniranga kuwona ŵana ŵane. Ntheura nkhamba kughanaghana kuti palije uyo wakunighanaghanira ndiposo kuti Yehova nayo wakwenera kuti wanileka. Nkhakhumbanga kuti nifwe waka. Pakati pajumpha nyengo, nkhamanya kuti nkhaghanaghananga mwakupuvya.” Wanda, uyo wakapatika, nayo wakenjerwanga na umo vinthu viŵirenge munthazi. Iyo wakati: “Nkhawonanga kuti para pajumpha nyengo, ŵanthu wose, nanga ŵangaŵa Ŵakhristu ŵanyane, ŵalekenge kutemwa ine na ŵana ŵane. Ndipouli, pa nyengo yasono nkhuwona kuti ŵabali ŵaŵa nase ndipo ŵanovwira apo nafwilirangapo kulera ŵana ŵane kuti ŵaŵe ŵateŵeti ŵa Yehova.”
Ivyo ŵakayowoya ŵanthu aŵa, vikulongora kuti para ŵanji ŵapatika ŵakuŵa na maghanoghano ghambura kwenelera. Ŵangamba kujiwona mwambura kwenelera, kughanaghana kuti mbambura kuzirwa kweniso kuti ŵanthu ŵangaŵatemwaso yayi. Kweniso ŵangamba kuwona ŵanji mwambura kwenelera. Cifukwa ca kughanaghana nthena, ŵangamba kuwona nga mpingo ulije citemwa na lusungu. Ndipouli, ivyo vikacitikira Stanisław na Wanda, vikulongora kuti para pajumpha nyengo awo ŵapatika ŵangamanya kuti ŵabali na ŵadumbu ŵakuŵatemwa comene. Nakuti Ŵakhristu ŵanyithu ŵakutovwira comene nangauli pakwamba tingamanya yayi.
IVYO MUNGACITA PARA MWAMBA KUŴA NA PHUKWA NDIPOSO KUJIWONA ŴAMBURA NCHITO
Tikwenera kumanya kuti nanga tingaŵawovwira wuli Ŵakhristu ŵanyithu awo ŵapatika, kweni nyengo na nyengo ŵaŵenge na phukwa. Ŵadumbu awo ŵapatika ndiwo kanandi ŵakughanaghana kuti awo ŵakuŵatemwa mbacoko waka. Alicja wakazomerezga wakati: “Pajumpha vyaka vinkhondi na vitatu kufuma apo nthengwa yane yili kumalira. Ndipouli, nicali kujiwona kuti nili wambura kwenelera. Pa nyengo izi, nkhutemwa kujipatura ku ŵanyane na kwamba kulira kweniso nkhuŵa na maghanoghano ghambura kwenelera.”
Nangauli ŵanthu awo ŵapatika ŵakuŵa na maghanoghano agha, kweni Baibolo likukana kujipatura. Para tingatondeka kupulikira ulongozgi uwu, tingamba kugalukira “vinjeru vyose.” (Zinth. 18:1) Ndipouli, munthu uyo wali na phukwa wakwenera kumanya kuti para wakugega kupenja ulongozgi mwakuwerezgawerezga kwa munthu uyo ni mwanalume panji mwanakazi munyake yayi, ndikuti wali na vinjeru. Ivi vingawovwira kuti paŵavye kudokerana kuheni.
Ŵakhristu ŵanyithu awo ŵali kupatika, ŵangasuzgika maghanoghano na vinthu vinandi, nga nkhwenjerwa na umo vinthu viŵirenge munthazi, phukwa, panji kujiwona kuti mbambura kwenelera. Maghanoghano agha ngakuzara ndipo ngakusuzga kughamazga, ntheura tikwenera kuyezga Yehova na kovwira ŵabali na ŵadumbu ŵithu aŵa. (Sal. 55:22; 1 Pet. 5:6, 7) Tiŵe ŵakusimikizga kuti wovwiri uliwose uwo tingapeleka ngwakuwongeka comene. Nadi, mu mpingo muli ŵabwezi ŵawemi awo ŵangaŵawovwira.—Zinth. 17:17; 18:24.
^ ndime 6 Mazina ghanyake tabwelekerapo waka.