text:
YAKONJECESYA
Ana Lisiku Lyakulamula Lili Cici?
ANA akusaganisya kuti Lisiku Lyakulamula liciŵa lyatuli? Ŵandu ŵajinji akusaganisya kuti mundu jwalijose cacijawulaga paujo pa citengu ca Mlungu. Pelepo Mlungu cacimlamulaga jwalijose pajikajika. Ŵane cacapa paladaiso jwakwinani, soni ŵane cacalamula kuti ajawule kumalo kucakalajeje kwangamala. Nambope, Baibulo jikusasala yakulekangana ni yeleyi pakwamba ya lisiku lyakulamula. Maloŵe ga Mlungu gakusalosya kuti lisiku lyeleli nganiliŵa lyakogoya, nambo lili lyakusangalasya, soni lyakuwucisya yindu kuti yiŵe cenene.
Pakwamba ya Lisiku Lyakulamula, ndumetume Yohane ŵasasile pa Ciunukuko 20:11, 12, kuti: “Naciweni citengu ceswela ni jwele jwakusatama pelepo. Cilambo capasi ni cakwinani yatisile pameso pakwe, mwakuti nganiyiwonekasoni. Nawenisoni ŵandu ŵawe, ŵacanandi ni ŵacakulungwa ali ajimi pameso pa citengu. Mabuku galiji gali gawugulidwe, kaneko buku jine jawugulidwesoni, buku ja ŵacijumi. Ŵandu ŵawe ŵalamulidwe malinga ni yiŵatesile, mpela muyalembedwele m’buku.” Ana Jwakulamula jwakumsala pelepa ali ŵani?
Yehofa Mlungu ali Jwakulamula jwamkulungwa jwa ŵandu. Nambope, jwalakwe asagwile mundu jwine kuti akamule masengo gakulamulaga. Pa lilemba lya Masengo 17:31, Paulo ŵasasile kuti Mlungu “ŵaŵicile cilepe lisiku litacilamula cilambo cosope capasi ni cilungamo kupitila mwa Mundu juŵamsagwile jula.” Jwakulamula jwamsagulweju ali Yesu Klistu juŵajimwice ku ŵawe. (Yohane 5:22) Sambano, ana Lisiku Lyakulamula licitanda cakaci, soni liciŵa lyelewu catuli?
Buku ja Ciunukuko jikusalosya kuti Lisiku Lyakulamula licitanda ngondo ja Alamagedo jili jimasile. Pandaŵiji cilambo ca Satana ciciŵa ali acijonasile. * (Ciunukuko 16:14, 16; 19:19–20:3) Pajicimala Alamagedo, Satana ni misimu jakusakala cacataŵa ni kwaponya m’lisimbo kwa yaka 1000. Mu ndaŵi jelejo, ŵa 144,000 cacilamulila “pampepe ni Klistu yaka 1000.” (Ciunukuko 14:1-3; 20:1-4; Aloma 8:17) M’yoyo Lisiku Lyakulamula nganiliŵa lya yakutendekwa ya lisiku limo, mpelaga kutyocela kundaŵi mpaka ligulo basi. Lili lya yaka 1000.
Mu yaka 1000 yeleyi, Yesu Klistu “tacilamula ŵandu wosope ŵacijumi ni ŵawe ŵakwe.” (2 Timoteo 4:1) “Ŵandu wosope ŵacijumi” taciŵa “likuga lya ŵandu ŵangaŵalanjika” ŵacacikulupuka pa Alamagedo. (Ciunukuko 7:9-17) Ndumetume Yohane ŵawenisoni “ŵandu ŵawe . . . ali ajimi pameso pa citengu” cakulamula. Mpela mwaŵaŵecetele Yesu, “ŵawile wosope tacigapikana maloŵe gakwe [ga Klistu] ni tacikopoka m’malembe [“gacikumbucilo,” NW],” mwakwajimusya ku ŵawe. (Yohane 5:28, 29; Masengo 24:15) Nambo ana ŵandu wosope tacalamula pakujigalila cici?
Mwakamulana ni mesomkulola ga Yohane, “mabuku galiji gali gawugulidwe,” kaneko “ŵandu ŵawe ŵalamulidwe malinga ni yiŵatesile, mpela muyalembedwele m’buku.” Ana gelega gali mabuku gaŵalembile yaŵatendaga ŵandu kalakala? Iyayi, kulamulaku ngasikujigalila yaŵatendaga ŵanduwo mkanawe. Ana yeleyi tukuyimanyilila catuli? Baibulo jikusasala kuti: “Naga mundu awile, nikuti jwalakwejo agopoledwe ku macili ga ulemwa.” (Aloma 6:7) Ŵacacijimuka kuŵawe caciŵa kuti Mlungu ŵakululucile yakulemwa yawo. M’yoyo, mabuku gagaliji gamawugulidwega gakwimila malamusi gane ga Mlungu. Kuti ŵandu ŵacacikulupuka pa Alamagedo, soni ŵacacijimuka kuŵawe catame ni umi kwangamala, akusosekwa kuti capikanileje malamusi ga Mlungu. Malamusi gelega gakupwatikapo cilicose cacacisala Yehofa mkati mwa yaka 1000. Yeleyi yikugopolela kuti ŵandu cacalamula mwakamulana ni yacacitendaga mkati mwa Lisiku Lyakulamula.
Mkati mwa Lisiku Lyakulamula ŵandu ŵajinji ŵanganalijiganyeje yakusaka ya Mlungu, cacikola upile wakulijiganya ni kutendaga yakamulana ni yacacilijiganyayo. Yeleyi yikulosya kuti kuciŵa masengo gamakulungwa gakwiganya ŵandu. Kusala yisyene, “ŵandu ŵacacitamaga m’cilambomo cacilijiganya cilungamo.” (Yesaya 26:9) Nambope, ngaŵaga kuti wosope cacitendaga yakamulana ni yakusaka ya Mlungu. Lilemba lya Yesaya 26:10 likusati: “Ŵakulemwa atamose ŵalosye kwanonyela mtima, ngasalijiganyakose cilungamo. M’cilambo ca ŵandu ŵagoloka ngasatenda yindu mwacilungamo, soni ngasawuwona ukulu wa Yehofa.” Ŵandu ŵakusakalaŵa cacawulaga mkati mwa Lisiku Lyakulamula.
Pambesi pa Lisiku Lyakulamula ŵandu ŵakulupicika caciŵa ŵamnama. Pandaŵiji ŵandu ŵacacikulupukaŵa caciŵa kuti ayikene pakuŵa wamnama, mpela muŵasacilaga Mlungu pandanda. (1 Akolinto 15:24-28) Kaneko Satana cacimgopola ku ukayidi wakwe ni kumkunda kuti ŵalinje ŵandu kakumalisya. (Ciunukuko 20:3, 7-10) Ŵangasakunda kuti Satana ŵasepusye caciŵa ŵakusengwa ni kwanilicikwa kwa cilanga ca m’Baibulo cakuti “Ŵakulungama cacipocela cilambo capasi. Ni cacitamaga mwelemo kwandaŵi josope.” (Salimo 37:29) Kusala yisyene, Lisiku Lyakulamula liciŵa lyambone mnope kwa ŵandu ŵakulupicika!
^ ndime 2 Pakwamba ya Alamagedo, alole buku jacisungu jakuti Insight on the Scriptures, Volume 1, pa mapeji 594 mpaka 595, soni mapeji 1037 mpaka 1038, Soni m’buku ja Ciceŵa jakuti, Lambirani Mulungu Woona Yekha mtwe 20. Ŵakuwandisya mabukuga ali ŵa Mboni sya Yehofa.


c: text/html

text:
MUTU 2
Baibolo ni Buku Lakufuma kwa Chiuta
1, 2. Chifukwa wuli Baibolo ntchawanangwa chapadera chomene?
KASI mukujipulika wuli para mubwezi winu wamupani chawanangwa? Mukukondwa chomene. Mungachedwa yayi kuti muchiwone chawangwa icho wamupani. Mukumanya kuti wakumughanaghanirani. Ndipo mukumuwonga chifukwa cha chawanangwa icho wamupani.
2 Baibolo ntchawanangwa chakufuma kwa Chiuta. Baibolo likutiphalira vinthu ivyo palije buku linyake lingatiphalira. Mwachiyelezgero, likutiphalira kuti Chiuta wakalenga kuchanya, charu chapasi, kweniso mwanalume na mwanakazi wakwamba. Mu Baibolo muliso fundo izo zingatovwira para tili na masuzgo. Baibolo likulongosora umo Chiuta wafiskirenge khumbo lake na kunozga charu kuti ŵanthu ŵakhalengemo makora. Baibolo ntchawanangwa chapadera chomene.
3. Kasi muwonenge vichi apo mukusambira Baibolo?
3 Apo mukusambira Baibolo muwonenge kuti Chiuta wakukhumba kuti muŵe mubwezi wake. Para mulutilirenge kusambira Baibolo limovwiraninge kuti muŵe mubwezi wake.
4. Kasi Mabaibolo nganandi wuli? Longosorani.
4 Baibolo lang’anamurika mu viyowoyero vyakujumpha 2,600. Mabaibolo ghanandi ghakusindikizgika. Ndipo ŵanthu ŵanandi ŵakuŵerenga Baibolo mu chiyowoyero chawo. Ŵanthu ŵakugura panji kupokera Mabaibolo ghakujumpha 1 miliyoni Sabata yiliyose. Palije buku linyake ilo lingayana na Baibolo.
5. Chifukwa wuli Baibolo ni “mazgu gha Chiuta”?
5 Baibolo ‘ndakupelekeka na Chiuta.’ (Ŵerengani 2 Timote 3:16.) Kweni ŵanthu ŵanyake ŵangafumba kuti, ‘Pakuti Baibolo likalembeka na ŵanthu, vyaŵa wuli kuti liŵe lakupelekeka na Chiuta? Baibolo likuti: “Ŵanthu ŵakayowoyanga vyakufuma kwa Chiuta pakulongozgeka na mzimu utuŵa.” (2 Petrosi 1:21) Mwachiyelezgero: Gogo wangatuma muzukuru wake kuti wamulembere kalata. Uthenga wa mu kalata ukuŵa wa gogo. Kalata iyi yikuŵa yake, kuti nja muzukuru wake yayi. Ndimo viliriso na Baibolo. Lili na uthenga wa Chiuta, wa awo ŵakalemba yayi. Lekani Baibolo lose ni “mazgu gha Chiuta.”—1 Ŵatesalonika 2:13; wonani Mazgu Ghakuumaliro 2.
BAIBOLO LIKUNENESKA
6, 7. Chifukwa wuli tingati Baibolo ndakukolerana?
6 Baibolo likatora vyaka vyakujumpha 1,600 kuti limare kulembeka. Awo ŵakalembanga ŵakaŵako mu nyengo yakupambana. Ŵanyake ŵakaŵa ŵakusambira chomene, ŵanyake yayi. Mwachiyelezgero, munyake wakaŵa dokotala, ŵanyake ŵakaŵa ŵalimi, ŵalovi ŵa somba, ŵaliska ŵa viŵeto, zintchimi, ŵeruzgi, ndipo ŵanyake ŵakaŵa mafumu. Nangauli awo ŵakalemba Baibolo ŵakaŵa ŵakupambana, kweni ndakukolerana kwambira Genizesi m’paka Chivumbuzi. Mu Baibolo mulije chaputara icho chikususkana na chinyake. *
7 Buku la Genizesi likutiphalira umo masuzgo gha ŵanthu ghakambira. Buku la Chivumbuzi likuyowoya umo Chiuta wawuskirengepo masuzgo agha, ndipo charu chizamuŵa paradiso. Baibolo likutiphalira vinthu ivyo vyachitika kufuma kale, ndipo likulongora kuti khumbo la Chiuta likufiskika nyengo zose.
8. Yowoyani vinthu vinyake ivyo vikulongora kuti Baibolo likuneneska pa nkhani za sayansi.
8 Baibolo ni buku la sayansi panji la sukulu yayi. Kweni ivyo likuyowoya pa nkhani za sayansi likuneneska. Umu ndimo buku lakufuma kwa Chiuta likwenera kuŵira. Mwachiyelezgero, mu buku la Levitiko muli malango agho Chiuta wakapa Ŵaisrayeli. Malango agha ghakayowoyanga ivyo ŵangachita kuti matenda ghaleke kufara. Malango agha ghakapelekeka ni kale chomene pambere ŵanthu ŵandamanye umo majeremusi na tuvibungu twakwambiska matenda tukutipira matenda. Baibolo likusambizgaso kuti charu chikuning’ina pambura kanthu. (Yobu 26:7) Nyengo yinyake ŵanthu ŵanandi ŵakagomezganga kuti charu ntchafulati, kweni Baibolo likayowoyerathu kuti charu ntchambulunga panji kuti charawundi.—Yesaya 40:22.
9. Pakuti awo ŵakalemba Baibolo ŵakayowoya unenesko, kasi vikutiphalira vichi?
9 Nyengo zose Baibolo likuneneska para likuyowoya vinthu ivyo vikachitika kale. Kweni mabuku ghanandi gha mbiri ghakuyowoya unenesko wose yayi, chifukwa awo ŵakalemba ŵakaŵa ŵambura kugomezgeka. Mwachiyelezgero, ni nyengo zose yayi apo ŵakalembanga para mtundu wawo waluza nkhondo. Kweni awo ŵakalemba Baibolo ŵakabisanga yayi para Ŵaisrayeli ŵaluza ku nkhondo. Kweniso ŵakalembanga ivyo ŵananga. Mu buku la Maŵazgo, Mozesi wakalemba zakwananga zikuru izo wakachita, izo Chiuta wakamulangirapo. (Maŵazgo 20:2-12) Awo ŵakalembanga Baibolo ŵakayowoyanga unenesko. Ichi chikulongora kuti Baibolo ndakufuma nadi kwa Chiuta ndipo tingaligomezga.
BUKU ILO MULI FUNDO ZAKOVWIRA
10. Chifukwa wuli fundo za mu Baibolo ni zakovwira?
10 Baibolo ‘ndakupelekeka na Chiuta kwizira mwa mzimu ndipo ndachandulo pa kusambizga, kuchenya, na kunyoloska vinthu.’ (2 Timote 3:16) Baibolo lili na fundo izo zingatovwira mazuŵa ghano. Pakuti Yehova wakumanya umo tili kulengekera, wakumanya maghanoghano ghithu na umo tikujipulikira. Wakutimanya makora kuluska umo ise tikujimanyira. Wakukhumba kuti tikondwenge. Wakumanyaso ivyo ni viwemi kwa ise na ivyo ni viheni.
11, 12. (a) Ni fundo wuli ziwemi izo Yesu wakayowoya mu Mateyu chaputara 5 m’paka chaputara 7? (b) Kasi tingasambiraso vichi mu Baibolo?
11 Mu Mateyu chaputara 5 m’paka 7, muli fundo ziwemi izo Yesu wakayowoya. Wakayowoya umo tingachitira kuti tiŵe ŵakukondwa, umo tingakhalira na ŵanyithu, umo tingapemphelera, na umo tingachitira na ndalama. Nangauli wakayowoya fundo izi vyaka 2,000 ivyo vyajumpha, kweni zichali zakuzirwa na zakovwira mazuŵa ghano.
12 Mu Baibolo, Yehova wakutisambizga fundo izo zingatovwira mu banja, umo tingagwilira ntchito, na umo tingakhalira mwa mtende na ŵanyithu. Nyengo zose fundo za mu Baibolo zingatovwira, kwali ndise anjani, kwali tikukhala nkhu, panji tili na masuzgo wuli.—Ŵerengani Yesaya 48:17; wonani Mazgu Ghakuumaliro 3.
MUNGAGOMEZGA MAUCHIMI GHA MU BAIBOLO
13. Kasi Yesaya wakati ntchivichi chizamuchitikira Babuloni?
13 Mauchimi ghanandi gha mu Baibolo ghali kufiskika kale. Mwachiyelezgero, Yesaya wakayowoyerathu kuti Babuloni wazamubwangandulika. (Yesaya 13:19) Wakalongosora ndendende umo tawuni ya Babuloni yizamubwangandulikira. Tawuni iyi yikazingilizgika na dambo kweniso m’panda uwo ukaŵa na vijaro vikuruvikuru. Kweni Yesaya wakayowoyerathu kuti maji gha mu dambo ili ghazamukamuka ndipo miryango yizamulekeka mwazi. Ŵasilikari ŵazamunjira mu tawuni iyi kwambura kurwa nkhondo. Kweniso wakayowoya kuti Sayirasi ndiyo wazamuthereska Babuloni.—Ŵerengani Yesaya 44:27–45:2; wonani Mazgu Ghakuumaliro 4.
14, 15. Kasi vikenda wuli kuti uchimi wa Yesaya ufiskike?
14 Pakati pajumpha vyaka 200, kufuma apo Yesaya wakalembera uchimi wake, ŵasilikari ŵakiza kuti ŵazakabwangandure Babuloni. Kasi mulongozgi wawo wakaŵa njani? Wakaŵa Sayirasi, fumu ya Ŵaperesiya, nga ni umo uchimi ukayowoyera. Vyose vikachitika ndendende kuti uchimi ufiskike.
15 Pa usiku uwu, ŵanthu ŵa mu Babuloni ŵakaŵa na phwando. Ŵakawonanga kuti mbakuvikilirika chifukwa tawuni yawo yikaŵa na m’panda wakukhora chomene kweniso yikazingilizgika na dambo. Pa nyengo iyi, Sayirasi na ŵasilikari ŵake ŵakapatuska maji gha mu dambo lira. Maji ghakachepa, ndipo ŵasilikari ŵakambuka. Kweni kasi ŵasilikari ŵa Sayirasi ŵakatenge ŵanjirenge wuli mu tawuni ya Babuloni pakuti yikaŵa mu m’panda? Nga umo uchimi ukayowoyera, pa zuŵa ili mulyango wa tawuni iyi ukalekeka mwazi. Ndipo ŵasilikari ŵakanjira kwambura kurwa nawo nkhondo.
16. (a) Kasi Yesaya wakati ntchivichi chizamuchitikira Babuloni? (b) Kasi tikumanya wuli kuti uchimi wa Yesaya ukafiskika?
16 Yesaya wakayowoyerathu kuti mu Babuloni muzamukhalaso ŵanthu yayi. Uchimi ukati: “Muzamukhalaso munthu chara, nesi munthu kuzengamo mu miwiro yose.” (Yesaya 13:20) Kasi uchimi uwu uli kufiskika? Uko kukaŵa tawuni ya Babuloni, makilomita pafupifupi 80 kumwera kwa Baghdad, mu charu cha Iraq, kukukhala ŵanthu yayi m’paka sono. Yehova ‘wakaphyerapo na chiphyelero cha pharanyiko.’—Yesaya 14:22, 23. *
17. Chifukwa wuli tikugomezga vyose ivyo Chiuta wali kulayizga?
17 Tikugomezga kuti ivyo Baibolo likuyowoya vizamuchitika, chifukwa mauchimi ghanandi gha mu Baibolo ghali kufiskika kale. Tili na chigomezgo chose kuti Yehova wazamufiska layizgo lake la kuzgora charu kuŵa paradiso. (Ŵerengani Maŵazgo 23:19.) Tili na “chigomezgo cha umoyo wamuyirayira uwo Chiuta uyo wakuteta yayi, wakalayizga kale chomene.”—Tito 1:2. *
BAIBOLO LINGASINTHA UMOYO WINU
18. Kasi Paulosi wakayowoya fundo wuli pa nkhani ya “mazgu gha Chiuta”?
18 Tasambira kuti palije buku lakuyana na Baibolo. Ndakukolerana ndipo likuneneska pa nkhani za sayansi na mbiri. Baibolo liliso na fundo zakovwira, ndipo lili na mauchimi ghanandi agho ghali kufiskika kale. Kweni ni ivi pera yayi. Mpositole Paulosi wakalemba kuti: “Mazgu gha Chiuta ngamoyo na ghankhongono.” Kasi fundo iyi yikung’anamurachi?—Ŵerengani Ŵahebere 4:12.
19, 20. (a) Kasi Baibolo lingamovwirani wuli kuti mujimanye? (b) Kasi mungalongora wuli kuti mukuwonga kuti Chiuta watipa Baibolo?
19 Baibolo lingasintha umoyo winu. Lingamovwirani kuti mujimanye umo muliri. Lingamovwiraniso kuti mumanye maghanoghano ghinu na umo mukujipulikira. Nyengo zinyake tingaghanaghana kuti tikumutemwa Chiuta, kweni kuti tilongore kuti tikumutemwa nadi, tikwenera kuchita ivyo Baibolo likuyowoya.
20 Baibolo lili kufuma nadi kwa Chiuta. Chiuta wakukhumba kuti tiŵerengenge Baibolo, kulisambira, na kulitemwa. Longorani kuti mukuwonga chawanangwa ichi na kulutilira kulisambira. Para muchitenge nthena, mumanyenge ivyo Chiuta wakukhumbira taŵanthu. Mu mutu 3, tizamusambira chifukwa icho Chiuta wakalengera ŵanthu.
^ ndime 6 Ŵanthu ŵanyake ŵakuti mavesi ghanyake mu Baibolo ghakususkana, kweni uwu mbutesi. Wonani mutu 7 mu buku lakuti Baibulo—Kodi Ndilo Mawu a Mulungu Kapena a Munthu? lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.
^ ndime 16 Kuti mumanye vinandi vyakukhwaskana na uchimi wa mu Baibolo, wonani burosha lakuti Bukhu la Anthu Onse, peji 27-29, lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.
^ ndime 17 Kubwangandulika kwa Babuloni ngumoza mwa mauchimi gha mu Baibolo agho ghali kufiskika. Kuti mumanye mauchimi ghakuyowoya za Yesu Khristu, wonani Mazgu Ghakuumaliro 5.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CHIGAŴA 5
Kumbi Mbayani wo Anguvwiya Ndipuso wo Anguleka Kuvwiya Panyengu ya Zandi Mukulu?
Ŵanthu anandi mu nyengu yaku Nowa achitanga vinthu viheni. Chiyambo 6:5
Adamu ndi Eva ŵenga ndi ŵana ndipu ŵanthu anguyandana pacharu chapasi. Pati pajumpha nyengu, angelu anyaki angugaruka ndipu angulondo Satana.
Yiwu anguza pacharu chapasi ndi kuja ndi liŵavu laumunthu kuti ato anthukazi. Anthukazi wo angubala ŵana akofya, wo ŵenga andewu ndipuso anthazi.
Charu chosi chinguzaza ndi ŵanthu wo achitanga vinthu viheni. Bayibolo likamba kuti: “Utimbanyizi wa munthu wenga ukuru m’charu ndiso mateskedu ngosi nga maŵanaŵanu nga mu mtima ngenga ngaheni pe nyengu zose.”
Nowa wanguvwiya Chiuta ndipu wangukhoma chingaraŵa. Chiyambo 6:13, 14, 18, 19, 22
Nowa wenga munthu wamampha. Yehova wangukambiya Nowa kuti wanangengi ŵanthu aheni ndi zandi mukulu.
Chiuta wangukambiya so Nowa kuti wakhomi chingaraŵa chikulu kuti iyu ndi banja laki aseremu ndipuso nyama zakupambanapambana.
Nowa wangutcheŵeska ŵanthu kuti kuzengi Zandi, kweni anguvwiya cha. Ŵanthu anyaki amusekanga ndipu anyaki angumutinkha.
Nowa wati wamala kukhoma chingaraŵa wanguserezamu vinyama.


text:
MTWE 18
Ubatiso Ukusatukamucisya Kuŵa Paunasi ni Mlungu
Ana ubatiso wa Ciklistu ukusatendekwa catuli?
Ana akusosekwa kutenda cici kuti aŵajilwe kubatiswa?
Ana mundu akusalipeleka catuli kwa Mlungu?
Ana mundu akusabatiswa pa ligongo lyapi?
1. Ana ligongo cici nduna ja ku Esopia jaŵendile kuti jibatiswe?
“MESI ngati aga, nambi cakulekasya kuti une ngabatisidwa ni cici?” Nduna ja ku Esopia jawusisye ciwusyo celeci m’yaka 100 yandanda ya ndaŵi jetu jino. Mklistu jwine lina lyakwe Filipo jwajikamucisye ndunaji kusimicisya kuti Yesu ŵaliji Mesiya jwa cilanga. Ligongo lya kwikutila ni yaŵalijigenye kutyocela m’Malemba, mundu jwa ku Esopiaju ŵatesile mwakamulana ni yaŵalijigenyeyo. Jwalakwe ŵalosisye kuti akusaka kubatiswa.
2. Ligongo cici akusosekwa kuganicisyaga mnope yakubatiswa?
2 Naga alijigenye cenene mitwe ja kundanda ja m’bukuji ni jwa Mboni sya Yehofa, komboleka kuwusya kuti, ‘Ana cici cacikundekasya kubatiswa?’ Pakwikanaga apano alijigenye yakwamba yilanga ya m’Baibulo ya umi wangamala mu paladaiso. (Luka 23:43; Ciunukuko 21:3, 4) Alijigenyesoni yakwamba ndamo jisyesyene ja ŵandu ŵawe, soni cembeceyo ca kwimuka kwa ŵawe. (Mlaliki 9:5; Yohane 5:28, 29) Kombolekasoni kuti aŵele ali mkusongana ni Mboni sya Yehofa m’misongano jawo ja mpingo, soni ajiweni jika mwajikusaŵela dini jisyesyene. (Yohane 13:35) Cakusosekwa mnopesoni cili cakuti atandite kuŵa paunasi ni Yehofa Mlungu.
3. (a) Ana Yesu ŵalamwile cici ŵakulijiganya ŵakwe? (b) Ana ubatiso wa m’mesi ukusatendekwa catuli?
3 Ana mpaka alosye catuli kuti akusaka kumtumicila Mlungu? Yesu ŵasalile ŵakulijiganya ŵakwe kuti: “Mjawule, mkajiganye ŵandu ŵangosyo syosope. Mkabatisyeje.” (Matayo 28:19) Yesu ŵapelece cisyasyo mwakubatiswa m’mesi. Jwalakwe nganammisa mesi, kapena kwamba kumtaga mesi mumtwe. (Matayo 3:16) Liloŵe lyakuti “ubatiso” likutyocela ku liloŵe lya Cigiliki lyalikusagopolela kuti “kutiŵika.” Ubatiso ŵa Ciklistu ukusagopolela kumtiŵisya mundu josope m’mesi.
4. Ana ubatiso wa m’mesi ukusalosya cici?
4 Ubatiso wa m’mesi uli cindu cakusosekwa kwa wosope ŵakusaka kuŵa paunasi ni Yehofa Mlungu. Kubatiswa kukusalosya kusacilila kwawo kumtumicila Mlungu. Kukusalosyaga kuti akusaka kutenda lisosa lya Yehofa. (Salimo 40:7, 8) Kuti aŵajilwe kubatiswa, pana yine yakusosekwa kukuya.
AKUSOSEKWA KOLA UMANYILISI NI CIKULUPI
5. (a) Ana cindu capi candanda cakusosekwa kutenda kuti aŵajilwe kubatiswa? (b) Ligongo cici Misongano ja Ciklistu jili jakusosekwa mnope?
5 Atandite kala kutenda cindu candanda cakusosekwa. Mwatuli? Mwakulijiganya kuti ammanyilile Yehofa Mlungu, soni Yesu Klistu kupitila m’lijiganyo lya Baibulo lyakutamilicika. (Yohane 17:3) Nambo pana yejinji yakusosekwa kulijiganya. Aklistu akusosekwa ‘kugumbalwa ni lunda, soni umanyilisi wa [Mlungu].’ (Akolose 1:9) Kusimanikwa pamisongano ja mpingo ja Mboni sya Yehofa kucakamucisya mnope kola umanyilisiwu. M’yoyo akusosekwa kusimanikwaga pamisonganoji. (Ahebeli 10:24, 25) Kusimanikwa pamisongano mwakutamilicika kucakamucisya kummanyilila mnope Mlungu.
6. Ana akusosekwa kumanyilila yindu yapawinji catuli kuti aŵajilwe kubatiswa?
6 Ngakusosekwa kumanyilila kaje yosope ya m’Baibulo kuti aŵajilwe kubatiswa. Nduna ja ku Esopia jamanyililaga yindu yine panandi, nambo jasosekwaga cikamucisyo kuti jipikanicisye mbali sine sya Malemba. (Masengo 8:30, 31) M’yoyo, pana yejinji yakusosekwa kulijiganya. Nambosoni, kulijiganya ya Mlungu ngasikumala. (Mlaliki 3:11) Mkanabatiswe, akusosekwa kumanyilila, soni kwiticisya yijiganyo yandanda ya Baibulo. (Ahebeli 5:12) Yijiganyo yeleyi yikupwatikapo kumanyilila yisyesyene yakwamba ndamo ja ŵawe, soni kusosekwa kwa lina lya Mlungu ni Ucimwene wakwe.
7. Ana kulijiganya Baibulo kukusosekwa kwakamucisyeje catuli?
7 Kwamba kola umanyilisipe ngaŵa kwakwanila, ligongo “pangali mundu jwampaka amsangalasye Mlungu naga nganakola cikulupi.” (Ahebeli 11:6) Baibulo jikusatusalila kuti ŵandu ŵane ŵa mumsinda wa Kolinto paŵapikene utenga wa Klistu, “ŵakulupilile mpaka ŵabatisidwe.” (Masengo 18:8) Mwakulandana ni jemanjaji, patukulijiganya Baibulo tukusosekwa kulupililaga kuti gali Maloŵe ga Mlungu. Kulijiganya Baibulo kukusosekwa kwakamucisye kulupilila yilanga ya Mlungu, soni kuti mbopesi ja Yesu mpaka jakulupusye.
KWASALILA ŴANE USYESYENE WA M’BAIBULO
8. Ana cici campaka catendekasye kwasalila ŵane yalijigenye?
8 Cikulupi cawo pacikukula, yiciŵa yakusawusya kwamba kutama ngasalila ŵane yalijigenyeyo. (Yeremiya 20:9) Caciŵa ŵakusacilila mnope kwasalila ŵane ya Mlungu ni lisosa lyakwe.
9, 10. (a) Ana ŵani ŵampaka atande kwasalila usyesyene wa m’Baibulo? (b) Ana akusosekwa kutenda cici naga akusaka kukamulaga masengo gakulalicila yalumo ni Mboni sya Yehofa?
9 Mwalunda mpaka atande kwasalila usyesyene wa m’Baibulo acanasi, acimjawo, ŵaŵandikene nawo nyumba, soni ŵakusakamula nawo masengo. Mkupita kwa ndaŵi cacisosekwa kulalicilaga yalumo ni Mboni sya Yehofa. Pandaŵiji komboleka kumsalila jwakwajiganya Baibulo kuti akusaka kutanda kulalicila ni Mboni sya Yehofa. Naga yikuwoneka kuti akuŵajilwa kulalicilaga pelanga, jwakwajiganya Baibulo cacilinganya yakuti wawojo ni jwalakwejo acingangane ni acakulungwa ŵaŵili ŵa mumpingo.
10 Yeleyi yicakamucisya kumanyigana ni acakulungwa ŵane ŵa mumpingo, ŵakusacingaga likuga lya Mlungu. (Masengo 20:28; 1 Petulo 5:2, 3) Naga acakulungwa ŵa mumpingo ayiweni kuti wawojo akupikanicisya ni kulupilila yijiganyo yandanda ya m’Baibulo, soni akusakuyaga ndamo syambone sya Mlungu, nambosoni akuwoneka kuti akusacilila kuŵa jwa Mboni sya Yehofa, cacamanyisya kuti akuŵajilwa kulalicilaga yalumo ni mpingo mpela jwakulalicila jwangabatiswa jwa ngani syambone.
11. Ana ŵane akusosekwa kusinda cici kuti aŵajilwe kutanda kulalicila pelanga?
11 Nambosoni akusosekwa kucenga yindu yine pa umi, soni ndamo sine kuti aŵajilwe kamula nawo masengo gakulalicilaga pelanga. Yeleyi yikupwatikapo kuleka ndamo sine syaŵele mkutenda kukasyepela. Mkanasale kuti akusaka kuŵa jwakulalicila jwangabatiswa, akusosekwa kuŵa kuti alesile kala yakulemweceka yekulungwa mpela yamsese, kolelwa, soni kamulicisya masengo mitela jakusokonasya mtwe.
KUPITIKUKA MTIMA NI KUCENGA
12. Ligongo cici kupitikuka mtima kuli kwakusosekwa?
12 Panasoni yine yakusosekwa kutenda mkanabatiswe. Ndumetume Petulo ŵatite: “Mpitikuce mitima . . . ni kuwujila kwa Mlungu kuti amtyocesye ulemwa wenu.” (Masengo 3:19) Kupitikuka mtima kuli kulitendela canasa ligongo lya yindu yakulemweceka yawutesile. Kupitikuka mtima kuli kwakusosekwa mnope kwa mundu jwatesileje yakusakala, nambosoni kwa mundu jwanganayitendeje. Ligongo cici? Ligongo ŵandu wosope ali ŵakulemwa ni akusosekwa kuti Mlungu ŵakululucile yakulemwa yawo. (Aloma 3:23; 5:12) Mkanatande kulijiganya Baibulo nganamanyililaga lisosa lya Mlungu kuti lili lyatuli. Sambano, ana yikakombolece catuli kuti atameje mwakamulana ni lisosa lyakwe? Ni ligongo lyakwe kupitikuka mtima kuli kwakusosekwa.
13. Ana kucenga kuli kutenda cici?
13 Papitikwice mtima, mundu akusosekwa kucenga, kapena kuti “kuwujila.” Akusosekwa kutenda yakupunda kulitendela canasa. Akusosekwa kuŵambala ndamo syaŵatendaga kala, soni aŵeje ŵakusimicisya kutenda yakuŵajilwa kutandila apano mpaka m’bujo. Kupitikuka mtima, soni kucenga yili yindu yakusosekwa kutenda mkanabatiswe.
KULIPELEKA
14. Ana cindu cine cakusosekwa kutenda mkanabatiswe cili cici?
14 Cipalisoni cine cakusosekwa kutenda mkanabatiswe. Akusosekwa kulipeleka kwa Yehofa Mlungu.
15, 16. Ana kulipeleka kwa Mlungu kukugopolela cici, soni cici cacikusamlimbikasya mundu kulipeleka?
15 Pakulipeleka kwa Yehofa Mlungu mwipopelo lyakutyocela mumtima, nikuti akumsimicisya Mlungu kuti cacimtumicila jwalakwe jika mpaka kalakala. (Deuteronomo 6:15) Ana mundu mpaka asace kutenda yeleyi ligongo cici? Tuwanicisye kuti jwamlume akusaka kum’wucisya jwamkongwe. Pakumanyilila kuti jwamkongwejo akwete ndamo syambone ni pakusamsakaga mnope. Kaneko mwangakayicila jwalakwe akusam’wucisya jwamkongwejo. Kusala yisyene, kulombelako kucijonjecesya maukumu gane. Nambo cinonyelo cicimlimbikasya kum’wucisya jwamkongwejo.
16 Mundu pammanyilile Yehofa ni kutanda kumnonyela, akusaŵa jwakusacilila kumtumicila mwamtawu. Jwalijose jwakusaka kumkuya mwanace jwa Mlungu, Yesu Klistu, akusosekwa “kuleka yiwukusaka mtima wakwe.” (Maliko 8:34) Tukusaleka yiwukusaka mtima wetu mwakulolecesya kuti yakumbila yetu, soni yatukusasaka kutenda ngayikusokonasya kupikanila kwetu Mlungu. M’yoyo mkanabatiswe, akusosekwa kuyiwonaga kuti kutenda yindu yakusasaka Yehofa Mlungu kuli cindu cakusosekwa mnope pa umi wawo.
KUMASYA WOGA WAKULIPELEKA
17. Ligongo cici ŵane ŵangasaka kulipeleka kwa Mlungu?
17 Ŵane ngakusasaka kulipeleka kwa Yehofa ligongo lyakuti akusajogopa kutenda cindu cakusosekwa mnopeci. Jemanjaji mpaka ajogopeje kuti Mlungu cacajimba magambo naga akuŵa Mklistu jwakulipeleka. Akusajogopa kuti pacacilemwa, cacimtumbilikasya Yehofa. M’yoyo akusaganisya kuti kuli cenene kuti akalipeleka kwa jwalakwe.
18. Ana cici campaka calimbikasye kulipeleka kwa Yehofa?
18 Pakulijiganya kumnonyela Yehofa, cacilolecesya kuti alipelece kwa jwalakwe, soni cacitenda yiliyose yampaka akombole kuti atameje mwakamulana ni kulipelekako. (Mlaliki 5:4) Palipelece, caciŵa ŵakusimicisya, ‘kwenda m’matala gele Ambuje akugasaka, nipo tacitenda yindu yakwasangalasya Ambujewo.’ (Akolose 1:10) Ligongo lya kumnonyela Mlungu, ngasaganisya kuti kutenda lisosa lyakwe kuli kwakusawusya mnope. Mwangakayicila cacijiticisya maloŵe ga ndumetume Yohane, juŵalembile kuti: “Kumnonyela Mlungu kuli kugapikanila malamusi gakwe, soni nganigaŵa gakusitopesya.”
19. Ligongo cici ngakusosekwa kogopa kulipeleka kwa Mlungu?
19 Ngakusosekwa kuŵa ŵamnama kuti alipelece kwa Yehofa. Yehofa akusamanyilila yindu yampaka tukombole kutenda, soni ngakusajembeceya kuti tutendeje yindu yanganituŵa tuyikombwele. (Salimo 103:14) Jwalakwe akusasaka kuti yindu yajendeleje cenene, soni cacakamucisya. (Yesaya 41:10) Asimicisyeje kuti naga akumkulupilila Yehofa ni mtima wosope, ‘jwalakwe cacijongola kajende kawo.’
KULOSYA KULIPELEKA KWAWO MWAKUBATISWA
20. Ligongo cici kulipeleka kwa Mlungu kukusosekwa kuŵa kwa pelanga?
20 Kuganicisya yatugambile kulijiganyayi, mpaka kwakamucisye kuti alipelece kwa Yehofa mwipopelo. Jwalijose jwakusamnonyela Yehofa yisyesyene akusosekwa ‘ajiticisye pelanga ni pakamwa cikulupi cakweco.’ (Aloma 10:10) Ana mpaka atende catuli yeleyi?
21, 22. Ana mpaka alosye catuli kuti ‘akwiticisya pelanga’ cikulupi cawo?
21 Ammanyisye jwakamulanya masengo ga likuga lya acakulungwa ŵa mumpingo kuti akusaka kubatiswa. Jwalakwejo cacilinganya yakuti acakulungwa ŵaŵili awonegane ni wawojo kuti ŵawusye yiwusyo yakwamba yijiganyo yandanda ya m’Baibulo. Naga acakulungwawo ayiweni kuti wawojo ali ŵakuŵajilwa kubatiswa cacasalila kuti cabatiswe pamsongano waciwupagwe. * Ndaŵi syosope pamsonganopo pakusaŵa ngani jakumbusya kugopolela kwa ubatiso. Jwakuŵeceta ngani akusaŵenda ŵacabatiswewo kuti ajanje yiwusyo yiŵili, mpela litala lya ‘kwiticisya pelanga ni pakamwa cikulupi cawo.’
22 M’yoyo ubatiso ukusamanyikasya mundu kuti alipelece kwa Mlungu, soni kuti ali jwa Mboni sya Yehofa. Ŵacabatiswewo cacatiŵisya cilu cosope m’mesi pakulosya kulipeleka kwawo kwa Yehofa.
ANA KUBATISWA KWAWO KUKUGOPOLELA CICI?
23. Ana kubatiswa “m’lina lya Atati, ni lya Mwanace ni lya msimu weswela” kukusagopolela cici?
23 Yesu ŵasasile kuti ŵakulijiganya ŵakwe cacibatiswa “m’lina lya Atati, ni lya Mwanace ni lya msimu weswela.” (Matayo 28:19) Yeleyi yikugopoleka kuti jwacabatiswejo akusamanyilila ukumu wa Yehofa Mlungu, soni wa Yesu Klistu. (Salimo 83:18; Matayo 28:18) Akusamanyililasoni masengo ga msimu weswela wa Mlungu, kapena kuti macili gakamula masengo.
24, 25. (a) Ana kubatiswa kukusagopolela cici? (b) Ana mtwe wakumalisya ucijanga ciwusyo capi?
24 Nambo kubatiswa nganikuŵa kwamba kuliloŵeka m’mesi. Cili cimanyilo ca cindu cakusosekwa mnope. Kumtiŵisya mundu m’mesi kukusagopolela kuwa ku yitendo yakala. Kumcuwula m’mesi kukusagopolela kuti sambano ajimwice ku umi wakutenda lisosa lya Mlungu. Akaliŵalilasoni kuti alipelece kwa Yehofa Mlungu jikape, ngaŵaga kuti alipelece ku masengo, kwa ŵandu, kapena ku ciwanja. Kulipeleka, soni kubatiswa kwawo kuli ndandilo ja unasi wakulimba ni Mlungu.
25 Kubatiswa ngakukusalosya kuti akulupwice. Ndumetume Paulo ŵalembile kuti: “Mpitilisye ni kwikasya cikulupi cenu pasyesyene mwa woga ni mwakutetemela.” (Afilipi 2:12) Kubatiswa kugambile kuŵa ndandilo. Nambo ciwusyo cili cakuti, Ana mpaka ajendelecele catuli kuŵa m’cinonyelo ca Mlungu? Mtwe wakumalisya ucijanga ciwusyoci.
^ ndime 21 Ndaŵi syosope ubatiso ukusatendekwa pamisongano jekulungwakulungwa ja Mboni sya Yehofa.


text:
Nchifukwa Wuli Akaboni aku Yehova Aleka Kuchita Isitala?
Maboza ngo ŵanthu akamba kweniso fundu zauneneska
Boza: Akaboni aku Yehova achita cha Isitala chifukwa Mbakhristu cha.
Fundu Yauneneska: Tigomezga kuti Yesu ndiyu mtaski widu, ndipu titesesa kulondo “
menderu ngaki.”—1 Petro 2:21; Luka 2:11.
Boza: Mugomezga cha kuti Yesu wakuyuskika kwa akufwa.
Fundu Yauneneska: Tigomezga kuti Yesu wakuyuskika, ndipu chigomezgu cha Akhristu chagona pa fundu yeniyi, ndichu chifukwa chaki titiyikamba ukongwa nkhani yeniyi asani tipharazga.—1 Ŵakorinte 15:3, 4, 12-15.
Boza: Mutiŵalenge lisungu cha ŵana chifukwa chakuti achita cha Isitala.
Fundu Yauneneska: Titanja ukongwa ŵana ŵidu ndipu titesesa kuŵasambiza ndi kuŵawovya kuti ajengi alikondwa.— Tito 2:4.
Nchifukwa wuli Akaboni aku Yehova achita cha Isitala?
Bayibolo likambapu cha kuti tichitengi Isitala.
Yesu wakukambapu cha kuti tikumbukengi chiyuka chaki m’malumwaki wakulangula kuti tikumbukiyengi nyifwa yaki. Tikumbuka nyifwa yaki chaka chechosi pa zuŵa lo wangufwiya mwakukoliyana ndi kalendala ya chiyuda.—Luka 22:19, 20.
Tigomezga kuti Isitala ikwambiya ku midawuku ya visopa vakali yakukondwere achiuta wo awonanga kuti atovya ŵanthu kuti abalanengi, kweni Chiuta wakondwanga navu cha.
Chiuta wakhumba kuti timusopengi iyu pe, ndipu watinkha kusopa kwekosi ko kuleka kukoliyana ndi khumbu laki.—Chituwa 20:5; 1 Ŵakaronga 18:21.
Tichita cha Isitala chifukwa Bayibolo likambapu cha kuti tichitengi Isitala. Bayibolo likamba kuti titenere kugwiriskiya nchitu “
zeru yeneku ndi kuŵanaŵana kwamampha,” m’malu mwakulondo ŵaka midawuku ya ŵanthu. (Nthanthi 3:21; Mateyu 15:3) Kweni asani tikonkhoske ŵanthu vo tigomezga vakukwaskana ndi Isitala, titesesa kutumbika maŵanaŵanu ngawu mwakuleka kuŵakambiya vo angachita.—1 Petro 3:15
Ziŵani Vinandi
UTHENGA WAMAMPHA WAKUTULIYA KWAKU CHIUTA
Kumbi Chisopa Chauneneska Mungachiziŵa Wuli?
Kumbi chisopa chauneneska chilipu chimoza pe? Wonani vinthu 5 vo vilongo chisopa chauneneska.


text:
Sambiru 5
Khumbu Laku Chiuta la Charu Chapasi
1. Kumbi Chiuta wakulengiyanji charu chapasi?
Yehova wakutipaska charu kuti uje muzi widu. Chiuta wangulenga Adamu ndi Eva kuti azazi kuchanya cha, chifukwa ndipu walenga kali angelu akwenere kuja kuchanya. (Jobu 38:4, 7) Kweni Chiuta wanguŵika ŵanthu akwamba yaŵa mu paradayisu wakutowa yo wadanikanga kuti munda wa Edene. (Chiyambo 2:15-17) Yehova wanguŵapaska mwaŵi wakuti akondwengi ndi umoyu wambula kumala pacharu chapasi limoza ndi ŵana ŵawu.
Pakwamba, munda wa Edene pe ndiwu wenga paradayisu. Ŵanthu akwamba akhumbikanga kuzaza charu chapasi ndi mphapu yawu. Mukuluta kwa nyengu, akhumbikanga kuthereska charu chosi ndi kuchipanga paradayisu. (Chiyambo 1:28) Charu chazamunangika cha. Ŵanthu ajengepu nge muzi wawu nyengu zosi.
2. Kumbi nchifukwa wuli charu che paradayisu cha sonu?
Adamu ndi Eva angumuvwiya cha Chiuta, ndichu chifukwa chaki Yehova wanguŵatuzgamu m’munda. Paradayisu wangumaliya penipo ndipu palivi munthu yo wangumuwezgiyapu. Bayibolo likamba kuti: “Charu chapasi chaperekeka mu janja la ŵaheni.”—Jobu 9:24.
Kumbi Yehova wakuleka kuchitiya ŵanthu vo wakhumbanga pakwamba? Awa! Iyu ngwanthazizosi ndipu palivi cho chingamutonda. (Yesaya 45:18) Wazamuwezge mtundu wa ŵanthu pa umoyu wo wakhumbanga pakwamba.
3. Kumbi Paradayisu wazamuwezgekiyapu wuli?
Paradayisu wazamuweriyapu so pacharu chapasi asani Yesu waziyamba kuwusa nge Fumu yaku Chiuta. Pa nkhondu yo yidanika kuti Aramagedoni, Yesu wazamulongozga angelu aku Chiuta pakutuzgapu ŵanthu wosi wo asuska Chiuta. Pavuli paki, Yesu wazamumanga Satana kwa vyaka 1,000. Ŵanthu aku Chiuta azamupona pa nkhondu iyi chifukwa chakuti Yesu wazakuŵalongozga ndi kuŵavikiriya. Yiwu azamukondwa ndi umoyu mu Paradayisu pacharu chapasi.
4. Kumbi masuzgu ngazamumala zukwanji?
Kumbi Chiuta wazamutuzgapu zukwanji masuzgu pacharu? Yesu wangupereka “chisimikizgu” cho chazamulongo kuti charu chepafupi kumala. Asani vinthu vo vichitika pacharu mazuŵa nganu vingalutiriya, ŵanthu akhoza kumala kweniso vilongo kuti tija m’mazuŵa nga “umari wa mgonezi.”
Pa nyengu yo Yesu wazamuwusiya kwa vyaka 1,000 pacharu chapasi, wazamutuzgapu masuzgu ngosi. (Yesaya 9:6, 7; 11:9) Kweniso, Yesu wazamuja Mura wa Asembi ndi kuzifufuta maubudi ngosi nga ŵanthu wo atanja Chiuta. Ivi vilongo kuti Chiuta wazamutuzgapu matenda, ukoti ndi nyifwa kuporote mwaku Yesu.
5. Mbayani wo azamuja mu Paradayisu yo watuza?
Ŵanthu wo avwiya Chiuta ndiwu azamuja mu Paradayisu. (1 Yohane 2:17) Yesu wangutuma akumulondo ŵaki kuti akapenjipenji ŵanthu akufwasa ndi kuŵasambiza vo angachita kuti Chiuta waŵayanji. Mazuŵa nganu Yehova wasambiza ŵanthu mamiliyoni nganandi vo angachita kuti azisere mu Paradayisu yo watuza. (Zefaniya 2:3) Ku Nyumba za Ufumu za Akaboni aku Yehova, ŵanthu asambira mo anthurumi angachitiya umampha vinthu ndi awolu ŵawu kweniso ŵana, ndipuso mo anthukazi angachitiya umampha vinthu ndi arumu ŵawu kweniso ŵana. Apapi ndi ŵana asope pamoza ndi kusambira mo angayanduliya ndi uthenga wamampha.
Ziŵani Vinandi
Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa?
Kumbi Chilatu Chaku Chiuta cha Charu Chapasi Nchakuti Wuli?
Kumbi chilatu chaku Chiuta cha charu chapasi chazamufiskika? Nanga chazamufiskika zukwanji?


text:
1 Ine Paulosi, mpositole wa Khristu Yesu mu khumbo la Chiuta, na Timote+ mubali withu,2 ku ŵatuŵa na ŵabali ŵakugomezgeka mwa Khristu ŵa ku Kolose:Mphanyi lusungu lukuru na mtende vyakufuma kwa Chiuta Adada ŵithu, vyaŵa namwe.3 Nyengo zose para tikumulomberani, tikuwonga Chiuta, Awiske ŵa Fumu yithu Yesu Khristu.4 Pakuti tikapulika za chipulikano chinu mwa Khristu Yesu na chitemwa icho muli nacho ku ŵatuŵa wose5 chifukwa cha chigomezgo icho chasungikira imwe kuchanya.+ Chigomezgo ichi mukachipulika kale apo uthenga wa unenesko wa makani ghawemi ukapharazgikanga6 kwa imwe. Nga umo makani ghawemi ghakupambikira vipambi na kuthandazgika mu charu chose,+ ndimo ghakuchitiraso pakati pinu kufuma pa zuŵa lira mukapulikira, ndipo mukamanya makora unenesko wa lusungu lukuru lwa Chiuta.7 Ivi ndivyo mukasambira kwa Epafura+ muzga munyithu wakutemweka, uyo ni muteŵeti wakugomezgeka wa Khristu m’malo mwa ise.8 Wakatiphaliraso za chitemwa icho muli nacho chifukwa cha mzimu wa Chiuta.*9 Lekani kufuma zuŵa ilo tikapulikira za ichi, tindaleke kumulomberani+ na kupempha kuti mumanye makora+ khumbo lake ndiposo muŵe na vinjeru na kupulikiska vinthu vyamzimu.+10 Kuti mwendenge mwakwenelera Yehova* na kumukondweska pa chilichose, apo mukulutilira kupambika vipambi mu mulimo wose uwemi na kulutilira kumumanya makora Chiuta.+11 Ndipo mukhozgekenge na nkhongono zose mwakuyana na nkhongono zake zauchindami+ kuti muzizipizge vinthu vyose ndiposo muzikire na kuŵa na chimwemwe,12 kweniso muwongenge Adada, awo ŵakamuzomerezgani kuti muŵe ŵakwenelera kupokako chiharo cha ŵatuŵa+ awo ŵali mu ungweru.13 Ŵakatithaska ku mazaza gha chisi+ na kutitolera ku ufumu wa Mwana wawo wakutemweka.14 Kwizira mwa mwana uyu tili kufwatulika na chiwombolero, ndipo tili kugowokereka kwananga kwithu.+15 Mwana uyu ntchikozgo cha Chiuta wambura kuwoneka,+ wakwamba kubabika wa chilengiwa chose.+16 Chifukwa vinthu vinyake vyose vikalengeka kuchanya na pa charu chapasi kwizira mwa iyo, vinthu vyakuwoneka na vinthu vyambura kuwoneka,+ kwali ni vitengo, maufumu, maboma panji mazaza. Vinthu vinyake vyose vikalengeka kwizira mwa iyo+ ndiposo chifukwa cha iyo.17 Kweniso wakaŵako pambere vinthu vinyake vyose vindaŵeko,+ ndipo kwizira mwa iyo vinthu vinyake vyose vikaŵako.18 Ni mutu wa thupi ilo ni mpingo.+ Ndiyo ngwakwamba pa chilichose, wakwamba kubabika kufuma ku ŵakufwa,+ mwakuti waŵe wakwamba mu vinthu vyose.19 Chifukwa chikamukondweska Chiuta kuti vinthu vyose vikhale mwa iyo.+20 Ndiposo kuti kwizira mwa Mwana, Chiuta waphemaneso na vinthu vinyake vyose,+ kwali ni vinthu vya pa charu chapasi panji vinthu vya kuchanya. Nakuti mtende ukawelerapo kwizira mu ndopa+ izo wakathiska pa khuni lakusuzgikirapo.*21 Imwe mukaŵa kutali ndiposo mukaŵa ŵalwani, chifukwa maghanoghano ghinu ghakaŵa pa milimo yiheni.22 Sono wamuphemaniskaniso kwizira mu thupi la nyama la mwana wake uyo wakafwa, mwakuti wamupelekani panthazi pake, ŵatuŵa na ŵambura kalema kweniso ŵambura kafukwa.+23 Chikuru mukulutilira kukhala mu chipulikano,+ ŵakuzengeka pa fawundeshoni*+ na ŵakukhora+ kweniso ŵambura kusezgeka mu chigomezgo cha makani ghawemi agho mukapulika ndiposo agho ghakapharazgika mu chilengiwa chose kusi ku mtambo.+ Ine Paulosi nkhaŵa muteŵeti wa makani ghawemi agha.+24 Sono nkhusekelera apo nkhusuzgika chifukwa cha imwe,+ ndipo nkhuwona kuti nindasuzgike mwakukwana pakuŵa chiŵaro cha thupi la Khristu,+ ilo ni mpingo.+25 Nkhaŵa muteŵeti wa mpingo uwu mwakuyana na uteŵeti+ uwo Chiuta wakanipa chifukwa cha imwe, kuti nipharazge mazgu gha Chiuta mwakukwana.26 Mazgu agha ntchisisi chakupatulika*+ icho chikabisika mu nyengo* iyo yajumpha+ na ku miwiro iyo yajumpha. Kweni sono chavumbulika ku ŵatuŵa ŵake,+27 awo Chiuta wakukondwa nawo ndipo wakuŵamanyiska usambazi wauchindami wa chisisi chakupatulika+ ichi mu ŵamitundu. Chisisi chakupatulika ichi ni Khristu mu umoza na imwe muli na chigomezgo cha kuzakaŵa nayo mu uchindami wake.+28 Tikupharazga, kuchenjezga ŵanthu wose, na kusambizga ŵanthu wose na vinjeru vyose vya Khristu, mwakuti tipeleke kwa Chiuta munthu waliyose wakukhwima mwauzimu uyo wakukolerana na Khristu.+29 Pa chifukwa ichi, nkhufukafuka chomene, nkhulimbikira na nkhongono zake izo zikugwira ntchito mwa ine.+
Mazgu Ghamusi
^ Mazgu gheneko, “chitemwa icho muli nacho mu mzimu.”


text:
Ningachita Wuli Para Sukulu Navuka Nayo?
Ivyo ungachita
Wona uwemi wa sukulu. Ni vyose yayi ivyo ukusambira ku sukulu pasono vikuwoneka kuti vingakovwira. Kweni ivyo ukusambira vizamukovwira kupulikiska vinthu vinandi munthazi. Vikovwirenge “
kuzgoka vinthu vyose ku ŵanthu ŵa mitundu yose,” kuti uzakamanye kuyowoya na ŵanthu ŵamitundu yakupambanapambana. (1 Ŵakorinte 9:22) Fundo yinyake njakuti para munthu ngwakusambira wakughanaghana makora. Para wasambira vizamukovwira kunthazi.
Wona viwemi mwa asambizgi. Usange ukuwona kuti asambizgi ŵakukubowa, ghanaghanira chomene ivyo ŵakukusambizga. Kumbuka kuti ivyo ŵakukusambizga ŵasambizgapo makilasi ghanadi. Chingaŵa chakusuzga kuti ŵakusambizge nga umo ŵakachitiranga pakwamba.
Ivyo ungachita: Ulembenge manosi, ufumbenge kuti umanye vinandi, kweniso ukondwenge na ivyo ukusambira. Para vyaŵa nthena asambizgi nawo ŵakhukenge kukusambizga.
Kujidelera yayi. Sukulu yikovwirenge kumanya vinyake ivyo ukamanyanga yayi kuti ungachita. Paulosi wakalembera Timote kuti: “
Usonkhezge nga ni moto chawanangwa cha Chiuta icho ukapokera.” (2 Timote 1:6) Apa vikulongora kuti Timote wakapika chawanangwa cha mzimu utuŵa. Kweni wakeneranga kugwiliskira ntchito “chawanangwa” ichi kuti chileke kukhala waka. Ndipouli, usange uli na mahara ku sukulu ni Chiuta yayi uyo wakachita kukupa mwakudunjika. Ndimo nawe, uliri. Sukulu yingakovwira kuti umanye vinthu na kuchita ivyo ukamanyanga yayi kuti ungachita.


text:
Sambiru 3
Kumbi Uthenga Wamampha Ukutuliya Nadi Kwaku Chiuta?
1. Kumbi Ndiyani Wakulemba Bayibolo?
Uthenga wamampha wakuti ŵanthu azamuja pacharu chapasi kwamuyaya ukulembeka m’Bayibolo. (Sumu 37:29) Bayibolo likupangika ndi mabuku ngamanangamana 66. Chiuta wangugwiriskiya nchitu ŵanthu akugomezgeka akukwana 40 kuti alembi mabuku yanga. Mabuku ngakwamba 5, ngangulembeka ndi Mosese ndipu pajumpha vyaka pafufupi 3,500 kutuliya po wakulembe. Buku lakumaliya lingulembeka ndi wakutumika Yohane ndipu pajumpha vyaka pafufupi 1,900 kutuliya po likulembeke. Kumbi ŵanthu wo akulemba Bayibolo angulemba maŵanaŵanu ngaku yani? Chiuta wangugwiriskiya nchitu mzimu utuŵa kuti uŵawovyi. (2 Samuele 23:2) Yiwu angulemba maŵanaŵanu ngawu cha kweni ngaku Chiuta. Mwaviyo, Chiuta ndiyu Wakulemba Bayibolo.
2. Kumbi tingasimikizga wuli kuti Bayibolo likutuliya kwaku Chiuta?
Tiziŵa kuti Bayibolo likutuliya kwaku Chiuta chifukwa chakuti likukonkhoska umampha ukongwa vo vazamuchitika kunthazi. Palivi munthu weyosi yo wangachita ivi. (Yoswa 23:14) Chiuta Wanthazizosi pe ndiyu wangaziŵa vo vazamuchitikiya ŵanthu kunthazi.
Buku lakutuliya kwaku Chiuta litenere kuja nadi lapade. Mabayibolo ngakujumpha 2 biliyoni ngakupharazgika mu vineneru vakujumpha 450. Chinanga kuti Bayibolo ndakali, kweni vo likamba viyanana ukongwa ndi vo asayansi akamba mazuŵa nganu. Kweniso ŵanthu 40 wo akulemba Bayibolo akulemba vakususkana cha. * Kweniso, Bayibolo lititikambiya kuti Chiuta wauneneska watitiyanja ukongwa. Ndipuso Bayibolo leche ndi nthazi zo zisintha umoyu wa ŵanthu. Fundu izi zichitiska kuti ŵanthu anandi avwanengi kuti Bayibolo ndi Mazu ngaku Chiuta nadi.
3. Kumbi ndi uthenga wuli wo we m’Bayibolo?
Bayibolo likonkhoska uthenga wamampha wakuti Chiuta we nawu ndi chilatu chamampha mtundu wa ŵanthu. Malemba ngatitikonkhoske vo vinguchitika kuti ŵanthu atayi mwaŵi wakuja mu paradayisu, kweniso mo paradayisu wazamuwezgekiyapu.
Mu Mazu ngaku Chiuta musanirika so marangu, fundu zo ŵanthu angayende kweniso ulongozgi. Kweniso Bayibolo le ndi vakuwoniyapu vo vilongo mo Chiuta wachitiya ndi ŵanthu. Vakuwoniyapu ivi vititiwovya kuziŵa umunthu waku Chiuta. Pa chifukwa ichi, Bayibolo lingakuwovyani kumuziŵa umampha Chiuta. Likonkhoska vo mungachita kuti muje nayu pa ubwezi.
4. Mungachita wuli kuti muvwisengi vo Bayibolo likamba?
Kabuku yaka kakuwovyeningi kuti mulivwisi umampha Bayibolo mwakugwiriskiya nchitu nthowa yo Yesu wagwiriskiyanga nchitu. Iyu wayanjanga kugwiriskiya nchitu Malemba ndi ‘kungang’anamuliya.’
Uthenga wamampha wakutuwa kwaku Chiuta ngwakukondweska ukongwa kuphara chinthu chechosi. Kweni pe ŵanthu amanavi ŵaka wo aleka kuwuyanja ndipu anyaki akwiya kuvwa uthenga uwu. Kweni imwi mungagongowanga cha. Chilindizga chinu chakuzija ndi umoyu wamuyaya chithemba pa kuziŵa Chiuta.
^ ndimi 7 Wonani kabuku kakuti Buku la Anthu Onse.
Ziŵani Vinandi
Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa?
Bayibolo Ndi Buku Lakutuwa Kwaku Chiuta
Kumbi Bayibolo lingakuwovyani wuli kuti mumalani ndi masuzu? Nchifukwa wuli tingagomezga mauchimi ngaki?
Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa?
Kumbi Uneneska Wakukamba Vaku Chiuta Ngwakuti Wuli?
Kumbi muŵanaŵana kuti Chiuta watikuphweriyani? Ziŵani mijalidu yaki ndipuso vo mungachita kuti mundere kufupi ndi iyu.


text:
IVYO ŴANYAMATA NA ŴASUNGWANA ŴAKUFUMBA
Chifukwa Wuli Ukwenera Yayi Kuwonelera Vyamuziro?
Kasi ukumanya ivyo ungachita?
Para ukugwiliskira ntchito Intaneti, manya kuti nyengo yinyake ungawona vithuzi vyamuziro. Msungwana munyake wa vyaka 17, zina lake Hayley, wakati: “Mazuŵa ghano vyamuziro vikusangika waka palipose, ukuchita kufufuza yayi.”
Nanga ni munthu uyo wandakhumbe kuwonelera vyamuziro, nyengo yinyake wangatoleka mtima kuti wawonelere. Munyamata munyake wa vyaka 18, zina lake Greg, wakati: “Nkhalapa kuti visuzge viti wuli nizamuwonelerapo chaa vyauzeleza, kweni vikanitonda. So ntchiwemi yayi kuchimbilira kulapizga.”
Mazuŵa ghano, vyamuziro vili waka palipose. Kweniso chifukwa chakuti ŵanthu ŵakutemwa kutumirana mameseji gha vyauzeleza, ŵachinyamata ŵanandi ŵakusuzgika yayi kujambura na kutumizga vithuzi vyamuziro.
Manya kuti: Mazuŵa ghano vithuzi vyauzeleza vili waka palipose kuluska kale. Sono fumbo ndakuti, Kasi vilipo ivyo vingakovwira kuti ukane kuwonelera vyamuziro?—Salimo 97:10.
Zgoro ndakuti enya usange iwe ungasankha kuleka kuwonelera. Kweni chakwamba ukwenera kumanya uheni wakuwonelera vithuzi vyamuziro. Tiye tiwone utesi na unenesko pa nkhani iyi.
Utesi na unenesko
Utesi: Ungawonelera vithuzi vyamuziro, palije suzgo.
Unenesko: Para munthu wakukhweŵa wakunanga maphapu. Mwakuyana waka para ukuwonelera vyamuziro, ukunanga umoyo wako. Para ukuwonelera vithuzi vyamuziro, ukuyuyura ubwezi uwo Chiuta ŵali kuŵika pakati pa ŵakutorana. (Genizesi 2:24) Para nyengo yajumphapo, vingapangiska kuti uŵe wankhaza. Mwachiyelezgero, ŵanthu ŵanyake ŵakuyowoya kuti mwanalume uyo kanandi wakuwonelera vyauzeleza wakuchitira nkhaza ŵanakazi.
Baibolo likuyowoya kuti ŵanthu ŵanyake mbambura “kupwelerako kalikose.” (Ŵaefeso 4:19) Njuŵi yawo yili kusakazikirathu mwakuti yikuŵasuska yayi nanga ŵangachita viheni.
Utesi: Ukusambira vyakugonana para ukuwonelera vyamuziro.
Unenesko: Para ukuwonelera vyauzeleza uŵenge munthu wambura kujikora. Ukuyuyura ŵanthu na kwamba kuŵawona nga kuti ŵali kulengekera waka kufiska makhumbiro ghako ghawakawaka. Kafukufuku munyake wakalongora kuti awo ŵakutemwa kuwonelera vyauzeleza para ŵatora panji kutengwa ŵakukhorwa yayi pa nkhani yakugonana munthengwa.
Baibolo likuti Ŵakhristu ŵakwenera kukana vyose ivyo ni vyauzeleza nga “uzaghali, ukazuzi, makhumbiro ghakugonana kwambura kujikora, khumbiro liheni, na udokezi.”—Ŵakolose 3:5.
Utesi: Ŵanthu awo ŵakuwonelera yayi vyamuziro mbatulo pa nkhani yakugonana.
Unenesko: Ŵanthu awo ŵakukana kuwonelera vyamuziro ŵakuwona mwakwenelera nkhani yakugonana. Ŵakuwona kuti ntchawanangwa icho Chiuta wali kupeleka ku ŵanthu ŵamunthengwa pera. Ŵanthu awo ŵali na maghanoghano ghanthena para ŵatora panji kutengwa ŵakukhorwa pa nkhani yakugonana.
Baibolo likubisa yayi nkhani yakugonana. Likuphalira ŵafumu kuti: “Sekelera na muwoli wa uphya wako . . . Ukondwenge na chitemwa chake nyengo zose.”—Zintharika 5:18, 19.
Ivyo ungachita kuti uleke kuwonelera vyamuziro
Kasi ungachita wuli para uli na khumbo lakuwonelera vithuzi vyamuziro? Nkhani yakuti “Kanani Vyauzeleza” yingakovwira.
Icho ukwenera kumanya ntchakuti ungatonda chiyezgo cha kuwonelera vyauzeleza. Para uli kwambapo kale kuwonelera vyamuziro, ungaleka. Pali vifukwa vinandi ivyo tikuyowoyera kuti ukwenera yayi kuwonelera vyawakawaka.
Ghanaghanira vya Calvin, uyo wakamba kuwonelera vithuzi vyamuziro apo wakaŵa na vyaka 13. Iyo wakati: “Nkhamanyanga kuti ni viheni. Kweni nkhatondekanga kuleka. Para nawonelera nkhajiwonanga wawakawaka. Adada ŵakati ŵamanya kuti ndivyo nkhachitanga, ŵakanovwira ndipo nkhamba kujipulika makora.”
Calvin wakaleka kuwonelera vithuzi vyamuziro. Iyo wakuti: “Nkhabuda chomene kuwonelera vyauzeleza chifukwa nkhutondeka kuviwuskamo mu maghanoghano ghane. Nyengo zinyake nkhudokera kuviwoneleraso. Para vyaŵa nthena, nkhuwuskamo luŵiro maghanoghano agha, nakwamba kughanaghanira uwemi wakulondezga fundo za Yehova. Fundo zake zikunovwira kuŵa na nkharo yiwemi kweniso wakukondwa ndipo nkhumanya kuti Yehova wazamunitumbika chomene.


text:
Kasi Ningachita Wuli Homuweki Yose Iyi?
Ivyo ungachita
Sanga malo ghawemi ghakuŵelengera. Malo agha ghakwenera kuŵa gha yii kwambura chakutimbanizga chilichose. Chingaŵa chiwemi kuŵa na desiki. Kujura yayi TV.
Gaŵa makora nyengo. Pakuti sukulu ndiyo njakuzirwa chomene kwa iwe, ntchiwemi kuti uyambenge kuchita dankha homuweki pambere undachite chilichose.
Chizita yayi. Uŵenge na nyengo yakuchitira homuweki ndipo uchitenge nadi pa nyengo iyo.
Uŵenge na tayimu tebo. Lemba ivyo ukukhumba kuchita, icho uyambenge na icho umalirenge. Ulembe nyengo iyo umalirenge pa chilichose icho uchitenge. Icho wamara kuchita uchonge.
Upumulirenge. Usange wavuka, ntchiwemi kupumulira. Kweni ukwenera kuyambiraso mwaluŵiro.
Kujidelera yayi. Munthu wakwenera kulimbikira vilije kanthu kuti wangaŵa na mahara. (Zintharika 10:4) Para ukulimbikira sukulu yingakutonda yayi ndipo uzamukwera makora chomene.


text:
Kasi Zina Lakuti Chivumbuzi Likung’anamurachi?
Ivyo Baibolo Likuyowoya
Mazgu gha Chigiriki agho kwafuma zina la buku la mu Baibolo la Chivumbuzi, ni A·po·kaʹly·psis (apocalypse), agho ghakung’anamura “Vinthu ivyo Khristu wakavumbura.” Ntheura zina lakuti Chivumbuzi likung’anamura kuvumbura vinthu vyakubisika na kuphara vinthu ivyo vikalembeka kale chomene kuti vichitikenge kunthazi. Mauchimi ghanandi gha mu buku ili ghafiskikenge kunthazi.
Ivyo vili mu buku la Chivumbuzi
Mazgu ghakwamba.—Chivumbuzi 1:1-9.
Uthenga wa Yesu ku mipingo 7.—Chivumbuzi 1:10–3:22.
Mboniwoni ya Chiuta wali pa chitengo chake kuchanya.—Chivumbuzi 4:1-11.
Mboniwoni zakupambanapambana zakulondezgana:
Vyakubatikira 7.—Chivumbuzi 5:1–8:6.
Mbata 7, ndipo zitatu zaumaliro zikuyowoya vya masoka ghatatu.—Chivumbuzi 8:7–14:20.
Ŵabakule 7, ndipo bakule waliyose wakwimira muliri wa cheruzgo cha Yehova icho wapelekenge pa charu chapasi.—Chivumbuzi 15:1–16:21.
Mboniwoni za kuparanyika kwa ŵanthu ŵaheni.—Chivumbuzi 17:1–20:10.
Mboniwoni za vitumbiko vya Chiuta kuchanya na charu chapasi.—Chivumbuzi 20:11–22:5.
-
Mazgu ghaumaliro.—Chivumbuzi 22:6-21.
Ivyo vingamovwirani kupulikiska buku la Chivumbuzi
Buku ili lili na nkhani ziwemi chomene, ndipo ni zakofya yayi kwa awo ŵakuteŵetera Chiuta. Nangauli ŵanthu ŵanandi ŵakuti mazgu ghakuti “uvumbuzi” (apocalypse) ghakuyowoya za soka lakofya, kweni buku la Chivumbuzi likwamba na kumara na mazgu ghakuti mbakukondwa awo ŵakuŵazga mwakukwezga, kupulika mazgu gha uchimi uwu, na kusungilira vinthu ivyo vili kulembeka.—Chivumbuzi 1:3; 22:7.
Mu buku la Chivumbuzi muli “vimanyikwiro” vinandi ivyo tikwenera kuvitora nga umo viliri nadi yayi.—Chivumbuzi 1:1.
Ŵanthu na vimanyikwiro vinandi ivyo vikuzunurika mu buku la Chivumbuzi vikusangikaso mu mabuku ghanyake gha mu Baibolo:
Yehova—“Chiuta waunenesko mu mtambo kuchanya” na Mlengi wa vinthu vyose.—Dotoronome 4:39; Masalimo 103:19; Chivumbuzi 4:11; 15:3.
Yesu Khristu—“Mwana wa mberere wa Chiuta.”—Yohane 1:29; Chivumbuzi 5:6; 14:1.
Satana Dyabulosi—Mulwani wa Chiuta.—Genizesi 3:14, 15; Yohane 8:44; Chivumbuzi 12:9.
Babuloni Mukuru—nga ni msumba wakale Babuloni (Babel), Babuloni Mukuru ni mulwani wa Yehova Chiuta na ŵanthu ŵake, kweniso ni mama wa chisopa chautesi.—Genizesi 11:2-9; Yesaya 13:1, 11; Chivumbuzi 17:4-6; 18:4, 20.
“Nyanja”—ŵanthu ŵaheni awo ŵakususka Chiuta.—Yesaya 57:20; Chivumbuzi 13:1; 21:1.
Vinthu ivyo vikagwiranga ntchito pakusopa Chiuta pa chihema—nga likasa la phangano, Nyanja ya gilasi (chiŵiya cha kugezeramo), nyali, vyakununkhira, na jotchero.—Ekisodo 25:10, 17, 18; 40:24-32; Chivumbuzi 4:5, 6; 5:8; 8:3; 11:19.
Vikoko—vikwimira maboma gha ŵanthu.—Daniyeli 7:1-8, 17-26; Chivumbuzi 13:2, 11; 17:3.
Manambara ghakuyelezgera waka.—Chivumbuzi 1:20; 8:13; 13:18; 21:16.
-
Mboniwoni izi zikuyowoya za “zuŵa la Fumu,” ilo likamba mu 1914 apo Ufumu wa Chiuta ukakhazikika kuchanya ndipo Yesu wakamba kulamulira nga Fumu. (Chivumbuzi 1:10) Ntheura mauchimi ghanandi gha mu buku la Chivumbuzi ghafiskikenge mu nyengo yithu.
Kuti tipulikiske makora buku la Chivumbuzi, tikukhumbikwira vinjeru vya Chiuta na wovwiri wa awo ŵakupulikiska kale buku ili. Vinthu ivi ndivyo vikutovwiraso kupulikiska mabuku ghanyake ghose gha mu Baibolo.—Milimo 8:26-39; Yakobe 1:5.


text:
Kasi Ningachisanga Wuli Chisopa Chaunenesko?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Baibolo likuti ŵanthu awo ŵali mu chisopa chaunenesko ŵakupambana na awo ŵali mu chisopa chautesi. Ilo likuti: “Muŵamanyenge na vipambi vyawo. Kasi ŵanthu ŵakutonthora mpheska mu minga panji vikuyu mu nthura?” (Mateyu 7:16) Nga umo mungapambaniskira vipambi vya khuni la mpheska na la minga, ndimo mungapambaniskiraso chisopa chaunenesko na chautesi. Wonani umo chisopa chaunenesko chikupambanirana na chisopa chautesi:
Chisopa chaunenesko chikusambizga fundo za ŵanthu yayi, kweni fundo za mu Baibolo. (Yohane 4:24; 17:17) Chikusambizga ivyo Baibolo likulongosora pa nkhani ya mzimu kweniso umoyo wamuyirayira mu paradiso. (Salimo 37:29; Yesaya 35:5, 6; Ezekiyeli 18:4) Chikuvumburaso fundo zautesi izo chisopa chautesi chikusambizga.—Mateyu 15:9; 23:27, 28.
Chisopa chaunenesko chikovwira ŵanthu kumanya makora Chiuta, nga nkhuŵasambizga zina lake, lakuti Yehova. (Salimo 83:18; Yesaya 42:8; Yohane 17:3, 6) Chisopa chaunenesko chikususka fundo yakuti Chiuta tingamupulikiska yayi. M’malo mwake, chikusambizga kuti Chiuta wakukhumba kuti tiŵe nayo paubwezi.—Yakobe 4:8.
Chisopa chaunenesko chikusambizga kuti Chiuta wali kupeleka Yesu Khristu kuti tizakaponoskeke. (Milimo 4:10, 12) Awo ŵali mu chisopa chaunenesko ŵakupulikira Yesu, ndipo ŵakuŵikapo mtima kuchita ivyo iyo wakachitanga.—Yohane 13:15; 15:14.
Chisopa chaunenesko chikugomezga kuti Ufumu wa Chiuta pera ndiwo uzamumazga masuzgo gha ŵanthu. Awo ŵali mu chisopa chaunenesko ŵakusambizga ŵanyawo vya Ufumu uwu.—Mateyu 10:7; 24:14.
Chisopa chaunenesko chikusambizga ŵanthu kuti ŵatemwenge waliyose kwambura kulindizga kalikose. (Yohane 13:35) Chikuŵasambizgaso kuti ŵakwenera kuchindika ŵanthu ŵa mitundu yose, mitheto, na viyowoyero vyose kwambura kusankha. (Milimo 10:34, 35) Awo ŵali mu chisopa chaunenesko ŵakuchitako yayi nkhondo chifukwa ŵakutemwa ŵanyawo.—Mika 4:3; 1 Yohane 3:11, 12.
Chisopa chaunenesko chilije ŵaliska awo ŵakupokera malipiro, ndipo chikupeleka mazina gha udindo kwa waliyose yayi.—Mateyu 23:8-12; 1 Petrosi 5:2, 3.
Chisopa chaunenesko chikuchitako yayi ndyali. (Yohane 17:16; 18:36) Ndipouli, awo ŵali mu chisopa chaunenesko ŵakuchindika na kupulikira boma. Iwo ŵakulondezga dango la mu Baibolo lakuti: “Pelekani vinthu vya Kesare kwa Kesare [kung’anamura ŵalara ŵa boma], ndipo vya Chiuta kwa Chiuta.”—Mariko 12:17; Ŵaroma 13:1, 2.
Awo ŵali mu chisopa chaunenesko ŵakuchita ivyo ŵakusambizga. Nyengo zose ŵakuŵikapo mtima kulondezga fundo za mu Baibolo. (Ŵaefeso 5:3-5; 1 Yohane 3:18) M’malo mwa kuchichizgika waka, iwo ŵakukondwa kusopa “Chiuta wakukondwa.”—1 Timote 1:11.
Chisopa chaunenesko chili na ŵanthu ŵachoko. (Mateyu 7:13, 14) Awo ŵali mu chisopa chaunenesko, ŵanthu ŵakuŵawona kuti mbawakawaka, ŵakuŵanyoza, na kuŵatambuzga chifukwa cha kuchita khumbo la Chiuta.—Mateyu 5:10-12.
Munthu wangamanya yayi chisopa chaunenesko usange wakwendera waka ivyo iyo wakukhumba.
Pangaŵa ngozi usange tingendera waka ivyo mtima withu ukukhumba para tikusankha chisopa. Baibolo likayowoyerathu kuti ŵanthu “ŵazamujiwunjikira ŵasambizgi [ŵa visopa] kuti ŵapulike ivyo vikukondweska makutu ghawo.” (2 Timote 4:3) Kweni, Baibolo likutichiska kuti tilondezgenge chisopa icho ntchakutowa na chambura kufipiskika “panthazi pa Chiuta, Dada withu,” nanga kungaŵa kuti chisopa icho ntchakutchuka yayi.—Yakobe 1:27; Yohane 15:18, 19.


text:
FUMBO 11
Kasi Para Munthu Wafwa Wakuya Nkhu?
“Mzimu wake ukufumamo, wakuwelera ku fuvu. Pa zuŵa leneliro maghanoghano ghake ghakumara.”
“Ŵamoyo ŵakumanya kuti ŵafwenge, kweni ŵakufwa ŵakumanya kalikose chara . . . Chilichose icho woko lako lasanga kuti lichite, uchichite na nkhongono zako zose, pakuti ku Dindi uko ukuluta kulije mulimo, maghanoghano, kumanya, panji vinjeru.”
“[Yesu] wakayowoyaso kuti: ‘Lazaro mubwezi withu wali mu tulo, kweni ine nkhuluta kwenekura kukamuwuska mu tulo.’ Kweni Yesu wakayowoyanga vya nyifwa ya Lazaro. Kweni ŵakaghanaghananga kuti wakuyowoya vyakuti wagona tulo, wakupumura. Ntheura Yesu wakaŵaphalira kuti: ‘Lazaro wali kufwa.’”


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Paulosi wakulindilira mu Ateni (1-5)
-
Timote wakwiza na uthenga wakusanguluska (6-10)
-
Kulombera Ŵatesalonika (11-13)
3 Ntheura tikati tatondeka kuzizipizga, tikawona kuti ntchiwemi kukhala tekha ku Ateni.+
2 Tikatuma Timote,+ mubali withu na muteŵeti wa Chiuta mu makani ghawemi gha Khristu, mwakuti wamukhozgani na kumusanguluskani mu chipulikano chinu,
3 mwakuti paŵavye yumoza wasunkhunyike na visuzgo ivi. Pakuti imwe mukumanya kuti tingaghagwentha yayi masuzgo agha.+
4 Apo tikaŵa na imwe, tikamuphaliraninge kuti tikumanenge na masuzgo, ndipo ndivyo nadi vyachitika nga umo mukumanyira.+
5 Lekani nkhati natondeka kuzizipizga, nkhamutuma kwa imwe kuti nimanye vya chipulikano chinu,+ kuti panji Muyezgi+ wamuyezgani, ndipo mulimo withu wazgoka wawaka.
6 Kweni Timote wafika waka kufuma kwa imwe,+ ndipo watiphalira makani ghawemi gha chipulikano chinu na chitemwa, kuti mukulutilira kutikumbuka nyengo zose, mukukhumbisiska kutiwona nga umo nase tikukhumbira kumuwonani.
7 Pa chifukwa ichi ŵabali, nangauli tili na masuzgo ndiposo tikukweŵeka mu mtima, kweni tasanguluskika chifukwa cha imwe kweniso kuti mwalongora kuti ndimwe ŵakugomezgeka.+
8 Tiliso ŵamoyo chifukwa chakuti imwe mukutchintha mu Fumu.
9 Kasi tingamuwonga na vichi Chiuta chifukwa cha imwe, na chimwemwe chikuru icho tili nacho panthazi pa Chiuta chifukwa cha imwe?
10 Usiku na muhanya tikufwilirapo kulomba kuti timuwonani pamaso na kusazgirapo ivyo vikupeleŵera pa chipulikano chinu.+
11 Sono mphanyi Chiuta withu, Adada na Fumu yithu Yesu, ŵatijulira nthowa kuti tize kwa imwe.
12 Kweniso mphanyi Fumu yamovwirani kuti mwandane, kuti mutemwenge chomene+ ŵakugomezga ŵanyinu kweniso na ŵanyake wose, nga umo nase tikumutemwerani,
13 mwakuti wakhozge mitima yinu, kuti yiŵe yambura kafukwa mu utuŵa panthazi pa Chiuta withu,+ Adada, apo Fumu yithu Yesu+ yizamuŵapo pamoza na ŵatuŵa ŵake wose.
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
1 Ŵatesalonika 3
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
Kumbi ‘Mutanja Anyinu Nge mo Mutijiyanjiya Mwaŵeni’?
“Uyanjengi munyaku nge mo utijiyanjiya wamweni.”
SUMU: 25, 36
1, 2. Kumba Malemba ngalongo wuli kuti chanju nchakukhumbika?
CHANJU ndi jalidu likulu laku Yehova Chiuta. (1 Yoh. 4:16) Yehova wangwamba kulenga Yesu ndipu wanguja nayu kwa vyaka vinandi kuchanya. Yesu wangusambira mo Chiuta wachitiya vinthu mwachanju. (Ŵakol. 1:15) Pa nyengu yosi yo wenga kuchanya kweniso po wenga pacharu chapasi, Yesu wangulongo kuti waziŵa kuti Yehova ndi Chiuta wachanju ndipu nayu wachitanga so viyo. Mwaviyo, tikayika cha kuti Yehova ndi Yesu azamuwusa mwachanju.
2 Wati wafumbika kuti Dangu likulu ndi nili, Yesu wangumuka kuti: “‘Uyanjengi Yehova Chiuta waku ndi mtima waku wosi, umoyu waku wosi ndi zeru zaku zosi.’ Ili ndilu dangu likulu kweniso lakwamba. Lachiŵi lakukozgana nalu ndi ili: ‘Uyanjengi munyaku nge mo utijiyanjiya wamweni.’”
3. Kumbi ‘anyinu’ mbayani?
3 Kwanja anyidu nkhwakuzirwa ukongwa. Yesu wangukamba kuti tiyanjengi Yehova ndi anyidu. Kweni kumbi anyidu mbayani? Asani mukuto pamwenga kuyirwa, munyinu ukongwa ndi yo mukutorana nayu. Kweniso anyidu anyaki mbabali ndi azichi. Anyaki ndi wo tikumana nawu mu uteŵeti. Kumbi ŵanthu wo asopa Yehova ndi kulondo vo Mwana waki wasambizanga, angalongo wuli kuti atanja anyawu?
MUYANJENGI YO MUKUTORANA NAYU
4. Kumbi nthengwa yidu yingayenda wuli umampha chinanga kuti te ŵanthu ambula kufikapu?
4 Yehova ndiyu wangukwatisa nthengwa yakwamba. Wangulenga Adamu ndi Eva ndi kuŵaŵika pamoza. Wakhumbanga kuti akondwengi, abali ŵana ndi kuzaza charu chosi kweniso kuti nthengwa yawu yingamalanga cha. (Chiy. 1:27, 28) Kweni chifukwa chakuti anguleka kuvwiya Yehova, nthengwa yawu yingusere ndengenyera. Kweniso ubudi ndi nyifwa vikuyambukiya ŵanthu wosi. (Ŵar. 5:12) Kweni Bayibolu lititikambiya vo tingachita kuti vinthu viyendengi umampha mu nthengwa yidu. Bayibolu le ndi ulongozgi wamampha ukongwa pa nkhani iyi, chifukwa ndi mazu ngaku Yehova yo wakwambisa nthengwa.
5. Nchifukwa wuli chanju nchakukhumbika munthengwa?
5 Mazu Ngaku Chiuta ngalongo kuti chanju nchakukhumbika ukongwa kuti ŵanthu aje akukondwa. Paulo wangulembe Akhristu kuti: “Chanju chizizipizga ndipuso nchalisungu. Chanju chilivi sanji. Chitijilumba cha, chitijikuza cha, chichita vinthu vambula kwenere cha, chiphwere vaku chija pe cha, chikwiya cha. Chisunga vifukwa cha. Chikondwere ndi vinthu vambula urunji cha, kweni chikondwere ndi uneneska. Chiwundiya vosi, chigomeza vosi, chilindiza vosi, chikunthiyapu vosi. Chanju chimala cha.” (1 Ŵakor. 13:4-8) Asani akutorana agwiriskiya ntchitu mazu ngo nge pa lemba ili, aja akukondwa munthengwa yawu.
6, 7. (a) Kumbi Bayibolu likambanji pa nkhani ya umutu? (b) Kumbi munthurumi wakhumbika kuchita nayu wuli muwolu waki?
6 Yehova wakusankha yo watenere kuja mutu wa banja. Paulo wangukamba kuti: “Ndikhumba kuti muziŵi kuti mutu wa munthurumi weyosi ndi Khristu. Mutu wa munthukazi ndi murumu waki ndipu mutu waku Khristu ndi Chiuta.” (1 Ŵakor. 11:3) Kweni munthurumi wakhumbika kulongozga banja laki mwankhaza cha. Mwakuyeruzgiyapu, Yehova wachita vinthu mwalisungu ndipuso mwambula kujanja ndi Yesu. Ivi vichitiska kuti wamutumbikengi. Yesu wakondwa mo Chiuta wachitiya nayu vinthu. Ndichu chifukwa chaki wangukamba kuti: “Nditanja Ada.” (Yoh. 14:31) Yesu watingi wakambengi viyo cha asani Yehova wachitanga nayu vinthu mwankhaza.
7 Chinanga kuti munthurumi ndi mutu wa munthukazi, Bayibolu likamba kuti ‘wamupasengi ulemu’ muwolu waki. (1 Pet. 3:7) Nthowa yimoza yo munthurumi wangalongore kuti watimupasa ulemu muwolu waki, nkhuŵanaŵaniya vo wakhumba kweniso kumupasa mwaŵi kuti wayambi ndiyu kusankha pa nkhani zinyaki zo akambiskana. Mazu Ngaku Chiuta ngakamba kuti: “Mwanthurumi, lutirizgani kwanja awolu ŵinu nge mo Khristu wangwajiya mpingu ndipu wangujipereka chifukwa cha mpingu.” (Ŵaef. 5:25) Yesu wangupereka umoyu waki chifukwa cha akusambira ŵaki. Asani munthurumi watanja muwolu waki nge mo Yesu wachitiya ndi mpingu, chituŵa chambula kusuzga kuti muwolu waki nayu wamuyanji, kumupasa ulemu ndi kumuvwiya.
MUYANJENGI ABALI NDI AZICHI
8. Kumbi titenere kuchita nawu wuli abali ndi azichi m’mpingu?
8 Pacharu chosi chapasi pe ŵanthu anandi wo asopa Yehova. Yiwu akambiyaku anyawu zina laku Chiuta ndi khumbu laki. Kumbi titenere kuchita nawu wuli abali ndi azichi m’mpingu? Mazu Ngaku Chiuta ngatiti: “Tiyeni tichitiyi wosi vamampha, kweni ukongwa abali ndi azichi ŵidu mu chivwanu.” (Ŵag. 6:1 0; Ŵerengani Ŵaroma 12:10.) Wakutumika Petro wangukamba kuti: “Sonu pakuti mwatoweska umoyu winu mwakuvwiya uneneska, vo vachitiska kuti muyanjengi abali kwambula uryarya, muyanjanengi ukongwa kutuliya m’mtima.” Petro wangukamba so kuti: “Kwakuruska vosi, muyanjanengi ukongwa.”
9, 10. Nchifukwa wuli ŵanthu aku Chiuta mbakukoliyana?
9 Chifukwa chakuti titanja ukongwa abali ndi azichi pacharu chosi chapasi, gulu lidu ndapade. Kweniso chifukwa chakuti titanja Yehova ndipu tivwiya marangu ngaki, watitipasa mzimu waki wakupaturika kuti utiwovyengi. Mzimu uwu utitiwovya kuti tije akukoliyana pacharu chosi.
10 Paulo wangukonkhoska kukhumbika kwa kwanja abali ndi azichi. Wangulemba kuti: “Vwalani chitima chikulu, ulemu, kujiyuyuwa, kuzika ndi kuzizipizga. Lutirizgani kukunthiyapu ndi kugowokiyana kutuliya pasi pa mtima asani munthu wangaŵa ndi chifukwa ndi munyaki. Nge mo Yehova wakukugowokiyani, namwi so muchitengi viyo. Kweni kwakuruska vosi, vwalani chanju cho chimanga ŵanthu pamoza kuruska chinthu chinyaki chechosi.” (Ŵakol. 3:12-14) Tiwonga ukongwa kuti titanjana chinanga kuti tituliya mu vyaru vakupambanapambana kweniso tikulereka mwakupambana.
11. Kumbi tingaŵaziŵa wuli ateŵeti aku Yehova?
11 Ateŵeti aku Yehova aziŵika kuti mbakhristu auneneska chifukwa chakuti atanjana ukongwa kweniso mbakukoliyana. Pa fundu iyi Yesu wangukamba kuti: “Mwaku ichi ŵanthu wosi aziŵengi kuti mwe akusambira ŵangu, asani mutanjana.” (Yoh. 13: 34, 35) Wakutumika Yohane wangulemba kuti: “Ŵana aku Chiuta ndi ŵana aku Diabolo aziŵika umampha ndi fundu iyi: Yosi yo waleka kuchita urunji ngwaku Chiuta cha, chinanga ndi yo waleka kwanja m’bali waki. Pakuti uwu ndiwu uthenga wo mukuvwa kutuwa pakwamba, kuti tiyanjanengi.” (1 Yoh. 3:10, 11) Akaboni aku Yehova aziŵika kuti mbakhristu auneneska chifukwa chakuti atanjana. Chanju chitiŵawovya kuti aje akukoliyana. Akaboni aku Yehova ndiwu Yehova wagwiriskiya ntchitu kupharazga uthenga wa Ufumu pacharu chosi chapasi.
KUWUNGANISKA “MZINDA UKULU”
12, 13. Kumbi “mzinda ukulu” uchitanji, ndipu Chiuta wachitengenji nawu pambula kuswera?
12 Ateŵeti aku Yehova anandi mba ‘mzinda ukulu, wo . . . utuwa mu charu chechosi, fuku lelosi, mtundu wewosi ndi chineneru chechosi.’ Yiwu ‘ŵama panthazi pa mpandu wachifumu [waku Chiuta] ndi panthazi pa Mwana wa mbereri [Yesu Khristu].’ Kumbi ŵanthu yaŵa mbayani? “Yaŵa mbeniwo atuwa mu chisuzgu chikulu ndipu asuka mikhanju yawu ndi kuyituŵiska mu ndopa za Mwana wa mbereri” chifukwa agomezga sembi yaku Yesu. A “mzinda ukulu” atanja Yehova ndi Mwana waki ndipu ‘atimuteŵete musana ndi usiku.’
13 Pambula kuswera, Chiuta wanangengi charu ichi pa “chisuzgu chikulu.” (Mat. 24:21; ŵerengani Yeremiya 25:32, 33.) Kweni chifukwa chakuti Yehova watanja ateŵeti ŵaki, iyu wazamutaska a mzinda ukulu ndi kuŵasereza m’charu chifya. Nge mo Bayibolu likukambiya vyaka pafupifupi 2,000 vo vajumpha, Chiuta “waleskengeku masozi ngosi ku masu ngawu, ndipu nyifwa yazamuŵaku so cha, chinanga nkhuliya, chinanga nkhukuta, chinanga mburwirwi kuti vazamuŵaku so cha.” Kumbi mukhumba kuzija mu paradayisu asani ‘vinthu vakali vazimala’?
14. Kumbi mzinda ukulu wakuwa wuli?
14 Po mazuŵa ngakumaliya ngayambanga mu 1914, pacharu chapasi penga ateŵeti aku Yehova pafupifupi 5,000. Chifukwa cha kwanja ŵanthu, kweniso chifukwa chakuti mzimu waku Chiuta waŵawovyanga, Akhristu akusankhika amanavi wo ŵenga pacharu chapasi angulutirizga kupharazga uthenga wa Ufumu. Ivi vawovya kuti mzinda ukulu uwunganiskiki mazuŵa nganu. Sonu Akaboni ajumpha 8,000,000. Yiwu awungana mumipingu yakujumpha 115,400 pacharu chosi chapasi. Chiŵerengeru chilutiriya kukuwa. Mwakuyeruzgiyapu, ŵanthu akujumpha 275,500 angubatizika mu chaka cha uteŵeti cha 2014. Ivi ving’anamuwa kuti ŵanthu pafupifupi 5,300 abatizikanga sabata yeyosi.
15. Kumbi ntchitu yakupharazga yafika pani sonu?
15 Ntchitu yakupharazga yaluta panthazi ukongwa. Mabuku ngidu ngafwatulika mu vineneru vakujumpha 700. Magazini nga Chigongwi cha Alinda ngasindikizika nganandi ukongwa kuluska magazini nganyaki ngengosi pacharu chosi chapasi. Magazini ngakujumpha 52,000,000 ngasindikizika mwezi wewosi, ndipu ngafwatulikiya mu vineneru 247. Mabuku ngakujumpha 200,000,000 nga Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa? ngakusindikizika mu vineneru vakujumpha 250.
16. Nchifukwa wuli gulu laku Yehova lilutiriya kukuwa?
16 Gulu laku Yehova lilutiriya kukuwa chifukwa chakuti tigomezga Chiuta kweniso tizomera kuti Bayibolu ndi Mazu ngaki. (1 Ŵat. 2:13) Yehova walutirizga kutitumbika Chinanga kuti Satana, yo ndi “chiuta wamugonezi wunu,” watititinkha.—2 Ŵakor. 4:4.
MUYANJENGI ŴANTHU NYENGU ZOSI
17, 18. Kumbi ateŵeti aku Chiuta atenere kuchita wuli ndi ŵanthu wo mbakaboni cha?
17 Kumbi ateŵeti aku Chiuta atenere kuchita wuli ndi ŵanthu wo mbakaboni cha? Mu uteŵeti tikumana ndi ŵanthu akupambanapambana. Anyaki tikambiskana nawu umampha, penipo anyaki atitikwiyiya. Kweni kaya munthu watimuki wuli, Mazu Ngaku Chiuta ngatitikambiya vo titenere kuchita. Ngatiti: “Mazu nginu ngaŵengi ngamampha nyengu zosi, ngakunowa nge kuti mwadaku mche, kuti muziŵi mo mungamukiya munthu weyosi.” (Ŵakol. 4:6) Asani timuka munthu weyosi yo wakhumba kuziŵa vo tigomezga, titimumuka “mwakuzika ndipuso mwaulemu.” Tichita viyo chifukwa titanja anyidu.
18 Chinanga ŵanthu angatikaniya uthenga widu, titiŵayanja mbwenu chifukwa tiyezga Yesu. Po iyu “wanyozekanga, waweziyanga cha. Po wasuzikanga, wafinganga cha, kweni wangujipereka kwaku [Yehova] mweniyo wayeruzga mwaurunji.” (1 Pet. 2:23) Asani te ndi Akhristu anyidu pamwenga ŵanthu anyaki, titijiyuyuwa ndipu tilondo ulongozgi wakuti: “Kuwezge uheni pa uheni cha, pamwenga chipongu pa chipongu. Kweni m’malu mwaki mutumbikengi.”
19. Kumbi Yesu wanguti arwani ŵidu tichitengi nawu wuli?
19 Asani ŵanthu aku Yehova atijiyuyuwa, ndikuti avwiya dangu lo Yesu wangukamba. Pa upharazgi waki wakutchuka wa paphiri, Yesu wangukamba kuti: “Munguvwa kuti: ‘Uyanjengi m’bali waku ndipu utinkhengi murwani waku.’ Kweni ini nditikuneniyani kuti: Mulutirizgi kwanja arwani ŵinu, ndipu muŵarombiyengi wo atikusuzgani, alinga kuti muje ŵana ŵa Awiskemwi akuchanya, pakuti atuzgiya lumwi lawu pa ŵanthu aheni ndi amampha, ndipu awisiya vuwa pa arunji ndi ambula urunji.” (Mat. 5:43-45) Pakuti te ateŵeti aku Chiuta, titenere kwanja anyidu mwe mosi mo angachitiya nasi.
20. Kumbi tiziŵa wuli kuti ŵanthu wosi pacharu chapasi azamuyanjanga Chiuta ndi ŵanthu anyawu? (Wonani chithuzi cho che papeji 21.)
20 Ŵanthu aku Yehova atenere kulongo kuti atanja Yehova ndi anyawu mu vakuchita vawu vosi. Mwakuyeruzgiyapu, chinanga kuti anyaki akana uthenga widu, titiŵawovya asani akhumba chovyu. Wakutumika Paulo wangukamba kuti: “Mungajanga ndi ngongoli ndi munthu weyosi cha kweni kwanjana pe ndiku, chifukwa yo watanja munyaki wafiska dangu. Chifukwa marangu ngo ngakamba kuti, ‘Ungareŵanga cha, ungabayanga cha, ungabanga cha, ungakhumbiranga cha,’ pamwenga dangu linyaki lelosi lo liriku, ngamangika mu mazu yanga ngakuti: ‘Uyanjengi munyaku nge mo utijiyanjiya wamweni.’ Chanju chichitiya munyaki viheni cha; viyo chanju chifiska dangu.” (Ŵar. 13:8-10) Ndivu Akaboni aku Yehova achita mu charu chiheni ichi cho chiwusika ndi Satana. (1 Yoh. 5:19) Tikayika cha kuti ŵanthu wosi azamuyanjananga ukongwa asani Chiuta wazituzgapu Satana, mademoni, kweniso ŵanthu aheni. Vinthu vazamuja umampha ukongwa chifukwa ŵanthu wosi pacharu chapasi azamuyanjanga Chiuta ndi anyawu!


text:
Kufwatuliya Mazu Ngaku Chiuta mo Ŵanthu Alongolore
“Mazu Ngaku Chiuta ngamoyu.”—ŴAH. 4:12.
SUMU: 37, 43
1. (a) Kumbi Chiuta wangumupasa ntchitu wuli Adamu? (b) Kumbi ŵanthu aku Chiuta agwiriskiya wuli ntchitu mphasu yakulongoro?
YEHOVA CHIUTA wakupasa ŵanthu mphasu yakulongoro. Chiuta wati waŵika Adamu mu munda wa Edene, wangumupasa ntchitu yakudana mazina nyama. Adamu wangugwiriskiya ntchitu lusu ndi zeru zaki kudana zina lakwenere nyama yeyosi. (Chiy. 2:19, 20) Kwambiya nyengu yaku Adamu, ŵanthu aku Chiuta agwiriskiya ntchitu mphasu yakulongoro kuti atumbiki Yehova ndi kukambiyaku anyawu khumbu laki. Mazuŵa nganu, ŵanthu aku Chiuta agwiriskiya ntchitu mphasu yeniyi kuti afwatuliyi Bayibolu. Achita viyo kuti ŵanthu anandi aziŵi Yehova.
2. (a) Kumbi abali wo angufwatuliya Baibulo la Dziko Latsopano la Chingelezi angulondo fundu nizi? (b) Kumbi tikambiskanengenji mu nkhani iyi?
2 Mazuŵa nganu, kwe Mabayibolu nganandi. Nganyaki ngakufwatulikiya mwakulondo, kweni nganyaki cha. Mu vyaka va m’ma 1940, abali wo angusankhika kuti afwatuliyi Baibulo la Dziko Latsopano la Chingelezi angupanga fundu kuti ziwovyi pakufwatuliya. Ndipu abali wo afwatuliyanga Bayibolu mu vineneru vinyaki vakujumpha 130 alondonga fundu zenizi. Fundu zaki ndi izi: (1) Kutumbika zina laku Chiuta mwakuliweze m’malu ngakwenere m’Bayibolu. (Ŵerengani Mateyu 6:9.) (2) Kufwatuliya mazu ngengosi asani vivwika. Po vileka kuvwika, kufwatuliya waka fundu. (3) Kugwiriskiya ntchitu mazu ngambula kusuza kuvwa ndi kuŵerenga. * (Ŵerengani Nehemiya 8:8, 12.) Mu nkhani iyi, tikambiskanengi mo fundu izi zinguwovye pakusintha Baibulo la Dziko Latsopano la Chingelezi lo lingutuwa mu 2013 kweniso mo ziwovye wo afwatuliya mu vineneru vinyaki.
LITUMBIKA ZINA LAKU CHIUTA
3, 4. (a) Kumbi ndi mipukutu niyi yo ye ndi vilembu vo vimiya zina laku Chiuta? (b) Kumbi Mabayibolu nganandi ngachita nalu wuli zina laku Chiuta?
3 Vilembu vinayi va Chihebere vo vidanika Tetragrammaton ndivu vimiya zina laku Chiuta. Vilembu ivi visanirika mumipukutu yakali ya Chihebere nge mupukutu wo ungusanirika ku Nyanja ya Kufwa. Visanirika so mu Mabayibolu nganyaki nga Septuagint. Angwamba kupanga Mabayibolu yanga vyaka 200 Yesu wechendazi ndipu angumaliza vyaka 100 Yesu wati waza. Ŵanthu anandi azizwa asani awona kuti zina laku Chiuta lisanirika m’malu nganandi mumipukutu yakali.
4 Chinanga kuti pe ukaboni wo ulongo kuti mu Bayibolu mutenere kuŵa zina laku Chiuta, kweni mu Mabayibolu nganandi akutuzamu. Ndipu pati pajumpha vyaka viŵi kutuliya po Baibulo la Dziko Latsopano Lomasulira Malemba Achigiriki Achikhristu lingutuliya mu 1950, pangutuwa Bayibolu la American Standard Version. Mu Bayibolu ili angutuzamu zina laku Chiuta. Kweni lo lingutuwa mu 1901 zina ili lengamu. Chifukwa wuli? Wo angufwatuliya Bayibolu ili angukamba kuti “nchakwenere cha chinanga nkhamanavi kugwiriskiya ntchitu zina laku Chiuta.” Mabayibolu nganandi nga Chingelezi ndi nga vineneru vinyaki nangu akutuzamu zina laku Chiuta.
5. Nchifukwa wuli nkhwakukhumbika kuŵikamu zina laku Chiuta mu Bayibolu?
5 Kumbi ve ndi kanthu kutuzamu pamwenga kuŵikamu zina laku Chiuta mu Bayibolu? Hinya. Yehova yo ndi mweneku wa Bayibolu, wakhumba kuti ŵanthu aziŵi zina laki. Munthu yo waziŵa ntchitu yakufwatuliya watenere kuziŵa vo wakhumba mweneku wa buku lo wafwatuliya, ndipu watenere kuwonesesa kuti valembeka. Mavesi nganandi mu Baibulo la Dziko Latsopano ngalongo kuti zina laku Chiuta ndakukhumbika kweniso kuti litenere kutumbikika. (Chit. 3:15; Sumu 83:18; 148:13; Yes. 42:8; 43:10; Yoh. 17:6, 26; Mac. 15:14) Yehova Chiuta wangukambiya ŵanthu wo akulemba Bayibolu kuti alembengi zina laki peposi po likhumbika. (Ŵerengani Ezekiele 38:23.) Mwaviyo, asani wo afwatuliya atuzamu zina laku Chiuta mu Bayibolu, alongo kuti atumbika Yehova cha.
6. Nchifukwa wuli mu Baibulo la Dziko Latsopano lo lingutuwa mu 2013 akusaziyamu zina laku Chiuta mu malu 6?
6 Mazuŵa nganu, pe ukaboni ukulu wo ulongo kuti titenere kugwiriskiya ntchitu zina laku Chiuta. Mwakuyeruzgiyapu, zina laku Chiuta lisanirika mu malu 7,210 mu Baibulo la Dziko Latsopano lo lingutuwa mu 1984. Kweni lo lingutuwa mu 2013, zina ili lisanirika mu malu 7,216. Ivi ving’anamuwa kuti mu Bayibolu ili akusaziyaku malu nganyaki 6. Malu 5 po akusaziyaku ndi 1 Samuele 2:25; 6:3; 10:26; 23:14, 16. Zina ili likusazikiyaku mu mavesi yanga chifukwa chakuti lilimu mumipukutu yo yingusanirika ku Nyanja ya Kufwa. Mipukutu iyi njakali ukongwa kuluska ya Masoretic. Lemba linyaki ndi Ŵeruzgi 19:18. Napu akusaziyaku chifukwa chakusanda umampha mipukutu yakali.
7, 8. Kumbi zina lakuti Yehova ling’anamuwanji?
7 Akhristu auneneska awona kuti zina laku Chiuta ndakukhumbika ukongwa. Kukumaliya kwa Baibulo la Dziko Latsopano la Chingelezi lo likutuwa mu 2013, kwe fundu zasonu pa nkhani iyi. Abali wo angusintha vinyaki mu Bayibolu ili anguwona kuti zina lakuti Yehova ling’anamuwa kuti “Wachitiska Kuja.” * Kuvuli uku, mabuku ngidu ngagwiriskiyanga ntchitu lemba la Chituwa 3:14 pakukonkhoska vo zina lakuti Yehova ling’anamuwa. Lemba ili lititi: “Ndijengi cho Ndasankha Kuja.” Ndichu chifukwa chaki, Baibulo la Dziko Latsopano lo lingutuwa mu 1984 lingukamba kuti zina ili ling’anamuwa kuti Iyu “wangasankha kufiska malayizgu.” * Kweni kukumaliya kwa Baibulo la Dziko Latsopano lo lingutuwa mu 2013, kwe fundu yakuti: “Chinanga kuti zina laku Yehova ling’anamuwa kuti wasankha kuja chechosi, kweni ling’anamuwa venivi pe cha. Ling’anamuwa so kuti iyu wachitiska vinthu vo wakulenga kuja chinthu chechosi kuti wafiski chilatu chaki.” (Wonani so Kabuku Kakusambiriya Mazu Ngaku Chiuta, papeji 5.)
8 Yehova wachitiska vinthu vo wakulenga kuja chinthu chechosi cho wakhumba. Iyu wanguchitisa Nowa kukhoma chingaraŵa, Bezalele kuja ndi lusu lakupanga vinthu, Gideoni kuthereska arwani kweniso Paulo kupharazgiya amitundu. Kukamba uneneska, ŵanthu aku Chiuta aziŵa kuti zina laki ling’anamuwa vinandi. Ndichu chifukwa chaki, abali wo angufwatuliya Baibulo la Dziko Latsopano akutuzamu cha zina laku Chiuta mu Bayibolu.
9. Nchifukwa wuli Wupu Wakulongozga unguwona kuti Bayibolu litenere kufwatulikiya mu vineneru vinandi?
9 Baibulo la Dziko Latsopano lisanirika mu vineneru vakujumpha 130. Bayibolu ili litumbika zina laku Chiuta mwakuliweziyamu m’malu ngaki ngakwenere. (Ŵerengani Malaki 3:16.) Kweni ŵanthu wo afwatuliya Mabayibolu nganyaki atuzamu zina laku Chiuta ndipu aŵikamu lakuti “Ambuya” pamwenga mazina nga achiuta aboza. Ndichu chifukwa chaki, Wupu Wakulongozga wa Akaboni aku Yehova unguwona kuti Bayibolu lo litumbika zina laku Chiuta litenere kufwatulikiya mu vineneru vinandi.
NDAMBULA KUSUZA KUVWA KWENISO NDAKULONDO
10, 11. Kumbi wo afwatuliyanga Baibulo la Dziko Latsopano mu vineneru vinyaki akumananga ndi masuzgu wuli?
10 Abali ndi azichi akumananga ndi masuzgu pakufwatuliya Baibulo la Dziko Latsopano mu vineneru vinyaki. Mwakuyeruzgiyapu, Baibulo la Dziko Latsopano lakali la Chingelezi, lenga ndi mazu nga Chihebere ngakuti “Shelo” pa lemba la Wakutaula 9:10. Lemba ili lakambanga kuti: “Kulivi ntchitu pamwenga kuŵanaŵana pamwenga kuziŵa vinthu pamwenga zeru ku Shelo ko uluta.” Venga vakusuza kulemba mazu ngakuti “Shelo” mu vineneru vinyaki chifukwa ŵanthu anandi atingaziŵa cha mazu yanga. Mazu yanga ngasanirika cha mumadikishonale ngawu kweniso ngavwika nge ndi zina la malu. Mwaviyo, abali wo angusintha vinthu vinyaki mu Baibulo la Dziko Latsopano la Chingelezi anguzomerezgeka kufwatuliya mazu ngakuti “Shelo” ndi nga Chigiriki ngakuti “Hadesi” kuti “Masanu.” Mazu yanga ngavwika umampha ndipuso ngakulondo.
11 Mu vineneru vinyaki abali asuzgikanga kufwatuliya mazu nga Chingelezi ngakuti “soul.” Chifukwa wuli? Chifukwa chakuti mazu yanga atingafwatuliya kuti “mzimu.” Kweni mazu ngakuti “mzimu” mu chineneru chawu ngangang’namuwa so mzukwa pamwenga chinthu chinyaki cho chituwa muliŵavu asani munthu wafwa. Kuti ŵanthu aleki kutimbanyizgika, abali wo angusintha vinthu vinyaki mu Baibulo la Dziko Latsopano la Chingelezi anguzomerezgeka kufwatuliya mazu ngakuti “soul” mwakukoliyana ndi vo nkhani yikamba. Fundu zo ze kukumaliya kwa Bayibolu la New World Translation of the Holy Scriptures—With References zikonkhoska umampha vo mazu ngakuti “soul” ngang’anamuwa. Fundu zinyaki zakukhumbika akuziŵika mumphata. Ivi vitovya kuti ŵanthu alivwisengi umampha Bayibolu.
12. Kumbi ndi vinthu wuli vo vikusintha mu Baibulo la Dziko Latsopano lo lingutuwa mu 2013? (Wonani so nkhani yakuti “Vinthu vo Vikusintha mu Baibulo la Dziko Latsopano la Chingelezi la 2013,” mu chigongwi chenichi.)
12 Mafumbu ngo abali ndi azichi wo afwatuliyanga Bayibolu afumbanga ngangulongo kuti penga vinthu vinyaki vo valekanga kuvwika umampha. Mwaviyo, mu September 2007, Wupu Wakulongozga unguzomerezga kuti asinthi vinthu vinyaki mu Baibulo la Dziko Latsopano la Chingelezi. Pa nyengu yo asinthiyanga Bayibolu ili, angusanda mafumbu nganandi ngo abali ndi azichi afumbananga pakufwatuliya Baibulo la Dziko Latsopano mu vineneru vawu. Mazu nga Chingelezi ngo ngenga ngakusuzga angutuzamu ndi kuŵikamu ngapusu. Anguyesesa kuti Bayibolu lije lambula kusuzga kuŵerenga, kuvwa kweniso lakulondo. Vo amukikanga abali wo afwatuliyanga Bayibolu mu vineneru vinyaki vinguwovya ukongwa pakusintha Baibulo la Dziko Latsopano la Chingelezi kuti livwikengi umampha.—Nthanthi 27:17.
ANANDI AWONGA UKONGWA
13. Kumbi ŵanthu atuvwa wuli ndi Baibulo la Dziko Latsopano lo likutuwa mu 2013?
13 Kumbi ŵanthu atuvwa wuli ndi Baibulo la Dziko Latsopano lo likutuwa mu 2013? Ŵanthu anandi alembe makalata ku likulu la Akaboni aku Yehova. Yiwu awonga ukongwa chifukwa cha Bayibolu ili. Mzichi munyaki wangukamba kuti: “Bayibolu ili le nge bokosi lo le ndi ndeŵereŵi, mpheti ndi vibangiri vakudula. Kuŵerenga mazu ngaku Yehova mu Bayibolu lambula kusuzga lo likutuwa mu 2013, kungayanana waka ndi kusanda vinthu ivi chimoza ndi chimoza, kuwona mo viwoneke umampha ndi mtundu waki. M’Bayibolu ili akugwiriskiya ntchitu mazu ngapusu. Ivi vitindiwovya kuti ndimuziŵi umampha Yehova.” Vo mzichi uyu wangukamba ndivu so ŵanthu anandi akamba.
14, 15. Kumbi ŵanthu atuvwa wuli ndi Baibulo la Dziko Latsopano lo likutuwa mu vineneru vawu?
14 Ŵanthu awonga so Baibulo la Dziko Latsopano lo likutuwa mu vineneru vinyaki. Pakukamba za Baibulo la Dziko Latsopano la Chibugariya, munthu munyaki wakukota wa mutawuni ya Sofia, ku Bulgaria, wangukamba kuti: “Ndaŵerenga Bayibolu kwa vyaka vinandi, kweni ndechendaŵerengepu Bayibolu lambula kusuzga kuvwa lo litindifika pa mtima nge ili.” Kweniso mzichi wa ku Albania wati walonde Baibulo la Dziko Latsopano wangukamba kuti: “Mazu Ngaku Chiuta ngavwika umampha ukongwa mu Chiabeniya! Ndi mwaŵi ukulu kuvwa mazu ngaku Yehova mu chineneru chidu!”
15 Mu vyaru vinandi, Bayibolu ndakudula ukongwa ndipu lisanirika bweka cha. Mwaviyo, kulonde Bayibolu ndi mwaŵi ukongwa. Lipoti lakutuliya ku Rwanda lingukamba kuti: “Kwa nyengu yitali, ŵanthu anandi wo abali ndi azichi asambiranga nawu Bayibolu alutanga panthazi cha chifukwa chakuti ŵengavi Bayibolu. Atondekanga kugula Bayibolu la matchalitchi ngawu chifukwa cha kudula. Ndipu kanandi avwisanga cha vo mavesi nganyaki ngang’anamuwa. Ivi vachitiskanga kuti aleki kuluta panthazi.” Kweni vinthu vingusintha Baibulo la Dziko Latsopano lati latuwa mu chineneru chawu. Banja linyaki la ŵana anayi ku Rwanda lingukamba kuti: “Tiwonga ukongwa Yehova ndi muŵanda wakugomezgeka ndi wakuwamu chifukwa chakutipasa Bayibolu. Te akavu ukongwa. Mwaviyo, tengavi ndalama zakuguliya Bayibolu munthu weyosi mu banja mwidu. Kweni sonu weyosi we ndi Bayibolu laki. Kuti tilongo kuti tiwonga vo Yehova watichitiya, tiŵerenga Bayibolu nge banja zuŵa lelosi.”
16, 17. (a) Kumbi Yehova wakhumbanji? (b) Kumbi titenere kuyesesa kuchitanji?
16 Baibulo la Dziko Latsopano lo likutuwa mu 2013 lisanirikengi so mu vineneru vinandi kunthazi. Satana wakhumba kutimbanyizga ntchitu iyi. Kweni tikayika cha kuti Yehova wakhumba kuti ŵanthu wosi avwengi asani walongoro nawu mu mazu ngapusu. (Ŵerengani Yesaya 30:21.) Nyengu yizengi penipo “charu chazamuzaza ndi ŵanthu akuziŵa Yehova nge mo maji ngazaziya nyanja.”—Yes. 11:9.
17 Titenere kuyesesa kugwiriskiya ntchitu mphasu yeyosi yakutuliya kwaku Yehova, kusazgapu Bayibolu ili lo litumbika zina laki. Muzomerezgeni kuti walongorongi namwi kuziya mu Bayibolu. Iyu wavwisiya marombu ngidu. Kukambiskana nayu mu rombu ndipuso kuŵerenga Mazu ngaki kutiwovyengi kuti timuziŵi ukongwa Yehova. Ivi viwovyengi kuti ubwezi widu ndi iyu uje wakukho ukongwa.—Yoh. 17:3.
^ ndimi 2 Wonani nkhani yakuti, “Kodi Mungadziwe Bwanji Baibulo Lomasuliridwa Bwino?” mu Chigongwi cha Alinda cha Chichewa cha May 1, 2008.
^ ndimi 7 Ivi ndivu mabuku nganyaki ngakonkhoska, kweni ŵanthu anyaki akoliyana navu cha.
^ ndimi 7 Wonani Appendix 1A mu Bayibolu la Chingelezi la New World Translation of the Holy Scriptures—With References, pa kamutu kakuti “The Divine Name in the Hebrew Scriptures,” papeji 1561.


text:
NKHANI YA PACHIKOPI | KASI TIKWENERA KUGOMEZGA CHOMENE SAYANSI M’MALO MWA BAIBOLO?
Sayansi Yikutovwira
Kasi sayansi ni vichi? Dikishonare yinyake yikuti sayansi ni masambiro gha vinthu vya chilengiwa. Pakusambira pakuŵa ntchito yikuru. Ŵakuyezgelera, kupima, kweniso ŵakuwoneseska ivyo vikuchitika. Pakutora masabata, myezi, panji vyaka kuti ŵasayansi ŵamanye vinthu. Nyengo zinyake ŵakuphyoka pawaka. Kweni nyengo zinyake ivyo ŵakusanga vikovwira ŵanthu. Tiyeni tiwone vinyake ivyo ŵasanga.
Kampani yinyake ku Europe yili kupanga kapayipi kakumwera maji ako kakovwira munthu kuti waleke kulwara para wamwa maji ghaheni. Kapayipi aka kakovwira chomene para kwachitika masoka gha chilengiwa. Mu 2010, kakawovwira ŵanthu ku Haiti apo kukachitika chindindindi.
Ŵasayansi ŵali kupayika masetilayiti mu mlengalenga agho ghakovwira madilayivara, ŵakwendeska ndege, ŵakwendeska sitima, na ŵanthu ŵanyake kuti ŵamanyenge uko ŵakuluta. Masetilayiti agha ghakuchemeka kuti GPS. Chifukwa cha masetilayiti agha, magalimoto ghanyake, mafoni, na makompyuta, ghakulongora mapu. Ivi vikovwira munthu kumanya uko wali na uko wakuluta.
Mazuŵa ghano kuli mafoni, makompyuta, ndege, na Intaneti. Kweniso ŵasayansi ŵasanga nthowa zinandi zakuchizgira matenda. Ivi vikovwira chomene ŵanthu.
KASI ŴASAYANSI ŴAKUMANYA VYOSE?
Ŵasayansi ŵachali kusambira vinandi vya chilengiwa. Ŵanyake ŵakusambira vya nkhongono ya nyukiliya. Ŵanyake ŵakusambira umo vinthu vikaŵirako. Pakuti ŵakusambira vyakuwoneka na vyambura kuwoneka wuwo, ŵakuwona kuti Chiuta waŵengeko mphanyi ŵali kumusanga.
Amir D. Aczel wakati: “Ŵasayansi ŵakugomezga kuti Chiuta kulije.” Wasayansi munyake wakati: “Kuyana na ivyo tasambira kweniso ivyo tasanga, palije ukaboni wakuti Chiuta waliko.” Ŵanyake ŵakuti ivyo Baibolo likuyowoya ni vidokoni waka kweniso ni nkhani zautesi. *
Kweni fumbo ndakuti: Kasi ŵasayansi ŵakumanya vyose? Yayi. Steven Weinberg wakati: “Pali vinandi vyakuti tisambire, ndipo tingakwaniska yayi kumanya vyose.” Munyake wakati: “Vinyake tingavipulikiska yayi.” Wonani vinyake ivyo ŵasayansi ŵakuleka kupulikiska.
Maselo ghakovwira kuti munthu waŵe na nkhongono kweniso kuti wakulenge. Kweni ŵasayansi ŵakumanya makora yayi umo vyose vikwendera.
Para munthu waponya kanthu muchanya kakuwelera pasi. Kweniso mwezi ukwenda mu nthowa yake para ukuzingilira charu. Vyose ivi vikuchitika chifukwa cha nkhongono ya kuguza iyo yili pa charu chapasi. Ŵasayansi ŵakupulikiska yayi umo nkhongono iyi yikugwilira ntchito.
Ŵasayansi ŵali na makina ghankhongono ghakupimira vinthu, kweni para ŵakupima ŵakuwona vyose yayi.
Chifukwa wuli ntchiwemi kumanya kuti vinyake ŵasayansi vikuŵatonda? Wasayansi munyake wakati: “Pakuti tikumanya vichoko waka, ipo tikwenera kulutilira kusambira.”
Kasi tikwenera kugomezga chomene sayansi m’malo mwa Baibolo? Ŵasayansi ŵakuyezga nthowa zakupambanapambana kuti ŵamanye vinandi mu chilengiwa, kweni vikuŵatonda. Kasi ivyo ŵakuleka kuvipulikiska tingati ni vyambura ntchito? Kasi ni vyakuti tingavimanya yayi? Mu nyengo yakale ku Babuloni kukaŵa ŵanthu awo ŵakasandanga vya chilengiwa. Buku linyake likuti: “Ŵababuloni ŵakamanyanga vinandi yayi. Sono pajumpha vyaka pafupifupi 4,000, kweni ŵasayansi ŵamazuŵa ghano nawo ŵakumanya vinandi yayi.”—Encyclopedia Britannica.
Waliyose wakwenera kusankha yekha ivyo wagomezgenge pa nkhani iyi. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakulondezga ivyo Baibolo likuyowoya. Likuti: “Mahara ghinu ghamanyikwe ku ŵanthu wose.” (Ŵafilipi 4:5) Para namwe mungasanda, muwonenge kuti vinyake ivyo ŵasayansi ŵakusanga vikukolerana na ivyo vili mu Baibolo.
^ ndime 9 Ŵanthu ŵanyake ŵakugomezga yayi ivyo Baibolo likuyowoya chifukwa cha ivyo matchalitchi ghakusambizga. Matchalitchi ghanyake ghakusambizga kuti charu chapasi chikalengeka mu mazuŵa 6 gha maora 24. Wonani bokosi la mutu wakuti “ Vinyake Ivyo Ŵasayansi Ŵasanga Vikukolerana na Ivyo Vili mu Baibolo.”


text:
Nkhani 101: Yesu Wabayika
AWONA vinthu vakupaska chitima vo vichitika yapa. Yesu wabayika. Ŵanthu amupayika pachimiti. Ndipu amukhoma mizumali m’manja ndi m’malundi. Kumbi nchifukwa wuli ŵanthu amuchitiya ivi Yesu?
Chenga chifukwa chakuti ŵanthu anyaki atinkhanga Yesu. Kumbi waŵaziŵa kuti ŵenga ayani? Yumoza waku yiwu wenga Satana Diabolo. Iyu ndiyu wanguchitiska Adamu ndi Eva kuti aleki kuvwiya Yehova. Ndipu Satana ndiyu wanguchitiska so kuti arwani aku Yesu achiti vinthu vakofya ivi.
Yesu wechendakhomeki pachimiti, arwani ŵaki angumuchitiya vinthu vankhaza. Kumbi ukumbuka po anguziya m’munda wa Gesemane kuti akamuko Yesu? Kumbi arwani wo ŵenga ayani? Yiwu ŵenga alongozgi a visopa. Tiyi tiwoni vo vinguchitika pavuli paki.
Sonu alongozi a visopa ŵati amuko Yesu, akutumika ŵaki anguthaŵa. Yiwu angumusiya yija Yesu ndi arwani ŵaki, chifukwa ŵenga ndi mantha ukongwa. Kweni akutumika ŵaŵi, Petro ndi Yohane anguthaŵiya kutali cha. Yiwu anguŵalondo kuti awonengi vo vimuchitikiyengi Yesu.
Asembi anguluta ndi Yesu kwaku Anase, yo kali wenga mula wa asembi. Kweni wumba wa ŵanthu ungujariskaku cha. Pavuli paki, anguluta ndi Yesu kwaku Kayafa yo wenga mula wa asembi panyengu yo. Ndipu alongozgi a visopa anandi anguwungana panyumba yaki.
Sonu panyumba yaku Kayafa yapa penga mayeseru. Ŵanthu aŵadaniyanga m’nyumba kuti akakambengi vinthu vaboza vakukwaskana ndi Yesu. Alongozi a visopa wosi angukamba kuti: ‘Yesu watenere kubayika.’ Ndipu angumupuma ndi kumufunyiya mata kumasu.
Vinthu vosi ivi vichichitika, Petro wenga pabwalu pa nyumba yaku Kayafa. Pazuŵa lo, kunguzizira ukongwa usiku ndipu ŵanthu angupemba motu. Yiwu achiwotha motu, msungwana wanchitu wati wawona Petro wanguti: ‘Munthu uyu nayu wenga limoza ndi Yesu.’
Petro wangumuka kuti: ‘Awa ndenga nayu limoza cha!’
Ŵanthu angumukambiya Petro katatu kuti iyu wenga ndi Yesu. Kweni katatu kosi iyu wangukana. Sonu Petro wati wakana kachitatu, Yesu wangung’anamuka ndi kumulereska. Petro wanguchita chitima ukongwa chifukwa cha boza lo wangukamba ndipu wangutuwapu, kuluta kuchiliya.
Sonu pa Chinkhondi lumwi lati latuwa, asembi angutole Yesu mu Mphara yikulu ya milandu. Yiwu akambiskananga vo akhumbanga kuchita ndi Yesu. Pavuli paki anguluta nayu kunyumba kwaku Pontio Pilato, yo wawusanga mu chigaŵa cha Yuda.
Asembi angukambiya Pilato kuti: ‘Uyu ndi munthu muheni, ndipu watenere kubayika.’ Pilato wati wafumba Yesu wanguti: ‘Palivi chinthu chiheni chechosi cho munthu uyu wachita.’ Sonu Pilato wangutumiza Yesu kwaku Herode Antipasi. Herode ndiyu wawusanga m’charu cha Galile, kweni wajanga ku Yerusalemu. Iyu nayu wanguwonapu chiheni chechosi cha cho Yesu wanguchita, sonu wangumutumiza so kwaku Pilato.
Pilato wakhumbanga kufwatuwa Yesu. Kweni arwani ŵaki akhumbanga kuti munthu yo wenga m’jeri ndiyu wafwatuliki. Munthu uyu wenga munkhungu ndipu zina laki lenga Baraba. Sonu nyengu ye pafupi kukwana 12 koloku musana, Pilato wangutuzgiya Yesu pabwalu. Ndipu iyu wangukambiya ŵanthu kuti: ‘Awonani fumu yinu!’ Kweni asembi ŵala angudanirizga kuti: ‘Mutoni! Kamubayeni! Kamubayeni!’ Sonu Pilato wangufwatuwa Baraba ndipu ŵanthu anguto Yesu kuti akamubayi.
Sonu kwechendafipi pa Chinkhondi, Yesu wangukhomeka pachimiti. Iyu wangupayikika pamoza ndi ankhungu. Munyaki wenga kumaryi ndipu munyaki wenga kumazge, chinanga wuli pachithuthuzi ichi ungaŵawona cha. Yesu we pafupi kufwa, munkhungu yumoza wangukambiya Yesu kuti: ‘Muzindikumbuki mu ufumu winu.’ Ndipu Yesu wangumuka kuti: ‘Nditikulayizga kuti, wazamuja ndi ini mu Paradayisu.’
Kumbi ili lenga layizgu lamampha cha? Kumbi wamuziŵa paradayisu yo Yesu wakambanga? Kumbi paradayisu yo Chiuta wangupanga pakwamba, wenga pani? Wenga pacharu chapasi. Panyengu yo Yesu wazamuwusiya nge fumu kuchanya, wazakumuyuska munthu uyu kuti wazikondwi ndi umoyu mu Paradayisu mufya pacharu chapasi. Kumbi ivi vititikondweska cha?
Mateyu 26:57-75; 27:1-50; Luka 22:54-71; 23:1-49; Yohane 18:12-40; 19:1-30.
Mafumbu
- Kumbi munthu wakwamba yo wanguchitiska kuti Yesu wabayiki wenga yani?
- Kumbi Yesu wati wakoleka ndi alongozgi avisopa, akutumika ŵaki anguchitanji?
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika kunyumba yaku Kayafa yo wenga mula wa asembi?
- Nchifukwa wuli Petro wangutuwapu ndi kuluta kuchiliya?
- Yesu wati wawezgeke kwaku Pilato, kumbi asembi ŵara angudanirizga kuti wuli?
- Nchinthu wuli cho chinguchitikiya Yesu pazuŵa la Chinkhondi ndi msana, nanga iyu wangumulayizganji munthu muheni yo wangupayikika so pachimiti?
- Kumbi Paradayisu yo Yesu wangukamba wazamukuŵa pani?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Mateyu 26:57-75.
Kumbi akuyeruzga milandu ŵa kukhoti likulu la Ayuda angulongo wuli kuti mitima yawu yenga yiheni? (Mate. 26:59, 67, 68)
- Ŵerenga Mateyu 27:1-50.
Kumbi nchifukwa wuli tingakamba kuti Yuda wangujivwiya lisungu laboza? (Mate. 27:3, 4; Marko 3:29; 14:21; 2 Ŵako. 7:10, 11)
- Ŵerenga Luka 22:54-71.
Kumbi ndi sambiru wuli lo tisambira pa mo Petro wangukaniya Yesu pausiku wo iyu wanguperekeke ndi kumangika? (Luka 22:60-62; Mate. 26:31-35; 1 Ŵako. 10:12)
- Ŵerenga Luka 23:1-49.
Kumbi Yesu wanguchita wuli ndi vinthu vambula urunji vo vingumuchitikiya, nanga isi tisambiranjipu pankhani yeniyi? (Luka 23:33, 34; Ŵaro. 12:17-19; 1 Pet. 2:23)
- Ŵerenga Yohane 18:12-40.
Chinanga kuti nyengu yinyaki Petro wenga ndi mantha chifukwa cha kopa ŵanthu, pavuli paki wanguzisintha ndi kuja wakutumika wamampha ukongwa, kumbi fundu yeniyi yititilongonji? (Yoha. 18:25-27; 1 Ŵako. 4:2; 1 Pet. 3:14, 15; 5:8, 9)
- Ŵerenga Yohane 19:1-30.
Kumbi Yesu waviwonanga wuli vinthu vakuliŵavu? (Yoha. 2:1, 2, 9, 10; 19:23, 24; Mate. 6:31, 32; 8:20)
Kumbi mazu ngo Yesu wangukamba wachifwa, ngangulongo wuli kuti iyu wangupunda pa kukweza muwusu waku Yehova? (Yoha. 16:33; 19:30; 2 Pet. 3:14; 1 Yoha. 5:4)