text:
MUTU 11
Wakaŵa Maso, Ndipo Wakalindilira
1, 2. Kasi Eliya wakapika ntchito wuli yakusuzga? Kasi iyo na Ahabu ŵakaŵa ŵakupambana munthowa wuli?
ELIYA wakakhumbanga kuŵa payekha kuti wayowoye na Awiske ŵakuchanya. Kweni panyengo iyi pakaŵa ŵanthu ŵanandi awo ŵakamuwungilira chifukwa ŵakamuwonanga apo wakalombanga Chiuta kuti watume moto kufuma kuchanya. Ŵanthu ŵanandi ŵakwenera kuti ŵakakhumbanga kuti ŵamujare waka kumaso Eliya kuti waŵatemwenge. Kweni pambere Eliya wandakwere pachanya pa Phiri la Karimeli kuti wakalombe kwa Yehova Chiuta, wakapika ntchito yakusuzga chomene. Wakatumika kuti wakayowoye na Themba Ahabu.
2 Ahabu na Eliya ŵakaŵa ŵakupambana chomene. Ahabu wakavwara vyakuvwara vya uthemba, wakaŵa muryezi, kweniso wakakaŵanga yayi kupusikika. Eliya wakavwara chakuvwara cha ntchito yake pakuŵa ntchimi. Chakuvwara ichi ukwenera kuti ukaŵa munjilira wapachanya yayi. Panyake ukaŵa wa chikumba cha nyama panji weya wa ngamila panji mbuzi. Eliya wakaŵa munthu wachikanga, wakugomezgeka, na wachipulikano. Ivyo vikachitika zuŵa lira vikalongolerathu kuti Eliya na Ahabu ŵakaŵa ŵakupambana.
3, 4. (a) Kasi vinthu vikamwendera wuli Ahabu na awo ŵakasopanga Baala? (b) Kasi tidumbiskanenge mafumbo wuli?
3 Zuŵa lira vinthu vikamwendera makora yayi Ahabu na ŵanyake awo ŵakasopanga Baala. Chisopa icho Ahabu na muwoli wake Yezebeli ŵakakhumbanga kuti ŵanthu wose mu ufumu wa mafuko 10 gha Israyeli ŵasopenge, chikakhozgeka soni. Baala wakamanyikwa kuti mbutesi pera. Wakatondeka kubuska moto apo ntchimi zake zikamupempha, nangauli zikaŵeya, kuvina na kujicheka m’paka ndopa chee. Baala wakatondeka kuvikilira ntchimi zake 450 izo zikakomeka. Chiuta wautesi yura wakatondekaso chinthu chinyake, icho chikaŵa pafupi kumanyikwa. Baala, ntchimi zake zikamuŵeyelera vyaka vyakujumpha vitatu kuti wamazge chilangalanga icho chikananga charu, kweni palije icho wakachitapo. Yehova wakaŵaso pafupi kulongora kuti ndiyo ni Chiuta waunenesko. Wakaŵa pafupi kumazga chilangalanga.—1 Mathe. 16:30–17:1; 18:1-40.
4 Kweni kasi kukakhala nyengo yitali wuli kuti Yehova wachitepo kanthu? Kasi Eliya wakachita wuli apo wakalindiliranga kuti Chiuta wachitepo kanthu? Kasi tingasambirako vichi kwa munthu wachipulikano uyu? Tiyeni tiwone apo tikusambira nkhani iyi.—Ŵerengani 1 Mathemba 18:41-46.
Wakalombanga
5. Kasi Eliya wakamuphalira vichi Ahabu? Kasi Ahabu wakasambirapo chilichose pa ivyo vikachitika zuŵa lira?
5 Eliya wakaphalira Ahabu kuti: “Kwera, ukarye na kumwa. Pakuti kuli kupoma kwa vula yikuru.” Kasi themba liheni ili likasambirapo chilichose pa ivyo vikachitika zuŵa lira? Baibolo likuyowoya yayi. Kweniso likuyowoyapo yayi kuti Ahabu wakasintha, panji kuti wakapempha Eliya kuti wamulombere kwa Yehova kuti wamugowokere. Kweni likutiphalira waka kuti Ahabu “wakakwera kukarya na kumwa.” (1 Mathe. 18:41, 42) Kasi Eliya wakachita vichi?
6, 7. Kasi Eliya wakalombanga vichi, ndipo chifukwa wuli?
6 “Eliya wakakwera pachanya pa Karimeli na kusindama pasi, chisko chake chikaŵa pakati pa makongono ghake.” Apo Ahabu wakaluta kukarya, Eliya wakaŵa na mwaŵi wa kulomba kwa Awiske ŵakuchanya. Wonani umo Eliya wakachitira. Wakasindama, ndipo mutu wake ukaŵa pafupi kukhwaska makongono. Kasi Eliya wakachitanga vichi? Ntchakumanyamanya. Baibolo, pa Yakobe 5:18, likutiphalira kuti “wakalombaso, ndipo vula yikalokwa, ntheura charu chikapambika vipambi vyake.” Nadi, Eliya wakalombanga pachanya pa Phiri la Karimeli.
7 Yehova wakayowoya kale kuti: “Ine nitumenge vula pa charu.” (1 Mathe. 18:1) Ntheura Eliya wakalombanga kuti khumbo la Yehova lichitike. Ivyo wakachita apa vikuyana waka na ivyo pamanyuma Yesu wakasambizga ŵasambiri ŵake kuti ŵalombenge.—Mat. 6:9, 10.
8. Kasi ivyo Eliya wakachita vikutisambizga vichi pa nkhani ya lurombo?
8 Ivyo Eliya wakachita vikutisambizga vinandi pa nkhani ya lurombo. Chakwamba, maghanoghano gha Eliya ghakaŵa pakuti khumbo la Chiuta lifiskike. Para tikulomba, tikumbukenge kuti: “Kanthu kalikose ako tingalomba mwakuyana na khumbo lake, [Chiuta] wakutipulika.” (1 Yoh. 5:14) Tikwenera kulimanya khumbo la Chiuta kuti tilizunurenge pakulomba. Lekani nyengo zose tikwenera kusambira Baibolo. Eliya wakakhumbanga kuti njara yimare mu charu chifukwa ŵanthu ŵakwake ŵakasuzgikanga chomene. Wakawonga chomene chifukwa cha munthondwe uwo Yehova wakachita zuŵa lira. Nase para tikulomba tiwongenge kufuma pasi pa mtima kweniso tilongorenge kuti tikufipira mtima ŵanyithu.—Ŵerengani 2 Ŵakorinte 1:11; Ŵafilipi 4:6.
Wakaŵa na Chigomezgo Kweniso Wakaŵa Maso
9. Kasi Eliya wakamuphalira vichi muteŵeti wake? Zunurani vinthu viŵiri ivyo tikusambirapo.
9 Eliya wakagomezganga kuti Yehova wamazgenge chilangalanga, kweni wakamanyanga yayi nyengo iyo wachitirenge ivi. Kasi pa nyengo iyi, Eliya wakachitanga vichi? Baibolo likuti: “Wakati kwa muteŵeti wake: ‘Kwera, ulaŵiske chadera ku nyanja.’ Ntheura wakakwera na kulaŵiska, wakati: ‘Kulije kanthu.’ Kankhondi na kaŵiri Eliya wakati: ‘Lutaso.’” (1 Mathe. 18:43) Tikusambira vinthu viŵiri pa ivyo Eliya wakachita apa. Chakwamba, wakaŵa na chigomezgo. Chachiŵiri, wakaŵa maso.
Eliya wakakhumbanga kuwona ukaboni wakuti Yehova wali pafupi kuchitapo kanthu
10, 11. (a) Kasi Eliya wakalongora wuli kuti wakagomezganga ivyo Yehova wakalayizga? (b) Chifukwa wuli nase tikwenera kuŵa na chigomezgo chanthena?
10 Eliya wakagomezganga kuti Yehova wakufiska ivyo walayizga, lekani wakakhumbanga ukaboni wakuti Yehova wachitengepo nadi kanthu. Wakatuma muteŵeti wake pachanya chomene pa phiri kuti wakawone kuchanya usange kuli chilongolero chilichose chakuti vula yizenge. Muteŵeti wakati wawerako, wakamuphalira kuti: “Kulije kanthu.” Kuchanya kukaŵa waka tetetete, kabingu na kamoza wuwo ha. Ichi ntchakuzizika nadi. Mwakumbuka kuti Eliya wakaphalira Themba Ahabu kuti: “Kuli kupoma kwa vula yikuru.” Kasi Eliya wakayowoyerachi mazgu agha uku kukaŵavya mabingu gha vula?
11 Eliya wakamanyanga ivyo Yehova wakalayizga. Pakuŵa ntchimi na mwimiliri wa Yehova, iyo wakagomezganga kuti Chiuta wafiskenge khumbo lake. Eliya wakaŵa na chigomezgo chose, vikaŵa nga kuti wakapulikanga vula yikulokwa. Ivi vikutikumbuska waka ivyo Baibolo likuyowoya vya Mozesi, apo likuti: “Wakalutilira kuŵa wakukhora nga wakuwona Uyo ngwambura kuwoneka.” Kasi ndimo namwe mukumuwonera Chiuta? Iyo wakutipa vifukwa vyakukwana vyakuti tiŵire na chipulikano chanthena ichi na kugomezga ivyo walayizga.—Heb. 11:1, 27.
12. Kasi Eliya wakalongora wuli kuti wakaŵa maso? Kasi wakachita wuli wakati wapulika kuti kuli kabingu kachoko?
12 Wonaniso kuti Eliya wakaŵa maso. Iyo wakatuma muteŵeti wake kanandi waka, maulendo 7. Muteŵeti uyu wakwenera kuti wakavuka na kwenda. Kweni Eliya wakaŵa maso kuti wawone chimanyikwiro ndipo wakagongowa yayi. Paumaliro, pa ulendo wa 7, muteŵeti yura wakati: “Wonani, kuli kabingu kadoo kakuyana na woko la munthu kakukwera kufuma mu nyanja.” Muŵe nga mukuwona muteŵeti uyu wakunyoloska woko lake na kuyaniska uchoko wa kabingu ako kakufuma mu Nyanja Yikuru. Muteŵeti uyu wakwenera kuti wakawonanga nga kuti kabingu aka nkhambura ntchito. Kweni kwa Eliya kakaŵa kakuzirwa chomene. Ntheura wakaphalira muteŵeti wake kuti: “Kwera, kamuphalire Ahabu kuti: ‘Kwera gileta lako! Khiranga, vula yingakujalira.’”—1 Mathe. 18:44.
13, 14. (a) Kasi tingamuyezga wuli Eliya pa nkhani ya kuŵa maso? (b) Chifukwa wuli tikwenera kuchitapo kanthu mwaluŵiro?
13 Apa napo tikusambirapo chinthu chakuzirwa chomene kwa Eliya. Nase tikukhala mu nyengo iyo Chiuta wali pafupi kufiska khumbo lake. Eliya wakakhazganga kuti chilangalanga chimalenge. Lero napo ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakukhazga kuti charu chiheni ichi chimalenge. (1 Yoh. 2:17) Apo tikulindilira kuti Yehova wachitepo kanthu, nase tikwenera kuŵa maso chomene, nga umo wakachitira Eliya. Yesu, Mwana wa Chiuta, wakaphalira ŵasambiri ŵake kuti: “Muŵenge maso chifukwa mukumanya chara zuŵa ilo Fumu yinu yikwizira.” (Mat. 24:42) Kasi Yesu wakang’anamuranga kuti ŵasambiri ŵake ŵazamumanya yayi apo umaliro wizirenge? Yayi. Iyo wakayowoya nyengo yitali umo vinthu vizamuŵira pambere umaliro undize. Tose tikuwona kuti chimanyikwiro cha “umaliro wa charu” chikufiskika.—Ŵerengani Mateyu 24:3-7.
Eliya wakakhorwa na kabingu kachoko chomene kuti Yehova wali pafupi kuchitapo kanthu. Nase tikwenera kuchitapo kanthu mwaluŵiro pakuti tikuwona chimanyikwiro cha mazuŵa ghaumaliro
14 Chigaŵa chilichose cha chimanyikwiro ichi mbukaboni wakukwana. Kasi ukaboni uwu ise ukutovwira kuti tilimbikirenge kuteŵetera Yehova? Eliya wakamanya kuti Yehova wali pafupi kuchitapo kanthu wakati wawona kabingu kamoza kachoko chomene. Kasi wakaphyokapo waka kulindilira?
Yehova Wakaŵapumuzga na Kuŵatumbika
15, 16. Kasi ni vinthu wuli ivyo vikachitika mwaluŵiro? Kasi Eliya wakakhazganga kuti Ahabu wachitenge vichi?
15 Baibolo likutiphalira kuti: “Kanyengo kakati kajumphapo, mtambo ukabinkha na mabingu, mphepo yikaputa, ndipo vula yikuru yikalokwa. Ahabu wakalutilira kwenda m’paka wakafika ku Yezireli.” (1 Mathe. 18:45) Vinthu vikachitika mwaluŵiro chomene. Apo muteŵeti wa Eliya wakaphaliranga Ahabu uthenga uwo wakatumika, kabingu kachoko kara kakakura, ndipo mtambo ukabinkha. Chimphepo chikuru chikaputa. Vula iyo yikasoŵa mu Israyeli vyaka vitatu na hafu yikamba kulokwa. Vimaji vikazura pa charu. Vula yikalutilira kulokwa ndipo mlonga wa Kishoni ukatutuka. Ukwenera kuti ukaphyera ndopa zose za ntchimi za Baala izo zikakomeka. Ŵaisrayeli ŵakugaluka nawo ŵakaŵa na mwaŵi wa kuwuskamo Baala mu charu.
16 Eliya wakakhazganga kuti ndimo ŵachitirenge. Panyake wakaghanaghaniranga umo Ahabu wachitirenge pakuwona ivyo vikachitikanga. Kasi Ahabu wakasintha na kuleka kusopa Baala? Wakeneranga nadi kusintha pakuwona vinthu ivyo vikachitika pa zuŵa lira. Kweni tikumanya yayi ivyo vikaŵa mu maghanoghano gha Ahabu. Baibolo likutiphalira waka kuti Ahabu “wakalutilira kwenda m’paka wakafika ku Yezireli.” Kasi wakasambirapo kanthu? Kasi wakasintha nthowa zake? Ivyo vikachitika pamanyuma vikulongora kuti wakasintha yayi. Kweni pa zuŵa lira pakaŵa pachali vinandi vyakuti vichitike.
17, 18. (a) Ntchivichi chikachitikira Eliya pa nthowa yakuluta ku Yezireli? (b) Kasi chakuzizika ntchivichi pakuwona umo Eliya wakachimbilira kufuma ku Karimeli m’paka ku Yezireli? (Wonaniso mazgu ghamusi.)
17 Eliya, ntchimi ya Yehova, wakanyamuka ulendo mu nthowa iyo Ahabu wakenda. Kunthazi kukaŵa chidima bii. Kweni pakachitika chinthu chinyake chakuzizika.
18 “Woko la Yehova likiza pa Eliya, ndipo wakakaka chakuvwara chake mu chiwuno, wakachimbira panthazi pa Ahabu m’paka ku Yezireli.” (1 Mathe. 18:46) Nadi, “woko la Yehova” likawovwira Eliya munthowa yakuzizika. Kufuma ku Karimeli kukafika ku Yezireli ukaŵa mtunda wa makilomita 30, ndipo Eliya wakaŵa munthu mulara. * Muŵe nga mukuwona ntchimi iyi yikukwinda munjilira wake na kuwukakilira mu chiwuno mwakuti malundi ghaleke kukakika pakuchimbira. Kufuma apo, yikwamba kuchimbira mu nthowa yamathipa. Yikuchimbira chomene m’paka yasanga gileta la Ahabu na kulijumpha.
19. (a) Kasi nkhongono izo Eliya wakaŵa nazo pakuchimbira zikutikumbuska mauchimi wuli? (b) Kasi Eliya wakamanyanga vichi apo wakachimbiranga kuya ku Yezireli?
19 Ichi chikwenera kuti chikamovwira chomene Eliya. Nayo wakwenera kuti wakatindikika na umo wakasangira nkhongono zakuchimbilira chomene, panyake zikaluskaso izo wakaŵa nazo paunyamata. Tingakumbuka mauchimi ghanyake agho ghakuyowoya kuti mu Paradiso, ŵanthu ŵakugomezgeka ŵazamuŵa na umoyo uwemi kweniso ŵazamuŵa na nkhongono. (Ŵerengani Yesaya 35:6; Luka 23:43) Apo Eliya wakachimbiranga mu nthowa yamathipa yira, wakamanyanga kuti Yehova, Chiuta waunenesko yekha, wakukondwa nayo.
20. Kasi tingachita wuli kuti tisange vitumbiko vya Yehova?
20 Yehova ngwakunozgeka kutitumbika. Tiyeni tijipeleke kuti tisange vitumbiko vyake. Tikwenera kuchita chilichose icho tingafiska kuti tisange vitumbiko ivi. Nga ni Eliya, tikwenera kuŵa maso, tiwonenge ukaboni uwo ukulongora kuti Yehova wali pafupi kuchitapo kanthu mu nyengo ziheni izi. Ndipo nga ni Eliya, nase tili na vifukwa vyakukwana vyakugomezgera ivyo Yehova walayizga, pakuti iyo ni “Chiuta waunenesko.”—Sal. 31:5.
^ ndime 18 Nyengo yichoko waka ivi vyati vyajumphapo, Yehova wakatuma Eliya kuti wakasambizge Elisha uyo Baibolo likuti “wakapunguliranga maji mu mawoko gha Eliya.” (2 Mathe. 3:11) Elisha wakaŵa muteŵeti wa Eliya, ndipo wakwenera kuti wakamovwiranga chomene munthu muchekuru uyu.


c: text/html

text:
VYAKUCHITA PAKUSOPA NA MBUMBA
VYAKUCHITA PAKUSOPA NA MBUMBA
Yosefe mu Charu cha Eguputo
GENIZESI MACHAPUTARA 39-40
Ŵapapi: Ivi vimovwiraninge pakusambira Baibolo na ŵana.
Vinyake
Chiuta Wakatuma Mozesi ku Eguputo
Mozesi na Aroni ŵakawopa yayi kuyowoya na Farawo nangauli wakaŵa wankhongono. Chitani dawunilodi nkhani iyi kuti musambire pamoza na banja linu.
Rahabi Wakapulikira Ivyo Wakaphalirika
Nkani izi zimovwirange pakusambizga ŵana kuti ŵajitore nga nawo ŵakawako, ndipo ŵakuwona ivyo vikuchitika.
Yehova Wakaponoska Ŵaisrayeli
Sankhanipo ivyo mungachita pakusopa na banja linu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Janyuwale 25-31
Ezira 6-10
Sumu 10 na Lurombo
Mazgu Ghakwamba (Mamin. 3 panji kuchepera apa)
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
“Yehova Wakukhumba Kuti Timuteŵeterenge Kufumira Pasi Pamtima”: (Mamin. 10)
Ezira 7:10—Ezira wakanozgeka mu mtima wake
Ezira 7:12-28—Ezira wakanozgeka kuti wawelere ku Yerusalemu
Ezira 8:21-23—Ezira wakagomezganga kuti Yehova wavikilirenge ŵateŵeti Ŵake
-
Ivyo Tasambira: (Mamin. 8)
Ezira 9:1,2—Kasi kutolerana ŵanakazi na ‘ŵanthu ŵa charu’ kukaŵa kwakofya wuli? (w06 1/1 peji 26 ndime 1)
Ezira 10:3—Chifukwa wuli ŵana ŵakaŵawezgera lumoza na ŵanyinawo? (w06 1/1 peji 26 ndime 2)
Kasi ivyo naŵazga mu Baibolo sabata iyi, vikunisambizgachi za Yehova?
Kasi nasambira fundo wuli mu Baibolo sabata iyi izo ningakaphalirako ŵanthu mu upharazgi?
-
Kuŵerenga Baibolo: Ezira 7:18-28 (Mamin. 4 panji kuchepera apa)
PHARAZGANI MWALUSO
Paulendo wakwamba: (Mamin. 2 panji kuchepera apa) Chiyelezgero. Gaŵirani kabuku ka Uthenga Uwemi na kudumbiskana sambiro 8 pa fumbo lakwamba, ndime 1. Mufumbani fumbo lakuti muzakazgore para mwizaso.
Ulendo Wakuwelerako: (Mamin. 4 panji kuchepera apa) Chiyelezgero. Weleraniko kwa munthu uyo mukamugaŵira kabuku ka Uthenga Uwemi. Dumbiskanani sambiro 8 pa fumbo lakwamba, ndime 2. Mufumbani fumbo lakuti muzakazgore para mwizaso.
Sambiro la Baibolo: (Mamin. 6 panji kuchepera apa) Yezgelerani umo mungasambilira Baibolo na munthu mu kabuku ka Uthenga Uwemi pa sambiro 8, fumbo lachiŵiri.
UMOYO WACHIKHRISTU
“Ivyo Vingatovwira Kuti Tiŵe Ŵaluso mu Uteŵeti—Ivyo Tingachita Kuti Tizakawelereko”: (Mamin. 7) Kudumbiskana. Wonelerani vidiyo ya Umo Mungapharazgira Mwaluso mu Janyuwale pamoza na ŵapharazgi kuti muwone fundo zikuru mu nkhani iyi. Vidiyo iyi yikulongora ivyo ŵapharazgi ŵakuchita mu uteŵeti kuti ŵazakawelereko kwa munthu uyo ŵamugaŵira magazini gha Gongwe la Mulinda na kabuku ka Uthenga Uwemi.
Ivyo Vikukhumbikwa pa Mpingo: (Mamin. 8)
Sambiro la Baibolo la Mpingo: cl mutu 25 ndime 1-8 (Mimin. 30)
Weleranimo Ivyo Mwasambira na Kuyowoyapo Mwakudumura Ivyo Muzamusambira Sabata Yikwiza (Mamin. 3)
Sumu 120 na Lurombo


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Ungawezgeranga uheni pa uwemi yayi (13)
-
Fumapo pambere mbembe yindambe (14)
-
Mubwezi wanadi wakutemwa nyengo zose (17)
-
“Mtima wachimwemwe ni munkhwala uwemi” (22)
-
Munthu waumanyi wakujikora pakuyowoya (27)
17 Ntchiwemi kurya chingwa chakomira apo pali mtende+
Kuluska nyumba yakuzura na vyakurya pamoza na kwambana.+
2 Muteŵeti wamahara wawusenge mwana uyo wakuchita vyakulengeska.
Nayo wapokengeko chiharo nga njumoza wa ŵana ŵa pa nyumba.
3 Chiŵiya ntchakwengeramo siliva ndipo ng’anjo nja golide,+
Kweni Yehova ndiyo wakusanda mitima.+
4 Muheni wakuthya khutu ku mazgu ghakupweteka,
Muryarya wakupulikira lulimi ulo lukwata viheni.+
5 Uyo wakuseka mukavu wakunyoza Mlengi wake,+
Uyo wakusekelera para munyake soka lamuwira walekenge chara kulangika.+
6 Ŵazukuru ni mphumphu ya ŵachekuru,
Ndipo uchindami wa ŵana mbawiskewo.
7 Kayowoyero kakunyoloka nkhakwenelera chindere yayi.+
Ipo kwakuluska kayowoyero kautesi nkhambura kwenelera muwusi!+
8 Chawanangwa chili nga ni libwe lakuzirwa kwa mweneko.+
Wakusanga nacho chandulo kulikose uko wazgokera.+
9 Uyo wakugowokera maubudi wakupenja chitemwa,+
Kweni uyo wakuwerezgawerezga waka nkhani wakupatuska ŵabwezi.+
10 Ntchenyo yikunjira chomene mwa uyo ngwakupulikiska+
Kuluska kuthyapura munthu muzeleza maulendo 100.+
11 Muheni wakupenja uchigaluka pera,
Kweni thenga lankhaza litumikenge kuti likamulange.+
12 Ntchiwemi kusangana na nkhalamira iyo yapokeka ŵana ŵake
Kuluska kusangana na munthu muzeleza mu uchindere wake.+
13 Usange munthu wakuwezgera uheni pa uwemi,
Uheni ufumengepo yayi pa nyumba yake.+
14 Kwambiska zawe vili nga nkhujulira maji.
Pambere mbembe yindambe, iwe fumapo.+
15 Uyo wakurunjiska muheni na uyo wakususka murunji+
—Wose ŵaŵiri mbanyankhasi kwa Yehova.
16 Kasi pali uwemi wuli kuti muzeleza wali na nthowa zakusangira vinjeru
Uku walije mtima wakuvisangira?+
17 Mubwezi wanadi wakutemwa nyengo zose,+
Ndipo ni mubali uyo wali kubabikira kovwira mu suzgo.+
18 Munthu wambura mahara wakukorako chasa na kuzomerezga
Kukhalira ukaboni pamaso pa mzengezgani wake.+
19 Uyo wakutemwa mphindano wakutemwa ubendezi.+
Yose uyo wakuŵika chipata chake pachanya wakujichemera pharanyiko.+
20 Uyo ni khuluku mu mtima wake vimwenderenge yayi,+
Ndipo uyo wakuyowoya mwauryarya wawenge mu pharanyiko.
21 Uyo wababa mwana muzeleza waŵenge na chitima.
Ndipo dada wa mwana wambura mahara walije chimwemwe.+
22 Mtima wachimwemwe ni munkhwala uwemi,+
Kweni mzimu wakuphyoka ukukamuska nkhongono.+
23 Munthu muheni wakupoka chimbundi kuudesi
Kuti wabendezge urunji.+
24 Vinjeru vili panthazi pa munthu waumanyi,
Kweni muzeleza wakuti waka maso ŵeraŵera m’paka ku vigoti vya charu chapasi.+
25 Mwana muzeleza wakuchitiska chitima awiske,
Ndipo wakuŵinyiska mtima uyo wakamubaba.+
26 Ntchiwemi yayi kulanga murunji.
Ndipo ntchakwenelera yayi kuthyapura ŵanthu ŵakuchindikika.
27 Munthu uyo wakumanya tunthu wakujiwezga pakuyowoya,+
Ndipo munthu waumanyi wakuzikira.+
28 Nanga ntchindere icho chikukhala waka chete chiwonekenge nga ntchavinjeru,
Ndipo uyo wakujara milomo yake nga ngwaumanyi.
Tumizgani
Tumizgani
Zintharika 17
Malemba Ghakupatulika mu Mang’anamuliro gha Charu Chiphya
https://www.jw.org/finder?docid=1001061103&Book=20&Chapter=17&wtlocale=TB&srcid=share
Chitumbuka
mailto:?body=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti%0a%0ahttps%3A%2F%2Fwww.jw.org%2Ffinder%3Fdocid%3D1001061103%26Book%3D20%26Chapter%3D17%26wtlocale%3DTB%26srcid=share&subject=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text: 6 “Kasi wakutemweka wako waluta nkhu,Iwe wakutowa chomene pakati pa ŵanakazi?Kasi wakutemweka wako wanjilira nthowa nji?Tiye tikovwire kumupenja.”2 “Wakutemweka wane wakhilira ku munda wake,Ku mibedi ya vyakununkhira,Kuti wakaliske mskambo pakati pa mindaNa kuponthora maluŵa.+3 Ine nili wa wakutemweka wane,Ndipo wakutemweka wane ngwane.+Wakuliska mskambo mu maluŵa.”+4 “Ndiwe wakutowa nga ni Tiriza,*+ wakutemweka wane,+Wakuwoneka makora nga ni Yerusalemu,+Wakutora mtima nga mbankhondo awo ŵazingilizga ndembera zawo.+5 Wezgako maso ghako+ kwa ine,Pakuti ghakunofya.Sisi lako lili nga mskambo wa mbuziUwo ukugodoboka vikhizga vya Giliyadi.+6 Mino ghako ghali nga ni mskambo wa mberereIzo zafuma kukageziskika,Zose zikubaba ŵana ŵaŵiriŵaŵiri,Ndipo palije iyo yazgeŵeska mwana wake.7 Nga ntchiŵalukwa cha marimoniNdimo ghaliri matama ghako* mu chidiko chako.8 Pangaŵa mafumukazi 60Ŵanakazi ŵanyake 80Na ŵamwali ŵambura kupendeka.+9 Kweni yumoza pera ndiyo ni nkhunda yane,+ wambura kalema wane.Yekha na yekha pa anyina.Ngwakutemweka chomene kwa uyo wakamubaba.Ŵana ŵanakazi ŵakumuwona, ndipo ŵakumuchema wakukondwa.Mafumukazi na ŵanakazi ŵanyake, ŵakumulumba.10 ‘Ni njani uyu, mweneuyo wakuŵala* nga ni matandakucha,Wakutowa nga ni mwezi wamsuma,Wali ngwee, nga mbungweru wa dazi,Wakutora mtima nga mbankhondo awo ŵazingilizga ndembera zawo?’”+11 “Nkhakhilira ku munda wa makuni gha skaŵa,+Kuti nkhawone ivyo vyamera mu dambo,Kuti nkhawone usange mpheska zaphuka,*Usange makuni gha marimoni ghazota.12 Pambere nindamanye,Khumbo lane likaniŵikaPa magileta gha ŵanthu ŵakwithu ŵakuchindikika.”13 “Welera, welera, iwe Mushulamu!Welera, welera,Mwakuti tikudaŵirenge!”“Kasi mukumudodoliskirachi Mushulamu?”+“Wali nga ni gule wa magulu ghaŵiri!”*


text: 16 Nyengo yinyake, Samusoni wakaluta ku Gaza, ndipo wakawonako mwanakazi muhule, wakanjira mu nyumba yake.2 Ŵagaza ŵakaphalirika kuti: “Samusoni wiza kuno.” Ntheura ŵakamuzingilizga na kumujoŵelera usiku wose pa chipata cha msumba. Ŵakakhala waka chete usiku wose, ŵakatenge: “Para kwacha waka, timukomenge.”3 Samusoni wakagona kwenekura m’paka usiku pakati. Sono usiku pakati wakawuka na kukora vijaro vya chipata cha msumba na mafuremu, wakavizgulira lumoza na mphingilizgo. Wakaviŵika pa viŵegha vyake, wakavinyamulira pachanya pa phiri ilo lathyana na Heburoni.4 Pamanyuma, wakatemwa mwanakazi munyake mu Dambo la Soreki, zina lake Delila.+5 Sono mafumu gha Ŵafilisiti ghakiza kwa Delila, ghakati: “Umunyengelere,+ umanye icho chikumupa nkhongono zikuru nthena, kweniso umo tingamutondera kuti timukake na kumuthereska. Pa ntchito iyi, waliyose wa ise wakupenge masiliva 1,100.”6 Pamanyuma, Delila wakati kwa Samusoni: “Niphalira uko nkhongono zako zikuru zikufuma, ndiposo icho ungakakika nacho kuti uthereskeke.”7 Samusoni wakati: “Usange ŵanganikaka na malusinga* ghaphya 7 agho ghandawomire, niŵenge wakulopwa nga ni munthu waliyose.”8 Ntheura mafumu gha Ŵafilisiti ghakamutolera malusinga 7 ghambura komira. Ndipo iyo wakamukaka nagho.9 Sono iwo ŵakamujoŵelera mu chipinda chamukati, ndipo mwanakazi yura wakachemerezga kuti: “Ŵafilisiti ŵafika, Samusoni!” Penepapo wakadosora malusinga kwambura na kusuzgika yayi, nga umo wuzi ukunyakatikira para wakhwaska moto.+ Apo nkhongono zake zikufuma pakamanyikwa yayi.10 Delila wakati kwa Samusoni: “Wona, wanizgora chindere* na kuniphalira utesi. Sono naŵeya, niphalira icho ŵangakukakira.”11 Wakati kwa iyo: “Usange ŵanganikaka na vingwe viphya ivyo vindagwirepo ntchito, niŵenge wakulopwa nga ni munthu waliyose.”12 Ntheura Delila wakatora vingwe viphya na kumukaka navyo, ndipo wakachemerezga kuti: “Ŵafilisiti ŵafika, Samusoni!” (Nyengo yose iyi ŵakamujoŵeleranga mu chipinda chamukati.) Penepapo wakavidosora mu mawoko ghake nga ni wuzi.+13 Delila wakati kwa Samusoni: “Uchali kunizgora chindere m’paka sono na kuniphalira mautesi.+ Niphalira icho ŵangakukaka nacho.” Iyo wakati: “Usange ungakaka pamoza mangongo* 7 gha ku mutu wane na wuzi mbwenu.”14 Ntheura wakaghakaka pamoza na kughakakilira ku chikhomo, ndipo wakachemerezga kuti: “Ŵafilisiti ŵafika, Samusoni!” Samusoni wakawuka mu tulo na kuzgura chikhomo na wuzi wuwo.15 Sono Delila wakati kwa iyo: “Kasi ungayowoya wuli kuti, ‘Nkhukutemwa,’+ apo mtima wako uli na ine yayi? Wanizgora chindere katatu kose aka, undaniphalire uko nkhongono zako zikuru zikufuma.”+16 Samusoni wakavuka kufika pakukhumba kufwa,+ chifukwa chakuti zuŵa na zuŵa Delila wakamufumbanga na kumukoserezga.17 Paumaliro wakamujulira mtima wake, wakati: “Chakumetera chindakhwaskeko ku mutu wane, chifukwa ndine Munaziri wa Chiuta kufuma apo nkhababikira.*+ Usange ningameteka, nkhongono zifumengemo mwa ine ndipo niŵenge wakulopwa nga mbanthu ŵanyake wose.”18 Delila wakati wawona kuti Samusoni wamujulira mtima wake, nyengo yeneyiyo wakachema mafumu gha Ŵafilisiti,+ wakati: “Sono pera zaninge, pakuti wanijulira mtima wake.” Ntheura mafumu gha Ŵafilisiti ghakiza kwa iyo, ghakayegha na ndalama wuwo.19 Delila wakagoneka Samusoni pa makongono ghake. Wakachema munthu kuti wamete mangongo 7 ku mutu wa Samusoni. Kufuma apo, wakamba kuŵa na mazaza pa iyo, pakuti nkhongono zikafumangamo mwa iyo.20 Sono Delila wakachemerezga kuti: “Ŵafilisiti ŵafika, Samusoni!” Wakawuka mu tulo na kuyowoya kuti: “Nifumenge nga mpha nyengo zinyake+ na kujifwatura.” Kweni wakamanya yayi kuti Yehova wamusida.21 Ntheura Ŵafilisiti ŵakamukora na kumukolowora maso. Kufuma apo, ŵakakhilira nayo ku Gaza, ŵakamukaka na maunyoro ghaŵiri ghamkuŵa, ndipo ŵakamupa ntchito yakusira tirigu mu gadi.22 Kweni sisi la ku mutu wake likambaso kumera wakati wameteka.+23 Mafumu gha Ŵafilisiti ghakawungana kuti ghapeleke sembe yikuru kwa Dagoni+ chiuta wawo na kukondwera, pakuti ŵakatenge: “Chiuta withu wapeleka Samusoni mulwani withu mu woko lithu!”24 Ŵanthu ŵakati ŵamuwona, ŵakalumba chiuta wawo kuti: “Chiuta withu wapeleka mu woko lithu mulwani uyo wakayungwiska charu chithu+ na kukoma ŵanandi ŵa ise.”+25 Ŵakakondwa chomene mu mtima wawo, ntheura ŵakati: “Chemani Samusoni kuti wazakatisekeskepo.” Ŵakamuchema Samusoni ku gadi kuti waŵasanguluske, ŵakamuyimika pakatikati pa ntchindamiro.26 Penepapo Samusoni wakaphalira msepuka uyo wakamukora pa woko kuti: “Leka nikhwaske ntchindamiro izo zakhozga nyumba iyi mwakuti niyegamireko.”27 (Chikachitika ntchakuti mu nyumba yira mukazura ŵanalume na ŵanakazi. Mafumu ghose gha Ŵafilisiti ghakaŵa mwenemura. Ndipo pa mtenje pakaŵa ŵanthu pafupifupi 3,000, ŵanalume na ŵanakazi awo ŵakalaŵiliranga apo Samusoni wakaŵasekeskanga.)28 Sono Samusoni+ wakachema kwa Yehova, wakati: “Fumu Yikuru Yehova, nikumbukani, naŵeya, apa pera, na kunikhozga,+ mwe Chiuta. Lekani niwezgere nduzga Ŵafilisiti chifukwa cha limoza mwa maso ghane ghaŵiri.”+29 Samusoni wakakora ntchindamiro zapakatikati ziŵiri izo zikakhozga nyumba, na woko lake lamalyero wakakora ntchindamiro yimoza, lamazere nalo yinyake.30 Samusoni wakachemerezga kuti: “Nifwire lumoza na Ŵafilisiti!” Penepapo wakatutuzga na nkhongono zake zose, ndipo nyumba yikawira mafumu na ŵanthu wose awo ŵakaŵamo.+ Ntheura ŵanthu awo wakakoma pa nyifwa yake ŵakaŵa ŵanandi chomene kuluska awo wakakoma apo wakaŵa wamoyo.+31 Pamanyuma, ŵabali ŵake na wose ŵa mbumba ya wiske ŵakakhira na kumutolera kwake. Ŵakamutora na kumusunga pakati pa Zora+ na Eshitawoli mu dindi la Manowa+ wiske. Samusoni wakeruzga Israyeli vyaka 20.+


text: 30 “Upange jotchero kuti liŵe malo ghakotcherapo vyakununkhira.+ Upangire khuni la akasiya.+2 Liŵe lakuyana mu vigaŵa vyose vinayi, mu utali liŵe mkono umoza,* mu usani mkono umoza, ndipo msinkhu wake uŵe mikono yiŵiri. Masengwe ghafumenge pa ilo.+3 Ulimate na golide liwemi: pachanya pake, mumphepete mwake mose zingilizge, na masengwe ghake, ndipo ulizingilizge na kamungongonda kagolide.4 Ulipangireso tuvizingo tuŵiri twagolide. Utuŵike ku vigaŵa viŵiri, musi mwa mungongonda wake, uku na uku. Ndimo munjizgenge michiko yiŵiri yakunyamulira jotchero.5 Upange michiko ya khuni la akasiya na kuyimata na golide.6 Uliŵike panthazi pa katani iyo yili pafupi na likasa la Ukaboni,+ panthazi pa chibenekelero icho chili pachanya pa Ukaboni, apo namuwonekeranga kwa iwe.+7 “Aroni+ wawotchengepo+ vyakununkhira,+ kuti josi lisunkhenge pa jotchero para wakunozga nyali+ mulenji uliwose.8 Kweniso para Aroni wakukozga nyali namise para kwazgelera, wawotchenge vyakununkhira. Iyi ni sembe ya vyakununkhira yakuti nyengo zose yipelekekenge pamaso pa Yehova mu miwiro yinu yose.9 Mungapelekangapo chara vyakununkhira vyambura kuzomerezgeka+ nesi sembe yakotcha panji sembe ya vyamuminda. Kweniso mungathirangapo sembe ya chakumwa chara.10 Aroni waphepiskenge pa masengwe gha jotchero kamoza pa chaka.+ Waphepiskenge kamoza pa chaka na zinyake mwa ndopa za sembe ya kwananga,+ mu miwiro yinu yose. Jotchero ndituŵa chomene kwa Yehova.”11 Penepapo Yehova wakati kwa Mozesi:12 “Para ukutora kalembera na kupenda ŵana ŵa Israyeli,+ waliyose wapelekenge kwa Yehova chiwombolero cha umoyo wake pa nyengo ya kalembera. Ŵachitenge nthena mwakuti nthenda zileke kuwa pa iwo para ŵakulembeska.13 Ivi ndivyo ŵapelekenge wose awo ŵakulembeska: hafu ya shekele* yakuyana na shekele la pa malo ghatuŵa.*+ Magera* 20 ghakuyana na shekele limoza. Hafu ya shekele yiŵenge chakupeleka kwa Yehova.+14 Waliyose uyo walembeka uyo wali na vyaka 20 kuya munthazi, wapelekenge chakupeleka kwa Yehova.+15 Apo mukupeleka kwa Yehova chakupeleka chakuphepiskira umoyo winu, musambazi wangapelekanga vinandi yayi ndipo mukavu wangapelekanga vyakuchepera hafu ya shekele* yayi.16 Utorenge ndalama zasiliva zakuphepiskira ku Ŵaisrayeli na kuzipeleka ku mulimo wa pa chihema chakukumanamo, kuti ziŵe chikumbusko cha Ŵaisrayeli pamaso pa Yehova, kuphepiskira umoyo winu.”17 Yehova wakayowoyaso na Mozesi kuti:18 “Upange chiŵiya chamkuŵa chakugezeramo+ na chakukhazikapo chake, uchiŵike pakati pa chihema chakukumanamo na jotchero ndipo uthiremo maji.+19 Aroni na ŵana ŵake ŵanalume ŵagezerengemo mu mawoko na malundi ghawo.+20 Para ŵakunjira mu chihema chakukumanamo panji para ŵakusendelera pafupi na jotchero kukateŵetera na kupeleka sembe yamoto na kusunkhizgira Yehova, ŵagezenge na maji kuti ŵaleke kufwa.21 Ŵagezenge mu mawoko na malundi ghawo, mwakuti ŵaleke kufwa. Liŵe dango lamuyirayira kwa iwo, kwa iyo na ku mphapu yake, mu miwiro yawo yose.”+22 Yehova wakalutilira kuyowoya na Mozesi, wakati:23 “Pamanyuma utore vyakununkhira viwemi chomene: mure wakukhoma, uzito wake uŵe mashekele 500, ndipo hafu ya uzito uwu, iyo ni mashekele 250 yiŵe ya sinamoni wakununkhira makora, na mashekele 250 gha kalamasi wakununkhira makora,24 ndipo kida waŵe mashekele 500, wakupimika kuyana na shekele la pa malo ghatuŵa,*+ pamoza na mafuta gha olive ghakukwana hini* yumoza.25 Vinthu ivi upangire mafuta ghakupatulika ghakuphakazgira. Ghasazgike mwaluso.*+ Ghaŵenge mafuta ghakupatulika ghakuphakazgira.26 “Mafuta agha uphakazgire chihema chakukumanamo+ na likasa la Ukaboni,27 kweniso thebulu na viteŵetero vyake vyose, chakuŵikapo nyali na viteŵetero vyake, jotchero la vyakununkhira,28 jotchero la sembe yakotcha na viteŵetero vyake vyose, ndiposo chiŵiya na chakukhazikapo chake.29 Uvituŵiske kuti viŵe vituŵa chomene.+ Waliyose uyo wakuvikhwaska waŵenge mutuŵa.+30 Uphakazgeso Aroni+ na ŵana ŵake ŵanalume,+ na kuŵatuŵiska kuti ŵaniteŵetere nga mbasembe.+31 “Uphalire Ŵaisrayeli kuti, ‘Agha ghaŵenge mafuta ghane ghakupatulika ghakuphakazgira mu miwiro yinu yose.+32 Kughaphaka pa mathupi gha ŵanthu bweka yayi, ndipo mungapanganga ghanyake chara ghakuyana na agha. Ni mafuta ghakupatulika. Ghalutilire kuŵa ghakupatulika kwa imwe.33 Waliyose uyo wakupanga mafuta ghakuyana na agha, kweniso uyo wakuphakazga munthu wambura kuzomerezgeka,* wadumulikeko* ku ŵanthu ŵakwake.’”+34 Yehova wakati kwa Mozesi: “Utore vyakununkhira ivi:+ natafi, shekeleti, gabanamu wakununkhira, na lubani muwemi, unandi wake uŵe wakuyana waka.35 Uvipange kuŵa vyakununkhira.+ Vyakununkhira viŵe vyakusazgika mwaluso,* vyakuŵikako mchere,+ viwemi, ndiposo vyakupatulika.36 Vinyake uvisire kuŵa ufu wakunyilirika, ndipo uŵike unyake mwa ufu uwu panthazi pa Ukaboni mu chihema chakukumanamo, apo namuwonekeranga kwa iwe. Viŵenge vituŵa chomene kwa imwe.37 Mungajipangiranga chara vyakununkhira vyakuyana na ivi.+ Muviwonenge kuŵa vinthu vyakupatulika kwa Yehova.38 Waliyose uyo wakupanga vyakuyana na ivi kuti wakondwenge na sungu lake, wadumulikeko* ku ŵanthu ŵakwake.”


text: 20 Sono Abrahamu wakafumako kura+ na kulazga ku charu cha Negebu ndipo wakamba kukhala pakati pa Kadeshi+ na Shura.+ Apo wakakhalanga* ku Gerara,+2 Abrahamu wakayowoyaso vya muwoli wake Sara, wakati: “Ni mudumbu wane.”+ Pa chifukwa ichi, Abimeleki themba la ku Gerara, wakatuma ŵanthu kuti ŵakamutore Sara.+3 Pamanyuma, Chiuta wakiza kwa Abimeleki mu maloto usiku, wakati kwa iyo: “Ndiwe wakufwa chifukwa cha mwanakazi uyo watora,+ pakuti ngwakutengwa ndipo ni muwoli wamwene.”+4 Kweni, Abimeleki wakaŵa kuti wandasendelere pafupi na iyo.* Ndipo wakati: “Yehova, kasi mukomenge mtundu wambura chifukwa?*5 Asi mwanalume uyu wakati, ‘Ni mudumbu wane’? ndipo mwanakazi nayo wakati, ‘Ni mudumbu wane’? Nkhachita ichi na njuŵi yituŵa kweniso na mawoko ghambura mulandu.”6 Penepapo Chiuta waunenesko wakati kwa iyo mu maloto: “Nkhumanya kuti ukachita ichi na njuŵi yituŵa, lekani nkhakukanizga kuti uleke kuninangira. Pa chifukwa ichi, nkhakuzomerezga yayi kuti umukhwaske.7 Sono muwezgera muwoli wake mwanalume uyu. Iyo ni ntchimi,+ wakulomberenge iwe,+ ndipo uŵenge wamoyo. Kweni usange ukumuwezgera chara, umanye kuti ufwenge nadi, iwe na ŵamunyumba yako wose.”8 Abimeleki wakawuka mulenjilenji, wakachema ŵateŵeti ŵake wose na kuŵaphalira vinthu vyose ivi, ndipo iwo ŵakatenthema chomene.9 Penepapo Abimeleki wakachema Abrahamu, ndipo wakati kwa iyo: “Ntchivichi icho wachita kwa ise? Kasi nakunangira vichi kuti ukhizgire kwananga kukuru pa ine na ufumu wane? Wanichitira chinthu chambura kwenelera.”10 Abimeleki wakatiso kwa Abrahamu: “Kasi pakuchita ichi ukaŵa na chilato wuli?”+11 Abrahamu wakati: “Nkhachita nthena chifukwa nkhaghanaghananga kuti: ‘Mu malo ghano, ŵanthu ŵakumopa chara Chiuta, ndipo ŵanikomenge chifukwa cha muwoli wane.’+12 Nakuti ni mudumbu wane nadi, ni mwana wa adada, kweni tikupambana amama, ndipo nkhamutora kuŵa muwoli wane.+13 Apo Chiuta wakati nifume mu nyumba ya adada+ na kwamba kuyingayinga, nkhati kwa Sara: ‘Nthowa yakuti ulongore lusungu* kwa ine, njakuti kulikose uko tikuluta, uyowoyenge kuti: “Ni mudumbu wane.”’”+14 Abimeleki wakatora mberere, ng’ombe, ŵateŵeti ŵanalume na ŵanakazi na kupeleka kwa Abrahamu, ndiposo wakamuwezgera Sara muwoli wake.15 Abimeleki wakatiso: “Charu chane chili pamaso pako. Ungakhala palipose apo wakhumba.”16 Wakati kwa Sara: “Nkhumupa mudumbu wako+ masiliva 1,000. Uwu mbukaboni wakuti undafipiskike,* kwa wose awo uli nawo ndiposo pamaso pa waliyose kweniso kuti ŵanthu ŵaleke kukuyowoyera msinjiro.”17 Abrahamu wakaŵeyelera Chiuta waunenesko; ndipo Chiuta wakachizga Abimeleki na muwoli wake na ŵazga ŵake ŵanakazi, ndipo ŵakamba kubaba ŵana.18 Pakuti Yehova wakajara nthumbo* za ŵanakazi ŵamunyumba ya Abimeleki chifukwa cha Sara, muwoli wa Abrahamu.+


text:
Mafumbo Ghakufumira ku Ŵaŵazgi
Cifukwa wuli Ŵayuda ŵa mu nyengo yakale “ŵakalindiliranga” Mesiya?
Mu mazuŵa gha Yohane Mubapatizi, “ŵanthu ŵakalindiliranga ndipo wose ŵakaghanaghananga mu mitima yawo vya Yohane kuti: ‘Kasi uyu wangaŵa kuti ni Khristu?’” (Luka 3:15) Cifukwa wuli pa nyengo iyi Ŵayuda ŵakakhazganga Mesiya? Pali vifukwa vinandi.
Yesu wati wababika, mungelo wa Yehova wakawoneka ku ŵaliska awo ŵakaŵa na miskambo kuthondo pafupi na Betelehemu.(1) Mungelo wakapharazga kuti: “Kwababika kwa imwe muhanya uno Mponoski, uyo ni Khristu Fumu, mu msumba wa Davide.” (Luka 2:8-11) Kufuma apo, pamoza na mungelo uyu kukiza “mzinda wa mawumba gha kucanya, kulumba Ciuta na kuyowoya kuti: * ‘Ucindami kucanya nkhanira kwa Ciuta, ndipo pa caru capasi mtende pakati pa ŵanthu awo wakukondwa nawo.’”—Luka 2:13, 14.
Cipharazgo ici cikwenera kuti cikaŵakhwaska comene ŵaliska ŵakujiyuyura aŵa. Mwaluŵiro ŵakaluta ku Betelehemu, ndipo ŵakati ŵasanga Yosefe, Mariya, na Yesu, uyo wakaŵa bonda, “ŵakaŵamanyiska mazgu agho ghakayowoyeka kwa iwo ghakukhwaskana na mwana uyu.” Pa cifukwa ici, “wose awo ŵakapulika ŵakazizwa na vinthu ivyo ŵakaphalirika na ŵaliska.” (Luka 2:17, 18) Mazgu ghakuti “wose awo ŵakapulika” ghakulongora kuti padera pa Yosefe na Mariya, pakaŵaso ŵanji awo ŵakapulika mazgu gha ŵaliska. Apo ŵaliska ŵakaweleranga ku nyumba zawo, “ŵakapelekanga ucindami na kulumba Ciuta cifukwa ca vinthu vyose ivyo ŵakapulika na kuwona, umo ivi vikaphalikira kwa iwo.” (Luka 2:20) Ŵaliska aŵa ŵakwenera kuti ŵakakhala nagho cete yayi makani ghawemi ghakuyowoya vya Khristu agho ŵakapulika.
Pa nyengo iyo Mariya wakaluta ku Yerusalemu na mwana wake wakwamba kuti wakamupeleke kwa Yehova mwakuyana na Dango la Mozesi, Ana, nchimi yanakazi, “wakamba kuwonga Ciuta na kuyowoya vya mwana ku wose awo ŵakalindiliranga kuwombokwa kwa Yerusalemu.” (2) (Luka 2:36-38; Ex. 13:12) Ntheura, makani ghakukhwaskana na kwiza kwa Mesiya ghakalutilira kuthandazgika.
Nyengo yikati yajumphapo, “ŵakumanya vya nyenyezi ŵakufuma ku vigaŵa vyakuvuma ŵakiza ku Yerusalemu, ŵakati: ‘Wali nkhu uyo wababika themba la Ŵayuda? Pakuti tikawona nyenyezi yake apo tikaŵa kuvuma, ndipo tiza kuti tizakamusindamire.’” (Mat. 2:1, 2) Likati lapulika ici, “Themba Herode likakweŵeka, na Yerusalemu yose pamoza nalo; ndipo likati lawunganya pamoza ŵalara ŵa ŵasofi wose na ŵalembi ŵa ŵanthu likamba kuŵafumba uko Khristu wakenera kubabikira.” (3) (Mat. 2:3, 4) Ntheura, ŵanthu ŵanandi ŵakamanya kuti: Mesiya uyo wakalayizgika wiza. *
Lemba la Luka 3:15, ilo lazunulika kale, likulongora kuti Ŵayuda ŵanyake ŵakaghanaghananga kuti Yohane Mubapatizi ndiyo ni Khristu. Ndipouli, Yohane wakaŵawovwira kuti ŵasinthe maghanoghano ghawo na mazgu ghakuti: “Uyo wakwiza pamanyuma pane ngwankhongono kuluska ine, mweneuyo vilyato vyake nili wakwenelera cara kuvura. Iyo uyu wazamubapatiza imwe mwaŵanthu na mzimu utuŵa ndiposo na moto.” (Mat. 3:11) Mazgu gha Yohane agha ghakwenera kuti ghakaciska ŵanthu kuti ŵalindilire comene Mesiya.
Kasi Ŵayuda ŵa mu nyengo yakale ŵakamanya nyengo iyo Mesiya wizirenge cifukwa ca kusanda ucimi wa masabata 70, uwo uli pa Daniel 9:24-27? Nangauli tingakana yayi, kweni palije ukaboni wakulongora kuti ndimo ŵakacitira. Mu nyengo ya Yesu, pakaŵa maghanoghano ghakupambanapambana ghakukhwaskana na kufiskika kwa ucimi wa masabata 70. Pa maghanoghano agha, palije ilo likuyana na umo ucimi uwu tikuwupulikiskira sono. *
Ŵaeseni, awo vikuyowoyeka kuti likaŵa gulu lakugaluka Laciyuda, ŵakasambizganga kuti kwizenge Ŵamesiya ŵaŵiri kuumaliro wa vyaka 490, kweni palije ukaboni uwo ukulongora kuti ŵakasanda ucimi wa Daniyeli kuti ŵafike pa fundo iyi. Nanga ni para ŵakasanda ucimi uwu, nchakusuzga kughanaghana kuti Ŵayuda wose ŵakagomezga fundo za kagulu kakugaluka aka.
Mu vyaka vya m’ma 100 C.E., Ŵayuda ŵanyake ŵakagomezganga kuti masabata 70 ghakambira apo tempile lakwamba likabwangandukira mu 607 B.C.E. mpaka apo tempile laciŵiri likabwangandukira mu 70 C.E. Kweni ŵanyake ŵakatenge ucimi uwu ukafiskika mu nyengo ya Ŵamakabeyo mu vyaka vya m’ma 100 B.C.E. Ntheura pakaŵavya kukolerana pa kapendero ka masabata 70.
Ŵayuda ŵa mu nyengo ya Ŵakhristu ŵakwambilira ŵakwenera kuti ŵakamanyanga makora yayi apo masabata 70 ghazamukwanira. Iwo ŵamanyenge, mphanyi ŵapositole na Ŵakhristu ŵanyake ŵakwambilira ŵakayowoyapo kuti mwakuyana na ucimi uwu, Mesiya wakulayizgika wakafika pa nyengo yakwenelera, ndipo ni Yesu Khristu. Ndipouli, palije ukaboni uwo ukulongora kuti Ŵakhristu aŵa ŵakayowoyapo ivi.
Paliso fundo yinyake iyo tikwenera kumanya. Ŵanthu awo ŵakalembako Makani Ghawemi, kanandi ŵakalongosoranga kuti maucimi ghanyake gha mu Malemba gha Cihebere ghakafiskika pa Yesu Khristu. (Mat. 1:22, 23; 2:13-15; 4:13-16) Ndipouli, palije nanga njumoza uyo wakayowoyapo kuti kwiza kwa Yesu kukafiska ucimi wa masabata 70.
Mwakudumura tingayowoya kuti: Palije ukaboni uwo ukulongora kuti ŵanthu ŵa mu nyengo ya Yesu ŵakawumanyanga makora ucimi wa masabata 70. Ndipouli, mabuku gha Makani Ghawemi ghakupeleka vifukwa vinyake viwemi ivyo ŵanthu “ŵakalindiliranga” Mesiya.
^ ndime 4 Baibolo likuyowoyapo yayi kuti ŵangelo “ŵakimba” pa kubabika kwa Yesu.
^ ndime 7 Tingafumba kuti, Kasi ŵakumanya vya nyenyezi ŵati ŵawona “nyenyezi” kuvuma, ŵakamanya wuli kuti iyo yikulongora kuti “themba la Ŵayuda” lababika? Kasi vingaŵa kuti ŵakapulika makani ghakuti Yesu wababika apo ŵakendanga mu Israyeli?
^ ndime 9 Kuti mumanye umo tikupulikiskira ucimi wa masabata 70 panyengo yasono, wonani cipaturo 11 mu buku la Samalani Ulosi wa Danieli!


text:
MUTU 108
Yesu Wakatonda Awo Ŵakakhumbanga Kumusanga Vifukwa
MATEYU 22:15-40 MARIKO 12:13-34 LUKA 20:20-40
VYA KESARE KWA KESARE
KASI NTHENGWA YIZAMUŴAKO PA CHIWUKA?
MALANGO GHAKURU CHOMENE
Ŵalwani ŵa Yesu ŵakakwiya chomene. Yesu wakayowoya ntharika izo zikavumbura kuti mbanthu ŵaheni. Sono Ŵafarisi ŵakapangana kuti ŵamuthye mwakuti ŵamusange vifukwa. Ŵakakhumbanga kuti wayowoye chinthu chinyake chiheni mwakuti ŵakamupeleke kwa kazembe wa Ŵaroma. Ŵakapeleka ndalama ku ŵasambiri ŵawo ŵanyake na kuŵatuma kuti ŵakayezge Yesu.—Luka 6:7.
Ŵanthu ŵara ŵakati ŵafika kwa Yesu, ŵakati: “Msambizgi, tikumanya kuti mukuyowoya na kusambizga makora ndipo mukutemwera chara, kweni mukusambizga nthowa ya Chiuta mu unenesko: Kasi ntchakuzomerezgeka kwa ise kupeleka msonkho kwa Kesare panji yayi?” (Luka 20:21, 22) Yesu wakapusikika yayi na malumbo ghawo, chifukwa wakamanya kuti mbapusikizgi na ŵaryarya. Wakawona kuti usange wangayowoya kuti, ‘Ntchakwenelera yayi kupeleka msonkho uwu,’ mbwenu ŵatenge wakuwukira boma la Ŵaroma. Kweni usange watenge, ‘Mupelekenge msonkho uwu,’ mbwenu ŵanthu ŵamukwiyirenge na kumuwukira chifukwa ŵakatinkhanga kuŵa pasi pa Ŵaroma. Kasi Yesu wakazgora wuli?
Yesu wakati: “Chifukwa wuli mukuniyezga, ŵapusikizgi imwe? Nilongorani ndalama ya msonkho.” Ŵakamutolera dinari. Ndipo wakati kwa iwo: “Kasi chithuzi ichi na zina ili ni vya njani?” Ŵakati: “Vya Kesare.” Penepapo Yesu wakaŵaphalira kuti: “Ipo pelekani vinthu vya Kesare kwa Kesare, ndipo vya Chiuta kwa Chiuta.”—Mateyu 22:18-21.
Ŵanthu ŵara ŵakazizwa na mazgu gha Yesu. Ŵakasoŵa chakuyowoya, mbwenu ŵakafumapo waka. Kweni kukaŵa kuchali muhanya, ndipo viyezgo navyo vikamalira papo yayi. Ŵafarisi ŵakati ŵatondeka kumusanga vifukwa, ŵalongozgi ŵa gulu linyake ŵakiza kwa Yesu.
Ŵalongozgi aŵa ŵakaŵa Ŵasaduki. Ŵanthu aŵa ŵakatenge chiwuka kulije. Ntheura ŵakiza na fumbo pa nkhani ya chiwuka na nthengwa yakuharana. Ŵakafumba kuti: “Msambizgi, Mozesi wakati: ‘Usange munthu wafwa kwambura kuŵa na ŵana, mubali wake watore muwoli wake ndipo wamuwuskire mphapu mubali wake yura.’ Sono pakaŵa ŵana ŵanalume 7 ŵa nyumba yimoza. Wakwamba wakatora ndipo wakafwa kwambura mwana, muwoli wake wakahalika na mubali wake. Ndimo vikaŵiraso na wachiŵiri na wachitatu, m’paka wose 7 ŵakamara. Paumaliro mwanakazi nayo wakafwa. Ntheura, kasi pa chiwuka, wazamuŵa muwoli wa njani pa 7 aŵa? Pakuti wose ŵakamutorapo kuŵa muwoli wawo.”—Mateyu 22:24-28.
Ŵasaduki ŵakalondezganga chomene ivyo Mozesi wakalemba. Ntheura Yesu wakaŵazgora kuti: “Lekani mukupuvya, chifukwa Malemba mukughamanya chara nesi nkhongono ya Chiuta. Pakuti pa chiwuka, ŵanalume ŵakutora yayi nesi ŵanakazi kutengwa, kweni ŵali nga mbangelo kuchanya. Kweni pa nkhani ya chiwuka cha ŵakufwa, kasi mundaŵazge mu buku la Mozesi, nkhani yakuyowoya vya chivwati, apo Chiuta wakati kwa iyo: ‘Ine ndine Chiuta wa Abrahamu na Chiuta wa Yisake na Chiuta wa Yakhobe’? Iyo ni Chiuta wa ŵakufwa yayi, kweni wa ŵamoyo. Mukupuvya chomene.” (Mariko 12:24-27; Ekisodo 3:1-6) Mizinda yikazizikika na zgoro ili.
Yesu wakachetamiska Ŵafarisi na Ŵasaduki wuwo. Sono ŵalongozgi aŵa ŵakakolerana ndipo ŵakiza kuzakamuyezgaso. Mulembi munyake wakati: “Msambizgi, kasi dango likuru chomene mu Malango ni ndi?”—Mateyu 22:36.
Yesu wakati: “Lakwamba ni ili, ‘Pulika, iwe Israyeli, Yehova Chiuta withu ni Yehova yumoza. Utemwenge Yehova Chiuta wako na mtima wako wose na umoyo wako wose na maghanoghano ghako ghose na nkhongono zako zose.’ Lachiŵiri ni ili, ‘Utemwenge mzengezgani wako umo ukujitemwera wamwene.’ Palije malango ghanyake kuluska agha.”—Mariko 12:29-31.
Wakati wapulika zgoro, mulembi yura wakati: ‘Msambizgi, mwayowoya makora kuyana na unenesko, ‘Iyo Njumoza, ndipo kulije munyake padera pa iyo.’ Ndipo munthu wakwenera kumutemwa na mtima wake wose, maghanoghano ghake ghose, na nkhongono zake zose. Kweniso munthu wakwenera kutemwa mzengezgani wake nga umo wakujitemwera mweneko. Kuchita nthena nkhwakuzirwa chomene kuluska kupeleka sembe zakotcha zamsuma na sembe zinyake.’ Yesu wakati wamanya kuti mulembi yura wazgora mwamahara, wakati kwa iyo: “Uli kutali chara na Ufumu wa Chiuta.”—Mariko 12:32-34.
Yesu wakamara mazuŵa ghatatu (Nisani 9, 10, na 11) kusambizga mu tempile. Ŵanthu ŵanyake ŵakakondwanga kumupulikizga, nga umo wakachitira mulembi yura. Kweni ŵalongozgi ŵanyake ŵakakondwa yayi, nangauli pakaŵavya na yumoza uyo “wakaŵa na chikanga kumufumbaso.”
Manyani Vinandi
Mafumbo Ghakufumira ku Ŵaŵazgi—Ogasiti 2014
Apo Yesu wakati awo ŵawuskika “ŵakutora cara nesi kutengwa,” kasi wakayowoyanga vya awo ŵazamuwuskikira pa caru capasi?
Kasi Awo Ŵali Kufwa mbwenu Kuli Kumara?
Kasi chikuchitika ntchivichi para munthu wafwa? Kasi awo ŵali kufwa ŵazamuŵaso ŵamoyo?


text:
MUTU 18
‘Wakaghanaghaniranga Ng’anamuro Lake mu Mtima’
1, 2. Longosorani umo ulendo wa Mariya ukaŵira, ndipo chifukwa wuli ukaŵa makora viŵi yayi kwa iyo?
MARIYA wakavuka kukhala pa mbunda, ndipo wakajipulikanga makora yayi. Ŵakenda maora ghanandi chomene. Yosefe wakendanga panthazi, kuti walongozgenge nthowa kulazga ku Betelehemu. Mariya wakapulikanga mwana wakusunkhunyika munthumbo yake.
2 Apa Mariya nthumbo yikaŵa kuti yakhoma. Baibolo likulongosora kuti “wakaŵa pafupi kubaba.” (Luka 2:5) Ŵakendanga kujumpha mu minda ya ŵanthu, ndipo panji ŵalimi ŵakazizwanga kuti mwanakazi nthumbo yakhoma kale wakuyankhu? Kasi chikachitika ntchivichi kuti Mariya wanyamuke ulendo kufuma kukwake ku Nazarete?
3. Kasi Mariya wakapika ntchito wuli, ndipo tisambirenge vichi vya iyo?
3 Myezi yinandiko kumanyuma, mwanakazi Wachiyuda uyu wakapika ntchito yapadera chomene. Ntchito yake yikaŵa yakuti wababenge mwana uyo wazamuŵa Mesiya, Mwana wa Chiuta. (Luka 1:35) Apo nyengo yakuti wababe yikaŵa pafupi, pakachitika chinthu chinyake icho chikapangiska kuti ŵanyamuke ulendo uwu. Pa ulendo uwu, Mariya wakasangana na vyakusuzga vinandi ivyo vikayezga chipulikano chake. Tiyeni tiwone ivyo vikamovwira kuti walutilire kuŵa na chipulikano chakukhora.
Ulendo wa ku Betelehemu
4, 5. (a) Chifukwa wuli Yosefe na Mariya ŵakalutanga ku Betelehemu? (b) Kasi dango la Kesare likawovwira kufiska uchimi wuli?
4 Yosefe na Mariya ŵakaŵa ŵekha yayi paulendo uwu, pakaŵaso ŵanthu ŵanyake ŵanandi. Icho chikachitika ntchakuti Kesare Augusto wakapeleka dango lakuti mu charu muchitike kalembera. Ndipo munthu waliyose wakeneranga kuluta ku chikaya chakwake kukalembeska. Kasi Yosefe wakachita wuli? Baibolo likuti: “Yosefe nayo wakafuma mu Galileya, mu msumba wa Nazarete, wakaluta mu Yudeya, ku msumba wa Davide, uwo ukuchemeka Betelehemu, chifukwa chakuti wakaŵa wa nyumba na mbumba ya Davide.”—Luka 2:1-4.
5 Ntchakuzizika yayi kuti Kesare Augusto wakapeleka dango ili pa nyengo iyi. Uchimi uwo ukalembeka vyaka pafupifupi 700 kumasinda ukayowoya kuti Mesiya wazamubabikira mu Betelehemu. Nyengo yira kukaŵaso tawuni yinyake yakuchemeka Betelehemu pa mtunda wa makilomita 11 kufuma ku Nazarete. Kweni uchimi ukayowoya kuti Mesiya wazamufuma mu “Betelehemu Efurata.” (Ŵerengani Mika 5:2.) Kuti ŵakafike ku muzi uchoko uwu kufuma ku Nazarete, ŵanthu ŵakendanga mu mapiri makilomita 130 kwendera ku Samariya. Ku Betelehemu uyu ndiko Yosefe wakalutanga, chifukwa ndiko kukaŵa kwawo kwa Themba Davide, mbumba yakwake Yosefe na muwoli wake.
6, 7. (a) Chifukwa wuli ulendo wa ku Betelehemu ukwenera kuti ukaŵa wakusuzga kwa Mariya? (b) Kasi Mariya wakachitanga wuli vinthu pakuŵa muwoli wa Yosefe? (Wonaniso mazgu ghamusi.)
6 Kasi Mariya wakakolerana nayo Yosefe pa nkhani iyi? Iyo wakaŵa na nthumbo, ntheura wakatenge wasuzgikirenge pakwenda. Nakuti yikaŵa nyengo yakuti chihanya chikumara ndipo vula yakwamba yikamba kuwa. Kweniso ulendo wake ŵakachitanga kukwera chifukwa Galileya wakaŵa musi apo Betelehemu wakaŵa pachanya pa kaphiri. Panyake ulendo uwu ukatora nyengo yitali kuluska umo ukaŵiranga nyengo zose, chifukwa Mariya wakakhumbikwiranga kupumura pafupipafupi. Pa nyengo iyi, Mariya wakhumbenge mphanyi wakakhala waka pa nyumba, pafupi na ŵabali na ŵabwezi awo ŵangamovwira pa nyengo yakubaba. Ntheura Mariya wakakhumbikwiranga kukhwima mtima kuti wanyamuke ulendo uwu.
7 Kweni Luka wali kulemba kuti Yosefe wakaluta “kukalembeska pamoza na” Mariya. Wakalongoraso kuti pa nyengo iyi Yosefe na Mariya ŵakaŵa kuti ŵatorana kuyana na phangano lawo. (Luka 2:4, 5) Pakuti sono wakaŵa muwoli wa Yosefe, Mariya wakenderanga ivyo mfumu wake wayowoya. Wakawonanga kuti mfumu wake ndiyo ni mutu, ndipo wakachitanga waka milimo iyo Chiuta wakamupa nga movwiri wake, na kumovwira pa ivyo wasankha kuchita. * Mariya wakapulikiranga mfumu wake, ndipo ichi chikulongora kuti wakaŵa na chipulikano.
8. (a) Kasi chinyake icho chikamuchitiska Mariya kuluta ku Betelehemu na Yosefe ntchivichi? (b) Kasi ŵanthu ŵakugomezgeka ŵakusambirako vichi kwa Mariya?
8 Kasi chinyake icho chikamovwira Mariya kupulikira chikaŵa chivichi? Kasi wakawumanyanga uchimi uwo ukayowoya kuti Mesiya wazamubabikira mu Betelehemu? Baibolo likuyowoyapo yayi. Kweni wakwenera kuti wakamanyanga, chifukwa ŵalongozgi ŵa chisopa na ŵanthu ŵanyake ŵakamanyanga nkhani iyi. (Mat. 2:1-7; Yoh. 7:40-42) Nakuti Mariya wakaghamanyanga chomene Malemba. (Luka 1:46-55) Kwali Mariya wakanyamuka ulendo uwu chifukwa cha kupulikira mfumu wake, dango la themba, panji chifukwa cha uchimi wa Yehova, tikumanya yayi. Icho tikumanya ntchakuti wakaŵa wakujilambika chomene. Yehova wakuwonga chomene mzimu wa kujiyuyura na kupulikira uwo ŵanthu ŵake ŵanalume na ŵanakazi ŵakulongora. Mu nyengo yithu yino, ŵanthu ŵanandi ŵakujilambika yayi. Ntheura ivyo Mariya wakachita ni vyakovwira chomene kwa tose.
Kubabika kwa Khristu
9, 10. (a) Kasi Mariya na Yosefe ŵakwenera kuti ŵakaghanaghananga vichi apo ŵakafikanga ku Betelehemu? (b) Chifukwa wuli Yosefe na Mariya ŵakagona mu chiŵaya?
9 Mariya mtima ukwenera kuti ukakhira wakati wawona Betelehemu. Apo ŵakakweranga vikwezga, kujumpha mu makuni gha maolive, Mariya na Yosefe ŵakwenera kuti ŵakaghanaghananga vya mbiri ya muzi uchoko uwu. Ukaŵa uchoko chomene mwakuti ukaŵa wakwenelera yayi kuchemeka msumba mu Yudeya, nga umo ntchimi Mika yikayowoyera. Kweni mu muzi uwu ndimo mukababikira Bowazi, Naomi, na Davide, vyaka vinandi chomene kumasinda.
10 Mariya na Yosefe ŵakasanga kuti mu muzi uwu muli ŵanthu ŵanandi chomene. Ŵanthu ŵanyake ŵakatendekera kuzakalembeska, ntheura malo ghakugona ŵakaghasanga yayi mu chipinda cha ŵalendo. * Pakaŵavya chinyake chakuti ŵangachita, ntheura ŵakanjira waka mu chiŵaya. Yosefe wakwenera kuti wakafipiranga chomene mtima muwoli wake uyo pa nyengo iyi utenda ukakura. Mwenemura mu chiŵaya, Mariya nthumbo yikawuka.
11. (a) Chifukwa wuli ŵanakazi wose ŵangapulikiska umo Mariya wakasuzgikira? (b) Kasi Yesu wakaŵa ‘mwana wakwamba’ munthowa wuli?
11 Ŵanakazi wose ŵangapulikiska umo Mariya wakwenera kuti wakasuzgikira. Vyaka pafupifupi 4,000 kumasinda, Yehova wakayowoya kuti ŵanakazi ŵasuzgikenge na ulwilwi pakubaba chifukwa cha kwananga uko ŵali kuhara. (Gen. 3:16) Mariya nayo wakwenera kuti wakasuzgika na ulwilwi. Luka wakalongosorapo yayi vya ulwilwi uwo Mariya wakaŵa nawo, kweni wakalemba waka kuti: “Wakababa mwana wake wakwamba msepuka.” (Luka 2:7) Nadi, ndiyo wakaŵa “mwana wake wakwamba” pa ŵana ŵanandi awo wakaŵaso nawo. Ŵana wose ŵakaŵapo 7. (Mrk. 6:3) Kweni mwana uyu wakaŵa wakupambana chomene na ŵana ŵanyake wose. Wakaŵa mwana wakwamba wa Mariya, kweniso wakaŵa Mwana wapadera yekha wa Yehova, “wakwamba kubabika wa chilengiwa chose.”—Kol. 1:15.
12. Kasi Mariya wakamugoneka mu vichi mwana? Kasi ivyo vikachitika nadi vikupambana wuli na ivyo ŵanthu ŵanyake ŵakulongora mu maseŵero panji vithuzithuzi?
12 Apa ndipo Baibolo likutiphalira fundo yinyake yakumanyikwa chomene, yakuti: “Wakamuvungilizga salu na kumugoneka mu chakulyeramo viŵeto.” (Luka 2:7) Ŵanthu ŵanyake ŵakuyaghayizga chomene pakulongosora malo agha mu maseŵero panji vithuzithuzi ivyo ŵakujambura. Kweni wonani ivyo vikachitika nadi. Mariya wakaŵika mwana mu chinthu icho viŵeto vikalyerangamo. Kumbukani kuti ŵanthu aŵa ŵakagona mu chiŵaya. Malo agha ghakuŵa ghawemi yayi. Kasi ni mupapi nju uyo wangatemwa kuti mwana wake wakababikire mu chiŵaya usange malo ghanyake ghawemi ghalipo? Ŵapapi ŵanandi ŵakuŵakhumbira viwemi chomene ŵana ŵawo. Mariya na Yosefe nawo ŵakamukhumbiranga viwemi chomene Mwana wa Chiuta.
13. (a) Kasi Mariya na Yosefe ŵakachita vichi pakukhumba kupwelelera mwana wawo? (b) Kasi ŵapapi ŵamahara ŵakusambirako vichi kwa Yosefe na Mariya?
13 Kweni Mariya na Yosefe ŵakaŵika maghanoghano pa malo agho ŵakagonamo yayi. Iwo ŵakachita waka ivyo ŵangakwaniska kuti mwana waŵe makora. Wonani kuti Mariya wakamupwelelera mwana, wakamuvungilizga mu salu na kumugoneka makora mu chakulyeramo viŵeto kuti mwana wathukirenge. Mariya wakachita ivyo wangakwaniska kuti wapwelelere mwana wake, wakadandawura chomene na malo yayi. Iyo na Yosefe ŵakamanyangaso kuti chakuzirwa chomene ntchakuti ŵamusambizge mwana uyu kutemwa Yehova. (Ŵerengani Dotoronome 6:6-8.) Ndivyo ŵapapi ŵamahara ŵakuchita mazuŵa ghano, ŵakusambizga ŵana ŵawo uwemi wa kuteŵetera Chiuta mu charu chiheni ichi.
Ŵaliska Ŵakaŵakhozga
14, 15. (a) Chifukwa wuli ŵaliska ŵakakhumbanga chomene kuti ŵawone mwana? (b) Kasi ŵaliska ŵakachita vichi ŵakati ŵawona mwana mu chiŵaya?
14 Mwamabuchi, kukaŵa chongo chikuru. Ŵaliska ŵakachimbilira mu chiŵaya, ŵakakhumbanga kuti ŵawone mwana. Ŵanthu aŵa ŵakaŵa ŵakukondwa chomene. Ŵakachimbira kufuma ku mapiri uko ŵakakhalanga na viŵeto vyawo. * Ŵakaphalira ŵapapi ŵa mwana uyu vinthu vyakuzizwiska ivyo vikachitika. Apo ŵakaŵa ku mapiri usiku, mungelo wakawonekera kwa iwo. Uchindami wa Yehova ukaŵaŵalira zingilizge, ndipo mungelo wakaŵaphalira kuti Khristu, panji kuti Mesiya, wababika mu Betelehemu. Wakaŵaphalira kuti ŵamusanga mwana wagona mu chakulyeramo viŵeto, wavungika na salu. Kufuma apo, pakachitikaso chinthu chinyake, ŵangelo ŵanandi ŵakawonekera, ŵakalumbanga Chiuta.—Luka 2:8-14.
15 Ntchakuzizika yayi kuti ŵanthu ŵakujiyuyura aŵa ŵakachimbilira ku Betelehemu. Ŵaliska aŵa ŵakwenera kuti ŵakakondwa chomene ŵakati ŵawona bonda wagona mu chakulyeramo viŵeto nga umo mungelo wakalongosolera. Kweniso nkhani iyi ŵakayisunga waka mu mtima yayi. Ŵakaphalirako ŵanthu uthenga uwu ndipo “wose awo ŵakapulika ŵakazizwa na vinthu ivyo ŵaliska ŵakaŵaphalira.” (Luka 2:17, 18) Ŵalongozgi ŵa chisopa mu nyengo yira ŵakayuyuranga chomene ŵaliska ŵa viŵeto. Kweni ŵanthu ŵakujiyuyura na ŵakugomezgeka aŵa, Yehova wakaŵawonanga kuti mbakuzirwa. Kasi Mariya wakakhwaskika wuli na kwiza kwa ŵaliska aŵa?
Ŵaliska ŵakujiyuyura na ŵakugomezgeka aŵa, Yehova wakaŵawonanga kuti mbakuzirwa
16. Kasi Mariya wakalongora wuli kuti wakatemwanga kughanaghanirapo vinthu, ndipo ichi chikamovwira wuli?
16 Mariya wakwenera kuti wakavuka chomene chifukwa cha kubaba, kweni wakategherezganga vyose ivyo ŵanthu ŵakayowoyanga. Padera pa kupulikizga, “Mariya wakamba kusunga mazgu ghose agha na kughanaghanira ng’anamuro lake mu mtima wake.” (Luka 2:19) Mwanakazi uyu wakatemwanga nadi kughanaghanirapo vinthu. Wakamanyanga kuti uthenga wa mungelo uwu ukaŵa wakuzirwa. Yehova, Chiuta wake wakakhumbanga kuti Mariya wamumanye makora mwana wake kweniso kuzirwa kwake. Ntheura, wakapulikizganga na kusunga vyose mu mtima wake. Wakachitanga nthena kuti nyengo zose waghanaghanirengepo. Ichi ntchinyake icho chikamovwira Mariya kuŵa na chipulikano chakukhora umoyo wake wose.—Ŵerengani Ŵahebere 11:1.
17. Kasi tikusambirako vichi kwa Mariya pa nkhani ya unenesko wakuzirwa uwo uli mu Baibolo?
17 Kasi namwe muchitenge vinthu nga ni Mariya? Mu Mazgu ghake, Yehova wali kuŵikamo unenesko wakuzirwa chomene. Unenesko uwu ungatovwira pekha usange ise tikuŵikako mahara. Tikulongora kuti tikuŵikako mahara para tikuŵazga Baibolo nyengo zose na kuliwona kuti ni Mazgu gha Chiuta. (2 Tim. 3:16) Nase tikwenera kusungilira fundo zakuzirwa izi mu mtima withu na kughanaghanira ng’anamuro lake, nga umo wakachitiranga Mariya. Usange tikughanaghanirapo ivyo tikuŵazga mu Baibolo, na kuwona umo tingalondezgera fundo za Yehova, chipulikano chithu chikhorenge.
Wakapulikaso Mazgu Ghanyake Ghakuti Wasunge
18. (a) Kasi Mariya na Yosefe ŵakapulikira wuli Dango la Mozesi apo Yesu wakaŵa bonda? (b) Kasi sembe iyo Yosefe na Mariya ŵakapeleka pa tempile yikutiphalirachi vya iwo?
18 Mwana wakati wakwaniska mazuŵa 8, Mariya na Yosefe ŵakamukotora pakulondezga Dango la Mozesi. Kweniso ŵakamuthya zina lakuti Yesu, nga umo ŵakaphalilikira. (Luka 1:31) Kufuma apo, mwana wakati wakwaniska mazuŵa 40, ŵakaluta nayo ku tempile ku Yerusalemu kufuma ku Betelehemu. Uwu ukaŵa mtunda wa makilomita pafupifupi 10, ndipo ŵakapeleka sembe yakutozgera iyo Dango likakhumbanga. Kuyana na dango ili, ŵakavu ŵakapelekanga njiŵa ziŵiri panji nkhunda ziŵiri. Nangauli panyake Yosefe na Mariya ŵakachita soni kuti ŵatondeka kupeleka mberere, kweni ŵakapulikira Dango ndipo ŵakapeleka njiŵa. Ŵachali pa tempile ŵakakhozgekaso chomene.—Luka 2:21-24.
19. (a) Kasi Simiyoni wakayowoya vichi ivyo Mariya wakeneranga kusunga mu mtima? (b) Kasi Ana wakachita wuli wati wawona Yesu?
19 Nyengo yeneyira, kukiza munthu muchekuru zina lake Simiyoni, ndipo wakayowoya vinthu vinyake vyakuti Mariya wasunge mu mtima. Munthu uyu Chiuta wakamulayizga kuti pambere wandafwe wawonenge Mesiya. Mzimu utuŵa wa Yehova ukamulongora kuti mwana uyu Yesu, ndiyo ni Mponoski uyo wakayowoyeka kuti wizenge. Kweniso Simiyoni wakachenjezga Mariya kuti zuŵa linyake wazamupulika ulwilwi uwo wakwenera kuzakazizipizga. Wakayowoya kuti vizamuŵa nga kuti munthu munyake wakumugwaza na lupanga lutali. (Luka 2:25-35) Nangauli mazgu agha ghakalongoranga kuti vinthu vizamuŵa makora yayi, kweni ghakamovwira Mariya kuzizipizga apo vinthu ivi vikazakachitika nadi vyaka 33 pamanyuma. Simiyoni wakati wamara kuyowoya, kukizaso ntchimi yanakazi zina lake Ana. Mama uyu wakati wawona Yesu, wakamba kuyowoya vya iyo ku wose awo ŵakalindiliranga kuwombokwa kwa Yerusalemu.—Ŵerengani Luka 2:36-38.
20. Chifukwa wuli Yosefe na Mariya ŵakachita makora kuluta na Yesu ku tempile ku Yerusalemu?
20 Yosefe na Mariya ŵakachita makora chomene kuluta na mwana wawo ku tempile la Yehova ku Yerusalemu. Ichi chikawovwira kuti mwana wawo wazgoŵere kuluta ku tempile la Yehova umoyo wake wose. Apo ŵakaŵa pa tempile, ŵakamupa Yehova ivyo ŵangakwaniska kweniso ŵakapokera ulongozgi na kukhwimiskika. Chipulikano cha Mariya chikwenera kuti chikakhora chomene apo wakaweranga kufuma ku tempile zuŵa lira. Mariya wakaŵa na vinandi mu mtima wake vyakuti waghanaghanirepo na kuphalirako ŵanthu.
21. Chifukwa wuli tikugomezga kuti chipulikano chithu chingakhora nga ntcha Mariya?
21 Ntchakukondweska chomene kuwona kuti ŵapapi mazuŵa ghano ŵakuchita nga umo ŵanthu aŵa ŵakachitira. Ŵapapi awo Mbakaboni ŵa Yehova, ŵakwiza na ŵana ŵawo ku maungano nyengo zose. Ŵapapi aŵa ŵakuchita ivyo ŵangafiska, ndipo ŵakukhozga Ŵakhristu ŵanyawo. Para ŵakuwelera ku nyumba zawo, nawo ŵakuŵa kuti ŵakhozgeka ndipo ŵakukondwa kweniso ŵakuŵa na vinthu vinandi vyakukaphalirako ŵanthu. Tikukondwa chomene kuwungana nawo. Para nase tiwunganenge, tiwonenge kuti chipulikano chithu chikhorenge chomene, nga umo chikaŵira cha Mariya.
^ ndime 7 Wonani mphambano pakati pa vesi ili na ilo likuyowoya vya ulendo wakwamba, lakuti: “Mariya wakawuka mwaluŵiro,” wakaluta kwa Elizabeti. (Luka 1:39) Pa nyengo yira, Mariya wakaŵa kuti wandatengwe kwa Yosefe, panji lekani wakanyamuka kwambura kumupempha dankha. Kweni ŵakati ŵatorana, Baibolo likulongora kuti ulendo uwu ukaŵa wa Yosefe.
^ ndime 10 Nyengo yira, mu tawuni yiliyose mukaŵanga malo ghakugona ŵalendo na ŵamalonda.
^ ndime 14 Pa nyengo iyo, ŵaliska aŵa ŵakakhalanga kuthondo na viŵeto vyawo. Fundo iyi yikukhozgera waka ivyo Baibolo likulongora vyakuti: Khristu wakababika mu Disembala yayi apo viŵeto mphanyi vikagonanga mu viŵaya ku nyumba, kweni wakwenera kuti wakababika kuuyambiro wa Okutobala.


text:
Kasi Mukumanya?
Chifukwa wuli Yosefe wakameta dankha pambere wandalute kukawonana na Faro?
Buku la Genesis likutiphalira kuti Faro wakachemeska Yosefe kufuma mu jele mwaluŵiro. Faro wakakhumbanga kuti Yosefe wamuphalire ng’anamuro la maloto agho ghakamusuzganga. Yosefe wakakhala mu jele vyaka vinandi. Faro wakakhumbanga kuti Yosefe wize luŵiro, kweni Yosefe wakachedwerako kuti wamete dankha. (Genesis 39:20-23; 41:1, 14) Uyo wakalembanga nkhani iyi wakwenera kuti wakamanyanga makora ivyo Ŵaeguputo ŵakachitanga. Lekani wakalemba mazgu ghakuti Yosefe wakameta dankha. Kweni fundo iyi ŵanyake ŵangawona nga njambura kuzirwa.
Mitundu yinandi yakale, kusazgapo Ŵahebere, yikasunganga mwembe. Kweni buku linyake likuti ‘Ŵaeguputo pera ndiwo ŵakakanizganga kusunga mwembe.’
Kasi Yosefe wakameta mwembe pera? Magazini yinyake yikusachizga kuti mitheto yinyake ya Ŵaeguputo yikatenge munthu wakwenera kunozgeka kukawonekera pamaso pa Faro nga umo wangachitira pakukanjira mu tempile. Ntheura Yosefe wakenera kumeta thupi lose.
Buku la Milimo likuti awiske Timote ŵakaŵa Ŵagiriki. Kasi ichi chikung’anamura kuti ŵakafuma ku Greece?
Viŵi yayi. Nyengo zinyake mpositole Paulosi wakazunuranga Ŵayuda na Ŵagiriki, panji kuti Ŵahelene. Wakazunuranga Ŵagiriki kwimira ŵanthu wose awo ŵakaŵa Ŵayuda yayi. (Ŵaroma 1:16; 10:12) Chifukwa chake ntchakuti mu malo ghanandi umo Paulosi wakapharazganga, ŵanthu ŵakatolera chiyowoyero na kakhaliro ka Ŵagiriki.
Kasi ŵanthu ŵakale ŵakatenge Mugiriki wakuŵa wuli? M’ma 300 B.C.E., munthu munyake wa ku Ateni wakayowoya kuti kakhaliro ka Ŵagiriki kakathandazgikanga mu charu. Iyo wakati ivi vikachitiska kuti ‘wose awo ŵakaŵa na mwaŵi wakusambirako masambiro gha Ŵagiriki nawo ŵachemekenge Ŵagiriki, nanga ŵangaŵa kuti mba ku Greece yayi.’ Ntheura awiske Timote na ŵanyake awo Paulosi wakaŵachema kuti Ŵagiriki ŵakaŵa Ŵagiriki chifukwa cha kutolera waka kakhaliro ka Ŵagiriki, kuti ŵakababika Ŵagiriki yayi.
Manyani Vinandi
“Pulikani Loto Ili”
Mazuŵa ghano ŵanthu awo ŵali mu mbumba izo muli ŵapapi na ŵana ŵamusangapo ŵangasambirako kanthu ku mbumba yambura kukolerana iyo Yosefe wakakuliramo.
“Mwana Wane Wakutemweka na Wakugomezgeka mu Fumu”
Kasi ntchivichi chikawovwira Timote kuti waleke soni na kuŵa mulaŵiliri muwemi?


text:
Sambirani ku Ŵateŵeti Ŵakugomezgeka ŵa Yehova
“Kasi Yehova wakukhumbachi kwa iwe? Wakukhumba kuchita urunji pera na kuŵa wakugomezgeka, na kwenda mwakujiyuyura na Chiuta wako!”
SUMU: 63, 43
1, 2. Kasi Davide wakalongora wuli kugomezgeka kwa Chiuta apo Abishayi wakakhumbanga kukoma Sauli? (Wonani chithuzi chakwamba.)
SAULI na ŵasilikari ŵake 3,000, ŵakapenjanga kukoma Davide uyo wakabisama mu mapopa gha Yudeya. Kweni usiku unyake, Davide na ŵanalume ŵake ŵakaluta uko kukaŵa Themba Sauli na ŵasilikari ŵake, ndipo ŵakasanga kuti wose ŵali mu tulo. Davide na Abishayi ŵakasolota mukati mwa ŵasilikari ŵa Sauli na kufika apo pakaŵa Sauli. Abishayi wakaphwepwerezga kwa Davide kuti: “Nizomerezgani kuti nimugwaze kamoza pera m’paka mkondo pasi, nichitenge kaŵiri chara.” Kweni Davide wakamuzomerezga yayi kuti wakome Sauli. Davide wakati kwa Abishayi: “Ungamupwetekanga chara. Pakuti ni njani wangatumphuskira woko lake wakuphakazgika wa Yehova na kuŵa wambura mulandu?” Kweniso Davide wakati: “Ntchambura kwenelera pamaso pa Yehova kuti ine nitumphuske woko lane kwimikana na wakuphakazgika wa Yehova.”
2 Davide wakamanyanga ivyo wakeneranga kuchita kuti walutilire kugomezgeka kwa Yehova. Wakeneranga kuchindika Sauli. Davide wakaŵavya maghanoghano ghakupweteka Sauli chifukwa Sauli wakasankhika na Yehova kuŵa themba la Israyeli. Mazuŵa ghano napo, Yehova wakukhumba kuti ŵateŵeti ŵake ŵaŵe ŵakugomezgeka kwa iyo na kuchindika awo waŵapa mazaza.
3. Kasi Abishayi wakalongora wuli kuti wakaŵa wakugomezgeka kwa Davide?
3 Abishayi wakachindikanga Davide chifukwa wakamanya kuti Davide wakasankhika na Chiuta kuŵa themba. Kweni Davide wati waŵa themba, wakachita zakwananga zikuru. Iyo wakachita uleŵi na muwoli wa Uriya. Pamasinda, Davide wakaphalira Yowabu kuti Uriya wakomeke ku nkhondo. (2 Sam. 11:2-4, 14, 15; 1 Mid. 2:16) Abishayi wakaŵa munung’una wa Yowabu, ntheura wakwenera kuti wakapulika ivyo Davide wakachita. Ndipouli, Abishayi wakalutilira kuchindika Davide. Kweniso Abishayi wakhumbenge mphanyi wakapoka ufumu wa Israyeli chifukwa nayo wakaŵa mulongozgi wa ŵasilikari. M’malo mwake, iyo wakalutilira kuteŵetera Davide na kumuvikilira ku ŵalwani ŵake.
4. (a) Kasi Davide wakalongora wuli kuti wakaŵa wakugomezgeka kwa Chiuta? (b) Kasi mu nkhani iyi tisambirenge vichi?
4 Davide wakaŵa wakugomezgeka kwa Yehova umoyo wake wose. Apo wakaŵa muwukirano, wakakoma Goliyati kuti wavikilire Ŵaisrayeli kweniso zina la Yehova. (1 Sam. 17:23, 26, 48-51) Davide wati waŵa themba wakachita zakwananga zikuru, ndipo Yehova wakatuma ntchimi Natani kuti yikamuchenye. Davide wakazomera kuchenyeka na kuleka zakwananga zake. (2 Sam. 12:1-5, 13) Apo Davide wakaŵa muchekuru wakapeleka vyuma ivyo vikawovwira pakuzenga tempile la Yehova. (1 Mid. 29:1-5) Nangauli Davide wakachita zakwananga zikuru, kweni wakalutilira kugomezgeka kwa Yehova. (Sal. 51:4, 10; 86:2) Mu nkhani iyi tisambirenge umo nase tingaŵira ŵakugomezgeka kwa Yehova nga umo wakachitira Davide na ŵanthu ŵanyake ŵa mu nyengo yake. Tidumbiskanengeso mikhaliro iyo yingatovwira kuti tiŵe ŵakugomezgeka kwa Yehova.
GOMEZGEKANI KWA YEHOVA
5. Kasi tikusambirako vichi kwa Abishayi?
5 Abishayi wakakhumbanga kukoma Sauli kuti walongore kuti ngwakugomezgeka kwa Davide. Davide wakamukanira Abishayi kukoma Sauli chifukwa Sauli wakaŵa “wakuphakazgika wa Yehova.” (1 Sam. 26:8-11) Apa tikusambirapo sambiro lakuzirwa chomene. Tikwenera kughanaghanira dankha fundo za mu Baibolo pambere tindasankhe uyo tikwenera kumuŵika pakwamba pa nkhani yakugomezgeka.
6. Kasi tikwenera kukumbuka vichi para mubali panji mubwezi withu waleka unenesko?
6 Kanandi tikukhumba kulongora kugomezgeka kwa mubwezi panji mubali withu. Kweni nyengo zinyake mtima withu ungatipuluska chifukwa ndise ŵakwananga. (Yer. 17:9) Ntheura para munthu uyo tikumutemwa wachita kwananga na kuleka unenesko, tikumbuke kuti chinthu chakuzirwa chomene icho ise tikwenera kuchita nkhuŵa ŵakugomezgeka kwa Yehova.
7. Kasi Mudumbu Ani wakalongora wuli kuti ngwakugomezgeka kwa Chiuta?
7 Lutilirani kugomezgeka kwa Yehova nanga ni para munyake mu mbumba yinu wasezgeka mu mpingo. Mwachiyelezgero, anyina ŵa Mudumbu Ani ŵakaŵa ŵakusezgeka. [1][2] Zuŵa linyake ŵakamuyimbira foni kuti ŵakukhumba kwiza kuti ŵazakamuwone. Anyina ŵa Ani ŵakati ŵakukondwa yayi chifukwa ŵamumbumba yawo ŵakakananga kuyowoya nawo. Ani wakachita chitima, ndipo wakaŵaphalira kuti waŵalemberenge kalata. Pambere wandaŵalembere kalata, Ani wakaghanaghanirapo ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani ya ŵakusezgeka. (1 Kor. 5:11; 2 Yoh. 9-11) Mu kalata yake, Ani wakalongosolera anyina mwalusungu kuti ŵali kujipatura ŵekha ku mbumba yawo apo ŵakachita kwananga na kukana kusintha nkharo yiheni. Ani wakaphalira amama ŵake kuti ŵangaŵaso ŵakukondwa pekha para ŵangawelera kwa Yehova.
8. Kasi ni mikhaliro wuli iyo yingatovwira kuti tilutire kugomezgeka kwa Yehova?
8 Ŵateŵeti ŵakugomezgeka ŵa Chiuta awo ŵakaŵako mu nyengo ya Davide, ŵakaŵaso ŵakujiyuyura, ŵalusungu, na ŵachikanga. Tiyeni sono tidumbiskane umo mikhaliro iyi yingatovwilira ise kuŵa ŵakugomezgeka kwa Yehova.
KUJIYUYURA
9. Chifukwa wuli Abineri wakakhumbanga kukoma Davide?
9 Yonatani na Abineri mulongozgi wa nkhondo, ŵakaŵapo apo Davide wakiza na mutu wa Goliyati kwa Themba Sauli. Ivi vikachiska Yonatani kuŵa paubwezi na Davide ndipo wakalutilira kugomezgeka kwa iyo. (1 Sam. 17:57–18:3) Kweni Abineri wakachita nthena yayi. Nakuti nyengo yinyake wakawovwira Sauli apo wakakhumbanga kukoma Davide. (Sal. 54:3; 1 Sam. 26:1-5) Yonatani na Abineri ŵakamanyanga kuti Chiuta wasankha Davide kuti waŵe themba lakulondezgapo la Israyeli. Sauli wakati wafwa, Abineri wakakana nipera kuŵa ku chigaŵa cha Davide. M’malo mwake Abineri wakayezgayezga kuti Ishibosheti mwana wa Sauli ndiyo waŵe themba. Pamanyuma, Abineri wakakhumbanga kuti iyo ndiyo waŵe themba. Panji lekani Abineri wakagona na mwanakazi munyake wa Themba Sauli. (2 Sam. 2:8-10; 3:6-11) Yonatani wakaŵa wakujiyuyura ndiposo wakugomezgeka kwa Yehova lekani wakaŵa ku chigaŵa cha Davide. Kweni Abineri wakaŵa wakujikuzga lekani wakakana kuŵa ku chigaŵa cha Davide.
10. Chifukwa wuli Abisalomu wakaŵa wakugomezgeka yayi kwa Chiuta?
10 Abisalomu mwana wa Themba Davide, wakaŵa wakugomezgeka yayi kwa Chiuta chifukwa wakaŵa wambura kujiyuyura. Abisalomu wakakhumbanga kuŵa themba, ntheura “wakajinozgera magileta na mahachi, na ŵanthu 50 kuti ŵachimbirenge panthazi pake.” (2 Sam. 15:1) Iyo wakakopa Ŵaisrayeli ŵanandi kuti ŵamulondezgenge. Abisalomu wakakhumbanga kukoma Davide nangauli wakamanyanga kuti Yehova wakamusankha kuŵa themba la Israyeli.
11. Kasi tikusambirako vichi kwa Abineri, Abisalomu, na Baruki?
11 Munthu wambura kujiyuyura uyo wakukhumba waka mazaza, wangaŵa wakugomezgeka yayi kwa Chiuta. Pakuti ise tikutemwa Yehova, tikukhumba yayi kuŵa nga ni Abineri na Abisalomu awo ŵakaŵa ŵaryezgi na ŵambura kujiyuyura. Ntheura tikwenera kuŵa maso kuti tileke kutemweska ndalama panji ntchito zapachanya na chilato chakuti tiŵe ŵakutchuka. Para tingaŵa na maghanoghano ghanthena, mbwenu ubwezi withu na Yehova unangikenge. Mwachiyelezgero, nyengo yinyake Baruki mulembi wa Yeremiya, wakaleka kukondwa pakuteŵetera Yehova chifukwa wakapenjanga vinthu vyapachanya. Kweni Yehova wakamuphalira kuti: “Wona! Nkhubwangandura icho nazenga, ndipo nkhuzgura icho napanda, enya, charu chose. Kweni iwe ukujipenjera vinthu vikuru. Leka kujipenjera vinthu ivi.” (Yer. 45:4, 5) Baruki wakapulikira ivyo Yehova wakamuphalira. Nase tikwenera kupulikira ivyo Yehova wakutiphalira chifukwa sonosono apa waparanyenge charu chiheni ichi.
12. Kasi tikusambirako vichi kwa Mubali Daniyeli?
12 Mubali Daniyeli wa ku Mexico, wakeneranga kusankha pakati kugomezgeka kwa Chiuta na ivyo iyo wakakhumbanga. Iyo wakakhumbanga kutora mwanakazi wambura kusopa Yehova. Daniyeli wakati: “Nangauli nkhamba upayiniya, kweni nkhalutilira kulembera makalata mwanakazi uyu.” Pamasinda, Daniyeli wakamanya kuti ivyo wakakhumbanga vikaŵa vyambura kwenelera. Iyo wakaŵa wakugomezgeka chara kwa Yehova, ndipo wakakhumbikwiranga kujiyuyura. Ntheura wakaphalira mulara nkhani iyi. Pamanyuma, Daniyeli wakati: “Mubali uyu wakati ningaŵa wakugomezgeka kwa Chiuta pekha para ningaleka kulembera makalata mwanakazi wambura kusopa Yehova uyo nkhaŵa nayo pachibwezi. Nkhalomba kwa Yehova kuti wanovwire uku nkhulira. Nati nalomba nkhamazga chibwezi, ndipo nkhamba kuteŵetera Yehova mwakukondwa.” Pasono Daniyeli wali kutora mwanakazi uyo wakusopa Yehova, kweniso Daniyeli ni mulaŵiliri wa dera.
TIKUŴA ŴALUSUNGU
13. Kasi Natani wakalongora wuli kuti wakaŵa wakugomezgeka kwa Yehova na kwa Davide?
13 Munthu uyo ngwakugomezgeka kwa Yehova, wakuŵaso wakugomezgeka ku ŵanyake na kuŵawovwira. Ntchimi Natani yikaŵa yakugomezgeka kwa Yehova kweniso kwa Davide. Davide wakati wagona na muwoli wamwene na kukomeska mweneko wa mwanakazi, Yehova wakatuma Natani kuti wakachenye Davide. Natani wakaŵa wachikanga lekani wakapulikira Yehova. Kweni pakuyowoya na Davide, wakayowoya nayo mwavinjeru kweniso mwalusungu. Iyo wakakhumbanga kovwira Davide kuti wamanye ukuru wa zakwananga zake. Ntheura wakayowoya nkhani ya munthu musambazi uyo wakatora kamberere kamoza pera ka munthu mukavu. Davide wakati wapulika nkhani iyi, wakamukwiyira chomene munthu musambazi uyu. Pamasinda, Natani wakati: “Munthu uyu ndimwe.” Apa Davide wakamanya kuti wanangira Yehova.
14. Kasi lusungu lungamovwirani wuli kuti muŵe ŵakugomezgeka kwa Yehova ndiposo ku ŵanyinu?
14 Para muli na lusungu, namwe mungaŵa ŵakugomezgeka kwa Yehova ndiposo ku ŵanyinu. Mwachiyelezgero, mungaŵa na ukaboni wakuti mubali wachita kwananga kukuru. Kweni nyengo zinyake mungabisa kwananga kwake kuti mulongore kugomezgeka kwa iyo, chomenechomene para ni mubwezi winu panji wamumbumba yinu. Ndipouli kumbukani kuti chakuzirwa chomene nkhuŵa wakugomezgeka kwa Yehova. Ntheura, nga ni Natani pulikirani Yehova kweniso longorani lusungu kwa mubali uyo wachita kwananga. Muchiskani kuti mwaluŵiro waphalire ŵalara kuti ŵamovwire. Para watondeka kuŵaphalira, mbwenu imwe mukwenera kuŵamanyiska. Usange mwachita nthena, ndikuti mwalongora kuti ndimwe wakugomezgeka kwa Yehova. Kweniso mwalongora lusungu kwa uyo wachita kwananga chifukwa ŵalara ŵamovwirenge kuti waŵeso paubwezi na Yehova.
TIKUKHUMBIKWIRA CHIKANGA
15, 16. Chifukwa wuli Hushayi wakakhumbikwiranga chikanga?
15 Hushayi wakaŵa mubwezi wakugomezgeka wa Themba Davide. Apo ŵanthu ŵakakhumbanga kuvwalika uthemba Abisalomu, Hushayi wakakhumbikwiranga chikanga kuti walutilire kugomezgeka kwa Davide na Chiuta. Hushayi wakamanya kuti Abisalomu na ŵasilikari ŵake ŵafika ku Yerusalemu, ndiposo kuti Davide wachimbira. (2 Sam. 15:13; 16:15) Kasi Hushayi wakachitachi? Kasi wakaleka kuŵa ku chigaŵa cha Davide na kuŵa ku chigaŵa cha Abisalomu? Chara. Nangauli Davide wakaŵa muchekuru kweniso ŵanthu ŵanandi ŵakakhumbanga kumukoma, kweni Hushayi wakalutilira kugomezgeka kwa Davide. Iyo wakamanyanga kuti Yehova ndiyo wasankha Davide kuŵa themba la Israyeli. Ntheura Hushayi wakaluta ku Phiri la Maolive kuti wakakumane na Davide.
16 Davide wakapempha Hushayi kuti wawelere ku Yerusalemu na kukapusikizgira kuti wali ku chigaŵa cha Abisalomu mwakuti Abisalomu waleke kwendera fundo za Ahitofeli. Hushayi wakaŵika umoyo wake pangozi chifukwa wakaŵa wakugomezgeka kwa Davide na Yehova. Davide wakalomba Yehova kuti wawovwire Hushayi, ndipo Yehova wakamovwira nadi. Ntheura Abisalomu wakapulikira ulongozgi wa Hushayi m’malo mwa ulongozgi wa Ahitofeli.
17. Chifukwa wuli tikukhumbikwira chikanga?
17 Nase tikukhumbikwira chikanga kuti tilutilire kugomezgeka kwa Yehova. Chikanga chitovwirenge kuti tipulikirenge Chiuta m’malo mwa kuchita waka ivyo ŵakukhumba ŵamumbumba yithu, ŵanyithu ŵa ku ntchito, panji ŵamazaza. Mwachiyelezgero, apo Taro wa ku Japan wakaŵa msepuka, wakachitanga chilichose kuti wakondweske ŵapapi ŵake. Iyo wakapulikiranga ndipo wakaŵa wakugomezgeka ku ŵapapi ŵake chifukwa wakaŵatemwanga. Kweni Taro wakati wamba kusambira Baibolo na Ŵakaboni ŵa Yehova, ŵapapi ŵake ŵakati waleke. Taro wakasuzgika chomene maghanoghano na nkhani iyi, ndipo chikaŵa chakusuzga kuti waŵaphalire kuti wakukhumba kwamba kuwungana na Ŵakaboni ŵa Yehova. Taro wakati: “Ŵapapi ŵane ŵakakwiya chomene ndipo kwa vyaka vinandiko ŵakanikanizga kufika pa nyumba yawo. Nkhalomba kwa Yehova kuti wanovwire kuŵa wachikanga. Pasono ŵapapi ŵane ŵakunizomerezga kuti niŵawonenge nyengo zose.”
18. Kasi imwe nkhani iyi yamovwirani wuli?
18 Nga ni Davide, Yonatani, Natani, na Hushayi nase tiŵenge ŵakukondwa para tilutilirenge kugomezgeka kwa Yehova. Tikukhumba chara kuŵa nga ni Abineri na Abisalomu awo ŵakaŵa ŵambura kugomezgeka kwa Chiuta. Nangauli ndise ŵanthu ŵakwananga, kweni tikwenera kulutilira kugomezgeka kwa Yehova chifukwa ndicho chinthu chakuzirwa chomene pa umoyo wa munthu.
^ [1] (ndime 7) Mazina ghanyake ghasintha.


text:
GONGWE LA MULINDA MARCH 2014
Kasi Ciuta Wali Kumucitirani Vici?
Ciuta wali kutipa umoyo na vyose ivyo tikukhumbikwira kuti tikondwenge, kweni kasi wali kutipa vyenevivi pera?
Kasi Ciuta Wali Kumucitirani Vici?
Dango la Ciuta lakuti ‘umoyo kulipira umoyo,’ likutovwira kuti timanye cifukwa ico Ciuta wapelekera “Mwana wake wapadera yekha.”
Kukhala ca!
Tikumucemani kuti tizakakumbukire lumoza nyifwa ya Yesu.
Ndine Wankhongono Nangauli Thupi Ndakunyotwa
Munthu uyo wakwendanga waka pa njinga ya ŵanthu ŵakupendera wakusanga “nkhongono zakuluska zakawiro” cifukwa wali na cipulikano.
Kasi Nchakwenelera Kuti Visopa Vicitirenge Vinthu Pamoza?
Kasi umoza na mtende vingaŵapo mwangozi waka? Wonani ivyo Baibolo likuzgora.
Kasi Vikenda Wuli Kuti ku Spain Kuŵe Baibolo?
Kasi pali kuyana wuli pakati pa ŵana ŵa sukulu awo ŵakoperanga Malemba pa masileti na awo ŵakanjizga Baibolo mwakubisilizga mu Spain?
Mafumbo Ghazgoleka
Pali kukolerana pakati pa kwananga uko Adamu wakacita na nyifwa ya Yesu. Vikukolerana wuli?
Zinyake izo Zalongoreka mu Magazini
Kasi Baibolo Likuti Wuli pa Nkhani ya Isitara?
Manyani vinthu 5 ivyo vikuchitika pa holide ya Isitara kweniso umo yikambira.


text:
NKHANI YAKULONGOSORA UMOYO WA MUNTHU
Maso Ghakovwira Jairo Kuteŵetera Yehova
Jitorani kuti ndimwe wakupendera ndipo viŵaro vinu vyose vikugwira ntchito yayi kupaturako maso. Ndimo mukuru wane Jairo waliri. Kweni ngwakukondwa. Pambere nindalongosore chifukwa icho wakukondwera, lekani nimuphalirani nkhani yake yose.
Jairo wali kubabika na nthenda yinyake ya ku wongo (spastic quadriplegia). * Ntheura vigaŵa vinandi vya thupi lake vikugwira ntchito yayi. Pakuti wongo wake uli na suzgo, wangaponya mawoko panji malundi mwambura kumanya. Ntheura nyengo zinyake wakujipweteka, kweniso kupweteka awo ŵali pafupi. Chachitima ntchakuti nyengo zinyake mawoko na malundi ghake ŵakughakakilira ku njinga yake iyo wakukhalapo kuti waleke kujipweteka kweniso kupweteka ŵanji.
WAKAPULIKANGA VYAKUŴINYA CHOMENE
Jairo wakapulikanga vyakuŵinya chomene apo wakakuranga. Apo wakaŵa na myezi yitatu wakamba kuzinduka pafupipafupi. Pakuti wakazindukanga, amama ŵakamukoranga mwankhongono na kuchimbilira nayo ku chipatala. Nyengo zinyake ŵakaghanaghananga kuti wafwa.
Chifukwa chakuti ŵakamukoranga na nkhongono, mukuluta kwa nyengo suzgo likasazgikira. Apo wakaŵa na vyaka 16, wakasangika na suzgo mu chiwuno ndipo ŵakamuchita opareshoni. Nkhukumbuka kuti usiku wose wakaliranga chifukwa cha vyakuŵinya.
Pakuti ngwakupendera wangachita yayi vinthu payekha. Kanandi amama na adada ndiwo ŵakumulyeska, kumuvwalika, na kukamugoneka. Nangauli Jairo wakukhumbikwira wovwiri nyengo zose, kweni adada ŵakumukumbuskanga kuti Yehova ndiyo wakumovwira chomene.
IVYO ŴAKACHITA KUTI ŴAMBE KUYOWOYESKANA
Ŵapapi ŵithu Mbakaboni ŵa Yehova ndipo kwambira apo Jairo wakaŵa kamwana ŵakamuŵazgiranga nkhani za mu Baibolo. Ŵakamanya kuti munthu wangaŵa wakukondwa para wali paubwezi na Chiuta. Nangauli ngwakupendera, suzgo lake lizamumara kunthazi. Kweni kanandi ŵapapi ŵakakayikiranga usange Jairo wangamanya ivyo Baibolo likusambizga.
Apo Jairo wakaŵa mwana, zuŵa linyake adada ŵakamufumba kuti: “Jairo, kasi ungayowoya nane?” Ndipo ŵakayowoyaso kuti: “Para ukunitemwa nadi yowoya.” Adada ŵati ŵamupempha kuti wayowoye, Jairo masozi ghakamba kufuma. Nangauli wakakhumbisiska kuti wayowoye, kweni ivyo wakayowoya vikapulikikwa yayi. Adada chitima chikaŵakora kuwona Jairo wakulira. Kweni ivi vikalongora kuti wakapulika ivyo adada ŵakayowoya. Suzgo likaŵa lakuti wakatondekanga kuyowoya.
Pati pajumpha nyengo yichoko waka, ŵapapi ŵakamba kuwona kuti nyengo zinyake Jairo wakendeskanga maso mwakuti wayowoye ivyo wakukhumba. Nyengo zinyake Jairo vikamuŵinyanga kuwona kuti wakutondeka kulongosora ivyo wakukhumba. Jairo wakamba kukondwa wati wawona kuti ŵapapi ŵamba kumanya ivyo wakung’anamura para wakwendeska maso, na kumuchitira ivyo wakukhumba. Vikaŵa nga wakuyowoya kuti nawonga chomene.
Dokotala wakovwira awo ŵali na suzgo lakuyowoya wakasachizga kuti tiwuskenge mawoko para tikukhumba kuti wazgore kuti enya panji yayi. Woko lamalyero kwimira enya, lamazere kwimira yayi. Ntheura wakadodoliskanga woko ilo likukolerana na ivyo wakukhumba.
CHINTHU CHAPADERA CHOMENE PA UMOYO WA JAIRO
Katatu pa chaka, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuŵa na maungano ghakurughakuru ndipo pa maungano agha pakuŵa nkhani za mu Baibolo. Nyengo zose Jairo wakukondwa chomene na nkhani ya ubatizo. Zuŵa linyake apo wakaŵa na vyaka 16, adada ŵakamufumba kuti: “Jairo, kasi ukukhumba kubatizika?” Jairo wakadodoliska woko la malyero kulongora kuti wakukhumba kubatizika. Adada ŵakamufumbaso kuti: “Kasi wamulayizga Yehova mu lurombo kuti umuteŵeterenge umoyo wako wose?” Jairo wakadodoliskaso woko lamalyero la adada. Apa vikalongora kuti Jairo wakasankha kuti wateŵeterenge Yehova.
Wati wategherezgapo nkhani zinandi, Jairo wakamanya kuzirwa kwa ubatizo. Ntheura mu 2004 wakazgora fumbo lakuzirwa chomene ilo wakaŵa kuti wandafumbikepo. Fumbo ili likaŵa lakuti: “Kasi wajipeleka kwa Yehova kuti wuchitenge khumbo lake?” Pakuzgora fumbo ili wakakwezga maso chifukwa ndimo ŵakamuphalilira. Ntheura wakabatizika kuŵa Kaboni wa Yehova apo wakaŵa na vyaka 17.
WAKAŴIKAPO MTIMA KUTEŴETERA YEHOVA
Mu 2011, pakasangika nthowa yinyake yakuyowoyeskerana na Jairo. Nthowa iyi ni kompyuta iyo wakugwiliskira ntchito maso. Pakompyuta iyi pakuŵa vithuzithuzi. Para waphayira pa chithuzi icho wasankha, vili nga wadofya batani. Ntheura yikufumiska mazgu agho ŵanthu ŵakupulika.
Jairo wakamba kupulikiska makora Baibolo ndipo wakaŵa na khumbo lakovwira ŵanyake kuti ŵamanye Yehova. Para tili kunyumba tikusambilirathu vyakuti tikayowoyepo ku Nyumba ya Ufumu. Panyengo iyi, Jairo wakulaŵiska ine na kompyuta yake. Para wachita nthena ndikuti wakunikumbuska kuti nilembe fundo iyo wangakayowoyapo ku Nyumba ya Ufumu.
Mu Nyumba ya Ufumu para wakukhumba kuyowoyapo, wakulaŵiska vithuzi ivyo vili pa kompyuta na kusankhapo, ndipo mazgu ghakupulikikwa pa kompyuta. Para wayowoyapo wakumwemwetera. Alex uyo njumoza wa ŵabwezi ŵake wakati: “Nyengo zose nkhukhozgeka chomene para napulika zgoro lake.”
Jairo wakuthembaso maso ghake kuti waphalireko ŵanji za chigomezgo chake. Wakuchita nthena mwa kuphayira pa chithuzi icho chikulongora kuti ŵanthu na vinyama ŵazamukhala pamoza mwa mtende mu paradiso. Para waphayira, kompyuta yake yikufumiska mazgu. Yikuti, “Ivi ndivyo Baibolo likulayizga kuti charu chose chizamuŵa paradiso ndipo pazamuŵavya matenda na nyifwa, Uvumbuzi 21:4.” Para munthu wakukhumba kumanya vinandi, wakuphayiraso pa chithuzi chinyake ndipo kompyuta yikufumiska mazgu ghakuti, “Kasi mungatemwa kuti nisambirenge namwe Baibolo?” A sekuru ŵakazomera kuti ŵasambirenge Baibolo. Chakukondweska ntchakuti Jairo wali kusambizga Baibolo a sekuru ndipo ŵakabatizika mu Ogasiti 2014 pa ungano wa chigaŵa uwo ukachitikira ku Madrid.
Ŵasambizgi ku sukulu ŵakuwona kuti Jairo wakuŵikapo mtima chomene kuteŵetera Yehova. Rosario uyo ni dokotala wakati: “Para nkhukhumba kunjira chisopa, ninganjira cha Ŵakaboni ŵa Yehova. Nkhuwona kuti Jairo wali na chipulikano chakukhora ndipo chikumovwira kuŵa wakukondwa nangauli wali mu suzgo.”
Nyengo zose Jairo wakukondwa para nkhuŵazga lemba la Yesaya 35:6. Lemba ili likuti: ‘Wakupendera wazamuduka nga ni mbaŵala, lulimi lwa mbuwu luzamwimba.’ Nangauli nyengo zinyake wakuŵa na chitima kweni kanandi wakuŵa wakukondwa. Wakukondwa chifukwa chakuti wali paubwezi na Yehova kweniso Ŵakhristu ŵanyake mu mpingo. Uwu mbukaboni wakuti para munthu wakuteŵetera Yehova wakuŵa wakukondwa nangauli wangaŵa na masuzgo.
^ ndime 5 Spastic quadriplegia ni nthenda yakofya chomene ya ku wongo. Nyengo zinyake munthu wangatondeka kunyoloska na kukhwinyatiska mawoko na malundi, kweniso singo yingatondeka kukhora.


text:
Yehova Wakuŵapa Njombe Awo Ŵakumupenja na Mtima Wose
“Uyo wakusendelera kwa Chiuta wakwenera kugomezga kuti waliko ndipo wakuŵapa njombe awo ŵakumupenja na mtima wose.”—HEB. 11:6.
SUMU: 85, 134
1, 2. Kasi chitemwa na chipulikano vikukolerana wuli? (b) Kasi tidumbiskanenge mafumbo wuli?
TIKUTEMWA YEHOVA “chifukwa ndiyo wakamba kutitemwa.” (1 Yoh. 4:19) Yehova wakutemwa chomene ŵanthu, lekani wakutumbika ŵateŵeti ŵake ŵakugomezgeka. Para tikumutemwa chomene Yehova, chipulikano chithu chilutilirenge kukhora. Tikugomezga kuti waliko kweniso wakupeleka njombe ku awo wakuŵatemwa.—Ŵerengani Ŵahebere 11:6.
2 Yehova wakuŵapa njombe ŵateŵeti ŵake, ndipo ichi ntchimoza mwa vinthu ivyo wakuchita. Tikuŵa na chipulikano chakukhora para tikugomezga kuti Chiuta wazamuŵapa njombe awo ŵakumupenja na mtima wose, chifukwa “chipulikano ntchilindizga chanadi cha vinthu ivyo tikugomezga.” (Heb. 11:1) Ntheura chipulikano chikutovwira kulindilira vitumbiko ivyo Chiuta walayizga. Kasi pali uwemi wuli para tikugomezga kuti tizamupokera njombe? Kasi kale Yehova wakatumbikanga wuli ŵateŵeti ŵake? Ndipo sono wakuŵatumbika wuli? Tiyeni tiwone.
YEHOVA WAKULAYIZGA KUTI WATUMBIKENGE ŴATEŴETI ŴAKE
3. Kasi Yehova wakutilayizga vichi pa Malaki 3:10?
3 Yehova Chiuta wali kulayizga yekha kuti watumbikenge ŵateŵeti ŵake ŵakugomezgeka. Ntheura wakutipempha kuti tisange vitumbiko ivi. Wakuti: “‘Niyezgani . . . ndimo wayowoyera Yehova wa mawumba, “muwone usange nilekenge kumujulirani vipata vyakuchanya na kumupungulirani vitumbiko m’paka musoŵe pakusunga.’” (Mal. 3:10) Tikulongora kuti tikuwonga Yehova kufumira pasi pa mtima para tikuzomera ivyo watipempha.
4. Chifukwa wuli tikugomezga ivyo Yesu wakayowoya pa Mateyu 6:33?
4 Yesu wakaŵasimikizgira ŵasambiri ŵake kuti para ŵadangizga dankha Ufumu, Chiuta waŵawovwirenge. (Ŵerengani Mateyu 6:33.) Yesu wakamanya kuti ivyo Chiuta walayizga vikufiskika nadi. Wakawonanga umo Yehova wakafiskiranga ivyo walayizga. (Yes. 55:11) Nase tikwenera kuŵa na chigomezgo chose kuti ivyo Yehova walayizga vizamufiskika nadi. Iyo wakuti: “Nikulekenge yayi napachoko nesi kukutaya munthowa yiliyose.” (Heb. 13:5) Ntheura fundo iyi yikukolerana na ivyo Yesu wakayowoya vya kupenja dankha Ufumu na urunji wa Chiuta.
5. Chifukwa wuli ivyo Yesu wakazgora Petrosi vikukhozga chipulikano chithu?
5 Nyengo yinyake mpositole Petrosi wakafumba Yesu kuti: “Ise tasida vinthu vyose na kumulondezgani, kasi tizamuŵa na vichi?” (Mat. 19:27) Yesu wakamukalipira yayi Petrosi chifukwa cha ivyo wakafumba. Kweni iyo wakaphalira ŵasambiri ŵake kuti ŵazamupokera njombe chifukwa cha kujipeleka. Ŵapositole na Ŵakhristu ŵanyake ŵakugomezgeka, ŵamulamulira pamoza na Yesu kuchanya. Kweni nanga ni sono nthena ŵakutumbikika. Yesu wakati: “Waliyose uyo wasida nyumba panji ŵakuru panji ŵanung’una panji ŵadumbu panji awiske panji anyina panji ŵana panji minda chifukwa cha zina lane, wazamupokera vinandi chomene ndipo wazamuhara umoyo wamuyirayira.” (Mat. 19:29) Ŵasambiri ŵa Yesu ŵakasanga vitumbiko vinandi chomene kujumpha ivyo ŵakete ŵasangenge. Kasi ŵadada, ŵamama, ŵakuru, ŵadumbu, na ŵana ŵauzimu awo tili kusanga chifukwa cha kuŵika dankha Ufumu pakwamba, asi mbakuzirwa chomene kuluska chilichose icho tili kuleka?
“CHILI NGA NI NYANGURU WA UMOYO WITHU”
6. Chifukwa wuli Yehova walayizga ŵateŵeti ŵake kuti waŵapenge njombe?
6 Yehova wali kulayizga ŵateŵeti ŵake kuti waŵapenge njombe. Ivi vikuŵawovwira kuti ŵalutilire kugomezgeka para ŵakuyezgeka. Nangauli pasono ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakutumbikika mwauzimu, kweni ŵakulindilira vitumbiko vinandi chomene munthazi. (1 Tim. 4:8) Chifukwa chakuti tikugomezga chomene kuti “wakuŵapa njombe awo ŵakumupenja na mtima wose,” vikutovwira kuti tilutilire kuŵa na chipulikano chakukhora mwa Yehova.—Heb. 11:6.
7. Kasi chigomezgo chikuyana wuli na nyanguru?
7 Pa upharazgi wake pa Phiri, Yesu wakati: “Sekelerani na kukondwa chomene, pakuti njombe yinu njikuru kuchanya, chifukwa ndimo ŵakatambuzgira ntchimi izo zikaŵako pambere imwe mundaŵeko.” (Mat. 5:12) Ŵakhristu ŵanyake ŵamupokera njombe yawo kuchanya, ndipo ŵanyake ‘ŵakusekelera na kukondwa chomene’ chifukwa cha chigomezgo chakuzakakhala na umoyo wamuyirayira pa charu chapasi mu Paradiso. (Sal. 37:11; Luka 18:30) Kwali tizamukhala pa charu chapasi, kwali tikuluta kuchanya, chigomezgo chithu chili nga ni “nyanguru wa umoyo withu.” (Heb. 6:17-20) Nga umo nyanguru wakovwilira sitima panji boti kuti yileke kubira para chimphepo chikuputa, chigomezgo chanadi chingatovwira kuti tiŵe na maghanoghano ghawemi, kweniso kuti tilutilire kuchita makora mwauzimu. Chigomezgo chingatovwira kuti tiŵe na nkhongono zakuzizipizgira.
8. Kasi chigomezgo chili na nkhongono wuli?
8 Chigomezgo chithu chakufuma mu Baibolo chili na nkhongono zakuchepeskera kwenjerwa. Ivyo Chiuta watilayizga vili nga ni mafuta ghauzimu agho ghakutovwira kuti tileke kwenjerwa chomene. Tikujipulika makora chomene para ‘katundu withu tamuthwikiska Yehova,’ uku tikumanya kuti ‘watovwirenge.’ (Sal. 55:22) Tili na chigomezgo chose kuti Chiuta wangachita “vinandi nkhanira kuluska vinthu vyose ivyo tikulomba panji kughanaghana.” (Efe. 3:20) Manyani kuti Chiuta wangachita “vinandi nkhanira” kuluska umo ise tikughanaghanira.
9. Chifukwa wuli tikugomezga kuti Yehova wangatitumbika?
9 Kuti tizakapokere njombe, tikwenera kugomezga chomene Yehova na kupulikira ivyo wakutiphalira. Mozesi wakaphalira mtundu wa Israyeli kuti: “Yehova wamumutumbikani nadi mu charu icho Yehova Chiuta winu wakumupani kuti mupoke kuŵa chiharo chinu. Ivi vyamuchitika pekha usange mwamupulikira lizgu la Yehova Chiuta winu na kusunga mwakupwelelera dango lose ili, ilo nkhumupani muhanya uno. Yehova Chiuta winu wamumutumbikani nga umo walayizgira.” (Doto. 15:4-6) Kasi mukugomezga nadi kuti Yehova wangamutumbikani para mungalutilira kumuteŵetera mwakugomezgeka? Mukwenera kuti muli na vifukwa vyakukwana vyakumugomezgera.
YEHOVA NDIYO WAKAŴAPANGA NJOMBE
10, 11. Kasi Yehova wakamutumbika wuli Yosefe?
10 Baibolo likalembeka kuti litovwire. Muli viyelezgero vinandi ivyo vikulongora kuti Chiuta wakatumbikanga ŵateŵeti ŵake ŵakugomezgeka. (Rom. 15:4) Yosefe wakaŵa yumoza wa ŵateŵeti ŵake ŵakugomezgeka. Nyengo yinyake, ŵakuru ŵake ŵakamupangira chiŵembu, pamanyuma mwanakazi wa bwana wake wakamupusikizgira kuti wakakhumbanga kumukolelera. Ndipo paumaliro Yosefe ŵakamujalira mu jele ku Eguputo. Kasi wakaleka kugomezga Chiuta? Yayi. “Yehova wakalutilira kuŵa na Yosefe ndipo wakamulongoranga lusungu . . . Yehova wakaŵa nayo ndipo Yehova wakatumbikanga chilichose icho Yosefe wakachitanga.” (Gen. 39:21-23) Yosefe wakalindilira Chiuta mwakuzikira kuti wamovwirenge.
11 Vyaka vikati vyajumphapo, Farawo wakamufumiska Yosefe mu jele ndipo wakamwimika kuŵa wachiŵiri wake mu charu chose cha Eguputo. (Gen. 41:1, 37-43) Nyengo yikati yajumphapo, muwoli wake wakamubabira ŵana ŵanyamata ŵaŵiri. “Yosefe wakathya mwana wakwamba zina lakuti Manase, chifukwa wakati, ‘Chiuta waniluwiska suzgo lane lose, na nyumba yose ya adada.’ Mwana wachiŵiri wakamuthya zina lakuti Efurayimu, chifukwa wakati, ‘Chiuta wanipa ŵana mu charu cha visuzgo vyane.’” (Gen. 41:51, 52) Chifukwa chakuti Yosefe wakagomezgeka kwa Chiuta, wakatumbikika chomene ndipo wakaponoska umoyo wa Ŵaisrayeli na Ŵaeguputo. Apa fundo njakuti, Yosefe wakamanya kuti Yehova ndiyo wakamutumbika na kumupa njombe.—Gen. 45:5-9.
12. Ntchivichi chikawovwira Yesu kuti wazizipizge?
12 Yesu Khristu wakayezgeka chomene, kweni wakalutilira kugomezgeka kwa Chiuta, ndipo paumaliro wakapokera njombe. Ntchivichi chikawovwira Yesu kuti wazizipizge? Baibolo likuti: “Chifukwa cha chimwemwe icho chikaŵikika panthazi pake, wakazizipizga khuni lakusuzgikirapo, wakasulako soni.” (Heb. 12:2) Yesu wakakondwa chomene chifukwa wakatuŵiska zina la Chiuta. Kweniso Adada ŵake ŵakakondwa nayo chomene ndipo ŵakamupa mauteŵeti ghanandi. Baibolo likutiphalira kuti “wakhala pasi ku woko lamalyero la chitengo cha Chiuta.” Kweniso likuti: “Chiuta wakamukwezga pa malo ghapachanya na kumupa zina ilo lili pachanya pa zina linyake lililose.”—Fil. 2:9.
YEHOVA WAKULUWA YAYI IVYO TIKUCHITA
13, 14. Kasi Yehova wakujipulika wuli na ivyo tikumuchitira?
13 Tili na chigomezgo chose kuti Yehova wakuwonga ivyo tikuchita kuti timuteŵetere. Wakumanya ivyo tikwenjerwa panji umo tikujipulikira. Chitima chikumukora para tikusuzgika maghanoghano chifukwa cha ukavu, ulwari, panji masuzgo ghanyake agho ghakutitondeska kuchita makora uteŵeti withu. Tikugomezga kuti Yehova wapelekenge njombe ku ŵateŵeti ŵake chifukwa ŵakugomezgeka kwa iyo.—Ŵerengani Ŵahebere 6:10, 11.
14 Kumbukani kuti tikwenera kulomba kwa Chiuta uyo ‘wakupulika malurombo’ na chigomezgo chose kuti watovwirenge. (Sal. 65:2) “Dada wa mtima walusungu na Chiuta wa chisangulusko chose,” watovwirenge mwauzimu kweniso para tikusuzgika maghanoghano. Wangachita nthena kwizira mu Ŵakhristu ŵanyithu. (2 Kor. 1:3) Yehova wakukondwa chomene para tikulongora lusungu ŵanyithu. “Uyo wakulongora lusungu kwa mukavu wakubwerekeska Yehova, ndipo wamuwezgerenge pa ivyo wachita.” (Zinth. 19:17; Mat. 6:3, 4) Ntheura para tikovwira ŵanyithu awo ŵakusuzgika, Yehova wakuwona ndipo vikuŵa nga tikumubwereka iyo. Iyo wakutilayizga kuti nayo wazamutilongora lusungu.
WATIPENGE NJOMBE SONO KWENISO MUYIRAYIRA
15. Kasi mukulindilira njombe wuli? (Wonani chithuzi chakwamba.)
15 Ŵakhristu ŵakuphakazgika ŵakulindilira kuzakapokera “mphumphu ya urunji . . . iyo Fumu, mweruzgi murunji, yizamupeleka . . . nga ni njombe mu zuŵa ilo.” (2 Tim. 4:7, 8) Ntheura muzamukhorwa na njombe yiliyose iyo Chiuta wazamumupani. “Mberere zinyake” za Yesu, nazo zikukondwa kuti zizamupokera njombe ya umoyo wamuyirayira pa charu chapasi mu Paradiso. Mu charu chiphya “ŵazamukondwa chomene na mtende ukuru.”—Yoh. 10:16; Sal. 37:11.
16. Kasi ni mazgu wuli ghakukhozga agho ghali pa 1 Yohane 3:19, 20?
16 Nyengo zinyake tingawona nga palije icho tikuchita, panji kuti Yehova wakukondwa yayi na ivyo tikufiska pa kumuteŵetera. Ndipo nyengo zinyake tingawona nga ndise ŵambura kwenelera kupokera njombe. Kweni nyengo zose tikumbukenge kuti “Chiuta ni mukuru kuluska mitima yithu ndipo wakumanya vinthu vyose.” (Ŵerengani 1 Yohane 3:19, 20.) Chiuta wakupeleka njombe pa uteŵeti uliwose uwo tingachita kufumira pasi pa mtima chifukwa cha chipulikano kweniso chitemwa. Iyo wakuwona kuti uteŵeti uliwose, kwali uwoneke wapasi wuli, ngwakuzirwa chomene kwa iyo.—Mrk. 12:41-44.
17. Kasi ni vitumbiko wuli ivyo tikusanga sono?
17 Nangauli tili mu mazuŵa ghaumaliro gha charu cha Satana ichi, kweni Yehova wakutumbika ŵaŵeteti ŵake. Wakuwoneseska kuti ŵateŵeti ŵake ŵakukondwa na chakurya chinandi chauzimu. Wakuŵapa chakurya chinandi chomene kuluska kumanyuma kose. (Yes. 54:13) Nga umo Yesu wakalayizgira, Yehova wakutitumbika nadi sono. Tili na ŵabali na ŵadumbu ŵauzimu pa charu chose chapasi. (Mrk. 10:29, 30) Kweniso awo ŵakupenja Chiuta na mtima wose, ŵakutumbikika chomene chifukwa ŵakuŵa na mtende mu mtima, ŵakukhorwa, kweniso ŵakuŵa ŵakukondwa.—Mrk. 10:29, 30.
18, 19. Kasi ŵaŵeti ŵa Yehova ŵakujipulika wuli na umo waŵatumbikira?
18 Ŵateŵeti ŵa Yehova pa charu chose chapasi, ŵakuwona na maso ghawo kuti Yehova wakuŵatumbika. Mwachiyelezgero, Bianca wa ku Germany wakuti: “Nkhumanya yayi umo ningawongera Yehova. Wanovwira kuti nileke kwenjerwa, kweniso nyengo zose wakuŵa nane pafupi. Vinthu vili makora yayi mu charu, mukuchitika viheni na vyakofya. Kweni apo nkhuteŵera Yehova, nkhujipulika kuti nili wakuvikilirika. Nyengo zose para nkhumuteŵetera, wakunitumbika chomene.”
19 Ghanaghanirani za Paula wa ku Canada uyo wali na vyaka 70. Iyo wakukotondeka kwenda chifukwa wali na suzgo la malundi. Iyo wakuti: “Nangauli nkhutondeka kwenda, kweni nkhupharazga. Nkhupharazgira ŵanthu pa foni kweniso awo ŵiza kuzakaniwona. Kuti nilutilire kuŵa wakukhora mwauzimu, nili na kabuku ako nkhulembamo mavesi na nkhani izo naŵerenga mu mabuku ghithu, ndipo nkhuwonangamo pafupipafupi. Aka nkhukachema “Kabuku Kakukhozga.” Masuzgo agho tikukumana nagho ngakanyengo para tikughanaghanira ivyo Yehova watilayizga. Yehova ngwakunozgeka kutovwira pa suzgo lililose.” Nangauli masuzgo ghinu ghakuyana yayi na gha Bianca panji Paula, kweni nyengo zose mukwenera kughanaghanira ivyo Yehova wamuchitirani na ivyo wachitira ŵanyinu. Ntchiwemi kughanaghanira umo Yehova wamutumbikirani pasono, kweniso umo wazamumutumbikirani munthazi.
20. Kasi tizamupokera vichi para tikulutilira kuteŵetera Chiuta na mtima wose?
20 Kuluŵa yayi kuti “muzamupokerapo njombe yikuru” para mukuromba Chiuta kufumira pasi pa mtima na kumuphalira chilichose. Manyani kuti ‘para mwachita khumbo la Chiuta, muzamupokera ivyo Chiuta walayizga.’ (Heb. 10:35, 36) Ntheura tiyeni tilutilire kukhozga chipulikano chithu na kumuteŵetera Yehova na mtima wose. Tikuchita nthena chifukwa tikumanya kuti ni Yehova pera uyo wazamutipa njombe.—Ŵerengani Ŵakolose 3:23, 24.