text:
Vyakovwira Pakusambira
Chita dawunilodi vyakovwira pakusambira na kuvigwiliskira ntchito pamoza na buku la Kasi Baibolo Likusambizgachi Chomenechomene? Ghanaghanira ivyo ukugomezga, fufuza ivyo Baibolo likusambizga, paumaliro manya umo ungalongosolera ivyo ukugomezga.
Kasi Baibolo Likutisambizga Vichi?
Buku ili lili kulembeka kuti limovwirani kumanya ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani zakupambanapambana. Chifukwa icho tikusuzgikira, Icho chikuchitika para munthu wafwa, umo tingaŵira ŵakukondwa mu banja, na zinyake zinandi.
MUTU 1
Unenesko Wakuyowoya za Chiuta (Chigaŵa 1)
Kasi ungati wuli para munthu wakuti “Chiuta wakulanga ŵanthu ŵaheni lekani ŵakusuzgika?”
MUTU 1
Unenesko Wakuyowoya za Chiuta (Chigaŵa 2)
Kasi vingachitika nadi kuŵa mubwezi wa Chiuta?
MUTU 2
Baibolo ni Buku Lakufuma kwa Chiuta (Chigaŵa 1)
Baibolo ŵakalemba mbanthu, sono lingaŵa wuli buku lakufuma kwa Chiuta?
MUTU 2
Baibolo ni Buku Lakufuma kwa Chiuta (Chigaŵa 2)
Ŵanthu ŵakugomezga kuti Baibolo ndakufuma kwa Chiuta chifukwa vinyake ivyo likuyowoya vili kuchitika kale.
MUTU 3
Kasi Chiuta Wakukhumba Kuti Vinthu Viŵe Wuli pa Charu Chapasi? (Chigaŵa 1)
Kasi Chiuta wakakhumbanga kuti vinthu viŵe nthena pa charu nga umu viliri sono?
MUTU 3
Kasi Chiuta Wakukhumba Kuti Vinthu Viŵe Wuli pa Charu Chapasi? (Chigaŵa 2)
Usange Chiuta wakakhumbanga kuti charu chiŵe paradiso, chifukwa wuli sono ni paradiso yayi?
MUTU 3
Kasi Chiuta Wakukhumba Kuti Vinthu Viŵe Wuli pa Charu Chapasi? (Chigaŵa 3)
Kasi Chiuta wakukhumba kuti ŵanthu ŵamazge ŵekha masuzgo agho ghakuchitika?
MUTU 4
Kasi Yesu Khristu Ni Njani? (Chigaŵa 1)
Kasi ungamuzgora wuli munthu uyo wakugomezga kuti Yesu wakaŵa waka munthu muwemi?
MUTU 4
Kasi Yesu Khristu Ni Njani? (Chigaŵa 2)
Kasi ungazgora wuli para munthu wakuti Yesu wakuyana na Chiuta?
MUTU 4
Kasi Yesu Khristu Ni Njani? (Chigaŵa 3)
Kasi Yesu wakalongora wuli chikanga na lusungu?
MUTU 5
Sembe—Yakuwombora Ntchawanangwa Chapadera (Chigaŵa 1)
Kasi kuŵa waka na chigomezgo nkhwakukwana kuti munthu wazakapone?
MUTU 5
Sembe Yakuwombora Ntchawanangwa Chapadera (Chigaŵa 2)
Kasi vingachitika wuli kuti nyifwa ya munthu uyo wakafwa kale chomene, yikovwire sono?
MUTU 6
Kasi Ŵakufwa Ŵali Nkhu? (Chigaŵa 1)
Kasi ŵakufwa ŵakulutilira kuŵa na umoyo ku malo ghanyake? Kasi ŵakuphya mu moto wa helo?
MUTU 6
Kasi Ŵakufwa Ŵali Nkhu? (Chigaŵa 2)
Kasi Chiuta wakatilenga kuti tifwenge?
MUTU 7
Kasi Ŵakutemweka Ŵinu Awo Ŵali Kufwa Ŵazamuwuka? (Chigaŵa 1)
Kasi para uli na chitima, ndikuti ukugomezga yayi kuti ŵakufwa ŵazamuwuka?
MUTU 7
Kasi Ŵakutemweka Ŵinu Awo Ŵali Kufwa Ŵazamuwuka? (Chigaŵa 2)
Kasi ungazgora wuli para munthu wakuyowoya kuti ŵanthu ŵakuyowoyapo waka kuti ŵakufwa ŵazamuwuka?
MUTU 8
Kasi Ufumu wa Chiuta ni Vichi? (Chigaŵa 1)
Chifukwa wuli Chiuta wasankha ŵanthu kuti ŵakaŵe mafumu kuchanya m’malo mwakusankha ŵangelo?
MUTU 8
Kasi Ufumu wa Chiuta ni Vichi? (Chigaŵa 2)
Kasi Ufumu wa Chiuta wachitapo vichi? Kasi uzamuchita vichi kunthazi?
MUTU 9
Kasi Tili mu “Mazuŵa Ghaumaliro”? (Chigaŵa 1)
Ŵanyake ŵakugomezga yayi kuti tili mu mazuŵa ghaumaliro. Kasi ungayowoya vichi kuti uŵasimikizgire kuti vinthu viheni vili pafupi kumara?
MUTU 9
Kasi Tili mu “Mazuŵa Ghaumaliro”? (Chigaŵa 2)
Baibolo likuyowoya kuti mu mazuŵa ghaumaliro muzamuchitika vinthu vinyake viwemi.
MUTU 10
Kasi Vilengiwa Vyauzimu Vikuchita Nase Wuli? (Chigaŵa 1)
Kasi ŵangelo ŵaliko nadi? Kasi kuli ŵangelo ŵanyake ŵaheni? Nkhani iyi yikovwirenge kusanga mazgoro.
MUTU 10
Kasi Vilengiwa Vyauzimu Vikuchita Nase Wuli? (Chigaŵa 2)
Kasi mbuheni kuchita vyamizimu?
MUTU 11
Chifukwa Wuli Chiuta Wakughalaŵiska Waka Masuzgo? (Chigaŵa 1)
Usange Chiuta ngwankhongono, kasi ndikuti ndiyo wakuchitiska masuzgo?
MUTU 11
Chifukwa Wuli Chiuta Wakughalaŵiska Waka Masuzgo? (Chigaŵa 2)
Baibolo likuzgora fumbo ili.
MUTU 12
Nkharo Yakukondweska Chiuta (Chigaŵa 1)
Kasi ungaŵa mubwezi wa Chiuta? Ghanaghanira ivyo ukugomezga ndipo chifukwa wuli? Kasi Baibolo likuti wuli?
MUTU 12
Nkharo Yakukondweska Chiuta (Chigaŵa 2)
Kasi tingamukondweska Chiuta nangauli Satana wakutiwukira?
MUTU 12
Kuŵa na Nkharo Yakukondweska Chiuta (Chigaŵa 3)
Tikwenera kuŵikapo mtima kuti tilondezge fundo za mu Baibolo. Kasi pali phindu lililose?
MUTU 13
Wonani Umoyo Nga Umo Chiuta Wakuwuwonera (Chigaŵa 1)
Umoyo ntchawanangwa chakufuma kwa Chiuta. Kasi tingalongora wuli kuti tikuchindika umoyo withu na wa ŵanyithu?
MUTU 13
Wonani Umoyo Nga Umo Chiuta Wakuwuwonera (Chigaŵa 2)
Nkhani iyi yikovwirenge kughanaghanira ivyo ukugomezga pa nkhani ya ndopa kweniso ivyo ungachita na ndopa. Yikovwirenge kulongosora ivyo ukugomezga.
MUTU 14
Umo Mungachitira Kuti Muŵe Ŵakukondwa mu Banja Linu (Chigaŵa 1)
Kasi ntchivichi chingawovwira kuti banja liŵe lakukondwa? Nkhani iyi yikovwirenge umo ungalongosolera ŵanyako ivyo ukugomezga, na ivyo Baibolo likusambizga.
MUTU 14
Umo Mungachitira Kuti Muŵe Ŵakukondwa mu Banja Linu (Chigaŵa 2)
Kasi ivyo Yesu wakachita vingawovwira wuli ŵapapi na ŵana? Ghanaghanira ivyo ukugomezga kweniso ivyo Baibolo likuyowoya.
MUTU 15
Kusopa Uko Chiuta Wakuzomerezga (Chigaŵa 1)
Kasi visopa vyose vikukondweska Chiuta? Usange yayi, kasi ungachimanya wuli chisopa chaunenesko? Ghanaghanira ivyo Baibolo likusambizga kweniso ivyo ukugomezga.
MUTU 15
Kusopa Uko Chiuta Wakuzomerezga (Chigaŵa 2)
Kasi ntchakukwana kugomezga waka kuti Chiuta waliko? Panji paliso vinyake ivyo awo ŵakumusopa ŵakwenera kuchita?
MUTU 16
Koleskani Kusopa Kwaunenesko (Chigaŵa 1)
Kasi Chiuta wakuzomerezga kukondwelera zuŵa lakubabikira, maholide gha matchalitchi, na vikozgo pakusopa? Kasi Baibolo likuti wuli pa nkhani iyi?
MUTU 16
Koleskani Kusopa Kwaunenesko (Chigaŵa 2)
Kasi ungalongosolera wuli ŵanyako mwamahara ivyo ukugomezga na kuchindika maghanoghano ghawo?
MUTU 17
Sendelerani kwa Chiuta mu Pemphero (Chigaŵa 1)
Kasi ungachita wuli kuti uŵe mubwezi wa Chiuta? Kasi ungamanya wuli kuti Chiuta wakupulika mapemphero ghako?
MUTU 17
Sendelerani kwa Chiuta mu Pemphero (Chigaŵa 2)
Manya ivyo Baibolo likuyowoya umo ungapemphelera kwa Chiuta.
MUTU 17
Sendelerani kwa Chiuta mu Pemphero (Chigaŵa 3)
Baibolo likuti Chiuta wakuzgora mapemphero ghithu munthowa zakupambanapambana. Kasi Yehova wangazgora wuli mapemphero ghako?
MUTU 18
Ubatizo Ndiposo Ubwezi Winu na Chiuta (Chigaŵa 1)
Chifukwa wuli Mkhristu wakwenera kubatizika?
MUTU 18
Ubatizo Ndiposo Ubwezi Winu na Chiuta (Chigaŵa 2)
Kasi Mkhristu wakwenera kuchitachi pambere wandajipeleke kwa Chiuta? Kasi para wabatizika wakwenera kuŵika vichi pakwamba?
MUTU 18
Ubatizo Ndiposo Ubwezi Winu na Chiuta (Chigaŵa 3)
Kasi Mkhristu uyo wajipeleka kwa Chiuta wakwenera kuchita vichi? Chifukwa wuli ŵanthu awo ŵakutemwa nadi Chiuta ŵakukayika yayi kuti ŵalutilirenge kumuteŵetera mwakugomezgeka?
MUTU 19
Khalilirani mu Chitemwa cha Chiuta (Chigaŵa 1)
Kasi ungakhozga wuli ubwezi wako na Yehova? Nkhani iyi yikovwirenge kughanaghanira na kumanya umo ungalongosolera ŵanyako ivyo ukugomezga.


c: text/html

text:
Nkhani Nambara 42: Mbunda Yikayowoya
Kasi uli kuyipulikapo mbunda yikuyowoya? ‘Yayi,’ ungazgora nthena. ‘Nyama zingayowoya yayi.’ Kweni Baibolo likutiphalira za mbunda yinyake iyo yikayowoya. Tiye tiwone umo ici cikacitikira.
Kukakhala pacoko waka kuti Ŵaisrayeli ŵanjire mu caru ca Kenani. Balaki, fumu ya Moabu, yikacita wofi na Ŵaisrayeli. Antheura yikatuma mwanalume munyake wakucenjera zina lake Balamu kuti watembe Ŵaisrayeli. Balaki wakalayizga Balamu kuti wamupenge ndarama zinandi, ntheura Balamu wakakwera mbunda yake kuti wakakumane na Balaki.
Yehova wakakhumba yayi kuti Balamu watembe ŵanthu Ŵake. Pa cifukwa ici wakatuma mungelo kwimilira mu nthowa na lupanga kuti wakanizge Balamu. Balamu wakamuwona yayi mungelo, kweni mbunda yikamuwona. Mbunda yikayezgayezga kupatukira mungelo, kweni paumaliro pake yikagona waka pasi mu nthowa. Balamu wakakwiya comene, wakatimba mbunda yake na ndodo.
Yehova wakacitiska mbunda kuyowoya na Balamu. Mbunda yikafumba kuti: ‘Kasi nchivici ico nakunangira kuti unitimbe?’
Balamu wakati: ‘Cifukwa waniyuyura. Niŵenge na lupanga mphanyi nakukoma.’
Mbunda yikafumba kuti: ‘Kasi nili kukucitilapo nakale nthena kumanyuma kose uku?’
Yayi,’ Balamu wakazgora.
Yehova wakacitiska Balamu kuwona mungelo uyo wakimilira mu nthowa na lupanga. Mungelo wakati: ‘Wayitimbiraci mbunda yako? Ine niza kuti nizakajande nthowa kuti uleke kuluta kukatemba Ŵaisrayeli. Mbunda yako yilekenge kupatuka mphanyi nakoma iwe, kweni iyo natenge niyilekenge yamoyo.’
Balamu wakati: ‘Nananga. Nangumanya yayi kuti mwimilira mu nthowa.’ Mungelo wakazomerezga Balamu kuluta, ndipo Balamu wakalutilira na ulendo wake kukawonana na Balaki. Wakayezgayezga kuti watembe Ŵaisrayeli, m’malo mwake Yehova wakamucitiska kutumbika Ŵaisrayeli katatu.
Maŵazgo 21:21-35; 22:1-40; 23:1-30; 24:1-25.
Mafumbo
- Kasi Balaki wakaŵa njani, ndipo cifukwa wuli wakatuma Balamu?
- Nchifukwa wuli mbunda ya Balamu yikagona pasi mu nthowa?
- Kasi mbunda yikayowoya vici kwa Balamu?
- Kasi mungelo wakayowoyaci kwa Balamu?
- Nchivici cikacitika apo Balamu wakayezga kutemba Ŵaisrayeli?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Maŵazgo 21:21-35.
Nchifukwa wuli Ŵaisrayeli ŵakatheleska Fumu Sihoni ya Ŵaamori na Fumu Ogi ya ku Bashani? (Maŵa. 21:21, 23, 33, 34)
- Ŵazgani Maŵazgo 22:1-40.
Kasi cilato ca Balamu cikaŵa civici apo wakakhumbanga kutemba Ŵaisrayeli, ndipo tikusambirapo vici pa nkhani iyi? (Maŵa. 22:16, 17; Zinth. 6:16, 18; 2 Pet. 2:15; Yuda 11)
- Ŵazgani Maŵazgo 23:1-30
Nangauli Balamu wakayowoya nga ni para wakaŵa musopi wa Yehova, ni mwauli umo vyakucita vyake vikapambanirana na kayowoyero kake? (Maŵa. 23:3, 11-14; 1 Sam. 15:22)
- Ŵazgani Maŵazgo 24:1-25.
Ni mwauli umo nkhani za mu Baibolo zikukhozgera cipulikano cithu peneapo vilato vya Yehova vikufiskika? (Maŵa. 24:10; Yes. 54:17)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nkhani Nambara 12: Ŵanthu Ŵakazenga Gongwe Likuru
Vilimika vinandi vikajumphapo. Ŵana ŵa Nowa ŵakaŵa na ŵana ŵanandi. Ŵana ŵawo ŵakakura ndipo nawoso ŵakaŵa na ŵana ŵanandi. Mwambura kucedwa ŵanthu ŵakandana pa caru.
Yumoza wa ŵanthu aŵa wakaŵa muzukuru civu wa Nowa, zina lake Nimurodi. Wakaŵa munthu muheni uyo wakakomanga nyama na ŵanthu wuwo. Ndiposo, Nimurodi wakajiŵika yekha fumu kuwusa pacanya pa ŵanthu ŵanyake. Ciuta wakamutemwa yayi Nimurodi.
Ŵanthu wose pa nyengo yira ŵakayowoyanga ciyowoyero cimoza. Nimurodi wakakhumbanga kuti ŵanthu wose ŵakhalenge pamoza mwakuti waŵawusenge. Kasi ukumanya ico wakacita? Wakaphalira ŵanthu kuti ŵazenge msumba na gongwe likuru mukati mwake. Wona pa cithuzithuzi apa ŵakuwumba njerwa.
Yehova Ciuta wakakondwa cara na kuzenga uku. Ciuta wakakhumba kuti ŵanthu ŵabalalike na kukhala pa caru cose. Kweni ŵanthu ŵakati: ‘Izani kuno! Tiyeni tijizengere msumba na gongwe litali mupaka ku mtambo. Mwantheura timanyikwenge!’ Ŵanthu ŵakakhumbanga kuti ŵapike nchindi, m’malo mwa Ciuta.
Mwantheura Ciuta wakaŵalekeska ŵanthu kuzenga gongwe. Kasi ukumanya umo wakacitira ici? Wakaŵapangiska kuyowoya viyowoyero vyakupambanapambana, m’malo mwa ciyowoyero cimoza. Ŵanthu ŵakaleka kupulikana yumoza na munyake. Ici ndico cifukwa cake msumba wawo ukacemeka Babele, panji Babulone, kung’anamura “Nthimbanizgo.”
Ŵanthu ŵakayamba kuwukamo mu Babele. Ŵanthu awo ŵakayowoyanga ciyowoyero cimoza ŵakaluta na kukakhala pamoza.
Genesis 10:1, 8-10; 11:1-9.
Mafumbo
- Kasi Nimurodi wakaŵa njani, ni mwauli umo Ciuta wakamuwonera?
- Mwakuyana na cithuzithuzi ici, nchifukwa wuli ŵanthu ŵakawumbanga njerwa?
- Cifukwa wuli Yehova wakakondwa yayi na nchito ya kuzenga iyi?
- Ni mwauli umo Ciuta wakalekeskera ŵanthu kuzenga gongwe?
- Kasi zina la msumba uwu likaŵa vici, ndipo zina ili likung’anamuraci?
- Nchivici cikacitikira ŵanthu apo Ciuta wakatimbanizga ciyowoyero cawo?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Genesis 10:1, 8-10.
Kasi ni nkharo wuli iyo Nimurodi wakalongora, ndipo tikusambirapo vici lero? (Zinth. 3:31)
- Ŵazgani Genesis 11:1-9.
Kasi ni cilato wuli ico ŵakaŵa naco pakuzenga gongwe, nchifukwa wuli nchito yawo yikatondeka? (Gen. 11:4; Zinth. 16:18; Yoh. 5:44)


text:
Nkhani Nambara 101: Yesu Wakakomeka
Wona cinthu cakofya ico cikucitika apa! Yesu wakukomeka. Ŵamuŵika pa khuni. Ŵakumukhoma muzumali mu mawoko na mu malundi ghake. Kasi munthu wangacitiraci cinthu ici kwa Yesu?
Cifukwa nchakuti ŵanthu ŵanyake ŵakumutinkha Yesu. Kasi ŵanthu aŵa ukuŵamanya? Yumoza wa iwo ni Satana Dyabulosi, mungelo muheni. Ndiyo wakapangiska kuti Adamu na Heva ŵaleke kupulikira Yehova. Ndipo Satana ndiyo wakapangiska kuti ŵalwani ŵa Yesu ŵacite cinthu cakofya ici.
Nanga ni apo Yesu wakaŵa wacali wandakhomeke pa khuni, ŵalwani ŵake ŵakamucitira vinthu vyankhaza vinandi. Kasi ukukumbuka umo ŵakizira ku munda wa Getisemane na kumutora? Kasi ŵalwani aŵa ŵakaŵa ŵanjani? Ŵakaŵa ŵalongozgi ŵa visopo. Tiye tiwone ico cikacitika pamanyuma pake.
Apo Yesu wakatoleka na ŵalongozgi ŵa visopo, ŵapositole ŵake ŵakacimbira. Ŵakamuleka yekha Yesu na ŵalwani ŵake cifukwa ca wofi. Kweni Petrosi na Yohane ŵakaluta kutali comene yayi. Ŵakalondezga kuti ŵawone ico cicitikirenge Yesu.
Ŵasofi ŵakatolera Yesu kwa Anasi, uyo kale wakaŵa musofi mukuru. Wumba ukakhala kwa Anasi nyengo yitali yayi. Ŵakatolera Yesu ku nyumba ya Kayafa, uyo pa nyengo iyi wakaŵa musofi mukuru. Ŵalongozgi ŵanandi ŵacisopo ŵakawungana pa nyumba yake.
Pa nyumba ya Kayafa ŵakayezga kuti ŵamusange cifukwa ico ŵamukolera. Ŵanthu ŵakiza kuti ŵamupusikizgire Yesu. Ŵalongozgi ŵacisopo wose ŵakayowoya kuti: ‘Yesu wakwenera kukomeka.’ Ŵakamufunyira mata ku maso na kumutimba na mafayiti.
Petrosi wakaŵa kuwaro mu cipanga peneapo vyose ivi vikacitikanga. Usiku wura kukazizima, ntheura ŵanthu ŵakapemba moto. Peneapo ŵakothanga moto, msungwana munyake wakalaŵiska Petrosi na kuyowoya kuti: ‘Munthu uyu nayoso wakaŵa na Yesu.’
‘Yayi, nkhaŵapo nayo yayi!’ Petrosi wakazgora.
Kwa nyengo zitatu ŵanthu ŵakaphalira Petrosi kuti wakaŵa na Yesu. Kweni palipose Petrosi wakakana. Apo wakakana kacitatu, Yesu wakang’anamuka na kumulaŵiska Petrosi. Petrosi wakacita citima comene cifukwa ca kuyowoya utesi, ntheura wakafumapo na kulira.
Peneapo zuŵa likamba kufuma pa Cinkhondi mulenji, ŵasofi ŵakatolera Yesu ku nyumba ya Sanihedirini uko ŵakacitiranga maungano ghawo. Ku nyumba ya Sanihedirini, ŵakadumbiskana ivyo ŵakakhumba kucita nayo. Ŵakamutolera kwa Pontiyo Pilato, nduna ya cigaŵa ca Yudeya.
Ŵasofi ŵakaphalira Pilato kuti: ‘Uyu ni munthu muheni. Wakwenera kufwa.’ Wati wamufumba mafumbo Yesu, Pilato wakayowoya kuti: ‘Ine nkhuwonapo uheni wuliwose yayi uwo munthu uyu wacita.’ Pilato wakatuma Yesu kwa Herode Antipasi. Herode wakaŵa nduna ya cigaŵa ca Galileya, kweni wakakhalanga mu Yerusalemu. Herode nayo wakasangapo uheni wuliwose yayi uwo Yesu wakacita, ntheura wakamutumaso kwa Pilato.
Pilato wakakhumba kuti Yesu wamusuture walutenge. Kweni ŵalwani ŵa Yesu ŵakakhumba kuti mukayidi munyake ndiyo wasuturike, Yesu yayi. Munthu uyu wakaŵa Baraba, cigeŵenga. Nyengo yikaŵa ca mu 12 koloko muhanya peneapo Pilato wakafumiskira Yesu kuwaro. Wakaphalira ŵanthu kuti: ‘Awonani! fumu yinu!’ Kweni ŵasofi ŵalara ŵakacemerezga kuti: ‘Muwuskanipo! Mukomani! Mukomani!’ Ntheura Pilato wakasutura Baraba, ndipo wakatora Yesu na kumupeleka kuti wakakomeke.
Pa Cinkhondi kumise Yesu wakakhomeka pa khuni. Nangauli ŵakuwoneka yayi pa cithuzithuzi apa, kweni ku maryero na ku mazere kwa Yesu kukaŵa vigeŵenga ivyoso vikaŵa pa khuni kuti vikomeke. Kwati kwakhala nyengo yicoko waka kuti Yesu wafwe, cimoza mwa vigeŵenga ivi cikaphalira Yesu kuti: ‘Muzakanikumbuke para mwiza mu ufumu winu.’ Ndipo Yesu wakazgora kuti: ‘Nkhukulayizga kuti uzamuŵa na ine mu Paradiso.’
Kasi ili ni layizgano liwemi yayi? Kasi ukumumanya paradiso uyo Yesu wakayowoyanga? Kasi paradiso uyo Ciuta wakalenga pakwamba wakaŵa nkhu? Wakaŵa pa caru capasi. Ndipo para Yesu wazamuyamba kuwusa nga ni fumu kucanya, wazamuwezgera mwanalume uyu ku umoyo kuti wazakasangwe na Paradiso muphya pa caru capasi. Kasi tingakondwa yayi na nkhani iyi?
Mateyu 26:57-75; 27:1-50; Luka 22:54-71; 23:1-49; Yohane 18:12-40; 19:1-30.
Mafumbo
- Ni njani comenecomene uyo wakapangiska kuti Yesu wakomeke?
- Kasi ŵasambiri ŵake wakacitaci apo Yesu wakatoleka na ŵalongozgi ŵa visopo?
- Nchivici ico cikacitika ku nyumba ya Kayafa, musofi mukuru?
- Cifukwa wuli Petrosi wakafumapo na kwamba kulira?
- Ŵati ŵamutoleraso kwa Pilato, ŵasofi ŵalara ŵakayowoyaci?
- Nchivici ico cikamucitikira Yesu pa cinkhondi kumise, ndipo cigeŵenga ico cikapayikika pa nkhuni pafupi na iyo wakacilayizgaci?
- Kasi Paradiso uyo Yesu wakayowoya wazamuŵa nkhu?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Mateyu 26:57-75.
Kasi ŵanthu ŵa mphara ya Ciyuda ŵakalongora wuli kuti ŵakaŵa ŵaheni? (Mat. 26:59, 67, 68)
- Ŵazgani Mateyu 27:1-50.
Cifukwa wuli tingayowoya kuti citima ico Yuda wakaŵa naco cikaŵa cakufumira pasi pa mtima yayi? (Mat. 27:3, 4; Mrk. 3:29; 14:21; 2 Kor. 7:10, 11)
- Ŵazgani Luka 22:54-71.
Umo Petrosi wakamukanira Yesu pa usiku uwo wakapelekeka na kukoleka, kasi tikusambirapo vici? (Luka 22:60-62; Mat. 26:31-35; 1 Kor. 10:12)
- Ŵazgani Luka 23:1-49
Kasi Yesu wakacita wuli na nkhaza izo ŵakamucitira, ndipo tikusambirapo vici? (Luka 23:33, 34; Rom. 12:17-19; 1 Pet. 2:23)
- Ŵazgani Yohane 18:12-40.
Nangauli Petrosi pa nyengo yinyake wakopa ŵanthu, kasi nchivici ico cikulongora kuti wofi ukamara ndipo wakaŵa mpositole wakugomezgeka? (Yoh. 18:25-27; 1 Kor. 4:2; 1 Pet. 3:14, 15; 5:8, 9)
- Ŵazgani Yohane 19:1-30.
Kasi Yesu wakawonanga wuli vinthu vyakuthupi? (Yoh. 2:1, 2, 9, 10; 19:23, 24; Mat. 6:31, 32; 8:20)
Ni mwauli umo mazgu agho Yesu wakayowoya wati wakhala pacoko waka kuti wafwe ghakulongolera kuti wakathuwuska muwuso wa Yehova? (Yoh. 16:33; 19:30; 2 Pet. 3:14; 1 Yoh. 5:4)


text:
YAKONJECESYA
Cakulya Caligulo ca Ambuje Cili Cakutendekwa Cacikusamcimbicisya Mlungu
AKLISTU akulamuligwa kuti atendeje cikumbucilo ca ciwa ca Yesu. Cakutendekwaci cikusakolanjikwasoni kuti “Cakulya Caligulo ca Ambuje.” (1 Akolinto 11:20, NW) Ana ligongo cici cakutendekwaci cili cakusosekwa mnope? Ana tukusosekwa tutendeje cikumbuciloci cakaci, soni mwatuli?
Yesu ŵatandisye cakutendekwaci paligulo lya lisiku lyaŵatendaga Ayuda Pasaka m’caka ca 33 C.E. Ayudaŵa, ŵatendaga Pasaka kamo pacaka, palisiku lya 14 lya mwesi waŵawusalaga kuti Nisani. Mwesi wa Nisani watandaga paluwonece lwesi, ndaŵi sine cili cimasile cijuma candanda ca m’mwesi wa March. Kaneko Ayuda ŵatendaga Pasaka ligulo lya palisiku lya 14 kutyocela palisiku lyaluwonece lwesi.
Yesu ŵatesile Pasaka yalumo ni ŵakulijiganya ŵakwe. Palisikuli Yudasi Isikaliyoti ŵamtopwele. Kaneko Yesu ŵatandisye cakutendekwa cakolanjikwa kuti Cakulya Caligulo ca Ambuje. Cakutendekwaci cajinjile mmalo mwa Pasaka jwaŵatendaga Ayuda. M’yoyo cikusosekwa kutendekwaga kamo pacaka.
Ngani syambone sya Matayo sikusati: “Yesu ŵajigele mkate, ni ŵamtogolele Mlungu, ŵawugaŵenyegaŵenye, kaneko ŵapele ŵakulijiganya ŵala, jwalakwejo ali mkuŵeceta kuti, ‘Pocelani, mlye celeci cili cilu cangu.’ Kaneko ŵajigele mgawo, ŵamtogolele Mlungu ni ŵawupelece kwa ŵakulijiganya ŵala. Ŵasalile kuti, ‘Mwani jemanja wosope. Pakuti aji ni miyasi jangu jakusimicisya cilanga ca Mlungu. Miyasi jeleji jinasulwisye ligongo lya ŵandu ŵajinji kuti Mlungu ŵakululucile ulemwa wawo.’”
Ŵandu ŵane akusakulupilila kuti Yesu ŵagalawisye mkate kuŵa cilu cakwe cisyesyene, soni finyo kuŵa miyasi jakwe jisyesyene. Nambope cilu ca Yesu pandaŵi jaŵapelekaga mkate, caliji cangakatika palipose. Ana mpaka tujile kuti ŵakulijiganya ŵa Yesu ŵalyaga cilu cakwe, soni kumwa miyasi jakwe yisyesyene? Iyayi, ligongo kutenda yeleyi kukaliji kulya mundu, kwakuli kasa lilamusi lya Mlungu. (Genesis 9:3, 4; Levitiko 17:10) Mwakamulana ni lilemba lya Luka 22:20, Yesu ŵaŵecete kuti: “Mgawo awu cili cilanga casambano ca Mlungu cakusindicisidwa ni miyasi jangu jijajitice ligongo lya jemanja.” Ana yeleyi yikugopolela kuti mgawo usyesyenewo waŵele “cilanga casambano”? Yeleyi yaliji yangakomboleka, ligongo cilanga cikusaŵa kamulana yakutenda, ngaŵaga cindu mpela mgawo.
M’yoyo, mkate ni finyo yigambile kuŵa yimanyilo. Mkate ukusajimila cilu cangali ulemwa ca Klistu. Yesu ŵakamulicisye masengo mkate wakusigala pa Pasaka. Mkatewo waliji wangali cakusasaŵilisya cilicose. (Eksodo 12:8) Baibulo jikusakamulicisya masengo maloŵe gakuti cakusasaŵilisya mpela cimanyilo ca ulemwa. M’yoyo mkate ukusajimila cilu cangali ulemwa caŵapelece Yesu mpela mbote. Cilu cakwe caliji cangali ulemwa.
Finyo jwamcejewu akusajimila miyasi ja Yesu. Miyasiji ni jajikusatendekasya kuti cilangano casambano cikamuleje masengo. Yesu ŵaŵecete kuti miyasi jakwe ŵajisulwisye kuti Mlungu ‘ŵakululucile ŵandu ulemwa.’ Yeleyi yikugopolela kuti ŵandu komboleka kuŵa ŵaswela pameso pa Mlungu, ni kuŵa pa cilangano casambano ni Yehofa. (Ahebeli 9:14; 10:16, 17) Cele cilanganoci cikusatendekasya kuti Aklistu ŵakulupicika 144,000 akole upile wakwawula kwinani. Pakusaka kwakamucisya ŵandu wosope, jemanjajo cacitumicilaga mpela mayimwene ni ŵambopesi.
Ana ŵakusosekwa kulya, soni kumwa yimanyilo ya Pacikumbucilo ali ŵani? Ali ŵandu ŵali mu cilangano casambanope basi. Kapena kuti ŵakwete cembeceyo cakwawula kwinani ni ŵakusosekwa kulya mkate, soni kumwa finyo. Msimu weswela wa Mlungu ni wawukusiwasimicisya jemanjajo kuti Mlungu ŵasagwile kuti akaŵe mayimwene kwinani. (Aloma 8:16) Jemanjaji akusaŵasoni pa cilangano ca Ucimwene ni Yesu.
Nambi wuli pakwamba ya ŵandu ŵakwete cembeceyo cakutama kwangamala pacilambo capasi ca Paladaiso? Jemanjaji akusapikanila yaŵalamwile Yesu, mwakusimanikwa pa Cakulya Caligulo ca Ambuje. Mwaucimbicimbi, akusagamba kupikanila yakutendekwa yosope, nambo ŵangalya yimanyilo. Ŵa Mboni sya Yehofa akusakumbucila cakutendekwa ca Cakulya Caligulo ca Ambuje kamo pacaka pa Nisani 14 lyuŵa lili likapile. Atamose kuti ŵandu ŵapanandi ni ŵakusati akwete cembeceyo cakwawula kwinani, cakutendekwaci cili ca penani kwa Aklistu wosope. Cakutendekwaci cikusatendekasya wosope kuti aganicisyeje ya cinonyelo cekulungwa caŵalosisye Yehofa Mlungu ni Yesu Klistu.


text:
ANA APALI JUŴAYIPANGANYISYE?
Mbamba Syakupilila Lyuŵa
M’CIPULULU ca Sahara mwana mbamba sine syakupilila mnope lyuŵa. Musi m’cipululumu, yinyama yejinji yikusaja kuuŵa ligongo lya lyuŵa. Nambo pa ndaŵi jeleji, mbambasi ni pasikusakopoka m’tumasimbo mwakwe kuja kulokotanya yakulya. Yine mwa yakulyayo yikusaŵa tulombo twatuwile ni lyuŵa.
Aganicisye ayi: Mbambasi sikwete tuwumbo twinetwakwe pacilu cosope, kulekapo kulutumbo kwakwe. Ligongo lya yeleyi sikusapakombola kupilila lyuŵa. Mbambasi sikusawoneka syakunyesimila ligongo lya mtundu wa tuwumbotu, (1, 2). Tuwumbo twakwetu tukwete mbali sitatu (3). Mbali siŵili sya tuwumbotu sikwete tumisele, nambo mbali jinejo jangali. Yeleyi yikusasikamucisya mbambasi m’matala gaŵili. Candanda, kuti silicenjeleje ku lyuŵa, soni caŵili kuti cilu cakwe cisisimileje. Nambosoni ligongo lyakuti kulutumbo kwa mbambasi kwangali tuwumbo, yeleyi yikusasikamucisya kuti sikapikanaga citukuta cakutyocela pasi. *
Yosopeyi yikusasikamucisya mbambasi kuti citukuta ca m’cilu mwakwe cikakwela mnope mpaka kupunda pa 53.6°C. Pakujigalila ni kupilila kwa mbambasi ku lyuŵa, ŵasayansi akuganisya yakulinganya penti jakuti papacile kusa kapena mkati mwa nyumba, jikamucisyeje kuti m’nyumbamo musisimileje, m’malo mwakamulicisya masengo fani ni yine.
Wawojo akuganisya wuli? Ana yagambile kutendekwa jika kuti mbambasi sipilileje lyuŵa? Kapena apali juŵasipanganyisye?
^ ndime 4 Yine yayikusasikamucisya mbambasi yili tuyindu twine twa m’cilu mwakwe twele twangasungunukuka mwacitema ni lyuŵa, atamose liŵale mwamacili. Mbambasi sikwetesoni ngongolo syelewulewu. Yeleyi yikusasikamucisya kuti cilu cakwe citalicilaneje mnope ni msanga, nambosoni kuti sijendeje mwacitema. Mbambasi sikusakombolasoni kuwujila m’tumasimbo twakwe mwangasawusya pakamulicisya masengo matala gakata.


text:
Lisosa lya Yehofa Licikwanilicikwa!
“Une mbecete, nipo cinjiyitenda. Linganyisye yeleyi, soni cinjiyikwanilisya.”—YES. 46:11.
NYIMBO: 147, 149
1, 2. (a) Ana Yehofa atujuwulile yatuli? (b) Ana lilemba lya Yesaya 46:10, 11 soni Yesaya 55:11 likusatusimicisya ya cici?
MALOŴE gandanda gene ga m’Baibulo gakusasala mwakupikanika cenene kuti, “Pandanda, Mlungu ŵapanganyisye kwinani ni cilambo capasi.” (Gen. 1:1) Yili yisyene kuti m’weji tukusamanyilila yindu yamnono pakwamba yaŵapanganyisye Mlungu mpela, mwipananga, kuŵala soni macili gakuwuta ga cilambo. Tukusayiwonasoni yindu yamnono mwa yindu yaŵapanganyisye Mlungu. (Mlal. 3:11) Nambo atamose yili m’yoyo, Yehofa atujuwulile lisosa lyakwe pakwamba ya cilambo capasi soni ŵandu. Mlungu ŵapanganyisye cilamboci kuti ŵandu ŵaŵapanganyidwe m’ciwanicisyo cakwe atamejemo mwakusangalala. (Gen. 1:26) Jemanjaji akaŵele ŵanace ŵakwe, soni Yehofa akaŵele Atati ŵawo.
2 Mpela mwacikusasalila caputala catatu ca buku ja Genesis, lisosa lya Yehofa lyasimene ni cakusawusya. (Gen. 3:1-7) Nambope, cakusawusya celeci Mlungu ngaŵa mkulepela kumalana naco. Pangali jwampaka alepelekasye lisosa lya Yehofa. (Yes. 46:10, 11; 55:11) M’yoyo, mpaka tuŵe ŵakusimicisya kuti lisosa lya Yehofa lyaŵakwete pandanda pene licikwanilicikwa pa ndaŵi jakwe.
3. (a) Ana yijiganyo yakusosekwa mnope yapi yayikusatukamucisya kupikanicisya cenene utenga wa m’Baibulo? (b) Ligongo cici tukutagulilanasoni yijiganyo yeleyi apanopano? (c) Ana mungani ajino citutagulilane yiwusyo yapi?
3 Mwangakayicila, tukusamanyilila cenene usyesyene wa m’Baibulo wakwamba lisosa lya Mlungu lya cilambo capasi soni ŵandu. Tukusamanyililasoni cenene masengo ga Yesu pakwanilisya lisosa lya Mlunguli. Yeleyi yili yijiganyo yakusosekwa mnope ya m’Baibulo soni yili yine mwa yijiganyo ya usyesyene wa m’Maloŵe ga Mlungu yatwalijiganyisye pandanda pene patwatandite kulijiganya Baibulo. M’wejisoni, tukusaka kwakamucisya ŵandu ŵakuwona mtima kuti nombe nawo ayimanyilile cenene yijiganyo yakusosekwa mnopeyi. Patukutagulilana nganiji mpela mpingo, kwende tuŵe ŵakusimicisya kwendelecela kwaŵilanjila ŵandu ŵajinji ku Cikumbucilo ca ciwa ca Klistu. (Luk. 22:19, 20) Wosope ŵacacisimanikwa pa cakutendekwaci cacilijiganya yejinji pakwamba ya lisosa lya Mlungu. M’yoyo, ajino jili ndaŵi jambone mnope jaganicisya yiwusyo yapajika yampaka tuyikamulicisye masengo pakusya lung’wanu lwa ŵakulijiganya Baibulo ŵetu soni ŵandu ŵane kuti cayice ku cakutendekwa cakusosekwa mnopeci. Mungani ajino citutagulilane yiwusyo yitatu yakuti: Ana pandanda pene Yehofa ŵakwete lisosa lyatuli pakwamba ya cilambo capasi soni ŵandu? Ana calemwecekwe cici? Ligongo cici mbopesi ja ciwombolo ja Yesu jili kiyi jakuwugulila mlango wakwanilicisya lisosa lya Mlungu?
ANA PANDANDA PENE YEHOFA ŴAKWETE LISOSA LYATULI?
4. Ana yindu yaŵapanganyisye Mlungu yikusalosya cici pakwamba ya jwalakwe?
4 Yehofa ali Mkupanganya jwakusimonjesya mnope. Yosope yaŵapanganyisye yili yapenani mnope. (Gen. 1:31; Yer. 10:12) Ana mpaka tulijiganye cici patukulola kusalala kwa yindu yaŵapanganyisyeyi soni yaŵatesile pakuyiŵika mwadongosolo? Patukulola yindu yosope yaŵapanganyisye Mlungu kutandila yamwana ni yekulungwa yakwe, tukusayiwona kuti yosope yili yakamucisya. Mwambone, Ana tukusapikana wuli mumtima patukuganicisya mwaŵapanganyicisye selo ja mundu kapena patukulola likandi lyaligambile kupagwa kwene soni kusalala kwa kutiŵila kwa lyuŵa? Tukusayamicila yindu yeleyi ligongo tukusamanyilila kuti ŵatupanganyisye m’litala lyakuti tumanyilileje yayili yakusalala yisyesyene.—Aŵalanje Salimo 19:1; 104:24.
5. Ana Yehofa ŵatesile yatuli pakusaka kulolecesya kuti yakupanganyikwa yosope yikamuleje masengo mwakamulana?
5 Yehofa ŵaŵisile malile ga katende ka yindu pa cakupanganyikwa cilicose. Jwalakwe ŵapanganyisye malamusi gacipago soni malamusi ga ndamo pakusaka kulolecesya kuti yosope yikamula masengo mwakamulana. (Sal. 19:7-9) Yosope yayili m’cilambo ŵayiŵisile pa malo gakwe soni yikusakamula masengo pakwanilisya lisosa lya Yehofa. Yehofa ŵaŵisile malamusi gakukamucisya kuti yakupanganyikwa yakwe yikamuleje masengo yalumo. Mwambone, macili gakuwuta ga cilambo gakusatendekasya kuti lipuje liŵandikaneje ni cilambo capasi, soni gakusakamucisya kajende ka mesi m’nyasa syekulungwakulungwa. Pakaŵe kuti pangali macili gakuwuta ga cilambo nipakaliji pangalisoni yindu yaumi pacilambopa. Yakupanganyikwa yosope, kupwatikapo ŵandu, yikusajenda soni kamula masengo mwakamulana ni malile gakutendela yindu gelega. Kusala yisyene, yaŵatesile Mlungu pakuŵika cakupanganyikwa cilicose pa malo gakwe yikulosya kuti akwete lisosa pakwamba cilambo capasi soni ŵandu. Ana patuli mu undumetume nganituŵa twakamucisye ŵandu kuti ammanyilile mkupanganya jwakutesya lung’wanu jwa cilambo cosopeju?—Ciu. 4:11.
6, 7. Ana jine mwa mituka jele Yehofa ŵampele Adamu ni Hawa jili japi?
6 Pandanda pene lisosa lya Yehofa lyaliji lyakuti ŵandu atame pacilambopa kwangamala. (Gen. 1:28; Sal. 37:29) Mwakoloŵa magasa, jwalakwe ŵapelece kwa Adamu ni Hawa mituka jakulekanganalekangana jajikatendekasisye kuti asangalaleje ni umi. (Aŵalanje Yakobo 1:17.) Ŵapelesoni ufulu wakusagula yakutenda, kombola kuganicisya, cinonyelo soni kusangalala ni mkamulano. Yehofa ŵamsalile Adamu yampaka atende pakulosya kuti ali jwakupikanila. Adamu ŵalijiganyisyesoni mwampaka asamalilile yakusosecela yakwe, yinyama soni Paladaiso. (Gen. 2:15-17, 19, 20) Yehofa ŵampanganyisyesoni Adamu ni Hawa m’litala lyakuti akomboleje kupasya, kukamula, kulola, kupikana soni kombola kulekanganya liwungo. Yeleyi yikatendekasisye kuti asangalaleje ni kusalala kwa yindu yejinji yayaliji mu Paladaiso. Adamu ni Hawa ŵakwete masengo gejinji gakutesya lung’wanu soni gakusangalasya. Jemanjaji nakajendelecele kulijiganya soni kopocela yindu yine yasambano kwangamala.
7 Ana mbali jine ja lisosa lya Mlungu jaliji cici? Yehofa ŵampanganyisye Adamu ni Hawa m’litala lyakuti aŵeleceje ŵanace ŵamlama. Mlungu ŵasakaga kuti ŵanace ŵawowo aŵelekaneje mpaka kugumbalana pacilambo cosope capasi. Jwalakwe ŵasakagasoni kuti Adamu ni Hawa soni acinangolo wosope ŵanonyeleje ŵanace ŵawo mpela mwele Yehofa ŵamnonyelelaga Adamu ni Hawa. Jemanjaji akatamaga kwangamala pacilambo capasi ni kusangalalaga ni yindu yejinji.—Sal. 115:16.
ANA CALEMWECEKWE CICI?
8. Ligongo cici Mlungu ŵampele Adamu ni Hawa lilamusi lyalikusimanikwa pa Genesis 2:16, 17?
8 Nambope, yindu nganiyitendekwa mpela muŵasacilaga Mlungu. Ligongo cici? Yehofa ŵampele Adamu ni Hawa lilamusi pakusaka kwakamucisya kuti amanyilileje malile ga ufulu wawo. Yehofa ŵatite, ‘Yisogosi ya citela cilicose ca mumgundamu komboleka kulyaga mwacimsacile. Nambo pakwamba ya citela cakumanyisya yambone ni yakusakala, celeco yisogosi yakwe mkalya. Ligongo lisiku lyacimcigamba kulyalyo, cimciwa.’ (Gen. 2:16, 17) Yaliji yangasawusya kuti Adamu ni Hawa alipikanicisye soni kulikuya lilamusili ligongo ŵapele ufulu wakulya yakulya yejinji.
9, 10. (a) Ana Satana ŵatandisye ngani jatuli pakumsisya Yehofa? (b) Ana Adamu ni Hawa ŵasagwile kutenda cici? (Alole ciwulili cacili kundanda kwa nganiji.)
9 Satana ŵakamulicisye masengo lijoka pakumtendekasya Hawa kuti akapikanila Atati ŵakwe Yehofa. (Aŵalanje Genesis 3:1-5; Ciu. 12:9) Satana ŵatandisye ngani pakwamba yakuti Mlungu nganamkunda Adamu ni Hawa kuti alyeje “yisogosi ya mcitela cilicose ca mumgundamo.” Yaliji mpela akuŵeceta kuti, ‘Ana mkugopolela kuti ngamtendaga yamkusaka?’ Kaneko, jwalakwe ŵamlambwisye Hawa pakumsalila kuti, ‘Kuwa ngasim’wa.’ Jwalakwe ŵalinjile kumtendekasya Hawa kuti akampikanila Mlungu mwakuŵeceta kuti, ‘Mlungu akumanyilila kuti lisiku lyacimcilya cisogosi ca m’citelaci, meso genu gaciwuguka.’ Satana ŵagopolelaga kuti Yehofa nganasakaga kuti Adamu ni Hawa alye cisogosico ligongo kutenda m’yoyo kukatendekasisye kuti akole lunda lwapajika. Kaneko, Satana ŵatesile cilanga cawunami cakuti, “Caciŵa mpela Mlungu jwakumanyilila yambone ni yakusakala.”
10 Adamu ni Hawa ŵasosekwaga kusagula yakutenda. Ana jemanjaji akasagwile kupikanila Yehofa, kapena lijoka? Adamu ni Hawa ŵasagwile kuti akampikanila Mlungu. Mwakutenda yeleyi, jemanjaji ŵaliji kumbali ja Satana jwakwimucila. Ŵakanile kuti Yehofa aŵe Atati ŵawo soni ŵalityosisye jika mu citeteyo cakwe.—Gen. 3:6-13.
11. Ligongo cici Yehofa nganalecelela kwimucila kwa Adamu ni Hawa?
11 Ligongo lyakuti Adamu ni Hawa ŵamjimucile Yehofa, yakuyicisya yakwe ŵaŵele ŵangali umlama. Nambosoni jemanjaji ŵaŵele acim’magongo ŵa Mlungu ligongo jwalakwe akusaŵengana ni yakusakala. Baibulo jikusasala kuti jwalakwe ali ‘jwamswela mnope mwati nganaŵa alecelele yakusakala.’ (Hab. 1:13) Yikaŵe kuti jwalakwe ŵalecelele yakusakalayi, nikuti sogolo ja yakupanganyikwa yosope ya kwinani soni yapacilambo capasi jikasokonecele. Kupunda pa yosope, yikaŵe kuti Mlungu nganatenda cilicose pa cakulemwa cacatendekwe mu mgunda wa Edeni, nikuti malayika gakamkayicile jwalakwe. Nambo Yehofa akusaŵa jwakulupicika ku malamusi gakwe, nganaŵa agakasile. (Sal. 119:142) Atamose kuti Adamu ni Hawa ŵakwete ufulu wakusagula yakutenda, nambo nganasosekwaga kuwukamulicisya masengo pakasa lilamusi lya Mlungu. M’yoyo, ligongo lyakuti jemanjaji ŵamjimucile Yehofa, pambesi pakwe ŵawile ni kuwujila kwitaka kuŵajigalidwe.—Gen. 3:19.
12. Ana cici cacatendecele ŵanace ŵa Adamu?
12 Adamu ni Hawa paŵagambile kulya cisogosi caŵalekasisye, ŵaliŵisile acimsyene pa malo gakuti Mlungu ngamkaniŵakundasoni kuŵa mliŵasa lyakwe. Mlungu ŵatopwele jemanjaji mumgunda wa Edeni, soni nganakola cembeceyo cilicose cakuti caciwujilamosoni. (Gen. 3:23, 24) Mwakutenda yeleyi, Yehofa ŵakundile kuti jemanjaji asimane ni yakuyicisya ya yakusagula yawo. (Aŵalanje Deuteronomo 32:4, 5.) Ligongo lyakuti ŵaŵele ŵangali umlama, ngamkaniyikomboleka kuti alosyeje ndamo sya Mlungu cenenepe. Adamu nganagamba kwasa sogolo jakwe jambone nambo ŵapelelesoni ŵanace ŵakwe ungali umlama, ulemwa soni ciwa. (Alo. 5:12) Jwalakwe ŵatendekasisye kuti ŵanace ŵakwe akasakolasoni sogolo jakutama ni umi kwangamala. Konjecesya pelepa, Adamu ni Hawa ngamkanakola ŵanace ŵamlama, nambosoni ŵanacewo ngamkanakola ŵanace ŵamlama. Kutyocela pandaŵi jele Satana ŵamtendekasisye Adamu ni Hawa kumjimucila Mlungu, jwalakwe aŵele ali mkwasepusya ŵandu mpaka apano.—Yoh. 8:44.
CIWOMBOLO CATUKAMULENYE NI MLUNGU
13. Ana Yehofa akusiŵasosela yatuli ŵandu?
13 Mlungu akusiŵanonyelape ŵandu. Atamose kuti Adamu ni Hawa ŵamjimucile, nambo jwalakwe akusasaka kuti ŵandu aŵe najo paunasi wambone. Mlungu jwangasaka kuti mundu jwalijose awe. (2 Pet. 3:9) M’yoyo, Adamu ali agambile kwimucila, Mlungu ŵalinganyisye yakuti ŵanace wa Adamu aŵesoni paunasi ni jwalakwe. Ana Yehofa ŵakwanilisye catuli yeleyi?
14. (a) Mwakamulana ni lilemba lya Yohane 3:16, ana Mlungu ŵapelece mtuka watuli kwa ŵandu? (b) Ana ciwusyo capi catukusosekwa kutagulilana ni ŵandu ŵalung’wanu?
14 Aŵalanje Yohane 3:16. Ŵane mwa ŵandu ŵatukwaŵilanjila ku Cikumbucilo akusalimanyilila cenene lilembali. Nambo ciwusyo mpaka ciŵe cakuti, Ana mbopesi ja Yesu mpaka jikombolekasye catuli kuti ŵandu akole umi wangamala? Ndaŵi jakuŵilanjila ŵandu ku Cikumbucilo, soni pa Cikumbucilo cisyesyeneco ni maulendo gakuwilisya gatucitenda kwa ŵandu ŵacaciyika ku Cikumbuciloci, yicitupa lipesa lyakwakamucisya ŵandu ŵalung’wanu kupikanicisya kwanga kwa ciwusyo cakusosekwa mnopeci. Ŵandu ŵeleŵa cacisangalala mnope pacacitanda kupikanicisya cenene mwaŵalocesye Yehofa cinonyelo soni lunda kupitila mu mtuka wa mbopesi ja ciwombolo. Ana songa syapi syakwamba ciwombolo syatukusosekwa kutagulilana nawo?
15. Ana Yesu ŵaliji jwakulekangana catuli ni Adamu?
15 Yehofa ŵapelece mundu jwamlama kuti aŵe jwakutuwombola. Mundu jwamlamaju ŵasosekwaga kuŵa jwakulupicika kwa Yehofa soni kuŵa jwakusacilila kupeleka umi wakwe kuti ŵawombole ŵandu. (Alo. 5:17-19) Yehofa ŵasamicisye umi wa Yesu pacilambo capasi. (Yoh. 1:14) Yesu ŵaŵele mundu jwamlama mpela muŵaŵelele Adamu pandanda. Nambo mwakulekangana ni Adamu, Yesu ŵatesile yindu mwakamulana ni yaŵasakaga Yehofa kuti mundu jwamlama atendeje. Atamose paŵasimene ni yakulingwa yekulungwa, jwalakwe nganalemwa kapena kasa malamusi ga Mlungu.
16. Ligongo cici ciwombolo cili mtuka wapajika?
16 Mpela mundu jwamlama, Yesu ŵakulupwisye ŵandu ku ulemwa ni ciwa, mwakwawila. Jwalakwe ŵatesile yosope yele Adamu ŵasosekwaga kutenda mpela mundu jwamlama, yayaliji kuŵa jwakulupicika soni kupikanila Mlungu. (1 Tim. 2:6) Yesu ŵaŵele mbopesi ja ciwombolo jajawugulile ŵandu ŵajinji litala lya ku umi wangamala. (Mat. 20:28) Kusala yisyene, mbopesi ja ciwombolo jili kiyi jakuwugulila mlango wakwanilicisya lisosa lya Mlungu lyaŵakwete pandanda. (2 Akoli. 1:19, 20) Ciwombolo capelece cembeceyo cambone ca umi wangamala kwa ŵandu ŵakulupicika.
YEHOFA ŴATUWUGULILE MLANGO KUTI TUWUJILE KWA JWALAKWE
17. Ana ciwombolo cikombolekasisye cici?
17 Yehofa ŵapelece ciwombolo ca mtengo wapenani mnope. (1 Pet. 1:19) Jwalakwe akusiŵawona ŵandu kuŵa ŵakusosekwa mnope mwati jwapelece mwakusacilila Mwanace jwakwe jumopejo kuti awe m’malo mwetu. (1 Yoh. 4:9, 10) Mwalitala line, Yesu ŵaŵele baba ŵetu m’malo mwa Adamu. (1 Akoli. 15:45) Mwakutenda yeleyi, Yesu nganagamba kuwucisyape umi wangamala, nambo ŵatukamucisyesoni kuti pambesi pakwe cituwujile m’liŵasa lya Mlungu. Kupitila mu mbopesi ja Yesu, Yehofa mpaka ŵapocele ŵandu kuti aŵe m’liŵasa lyakwe. Ana nganiyiŵa yakusangalasya mnope kuganicisya ndaŵi jele ŵandu wosope ŵakulupicika caciŵasoni ŵamlama? Ndaŵi jelejo mbali ja kwinani soni ja pacilambo capasi, jiciŵa jakamulana mpela liŵasa limo. Wosopewe tuciŵa ŵanace ŵa Mlungu.—Alo. 8:21.
18. Ana pandaŵi japi jele Yehofa caciŵa ‘yindu yosope kwa jwalijose’?
18 Kwimucila kwa Satana nganikumlepelekasya Yehofa kulosya cinonyelo cakwe kwa ŵandu, soni nganikuŵa kwalepelekasisye ŵandu ŵangali umlama kuti aŵe ŵakulupicika kwa Yehofa. Kupitila mu ciwombolo, Yehofa cacakamucisya ŵanace ŵakwe wosope kuti aŵe ŵakulungama yisyesyene. Agambe ganicisya mwawuciŵela umi pandaŵi jele jwalijose ‘jwakummanyilila Mwanace jwa Mlungu ni kumkulupilila’ cacikola umi wangamala! (Yoh. 6:40) Ni cinonyelo cekulungwa soni lunda lwakwe, Yehofa cacatendekasya ŵandu kuti aŵe ŵamlama mwakamulana ni lisosa lyakwe lyaŵakwete pandanda. Pandaŵi jelejo, Atati ŵetu caciŵa ‘yindu yosope kwa jwalijose.’—1 Akoli. 15:28.
19. (a) Ana kuyamicila kwetu ciwombolo kutulimbikasyeje kutenda cici? (Alole libokosi lyakuti “Kwende Tujendelecele Kusosasosa Ŵandu Ŵakuŵajilwa.”) (b) Ana mungani jakuyicisya tucitagulilana cici?
19 Kuyamicila kwetu ciwombolo kutulimbikasyeje kutenda yampaka tukombole pakwakamucisya ŵane kumanyilila kuti mtuka wapenaniwu mpaka wakamucisye. Ŵandu akusosekwa kumanyilila kuti ciwombolo cili litala lyele Yehofa mwacinonyelo apelece kwa wosope kuti capate umi wangamala. Nambo panasoni yine yejinji yele ciwombolo cikusakombolekasya. Mungani jakuyicisya tucitagulilana mwele mbopesi ja Yesu jikusakamucisya kumalana ni ngani syaŵatandisye Satana mumgunda wa Edeni.


text:
A2
Ivyo Vili mu Baibolo Ili
Baibolo Lachingelezi la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya (Mateyu-Chivumbuzi) likafumiskika mu 1950. Ndipo Baibolo lose la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya likafuma mu 1961. Kufuma mu nyengo iyi, Baibolo ili lang’anamulika mu viyowoyero vyakujumpha 120. Ndipo ŵanthu ŵanandi ŵakusanga chandulo na Baibolo ili, ilo lili kung’anamulika makora ndiposo ndambura kusuzga kuŵazga.
Komiti yakung’anamura Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya yikumanya kuti uthenga wa mu Baibolo ungafika pa mitima ya ŵanthu para lingaŵa na mazgu agho ŵakuyowoya zuŵa na zuŵa. Pa chifukwa ichi, Baibolo ili lalembeka munthowa yipusu ndiposo lili na mazgu ghapusu. Lalembeka mwakuyana na fundo zakulondezgapo izi:
Mazgu ghasono, ghakupulikikwa makora. Mazgu ghanyake ghakale chomene ghakusuzga kupulika nga ni agho ghali mu Tumbuka Bible, mu Baibolo ili tawuskamo ndipo muli mazgu ghasono agho ghakupulikikwa makora. Mwachiyelezgero, pa Zintharika 12:2, pali mazgu ghakuti, “wakusanga cinthemwa kwa Yehova,” kweni mu Baibolo ili pali kulembeka kuti, “wakutemweka na Yehova.” Pa Dotoronome 31:14, pali lizgu lakuti “kujiwonya,” kweni mu Baibolo ili pali kulembeka kuti, “kuwonekera.” Kweniso mu Baibolo ili, masipeling’i gha mazgu ghakuti “ng’ombe,” “ŵanthu” “thebulu,” ghalembeka nga umo ŵanthu ŵanandi ŵakulembera mazuŵa ghano.
Ng’anamuro la mazgu. Mazgu ghanyake mu Baibolo la Mang’anamuliro gha Caru Ciphya (Mateyu-Uvumbuzi) kanandi ghakakhumbanga kughalongosora dankha kuti ng’anamuro lake lipulikikwe makora. Mwachiyelezgero, lizgu Lachihebere lakuti “Sheole” na Lachigiriki lakuti “Hadesi,” mu Baibolo ghakung’anamura dindi. Kweni ŵanthu ŵanandi ŵakughamanya yayi mazgu agha. Ntheura mu Baibolo ili mwalembeka ng’anamuro la mazgu agha lakuti “Dindi.” Ndipo mazgu ghakuti “Sheole” na “Hadesi” ghalembeka mu mazgu ghamusi.—Salimo 16:10; Milimo 2:27.
Lizgu lakuti “ziso” (figho) apo likuyowoya za ziso yeneko palembeka ziso. Apo lili na ng’anamuro linyake palembeka waka ng’anamuro lake. Chiyelezgero ni lemba la Salimo 7:9 na Salimo 26:2 ndiposo Chivumbuzi 2:23. Mu mavesi agha, lizgu lakuti ziso likuyowoya za “maghanoghano,” ntheura mwalembeka waka ng’anamuro lake, ndipo lizgu lakuti ziso lalembeka mu mazgu ghamusi.
Lizgu lakuti “mtima” pa Chitumbuka likung’anamura mtima weneko kweniso likwimiraso vinthu vinyake. Ntheura lalembeka mu malo ghanandi apo fundo yikupulikikwa makora. Kweni apo fundo yikupulikikwa makora yayi, palembeka waka ng’anamuro lake. Chiyelezgero ni lemba la Zintharika 7:7. Mazgu ghanyake agho ghalembeka nthena ni “vyakututuŵa,” “thupi,” na “sengwe.” (Genizesi 45:18; Mupharazgi 5:6; Yobu 16:15) Mazgu ghanyake ghalongosoreka mu “Mang’anamuro gha Mazgu gha mu Baibolo.”
Kalembero ka mazina. Mu Baibolo ili, mazina gha mabuku ghanyake ghalembeka munthowa yambura kusuzga kuzunura. Mwachiyelezgero, Genesis sono ni Genizesi. Ruth sono ni Rute. Job sono ni Yobu. Habakuk sono ni Habakuku.
Vinyake ivyo vili mu Baibolo ili:
Baibolo ili lili na mazgu ghamusi. Wonani umo ghanyake ghali kulembekera:
“Panji kuti” Nthowa yinyake iyo ghangalembekera mazgu Ghachihebere, Chiaramu, panji Chigiriki kweni ng’anamuro lake likuyana waka.—Genizesi 1:2, mazgu ghamusi pa “mzimu wa Chiuta”; Joshuwa 1:8, “kughanaghanirapo.”
“Pangayowoyekaso kuti” Nthowa yinyake ya kalembero ka mazgu kweni ng’anamuro lake lingaŵa lakupambana.—Genizesi 21:6, “wasekenge nane”; Zekariya 14:21, “Mukenani.”
“Mazgu gheneko” Kung’anamura lizgu pa lizgu kufuma ku Chihebere, Chiaramu, panji Chigiriki chakale.—Genizesi 30:3, “wanibabire ŵana”; Ekisodo 32:29, “Jipaturani.”
Mang’anamuro na vinyake Mang’anamuro gha mazina (Genizesi 3:17, “Adamu”; Ekisodo 15:23, “Mara”); uzito na vyakupimira (Genizesi 6:15, “mikono”); kulongora Vyakusazgirapo na Mang’anamuro gha Mazgu.—Genizesi 37:35, “Dindi”; Mateyu 5:22, “Gehena.”
Kukwambilira kwa Baibolo ili kuli chigaŵa cha mutu wakuti “Kasi mu Baibolo Muli Vichi?” Chigaŵa ichi chili na fundo izo Baibolo likusambizga. Paumaliro wa buku la Chivumbuzi pali ndondomeko ya “Mazina gha Mabuku gha mu Baibolo,” kufuma apo pali “Chilongolero cha Mazgu gha mu Baibolo,” na “Mang’anamuro gha Mazgu gha mu Baibolo.” Chigaŵa cha Mang’anamuro gha Mazgu chikovwira kupulikiska mazgu ghanyake gha mu Baibolo. Chigaŵa cha Vyakusazgirapo A, chili na mitu iyi: “Fundo Izo Zikovwira pa Kung’anamura Baibolo,” “ Ivyo Vili mu Baibolo Ili,” “Kasi Baibolo Lafika Wuli kwa Ise?” “Zina la Chiuta mu Malemba Ghachihebere,” “Zina la Chiuta mu Malemba Ghachigiriki,” “Tchati: Ntchimi na Mathemba gha Yuda na Israyeli,” na “Ivyo Yesu Wakachita apo Wakaŵa pa Charu Chapasi.” Mu Vyakusazgirapo B muli mapu, matchati, na vinyake ivyo vikovwira pakusambira Baibolo.
Buku lililose kukwambilira lili na mazgu agho ghakulongora ivyo vili mu buku ilo. Chigaŵa ichi chikovwira kuti munthu waŵe na chithuzithuzi cha fundo izo zili mu buku lose. Pakati pa peji lililose pali kolamu iyo yili na malemba agho ghakulongora mavesi ghanyake agho ghali na nkhani yakuyanako.


text:
MTWE 13
Tuwuwoneje Umi Mwakusawuwonela Mlungu
Ana Mlungu akusawuwonaga uli umi?
Ana Mlungu akusakuwona wuli kwasa citumbo?
Ana tukusalosya catuli kuti tukusawucimbicisya umi?
1. Ana ŵani ŵaŵapangenye umi?
JWAKULOCESYA Yelemiya ŵatite: “Yehofa ali Mlungu jusyesyene. Jwalakwe ali Mlungu jwacijumi.” (Yeremiya 10:10) Konjecesya pelepa, Yehofa Mlungu ali Mkupanganya jwa ya umi yosope. Pakwamba ya jwalakwe Malayika gatite: “Ŵalakwe ŵapanganyisye yindu yosope, Ŵalakwe ŵasacile kuti yindu yosopeyi paŵe pana, nipo yapanganyidwe.” (Ciunukuko 4:11) Mu nyimbo jakwe jakumlumba Mlungu, Daudi ŵasasile kuti: “Umi ukusatyocela kwa wawojo.” (Salimo 36:9) M’yoyo, umi uli mtuka wakutyocela kwa Mlungu.
2. Ana Mlungu akusatupaga cici kuti tuŵe cijumi?
2 Yehofa akusatupaga yakusosecela ya pa umi wetu. (Masengo 17:28) Jwalakwe akusatupaga yakulya, mesi gatukusamwaga, lipuje lyatukusapumula, soni malo gakutama. (Masengo 14:15-17) Yehofa ŵayipangenye yindu yeleyi mu litala lyakuti tusangalaleje nayo. Nambo kuti tusangalaleje mnope ni umi tukusosekwa kulijiganya, soni kupikanila malamusi gakwe.
KUWUCIMBICISYA UMI
3. Ana Mlungu ŵakuweni wuli kuwulajikwa kwa Abele?
3 Mlungu akusasaka kuti tuwucimbicisyeje umi wetu, soni wa acimjetu. Mwambone, kalakala mu ndaŵi ja Adamu ni Hawa, mwanace jwawo, Kaini ŵamtumbilile mnope Abele mpwakwe. Nambo Yehofa ŵamkalamwisye Kaini kuti kutumbila kwakwe mpaka kumtendekasye kutenda cakulemweceka cekulungwa. Kaini nganayikosya yaŵamkalamwisyeyo. Jwalakwe ‘ŵamjimucile mpwakwe jula, ni ŵam’wuleje.’ (Genesis 4:3-8) Yehofa ŵampele cilango Kaini ligongo lya kuwulaga mpwakwe.
4. M’malamusi ga Mose, ana Mlungu ŵagombelecesye catuli kawone kakuŵajilwa ka umi?
4 Pali papite yaka ciŵandika 2,400, Yehofa ŵapele Ayisalayeli malamusi gakwakamucisya kumtumicila mwakuŵajilwa. Pakuŵa Yehofa ŵapelece malamusiga kupitila mwa Mose, ndaŵi sine gakusakolanjikwa kuti Malamusi ga Mose. Mbali jine ja Malamusi ga Mose jasasile kuti: “Mkawulaga.” (Ekisodo 20:13) Yeleyi yalosisye Ayisalayeli kuti Mlungu akusawuwona umi wa ŵandu kuŵa wapenani mnope, soni ŵandu akusosekwa kuwuwonaga umi wa ŵane kuŵa wapenani.
5. Ana tukuwoneje catuli kwasa citumbo?
5 Wuli pakwamba ya umi wa mwanace jwamkanapagwe? Mwakamulana ni Malamusi ga Mose, kutendekasya ciwa ca mwanace jwamkanapagwe jwali m’citumbo ca mamagwe kwaliji kwakulemweceka. Umi wa mwanacejo uli wakusosekwasoni kwa Yehofa. (Eksodo 21:22, 23; Salimo 127:3) Yeleyi yikulosya kuti kwasa citumbo kuli kulemwa.
6. Ligongo cici ngatukusosekwa kwaŵenga acimjetu?
6 Kuwucimbicisya umi kukusapwatikapo kwawona acimjetu mwakuŵajilwa. Baibulo jikusati: “Mundu jwalijose jwakuŵengana ni mjakwe, ali jwakuwulaga ŵandu. Soni jemanja mkumanyilila kuti jwalijose jwakuwulaga ŵandu jwangali umi wangamala.” (1 Yohane 3:15) Naga tukusaka umi wangamala, tukusosekwa kumasya uŵengani ni acimjetu, pakuŵa uŵengani ni wawukusatandikasya kuwulasyana. (1 Yohane 3:11, 12) M’yoyo, tukusosekwa kulijiganya kwanonyela acimjetu.
7. Ana yitendo yapi yayikusalosya kuti ngatukuyamicila umi?
7 Nambi wuli pakwamba yakuwucimbicisya umi wetu? Ŵandu ŵangasaka kuwa, nambo ŵane akusatendaga yindu yampaka yawulasye, ligongo lya kusaka kusangalala basi. Mwambone, ŵandu ŵajinji akusakwembaga sona, camba, kapena kamulicisya masengo mitela jakusokonasya mtwe pakusaka kusangalala. Yeleyi yikusajonanga cilu, soni ndaŵi syejinji yikusawulaga ŵakuyitendawo. Mundu jwakwete cisyoŵe cakutenda yeleyi ngakusawuwona umi kuŵa wapajika. Mlungu akusayiwona yitendo yeleyi kuŵa yakusakala. (Aloma 6:19; 12:1; 2 Akolinto 7:1) Kuti tumtumicileje Mlungu mwakuŵajilwa tukusosekwa kuleka yitendo mpela yeleyi. Atamose kuti kutenda yeleyi mpaka kuŵe kwakusawusya, Yehofa mpaka atupe cikamucisyo catukusosecela. Mlungu akusayamicila kulingalinga kwetu kuwuwona umi mpela mtuka wakutyocela kwa jwalakwe.
8. Ligongo cici tukusosekwa kuŵambala ngosi?
8 Naga tukusacimbicisya umi, tucikumbucilaga kusosekwa kwa kuŵambala ngosi kapena yiliyose yampaka yituwulasye. Tucisamalaga kuti tukawulala, soni ngasitutenda yindu yampaka yiŵice umi wetu pangosi pakusaka kusangalala. Tuciŵambala kwendesya galimoto kapena njinga mwangasamala, kapenasoni kutenda nawo mawung’asi gakuwulasyana. (Salimo 11:5) Malamusi ga Mlungu kwa Ayisalayeli gatite: “Naga akutaŵa nyumba [jakola malo gatyatyatya gakungulucila penani pakwe], akusosekwa kupanganya lipupa [kapena kalutenje] mungulugulu msakasawo, kuti akasakola magambo ga miyasi pa nyumba jawo, naga jwine akugwa pamsakasapo.” (Deuteronomo 22:8) Mwakamulana ni maloŵe ga mu lilembali, tukusosekwa kuŵambala kwamba kuyileka yindu mwangaŵajilwa yampaka yikuŵasye, soni kuwulasya ŵane. Naga akwete galimoto, kapena njinga akusosekwa kulolecesya kuti yikatendesyaga ngosi. Alolecesye kuti yindu yawo mpela nyumba, galimoto, kapenasoni njinga, yikawulasya wawojo kapena ŵane.
9. Ana tuciŵambala kutenda cici naga tukusacimbicisya umi wa yinyama?
9 Nambi wuli ya umi wa yinyama? Welewosoni uli wapenani kwa Mkupanganya. Mlungu akusakunda kuti ŵandu awulajeje yinyama kuti apateje mboga, yakuwala kapenasoni kulicenjela ku ngosi syasikusayika ni yinyama. (Genesis 3:21; 9:3; Eksodo 21:28) Nambope, kuyitendela ngalwe yinyama kapena kuyiwulaga pakwamba kusaka kung’andila kuli kulemwa, soni yikusalosyaga kuti ngatukucimbicisya umi wa yinyama.
KUCIMBICISYA MIYASI
10. Ana Mlungu alosisye catuli kuti pana kamulana pasikati pa umi ni miyasi?
10 Kaini ali am’wuleje Abele, Yehofa ŵamsalile Kaini kuti, “Miyasi ja mpwenu jikundilila une kutyocela mwitaka.” (Genesis 4:10) Mlungu paŵasalaga ya miyasi ja Abele, ŵagopolelaga ya umi wakwe. Kaini ŵam’wuleje Abele, jwalakwe ŵasosekwaga kupocela cilango. Yaliji mpela kuti miyasi, kapena kuti umi wa Abele wamlililaga Yehofa kuti atende cilungamo. Kamulana kwa umi ni miyasi kwawonecelesoni pambesi pa Cikumba ca m’moŵa ga Nowa. Cikumbaci mkanicitendekwe, ŵandu ŵalyaga yisogosi, liponda, soni ya mum’gunda yine mpelaga yimanga, mpunga ni yine yejinji. Cili cimasile cikumba, Yehofa ŵamsalile Nowa ni ŵanace ŵakwe kuti: “Mkukomboleka kulya nyama mpela munamlamulile kulya yamasamba kapena kuti liponda. Nampele yosopeyi kuti yiŵe yakulya yenu.” Nambope, Mlungu ŵasasile kuti: ‘Pana cindu cimo cimkakwenela kulya, mkasimlya nyama jili jana miyasi.’ (Genesis 1:29; 9:3, 4) Pelepa yikuwonecela kuti Yehofa akusajiwona miyasi kuŵa jakamulana ni umi.
11. Ana Mlungu aŵele ali mkulekasya kakamulicisye masengo katuli ka miyasi kutandila m’ndaŵi ja Nowa?
11 Tukusalosya kuti tukusacimbicisya miyasi naga ngatukusalya miyasijo. M’malamusi gaŵapelece Yehofa kwa Ayisalayeli, jwalakwe ŵalamwile kuti: “Mundu jwalijose . . . jwakusakula ni akukamula cinyama kapena cijuni yakuligwa, akusosekwa kusulusya miyasi jakwe petaka ni kujisilila ni litaka. . . . Nasalile ŵanace ŵa Ayisalayeli kuti: ‘Mkasimlya miyasi ja cinyama cilicose.’” (Levitiko 17:13, 14) Lilamusi lya Mlungu lyakuti akalya miyasi ja nyama, lyaŵapocele Nowa yaka 800 mtundu wa Ayisalayeli mkaniwupagwe, lyakamulagape masengo mpaka mu ndaŵi ja Ayisalayeli. Ŵakumtumicila Yehofa ŵapikanicisye yeleyi. Jemanjajo nganalyaga nyama pampepe ni miyasi. Ŵasosekwaga kutaga miyasi jakwe pa litaka. Kutenda yeleyi kwaliji mpela kuwucisya umi wa cinyamaco kwa Mlungu.
12. Ana Aklistu ŵandanda ŵapocele lilamusi lyapi kupitila mu msimu weswela lyakwamba miyasi lyalikamulape masengo lelo jino?
12 Lilamusi lyeleli likusakamulasoni masengo kwa Aklistu. Ŵandumetume, soni acalume ŵaŵalongolelaga ŵakumkuya ŵa Yesu, ŵa m’yaka 100 yandanda ya m’ndaŵi jetu jino, ŵacingangene ni kusalilana ya malamusi gagasosekwaga kuti ŵandu wosope mu mpingo wa Ciklistu akuyeje. Jemanjaji ŵakamulene kuti: “Pakuti yili yambone kwa msimu weswela ni kwetuwesoni kuti tukamtwika msigo wine, nambo yeleyopeyo yili yakusosekwa. Mkasimlya cakulya cacipelecedwe kwa milungu jakupanganyidwa ni ŵandu, mkalya miyasi kapena nyama jakupopotola [nyama jangasikita], nipo mkatenda cikululu.” (Masengo 15:28, 29; 21:25) M’yoyo ‘tukalyaga miyasi.’ Mlungu akusakuwona kuŵambala kulya miyasi mpela mwakusakuwonela kuŵambala kulambila mitembe, soni ndamo sya cikululu.
13. Asale ciwanicisyo cacikulosya kuti kuŵambala miyasi kukusagopolelasoni kuŵambala kukutaga miyasi.
13 Ana lilamusi lyakwamba kuŵambala miyasi likusakwayagasoni kukutaga miyasi m’cilu? Elo. Tuwanicisye kuti ŵacipatala ŵalekasisye kumwa ukana. Ana yeleyi yicigopolelape kuti ngakusosekwa kumwa ukana, nambo komboleka kulitotela ukanawo m’mitasi? Ngasatenda yeleyo kose! Mwakulandana ni yeleyi, kuŵambala miyasi kukugopolela kuti tukajinjisya miyasi m’cilu cetu. M’yoyo, patukupikanila lilamusi lyakuti tuŵambaleje miyasi, ngasitukunda kuti mundu atutaje miyasi.
14, 15. Naga ŵacipatala amsalile Mklistu kuti akusosekwa kumtaga miyasi, ana jwalakwe cacitenda cici, soni ligongo cici?
14 Wuli naga Mklistu awulele mnope kapena alwasile ulwele wekulungwa mwati akusosekwa kumtenda opaleshoni? Ni tujile kuti ŵacipatala asasile kuti akusosekwa kumtaga miyasi, naga ngakumtaga cawe. Kusala yisyene, Mklistu ngasasaka kuti awe. Jwalakwe pakusaka kuti akulupusye umi wawuli mtuka wapenani wakutyocela kwa Mlungu, cacikunda cikamucisyo cilicose cangakamulicisya masengo miyasi. M’yoyo, jwalakwe mpaka apocele cikamucisyo celeci naga cipali, soni cacikunda cikamucisyo cakwinjila mmalo mwa miyasi.
15 Ana Mklistu cacikasa lilamusi lya Mlungu ligongo lyakusaka kutama ni umi panandipe m’cilambo cakusakalaci? Yesu ŵatite: “Jwakusaka kuwukulupusya umi wakwe, taciwujasa, nambo jwalijose jwakuwujasa umi wakwe ligongo lya une, taciwusimana.” (Matayo 16:25) M’weji ngatukusasaka kuwa. Nambo naga tukulinga kukulupusya umi wetu mwa kasa lilamusi lya Mlungu, yiciŵa yakusawusya kupata umi wangamala. M’yoyo, kuŵika cikulupi cetu cosope pa lilamusi lya Mlungu luli lunda. Tusimicisyeje kuti atamose tuwe, Mkupeleka Umi cacitukumbucila pacacijimusyaga ŵandu, ni kutupasoni mtuka wa umi wambone.
16. Ana ŵakumtumicila Mlungu ŵakulupicika akusasimicisya cici pakwamba ya miyasi?
16 Moŵa agano, ŵakumtumicila Mlungu ŵakulupicika akusasimicisya kukuya malamusi ga Mlungu gakwaya miyasi. Jemanjaji ŵangalya miyasi. Soni palwasile ŵangakunda kwataga miyasi. * Ali ŵakusimicisya kuti Mkupanganya jwa miyasi akusamanyilila cacili cambone mnope kwa jemanjajo. Ana wawojo akusakulupilila yeleyi?
KAKAMULICISYE MASENGO KAKUŴAJILWA KA MIYASI
17. Kwa Ayisalayeli, ana kakamulicisye masengo kakuŵajilwa ka miyasi kwa Yehofa Mlungu kaliji katuli?
17 Cilamusi ca Mose cagombelecesye litala limo lya kakamulicisye masengo kakuŵajilwa ka miyasi. Yehofa ŵasalile Ayisalayeli yakusosekwa kutenda pakumlambila. Jwalakwe ŵasalile kuti: “Pakuŵa umi wa yinyama uli m’miyasi, soni nawuŵisile pa masabawu kuti jamanja mtende cakuwombolela umi wenu, miyasi jili cakuwombolela ligongo lya umi [wawuli mwelemo].” (Levitiko 17:11) Ayisalayeli palemwisye, Mlungu ŵakululucilaga naga akupeleka mbopesi ja nyama, soni kutaga miyasi jakwe jine pa masabawo m’citando cakulambilila. Kaneko ali ataŵile Nyumba Jakulambilila, ŵatendelagasoni yeleyi kunyumbajo. Kakamulicisye masengo kakuŵajilwa ka miyasi kaliji kujipeleka kuŵa mbopesi.
18. Ana miyasi jaŵasulwisye Yesu mpaka jitukamucisye catuli?
18 Aklistu ŵasyesyene nganaŵa pasi pa Cilamusi ca Mose, m’yoyo jemanjaji ŵangapeleka mbopesi ja nyama kapenasoni kupeleka miyasi pa masabawo. (Ahebeli 10:1) Nambope, kupeleka kwa miyasi pa masabawo kwa Ayisalayeli, kwaliji cilosyo ca mbopesi japenani, soni jakumalisya jajili mbopesi ja Mwanace jwa Mlungu, Yesu Klistu. Mpela mwatwalijiganyicisye mu Mtwe 5 wa m’buku ajino, Yesu ŵapelece umi wakwe pakukunda kuti miyasi jakwe ajisulusye mpela mbopesi jakutukulupusya. Kaneko jwalakwe ŵajawile kwinani kukupeleka mtengo wa miyasi jakwe kwa Mlungu kamope basi. (Ahebeli 9:11, 12) Yeleyi yakombolekasisye kuti Mlungu atukululucileje yakulemwa yetu, soni kutuwugulila upile wakupata umi wangamala. (Matayo 20:28; Yohane 3:16) Kakamulicisye masengo ka miyasi keleka kaŵele kakusosekwa mnope! (1 Petulo 1:18, 19) Kola cikulupi pa miyasi ja Yesu jaŵasulwisye kucitukamucisya kuti tukulupuce.
19 Tukusosekwa kuyamicilaga mnope ligongo lyakuti Yehofa Mlungu mwacinonyelo cakwe ŵatupele umi! Ana yeleyi ngayikusosekwa kutulimbikasya kuti twasalileje ŵane ya upile wakupata umi wangamala wawucipatikana ligongo lya kukulupilila mbopesi ja Yesu? Kwatendela canasa acimjetu mpela mwakusatendela Mlungu, kucitulimbikasya kutenda yeleyi mwakulipeleka, soni mwamtawu. (Ezekieli 3:17-21) Naga tukutenda yeleyi mwakulipeleka, tuciŵeceta mpela mwaŵaŵecetele Paulo kuti, “Naga jwalijose mwa jemanja akwasika, yele ni yawo, une ngayingwaya kose [nganingola magambo pa miyasi ja ŵandu wosope, NW]. Pajatu nganinamsisila kandu kalikose nambo namlalicile yosope yakusaka Mlungu.” (Masengo 20:26, 27) Kwasalila ŵane yakwamba Mlungu, soni lisosa lyakwe lili litala lyambone lyakulosya kuti tukusawuwona umi, soni miyasi kuŵa yapenani.
^ ndime 16 Kuti amanyilile yejinji pakwamba ya yikamucisyo yakwinjila mmalo mwa kukutaga miyasi m’cilu, alole kabuku ka Ciceŵa kakuti Kodi Mwazi Ungapulumutse Motani Moyo Wanu? pa mapeji 13 mpaka 17, kakuwandisya ŵa Mboni sya Yehofa.


text:
“Mpate Majali Ligongo lya Lunda Lwenu!”
MALOŴE gelega ŵaŵecete Daudi pakumlumba jwamkongwe jwine juŵasimene najo, lina lyakwe Abigayeli. Ana cici cacamtendekasisye Daudi kuti aŵecete maloŵega soni ana mpaka tulijiganye yamtuli pacisyasyo ca jwamkongweju?
Daudi ŵasimene ni jwamkongweju pandaŵi jaŵamtilaga Mwenye Sauli. Abigayeli ŵaliji ŵamkwakwe ŵa jwamlume jwine jwakusicila juŵakwete yilango yejinji lina lyakwe Nabala. Yilango yakweyi yalilaga mu mkuli wamatumbi wawaliji kummwela kwa Yuda. Daudi ni acalume ŵakwe ŵaŵele ‘mpela lipupa lyakwacenjela’ ŵakucinga ŵa Nabala soni yilango yawo. Kaneko Daudi ŵatumisye ŵamitenga kwa Nabala kuti akaŵende ‘cilicose campaka ŵape’ kumbali ja cakulya. (1 Sam. 25:8, 15, 16) Yaliji yakupikanika kuti Daudi aŵende yeleyi, pakuganicisya yosope yaŵatesile jwalakwe ni acalume ŵakwe pakucenjela yindu ya Nabala.
Nambo Nabala, jwele lina lyakwe likusagopolela “jwangali lunda” kapena “jwakuloŵela,” ŵatesile yindu mwakamulana ni lina lyakwelyo. Jwalakwe ŵaŵecetele ŵamitenga ŵala yacipongwe soni ŵakanile kupeleka yaŵaŵendile Daudi. M’yoyo, Daudi ŵakosecele kuti akamalane najo Nabala ligongo lya yindu yacipongwe yaŵaŵeceteyo. Nabala ni ŵamwiŵasa mwakwe akasimene ni yakogoya ligongo lya kuloŵela kwakweko.—1 Sam. 25:2-13, 21, 22.
Pakuganicisya yakuyicisya yakogoya yayikapali ligongo lya yindu yaŵalinganyisye Daudi kuti atende, Abigayeli ŵajinjilile nganijo mwakulimba mtima. Mwaucimbicimbi, jwalakwe ŵamcondelele Daudi mwakumsalila kuti aganicisye ya unasi wakwe ni Yehofa. Jwalakwe ŵapelecesoni yakulya yejinji kwa Daudi soni kwa acalume ŵakwe. Daudi, juŵaliji jwakuti caŵe mwenye jwakuyicisya, ŵamanyilile kuti Yehofa amkamulicisye masengo Abigayeli kuti amlekasye kutenda yindu yayikamtendekasisye kuti akole magambo pameso pa Mlungu. M’yoyo, Daudi ŵamsalile Abigayeli kuti, “Mpate majali ligongo lya lunda lwenu, soni ligongo lyakundekasya une kuti ngapalagula magambo ga miyasi.”—1 Sam. 25:18, 19, 23-35.
Mwaciwonecele, nganituŵa tusacile kuŵa mpela Nabala, mwakuŵa ŵangayamicila yindu yambone yatutendele ŵane. Nambosoni, patukwete cakusawusya ni mundu jwine, tukusosekwa kutenda yiliyose yakomboleka kuti tucimasye. Mpaka tupikane mumtima mpela muŵapikanile jwamalumbo juŵamsalile Mlungu kuti, ‘Ambe lunda soni umanyilisi.’—Sal. 119:66.
Ŵandu ŵane mpaka alole kuti tukwete lunda kupitila mu yakutenda yetu. Cinga jemanjaji mpaka akombolece kutusalila yeleyi kapena iyayi, nambo mpaka apikane mumtima mpela muŵapikanile Daudi juŵasasile kuti, “Mpate majali ligongo lya lunda lwenu!”


text:
Yayitendekwe M’yaka 100 ya Ulamusi wa Ucimwene
“Mlungu jwamtendele . . . ŵakosecelesye ni cilicose cambone kuti atende lisosa lyakwe.”—AHE. 13:20, 21.
NYIMBO: 136, 14
1. Ana Yesu ŵagawonaga catuli masengo gakulalicila? Alondesye.
YESU ŵanonyelaga kuŵeceta yakwamba Ucimwene wa Mlungu. Mwakamulana ni yayili m’Baibulo, jwalakwe ŵaŵecetaga mnope yakwamba Ucimwenewo kupunda cilicose. Jwalakwe ŵaŵecete yakwamba Ucimwene wa Mlungu maulendo gakupunda 100 paŵaliji pa cilambo capasi. Kusala yisyene, Yesu ŵawuwonaga Ucimwene kuŵa wakusosekwa mnope.
2. Ana ŵandu ŵalingwa ŵaŵapali pandaŵi jele Yesu ŵapelekaga lilamusi lya pa Matayo 28:19, 20, soni tukumanyilila catuli yeleyo?
2 Ali agambile kwimuka ku ŵawe, Yesu ŵasimene ni ŵandu ŵakupunda 500. Ŵane mwa ŵanduŵa ŵaŵele ŵakulalicila ya Ucimwene. (1 Akoli. 15:6) Komboleka kuti ndaŵi jeleji ni jaŵalamwile ŵandu kuti alalicile utenga wa Ucimwene kwa “ŵandu ŵa mitundu josope.” Masengoga galiji gakutesya woga pandaŵijo. * Masengo gekulungwa gaŵalocesye Yesuga galiji gakuti cigatendekwe mpaka ndaŵi ja “mbesi ja cilambo capasi cino.” Yeleyi ni yayiŵele yili mkutendekwa. Yili yangakayikasya kuti wawojo akujigala nawo mbali pakwanilisya yaŵalocesye Yesuyi.
3. Ana Yehofa atupele yindu yambone yitatu yapi yakutukamucisya pamasengo gakulalicila?
3 Panyuma pakwalamula ŵanduwo kuti alalicileje, Yesu ŵasalilesoni kuti, “Une ndili pampepe ni jemanja.” (Mat. 28:20) M’yoyo, jwalakwe ni jwaŵele ali mkulongolela masengo gakulalicilaga. Konjecesya pelepa, Mlungu atupele ‘yindu yambone’ kuti yitukamucisye pamasengo gakulalicila. (Ahe. 13:20, 21) Mungani ajino citulole yindu yitatu yamboneyi: (1) yida yatupele, (2) matala gatuŵele mkukamulicisya masengo, soni (3) majiganyo gatupocele. Kwende candanda tulole yida yatuŵele mkuyikamulicisya masengo mu yaka 100 yipiteyi.
YIDA YAYAKAMUCISYE ŴAKUTUMICILA ŴA MLUNGU PAMASENGO GAKULALICILA
4. Ana yida yakulekanganalekangana yitukamucisye catuli pamasengo gakulalicila?
4 Yesu ŵawanicisye “maloŵe ga Ucimwene” ni mbeju syasipandidwe m’mataka gakulekanganalekangana. (Mat. 13:18, 19) Namalima akusakamulicisya masengo yida yakulekanganalekangana pakulima mgunda wakwe kuti apandemo mbeju. Mwakulandana ni yeleyi, kwa 100 yipiteyi, Mwenye jwetu atupele yida yejinji yakuti tuyikamulicisyeje masengo pakwakamucisya ŵandu kuti apocele utenga wa Ucimwene. Yine mwa yidayi yaŵele yakamucisya kwandaŵi jamnono nambo yine yikukamulape masengo mpaka apano. Nambo yida yosopeyi yitukamucisye kuti tujongolele kalalicile ketu.
5. Ana makadi gakulalicilila gaŵaga gatuli, soni ŵagakamulicisyaga masengo catuli?
5 Cida cimo cacikamucisye ŵandu kutanda kulalicila cili makadi gakulalicilila gagatandite kukamula masengo mu 1933. Makadiga ukulu wakwe gaŵaga 12.7 cm m’cilewu soni 7.6 cm m’cijipi soni gakolaga ngani ja m’Baibulo jejipi. Ndaŵi ni katema pakopokaga makadi gasambano gakola ngani jine ja m’Baibulo. Yaliji yangasawusya kutanda kuŵecetana ni mundu. M’bale C. W. Erlenmeyer ŵatandite kulalicila pakamulicisya masengo makadi gakulalicilila ali akwete yaka 10. Jwalakwe ŵatite, “Twagambaga kumsalila mundu kuti, ‘Ana mpaka aŵalanje kadiji?’ Msyenenyumba paŵalasile, twampaga mabuku kaneko ni kwawulaga.”
6. Ana makadi gakulalicilila galiji gakamucisya catuli?
6 Makadi gakulalicilila galiji gakamucisya mmatala gejinji. Mwambone, atamose kuti ŵajinji ŵasacililaga kuti akamuleje nawo masengo gakulalicila, nambo ŵane ŵatendaga sooni soni nganamanyililaga yampaka aŵecete. Ŵane ŵakolaga yakuŵeceta yejinji mwati ŵamsalilaga msyenenyumba yindu yejinji m’kandaŵi kamnono, nambope nganaŵecetaga mwakamula mtima yisyesyene. Mwakulekangana ni yeleyi, makadi gakulalicilila gakamucisyaga ŵakulalicila wosope kuti apeleceje utenga wakata nambo wakupikanika cenene.
7. Ana abale ŵane ŵasimanaga ni yakusawusya yatuli paŵakamulicisyaga masengo makadi gakulalicilila?
7 Nambope, papali yakusawusya yine. Mlongo jwine lina lyakwe Grace A. Estep ŵatite, “Ndaŵi sine ŵandu ŵakombolekaga kutuwusya kuti, ‘Ana kadijo jikusala ya cici? Uli ngagamba kusalila yayili pelepo?’” Acimsyenenyumba ŵane ŵakanaga kujiŵalanga. Ŵanesoni ŵaganisyaga kuti kadijo jili jawo, mwati ŵagambaga kupocela ni kwinjila m’nyumba kaneko kuwugala litanga. Naga msyenenyumba akuŵengana najo, ŵakombolekaga kujipapulanya. Mwangasamala kandu ya yakusawusya yosopeyi, nambo makadiga gakamucisyaga abale kuti alalicileje kwa ŵandu ŵajinji soni kuti amanyikweje kuŵa ŵakulalicila ya Ucimwene.
8. Ana galamafoni ŵajikamulicisyaga masengo catuli? (Alole ciwulili cacili kundanda kwa nganiji.)
8 Cida cine caŵacikamulicisyaga masengo pakulalicila mu yaka ya m’ma 1930 ni kundanda kwa m’ma 1940 caliji galamafoni. Abale ŵane ŵajikolangaga kuti Aloni ligongo lyakuti jaŵecetaga mmalo mwawo. (Aŵalanje Eksodo 4:14-16.) Naga msyenenyumba akundile, jwakulalicila ŵaŵikaga ngani ja m’Baibulo ja maminisi mcece ni hafu, kaneko ŵampaga mabuku. Ndaŵi sine, liŵasa lyosope lyasonganaga pano kuti lipikanile ngani ja m’Baibulo. Mu 1934 Watch Tower Society jatandite kupanganya ma galamafoni gane gakamulicisya masengo pakulalicila. Mkupita kwandaŵi ŵajambwile ngani syakulekanganalekangana sya m’Baibulo syakwana 92.
9. Ana galamafoni jakamucisyaga catuli pamasengo gakulalicila?
9 Msyenenyumba jwine lina lyakwe Hillary Goslin paŵapikanile ngani sya m’Baibulo, ŵam’ŵendile jwakulalicilajo kuti ajasime nawo galamafonijo kwa cijuma cimo kuti ŵandu ŵakuŵandikana nawo nyumba apikanile nawo utenga wa Ucimwene. Jwakulalicilajo paŵapite ulendo wakuyicisya, ŵasimene ŵandu ŵalung’wanu ŵajinji ali mkumjembeceya. Mkupita kwa ndaŵi ŵane mwa ŵanduŵa ŵalipelece kwa Yehofa, soni kaneko ŵanace ŵaŵili ŵacakongwe ŵa Hillary ŵajinjile sukulu ja Gileadi ni ŵatumisye kukutumicila m’yilambo yine. Galamafoni nombenajo jakamucisye abale ŵajinji kutanda kulalicila mpela muyaŵelele ni makadi gakulalicilila. Kaneko kupitila mu Sukulu ja Undumetume wa Mlungu, Yehofa ŵatandite kwajiganya ŵandu ŵakwe mwampaka alalicilileje.
MATALA GAKULALICILILA
10, 11. Ana twakamulicisyaga masengo catuli manyusipepala soni wailesi pakuwandisya usyesyene wa m’Baibulo, soni ligongo cici matala gelega galiji gambone mnope?
10 Mwakulongolelegwa ni Mwenye jwetu, ŵandu ŵa Mlungu akamulicisye masengo matala gakulekanganalekangana kuti ŵayicile ŵandu ŵajinji ni ngani syambone. Matalaga galiji gakamucisya mnopemnope pandaŵi jele ‘ŵamasengo ŵaliji ŵamnono.’ (Aŵalanje Matayo 9:37.) M’yaka ya m’ma 1900, twakamulicisyaga masengo nyusipepala kuti twayicile ŵandu ŵajinji ni ngani syambone kumalo kwele ŵandu ŵa Yehofa ŵaliji ŵamnono. Cijuma cilicose, Charles Taze Russell ŵatumisyaga ngani ja m’Baibulo kwa ŵandu ŵaŵalembaga nyusipepala. Jemanjaji papocele nganijo, ŵajitumisyaga ku nyusipepala sine sya ku United States, Canada, ni Europe. Pakwikana mu 1913, ŵandu ciŵandika 15,000,000 ŵaŵalasile ngani sya M’bale Russell kupitila mu nyusipepala syakwana 2,000.
11 M’bale Russell ali ajasice, twatandite kamulicisya masengo litala line lyambone pakuwandisya ngani syambone. Pa April 16, 1922, Joseph F. Rutherford ŵaŵecete ngani jakwe kandanda pa wailesi, mwati ŵandu ciŵandika 50,000 ŵapikanile ngani jakwe. Kaneko pa February 24, 1924, ŵatandite kugulusya ngani pa wailesi jalyawugwile likuga lyetu jajakolanjikwaga WBBR. Pakwamba ya litala lyakwayicila ŵandu lyeleli, Sanja ja Mlonda ja December 1, 1924, jatite, “Tukukulupilila kuti kugulusya utenga wa usyesyene pa wailesi lili litala lyambone mnope, soni lyangajonanga mbiya.” Mwakulandana ni nyusipepala, wailesi nombenajo jakamucisyaga kuti twayicileje ŵandu ŵajinji ni utenga wambone kumalo kwele ŵakulalicila ya Ucimwene ŵaliji ŵamnono.
12. (a) Ana akusasangalala kamulicisya masengo matala gapi gakulalicilila kumalo kwakusimanikwa ŵandu ŵajinji? (b) Ana cici campaka citukamucisye kuti tumasye woga wakulalicila kumalo kwakusimanikwa ŵandu ŵajinji?
12 Moŵa agano, tukulingalinga kuti tulalicileje m’malo mwamukusasimanikwa ŵandu ŵajinji mpela ku madepoti ga basi ni sitima, kwakwimika magalimoto, m’misewu soni m’misika. Naga akusatenda woga kulalicila m’malo mpela gelega, mpaka atende cenene kupopela kwa Mlungu kuti ŵakamucisye soni aganicisye yaŵasasile jwakulolela mkuli jwine lina lyakwe Angelo Manera Jr. Jwalakwe ŵatite, “Twaliwonaga litala lililyose lyasambano lyakulalicilila mpela litala line lyakumtumicilila Yehofa, lyakulosya kuti tuli ŵakulupicika kwa jwalakwe, lyakulinjila cikulupi cetu, soni twaliji ŵakusacilila kumtumicila jwalakwe mu litala lililyose lyatusalile.” Patumasisye woga wetu ni kutanda kamulicisya masengo matala gasambano gakulalicilila, tukusalimbisya cikulupi cetu mwa Yehofa soni tukusalalicila cenene.
13. Ana webusayiti jetu ja jw.org jikamucisya catuli mu undumetume, soni ana ŵasimene ni yatuli paŵasalilaga ŵane ya webusayitiji?
13 Ŵakulalicila ŵajinji akusasangalala kwasalila ŵandu ya webusayiti jetu ja jw.org., pele ŵanduŵa mpaka aŵalanje kapena kujigala mabuku gakusala ya m’Baibulo m’yiŵeceto yakupunda 700. Lisiku lililyose, ŵandu ŵakupunda 1,600,000 akusajinjila pa webusayiti jetu. Mpela muyaŵelele ni wailesi, moŵa aganosoni ŵandu ŵajinji atamose kumisi akupikana ngani syambone kupitila pa webusayiti jetu.
KWIGANYA ŴAKULALICILA NGANI SYAMBONE
14. Ana ŵakulalicila ŵasosekwaga kwajiganya cici, soni ana sukulu japi jajakamucisye kuti ajiganyeje mwakamula mtima?
14 Tutagulilene yine mwa yida soni matala gatuŵele tuli mkamulicisya masengo pakuwandicisya ngani syambone. Nambope ana tupocele majiganyo gatuli? Mwambone, ndaŵi sine acimsyenenyumba ŵakombolekaga kusisya yapikene pa galamafoni. Soni ndaŵi sine ŵane ŵakolaga lung’wanu mwati ŵasacililaga kulijiganya yejinji. M’yoyo, jwakulalicila ŵasosekwaga kumanyilila mwampaka ŵajanjile ŵandu ŵakusisya, soni yampaka atende kuti ŵajiganye ŵandu ŵamtima wambone mwakamula mtima. Mwangakayicila msimu wa Mlungu wamkamucisye Nathan H. Knorr kulola kuti pakusosekwa kwajiganya ŵakulalicila mwampaka akamulicisye masengo mtuka wawo wa kuŵeceta mu undumetume. M’yoyo mu 1943 mipingo jatandite kutenda Sukulu ja Undumetume wa Mlungu. Sukuluji jitukamucisye kuti tujiganyeje mwakamula mtima.
15. (a) Ana ŵane yatendecele yatuli paŵatandaga kuŵeceta ngani mu Sukulu ja Undumetume wa Mlungu? (b) Ana yaŵatulajisye Yehofa pa Salimo 32:8 yikwanilicikwe catuli kwa wawojo?
15 Ŵakulalicila ŵajinji yasawusyaga kuti aŵeceteje pekuga. Mwambone, M’bale Julio S. Ramu ŵakumbucile ya ngani jakwe jandanda mu sukuluji mu 1944. Nganijo jasalaga ya mundu jwine jwakusakolanjikwa m’Baibulo lina lyakwe Doegi. Jwalakwe ŵatite, “Natetemelaga mnope ligongo lya woga.” Ŵajonjecesye kuti, “Yeleyi ni yayandendecele pandaŵi jangu jandanda kuŵeceta ngani, nambope nganimbujila munyuma.” Atamose kuti yaliji yakusawusya kuŵeceta ngani ku mpingo, nambo ŵanace nombenawo ŵajinjile mu sukuluji. M’bale Manera ŵakumbucilaga yayakatendecele kamnyamata kane kali mkuŵeceta ngani mu sukuluji. Jwalakwe ŵatite, “Kamnyamataka kakwete woga mnope pakatandaga kuŵeceta ngani jakwe, mwati kaneko katandite kulila. Nambope ligongo lyakuti kasacililaga kujiŵeceta, kaŵecete ngani josope kali mkulilape.” Ana akusalepela kwanga pamisongano kapena kujigala nawo mbali sine ligongo lya sooni kapena kulipikana kuti nganaŵa akombwele? Am’ŵende Yehofa kuti ŵakamucisye kumasya woga welewo. Jwalakwe cacakamucisya mpela muŵatite pakwakamucisya abale ŵetu pajatandaga Sukulu ja Undumetume wa Mlungu.
16. Ana cakulinga ca Sukulu ja Gileadi ciŵele catuli (a) mu ndaŵi jamunyuma (b) kutandila mu 2011?
16 Likuga lya Mlungu lyajiganyisyesoni ŵakulalicila kupitila mu Sukulu ja Gileadi. Cakulinga cimo ca sukuluji cili kwakamucisya ŵakulijiganyawo kuti asacilileje mnope kamula masengo gakulalicila. Sukulu ja Gileadi jatandite mu 1943, soni kutandila ndaŵi jelejo, ŵandu ŵakupunda 8,500 alijiganyisye ni kwatumisya ku yilambo ciŵandika 170. Kutandila mu 2011, ŵandu ŵakwinjila mu sukuluji ni ŵali kala mu undumetume wa ndaŵi syosope mpela apayiniya ŵapajika, ŵakulolela mkuli, ŵakutumicila pa Beteli, kapena amishonale ŵanganajinjile mu sukuluji.
17. Ana sukulu ja Gileadi jiŵele jakamucisya catuli?
17 Ana sukulu ja Gileadi jiŵele jakamucisya catuli? Kwende tulole cisyasyo. Mu August 1949, ku Japan kwaliji ŵakulalicila ŵangakwana 10. Kumbesi kwa cakaci, ŵatumisye amishonale 13 ŵaŵalijiganyisye sukulu ja Gileadi ni ŵatandite kulalicila mwamtawu pampepe ni ŵakulalicila ŵaŵapaliwo. Apano ku Japan kwana ŵakulalicila ciŵandika 216,000, soni ciŵandika hafu ja ŵakulalicilaŵa ali apayiniya.
18. Asale gane mwa masukulu gagakamucisye mnope ŵandu ŵa Yehofa.
18 Panasoni masukulu gane mpela Sukulu ja Undumetume wa Ucimwene, Sukulu ja Undumetume wa Upayiniya, Sukulu ja Ŵakulalicila ya Ucimwene, Sukulu ja Ŵakulola Mkuli ni Aciŵamkwawo, soni Sukulu ja Ŵakulolela Nyambi ni Aciŵamkwawo. Abale ni alongo alijiganyisye yejinji ku masukuluga soni gakamucisye kuti alimbisye cikulupi cawo. Kusala yisyene, Yesu akwendelecelape kwajiganya ŵandu ŵakwe.
19. Ana M’bale Charles Taze Russell ŵasasile yatuli pakwamba ya masengo gakulalicila, soni ana yeleyi yikwanilicikwe catuli?
19 Papitile yaka yakupunda 100 sambano Ucimwene wa Mlungu uli utandite kulamulila. Mwenye jwetu, Yesu Klistu akwendelecela kutujiganya. Mu 1916, Charles Taze Russell ŵakulupililaga kuti masengo gakulalicila gaciwanda pacilambo cosope. Jwalakwe ŵasalile acimjakwe kuti, “Masengo gakulalicila gakukula mnope, soni cigajendelecele kukulaku, ligongo pana masengo gamakulungwa gakulalicila ‘ngani syambone sya Ucimwene’ pacilambo cosope.” (Buku jakuti Faith on the March, jaŵalembile A. H. Macmillan, peji 69.) Yeleyi ni yayikutendekwa moŵa agano. Tukum’yamicila mnope Mlungu jwamtendele ligongo lyakuti akwendelecela kutupa yindu yakutukamucisya kuti tutende lisosa lyakwe.
^ ndime 2 Mwangakayicila ŵajinji mwa ŵandu ŵaŵasimanikwe pandaŵiji ŵaŵele Aklistu. Tukusala m’yoyo ligongo lyakuti Paulo mu cikalata cakwe cakwawula kwa Akolinto ŵakolasile jemanjaji kuti ‘abale 500.’ Jwalakwe ŵatitesoni, “Ŵajinji mwa jemanjaji ali cijumi mpaka lelo, nambo ŵane ŵagonile mu ciwa.” Yeleyi yikulosya kuti Paulo soni Aklistu ŵane ŵa mu yaka 100 yandanda ŵamanyililaga ŵajinji mwa ŵandu ŵaŵalipikanile Yesu ali mkwalamula kuti akalalicileje.


text:
MTWE 16
Asagule Kumlambila Mlungu Mwakuŵajilwa
1, 2. Ana akusosekwa kuliwusya ciwusyo capi, soni ligongo cici kutenda yeleyo kuli kwakusosekwa mnope?
KUPITILA mukulijiganya Baibulo, alijiganyisye kuti ŵandu ŵajinji ŵakusati akusamlambilaga Mlungu, akusajiganya soni kutenda yindu yakusayiŵengaga Mlungu. (2 Akolinto 6:17) Lyeleli ni ligongo lyakwe Yehofa akutulamula kuti tukopoce mu dini jaunami, jajili “Babulo Jwamkulungwa.” (Ciunukuko 18:2, 4) Ana wawojo akusosekwa kutenda cici pangani jeleji? Jwalijose akusosekwa kusagula jika yakutenda. M’yoyo tukusosekwa kuliwusya kuti, ‘Ana ngusaka kumlambilaga Mlungu m’litala lyakusasaka jwalakwe kuti namlambilileje, kapena ngusaka kumlambilaga m’litala lyanalisyoŵelele?’
2 Naga ŵatyosile mu dini jaunami, nikuti ŵatesile cenene. Nambo mwine komboleka kuti pana yitendo soni ndamo sine sya dini jaunami syasikusyasangalasya. Kwende tutagulilane yine mwa yitendo soni ndamo syelesi, ni tulole ligongo lyakwe tukusosekwa kuyiwonaga mwakusayiwonela Yehofa.
KULAMBILA YIWANICISYO SONI ACINANGOLO ŴAKALA ŴAŴAWILE
3. (a) Ana ligongo cici ŵane mpaka ayiwoneje kuŵa yakusawusya kuleka kamulicisya masengo yiwanicisyo pakulambila? (b) Ana Baibulo jikusati uli pakwamba ya kamulicisya masengo yiwanicisyo pakumlambila Mlungu?
3 Ŵandu ŵane aŵele ali mkamulicisya masengo yiwanicisyo soni kola malo gane gakulambilila m’nyumba syawo kwa yaka yejinji. Naga akusatendaga yeleyi mpaka ayiwoneje kuŵa yakusawusya kapena yakulemweceka kumlambilaga Mlungu mwangakamulicisya masengo yeleyi. Nambo tukaliŵalila kuti Yehofa akusatujiganya mwampaka tumlambilileje. Soni Baibulo jikusatusalila mwakupikanika cenene kuti Yehofa ngakusasakaga kuti tukamulicisyeje masengo yiwanicisyo patukumlambila. —Aŵalanje Eksodo 20:4, 5; Salimo 115:4-8; Yesaya 42:8; 1 Yohane 5:21.
4. (a) Ana ligongo cici ngatukusosekwa kwalambilaga acinangolo ŵetu ŵaŵawile kalakala? (b) Ana ligongo cici Yehofa ŵasalile ŵandu ŵakwe kuti akalingaga kuŵecetana ni ŵawe?
4 Ŵandu ŵane akusamalilaga ndaŵi jejinji soni macili pakusaka kwasangalasya acinangolo ŵawo ŵaŵawile kalakala. Jemanjaji akusayikana atamose pakwalambila acinangolowo. Nambo tulijiganyisye kuti ŵandu ŵawe ngaŵa mkutukamucisya soni kutuwulasya. Jemanjaji nganaŵa cijumi ku malo gane gakwe. Yisyesyene yakwe ni yakuti, yili yakogoya kulinga kuŵecetana ni jemanjaji, ligongo utenga uliwose wampaka uwonece kuti ukutyocela kwa jwacinasi jwetu juŵawile ukusatyocelaga kwa misimu jakusakala. Lyeleli ni ligongo lyakwe Yehofa ŵalamwile Ayisalayeli kuti akalingaga kuŵecetana ni ŵawe kapena kutenda cilicose cakwayana ni yamisimu.—Deuteronomo 18:10-12; alole Maloŵe Gakumbesi 25 ni 30.
5. Ana cici campaka cakamucisye kuti alece kamulicisya masengo yiwanicisyo pakumlambila Mlungu soni kuleka kulambila acinangolo ŵawo ŵakalakala?
5 Ana cici campaka cakamucisye kuti alece kamulicisya masengo yiwanicisyo pakumlambila Mlungu soni kuleka kulambila acinangolo ŵaŵawile kalakala? Akusosekwa kuŵalangaga Baibulo soni ganicisyaga mwakusokoka mwakusayiwonelaga Yehofa yindu yeleyi. Jwalakwe akusayiwonaga yeleyi kuŵa “yakunyalaya.” (Deuteronomo 27:15) Apopeleje kwa Yehofa lisiku lililyose ni kum’ŵendaga kuti ŵakamucisye kuyiwonaga yindu mpela mwakusayiwonelaga jwalakwe. Am’ŵendejesoni kuti ŵakamucisye kuti amlambileje mwakusasacila jwalakwe. (Yesaya 55:9) Akakayicilaga kuti Yehofa cacapa macili gakusosecela kuti atyosye cilicose cakamulana ni kulambila kwa unami.
ANA TUSANGALALILEJE KLISIMASI KAPENA KUTI LISIKU LYAKUPAGWA KWA YESU?
6. Ana ligongo cici lisiku lya 25 December ŵalisagwile kuŵa lisiku lyaŵapagwile Yesu?
6 Kusyungulila pacilambo cosope, lisiku lyakupagwa kwa Yesu lyakolanjidwa Klisimasi lili lyakumanyikwa mnope, soni ŵandu ŵajinji akusaganisya kuti palisikuli akusasangalalila kupagwa kwa Yesu. Nambo lisiku lyeleli lili lyakamulana ni kulambila kwaunami. Buku jine jikusasalaga kuti ŵandu ŵaciloma ŵanganaŵa Aklistu ŵasangalalilaga kupagwa kwa lyuŵa. Jemanjaji ŵasalaga kuti lyuŵa lyapali pa 25 December. M’yoyo acimlongola wa dini ŵasakaga kuti ŵandu ŵeleŵa aŵe Aklistu. Ni ŵasagwile lisiku lya 25 December nikusangalalilaga kupagwa kwa Yesu. Nambo Yesu nganapagwa pa lisikuli. (Luka 2:8-12) Ŵakulijiganya ŵa Yesu nganasangalalilaga kupagwa kwa Yesu. Buku jine jasasile kuti pali papite yaka 200 cipagwile Yesu, “pangali jwalijose juŵamanyililaga lisiku lyaŵapagwile Yesu, soni ŵandu ŵakuŵalanjikape ni ŵaŵayikosyaga ya lisiku lyaŵapagwile Yesu.” (Sacred Origins of Profound Things) Ŵandu ŵatandite kusangalalila Klisimasi panyuma pa yaka mahandiledi gejinji Yesu ali ayice pacilambo capasi.
7. Ana ligongo cici Aklistu ŵasyesyene ŵangasangalalila lisiku lyakupagwa kwa Yesu?
7 Ŵandu ŵajinji akusamanyililaga kuti lisiku lya 25 December lyatyocele kwa ŵandu ŵanganaŵa Aklistu soni kuti palisikuli patendekwaga yindimba soni kupelegana mituka. Mwambone, ndaŵi jine ku England soni mbali sine sya ku America ŵandu ŵalekasyaga kusangalalila lisiku lyakupagwa kwa Yesu ligongo lyakuti lisikuli lyatyocele kwa ŵandu ŵanganaŵa Aklistu. Jwalijose juŵasangalalilaga lisikuli ŵampaga cilango. Nambo mkupita kwandaŵi ŵandu ŵatanditesoni kusangalalila lisikuli. Ana ligongo cici Aklistu ŵasyesyene ŵangasangalalila lisiku lyakupagwa kwa Yesu? Lili ligongo lyakuti akusasakaga kumsangalasya Mlungu pacilicose cakusatendaga.
ANA TUKUSOSEKWA KUSANGALALILA LISIKU LYAKUPAGWA?
8, 9. Ana ligongo cici Aklistu ŵakala nganasangalalilaga masiku gakupagwa?
8 Yindimba yine yakusasangalalaga mnope ŵandu yili ya lisiku lyakupagwa kwawo. Nambo ana Aklistu akusosekwa kusangalalilaga lisiku lyakupagwa? Baibulo jikusagamba kusala ya yindimba yakusangalalila masiku gakupagwa yayatendekwe ni ŵandu ŵanganalambilaga Yehofa. (Genesis 40:20; Maliko 6:21) Ŵandu ŵasangalalilaga masiku gakupagwa pakusaka kucimbicisya milungu jaunami. Lyeleli ni ligongo lyakwe Aklistu ŵakala “ŵayiwonaga kuti kusangalalila lisiku lyakupagwa kwa mundu jwalijose kwaliji ndamo ja ŵandu ŵacikusa.” Jasasile yeleyi buku ja The World Book Encyclopedia.
9 Kalakala ŵandu ŵa ku Loma soni ku Greece ŵakulupililaga kuti mundu jwalijose paŵapagwaga paŵaga msimu ŵakuti ciwumcenjeleje mundujo kwa umi wakwe wosope. Buku jakuti The Lore of Birthdays jatite, “Msimuwu wakolaga mkamulano wine wakusimonjesya pasikati pa mlungu soni mundu jwapagwilejo.”
10. Ana ligongo cici Aklistu ngakusosekwa kusangalalila masiku gakupagwa?
10 Ana akuganisya kuti Mlungu mpaka ajiticisye yindimba yayikwete mkamulano ni dini jaunami? (Yesaya 65:11, 12) Iyayi, jwalakwe nganaŵa atesile yeleyo. Lyeleli ni ligongo lyakwe ngatukusasangalaliga masiku gakupagwa kapena yindimba yiliyose yakamulana ni dini jaunami.
ANA PANA CAKUSAWUSYA CILICOSE KUTENDAGA NAWO YINDIMBAYI?
11. Ana ligongo cici ŵandu ŵane akusasangalalilaga yindimba? Nambo ana cakusosekwa mnope kwa m’weji ciŵeje cici?
11 Ŵandu ŵane akusamanyililaga kuti lisiku lya 25 December soni yindimba yine yatyocele kwa ŵandu ŵanganaŵa Aklistu nambo jemanjaji akusajendelecela kusangalalila yindu yeleyi. Jemanjaji akusaganisya kuti masiku ga yindimbaga gakusapaga lipesa lyakunguluka ni ŵamwiŵasa mwawo. Ana wawojo akusayiwonaga cati m’yoyo? Kunguluka ni ŵamwiŵasa mwetu nganikuŵa kulemwa. Yehofa ni juŵatandisye liŵasa, soni jwalakwe akusasakaga kuti tuŵeje paunasi wambone ni ŵamwiŵasa mwetu. (Aefeso 3:14, 15) Nambope, tukusosekwa kuwuwonaga unasi wetu ni Yehofa kuŵa ŵakusosekwa mnope, m’malo mwakwamba kwasangalasya ŵacinasi ŵetu mwakusangalalila yindimba yaunami ya dini. Lyeleli ni ligongo lyakwe ndumetume Paulo jwatite, “Ndaŵi syosope asimicisyeje kuti yakusayijiticisyaga Ambuje yili yapi.”—Aefeso 5:10.
12. Ana cici campaka cimtendekasye Yehofa kuti akajiticisya cindimba?
12 Ŵandu ŵajinji akusaganisya kuti ndandililo ja yindimba yeleyi jangali yakusawusya yiliyose, nambo ana Yehofa akusayiwonagasoni mwakamulana ni jemanjaji? Jwalakwe jwangajiticisya yindimba yayatyocele kukulambila kwaunami, kapena yindimba yakwacimbicisya ŵandu soni cilambo. Mwambone, Aiguputo ŵakwete yindimba yejinji yakusangalalila milungu jawo jaunami. Nambo panyuma pakuti Ayisalayeli atyosile ku Iguputo, jemanjaji ŵajigalile cindimba cimo caŵatendaga Aiguputo ni ŵacipele lina lyakuti “cindimba ca Yehofa.” Nambo Yehofa ŵapele cilango ligongo lyakutenda cindimbaci. (Eksodo 32:2-10) Nambo mpela muŵaŵecetele jwakulocesya Yesaya, m’weji ngatukusosekwa ‘kwaya cilicose cangaswejela.’—Aŵalanje Yesaya 52:11.
ATENDEJE YINDU MWAKWAGANICISYA ŴANE
13. Ana mpaka aliwusye yiwusyo yapi naga akusaka kuleka kusangalalila nawo yindimba?
13 Naga akuleka kusangalalila yindimba, mpaka aliwusye yiwusyo yejinji. Mwambone, mpaka aliwusye kuti, Ana mpaka ndende yatuli naga acimjangu ŵa kumasengo akumbusya ligongo lyakwe ngakusangalalila nawo lisiku lyakupagwa kwa Yesu? Ana mpaka ndende yatuli naga mundu jwine akumba mtuka ligongo lyakumbucila cindimba ca kupagwa kwa Yesu? Ana ngusosekwa kutenda yatuli naga ŵamkwangu akusaka kuti sangalalile cindimba cinecakwe? Ana mpaka nakamucisye catuli ŵanace ŵangu kuti akatumbila ligongo lyakuti ngakusangalalila cindimba kapena lisiku lyakupagwa?
14, 15. Ana mpaka atende uli naga mundu jwine akwasosela yambone kapena kwapa mtuka ligongo lya cindimba?
14 Akusosekwa kamulicisya masengo lunda lwawo lwaganisya pakusagula yakutenda mu yakutendekwa yiliyose. Mwambone, naga ŵandu akwasosela yambone palisiku lyakusangalalila cindimba cinecakwe mpaka agambe kwayamicila ŵanduwo mwaucimbicimbi. Nambo naga mundujo akusaka kumanyilila yejinji, mpaka asagule kumsalila ligongo lyakwe wawojo ŵangatendaga nawo cindimbaco. Nambope, ndaŵi syosope akusosekwa kuŵa ŵakwaganicisya ŵane, ŵakulinandiya soni ŵakwacimbicisya ŵane. Baibulo jikusasala kuti, “Ndaŵi syosope maloŵe genu gaŵeje gakusangalasya, mpela kuti mgatasile njete, kuti mmanyilile mwampaka mumjanjile mundu jwalijose.” (Akolose 4:6) Komboleka kwasalila kuti akusasangalalaga kunguluka ni ŵane soni kupeleka mituka, nambo asagwile kuti akatenda yeleyo pandaŵi ja yindimba.
15 Ana mpaka atende uli naga mundu jwine jwakwe ŵapele mtuka? Baibulo jangatupa ndandanda wa malamusi panganiji, nambo jikusatusalila kuti tukusosekwa kuŵa ni cikumbumtima cambone. (1 Timoteo 1:18, 19) Komboleka kuti mundu jwakwapa mtukajo jwangamanyililaga kuti wawojo ŵangasangalalilaga cindimbaci. Kapena mpaka ajile kuti, “Ngumanyilila kuti ŵangasangalalilaga cindimba, nambope ngusaka kuti nape mtuka awu.” Muyakutendekwa yeleyi, mpaka asagule kupocela mtukawo kapena kana. Nambo akusosekwa kulolecesya kuti cilicose casagwileco calece ni cikumbumtima cambone. Ngatukusaka kutenda cilicose campaka cijonanje unasi ŵetu ni Yehofa.
MWAMPAKA ATENDELE NI ŴAMWIŴASA MWAWO
16. Ana mpaka atende wuli naga ŵamwiŵasa mwawo akusaka kusangalalila yindimba?
16 Ana mpaka atende wuli naga ŵamwiŵasa mwawo akusaka kusangalalila cindimba? Ngakusosekwa kulimbana nawo. Akumbucileje kuti nombe nawo akwete upile wakusagula yakutenda. M’yoyo akusosekwa kutenda yindu mwakwaganicisya soni kucimbicisya yasagwileyo, mpela mwakusasacila wawojo kuti ŵane acimbicisyeje yakusagula yawo. (Aŵalanje Matayo 7:12.) Nambo ana mpaka atende uli naga ŵamwiŵasa mwawo akusaka kuti wawojo atende nawo yindu yine yakwe pandaŵi ja kusangalalila cindimba? Mkanasagule yakutenda, akusosekwa kupopela kaje kwa Yehofa kuti ŵakamucisye kusagula mwakuŵajilwa. Aganicisye cenene ya cakutendekwaco, soni awungunyewungunye yine yakwayana ni nganijo. Ndaŵi syosope akumbucileje kuti cakulinga cawo cili kusaka kumsangalasya Yehofa.
17. Ana mpaka ŵakamucisye ŵanace ŵawo kuti akakumbila acimjawo pakusangalalila yindimba?
17 Ana mpaka atende wuli kuti ŵakamucisye ŵanace ŵawo kuti akakumbilaga pakwawona acimjawo ali kusangalalila yindimba? Ndaŵi ni katema ŵatendeleje yindu yineyakwe yambone ŵanacewo. Mpaka soni ŵasangalasyeje mwakwapa mituka. Nambo mtuka ŵakusosekwa mnope ŵampaka ŵape ŵanace ŵawo uli kupata ndaŵi ja kunguluka nawo soni kwalosya cinonyelo.
AKAMULANE NI KULAMBILA KUSYESYENE
18. Ana ligongo cici tukusosekwa kusimanikwaga pamisongano ja Ciklistu?
18 Kuti tumsangalasye Yehofa, tukusosekwa kulekangana ni dini jaunami, soni yitendo yakwe mpela kusangalalila yindimba. Nambosoni tukusosekwa kamulana ni kulambila kusyesyene. Ana mpaka tutende yeleyi catuli? Litala limo lyampaka tutendele yeleyi, lili kusimanikwa mwakutamilicika pamisongano ja Ciklistu. (Aŵalanje Ahebeli 10:24, 25.) Misongano jili mbali jakusosekwa mnope jakulambila kusyesyene. (Salimo 22:22;122:1) Patusongene tukusakola upile ŵakulimbikasyana jwine ni mjakwe.—Aloma 1:12.
19. Ana ligongo cici kuli kwakusosekwa kwasalila ŵane yakwamba usyesyene wa m’Baibulo ŵalijiganyisye?
19 Mbali jine jakulosya kuti asagwile kulambila kusyesyene, jili kwasalila ŵane yalijiganyisye kutyocela m’Baibulo. Ŵandu ŵajinji pakuyiwona yindu yakusakala yayikutendekwa pacilambopa akusatengukaga. (Ezekieli 9:4.) Komboleka kuti wawojo akwamanyilila ŵane ŵakutenguka ni yindu yakusakala. Mpaka ŵasalile yakwamba yindu yambone yakuyijembeceya kusogoloku. Pakusimanikwa pamisongano ja Ciklistu soni kwasalila ŵane yakwamba usyesyene wa m’Baibulo, ngasasaka atapanandi kuŵa kumbali ja dini jaunami, soni caciwambala yitendo yakwe. Naga asagwile kumlambila jwalakwe m’litala lyakuŵajilwa, akakayicila kuti caciŵa ŵakusangalala soni kuti Yehofa cacapa majali ligongo lya mtawu ŵawo.—Malaki 3:10.