text:
CIPATURO 8
Kasi Ufumu wa Ciuta ni Vici?
Kasi Baibolo likutiphaliraci za Ufumu wa Ciuta?
Kasi Ufumu wa Ciuta uzamucita vici?
Mphawuli apo Ufumu uzamupangiska kuti khumbo la Ciuta licitike pa caru capasi?
ŴANTHU ŵanandi pa caru cose capasi ŵakulimanya makora Lurombo lwa Fumu. Ili ni lurombo ulo Yesu Khristu wakayowoya kuti wasambizge ŵanthu vinthu ivyo ŵakwenera kulomba. Mu lurombo ulu muli fundo ziwemi comene, ndipo kughanaghanira fundo zitatu zakwambilira za lurombo ulu kutovwirenge kumanya vinthu vinandi ivyo Baibolo likusambizga.
2 Kukwambilira kwa lurombo ulu, Yesu wakaphalira awo ŵakaŵapo kuti: “Pa kulomba, mutenge, Ŵadada ŵithu mwa ŵakucanya, litumbikike zina linu. Ufumu winu wize. Khumbo linu licitike pano pasi, nga nkhucanya.” (Mateyu 6:9-13) Kasi fundo zitatu izi ni zakuzirwa wuli?
3 Tasambira kale vinandi vyakukhwaskana na zina la Ciuta, Yehova. Kweniso tasambira za khumbo la Ciuta, ivyo wacita, na ivyo wacitirenge ŵanthu. Kweni kasi Yesu wakang’anamuranga vici apo wakayowoya kuti tilombenge kuti: “Ufumu winu wize”? Kasi Ufumu wa Ciuta ni vici? Kasi uzamutuŵiska wuli zina la Ciuta para wiza, panji kulicindika? Kasi kwiza kwa Ufumu kukukolerana wuli na kucitika kwa khumbo la Ciuta?
ICO UFUMU WA CIUTA WULI
4 Ufumu wa Ciuta ni boma la Yehova Ciuta ndipo liri na Fumu yakusoleka na Ciuta. Kasi Fumu ya Ufumu wa Ciuta ni njani? Ni Yesu Khristu. Pakuŵa Fumu, Yesu ni fumu yikuru kuluska mafumu ghose agho ghakuwusa ŵanthu. Wakucemeka kuti “Karonga wa ŵakaronga, na Fumu ya mafumu.” (1 Timote 6:15) Wali na nkhongono zakucitira vinthu vinandi viwemi kuluska munthu waliyose uyo wakuwusa ŵanthu, nanga ni uyo ŵanthu ŵangamuwona kuŵa muwemi.
5 Kasi Ufumu wa Ciuta uzamuwusa kufuma nkhu? Kuti tizgore fumbo ili, tifumbe kuti, kasi Yesu wali nkhu? Mwambura kukayika, mukukumbuka kuti tikasambira kuti Yesu wakakomeka na kupayikika pa khuni lakusuzgikirapo. Pamanyuma pake wakawuskika ku ŵakufwa ndipo wakawelera kucanya. (Milimo 2:33) Mwantheura, Ufumu wa Ciuta wuli kucanya. Lekani Baibolo likuwucema kuti ‘ufumu wa kucanya.’ (2 Timote 4:18) Nangauli Ufumu wa Ciuta uli kucanya, uzamuwusa caru capasi.—Civumbuzi 11:15.
6 Nchivici ico cikupangiska Yesu kuŵa Fumu yapadera comene? Cifukwa cimoza nchakuti Yesu wazamufwa yayi. Pakuyaniska Yesu na ŵanthu awo ni mafumu, Baibolo likuyowoya kuti ni Yesu ‘yekha na yekha uyo ngwakukhalirira swi, wakukhala mu kungweruka.’ (1 Timote 6:16) Ici cikung’anamura kuti vinthu viwemi ivyo Yesu wazamucita vizamuŵako kwamuyirayira. Ndipo tili na cigomezgo cose kuti wazamucitira ŵanthu ŵake vinthu vinandi viwemi.
7 Aghanaghanirani za ucimi wa mu Baibolo uwo ukuyowoya za Yesu. Ucimi uwu ukuti: “Mzimu wa Yehova wamkukhala pa iye, mzimu wa vinjeru na umanyi, mzimu wa kupeleka fundo na wa mazaza, mzimu wa mahara na wakopa Yehova. Tiwakondwere nako kumopa Yehova. Ntha wamkweruzga nga nkhalaŵiskiro ka maso ghake, nesi kucenya pakupulika waka mu makutu ghake; kweni tiweruzge ŵakavu na urunji, tiwadumulire makora ŵakujiyuyura mu caru.” (Yesaya 11:2-4) Mazgu agha ghakulongora kuti Yesu wakwenera kuzakaŵa Fumu yirunji ndiposo yalusungu pakuwusa ŵanthu pa caru capasi. Kasi imwe mukukhumba kuti muzakaŵe na muwusi wanthena?
8 Fundo yinyake yakukhwaskana na Ufumu wa Ciuta ni iyi: Yesu wazamuwusa yekha yayi. Wazamuŵa na ŵanthu ŵanyake awo ŵazamuwusa nayo. Mwaciyelezgero, mpositole Paulosi wakaphalira Timote kuti: “Usange tikuzizipizga, titi tiwusenge nayo pamoza.” (2 Timote 2:12) Enya, Paulosi, Timote, na Ŵakhristu ŵanyake ŵakugomezgeka awo ŵali kusoleka na Ciuta ŵazamuwusa pamoza na Yesu mu Ufumu wakucanya. Kasi mbalinga awo ŵazamuŵa na mwaŵi wapadera uwu?
9 Nga ni umo tikasambilira mu Cipaturo 7 ca buku lino, mpositole Yohane wakawona mboniwoni. Mu mboniwoni iyi, wakawona “Mwanamberere [Yesu Khristu] wakwima pa lupiri Ziyoni [malo ghake ghakuzirwa agho ghali kucanya], ndipo pamoza nayo vikwi makhumi pera khumi na makhumi ghanayi pacanya vinayi [144,000], ŵakuŵa na zina lake, na zina la Ŵawiske, lakulembeka pa vyene [visko] vyaŵo.” Kasi ŵanthu ŵakukwana 144,000 aŵa mbanjani? Yohane wakutiphalira kuti: “Ŵeneaŵa ndiwo ŵakulondezga Mwanamberere uko kose wakuya. Ŵeneaŵa ndiwo ŵakawomboleka mu ŵanthu kuŵa viluwuko [vipambi vyakudanga] kwa Ciuta na ku Mwanamberere.” (Civumbuzi 14:1, 4) Enya, aŵa ni ŵalondezgi ŵakugomezgeka ŵa Yesu Khristu, ndipo ŵali kusoleka kuti ŵakawuse pamoza na Yesu kucanya. Pamanyuma pakuti ŵawuskika ku ŵakufwa na kukakhala kucanya, ŵakuŵa ‘mafumu na ŵasofi, ndipo ŵakuwusa pa caru’ pamoza na Yesu. (Civumbuzi 5:10) Kwambira mu nyengo ya ŵapositole, Ciuta waŵa ŵakusora Ŵakhristu ŵakugomezgeka mwakuti wakwaniske ciŵelengero ca 144,000.
10 Yehova wakalongora citemwa comene pakwimika Yesu na kusora ŵanthu ŵakukwana 144,000 kuti ŵawuse ŵanthu pano pasi. Cakukondweska nchakuti, Yesu wakaŵapo munthu ndipo wakumanya makora masuzgo gha ŵanthu. Paulosi wakayowoya kuti Yesu ‘walije ciwuravi na uteciteci withu yayi; kweni ni uyo wakayezgeka mu vyose kwakulingana na ise kweni wambura kwananga.’ (Ŵahebere 4:15; 5:8) Awo ŵazamuwusa na Yesu nawo ŵasuzgika na kuzizipizga masuzgo ghanandi. Kweniso ŵalimbana na kwananga na kuzizipizga matenda ghakupambanapambana. Kuyowoya unenesko, ŵazamupulikiska makora masuzgo gha ŵanthu!
KASI UFUMU WA CIUTA UZAMUCITACI?
11 Peneapo Yesu wakati ŵasambiri ŵake ŵalombenge kuti Ufumu wa Ciuta wize, wakayowoyaso kuti ŵakenera kulomba kuti khumbo la Ciuta licitike “pano pasi, nga nkhucanya.” Ciuta wali kucanya, ndipo khumbo lake laŵa likucitika kucanya na ŵangelo ŵakugomezgeka. Kweni mu Cipaturo 3 ca buku lino, tikasambira kuti mungelo muheni wakaleka kucita khumbo la Ciuta ndipo wakapangiska Adamu na Heva kunangira Ciuta. Mu Cipaturo 10, tisambirenge vinthu vinandi ivyo Baibolo likusambizga vyakukhwaskana na mungelo muheni, uyo wakumanyikwa na zina lakuti Satana Dyabulosi. Satana pamoza na ŵangelo ŵanyake awo ŵakumulondezga, awo ŵakucemeka viŵanda, ŵakazomerezgeka kukhala kucanya kwa kanyengo kacoko waka. Mwantheura, ni wose yayi kucanya awo ŵakacitanga khumbo la Ciuta pa nyengo iyo. Ukhaliro uwu ukeneranga kusintha para Ufumu wa Ciuta wayamba kuwusa. Fumu yiphya yakwimikika, Yesu Khristu, yikeneranga kurwa nkhondo kwimikana na Satana.—Civumbuzi 12:7-9.
12 Mazgu gha ucimi agha ghakulongosora ivyo vizamucitika: “Nkhapulika lizgu likuru kucanya, likuti, Sono kwafika ciponosko, na nkhongono, na Ufumu wa Ciuta withu, na mazaza gha Khristu wake: pakuti mutunduli wa ŵabali ŵithu [Satana] waponyeka pasi, mweneuyo wakuŵatundula pa maso pa Ciuta withu muhanya na usiku”! (Civumbuzi 12:10) Kasi mwawona vinthu viŵiri vyakuzirwa ivyo vyayowoyeka mu lemba ili? Cakwamba, Ufumu wa Ciuta wakuwusika na Yesu Khristu ukamba kuwusa. Caciŵiri, Satana wali kuponyeka pasi kufuma kucanya kwiza pa caru capasi.
13 Kasi ni vici ivyo vikucitika cifukwa ca vinthu viŵiri ivi? Pakuyowoya za ivyo vikacitika kucanya, tikuŵazga kuti: “Ntheura sekelerani, mwa macanya mwee, na imwe mukukhala mwenemumo”! (Civumbuzi 12:12) Nadi pano, ŵangelo ŵakugomezgeka ŵakakondwa comene kucanya cifukwa Satana na viŵanda vyake ŵali kucimbizgika kucanya. Ndipo waliyose uyo wali kucanya ngwakugomezgeka kwa Yehova Ciuta. Kucanya kuli mtende na cimango cifukwa Satana na viŵanda vyake ŵali kucimbizgika. Khumbo la Ciuta likucitika kucanya.
14 Wuli pakuyowoya za caru capasi? Baibolo likuti: “Soka ku caru ca pasi na nyanja! cifukwa Satana wali kwikhira kwa imwe, wakuŵa na ukali ukuru, uku wakumanya kuti nyengo yake njicoko waka.” (Civumbuzi 12:12) Satana ni mukali comene cifukwa cakuti wali kucimbizgika kucanya. Kweniso cifukwa cakuti nyengo yake iyo yakhalako njicoko waka. Wakupangiska masuzgo ghanandi panji “masoka” pa caru capasi cifukwa ca ukali. Tisambirenge za “masoka” agha mu cipaturo cakulondezgapo. Kweni para tikughanaghanira fundo iyi, tingafumba kuti, Kasi Ufumu ungacita wuli kuti khumbo la Ciuta licitikenge pano pasi?
15 Kumbukirani khumbo la Ciuta kulazga ku caru capasi. Mukasambira mu Cipaturo 3 za khumbo ili. Mu Edeni, Yehova wakalongora kuti khumbo lake ndakuti caru cose capasi ciŵe paradiso wakuzura na ŵanthu ŵarunji ŵakuti ŵakhalenge kwamuyirayira. Satana wakapangiska kuti Adamu na Heva ŵanangire Ciuta, ndipo ici cikatimbanizga khumbo la Ciuta pa caru capasi. Kweni khumbo la Ciuta kulazga ku caru capasi lindasinthe. Yehova wacali kukhumba kuti ‘ŵakunyoroka ŵazakahare caru na kukhala mwenemumo kwandanda.’ (Salmo 37:29) Ndipo Ufumu wa Ciuta uzamufiska khumbo ili. Mwauli?
16 Awonani ucimi uwo ukusangika pa lemba la Daniel 2:44. Lemba ili likuti: “Mu mazuŵa gha mathemba [mafumu] agha Ciuta wa kucanya wati wimike uthemba [ufumu], uwo kuti wamkuparanyika cara muyirayira, panji mazaza ghake ghasidike ku fuko linyake cara. Wamkuteketa mauthemba ghose agha na kughamara kweni uwu tiwimilire muyirayira.” Kasi lemba ili likutiphaliraci za Ufumu wa Ciuta?
17 Cakwamba, likutiphalira kuti Ufumu wa Ciuta ukeneranga kukhazikiskika “mu mazuŵa gha mathemba [mafumu],” panji pa nyengo iyo maufumu ghanyake ghalipo kale. Caciŵiri, likutiphalira kuti Ufumu uwu uzamuŵako kwamuyirayira. Uzamumara yayi ndipo palije boma lililose ilo lizamunjira mu malo mwake. Cacitatu, tikuwona kuti kuzamuŵa nkhondo pakati pa Ufumu wa Ciuta na maufumu gha caru. Ufumu wa Ciuta uzamuthereska maufumu agha. Mukuluta kwa nyengo, padera pa Ufumu wa Ciuta, pazamuŵavya boma linyake ilo lizamuwusa ŵanthu. Para ivi vyacitika mbwenu ŵanthu ŵazamukondwa na muwuso uwemi comene uwo ŵandaŵepo nawo.
18 Baibolo likuyowoya vinandi vyakukhwaskana na nkhondo yaumaliro ya pakati pa Ufumu wa Ciuta na maboma gha caru ici. Mwaciyelezgero, Baibolo likutisambizga kuti, para umaliro ukusendelera, mizimu yiheni yizamuthandazga mautesi, kupusika “ŵakaronga ŵa caru cose capasi.” Cifukwa wuli? “Kuŵawunjikira [ŵakaronga ku] nkhondo ya zuŵa likuru la Ciuta, Mwenenkhongono zose.” Mafumu gha caru ghazamuwunjikika pamoza ‘pa malo agho ghakuzunulika mu Cihebere Haramagedoni.’ (Civumbuzi 16:14, 16) Cifukwa ca ivyo vyayowoyeka mu mavesi agha, nkhondo yaumaliro ya pakati pa Ufumu wa Ciuta na maboma gha ŵanthu yikucemeka kuti nkhondo ya Haramagedoni.
19 Kasi Ufumu wa Ciuta uzamufiska vici na nkhondo ya Haramagedoni? Aghanaghaniraniso khumbo la Ciuta kulazga ku caru capasi. Yehova Ciuta wakakhumbanga kuti caru capasi cizure na ŵanthu ŵarunji, ŵakuti ŵamuteŵeterenge mu Paradiso. Kasi nchivici ico cikutondeska kuti caru ciŵe Paradiso? Cakwamba, tose tili ŵakwananga, tikulwara na kufwa. Tikasambira mu Cipaturo 5 kuti Yesu wakatifwira mwakuti tizakaŵe na umoyo wamuyirayira. Mwambura kukayika mukukumbuka mazgu agho ghali kulembeka mu makani ghawemi gha Yohane agho ghakuti: “Cifukwa Ciuta wakamancha kucitemwa caru, lekani wakapeleka Kananda wake, mwakuti yose uyo wakupulikana nayo waleke kutayika, kweni waŵenge na umoyo wa muyirayira.”—Yohane 3:16.
20 Suzgo linyake ndakuti ŵanthu ŵanandi ŵakucita vinthu viheni comene. Ŵakuteta utesi, kwiba, na kucita uzaghali. Ŵakukhumba yayi kucita khumbo la Ciuta. Ŵanthu awo ŵakucita vinthu viheni ŵazamuparanyika pa nkhondo ya Ciuta ya Haramagedoni. (Salmo 37:10) Fundo yinyake iyo yikutondeska khumbo la Ciuta kucitika pa caru capasi njakuti maboma ghakuciska yayi ŵanthu kuti ŵacitenge vinthu ivyo Yehova wakukhumba. Maboma ghanyake ngakuwayawaya, ngankhaza, panji ghakutemwa vimbundi. Baibolo likuyowoya mwambura kubisa kuti ‘munthu wakupweteka munyake para wakuwusa.’—Mupharazgi 8:9.
21 Pamanyuma pa nkhondo ya Haramagedoni, ŵanthu ŵazamuŵa na boma limoza, Ufumu wa Ciuta. Ufumu uwu uzamucita khumbo la Ciuta na kwiziska vinthu viwemi. Mwaciyelezgero, uzamuwuskapo Satana na viŵanda vyake. (Civumbuzi 20:1-3) Sembe ya Yesu yizamugwira nchito mwakuti ŵanthu ŵakugomezgeka ŵazakaŵe na umoyo wambura kulwara na kufwa. Ici cizamupangiska kuti ŵaŵe na umoyo wamuyirayira mu Ufumu wa Ciuta. (Civumbuzi 22:1-3) Caru capasi cizamuŵa paradiso. Mwantheura Ufumu uzamupangiska kuti khumbo la Ciuta licitikenge pano pasi ndipo uzamutuŵiska panji kucindika zina la Ciuta. Kasi ici cikung’anamuraci? Cikung’anamura kuti mu Ufumu wa Ciuta munthu waliyose wazamucindika zina la Ciuta, Yehova.
MPHAWULI APO UFUMU WA CIUTA UZAMUPANGISKA KUTI KHUMBO LAKE LICITIKE PA CARU CAPASI?
22 Apo Yesu wakaphalira ŵalondezgi ŵake kulomba kuti “ufumu winu wize,” cikaŵa cakuwonekerathu kuti Ufumu ukaŵa undize pa nyengo iyo. Kasi Ufumu ukiza apo Yesu wakawelera kucanya? Cara, cifukwa Petrosi na Paulosi wose ŵakayowoya kuti pamanyuma pakuti Yesu wawuka ku ŵakufwa, ucimi uwo ukusangika pa Salmo 110:1 ukafiskika. Ucimi uwu ukuti: “Yehova wakuti kwa fumu yane: ‘Khalani pa woko lane lamalyero, ndisuke [mupaka] ndiŵike ŵalwani ŵinu ŵaŵenge citambaliro ca malundi ghako.’” (Milimo 2:32-34; Ŵahebere 10:12, 13) Pakaŵa nyengo yakuti walindilire.
23 Kasi wakeneranga kulindilira kwa utali wuli? Kuumaliro wa vilimika vya mu ma 1800, ŵasambiri ŵa Baibolo wakapenda nyengo ndipo ŵakasanga kuti nyengo ya kulindilira yikenera kumara mu 1914. (Pakuyowoya za deti ili, wonani mutu wakuti Vyakusazgirapo.) Vinthu ivyo vikacitika pa caru cose kwamba mu cilimika ca 1914 vikusimikizgira kuti kupenda uko kukacitika na ŵasambiri ŵa Baibolo aŵa kukaŵa kwaunenesko. Kufiskika kwa ucimi wa Baibolo kukulongora kuti mu 1914, Khristu wakimikika kuŵa Fumu ndipo Ufumu wa Ciuta wakucanya ukamba kuwusa. Mwantheura, tikukhala mu nyengo iyo Satana yamukhalira yicoko. (Civumbuzi 12:12; Salmo 110:2) Tingayowoyaso na cisimikizgo cose kuti sonosono apa Ufumu wa Ciuta upangiskenge kuti khumbo la Ciuta liyambe kucitika pa caru capasi. Kasi agha ni makani ghakukondweska yayi? Kasi mukugomezga kuti uwu mbunenesko nadi? Cipaturo cakulondezgapo cimovwiraninge kumanya kuti Baibolo likusambizga nadi vinthu ivi.
IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA
- Ufumu wa Ciuta ni boma lakucanya, Fumu yake ni Yesu Khristu, ndipo ŵanthu ŵakukwana 144,000 ŵali kusoleka kuti ŵakawuse nayo.—Civumbuzi 14:1, 4.
- Ufumu wa Ciuta ukamba kuwusa mu 1914, ndipo kufuma pa nyengo iyo Satana wali kuponyeka pano pasi kufuma kucanya.—Civumbuzi 12:9.
- Ufumu wa Ciuta sonono apa uzamuparanya maboma gha ŵanthu, ndipo caru cizamuŵa paradiso.—Civumbuzi 16:14, 16.
Mafumbo
1. Ni lurombo wuli lwakumanyikwa comene ulo tisambirenge?
2. Kasi ni fundo wuli zitatu izo Yesu wakasambizga ŵasambiri ŵake kuti ŵalombenge?
3. Kasi ni vici ivyo tikwenera kumanya vya Ufumu wa Ciuta?
4. Kasi Ufumu wa Ciuta ni vici, ndipo Fumu yake ni njani?
5. Kasi Ufumu wa Ciuta uzamuwusa kufuma nkhu, ndipo uzamuwusa vici?
6, 7. Nchivici ico cikupangiska Yesu kuŵa Fumu yapadera?
8. Kasi mbanjani awo ŵazamuwusa na Yesu?
9. Kasi ni ŵanthu ŵalinga awo ŵamuwusa pamoza na Yesu, ndipo Ciuta wakamba pauli kusora ŵanthu aŵa?
10. Cifukwa wuli Yehova wakalongora citemwa pakusora Yesu na ŵanthu ŵakukwana 144,000 kuti ŵazakawuse ŵanthu pano pasi?
11. Cifukwa wuli Yesu wakayowoya kuti ŵasambiri ŵake ŵakenera kulomba kuti khumbo la Ciuta licitike pano pasi nga nkhucanya?
12. Kasi ni vinthu viŵiri vini vyakuzirwa ivyo vikuyowoyeka pa Civumbuzi 12:10?
13. Kasi nchivici ico cacitika cifukwa cakuti Satana na viŵanda vyake ŵali kucimbizgika kucanya?
14. Kasi nchivici ico cacitika cifukwa cakuti Satana wali kuponyeka pa caru capasi?
15. Kasi khumbo la Ciuta kulazga ku caru capasi ndakuti wuli?
16, 17. Kasi lemba la Daniel 2:44 likutiphalira vici za Ufumu wa Ciuta?
18. Kasi zina la nkhondo yaumaliro ya pakati pa Ufumu wa Ciuta na maboma gha caru ni vici?
19, 20. Kasi nchivici ico cikutondeska kuti khumbo la Ciuta licitikenge pa caru capasi?
21. Kasi Ufumu uzamupangiska wuli kuti khumbo la Ciuta licitikenge pano pasi?
22. Kasi tikumanya wuli kuti Ufumu wa Ciuta ukiza apo Yesu wakaŵa pa caru capasi yayi, panji apo wakati wawuka waka ku ŵakufwa?
23. (a) Kasi Ufumu wa Ciuta ukamba kuwusa pauli? (b) Kasi tisambirenge vici mu cipaturo cakulondezgapo?


c: text/html

text:
CIPATURO 14
Umo Mungacitira Kuti Muŵe Ŵakukondwa mu Mbumba Yinu
Nchivici cikukhumbikwa kuti mwanalume waŵe mfumu muwemi?
Kasi mwanakazi wangacita vici kuti waŵe muwoli muwemi?
Kasi kuŵa mupapi muwemi kukusazgapo vici?
Kasi ŵana ŵangawovwira wuli kuti mu mbumba muŵe cimwemwe?
YEHOVA CIUTA wakukhumba kuti mukondwenge mu mbumba yinu. Mazgu ghake, Baibolo, ghakupeleka ulongozgi kwa waliyose mu mbumba. Ghakulongosora vinthu ivyo Ciuta wakukhumba kuti waliyose wacitenge mu mbumba. Para waliyose mu mbumba wakulondezga ulongozgi uwo Ciuta wakupeleka, mbumba yikuŵa yacimwemwe. Yesu wakati: “Mbamwaŵi awo ŵakupulika mazgu gha Ciuta na kughasungilira.”—Luka 11:28.
2 Kuŵa ŵacimwemwe mu mbumba kwagona pa kumanya kuti Yehova, uyo Yesu wakamuthya “Ŵadada ŵithu,” ndiyo wali kwambiska mbumba. (Mateyu 6:9) Mbumba yiliyose pa caru capasi yiliko cifukwa ca Dada withu wakucanya. Ndiyo wakumanya umo mbumba yingaŵira yacimwemwe. (Ŵaefeso 3:14, 15) Kasi Baibolo likusambizgaci ico waliyose wakwenera kucita mu mbumba?
CIUTA NDIYO WALI KWAMBISKA MBUMBA
3 Yehova wakalenga ŵanthu ŵakwamba, Adamu na Heva, na kuŵakwatiska. Wakaŵaŵika mu paradiso wakutowa comene, wakucemeka Edeni, na kuŵaphalira kuti ŵababe ŵana. Yehova wakati: “Babanani, mwandane, muzuzge caru.” (Genesis 1:26-28; 2:18, 21-24) Nkhani iyi nchidokoni waka yayi, cifukwa Yesu wakalongora kuti ivyo buku la Genesis likuyowoya, vyakukhwaskana na umo mbumba yikambira, ni vyaunenesko. (Mateyu 19:4, 5) Nangauli tili na masuzgo ghanandi ndipo umoyo withu sono ukupambana na umo Ciuta wakakhumbiranga, kweni tiyeni tiwone cifukwa ico cingaŵira camacitiko kuŵa ŵakukondwa mu mbumba.
4 Waliyose mu mbumba wangawovwira kuti muŵe umoyo wakukondweska usange wangalongora citemwa nga ni umo Ciuta wakucitira. (Ŵaefeso 5:1, 2) Kweni kasi Ciuta tingamulondezga wuli, pakuti tikuleka kumuwona? Tingasambira umo Yehova wakucitira vinthu cifukwa wakatumizga mwana wake wakwamba pa caru capasi. (Yohane 1:14, 18) Apo Mwana wake, Yesu Khristu, wakaŵa pa caru capasi, wakalondezga makora comene mikhaliro ya Awiske. Para munthu wawona na kupulikizga kwa Yesu, vikayananga waka nga ni para wali na Yehova ndipo wakupulikizga kwa iyo. (Yohane 14:9) Mwantheura, waliyose wa ise wangawovwira kuti mu mbumba muŵe umoyo wakukondweska usange wangasambira citemwa ico Yesu wakalongora na kulondezga umo wakacitira.
UYO ŴAFUMU ŴAKWENERA KUMULONDEZGA
5 Baibolo likuyowoya kuti mfumu waliyose wakwenera kukhala na muwoli wake nga umo Yesu wakucitira na ŵasambiri ŵake. Wonani ulongozgi uwu wa mu Baibolo: “Mwa ŵafumu, temwani ŵawoli ŵinu, umo Khristu nayo wakatemwera ekleziya, ndipo wakajipelekera ilo…Ntheura ndimo ŵafumu nawoso ŵakwenelera kutemwa ŵawoli ŵawo na ŵawo nga ndi mathupi ghawo na ghawo. Uyo wakutemwa muwoli wake na wake wakujitemwa; cifukwa palije munthu uyo wakutinkha thupi lake; kweni wakulilera na kulivulilira [kulipwelelera], umo Khristu nayo wakucitira na ekleziya.”—Ŵaefeso 5:23, 25-29.
6 Umo Yesu wakutemwera ekleziya panji mpingo wa ŵasambiri ŵake, wakupeleka ciyelezgero ciwemi ku ŵanalume ŵakutora. Yesu “wakaŵatemwa kufikira na kuumaliro,” ndipo wakapeleka umoyo wake cifukwa ca iwo, nangauli ŵakaŵa ŵambura urunji. (Yohane 13:1; 15:13) Mwakuyana waka, ŵafumu nawo ŵakuphalirika kuti: “Temwani ŵawoli ŵinu, ndipo mungaŵanga na nkhaza kwa iwo.” (Ŵakolose 3:19) Nchivici cingawovwira mfumu kuti ŵalondezge ulongozgi uwu, comenecomene para muwoli wake wakucita vinthu mwambura mahara? Wakwenera kukumbuka ivyo nayo wakubuda na ivyo wakwenera kucita kuti Ciuta wamugowokere. Kasi wakwenera kucitaci? Wakwenera kugowokera awo ŵakumunangira, kusazgapo muwoli wake. Muwoli nayo ndimo wakwenera kucitira. (Mateyu 6:12, 14, 15) Kasi mwawona cifukwa ico ŵanji ŵayowoyera kuti nthengwa yikukhora usange mfumu na muwoli ŵakugowokerana?
7 Ŵanalume ŵakutora ŵakwenera kumanyaso kuti nyengo zose Yesu wakaghanaghaniranga ŵasambiri ŵake. Wakamanyanga ivyo ŵakakwaniskanga yayi na ivyo ŵakakhumbanga. Mwaciyelezgero, apo ŵasambiri ŵakavuka, Yesu wakati: ‘Zaninge mwaŵene mugweŵere ku malo gha mapopa, mupumulepo pacoko.’ (Marko 6:30-32) Ŵawoli nawo ŵakukhumba kuŵaghanaghanira. Baibolo likuti iwo “nchiŵiya cakutomborokako” ico ŵafumu ŵakwenera kucipa “nchindi.” Cifukwa wuli? Cifukwa ŵafumu na ŵawoli, wose ŵali na “wezi wa umoyo.” (1 Petros 3:7) Ŵafumu ŵakwenera kumanya kuti kuŵa mwanalume panji mwanakazi nkhanthu yayi, kweni ico nchakuzirwa kwa Ciuta ni kugomezgeka.—Salmo 101:6.
8 Baibolo likuti mfumu “uyo wakutemwa muwoli wake na wake wakujitemwa.” Kuyana na umo Yesu wakayowoyera, ici cili nthena cifukwa cakuti mwanalume na muwoli wake “mbaŵiriso cara, kweni thupi limoza.” (Mateyu 19:6) Mwantheura, ŵakwenera cara kugonana na munthu munyake. (Zintharika 5:15-21; Ŵahebere 13:4) Ŵangacita ici usange ŵakuleka kujighanaghanira ŵekha, kweni ŵaghanaghaniranenge na kukhorweskana. (1 Ŵakorinte 7:3-5) Fundo yakukondweska njakuti: “Palije munthu uyo wakutinkha thupi lake; kweni wakulilera na kulivulilira” panji kulipwelelera. Ŵafumu ŵakwenera kutemwa ŵawoli ŵawo nga umo ŵakujitemwera ŵeneco, pakumanya kuti ŵazamufumbika na Yesu Khristu, uyo ni mutu wawo.—Ŵaefeso 5:29; 1 Ŵakorinte 11:3.
9 Mpositole Paulosi wakayowoya za “ciwuravi ca Khristu Yesu.” (Ŵafilipi 1:8) Ciwuravi panji citemwa cikuru ico Yesu wakaŵa naco cikaŵa cakukondweska comene, ndipo ndico cikapangiska ŵanakazi kuti ŵakhuke kuŵa ŵasambiri ŵake. (Yohane 20:1, 11-13, 16) Ŵawoli ŵakukhumba kuti ŵafumu ŵawo ŵaŵalongorenge ciwuravi panji citemwa cikuru.
UYO ŴAWOLI ŴAKWENERA KUMULONDEZGA
10 Kuti mbumba yende makora, pakukhumbikwa mutu panji mulongozgi. Nanga waŵe Yesu wali na mulongozgi panji mutu. ‘Mutu wa Khristu ni Ciuta,’ nga ni umo ‘mutu wa mwanakazi ni mfumu wake.’ (1 Ŵakorinte 11:3) Yesu wakumupulikira Ciuta ndipo wakutipa ciyelezgero ciwemi, cifukwa waliyose wa ise wali na mutu wakuti wapulikirenge.
11 Ŵanalume ŵakubuda ndipo kanandi ŵakutondeka kulongozga makora mbumba yawo cifukwa mbambura urunji. Para vili nthena, kasi muwoli wakwenera kucita wuli? Wakwenera cara kuyuyura ivyo mfumu wake wakucita panji kumupoka mazaza ghakulongozga mbumba. Muwoli wakwenera kukumbuka kuti kuyana na umo Ciuta wakuwonera, mtima wa kuzika na wa kujiyuyura ndiwo ngwakuzirwa comene. (1 Petros 3:4) Para wali na mtima uwu, ciŵenge cipusu kujilambika ku mfumu wake, nanga pangaŵa pa nyengo iyo nchakusuzga kucita nthena. Kweniso, Baibolo likuti: ‘Muwoli wacindike mfumu wake.’ (Ŵaefeso 5:33) Kweni wuli usange mfumu wakuzomera yayi kulongozgeka na Khristu? Baibolo likuciska ŵanakazi ŵakutengwa kuti: “Muŵalambire [mujilambike] ŵafumu ŵinu; mwakuti, usange ŵalipo ŵanji ŵambura kupulikira mazgu, ŵangawojeka na kakhaliro ka ŵawoli ŵawo kwambura mazgu; uku ŵakuwona kakhaliro kinu katuŵa ka mu wofi” panji nchindi.—1 Petros 3:1, 2.
12 Kwali mfumu wake ngwa cisopo cinyake panji yayi, para muwoli wakuyowoya mwanchindi fundo yakupambana na ya mfumu wake, kuti cikung’anamura kuti wakumudelera yayi. Maghanoghano ghake ghangaŵa ghamahara, ndipo mbumba yose yingapindura usange mfumu wake wangapulikira. Nangauli Abrahamu wakakolerana yayi na fundo yinyake iyo Sara wakayowoya, ya umo ŵangamazgira suzgo ilo likaŵa mu mbumba yawo, kweni Ciuta wakamuphalira Abrahamu kuti: “Pulikira mazgu ghake.” (Genesis 21:9-12) Ndipouli, para mfumu wakaka fundo yaumaliro, iyo yikuleka kususkana na dango la Ciuta, muwoli wakulongora kujilambika mwa kupulikira fundo iyo yakakika.—Milimo 5:29; Ŵaefeso 5:24.
13 Kuti wafiske udindo wake, muwoli wangapwelelera mbumba yake mu nthowa zinandi. Mwaciyelezgero, Baibolo likuyowoya kuti ŵanakazi ŵakutengwa ‘ŵatemwenge ŵafumu ŵawo, ndipo ŵatemwengeso ŵana waŵo, ŵaŵe ŵakuziza, ŵakutowa mu mtima, ŵa nchito mu nyumba zawo, ŵa wezi, ŵakupulikira ŵafumu ŵawo.’ (Tito 2:4, 5) Muwoli panji mama uyo wakucita nthena, wakucindikika na kutemweka na mbumba yake. (Zintharika 31:10, 28) Ndipouli, pakuti nthengwa yikupangika na ŵanthu ŵambura urunji, pangaŵa masuzgo ghakuru agho ghangapangiska kulekana panji kupatana. Baibolo likuzomerezga kupatukana para pacitika mikhaliro yinyake. Kweni kupatukana tingakuwonanga mwakupepuka yayi, pakuti Baibolo likuti: ‘Mwanakazi waleke kupatukana na mfumu wake ndipo mwanalume waleke kupata muwoli wake.’ (1 Ŵakorinte 7:10, 11) Ndipo Malemba ghakuzomerezga kuti nthengwa yingamara pekha usange yumoza mu nthengwa wacita uleŵi.—Mateyu 19:9.
UYO ŴAPAPI ŴANGATORAKO CIYELEZGERO CIWEMI
14 Umo Yesu wakacitiranga na ŵana, wakupeleka ciyelezgero ciwemi ku ŵapapi. Apo ŵanthu ŵanyake ŵakakanizganga ŵana kuti ŵaleke kwiza kwa Yesu, iyo wakati: “Tuzomerezgani twana twize kwa ine; mungatukanizganga.” Baibolo likuti pamanyuma pake ‘wakatupakata, na kuŵika mawoko ghake pa ito, wakatutumbika.’ (Marko 10:13-16) Pakuti Yesu wakapatura nyengo ya kucezgera na twana, kasi namwe ndimo mukwenera kucitira yayi na ŵana ŵinu? Ŵana ŵakukhumba kuti mucezgenge nawo pa nyengo yicoko waka yayi, kweni yikuru. Mukwenera kuŵa na nyengo ya kuŵasambizga, pakuti ici ndico Yehova wali kuphalira ŵapapi kuti ŵacitenge.—Duteronome 6:4-9.
15 Peneapo caru ici cikuhenipirahenipira, ŵapapi ŵakwenera kuvikilira ŵana ŵawo ku ŵanthu awo ŵangaŵapweteka. Ŵanyake mwa ŵanthu aŵa ni awo ŵakutemwa kugona ŵana. Wonani umo Yesu wakavikililira ŵasambiri ŵake, awo mwacitemwa wakaŵathya “twana.” Apo wakakoreka na ŵalwani ŵake ndipo wakaŵa pafupi kukomeka, Yesu wakapenja nthowa yakuti ŵavikilire ŵasambiri ŵake. (Yohane 13:32; 18:7-9) Pakuti ndimwe mupapi, mukwenera kuŵa maso na Dyabulosi, uyo wakukhumba kupweteka ŵana ŵinu. Mukwenera kuŵacenjezgerathu.* (1 Petros 5:8) Sono ndipo nkharo ya ŵana ndiposo umoyo wawo wakuthupi na wauzimu vili paheni comene kuluska kale.
16 Pa usiku waumaliro wakuti Yesu wandafwe, ŵasambiri ŵake ŵakagazgananga za uyo wakaŵa mulara pa iwo. M’malo mwa kuŵakwiyira, Yesu wakalutilira kuŵasambizga makora na kuŵalongora ciyelezgero ca umo ŵangacitira. (Luka 22:24-27; Yohane 13:3-8) Para ndimwe mupapi, kasi mwawona umo mungalondezgera ciyelezgero ca Yesu pa kunyololera ŵana ŵinu? Mbunenesko kuti ŵana ŵakukhumba kuŵacenya, kweni mukwenera kuŵacenya ‘mwakwenelera’ ndiposo mwambura ukali. Muleke kuyowoya mazgu agho ‘ghakurasa nga ni lupanga.’ (Yeremiya 30:11; Zintharika 12:18) Nchenyo yikwenera kupelekeka mu nthowa yakuti kunthazi ŵana ŵazakawone kuti mukacita makora kuŵacenya.—Ŵaefeso 6:4; Ŵahebere 12:9-11.
UYO ŴANA ŴANGATOLERAKO
17 Kasi ŵana ŵangasambirako kanthu kwa Yesu? Enya! Yesu wakalongora ciyelezgero ca umo ŵana ŵangapulikira ŵapapi ŵawo. Yesu wakati: “Nga ndi umo Ŵadada ŵakandisambizgira, ndimo nkhuyowoyera.” Ndiposo wakati: “Mazuŵa ghose nkhucita vyeneivyo vikumukondweska.” (Yohane 8:28, 29) Yesu wakapulikiranga Awiske ŵakucanya, ndipo Baibolo likuphalira ŵana kuti ŵapulikirenge ŵapapi ŵawo. (Ŵaefeso 6:1-3) Nangauli Yesu wakaŵavya zakwananga, kweni wakapulikiranga ŵapapi ŵake ŵa pa caru capasi, Yosefe na Mariya, nangauli ŵakaŵa ŵambura urunji. Mwambura kukayika, ici cikapangiska kuti mbumba yose yiŵe yacimwemwe.—Luka 2:4, 5, 51, 52.
18 Kasi ŵana ŵangasanga nthowa za umo ŵangaŵira nga ni Yesu na kukondweska ŵapapi ŵawo? Mbunenesko kuti nyengo zinyake ŵana cingaŵaŵira cinonono kupulikira ŵapapi ŵawo, kweni ŵakwenera kumanya kuti Ciuta wakukhumba kuti ndimo ŵacitirenge. (Zintharika 1:8; 6:20) Nyengo zose Yesu wakapulikiranga Awiske ŵakucanya, nanga pangaŵa pa nyengo iyo cikaŵa cakusuzga pukulikira. Pa nyengo yinyake, apo Ciuta wakakhumbanga kuti Yesu wacite cinthu cinyake cakusuzga, Yesu wakati: “Musezgeko nkhombo yeneiyi [ico Ciuta wakamutuma] kwa ine.” Ndipouli, Yesu wakacita ico Ciuta wakamutuma cifukwa wakamanya kuti Awiske ndiwo ŵakumanya ico nchiwemi. (Luka 22:42) Para ŵana ŵakupulikira, ŵakondweskenge comene ŵapapi ŵawo na Dada wawo wakucanya.#—Zintharika 23:22-25.
19 Pakuti Dyabulosi wakayezga Yesu, tili na cigomezgo kuti wayezgengeso ŵana kuti wacite viheni. (Mateyu 4:1-10) Kuti wapuluske ŵana, Satana Dyabulosi wakugwiliskira nchito ŵanyawo, ndipo ici nchiyezgo cinonono comene. Ipo nchakukhumbikwa comene kuti ŵana ŵaleke kwendezgana na ŵanthu awo ŵakucita viheni! (1 Ŵakorinte 15:33) Mwana msungwana wa Yakobe, Dina, ŵakatemwanga kucezga na ŵanyake awo ŵakasopanga Yehova yayi, ndipo kacitiro aka kakapangiska masuzgo ghanadi. (Genesis 34:1, 2) Ghanaghanirani waka umo mbumba yose yingaŵira na citima usange yumoza wangacita uzaghali panji uleŵi.—Zintharika 17:21, 25.
CINTHU CIKURU ICO CINGAPANGISKA MBUMBA KUTI YIŴE YACIMWEMWE
20 Masuzgo ghakucepa mu mbumba usange waliyose wakulondezga ivyo Baibolo likuyowoya. Kulondezga ulongozgi wa mu Baibolo ndico nchithu cikuru ico cikupangiska mbumba kuti yiŵe yacimwemwe. Mwantheura, mfumu waliyose watemwenge muwoli wake nga ni umo Yesu wakucitira na mpingo wake. Ŵawoli, pulikirani ŵafumu ŵinu na kuŵapa nchindi, ndipo londezgani vinthu ivyo muwoli muwemi wakwenera kucita, ivyo vili pa Zintharika 31:10-31. Ŵapapi, sambizgani ŵana ŵinu. (Zintharika 22:6) Ŵadada, ‘wusani makora nyumba yinu.’ (1 Timote 3:4, 5; 5:8) Ndipo mwaŵana, pulikirani ŵapapi ŵinu. (Ŵakolose 3:20) Waliyose mu mbumba ngwambura urunji, ndico cifukwa cake waliyose wakubuda. Mwantheura, tiyeni tijiyuyure, na kupempha ŵanyithu kuti ŵatigowokere.
21 Enya, Baibolo liri na ulongozgi unandi uwo ungawovwira mbumba. Kweniso, likutisambizga za caru ciphya ca Ciuta ico cikucemeka paradiso, umo muzamuzura ŵanthu ŵacimwemwe, awo ŵazamusopa Yehova. (Civumbuzi 21:3, 4) Kunthazi kuli vinthu vyakukondweska nadi! Kweni nanga kuŵe sono nthena, mbumba yithu yingaŵa yacimwemwe usange yingalondezga ulongozgi wa Ciuta uwo wuli mu Mazgu ghake, Baibolo.
IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA
- Mfumu wakwenera kutemwa muwoli wake nga umo wakujitemwera yekha.—Ŵaefeso 5:25-29.
- Muwoli wakwenera kutemwa mbumba yake na kucindika mfumu wake.—Tito 2:4, 5.
- Ŵapapi ŵakwenera kutemwa, kusambizga, na kuvikilira ŵana ŵawo.—Duteronome 6:4-9.
- Ŵana ŵakwenera kupulikira ŵapapi ŵawo.—Ŵaefeso 6:1-3.
* Ulongozgi wa umo ŵapapi ŵangavikililira ŵana ŵawo wuli mu cipaturo 32 ca buku la Sambirani kwa Msambizgi Waluso, lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.
# Ŵana ŵangakana kupulikira ŵapapi pekha usange ŵakuŵatuma kucita cinthu ico cikususkana na malango gha Ciuta.—Milimo 5:29.
Mafumbo
1. Kasi nchivici cingapangiska kuti mu mbumba muŵe cimwemwe?
2. Kuŵa ŵacimwemwe mu mbumba kwagona pa kumanya vici?
3. Kasi Baibolo likuti mbumba yikamba wuli, ndipo tikumanya wuli kuti ivyo likuyowoya ni vyaunenesko?
4. (a) Kasi waliyose wangawovwira wuli kuti mu mbumba muŵe umoyo wakukondweska? (b) Cifukwa wuli kusambira umoyo wa Yesu nkhwakukhumbikwa comene kuti mbumba yiŵe yacimwemwe?
5, 6. (a) Kasi umo Yesu wakucitira na mpingo wakupeleka ciyelezgero wuli ku ŵanalume ŵakutora? (b) Kasi tikwenera kucitaci kuti zakwananga zithu zigowokeleke?
7. Kasi Yesu wakamanyanga vici, ndipo wakupeleka ciyelezgero wuli ku ŵanalume ŵakutora?
8. (a) Kasi ni mwauli umo mfumu ‘uyo wakutemwa muwoli wake wakujitemwera yekha’? (b) Kasi kuŵa “thupi limoza” cikung’anamuraci kwa mfumu na muwoli wake?
9. Ni ukhaliro wuli wa Yesu uwo wazunulika pa Ŵafilipi 1:8, ndipo nchifukwa wuli ŵafumu ŵakwenera kulongora ukhaliro uwu ku ŵawoli ŵawo?
10. Kasi Yesu wakupeleka wuli ciyelezgero ku ŵanakazi ŵakutengwa?
11. Kasi muwoli wakwenera kuŵa na nkharo wuli ku mfumu wake, ndipo nchivici cingacitika cifukwa ca nkharo yake?
12. Cifukwa wuli nkhwananga yayi para muwoli wakuyowoya maghanoghano ghake mwanchindi?
13. (a) Kasi lemba la Tito 2:4, 5 likuciska ŵanakazi ŵakutengwa kuti ŵacitenge wuli? (b) Kasi Baibolo likuti wuli pa nkhani ya kulekana na kupatana?
14. Kasi Yesu wakacitanga nawo wuli ŵana, ndipo ŵana ŵakukhumbaci ku ŵapapi?
15. Kasi ŵapapi ŵangacitaci kuti ŵavikilire ŵana ŵawo?
16. Kasi ŵapapi ŵangasambirako vici kwa Yesu umo wakacitiranga para ŵasambiri ŵake ŵabuda?
17. Ni mwawuli umo Yesu wakupelekera ciyelezgero ku ŵana?
18. Nchifukwa wuli Yesu nyengo zose wakapulikiranga Adada ŵake ŵakucanya, ndipo ninjani wakukondwa para ŵana ŵakupulikira ŵapapi lero?
19. (a) Kasi Satana wakuyezga wuli ŵana? (b) Kasi ŵapapi ŵangakhwaskika wuli na nkharo yiheni ya ŵana ŵawo?
20. Kuti mbumba yiŵe yacimwemwe, kasi waliyose wakwenera kucita vici?
21. Ni vinthu wuli vyakukondweska ivyo vili kunthazi, ndipo mbumba yithu yingaŵa wuli yacimwemwe pa nyengo yasono?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cassim Chilumpha
Cassim Chilumpha niwachibili kwa presidenti mu chalo cha Malawi.
Cassim wakasebezapo muboma la Bakili Muluzi umo wakaba nduna ya za ndalama mu vyaka va 1998 mpaka 2000. Kweni chifukwa chakusachizkikila kuti wakabovwira banthu bakuzenga masukulu kupusika boma na kusakaza ndalama zinandi Muluzi wakabalekeska.
Vikati vachitika ivi, Cassim wakakhala chete panyengo yitali, apo Brown Mpinganjira yumoza uyo bakamuleskela lumoza wakapanga chipani chake cha National Democratic Alliance (NDA). Wakazizika banthu banandi apo wakanjila mugulu la FORUM - gulu limoza ilo likachemelelanga kuti Bakili Muluzi waleke kuyimaso pa udindo wa presidentte wa Malawi.
Chikabaso chakuzizika kuti Bakili Muluzi wakasankha Cassim Chilumpha kuti wayimilile lumoza na Bingu mu chipani cha UDF. Pa zuba la makhumi yabili na chinayi mu mwezi wachinkhondi mu chaka cha 2004 (24 May 2004) Chilumpha wakazgoka wachibili kwa mulongozgi wachitatu wa Malaŵi, Bingu wa Mutharika.
Kweni Chilumpha na Mutharika bakuba ngeti bakusebezera lumoza chara, chifukwa pakhala vyakuchitika vinandi ivo vikulongola kuti pali suzgo pakati pabanthu babili aba. Banthu banandi bakughanaghana kuti Cassim wakuyendela ndondomeko ya presidenti wakale Bakili Muluzi.
Pa zuba la 8 February 2006 Mutharika wakaphalila wupu wabaMalawi kuti wachibili wake Cassim Chilumpha wathula pasi udindo wake (m'machitiro) chifukwa chakugwenthagwentha mawungano (indaba) ghabalalabalala baboma. Nkhani iyi kuti yikakondweska baChilumpha chara, ndipo bakalitorela boma kukhoti. Panyengo yasono, Khoti lilikulamula kuti Khoti la Kendeskero ka charu ndilo liwunike kuti kasi wachibili kwa president wangathula pasi udindo mwantheura.
Pa 30th January 2007 mphala yayikulu yikayamba mulandi wa Cassim Chilumpha apo boma lilikumumanga chifukwa chakuti bati walikuwukila boma.


text:
Kasi Baibolo Likuti Wuli pa Nkhani ya Kufumiska Nthumbo?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Chiuta wakuwona kuti umoyo ngwakuzirwa. Nanga ni umoyo wa mwana uyo wali mu nthumbo ya anyina nawo ngwakuzirwa. Davide wakati Chiuta wakamuwona apo wakaŵa mu nthumbo. (Salmo 139:16) Chiuta wakati para munthu wapweteka mwanakazi wanthumbo ndipo mwana wafwa, wali na mulandu. Ntheura Chiuta wakuwona kuti kukoma mwana uyo wandababike vikuyana waka na kukoma munthu mulara.—Exodus 20:13; 21:22, 23.
Nyengo zinyake para mwana wababikenge pangaŵa suzgo likuru. Pakati pa mama na mwana ŵakwenera kuponoskapo yumoza. Kasi mfumu na muwoli ŵangachita wuli? Ŵakwenera kusankha ŵekha uyo ŵangamuponoska.


text:
Chifukwa Wuli Ŵakaboni wa Yehova Ŵakupharazgira Ŵanthu Awo Ŵali Kale na Chisopa?
Ŵanthu ŵanandi awo ŵali kale na chisopa ŵakukondwa kuti tidumbiskanenge nawo nkhani za mu Baibolo. Tikuchindika ŵanthu ŵa visopa vinyake ndipo tikuŵachichizga yayi kuti ŵapulike uthenga withu.
Pakudumbiskana vya chisopa na ŵanthu, tikulondezga ulongozgi wa mu Baibolo wakuti tipharazgenge ‘
mwakuzika’ ndiposo na ‘
ntchindi zikuru.’ (1 Petrosi 3:15) Tikumanya kuti ŵanji ŵangakana kupulika uthenga. (Mateyu 10:14) Tikumanya yayi umo munthu wazgolerenge pambere tindadumbiskane nayo. Kweniso vinthu vikusintha pa umoyo wa munthu.
Zuŵa linyake munthu wangatangwanika, kweni zuŵa linyake wangazomera kudumbiskana nase. Kweniso chifukwa cha masuzgo panji vinthu vinyake, ŵanji ŵangapulika uthenga wa mu Baibolo. Lekani tikupharazgira ŵanthu nyengo zose.


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Enya
Yayi
Mabuku na Maburosha Ghakusambilira Baibolo
Mabuku na maburosha agha ghangamovwirani kuti musambire nkhani za mu Baibolo, ndipo mungakopera.
'Penjani Mtende na Kuwulondezga'—1 Pet. 3:11
Ndondomeko ya Ungano wa Cigaŵa wa 2014
Kapepara Kakuchemera Ŵanthu ku Ungano wa Chigaŵa wa 2014
Ŵawukirano—Kasi Mucitengeci na Umoyo Winu?
Kasi Ŵakufwa Ŵazamuwuka Nadi?
Kusanda Malemba Zuŵa na Zuŵa—2014
Kasi Caru Cili Pasi pa Mazaza gha Njani Comenecomene?
Vinyake ivyo vyasintha pa Intaneti vingaŵa kuti vindasinthe mu mabuku.
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
|


text:
MUTU 6
Kumbi Akufwa ŵe Pani?
Kumbi nchinthu wuli cho chichitika asani munthu wafwa?
Nchifukwa wuli titufwa?
Nchifukwa wuli kuziŵa uneneska wakukwaskana ndi nyifwa nkhwakupembuzga?
ŴANTHU anandi aja achifumba mafumbu yanga kwa vyaka vinandi. Ndi mafumbu ngakukhumbika ukongwa. Kwamuka kwaki kukwaska weyosi waku isi, kwali te ŵanthu a mtundu wuli pamwenga tija nunkhu.
2 Mu Mutu 5 tingusambira mo sembi ya uwombozi yaku Yesu Khristu yititiwovye kuti tizisaniyi umoyu wambula kumala. Tingusambira so kuti Bayibolo likukambiya limu nyengu yo ‘nyifwa yazamuŵapu so cha.’ (Chivumbuzi 21:4) Kweni pasonu panu, tosi titufwa. Fumu ya zeru Solomoni yinguti: “Amoyu ŵaziŵa kuti ŵakafwanga.” (Wakutaula 9:5) Titesesa kuti tije ndi umoyu utali. Kweni ndipu wuli, titijifumba mbwenu kuti, kumbi chichitika nchinthu wuli asani munthu wafwa?
3 Asani akwanjiwa ŵidu ŵafwa, tiliya. Ndipu akhumba titijifumba kuti: ‘Kumbi yiwu aluta pani? Kumbi asuzgika? Kumbi atitiwona? Kumbi tingaŵawovya? Nanga tazakuŵawona so?’ Kuzunguliya charu chosi chapasi, visopa vinandi vimuka mwakupambanapambana mafumbu yanga. Visopa vinyaki visambiza kuti asani munthu wachita vinthu vamampha wazamuluta kuchanya, kweni asani wachita vinthu viheni wamukufya ku gehena. Visopa vinyaki so visambiza kuti asani munthu wafwa, waluta ku malu nga mizimu kuchija pamoza ndi apapi ŵaki wo akufwa kali. Kweniso visopa vinyaki visambiza kuti akufwa aluta ku malu nganyaki ngo nge kusi kwa charu kwachiyeruzgika, ndipu pavuli paki atachiwa so ndi kuja munthu munyaki pamwenga nyama.
4 Fundu yimoza yakuyanana ya visambizu va visopa ivi njakuti, asani munthu wafwa, chinthu chinyaki chilutirizga kuja ndi umoyu. Visopa vinandi vakali kweniso va mazuŵa nganu, visambiza kuti asani ŵanthu ŵafwa aja ndi umoyu wamuyaya munthowa yinyaki ndipu awona, kuvwa ndi kuŵanaŵana. Kweni kumbi ivi vauneneska? Taŵanthu tiwona, kuvwa, ndipuso kuŵanaŵana chifukwa chakuti wongu widu ugwira nchitu. Asani munthu wafwa, wongu uleka kugwira nchitu. Kwambula wongu, palivi cho tingakumbuka, kuvwa ndipuso kuwona.
NCHINTHU WULI CHO CHICHITIKA ASANI MUNTHU WAFWA?
5 Yehova yo Wakulenga wongu, waleka cha kuziŵa cho chichitika asani munthu wafwa. Iyu waziŵa uneneska wosi ndipu mu Mazu ngaki Bayibolo, wakukonkhoska umampha mo akufwa aliri. Ilu lisambiza kuti: Asani munthu wafwa ching’anamuwa kuti iyu kulivi. Nyifwa ying’anamuwa kumala kwa umoyu. Ŵanthu akufwa awona cha, atuvwa cha kweniso aŵanaŵana cha. Palivi chiŵalu chechosi chinanga nchambula kuwoneka ndi masu cho chilutirizga kuja ndi umoyu asani munthu wafwa. Mwaviyo, taŵanthu tilivi mzimu wo ulutirizga kuja ndi umoyu.*
6 Solomoni wati wakamba kuti amoyu aziŵa kuti afwengi, wangulemba so kuti: “Kweni ŵakufwa kuti ŵaziŵa kanthu cha.” Iyu wangulutirizga kukamba kuti ŵakufwa ŵangayanja cha pamwenga kutinkha ndipuso wanguti, “kulivi nchitu pamwenga maŵanaŵanu pamwenga kuziŵa pamwenga vinjeru mu muunda mwenimo ukarutanga.” (Wakutaula 9:5, 6, 10) Mwakuyana waka, Lemba la Sumu 146:4, likamba kuti asani munthu wafwa, “maŵanaŵanu ngaki ngosi ngagota.” Mwaviyo, palivi cho chilutirizga kuja ndi umoyu asani munthu wafwa. Umoyu widu uyanana waka ndi mulipu wa kandulu. Asani kandulu wazimwa, mulipu waki uluta kwekosi cha. Umaliya penipo.
VO YESU WANGUKAMBA VAKUKWASKANA NDI NYIFWA
7 Yesu wangukambapu vakukwasana ndi mo akufwa aliri. Nyengu yinyaki, iyu wanguvwa kuti Lazaro, munthu yo wamuziŵanga umampha, watayika. Ndipu Yesu wangukambiya akusambira ŵaki kuti: “Lazaro, bwezi lidu, wara tulu.” Akusambira ŵaki aŵanaŵananga kuti Yesu wang’anamuwanga kuti Lazaro wagona waka tulu chifukwa chakuti watamanga. Kweni ivi ndivu Yesu wang’namuwanga cha. Yesu wanguŵakonkhoske kuti: ‘Lazaro wafwa.’ (Yohane 11:11-14) Wonani kuti Yesu wangweruzgiya nyifwa ndi kupumuwa kweniso kugona. Lazaro kuti wanguluta kuchanya pamwenga ku helu wa motu cha. Iyu kuti wenga limoza ndi angelu pamwenga mizimu ya apapi ŵaki cha. Lazaro wanguchiwaku nge munthu munyaki cha. Iyu wangupumuwa mu nyifwa nge kuti wangugona tulu takufwa natu. Malemba nganyaki nanguso ngakozganiska nyifwa ndi tulu. Mwakuyeruzgiyapu, wakusambira Stefano wati waponyeka mya mphaka kufwa, Bayibolo likamba kuti iyu “wangura,” pamwenga kuti wangugona. (Machitidu 7:60) Wakutumika Paulo nayu so wangulemba va ŵanthu anyaki a mu nyengu yaki wo ‘angura’ mu nyifwa.—1 Ŵakorinte 15:6.
8 Kumbi chilatu chakwamba chaku Chiuta chenga chakuti ŵanthu afwengi? Awa! Yehova wangulenga ŵanthu kuti aje pacharu kwamuyaya. Nge mo tingusambiriya kukwamba kwa buku ili, Chiuta wanguŵika banja lakwamba mu paradayisu wakukondweska. Iyu wanguŵapaska maliŵavu ngambula kutama. Yehova waŵakhumbiyanga vamampha pe nyengu zosi. Kumbi walipu mupapi wachanju yo wangakhumba kuti ŵana ŵaki asuzgikengi ndi ukoti kweniso nyifwa? Tiziŵa kuti palivi. Yehova waŵayanjanga ukongwa ŵana ŵaki ndipu wakhumbanga kuti nyengu zosi ajengi mwalikondwa pacharu chapasi. Pakukamba va ŵanthu Bayibolo lititi: “[Yehova] waŵika so umuyaya mu mtima wa munthu.” (Wakutaula 3:11) Chiuta wakutilenga ndi khumbiru lakuja ndi umoyu kwamuyaya. Ndipu iyu wanozga nthowa yo wazamufiskiya khumbiru ili.
CHIFUKWA CHO ŴANTHU AFWIYA
9 Nanga nchifukwa wuli ŵanthu atufwa? Kuti tiziŵi kwamuka kwa fumbu ili, titenere kukumbuka vo vinguchitika panyengu yo pacharu penga ŵanthu ŵaŵi. Bayibolo likonkhoska kuti: “[Yehova] Chiuta wangumezga miti yosi yakukondweska kuyiwona, ndi yamampha kurya.” (Chiyambo 2:9) Kweni penga chinthu chimoza pe cho angukanizgika. Yehova wangukambiya Adamu kuti: “Ukaryanga kwawanangwa vyamu muti wosi wamu munda; kweni vyamu muti wo wakuziŵa umampha ndi uheni kuti ukaryanga cha, pakuti mu zuŵa lo ukaryiyanga vyakuwo ukafwanga.” (Chiyambo 2:16, 17) Kuvwiya dangu ili kwenga kwambula kusuzga. Adamu ndi Eva ŵenga ndi mwaŵi wakurya vipasu va mu vimiti vinandi vo angupaskika. Kweni dangu ili laŵapaskanga mwaŵi wapade wakuti alongo kuti awonga Yo wanguŵapaska chechosi kusazgapu umoyu wakufikapu. Kuvwiya kwatingi kulongongi kuti yiwu atumbika muwusu wa Awiskewu a kuchanya ndipuso kuti akhumba ulongozgi wawu wachanju.
10 Chakupaska chitima nchakuti, banja lakwamba ili lingusankha kuleka kuvwiya Yehova. Satana wangufumba Eva kuporote mu njoka kuti: “Kumbi Chiuta wanguti, Mungaryangapu cha vipasi vya muti we wosi wamu munda wo?” Eva wangumuka kuti: “Tingaryapu vipasi vya miti yamu munda; Kweni Chiuta wanguti, ‘Kuti mungaryapu cha vipasi vya muti wo we mukati mu munda; chingana nkhuwukwaska, vinu mungafwa.’”—Chiyambo 3:1-3.
11 Satana wangukamba kuti: “Kuti mukafwanga cha. Pakuti Chiuta waziŵa kuti penipo muryengepu cho, masu nginu ngakajurikanga, ndipu mukaŵanga uli ndi Chiuta, wakuziŵa umampha ndi uheni.” (Chiyambo 3:4, 5) Satana wakhumbanga kuti Eva wagomezgi kuti vinthu vingamuyende umampha asani wangarya chipasu chakukanizgika. Iyu wang’anamuwanga kuti Eva wenga ndi wanangwa wakujisankhiya cho nchamampha pamwenga chiheni ndipuso kuti wangachita chechosi cho wakhumbanga. Satana wang’anamuwanga so kuti vo Yehova wangukamba kuti ndivu vichitikengi asani wangarya chipasu chakukanizgika venga vaboza. Eva wangugomezga Satana. Mwaviyo, iyu wangupawuwa chipasu ndi kurya. Wangupaska so murumu waki chipasu chinyaki ndipu nayu wangurya. Kuti alekanga kuziŵa cha cho achitanga. Yiwu anguziŵa kuti achitanga chayivu vo Chiuta wanguŵakambiya kuti angachitanga cha. Mwa kurya chipasu ichi, yiwu anguleke dala kuvwiya dangu lipusu ndipuso lakuvwika umampha lo angupaskika. Yiwu angulongo kuti adelera Awiskewu akuchanya kweniso muwusu wawu. Ndipu ŵengavi chifukwa chakuvwika chakutondeke kutumbika Mulengi wawu wachanju.
12 Mwakuyeruzgiyapu: Kumbi mungavwa wuli asani mwana yo mukulera ndi kumuphwere umampha ukongwa, watazileka kukuvwiyani, vo vilongo kuti iyu watikudelerani pamwenga watikuyanjani cha? Ivi vingakupwetekani mtima ukongwa. Sonu ŵanaŵaniyani mo Yehova wanguvwiya Adamu ndi Eva ŵati asankha kumugarukiya.
13 Yehova wengavi chifukwa chakusungiya Adamu ndi Eva wo anguleka kumuvwiya kuti aje ndi umoyu wamuyaya. Yiwu angufwa nge mo wanguŵakambiya kuti afwengi. Adamu ndi Eva ŵengaku so cha. Yiwu anguluta ku malu nga mizimu cha. Tiziŵa ivi chifukwa cha vo Yehova wangukambiya Adamu wachimuyeruzga chifukwa chakuleka kuvwa kwaki. Chiuta wanguti: “Uweriyengi ku nyata. Pakuti ungutoleka mwenimo; ndiwi fuvu, ndipu ukaweriyanga ku fuvu.” (Chiyambo 3:19) Chiuta wangulenga Adamu kutuliya ku fuvu la pacharu. (Chiyambo 2:7) Adamu wechendalengeki, kwengavi. Mwaviyo, po Yehova wakambanga kuti Adamu waweriyengi ku fuvu, wang’anamuwanga kuti Adamu waŵengeku so cha. Adamu wati wafwa wanguja wamoyu cha nge mo liliri fuvu lo wangupangikiya.
14 Adamu ndi Eva atingi ajengi ndi umoyu mpaka sonu, kweni yiwu akufwa chifukwa angusankha kuleka kuvwiya Chiuta ndipu akubuda. Taŵanthu titufwa chifukwa chakuti nyifwa kweniso ubudi waku Adamu ukuyambukiya ku ŵana ŵaki wosi. (Ŵaroma 5:12) Ubudi uwu uyanana waka ndi nthenda yakofya yakuyambuzgiyana pakuwa yo munthu weyosi wangayithaŵa cha. Nyifwa yo nchakutuwapu cha ubudi uwu, ndi thembu. Nyifwa ndi bwezi lidu cha, kweni ndi murwani. (1 Ŵakorinte 15:26) Titenere kumuwonga ukongwa Yehova chifukwa chakuti wakutipaska uwombozi kuti titaskiki ku murwani wakofya mwenuyu.
KUZIŴA UNENESKA WAKUKWASKANA NDI NYIFWA NKHWAKOVYA
15 Vo Bayibolo lisambiza vakukwaskana ndi mo akufwa aliri vititipembuzga. Nge mo tawone, akufwa atuvwa kuŵaŵa cha pamwenga kusuzgika maŵanaŵanu. Palivi chifukwa chakuŵawope chifukwa angatipweteka cha. Isi tingaŵawovya cha, ndipu nawu angatiwovya cha. Tingalongolo nawu cha, ndipu nawu angalongolo nasi cha. Alongozgi anandi avisopa vaboza akamba kuti akhoza kovya ŵanthu wo akufwa, ndipu ŵanthu wo agomezga alongozgi ŵenaŵa atiŵapaska ndalama. Kweni kuziŵa uneneska kutitivikiliya kuti tileki kunyengeka ndi ŵanthu wo asambiza maboza ngenanga.
16 Kumbi chisopa chinu chisambiza vo Bayibolo lisambiza pa nkhani yakukwaskana ndi akufwa? Visopa vinandi visambiza vo Bayibolo lisambiza cha. Chifukwa wuli? Chifukwa chakuti visambizu vawu vilongozgeka ndi Satana. Iyu wagwiriskiya nchitu chisopa chaboza kuti wachitiski ŵanthu kugomezga kuti asani munthu wafwa walutirizga kuja ndi umoyu kumalu nga mizimu. Ili ndi boza limoza mwa maboza nganandi ngo Satana wagwiriskiya nchitu kuti wapatuski ŵanthu kwaku Yehova Chiuta. Wachita wuli venivi?
17 Nge mo tawone kali, visopa vinyaki visambiza kuti munthu yo wachita viheni, asani wafwa watachisuzgika kwamuyaya kumalu nganyaki nga motu. Chisambizu ichi chitumbika Chiuta cha. Yehova ndi Chiuta wachanju ndipu wangakhumba cha kuti ŵanthu atambuzgiki munthowa iyi. (1 Yohane 4:8) Kumbi mungamuwona wuli munthu yo walanga mwana waki mwakuŵika manja nga mwana yo pa motu? Kumbi mungamutumbika munthu waviyo? Kumbi mungakhumba kuti waje munyinu? Mungakhumba cha chinanga nkhamanavi. Mukhoza kumuwona kuti ngwankhaza ukongwa. Kweni Satana wakhumba kuti tigomezgengi kuti Yehova watambuzga ŵanthu ku motu kwamuyaya.
18 Satana wagwiriskiya so nchitu visopa pakusambiza kuti asani munthu wafwa wasambuka mzimu wo ukhumbika kuwuwopa ndi kuwutumbika. Malinga ndi chisambizu ichi, mizimu ya ŵanthu akufwa yingaŵa mabwezi pamwenga arwani akofya. Ŵanthu anandi agomezga boza lenili. Yiwu atopa ŵanthu akufwa ndipu atiŵatumbika ndipuso kuŵasopa. Kweni Bayibolo lisambiza kuti akufwa agona ndipu titenere kusopa Chiuta wauneneska pe Yehova, yo ndi Mulengi ndipuso Mpaski widu.—Chivumbuzi 4:11.
19 Kuziŵa uneneska wakukwaskana ndi akufwa kungakuwovyani kuti muleki kulandizgika ndi maboza nga visopa. Kungakuwovyani so kuvwisisa visambizu vinyaki va m’Bayibolo. Mwakuyeruzgiyapu, asani mwasambira kuti akufwa aluta ku malu nga mizimu cha, mungakayika cha kuti mwe ndi chilindizga cha umoyu wambula kumala m’paradayisu.
20 Nyengu yinyaki kuvuli uku, munthu murunji Jobu wangufumba kuti: “Asani munthu wafwa, kumbi wakaŵanga so wamoyu?” (Jobu 14:14) Kumbi munthu wambula umoyu yo wagona mu nyifwa wangaja so ndi umoyu? Nge mo tazamuwone m’Mutu 7, vo Bayibolo lisambiza pa nkhani iyi vakupembuzga ukongwa.
VO BAYIBOLO LISAMBIZA
- Akufwa awona cha, atuvwa cha ndipuso aŵanaŵana cha.—Wakutaula 9:5.
- Akufwa agona, yiwu asuzgika cha.—Yohane 11:11.
- Titufwa chifukwa chakuti tikwambuwa ubudi kwaku Adamu.—Ŵaroma 5:12.
* Wonani Fundu Zakukumaliya kuti muvwi vinandi vakukwaskana ndi mazu ngakuti “mzimu.”
Mafumbu ngakusambiriya
1-3. Kumbi ŵanthu afumba mafumbu nanga ngakukwaskana ndi nyifwa, nanga visopa vakupambanapambana vimuka wuli?
4. Kumbi visopa vinandi visambiza fundu yimoza yakuyanana niyi pa nkhani ya njifwa?
5, 6. Kumbi Bayibolo lisambiza kuti nchinthu wuli cho chichitika asani munthu wafwa?
7. Kumbi Yesu wangukonkhoska kuti nyifwa yiyanana ndi vinthu wuli?
8. Kumbi tiziŵa wuli kuti chilatu chaku Chiuta chenga chakuti ŵanthu afwengi cha?
9. Kumbi nchinthu wuli cho Yehova wangukanizga Adamu, nanga nchifukwa wuli kuvwiya dangu ili kwenga kwambula kusuzga?
10, 11. (a) Kumbi banja lakwamba linguchitanji kuti litondeki kuvwiya Chiuta? (b) Nchifukwa wuli kuleka kuvwiya kwaku Adamu ndi Eva yenga nkhani yikulu ukongwa?
12. Kumbi nchinthu wuli cho chingatiwovya kuvwisisa mo Yehova wanguvwiya Adamu ndi Eva ŵati asankha kumugarukiya?
13. Kumbi Yehova wangukamba kuti nchinthu wuli cho chichitikengi asani Adamu wafwa, ndipu ivi ving’anamuwanji?
14. Kumbi nchifukwa wuli titufwa?
15. Nchifukwa wuli kuziŵa uneneska wakukwaskana ndi nyifwa kutitipembuzga?
16. Kumbi ndiyani yo walongozga visambizu va visopa vinandi, nanga wachita wuli venivi?
17. Nchifukwa wuli chisambizu chakuti ŵanthu atambuzgika ku motu kwamuyaya nchakunyoza Yehova?
18. Kumbi ŵanthu asopa akufwa chifukwa cha maboza nanga ngo visopa visambiza?
19. Kumbi kuziŵa uneneska wakukwaskana ndi nyifwa kungatiwovya kuvwisa visambizu va m’Bayibolo nivi?


text:
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Yesu Khristu Ndiyu Mesiya Wakulayizgika
PAKUKHUMBA kutiwovya kuti tiziŵi Mesiya, Yehova Chiuta wanguchitiska kuti achimi anandi wo alembanga Bayibolo alembi nkhani zakupambanapambana zakukwaskana ndi kuwa, uteŵeti ndi nyifwa ya Mtaski wakulayizgika. Mauchimi ngosi nga m’Bayibolo yanga ngangufiskika mwaku Yesu Khristu. Ndipu ngakulembeka mwandondomeku ndipuso mwauneneska. Mwakuyeruzgiyapu, tiyeni tiwoni mauchimi ngamanavi ngo ngangukambiya limu vakukwaskana ndi kuwaku kwaku Mesiya ndi wanamana waki.
Mchimi Yesaya wangukambiya limu kuti Mesiya wazamuja mphapu ya Karonga Davidi. (Yesaya 9:7) Yesu wanguwiya nadi mu mzeri waku Davidi.—Mateyu 1:1, 6-17.
Mchimi waku Chiuta munyaki, zina laki Mika, wangukambiya limu kuti mwana uyu wazamuja karonga ndipu wazamuwiya ku “Betelehemu Efrata.” (Mika 5:2) Pa nyengu yo Yesu wawiyanga, ku Yisraele kwenga misumba yiŵi yo yadanikanga kuti Betelehemu. Msumba unyaki wenga pafupi ndi Nazarete ku nkhondi kwa charu cha Yuda ndipu unyaki wenga pafupi ndi Yerusalemu wa ku Yuda. Betelehemu yo wenga pafupi ndi Yerusalemu wadanikanga kuti Efrata pakwamba. Uku ndiku Yesu wanguwiya, mwakuyana ndi mo uchimi ungukambiya.—Mateyu 2:1.
Uchimi unyaki wa m’Bayibolo ungukambiya limu kuti Mwana waku Chiuta wazamudanika “kutuwa mu Egipiti.” Panyengu yo wenga mwana, Yesu wangutoleke ku Egipiti. Ndipu anguweku nayu Herode wati wafwa, ndipu ivi vingufiska uchimi uwu.—Hoseya 11:1; Mateyu 2:15
Pa tchati ya [Mauchimi Ngakukwaskana ndi Mesiya] malemba ngo ngalembeka pasi pa mutu wakuti “Uchimi,” ngakonkhoska vinthu vakukwaskana ndi Mesiya. Kozganiskani fundu izi ndi malemba ngo nge pa mutu wakuti “Kufiskika.” Kuchita ivi kukuwovyeningi kuti mulutirizgi kugomezga kuti Mazu ngaku Chiuta ngauneneska.
Pakusanda malemba yanga, kumbukani kuti mauchimi yanga ngangulembeka kweche vyaka mahandiredi nganandi Yesu wechendawi. Yesu wangukamba kuti: “Nkhwakwenere vifiskiki vinthu vosi vakulembeke paku ini mu langulu laku Mosese, ndi mu ŵamchimi ndi mubuku la Sumu.” (Luka 24:44) Nge penipo mwawone m’Bayibolo linu, mauchimi ngosi yanga ngakufiskika.


text:
CIPATURO 13
Wonani Umoyo Nga ni Umo Ciuta Wakuwuwonera
Kasi Ciuta wakuwuwona wuli umoyo?
Kasi kufumya nthumbo Ciuta wakukuwona wuli?
Kasi tikulongora wuli kuti tikuzirwiska umoyo?
NCHIMI Yeremiya yikati: ‘Yehova ndiyo Ciuta waunenesko; Ciuta wamoyo.’ (Yeremiya 10:10) Kweniso, Yehova ni Mlengi wa vyamoyo vyose. Pakuyowoya za iyo, vilengiwa vyakucanya vikati: “Imwe mukalenga vyose, ndipo cifukwa ca khumbo linu vikaŵako, ndipo vikalengeka.” (Civumbuzi 4:11) Pakwimba sumu yakulumba Ciuta, Fumu Davide yikati: “Cisimi ca umoyo cili na imwe.” (Salmo 36:9) Ipo umoyo nchawanangwa cakufuma kwa Ciuta.
2 Kweniso, Yehova ndiyo wakutisungilira. (Milimo 17:28) Ndiyo wakutipa cakurya, maji, mphepo iyo tikuthuta, na caru ico tikukhalapo. (Milimo 14:15-17) Ivyo Yehova wakuticitira vikupangiska kuti umoyo unozgenge. Kweni kuti umoyo unozge comene, tikwenera kusambira malango gha Ciuta na kughalondezga.—Yesaya 48:17, 18.
KUZIRWISKA UMOYO
3 Ciuta wakukhumba kuti tizirwiskenge umoyo withu na wa ŵanyithu wuwo. Mwaciyelezgero, mu nyengo ya Adamu na Heva, mwana wawo Kayini wakakwiyira munung’una wake Abelu. Yehova wakacenjezga Kayini kuti ukali wake ukaŵa uwemi yayi cifukwa ukaŵa wakumupangiska kucita cinthu ciheni comene. Kweni Kayini wakapulikira yayi. ‘Wakawukira munung’una wake Abelu na kumukoma.’ (Genesis 4:3-8) Yehova wakamulanga Kayini cifukwa ca kukoma munung’una wake.—Genesis 4:9-11.
4 Pakati pajumpha vilimika pafupifupi 2,400, Yehova wakapeleka malango ku Ŵaisrayeli kuti ghaŵawovwire kuti ŵamuteŵetere makora. Nyengo zinyake malango agha ghakucemeka Dango la Mozesi cifukwa Ciuta wakaŵapa kwizira mwa nchimi Mozesi. Linyake mwa malango agho Ciuta wakapa Ŵaisrayeli kwizira mwa Mozesi likaŵa lakuti: “Ungakomanga.” (Duteronome 5:17) Dango ili likasambizga Ŵaisrayeli kuti Ciuta wakuzirwiska umoyo wa munthu, ndiposo ŵanthu ŵakwenera kuzirwiska umoyo wa ŵanyawo.
5 Wuli pakuyowoya za umoyo wa bonda uyo wacali ŵandababike? Kuyana na Malango agho Ciuta wakapeleka ku Ŵaisrayeli kwizira mwa Mozesi, kukaŵa kwananga kukoma bonda uyo wacali mu nthumbo ya nyina. Enya, nanga uŵe umoyo wa bonda uyo wacali mu nthumbo ngwakuzirwa kwa Yehova. (Exodus 21:22, 23; Salmo 127:3) Ici cikung’anamura kuti kufumya nthumbo nkhwananga.
6 Kuzirwiska umoyo kukusazgaposo kuzirwiska umoyo wa ŵanyithu. Baibolo likuti: “Yose uyo wakutinkha mbali wake nchikozi [nchigeŵenga]: ndipo mukumanya kuti palije cikozi ico cili na umoyo wamuyirayira wakukhalira mukati mwake.” (1 Yohane 3:15) Usange tikukhumba umoyo wamuyirayira, tikwenera kuleka mtima wa kutinkha ŵanyithu, cifukwa kutinkhana ndiko kukupangiska viwawa vinandi. (1 Yohane 3:11, 12) Nchakukhumbikwa kuti tisambire kutemwana.
TIKULONGORA KUZIRWISKA UMOYO
- mwa kuleka kufumya nthumbo
- mwa kuleka vizgoŵi vyaukazuzi
- mwa kuleka kutinkha ŵanyithu
7 Wuli pakuyowoya za kuzirwiska umoyo withu? Mwakawiro, ŵanthu ŵakukhumba yayi kufwa, kweni ŵanyake kuti ŵasanguluke ŵakucita vinthu ivyo vingaŵakoma. Mwaciyelezgero, ŵanyake ŵakukhweŵa na kubema hona, camba, panji kumwa munkhwara wakuzweteska wongo kuti ŵasanguluke. Vinthu ivi ni viheni ku thupi la munthu ndipo ŵanandi vikuŵakoma. Uyo wakugwiliskira nchito vinthu ivi wakuzirwiska yayi umoyo. Vinthu ivi ni vyaukazuzi pamaso pa Ciuta. (Ŵaroma 6:19; 12:1; 2 Ŵakorinte 7:1) Kuti Ciuta wakondwe na uteŵeti withu, tikwenera kuleka vinthu ivi. Nangauli cingaŵa cakusuzga kuleka, kweni Yehova wangatovwira. Iyo wakuwonga comene para tikuyezgayezga kuzirwiska umoyo, uwo nchawanangwa capacanya ico wali kutipa.
8 Para tikuzirwiska umoyo, nyengo zose tiwoneseskenge kuti tikujivikilira ku ngozi. Ticitirenge dara yayi vinthu ivyo vingatipweteka, nesi kucita vinthu ivyo tingafwa navyo cifukwa cakuti tisanguluke. Tilekenge kwendeska uheni galimoto panji njinga kuti tileke kucita ngozi. Kweniso ticitenge yayi maseŵero agho tingafwa nagho. (Salmo 11:5) Dango ilo Ciuta wakapeleka kwa Ŵaisrayeli likati: “Para mukuzenga nyumba yiphya mucitirepo kampanda pa mtenje kuti muleke kukuzgira pa nyumba yinu mlandu wa ndopa usange munthu wawako.” (Duteronome 22:8) Mwakukolerana na fundo iyo yili mu dango ili, tikwenera kuwoneseska kuti masitepe ghakunjilira mu nyumba yithu ngawemi mwakuti munthu waleke kuphazamuka, kuwa, na kupwetekeka. Para muli na galimoto, woneseskani kuti vyose vyakukhumbikwira vili makora. Lekani kuzomerezga kuti nyumba panji galimoto yinu yiŵe cinthu cakumukomani panji kukoma ŵanyinu.
9 Wuli pakuyowoya za umoyo wa nyama? Umoyo wa nyama nawo ngwakuzirwa kwa Mlengi. Ciuta wakuzomerezga kukoma nyama usange tiryenge, kutorako cakuvwara, panji usange tikukhumba kujivikilira. (Genesis 3:21; 9:3; Exodus 21:28) Kweni nkhwananga kucitira nkhaza nyama panji kukoma mwamaseŵera waka. Kucita nthena kukulongora kuti tikuzirwiska yayi umoyo.—Zintharika 12:10.
KUZIRWISKA NDOPA
10 Kayini wakati wakoma munung’una wake Abelu, Yehova wakamuphalira kuti: “Mazgu gha ndopa za munung’una wako ghakulira kwa ine kufumira pasi.” (Genesis 4:10) Apo Yehova wakayowoya za ndopa za Abelu, wakang’anamuranga umoyo wa Abelu. Kayini wakakoma umoyo wa Abelu, antheura wakeneranga kulangika. Cikaŵa nga ni para ndopa za Abelu, panji umoyo wake, ukaliranga kwa Yehova kuti wacitepo kanthu kuti urunji uwoneke. Kukolerana pakati pa umoyo na ndopa kukawonekaso pamanyuma pa Cigumula ca nyengo ya Nowa. Pambere cigumula cikaŵa cindize, ŵanthu ŵakaryanga vipambi, mphangwe, na vyakumera vinyake. Pamanyuma pa cigumula, Yehova wakaphalira Nowa na ŵana ŵake kuti: “Vyakwenda vyose ivyo vikughuma [ivyo ni vyamoyo] vitiviŵenge kurya kwinu; nga ndi ntheta ziŵisi ndamupani vyose.” Kweni Yehova wakakanizga cinthu cinyake, wakati: “Kweni nyama na umoyo wake, uwo ndi ndopa zake, muleke kurya.” (Genesis 1:29; 9:3, 4) Apa nchakuwonekerathu kuti Yehova wakuwona kuti pali kukolerana pakati pa umoyo na ndopa za cinthu.
11 Tikulongora kuti tikuzirwiska ndopa mwa kuleka kurya. Mu Malango agho Yehova wakapa Ŵaisrayeli, wakayowoyamo kuti: ‘Ntheura munthu yose…uyo wakuŵamba na kukora nyama panji ciyuni, vyakuzomerezgeka kurya, wathire ndopa zake na kuwundapo fuvu.…Ntheura Ine ndili kunena kwa Ŵaisrayeli, Mungaryanga ndopa za nyama ya mtundu wose.’ (Leviticus 17:13, 14) Dango la kukanizga kurya ndopa za nyama, ilo Ciuta wakapeleka kwa Nowa vilimika 800 pambere Malango ghandapelekeke ku Ŵaisrayeli, likaŵa licali kugwira nchito. Ivyo Yehova wakakhumbanga vikamanyikwa makoraghene: Ŵateŵeti ŵake ŵakaŵa na wanangwa wa kurya nyama, kweni ŵakeneranga yayi kurya ndopa. Ŵakeneranga kuthira pasi ndopa, ico cikaŵa nga ŵakuwezgera umoyo wa nyama kwa Ciuta.
12 Ŵakhristu nawo ŵali kupika dango ili. Ŵapositole na ŵanalume ŵalara awo ŵakalongozganga ŵalondezgi ŵa Yesu mu vilimika vya mu handiredi lakwamba, ŵakakumana kuti ŵadumbiskane dango ilo mipingo yose ya Ŵakhristu yikwenera kulondezga. Ŵakakaka fundo iyi: ‘Kukapimika kuwemi na mzimu utuŵa, na ise wuwo, kuleka kumuthwikani nthundu yinyake yakujumpha zeneizi zakwenelera; zakuti muziŵizge sembe zakukomekera vikozgo, na ndopa, na vyakunyonga [nyama yambura kucinja], na uzaghali.’ (Milimo 15:28, 29; 21:25) Mwantheura, tikwenera ‘kuziŵizga ndopa.’ Kuyana na umo Yehova wakuwonera, tikwenera kuziŵizga ndopa mwakuyana waka na umo tikuziŵizgira kusopa vikozgo na kucita uzaghali.
13 Kasi kuziŵizga ndopa kukusazgapo kuleka kupokera ndopa ku cipatala? Enya. Tiyelezgere kuti dokotala wamuphalirani kuti muziŵizge moŵa. Kasi ndikuti wakung’anamura kuti muleke waka kumwa moŵa kweni mungazomera kuti munthu wamuŵikani mu misipa? Zgoro ndakuti yayi! Mwakuyana waka, kuziŵizga ndopa kukung’anamura kuleka kuzinjizga mu thupi linu mu nthowa yiliyose. Mwantheura, dango lakuti tiziŵizge ndopa likung’anamura kuti tileke kuzomerezga waliyose kuti wazinjizge mu thupi lithu.
14 Wuli usange Mkhristu wapwetekeka comene panji wakukhumbikira opareshoni yikuru? Tiyelezgere kuti ŵadokotala ŵakuti wapokere ndopa cifukwa para wandapokere mbwenu wafwenge. Mbunenesko kuti Mkhristu wangakhumba yayi kufwa. Kuti wasungilire umoyo, uwo nchawanangwa capacanya cakufuma kwa Ciuta, wangazomera nthowa zinyake zakovwilira ŵalwari zambura kugwiliskira nchito ndopa. Mwantheura, wangapempha wovwiri uwu usange wulipo, ndipo wangazomera munkhwara panji wovwiri unyake padera pa kupokera ndopa.
15 Kasi Mkhristu wangaswa dango la Ciuta cifukwa cakuti wasazgireko umoyo wake mu nyengo yino? Yesu wakayowoya kuti: “Yose uyo wakukhumba kuponoska umoyo wake wati wawutayenge: kweni yose uyo wati watayenge umoyo wake cifukwa ca ine wati wawusangenge.” (Mateyu 16:25) Tikukhumba yayi kufwa. Kweni usange tingaswa dango la Ciuta cifukwa ca kukhumba kuponoska umoyo wasono, mbwenu umoyo wamuyirayira utipambenge. Ipo nchamahara kugomezga kuti dango la Ciuta ndaurunji, na kuŵa na cisimikizgo cose kuti usange tingafwa, Yehova, uyo wakupeleka umoyo, wazamutikumbuka pa ciwuka, na kutipaso umoyo uwo nchawanangwa cakuzirwa comene.—Yohane 5:28, 29; Ŵahebere 11:6.
16 Lero, ŵateŵeti ŵakugomezgeka ŵa Ciuta, mwambura kusunkhunyika ŵakulondezga dango ili lakukhwaskana na ndopa. Ŵakurya yayi ndopa mu nthowa yiliyose. Ndipo ŵazamupokerapo yayi ndopa ku cipatala panji kulikose.* Mbakusimikizga kuti Ciuta, uyo wakalenga ndopa, ndiyo wakumanya ico nchiwemi kwa iwo. Kasi namwe mukugomezga kuti Ciuta ndiyo wakumanya?
NTHOWA YIMOZA PERA IYO NDOPA ZINGAGWILISKIRIKA NCHITO
17 Dango ilo Ciuta wakapeleka ku Ŵaisrayeli kwizira mwa Mozesi likayowoya nthowa yimoza pera iyo ndopa zingagwiliskirika nchito. Pakuyowoya za umo Ŵaisrayeli ŵakeneranga kusopera, Yehova wakapeleka dango ili: “Pakuti ndopa ndi umoyo wa thupi; ndamupani izo pa jochero kuphepeskera mizimu [umoyo] winu; cifukwa ndi ndopa zikuphepeskera umoyo apo izo ndizo umoyo.” (Leviticus 17:11) Para Ŵaisrayeli ŵananga, ŵakagowokerekanga usange ŵapeleka sembe ya nyama na kuŵika ndopa zake zinyake pa jochero ilo likaŵa mu cihema cakukumanamo panji ilo pamanyuma pake likaŵa mu tempele apo likazengeka. Ndopa zikeneranga kugwiliskirika nchito pakupeleka sembe pera.
18 Ŵakhristu ŵaunenesko ŵacali pasi pa Malango agho Ciuta wakapeleka ku Ŵaisrayeli yayi. Mwantheura, ŵakupeleka sembe za nyama yayi nesi kuŵika ndopa za nyama pa jochero. (Ŵahebere 10:1) Ndipouli, kuŵika ndopa pa jochero uko Ŵaisrayeli ŵakacitanga kukayimiranga sembe yikuru ya Mwana wa Ciuta, Yesu Khristu. Nga ni umo tikasambilira mu Cipaturo 5, Yesu wakapeleka umoyo wake cifukwa ca ise. Wakacita nthena mwa kuthiska ndopa zake kuti ziŵe sembe. Pamanyuma pake wakakwera kucanya ndipo wakapeleka kwa Ciuta mtengo wa ndopa zake. (Ŵahebere 9:11, 12) Sembe iyi yikajura mwaŵi wakuti zakwananga zithu zigowokerekenge na kuti tizakasange umoyo wamuyirayira. (Mateyu 20:28; Yohane 3:16) Ivyo Ciuta wali kucita na ndopa ni vyakuzirwa comene! (1 Petros 1:18, 19) Tingazakapona pekha usange tili na cipulikano mu ndopa izo Yesu wakathiska.
19 Tingamuwonga comene Yehova cifukwa ca kulongora citemwa cake pa ise mwa kutipa umoyo! Kasi ici cikwenera kutipangiska kuti tiphalireko ŵanyithu yayi za mwaŵi uwo wulipo, wa kuzakasanga umoyo wamuyirayira usange taŵika cipulikano mu sembe ya Yesu? Kufipira mtima umoyo wa ŵanyithu kutipangiskenge kuti tifwilirepo kucita nthena. (Ezekiel 3:17-21) Usange tiŵikengepo mtima kucita ntheura, tiyowoyenge nga umo Paulosi wakayowoyera kuti: “Ndili wambura cifukwa ca ndopa za wose. Cifukwa kuti nkhacizukako cara kumuphalirani dazgo [khumbo] lose la Ciuta.” (Milimo 20:26, 27) Nthowa yiwemi comene yakulongolera kuti tikuzirwiska umoyo na ndopa ni kuphalirako ŵanthu za Ciuta na khumbo lake.
IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA
- Umoyo nchawanangwa cakufuma kwa Ciuta.—Salmo 36:9; Civumbuzi 4:11.
- Kufumya nthumbo nkhwananga cifukwa umoyo wa bonda wambura kubabika ngwakuzirwa kwa Ciuta.—Exodus 21:22, 23; Salmo 127:3.
- Tikulongora kuti tikuzirwiska umoyo mwa kuleka kucitira dara vinthu ivyo tingafwa navyo, ndiposo mwa kuleka kurya ndopa.—Duteronome 5:17; Milimo 15:28, 29.
* Kuti mumanye nthowa zinyake izo ŵadokotala ŵangawovwilira ŵalwari m’malo mwa kuŵapa ndopa, wonani burosha la Ciceŵa la mutu wakuti Kodi Mwazi Ungapulumutse Motani Moyo Wanu?, mapeji 13-17, lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.
Mafumbo
1. Ninjani wakalenga vyamoyo vyose?
2. Kasi Ciuta wakucita vici kuti watisungilire ŵamoyo?
3. Kasi Ciuta wakakuwona wuli kukomeka kwa Abelu?
4. Mu Malango agho Ciuta wakapa Ŵaisrayeli kwizira mwa Mozesi, kasi Ciuta wakalongora wuli umo tikwenera kuwonera umoyo?
5. Kasi nchakwenelera kufumya nthumbo?
6. Cifukwa wuli tikwenera yayi kutinkha ŵanyithu?
7. Ni vinthu wuli vinyake ivyo vikulongora kuti munthu wakuzirwiska yayi umoyo?
8. Cifukwa wuli nyengo zose tikwenera kujivikilira ku ngozi?
9. Kasi ticitenge wuli na nyama usange tikuzirwiska umoyo?
10. Kasi Ciuta walongora wuli kuti pali kukolerana pakati pa umoyo na ndopa?
11. Kwambira mu nyengo ya Nowa, kasi Yehova wakukanizga kucita nazo vici ndopa?
12. Ni dango wuli lakukhwaskana na ndopa ilo likapelekeka na Ciuta kwizira mu mzimu utuŵa mu vilimika vya mu handiredi lakwamba, ndipo licali kugwira nchito na lero wuwo?
13. Yowoyani ciyelezgero cakulongora kuti dango la kuziŵizga ndopa likusazgapo kuleka kupokera ndopa.
14, 15. Kasi Mkhristu wangacita wuli usange ŵadokotala ŵayowoya kuti wakwenera kupokera ndopa, ndipo cifukwa wuli?
16. Kasi ŵateŵeti ŵakugomezgeka ŵa Ciuta mbakusimikizga kuleka kucitaci pa nkhani ya ndopa?
17. Mu nyengo ya Ŵaisrayeli, ni nthowa wuli yimoza pera iyo Yehova Ciuta wakazomerezga kugwiliskirika nchito ndopa?
18. Ni vitumbiko wuli ivyo tingasanga cifukwa ca ndopa izo Yesu wakathiska?
19. Kasi tikwenera kucitaci kuti tiŵe “wambura cifukwa ca ndopa za wose”?


text:
MUTU 12
Kuja ndi Umoyu Wakukondweska Chiuta
Kumbi mungaja wuli pa ubwezi ndi Chiuta?
Kumbi vo Satana wangususka vitikukwaskani wuli?
Ndi mijalidu niyi yo yileka kukondweska Yehova?
Kumbi mungachita wuli kuti muje ndi umoyu wakukondweska Chiuta?
KUMBI mungasankha munthu wa mtundu wuli kuti waje mubwezi winu? Mwambula kukayika mungasankha munthu yo mungayanana nayu maŵanaŵanu, vakwanja ndipuso nkharu. Ndipu mungayanja kuja pa ubwezi ndi munthu yo we ndi mijalidu yamampha, nge kugomezgeka kweniso lisungu.
2 Chiuta wakwamba kali kusankha ŵanthu anyaki kuti aje abwezi ŵaki a pa mtima. Mwakuyeruzgiyapu, Yehova wangukamba kuti Abrahamu ndi mubwezi waki. (Yesaya 41:8; Yakobe 2:23) Chiuta wangukamba Davidi kuti ndi “munthu wakuyana ndi mtima wangu,” chifukwa chakuti wenga munthu yo Yehova wangwanja. (Machitidu 13:22) Ndipuso Yehova wawonanga mchimi Danyele nge “wakwanjiwa” waki.—Danyele 9:23.
3 Nchifukwa wuli Yehova wawonanga Abrahamu, Davide ndi Danyele kuti ŵenga abwezi ŵaki? Iyu wangukambiya Abrahamu kuti: “Wavwiya mazu ngangu.” (Chiyambo 22:18) Mwaviyo, Yehova waja pa ubwezi ndi ŵanthu wo mwakujiyuyuwa achita vinthu vo iyu wakhumba. Chiuta wangukambiya Ayisraele kuti: “Muvwiyengi mazu ngangu, ndipu ini ndikaŵanga Chiuta winu, imwi mukaŵanga ŵanthu ŵangu.” (Yeremiya 7:23) Namwiso mukhoza kuja mubwezi waku Yehova asani mutimuvwiya.
YEHOVA WAPASKA NTHAZI ABWEZI ŴAKI
4 Aŵanaŵaniyani umampha wakuja pa ubwezi ndi Chiuta. Bayibolo likamba kuti Yehova wapenja mipata ya ‘kulongore nthazi kuti wawovyi wo mitima yawu njakufikapu pa masu paki.’ (2 Mikoka 16:9) Kumbi Yehova wangalongo wuli nthazi m’malu mwinu? Nthowa yimoza yazumbulika pa lemba la Sumu 32:8, po tiŵerenga kuti: “Ndikurunguchizgengi ndi kukusambizga nthowa yo utenere kwendamu. Ndikupangengi fundu, jisu langu liŵengi paku iwi.”
5 Mazu yanga ngakukondweska ukongwa chifukwa ngalongo chanju cho Yehova wenachu. Iyu wakupaskeningi ulongozgi wakwenere ndipuso wakuvikiriyeningi asani mutiwugwiriskiya nchitu. Chiuta wakhumba kuti imwi mupundi mayeseru ngosi ngo mungakumana nangu. (Sumu 55:22) Mwaviyo, asani muteŵete Yehova ndi mtima wosi, mukhoza kukamba mwakutuliya pasi pa mtima mazu ngo wakulemba buku la sumu wakambanga kuti: “Nyengu zosi ndiŵika Ambuya paurongo pangu, kuti nkhasukunyiskikanga cha, chifukwa we pafupi nani.” (Sumu 16:8; 63:8) Yehova wangakuwovyani nadi kuti muchitengi vinthu vakumukondweska pa umoyu winu. Kweni nge po muziŵiya, pe murwani waku Chiuta yo wangayanja kuti imwi muleki kuchita ivi.
VO SATANA WANGUSUSKA
6Mutu 11, ungukonkhoska kuti Satana Diabolo wakususka muwusu waku Chiuta. Satana wangumba mulandu Chiuta kuti wakamba boza kweniso wang’anamuwanga kuti Yehova ngwankhaza chifukwa chakuti wanguzomerezga cha kuti Adamu ndi Eva ajisankhiyengi ŵija pakati pa chamampha ndi chiheni. Adamu ndi Eva ŵati abuda ndipuso ŵana ŵawu ŵati ayamba kwandana pacharu, Satana wangukayikiya vilatu va ŵanthu wosi pakuteŵete Chiuta. Iyu wangukamba kuti, “ŵanthu ateŵete Chiuta chifukwa chakuti atimwanja cha, ndipu asani mungandipaska mpata, ndikhoza kugaruska weyosi kwaku Chiuta.” Nkhani yaku Jobu yilongo kuti ivi ndivu Satana wagomezganga. Kumbi Jobu wenga yani, nanga wangukwaskika wuli ndi vo Satana wangususka?
7 Jobu wengaku vyaka 3,600 vajumpha. Iyu wenga munthu wamampha, chifukwa Yehova wangukamba kuti: “Mulivi mu charu wakuŵa nge ndiyu, munthu wambura kalema, ndi murunji yo watopa Chiuta ndi wakupatukaku ku uheni.” (Jobu 1:8) Jobu wakondweskanga nadi Chiuta.
8 Satana wangukamba kuti Jobu wateŵete Chiuta ndi vilatu vamampha cha. Diabolo wangukambiya Yehova kuti: “Asi mukumuzingizga [Jobu] ndi lisitu, ndi nyumba yaki ndi vosi vo we navu? Mwatumbika mlimu wa manja ngaki ndipu viŵetu vaki vayandana mu charu. Kweni tambasuwani janja linu sonu ndi kukwaska vosi vo we navu, ndipu mukawonanga kuti wakamutukaninga pa masu pinu.”—Jobu 1:10, 11.
9 Satana wangukamba kuti Jobu wateŵetiyanga Chiuta chifukwa cha vinthu vo wangumupaska. Diabolo wangukamba so kuti asani Jobu wangayeseka, wakhoza kuleka kuteŵete Chiuta. Kumbi Yehova wangumumuka wuli Satana? Pakuti nkhani iyi yakwaskanga vilatu vaku Jobu, Yehova wanguzomerezga Satana kwesa Jobu. Nthowa yeniyi ndiyu yatingi yilongongi umampha ukongwa kuti Jobu watanja nadi Chiuta pamwenga cha.
KWESEKA KWAKU JOBU
10 Mwambula kutaya nyengu, Satana wangwesa Jobu munthowa zakupambanapambana. Pakwamba viŵetu vosi vaku Jobu vingubika, ndipu anchitu ŵaki angubayika. Ivi vinguchitiska kuti waje pausauchi. Soka linyaki so linguchitika pa nyengu yo chimphepu chingubaya ŵana 10 aku Jobu. Kweni chinanga kuti vosi ivi vinguchitika, “Jobu kuti wangunanga cha pamwenga kumutonyora Chiuta.”—Jobu 1:22.
11 Satana wanguthera mbwenu cha. Iyu watenere kuti wanguŵanaŵana kuti chinanga kuti Jobu wangakunthiyapu nyifwa ya ŵana ŵaki, anchitu ŵaki kweniso kumala kwa katundu waki, kweni asani wangatama wangakho cha, wakhoza kugarukiya Chiuta. Yehova wanguzomerezga Satana kuti wasuzgi Jobu ndi nthenda yiheni, kweniso yakuŵaŵa ukongwa. Kweni Jobu wangutaya cha chigomezgu chaki mwaku Chiuta. M’malu mwaki wangukamba mwanthazi kuti: “Kuti ndingataya chigomezgu changu cha mpaka ku nyifwa.”—Jobu 27:5.
12 Jobu waziŵanga cha kuti Satana ndiyu wachitiskanga masuzgu ngo iyu wakumananga nangu. Chifukwa chakuti waziŵanga chechosi cha chakukwaskana ndi vo Diabolo wachitanga, Jobu waŵanaŵananga kuti Chiuta ndiyu wachitiska kuti iyu wakumani ndi masuzgu. (Jobu 6:4; 16:11-14) Kweni ndipu wuli, wangusunga uzirima waki kwaku Yehova. Chifukwa chakugomezgeka kwaku Jobu, vo Satana wangukamba kuti Jobu wateŵete Chiuta chifukwa cha mbunu, vinguwoneka kuti venga vaboza.
13 Kugomezgeka kwaku Jobu kunguchitiska kuti Yehova wamuki mwanthazi vo Satana wangususka mwamtonyoru. Jobu wenga mubwezi waku Yehova wa pamtima ndipu Chiuta wangumutumbika chifukwa chakugomezgeka kwaki.—Jobu 42:12-17.
MO IMWI MUKWASKIKIYA NDI NKHANI IYI
14 Nkhani yakusunga uzirima kwaku Chiuta yo Satana wangwambiska yakwaskanga Jobu pe cha. Imwi so namwi yitikukwaskani. Ukaboni wakuti namwi mukwaskika uwoneka umampha pa lemba la Nthanthi 27:11 po patiti: “Uŵi wa zeru, wamwana wangu, ndipu ukondwereski mtima wangu, alinga ndimuki mweniyo watindichenya.” Mazu yanga ngo ngakulembeka vyaka vinandi Jobu wati wafwa, ngalongo kuti Satana weche kunyoza Chiuta ndi kukayikiya ateŵeti Ŵaki. Asani tichita vinthu vakukondweska Yehova, ndikwesa titovya kumuka maboza ngaku Satana ndipuso tikondweska mtima waku Chiuta. Kumbi fundu iyi yitikukondweskani cha? Kumbi vingaŵa vakukondweska cha kuti namwi muwovyi kumuka maboza ngaku Diabolo, chinanga kuti mukhumbikengi kusintha vinthu vinyaki pa umoyu winu?
15 Wonani vo Satana wangukamba: “Vosi vo munthu we navu wakapaskanga kutaska umoyu waki.” (Jobu 2:4) Pakukamba kuti “munthu,” Satana wangulongole limu kuti wasuskanga Jobu pe cha, kweni wasuskanga mtundu wosi wa ŵanthu. Fundu iyi njakukhumbika ukongwa. Satana wakamba kuti mungaja azirima cha kwaku Chiuta. Satana wangakondwa ukongwa kukuwonani kuti mwaleka kuvwiya Chiuta ndipuso mwaleka kwenda munthowa zamampha asani mwakumana ndi masuzgu. Kumbi Satana wachita wuli ivi?
16 Nge mo tingusambiriya mu Mutu 10, Satana wagwiriskiya nchitu nthowa zakupambanapambana pakukhumba kupatuska ŵanthu kwaku Chiuta. Kweniso iyu watiŵayukiya “uli ndi nkharamu yakukoroma, wayingayinga ndi kupenja mweniyo wakamphi [pamwenga kumeza].” (1 Petro 5:8) Pa chifukwa ichi, mukhoza kuwona fuzi yaku Satana asani abali ŵinu, abwezi ŵinu pamwenga ŵanthu anyaki atikunenani ndi chilatu chakuti muleki kusambira Bayibolo ndi kugwiriskiya nchitu vo musambira.* (Yohane 15:19, 20) Kweniso Satana ‘walutirizga kujisambuska kuŵa mungelu wa ukweru.’ (2 Ŵakorinte 11:14) Diabolo wangagwiriskiya nchitu nthowa zakusuzga kuziŵanika kuti wakulandizgeni ndipuso kuti muleki kwenda mu nthowa yaku Chiuta. Iyu wangakhoza so kukugongoweskani mwakukuchitiskani kujivwa kuti mwe ambula kwenere kukondweska Chiuta. (Nthanthi 24:10) Kwali Satana wachita vinthu nge “nkharamu yakukoroma” pamwenga nge “mungelu wa ukweru,” iyu we ndi chilatu chimoza chakukususkiyani, ndipu chilatu ichi nchakuti: Mulekengi kuteŵete Chiuta asani mwakumana ndi mayeseru. Kumbi mungamuka wuli boza ili ndi kulongo kuti musunga uzirima pamasu paku Chiuta nge mo wanguchitiya Jobu?
KUVWIYA MARANGU NGAKU YEHOVA
17 Asani muja ndi umoyu wakukondweska Chiuta, mukhoza kumuka maboza ngaku Satana. Kumbi mutenere kuchitanji? Bayibolo limuka kuti: “Mwanjengi Ambuya Chiuta winu, ndi mtima winu wosi ndi umoyu winu wose ndi nthazi zinu zose.” (Marangu 6:5) Asani chanju chinu paku Chiuta chikuwa, muŵengi ndi khumbu lakuchita vo iyu wakhumba kuti muchitengi. Wakutumika Yohane wangulemba kuti: “Chifukwa chenichi nchanju cho chaku Chiuta, kuti tisungi marangu ngaki.” Asani mutanja Yehova ndi mtima winu wosi musaniyengi kuti “marangu ngaki ngo kuti ngazitu cha.”—1 Yohane 5:3.
18 Kumbi marangu ngaku Yehova ndi nanga? Nganyaki mwaku ngo ngakamba va mijalidu yo tikhumbika cha kuja nayu. Mwakuyeruzgiyapu, wonani bokosi la mutu wakuti “Kanani Vinthu vo Yehova Watinkha.” Pa bokosi ili musaniyengepu ndondomeku ya mijalidu yo Bayibolo likanizgiya limu. Pakwamba mukhoza kuwona kuti mijalidu yinyaki yo yalembaka njiheni viŵi cha. Kweni asani mwalunguruka pa malemba ngo ngaŵikika penipo, muwonengi kuti marangu ngaku Yehova ngazeru. Kusintha jalidu linu kungaŵa chinthu chakusuzga ukongwa pa vinthu vosi vo mungachita. Kweni kuja ndi umoyu wakukondweska Chiuta kungakuwovyani kuja ndi likondwa kweniso kukhorweskeka ukongwa pa umoyu winu. (Yesaya 48:17, 18) Ndipu imwi mungatondeka cha kuchita ivi. Kumbi tiziŵa wuli venivi?
KANANI VINTHU VO YEHOVA WATINKHA
- Kubaya ŵanthu.—Chituwa 20:13; 21:22, 23.
- Ureŵi.—Ŵalevi 20:10, 13, 15, 16 Ŵaroma 1:24, 26, 27, 32 1 Ŵakorinte 6:9, 10.
- Kuchita vamizimu.—Marangu 18:9-13; 1 Ŵakorinte 10:21, 22 Ŵagalatia 5:20.
- Kusopa angoza.—1 Ŵakorinte 10:14.
- Uroŵevu.—1 Ŵakorinte 5:11.
- Unkhungu.—Ŵalevi 6:2, 4; Ŵaefesu 4:28.
- Kupusika.—Nthanthi 6:16, 19; Ŵakolose 3:9; Chivumbuzi 22:15.
- Mbunu.—1 Ŵakorinte 5:11.
- Viwawa.—Sumu 11:5; Nthanthi 22:24, 25; Malaki 2:16; Ŵagalatia 5:20.
- Kupekula mwambula kwenere.—Ŵalevi 19:16; Ŵaefesu 5:4; Ŵakolose 3:8.
- Kugwiriskiya nchitu ndopa mwambula kwenere.—Chiyambo 9:4; Machitidu 15:20, 28, 29.
- Kutondeka kuphwere banja.—1 Timote 5:8.
- Kuserezgeka mu nkhondu pamwenga mphindanu za ndali za m’charu.—Yesaya 2:4; Yohane 6:15; 17:16.
- Kukweŵa foja pamwenga kugwiriskiya nchitu munkhwala wakuzunguzga wongu.—Marko 15:23; 2 Ŵakorinte 7:1.
19 Yehova wangatipempha cha kuchita vinthu vo tingatondeka kufiska. (Marangu 30:11-14) Iyu waziŵa vo tingafiska ndi vo tingatondeka kufiska kuruska po taŵesi titijiziŵiya. (Sumu 103:14) Yehova wakhoza so kutipaska nthazi kuti timuvwiyengi. Wakutumika Paulo wangulemba kuti: “Chiuta ngwamagomezgeka, mweniyo kuti wangatayirizga imwi cha kuti mweseki kwakujumpha cho mungakunthiyapu; kweni pamoza ndi kesedu ko wapaskengi so nthowa yakupozomoskiyapu alinga kuti muziŵengi kukunthiyapu.” (1 Ŵakorinte 10:13) Yehova wakhoza kukupaskani “nthazi yo yijumpha vinthu vosi,” kuti wakuwovyeni kukunthiyapu.—2 Ŵakorinte 4:7.
KUJA NDI MIJALIDU YAKUKONDWESKA CHIUTA
20 Kukondweska Yehova nkhuleka kuchita vinthu vo iyu watinkhana navu pe cha. Mutenere so kwanja vinthu vo iyu watanja. (Ŵaroma 12:9) Kumbi imwi mukopeka cha ndi ŵanthu wo muyanana nawu maŵanaŵanu, vakwanja ndipuso nkharu? Ivi ndivu Yehova nayu wachita. Mwaviyo, sambirani kwanja vinthu vo Yehova watanja. Vinyaki mwa vinthu ivi vazumbulika pa lemba la Sumu 15:1-5, po pakamba va ŵanthu wo Chiuta watanja. Ŵanthu wo Yehova watanja alongo “chipasu cha mzimu,” pa umoyu wawu. Chipasu ichi chimiya mijalidu nge ‘chanju, likondwa, chimangu, kuzizipizga, lisungu, umampha, chivwanu, kuziza, ndipuso kukunthiyapu.’—Ŵagalatia 5:22, 23.
21 Kuŵerenga ndi kusambira Bayibolo nyengu zosi, kukuwovyeningi kuja ndi mijalidu yo Chiuta watanja. Ndipu kusambira vo Chiuta wakhumba kukuwovyeningi kuti muŵanaŵanengi vinthu vakukoliyana ndi khumbu laku Chiuta. (Yesaya 30:20, 21) Khumbiru linu lakuti mujengi ndi umoyu wakukondweska Chiuta likuwengi asani mulutirizga kwanja Yehova.
22 Kuti muje ndi umoyu wakukondweska Yehova mukhumbika kuchita phamphu. Bayibolo likamba kuti kusintha mijalidu yinu kuyanana waka ndi kuzuwa umunthu wakali ndi kuvwala umunthu wufya. (Ŵakolose 3:9, 10) Kweni wakulemba buku la sumu wangukamba vakukwaskana ndi marangu ngaku Yehova kuti: “Mu kuvisunga mwe mphotu yikuru.” (Sumu 19:11) Namwiso muwonengi kuti kuja ndi umoyu wakukondweska Chiuta nkhwakwanduliska ukongwa. Asani muchitengi ivi mumukengi maboza ngaku Satana ndi kukondweska mtima waku Yehova!
VO BAYIBOLO LISAMBIZA
- Mukhoza kuja pa ubwezi ndi Chiuta, asani mutimuvwiya.—Yakobe 2:23.
- Satana wangukamba kuti palivi munthu yo wangasunga uzirima.—Jobu 1:8, 10, 11; 2:4; Nthanthi 27:11.
- Titenere kukana vinthu vo Chiuta watinkhana navu.—1 Ŵakorinte 6:9, 10.
- Tikhoza kukondweska Yehova asani titinkha vinthu vo iyu watinkha ndi kwanja vo iyu watanja.—Ŵaroma 12:9.
* Ivi ving’anamuwa kuti ŵanthu wo atikususkani achita kutumika ndi Satana cha. Kweni Satana ndi chiuta wa mgonezi wunu, ndipu charu chosi chagona munthazi yaki. (2 Ŵakorinte 4:4; 1 Yohane 5:19) Mwaviyo, tiziŵa kuti mbanthu wosi cha wo aja ndi umoyu wakukondweska Chiuta ndipu anyaki akususkeningi.
Mafumbu ngakusambiriya
1, 2. Konkhoskani vakuyeruzgiyapu va ŵanthu wo Yehova waŵawonanga nge abwezi ŵaki a pa mtima.
3. Nchifukwa wuli Yehova wasankha ŵanthu anyaki kuti aje abwezi ŵaki?
4, 5. Kumbi Yehova walongo wuli nthazi zaki m’malu mwa ŵanthu ŵaki?
6. Kumbi Satana wanguŵakayikiya wuli ŵanthu?
7, 8. (a) Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitiska Jobu kuja munthu wamampha ukongwa kuruska ŵanthu a mu nyengu yaki? (b) Kumbi Satana wangukayikiya wuli vilatu vaku Jobu?
9. Kumbi Yehova wangumuka wuli vo Satana wangususka, ndipu nchifukwa wuli wanguchita viyo?
10. Kumbi Jobu wangukumana ndi mayeseru nanga, ndipu wanguchita wuli?
11. (a) Kumbi nchinthu wuli so cho Satana wangukamba chakukwaskana ndi Jobu, nanga Yehova wangumuka wuli? (b) Kumbi Jobu wanguchita wuli ndi nthenda yakuŵaŵa yo wenga nayu?
12. Kumbi vo Jobu wanguchita vingulongo wuli kuti Satana ngwaboza?
13. Nchinthu wuli cho chinguchitika chifukwa chakuti Jobu wenga wakugomezgeka kwaku Chiuta?
14, 15. Kumbi nchifukwa wuli tingakamba kuti vo Satana wangususka Jobu vikwaska mtundu wosi wa ŵanthu?
16. (a) Kumbi Satana wagwiriskiya nchitu nthowa nizi kuti wapatuski ŵanthu kwaku Chiuta? (b) Kumbi Diabolo wangagwiriskiya wuli nthowa izi pakulimbana namwi?
17. Kumbi chifukwa chikulu chakuvwiya marangu ngaku Yehova ndi nichi?
18, 19. (a) Kumbi nganyaki mwa marangu ngaku Yehova ndi nanga? (Wonani bokosi.) (b) Kumbi tiziŵa wuli kuti Chiuta watitipempha kuchita vo tingatondeka kufiska cha?
20. Kumbi mutenere kuja ndi mijalidu niyi yo Chiuta watanja, ndipu nchifukwa wuli njakukhumbika?
21. Kumbi nchinthu wuli cho chingakuwovyani kuti muje ndi mijalidu yo Chiuta watanja?
22. Kumbi nchinthu wuli cho mufiskengi kuchita asani mujengi ndi umoyu wakukondweska Chiuta?


text:
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Kumbi Titenere Kukondwere Maholidi?
MAHOLIDI nga visopa kweniso ngakucharu ngo ŵanthu anandi akondwere muvigaŵa vakupambanapambana vacharu nga m’Bayibolo cha. Nanga kumbi ngakwambiya pani? Asani ku chigaŵa cho muja kwe layibulale, muzizwengi kuwona vo ma buku ngakamba pa nkhani ya maholidi. Wonani vakuyeruzgiyapu vimanavi ivi.
Isitala. Buku linyaki likamba kuti: “Palivi peposi M’chipanganu Chasonu po palongo kuti ŵanthu akondweriyanga phwandu la Isitala.” (The Encyclopædia Britannica) Kumbi Isitala yikwamba wuli? Yikwambiya kuchisopa chaboza. Chinanga kuti ŵanthu akamba kuti holidi iyi njakukumbukiya kuyuka kwaku Yesu kweni vakuchitika va mu nyengu ya Isitala va Chikhristu cha.
Sekeresu la Chaka Chifya. Zuŵa ndi vakuchitika va pa sekeresu la Chaka Chifya vituŵa vakupambanapambana malinga ndi charu chaki. Pakukonkhoska va sekeresu lenili, buku linyaki likamba kuti: “Fumu ya ku Roma Julius Caesar, yingujalikiska zuŵa la January 1, kuja zuŵa la chaka chifya mu 46 B.C. Pa zuŵa ili, Aroma akumbukiyanga Janus yo wenga chiuta wa mageti, makhomu ndi chiyambi cha vinthu. Zina la mwezi wa January likudanika kutuliya ku zina lakuti Janus, yo wenga ndi visku viŵi, chisku chinyaki chalereskanga kunthazi chinyaki kuvuli.” (The World Book Encyclopedia) Mwaviyo, masekeresu nga Chaka Chifya ngakutuliya ku chisopa chaboza.
Zuŵa la Valentine. Buku linyaki likamba kuti: “Zuŵa la Valentine likwambiya pa phwandu lakukumbuka ŵanthu ŵaŵi wo angubayika chifukwa cha Chikhristu wo adanikanga kuti Valentine. Kweni vo vachitikanga pa zuŵa ili…viwoneka kuti vikwambiya pa phwandu lakali la Chiroma lo ladanikanga kuti Lupercalia lo lachitikanga pa 15 February. Phwandu ili latumbikanga Juno yo wenga chiuta wa Aroma, wa anthukazi ndi nthengwa, kweniso Pan chiuta wa chilengedu.”—The World Book Encyclopedia.
Maholidi Nganyaki. Tingakambiskana maholidi ngosi cha ngo ŵanthu achita pacharu chosi chapasi. Kweni, Yehova wazomerezga cha maholidi ngosi ngo ngatumbika ŵanthu pamwenga mawupu nga ŵanthu. (Yeremiya 17:5-7; Machitidu 10:25, 26) Kumbukani so kuti, chiyambi cha maholidi nga visopa chingatiwovya kuziŵa asani ngakukondweska Chiuta pamwenga cha. (Yesaya 52:11; Chivumbuzi 18:4) Fundu za m’Bayibolo zo ze mu Mutu 16 wa buku ili zikuwovyeningi kuziŵa mo Chiuta wawone ŵanthu wo achita nawu maholidi ngo ngakutuliya ku chisopa chaboza.


text:
MUTU 2
Bayibolo Ndi Buku Lakutuwa Kwaku Chiuta
Kumbi Bayibolo lipambana wuli ndi mabuku nganyaki ngosi?
Kumbi Bayibolo lingakuwovyani wuli pakulimbana ndi masuzgu nginu?
Nchifukwa wuli mungagomezga mauchimi ngo ngakulembeka m’Bayibolo?
KUMBI mukumbuka zuŵa lo mungulonde chawanangwa chamampha ukongwa kutuwa kwa mubwezi winu? Mutenere kuti mungukondwa ukongwa mwati mwachilonde. Chawanangwa chilongo kuti munthu yo wakupaskani wawona kuti ubwezi winu ngwakukhumbika ukongwa. Mwambula kukayika mungumuwonga ukongwa mubwezi winu chifukwa cha chawanangwa cho.
2 Bayibolo nchawanangwa chakutuwa kwaku Chiuta, ndipu titenere kumuwonga ukongwa chifukwa cha chawanangwa ichi. Buku lapade ili, lititiziŵiska vinthu vo tatingi tiviziŵengi cha pakutija. Mwakuyeruzgiyapu, lititikonkhoske za kulengeka kwa nyenyezi, charu chapasi ndipuso munthurumi ndi munthukazi wakwamba. Bayibolo le ndi fundu zamampha zo zingatiwovya kulimbana ndi masuzgu nga pa umoyu widu ndipuso vinthu vo vititifipiska mtima. Likonkhoska mo Chiuta wazamufiskiya khumbu laki ndipuso mo wazamunozge vinthu pa charu. Bayibolo nchawanangwa chakukondweska nadi!
3 Bayibolo nchawanangwa chakukondweska so, chifukwa chakuti livumbuwa vinthu vinandi vakukwaskana ndi yo Wakulipereka, Yehova Chiuta. Kupereka buku lenili mbukaboni wakuti iyu wakhumba kuti timuziŵi umampha. Hinya, Bayibolo lingakuwovyani kuti mundere kufupi ndi Yehova.
4 Asani mwe ndi Bayibolo, ndimwi mwija pe cha mwe nalu. Bayibolo lamphumphu pamwenga chigaŵa chaki lisanirika mu vinenedu vakujumpha 2,400, ndipu lisanirika ndi ŵanthu akujumpha 90 pa ŵanthu 100 ŵewosi pa charu chosi chapasi. Pa avereji, ma Bayibolo ngakujumpha 1 miliyoni ngagaŵika sabata yeyosi. Pe mabiliyoni nganandi nga Bayibolo lamphumphu pamwenga chigaŵa chaki. Kukamba uneneska, palivi buku linyaki lo liyanana ndi Bayibolo.
5 Kweniso, Bayibolo ‘likuuzirika ndi Chiuta.’ (2 Timote 3:16) Munthowa wuli? Bayibolo limuka kuti: “Ŵanthu ŵakambanga ngo ngatuliyanga kwaku Chiuta, pakututuzgika ndi Mzimu Wakupaturika.” (2 Petro 1:21) Mwakuyeruzgiyapu: Agogu akhoza kupempha mzuku wawu kuti waŵalembe kalata. Mazu ngosi ngo mzuku walembengi nga ambuyaki. Mwaviyo kalata yo njawu kuti nja mzuku wawu cha. Mwakuyana waka, uthenga wo we mu Bayibolo ngwaku Chiuta, kuti ngwa ŵanthu wo akulilemba cha. Mwaviyo, Bayibolo losi “ndi mazu ngaku Chiuta.”—1 Ŵatesalonika 2:13.
NDAKUKOLIYANA NDIPUSO LINENESKA
6 Bayibolo linguto vyaka vakujumpha 1,600 kuti lilembeki. Ŵanthu wo angulilemba angujaku nyengu zakupambanapambana ndipuso agwiranga nchitu zakupambanapambana. Anyaki ŵenga alimi, alovi ndipuso aliska a viŵetu. Anyaki ŵenga achimi, ŵeruzgi ndipuso akaronga. Luka, yo wangulemba Uthenga Wamampha, wenga dokotala. Chinanga wuli ŵanthu wo angulemba Bayibolo ŵenga akupambanapambana, Bayibolo ndakukoliyana kutuwa kukwamba mpaka kukumaliya.*
7 Buku lakwamba la m’Bayibolo lititikambiya mo masuzgu nga ŵanthu ngangwambiya. Buku lakumaliya lilongo mo charu chosi chapasi chazamuŵiya paradayisu pamwenga kuti munda wakutowa. Nkhani zosi za m’Bayibolo zikonkhoska vinthu vo vikuchitika kwa vyaka masauzandi nganandi, ndipu zikoliyana ndi kufiskika kwa khumbu laku Chiuta. Kukoliyana kwa fundu za m’Bayibolo nkhwakuziziswa ukongwa, chifukwa chakuti ndi buku lakutuliya kwaku Chiuta.
8 Bayibolo likokhoska mwauneneska nkhani zakukwaskana ndi sayansi. Likonkhoska nkhani zakovya ukongwa zo kali ŵanthu aziziŵanga umampha cha. Mwakuyeruzgiyapu, buku la Ŵalevi, le ndi marangu ngo ŵana a Yisraele alondonga pa nkhani za kupatuwa ŵanthu wo ŵenga ndi matenda ngakupasirana ndipuso zakukwaskana ndi uchanda, kweni mitundu yinyaki yapafupi nawu, yaziŵanga chechosi cha pa nkhani izi. Panyengu yo ŵanthu ŵenga ndi maŵanaŵanu ngaboza ngakukwaskana ndi mo charu chiliri, Bayibolo lingukamba kuti che ngeti nkhata pamwenga kuti nchakuzunguliya. (Yesaya 40:22) Bayibolo likonkhoska mwauneneska kuti Chiuta ‘wakuning’ina charu pawaka.’ (Jobu 26:7) Mbuneneska kuti Bayibolo ndi buku la sayansi cha, kweni asani likonkhoska nkhani za sayansi lipusika cha. Kumbi buku lakutuwa kwaku Chiuta, litenere kuŵa nadi viyo cha?
9 Bayibolo likonkhoska so mwauneneska mbiri yakali ndipu ndakugomezgeka. Nkhani zaki zakudunjika. Likamba waka mazina nga ŵanthu pe cha kweni likambaso mikoka yawu.# Mwakupambana ndi akulemba mbiri a kucharu wo kanandi azumbuwa cha kuti ŵanthu ŵawu anguthereskeka, akulemba Bayibolo abisanga chechosi cha, yiwu akulemba chinanga ndi vakunanga vawu kweni so va mtundu wawu. Mwakuyeruzgiyapu, Mosese yo wangulemba buku la Maŵerengedu, wanguzomerezga kunanga kwaki ko wanguchenyeka naku. (Maŵerengedu 20:2-12) Kukamba mwambula kubisa vinthu kwa viyo uku, kusanirika viŵiviŵi cha m’mabuku ngakucharu ngakukonkhoska mbiri yakali, kweni kusanirika m’Bayibolo pe chifukwa ndi buku lakutuwa kwaku Chiuta.
BUKU LA ZERU ZAKOVYA
10 Chifukwa chakuti Bayibolo likuuzirika ndi Chiuta, ilu “ndakwanduliya ku chisambizgu, ku chipanikizga, ku chinyoroska.” (2 Timote 3:16) Bayibolo ndi buku lakovya nadi. Likonkhoska umampha ukongwa mo munthu waliri. Fundu iyi njambula kuziziswa, chifukwa yo Wakulilemba, Yehova Chiuta, ndiyu Mulengi. Iyu waziŵa mo tiŵanaŵaniya ndi mo tivwiya kuruska taŵesi. Kweniso, Yehova waziŵa vo tikhumbika kuti tije ndi likondwa. Iyu waziŵa so vinthu vo titenere kutcheŵa navu.
11 Kumbukani Upharazgi wa pa Phiri waku Yesu wo we pa Mateyu chaputala 5 mpaka 7. Upharazgi uwu wenga wamampha ukongwa ndipu Yesu wangukambapu nkhani zakupambanapambana nge, nthowa yo ŵanthu angajaliya ndi likondwa lenechu, mo angamaliskiya kupambana maŵanaŵanu, mo angarombe ndipuso mo angajaliya ndi maŵanaŵanu ngakwenere pa nkhani ya vinthu vakuliŵavu. Mazu ngaku Yesu nganthazi ukongwa ndipu ngagwira nchitu chinanga ndi mazuŵa nganu mwakuyanana waka ndi panyengu yo ngangukambikiya.
12 Fundu zinyaki za m’Bayibolo zikonkhoska za umoyu wa banja, kugwira nchitu, ndi mo tingajaliya ndi anyidu. Fundu za m’Bayibolo zigwira nchitu kwa munthu weyosi, ndipu marangu ngaki ngatovya nyengu zosi. Pakukamba za mazu ngaku Chiuta Mchimi Yesaya wakukonkhoska zeru zo zisanirika m’Bayibolo kuti: “Ndini Ambuya [Yehova] Chiuta waku, mweniyo watikurunguchizga kusakata.”—Yesaya 48:17.
BUKU LA MAUCHIMI
13 Bayibolo le ndi mauchimi nganandi, ndipu nganandi mwa mauchimi yanga ngakufiskika kali. Wonani chakuyeruzgiyapu ichi. Kuporote mwa mchimi Yesaya yo wangujaku mu vyaka va m’ma 700 B.C.E., Yehova wangukambiya limu kuti msumba wa Babiloni wazamubwangandulika. (Yesaya 13:19; 14:22, 23) Iyu wangukonkhoska mo vinthu vosi vazamuchitikiya. Uchimi wo ungukamba kuti asilikali ankhondu azamuphwisa maji nga msinji wa Babiloni ndi kusere mu msumba kwambula kurwa nkhondu. Uchimi waku Yesaya anguzumbuwa so zina la karonga yo wazamuthereska Babiloni kuti ndi Sirusi.—Yesaya 44:27-45:2.
14 Pati pajumpha vyaka 200, usiku wa pa October 5 mpaka ku mulenji wa pa 6, mu 539 B.C.E., gulu la nkhondu lingugona pafupi ndi Babiloni. Kumbi mulongozgi wawu wenga yani? Wenga Sirusi karonga wa ku Perese. Uku ndiku kwenga kwamba kwa kufiskika kwa uchimi wakuziziswa uwu. Kweni kumbi asilikali aku Sirusi atingi athereskengi Babiloni kwambula kurwa nkhondu, nge mo vikukambikiya limu?
15 Ŵanthu a ku Babiloni ŵenga pa sekeresu pa usiku uwu ndipu angujivwa kuti mbakuvikilirika mukati mwa mpanda wakukho wa msumba wawu. Panyengu iyi, Sirusi wangupatuska mwalusu maji nga msinji wo wajumphanga mu msumba. Ndipu pati papita nyengu yimanavi, maji nga mu msinji nganguphwaku mwakuti ankhondu ŵaki angwambuka ndi kufika pa mpanda wa msumba. Kweni kumbi asilikali aku Sirusi atingi aporotengi wuli mpanda wa Babiloni? Pa vifukwa vambula kuziŵika umampha, usiku uwu, visasa va msumba vingusiyika mwazi.
16 Uchimi ungukambiya limu vakukwaskana ndi Babiloni kuti: ‘Kuti ŵakajangamu so cha ŵanthu pamwenga kujamu mu migonezi yosi, paulengevi mu Nasara wakumika hema laki muwa, paulengevi mliska wakulutiska viŵetu vyaki muwa.’ (Yesaya 13:20) Uchimi uwu ungukamba so vo vazamuchitika pavuli pakuwa kwa msumba. Ungukonkhoska kuti msumba wa Babiloni wazamuja mahami kwa nyengu yosi. Mukhoza kuwona ukaboni wa kufiskika kwa mazu yanga. Mahami nga msumba wakali wa Babiloni, nge pa mtunda wa pafufupi makilomita 80, kumwera kwa Baghdad ku Iraq, ndipu uwu mbukaboni wakuti vo Yehova wangukamba kuporote mwaku Yesaya vikufiskika, iyu wanguti: “Ndikauchitanga kuŵa chihara cha ŵamunjiri, ndi mweyu wakubwanganduwa.”—Yesaya 14:22, 23.%
17 Kuziŵa kuti Bayibolo ndi buku la mauchimi ngakugomezgeka, kutovya kuti chivwanu chidu chije chakukho. Kweniso nasi te ndi vifukwa vakugomezge kuti Yehova Chiuta wazamufiska so layizgu laki la charu cha paradayisu, chifukwa chakuti iyu wakufiska malayizgu ngaki ngakali. (Maŵerengedu 23:19) Hinya, te ndi “Chigomezgu cha umoyo wamuyaya, weniwo Chiuta mzirautesi wangupangana [nasi] kali ku nyengu za muyaya.”—Tito 1:2.^
‘MAZU NGAKU CHIUTA NGAMOYU’
18 Pa vo tasambira m’mutu uwu, tawona kuti Bayibolo ndi buku lakupambana nadi ndi mabuku nganyaki ngosi. Kweni ndakwanduliska waka pa kukolerana kwaki, kukamba uneneska pa nkhani za sayansi kweniso mbiri yakali, kuŵa ndi zeru zakovya ndipuso mauchimi ngakugomezgeka, pe cha. Wakutumika wa Chikhristu Paulo wangulemba kuti: “Chifukwa ngamoyu mazu ngaku Chiuta, ndi ngakuchita, ndingakuthwa kwakuruska lipanga losi la uyi kosikosi, ndipu ngaporota mpaka ku mugaŵiru wa umoyu ndi mzimu, ndi marunga ndi mdinthi, ndi ngapusu kuteska maŵanaŵanu ndi makhumbu nga mtima.”—Ŵahebere 4:12.
19 Kuŵerenga “mazu,” pamwenga uthenga waku Chiuta m’Bayibolo, kungasintha umoyu widu. Ngakhoza kutiwovya kuti tijisandi umampha ukongwa kuruska mo tachitiyanga kali. Kukamba waka kuti titanja Chiuta nkhwakukwana cha, kweni vo tichita asani tasambira Mazu ngaki ngakuuzirika, Bayibolo, ndivu visumuwengi maŵanaŵanu ngidu ngosi chinanga so ndi vo ve mukati mu mtima widu.
20 Bayibolo ndi buku lakutuwa kwaku Chiuta nadi. Ndi buku lo mutenere kuliŵerenga, kulisambira ndipuso kuliyanja. Longoni kuti muwonga chawanangwa chakutuwa kwaku Chiuta ichi, mwa kulutirizga kuliŵerenga mwakuphwere ukongwa. Asani muchitengi ivi, muvwisengi umampha chilatu chaku Chiuta ku mtundu wa ŵanthu. M’mutu wachitatu, tazamusambira kuti chilatu ichi nchakuti wuli kweniso kuti chazamufiskika wuli.
VO BAYIBOLO LISAMBIZA
- Bayibolo likuuzirika ndi Chiuta ndipu lineneska kweniso ndakugomezgeka.—2 Timote 3:16.
- Uthenga wo usanirika mu Mazu Ngaku Chiuta ngwakovya pa umoyu wa zuŵa ndi zuŵa.—Yesaya 48:17.
- Malayizgu ngaku Chiuta ngo nge m’Bayibolo ngazamufiskika nadi.—Maŵerengedu 23:19.
* Chinanga kuti ŵanthu anyaki akamba kuti Bayibolo litijisuska, fundu izi zambula ukaboni. Wonani mutu 7 wa buku la Chichewa la, Baibulo—Kodi Ndilo Mawu a Mulungu Kapena a Munthu? lo likupharazgika ndi Akaboni aku Yehova.
# Mwakuyeruzgiyapu, wonani ndondomeku ya mkoka wa apapi aku Yesu pa Luka 3:23-38.
% Kuti muziŵi vinandi pa mauchimi nga m’Bayibolo, onani kabuku ka Chichewa ka, Buku la Anthu Onse, pa peji 27 mpaka 29, kakupharazgika ndi Akaboni aku Yehova.
^ Kubwangandulika kwa Babiloni nchakuwoniyapu waka chimoza pe cha kufiskika kwa mauchimi nga m’Bayibolo. Vakuwoniyapu vinyaki visazgapu kubwangandulika kwa misumba ya Turo ndi Nineve. (Ezekiele 26:1-5; Zefaniya 2:13-15) Kweniso uchimi waku Danyele, ungukambiya limu vakukwaskana ndi maufumu ngakulungakulu ngo nganguwusa mwakulondozgana pavuli pa muwusu wa Babiloni. Nganyaki mwa maufumu yanga ngenga Mede ndi Perese kweniso Girisi. (Danyele 8:5-7, 20-22) Kuti muvwi nkhani zakukwaskana ndi mauchimi nganandi nga Umesiya ngo ngangufiskika mwaku Yesu Khristu, wonani Fundu Zakukumaliya.
Mafumbu ngakusambiriya
1, 2. Kumbi Bayibolo nchawanangwa chakukondweska chakutuliya kwaku Chiuta mu nthowa nizi?
3. Kumbi Bayibolo, lititikambiyanji vakukwaskana ndi Yehova, nanga ivi vakukondweska chifukwa wuli?
4. Kumbi nchinthu wuli cho chitikukondweskani ndi mo Bayibolo lawandiya?
5. Kumbi Bayibolo ‘likuuzirika ndi Chiuta’ munthowa wuli?
6, 7. Nchifukwa wuli kukoliyana kwa vigaŵa vakupambanapambana va Bayibolo nkhwakuziziswa?
8. Konkhoskani vakuyeruzgiyapu vo vilongo kuti Bayibolo likamba uneneska pa nkhani za sayansi.
9. (a) Kumbi Bayibolo lilongo wuli kuti ndauneneska ndipuso ndakugomezgeka pa nkhani yakukonkhoska mbiri yakali? (b) Kumbi kuleka kubisa vinthu kwa ŵanthu wo alembanga Bayibolo kulongonji pa nkhani yakukwaskana ndi Bayibolo?
10. Nchifukwa wuli nchambula kuziziswa kuti Bayibolo ndi buku lakovya?
11, 12. (a) Kumbi ndi nkhani wuli zo Yesu wangusambiza pa Upharazgi waki wa pa Phiri? (b) Kumbi ndi nkhani zakovya zinyaki nizi zo zikonkhoskeka m’Bayibolo, nanga nchifukwa wuli marangu ngaki ngaleka kuguga?
13. Kumbi Yehova wangutuma mchimi Yesaya kuti walembenji vakukwaskana ndi Babiloni?
14, 15. Kumbi vakuchitika vinyaki va uchimi waku Yesaya vakukwaskana ndi Babiloni vingufiskika wuli?
16. (a) Kumbi Yesaya wangukambiya limu kuti Babiloni wazamuja wuli pakumaliya? (b) Kumbi uchimi waku Yesaya wakukamba kuti Babiloni wazamuja mahami ukufiskika wuli?
17. Kumbi kufiskika kwa mauchimi nga m’Bayibolo kutovya wuli kuti chigomezgu chidu chije chakukho?
18. Kumbi wakutumika wa Chikhristu Paulo, wangukamba mazu nganthazi nanga ngakukwaskana ndi “Mazu ngaku Chiuta”?
19, 20. (a) Kumbi Bayibolo lingakuwovyani wuli kujisanda? (b) Kumbi mungalongo wuli kuti muwonga chawanangwa chapade chakutuwa kwaku Chiuta, cho ndi Bayibolo?


text:
Kasi Para Mkhristu Wakulera Wakunanga?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Yesu wakayowoyapo yayi kuti ŵasambiri ŵake ŵababenge ŵana panji yayi. Ŵasambiri ŵake nawo ŵakayowoyapo yayi. Mu Baibolo nkhani ya kulera mulije. Ndipouli, fundo ya pa Ŵaroma 14:12 yingawovwira pa nkhani iyi. Baibolo likuti: ‘
Waliyose wazamujipatawulira iyomwene kwa Chiuta.’
Mfumu na muwoli ŵangasankha kubaba ŵana panji yayi. Kweniso ŵangasankha unandi wa ŵana awo ŵakukhumba na nyengo iyo ŵababirenge. Para mfumu na muwoli ŵakulera, nkhukhumba kwawo. Kweni ŵakwenera kusankha nthowa iyo yikuleka kufumiska nthumbo. Munthu waleke kuŵeruzga pa nkhani iyi.—Ŵaroma 14:4, 10-13.


text:
Kasi Yesu Wakaŵa Waka Munthu Muwemi?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Yesu wakaŵa waka munthu muwemi pera yayi. Ivyo wakachita na kuyowoya vyawovwira ŵanthu ŵanandi kwamba kale. Wonani ivyo ŵanthu ŵanyake ŵakayowoya:
“Yesu wa ku Nazareti . . . ngwakumanyikwa chomene.”—H. G. Wells, English historian.
“Ivyo [Yesu] wakachita na kuyowoya vichali kovwira ŵanthu m’paka sono.”— Kenneth Scott Latourette, American historian and author.
Chifukwa wuli ivyo Yesu wakachita vichali kovwira ŵanthu? Baibolo likuzgora. Yesu wakati wafumba ŵasambiri ŵake kuti iyo ni njani, yumoza wakazgora kuti: ‘
Ndimwe Khristu, Mwana wa Chiuta wamoyo.’—Mateyu 16:16.


text:
Mboni sya Yehofa—Ana M’weji Tuli Ŵani?
M’weji tuli ŵandu ŵa mitundu ni yiŵeceto yakulekanganalekangana, nambo wosope lisosa lyetu lili limpepe. Lisosa lyetu lyekulungwa lili kumcimbicisya Yehofa, Mlungu jwakumkolanga m’Baibulo, soni Mkupanganya jwa yindu yosope. Tukusalipeleka kuti tumsyasyeje Yesu Klistu, soni tukusasangalala kolanjikwa kuŵa Aklistu. Jwalijose jwetuwe akusamalila ndaŵi jejinji kwakamucisya ŵandu kulijiganya ya Baibulo ni ya Ucimwene wa Mlungu. Ligongo lyakuti tukusalalicila, kapena kuti tukusaŵeceta ya Yehofa Mlungu ni Ucimwene wakwe, tukusamanyikwa kuŵa Mboni sya Yehofa.
Ajimanyilile webusayiti jetu. Aŵalanje Baibulo pa intaneti. Alijiganye yejinji pakwamba ya m’weji, soni yikulupi yetu.