text:
Kumbi Akaboni aku Yehova Agomezga Yesu?
Hinya. Titimugomezga, ndipu iyu wangukamba kuti: “
Ini ndini nthowa, ndi uneneska wo, ndi umoyu wo; kuti yumoza wangaza ku Dada cha, kwambula kuti watuziya mwaku ini.” (Yohane 14:6 14:6) Tigomezga kuti Yesu wanguza pacharu chapasi kutuliya kuchanya ndipu nge munthu wakufikapu wangupereka umoyu waki sembi ya uwombozi. (Mateyu 20:28) Nyifwa yaki kweniso kuyuskika kwaki, vitovya kuti ŵanthu wo avwana mwaku iyu azilonde umoyu wambula kumala. (Yohane 3:16) Tigomezga so kuti Yesu wawusa nge Fumu ya Ufumu waku Chiuta kuchanya, ndipu pambula kuswera yapa wawusengi charu chosi. (Chivumbuzi 11:15) Tigomezga mazu ngaku Yesu ngakuti: “
Dada ndi muraku kwaku ini.” (Yohane 14:28) Mwaviyo, tisopa Yesu cha, chifukwa iyu ndi Chiuta Wanthazizosi cha.


c: text/html

text:
Nkhani 36: Mwana wa Ng’ombi Wagolidi
KUMBI ŵanthu yaŵa achitanji sonu? Yiwu asopa mwana wa ng’ombi. Kumbi nchifukwa wuli yiwu achita venivi?
Mosese wati waja nyengu yitali kuphiri, ŵanthu angukamba kuti: ‘Tachiziŵa cha cho chamuchitikiya Mosese. Sonu tiyeni tipangi chiuta wakuti watilongozgi pakutuwa m’charu ichi.’
Aroni, muku waku Mosese, wanguti: ‘Chamampha, zuwani ndeŵereŵi zinu zagolidi mundipaski.’ Ndipu ŵanthu ŵati amupaska, Aroni wanguzisongono ndi kupanga mwana wa ng’ombi wagolidi. Ndipu ŵanthu angukamba kuti: ‘Uyu ndiyu Chiuta widu, mweniyo wakutituzga ku Egipiti.’ Mwaviyo Ayisraele anguchita sekeresu likulu ndi kusopa mwana wa ng’ombi wagolidi.
Yehova wati wawona ivi, wangukwiya ukongwa. Ndipu wangukambiya Mosese kuti: ‘Yendeska, sika liŵiliŵi. Ŵanthu achita chinthu chiheni ukongwa. Aluwa malangu ngangu ndipu asopa mwana wa ng’ombi wagolidi.’
Mosese wangusika liŵiliŵi kutuwa kuphiri. Ndipu wati wafika pafupi, wanguwona kuti ŵanthu asopa nadi mwana wa ng’ombi. Ŵanthu ambanga ndi kuvina kuzunguliya mwana wa ng’ombi wagolidi. Mosese wangukwiya ukongwa, mwakuti wanguponya pasi mya yiŵi yo pangulembeka malangu ndipu yingusweka. Ndipu wanguto mwana wa ng’ombi wagolidi ndi kumusongono. Pavuli paki wangumusira kuja fuvu.
Ŵanthu yaŵa anguchita chinthu chiheni ukongwa. Mwaviyo, Mosese wangutuma anthurumi anyaki kuti ato malipanga. Ndipu wangukamba kuti: ‘Ŵanthu aheni wo asopanga mwana wa ng’ombi wagolidi abayiki.’ Ndipu anthurumi yaŵa angubaya ŵanthu akukwana 3,000. Kumbi ivi vilongo cha kuti titenere kusopa Yehova pe, kuleka kusopa achiuta aboza?
Chituwa 32:1-35.
Mafumbu
- Kumbi ŵanthu wo ŵe pachithuthuzi achitanji, nanga nchifukwa wuli yiwu achita venivi?
- Kumbi nchifukwa wuli Yehova wangukwiya, ndipu Mosese wanguchitanji wati wawona vo ŵanthu achitanga?
- Kumbi Mosese wangukambiya anthurumi anyaki kuti achitenji?
- Kumbi nkhani iyi yititisambizanji?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Chituwa 32:1-35.
Kumbi nkhani iyi yilongo kuti Yehova watikuwona wuli kusazga kusopa kwauneneska ndi kwaboza? (Chitu. 32:4-6, 10; 1 Ŵako. 10:7, 11)
Kumbi ndi chenjezu wuli lo Akhristu atenele kulondo pakusankha vakusangaluska nge kumba ndi kuvina? (Chitu. 32:18, 19; Ŵaefe. 5:15, 16; 1 Yoha. 2:15-17)
Kumbi ŵana ŵaku Levi atitipaska chakuwoniyapu wuli pakumiya urunji? (Chitu. 32:25-28; Sumu 18:25)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI | KASI MUNGACHITA WULI KUTI MUKONDWENGE NA NTCHITO?
Kasi Ntchito Zinonono Ni Zambura Kwenelera?
Alex wakugwira ntchito yakukwezga na kukhizga katundu. Zuŵa linyake wakavuka chomene, ndipo wakati: ‘Chifukwa wuli nkhusuzgika na ntchito yinonono? Kasi nizamugwirapo ntchito yiwemi? Nkhuwona nga vingaŵa makora usange ningaleka kugwira ntchito iyi.’
Nga ni Alex, ŵanthu ŵanandi ŵakukondwa yayi kugwira ntchito zinonono. Aaron wakati: “Ŵanthu ŵanandi ŵakuwona kuti mbakwenelera yayi kugwira ntchito yinonono. Ŵakughanaghana kuti ŵangayileka para ŵasanga ntchito yinyake.”
Chifukwa wuli ŵanandi ŵakutinkha ntchito zinonono? Panji ntchifukwa cha ivyo ŵakupulika pa wayilesi, kuwona pa TV panji kuŵazga mu nyuzipepara. Vinthu ivi vikulongora kuti ŵanthu awo ŵakugwira ntchito zipusu ndiwo ŵakukondwa. Matthew wakati: “Ŵanthu ŵakuyowoya kuti munthu wakukondwa yayi para wakugwira ntchito zinonono.” Shane uyo ni mulonda wakati: “Ŵanthu ŵakukhumba yayi kuluta ku ntchito mazuŵa ghose kweni ŵakukhumba malipiro gha mwezi wose.”
Kweni ŵanthu ŵanyake ŵakukondwa kugwira ntchito zinonono. Daniel uyo wakuzenga wakati: “Munthu wakutumbikika chikuru ntchito iyo wakugwira yikovwira ŵanyake.” Andre, wa vyaka 23, nayo wakati: “Munthu wakuŵa wakukondwa para wakulimbikira ntchito. Mukata wangakondwa yayi.”
Kasi ntchivichi chikawovwira Daniel na Andre kuti ŵawonenge ntchito mwakwenelera? Ŵakulondezga fundo za mu Baibolo. Baibolo likuti tilimbikirenge ntchito. Kweniso likutovwira umo tingachitira kuti tikondwenge na ntchito.
Kasi ni fundo wuli za mu Baibolo izo zingamovwirani kuti mukondwenge na ntchito? Nkhani yakulondezgapo yili na fundo zichoko waka.


text:
Chigaŵa 1: Kulengeka kwa Vinthu, Kuzifika Nyengu ya Zandi
Kumbi kuchanya ndi charu chapasi vikujaku wuli? Nanga lumwi, mwezi, nyenyezi ndi vinthu vinandi va pacharu chapasi vikujaku wuli? Bayibolo limuka umampha kuti vikulengeka ndi Chiuta. Mwaviyo, buku lidu ili litamba kukonkhoska nkhani za m’Bayibolo za kulengeka kwa vinthu.
Bayibolo likamba kuti Chiuta wangwamba kulenga ŵanthu ŵakuyanana ndi Iyu. Ŵanthu yaŵa ŵenga angelu. Kweni charu chapasi chikulengeke taŵanthu. Mwaviyo, Chiuta wangulenga ŵanthu ŵaŵi, munthurumi ndi munthukazi. Zina la munthurumi lenga Adamu, munthukazi wenga Eva ndipu Chiuta wanguŵaŵika m’munda wakutowa. Kweni yiwu angutondeka kuvwiya Chiuta, ndichu chifukwa chaki yiwu angutaya mwaŵi wakuja ndi umoyu.
Kutuliya po Adamu wangulengeke kuzifika panyengu ya Zandi mukulu, pangujumpha vyaka 1,656. Panyengu iyi penga ŵanthu anandi aheni. Kuchanya kwenga ŵanthu ambula kuwoneka, ŵanthu yaŵa ŵenga Satana ndi angelu ŵaki aheni. Pacharu chapasi penga Kaini ndi ŵanthu anyaki so anandi aheni. Pa ŵanthu aheni yaŵa, pengaso anyaki anthazi ukongwa kuluska weyosi. Kweniso penga ŵanthu amampha nge; Abelu, Enoke ndi Nowa. Mu Chigaŵa CHAKWAMBA ichi, tisambirengi za ŵanthu wosi yaŵa ndi vo vachitikanga.


text:
Nkhani 46: Mpanda wa Yeriko
KUMBI nchinthu wuli cho chiwiska mpanda wa Yeriko? Pawoneka nge pawa bomba likulu lo lachitiska kuti mpanda uwi. Kweni panyengu iyi ŵanthu ŵengavi mabomba pamwenga futi. Ichi nchakuziziswa chinyaki cho Yehova wanguchita. Tiyi tiwoni vo vinguchitika.
Yivwa vo Yehova wangukambiya Yoswa, iyu wanguti: ‘Iwi ndi ankhondu ŵaku muyendi kuzunguliya msumba. Muwuzunguliyengi kamoza pa zuŵa, kwa mazuŵa 6. Ndipu mupingengi bokosi la phanganu. Kweniso asembi 7 ayendengi panthazi pa bokosi lo ndipu ambengi mbata.’
‘Pazuŵa la nambala 7 muzunguliyi msumba maulendu 7. Ndipu mumbi mbata kwanyengu yitali, pavuli paki weyosi wadanilizgi ukongwa nge kuti kwachitika nkhondu. Ndipu pakumaliya paki mpanda uwengi pasi.’
Yoswa ndi ŵanthu wosi anguchita vo Yehova wangukamba. Panyengu yo azunguliyanga, wosi anguja cheti. Pengavi munthu yo walongoronga. Kwavwikanga waka kuliya kwa mbata zo ambanga kweniso mdinu wa malundi ngawu. Arwani a ŵanthu ŵaku Chiuta wo ŵenga mu Yeriko anguchita mantha. Kumbi wachiwona chingwi chiyera cho chilende pa windu? Kumbi ndi windu la nyumba yaku yani? Rahabi wanguchita nadi vo azondi ŵaŵi angumukambiya. Iyu ndi banja laki losi ŵenga m’nyumba ndipu awonanga vo vachitikanga.
Pazuŵa la nambala 7, ŵati amala kuzunguliya msumba maulendu 7, ankhondu angumba mbata, pavuli paki angudanirizga ndipu mpanda wosi unguwa. Ndipu Yoswa wangukamba kuti: ‘Bayani weyosi yo we mu msumba ndipu muwuwotchi. Wotchani chechosi, kweni siliva, golidi, mkuŵa ndi chisulu mukavipereki mwakusungiya chuma, cha chihema chaku Yehova.’
Yoswa wangukambiya azondi ŵaŵi ŵa kuti: ‘Lutani m’nyumba yaku Rahabi, ndipu mukamutuzgi iyu ndi banja laki losi.’ Rahabi ndi banja laki angupozomoka nge mo azondi angumulayizgiya.
Yoswa 6:1-25.
Mafumbu
- Kumbi Yehova wangukambiya anthurumi a nkhondu ndi asembi kuti achitenji kwa mazuŵa 6?
- Kumbi anthurumi ŵenaŵa akhumbikanga kuchitanji pazuŵa la nambala 7?
- Nge po uwone pa chithuthuzi, kumbi nchinthu wuli cho chichitikiya mpanda wa Yeriko?
- Kumbi nchifukwa wuli chingwi chiyera chingumangika pawindu?
- Kumbi Yoswa wangukambiya anthurumi ankhondu kuti achitenji nawu ŵanthu kweniso msumba, nanga siliva, golidi, mkuŵa ndi chisulu achitenji navu?
- Kumbi azondi ŵaŵi wanguŵakambiya kuti achitenji?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Yoswa 6:1-25.
Kumbi kuzunguliya Yeriko ko Ayisraele anguchita pazuŵa la nambala 7, kuyanana wuli ndi nchitu yakupharazga yo Akaboni aku Yehova achita mazuŵa ngakumaliya nganu? (Yos. 6:15, 16; Yesa. 60:22; Mate. 24:14; 1 Ŵako. 9:16)
Kumbi uchimi wo ukulembeka pa Yoswa 6:26, ungufiskika wuli vyaka 500 vati vakapu, nanga kufiskika uku kutitisambizanji za mazu ngaku Yehova? (1 Ŵaka. 16:34; Yesa. 55:11)


text:
Nkhani 48: Agibeoni Azeru
ŴANTHU a m’misumba yinandi ya mu Kanani anozgeka kurwa nkhondu ndi Ayisraele. Yiwu aŵanaŵana kuti aŵathereskengi Ayisraele. Kweni ŵanthu ŵa mu msumba wa Gibeoni wo we pafupi ndi Ayisraele aŵanaŵana viyo cha. Agibeoni agomezga kuti Chiuta ndiyu watovya Ayisraele ndipu yiwu akhumba cha kulimbana ndi Chiuta. Sonu kumbi wachiziŵa cho Agibeoni anguchita?
Yiwu angujichitiska kuti akawoneki nge kuti atuliya ku charu chakutali ukongwa. Anyaki anguvwala vakuvwala vakuperuka ndipuso sapatu zakumala. Yiwu anguŵika mikati yawu yakumila m’mathumba ngakuperuka ndipu angumangiriya pa mahachi ngawu. Ndipu anguluta kwaku Yoswa ndi kumukambiya kuti: ‘Tatuliya ku charu chakutali, chifukwa tikuvwa zaku Yehova Chiuta winu wanthazi. Tikuvwa vinthu vosi vo wangukuchitiyani mu Egipiti. Sonu alongozgi ŵidu angutikambiya kuti tijinozge chakurya cha paulendu kuti tizikukambiyeni kuti: “Isi ndisi ateŵeti winu. Tilayizgeni kuti muchitengi nasi nkhondu cha.” Mukhoza kuwona kuti tavwala vakuvwala vakumala kweniso vakurya vidu vamila chifukwa tayenda ulendu utali.’
Yoswa ndi alongozgi anyaki angugomezga vo Agibeoni angukamba. Sonu angupangana kuti achitengi nawu nkhondu cha. Kweni pati pajumpha mazuŵa ngatatu anguvwa kuti Agibeoni angutuliya nadi mu msumba wapafupi.
Ndipu Yoswa wanguŵafumba kuti: ‘Nchifukwa wuli mungutikambiya kuti mwatuliya kucharu chakutali?’
Agibeoni angumuka kuti: ‘Tinguchita viyo chifukwa tikuvwa kuti Yehova Chiuta winu wakukulayizgani kuti wakupaskeningi charu chosi cha Kanani. Mwaviyo tinguwopa kuti mungatibaya.’ Kweni Ayisraele angusunga phanganu ndipu anguŵabaya cha Agibeoni. Mmalu mwaki anguŵakambiya kuti aŵengi anchitu ŵawu.
Fumu ya ku Yerusalemu yingukwiya ukongwa yati yavwa kuti Agibeoni ŵe pachimangu ndi Ayisraele. Sonu fumu iyi yingukambiya mafumu nganyaki nganayi kuti: ‘Zani mundiwovyi kurwana nkhondu ndi Agibeoni.’ Ivi ndivu mafumu ngankhondi nganguchita nadi. Kumbi kwenga kwazeru kuti Agibeoni aje pachimangu ndi Ayisraele, cho chinguchitiska kuti mafumu ngankhondi ngaŵayukiyi? Tiwonengi.
Yoswa 9:1-27; 10:1-5.
Mafumbu
- Kumbi Agibeoni apambananga wuli ndi ŵanthu a mtundu wa Chikanani wo ajanga mu misumba yapafupi nawu?
- Nge po chithuthuzi chilongole, kumbi Agibeoni achitanji, nanga nchifukwa wuli achita viyo?
- Kumbi ndi phanganu wuli lo Yoswa ndi alongozgi a Chiyisraele angupangana ndi Agibeoni, ndipu nchinthu wuli cho anguzisaniya pati pajumpha mazuŵa ngatatu?
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika mafumu nga mu misumba yinyaki ngati ngavwa kuti Agibeoni ŵe pachimangu ndi Ayisraele?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Yoswa 9:1-27.
Pakuti Yehova wangukambiya mtundu wa Yisraele kuti ‘ubayi wosi wo ajanga m’charu,’ kumbi ndi mijalidu niyi yo wangulongo chifukwa cha kuvikiliya Agibeoni? (Yos. 9:22, 24; Mate. 9:13; Machi. 10:34, 35; 2 Pet. 3:9)
Mwakusunga phanganu lenilo wangupangana ndi Agibeoni, kumbi Yoswa wangulongo wuli chakuwoniyapu chamampha kwa Akhristu mazuŵa nganu? (Yos. 9:18, 19; Mate. 5:37; Ŵaefe. 4:25)
- Ŵerenga Yoswa 10:1-5.
Kumbi mzinda ukuru mazuŵa nganu ulondo wuli Agibeoni, nanga ndi yani yo walimbana nawu? (Yos. 10:4; Zeka. 8:23; Mate. 25:35-40; Chivu. 12:17)


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakusambizga Wuli Baibolo?
Pakusambizga ŵanthu Baibolo, tikuzgora mafumbo nga ni agha:
Kasi Chiuta ni njani?
Kasi Chiuta wakunipwelelera nadi?
Kasi ningachita wuli kuti nthengwa yane yendenge makora?
Kasi ningachita wuli kuti niŵe wakukondwa?
Pasi apa pali mazgoro gha mafumbo agho ŵanthu awo ŵakukhumba kusambira Baibolo ŵakutemwa kufumba.
Kasi mukusambizga wuli Baibolo? Tikudumbiskana nkhani nga yakuti “Chiuta” panji “nthengwa,” na kuŵazga mavesi agho ghakukolerana na nkhani iyo. Tikuyaniska mavesi ghose, na kuwona ivyo Baibolo likusambizga. Baibolo ndilo likutovwira kupulikiska nkhani yose.
Buku la mutu wakuti Kasi Baibolo Likusambizgaci Comenecomene? likutovwira pakusambizga ŵanthu Baibolo. Mu buku ili muli nkhani zakupambanapambana. Zinyake zikulongosora ivyo Baibolo likuyowoya vya Chiuta, Yesu, na ivyo vichitikenge kunthazi.
Kasi munthu wakulipira ndalama zilinga kuti wasambire Baibolo? Munthu wakulipira ndalama yayi. Mabuku ghakusambilira nagho ngakuguliska yayi.
Kasi mukusambizga nyengo yitali wuli? Ŵanthu ŵanandi ŵakutemwa kuti tiŵasambizgenge Baibolo kwa ora limoza panji kujumpha apa sabata yiliyose. Kweni tingasintha para munthu wakhumba.
Kasi chikuchitika ntchivichi para munthu wapempha kuti wasambire Baibolo? Para mwapempha kuti musambire Baibolo, yumoza wa Ŵakaboni ŵa Yehova wizenge pa malo na nyengo iyo imwe mwakhumba. Kwa maminiti ghachoko waka wazamumulongosolerani umo tikuchitira pakusambira. Usange mwatemwa, mungalutilira kusambira.
Usange nazomera kusambira Baibolo, kasi ndikuti nanjira mu mpingo winu? Yayi. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuchichizga munthu yayi kuti wanjire mu mpingo wawo. Tikusambizga ivyo Baibolo likuyowoya, ndipo munthu wakusankha yekha ivyo wakukhumba kugomezga.—1 Petrosi 3:15.


text:
Nkhani 34: Mtundu Wufya Wachakurya
KUMBI waviziŵa vo ŵanthu atondo pasi po? Yiwu atondo vinthu vakuwoneka nge matalala kweni ndi matalala cha, nchakurya.
Ayisraele wati atuwa ku Egipiti, pangujumpha waka mwezi umoza pe kuti azifiki m’chipululu. Chakurya chenga chakusuzga m’chipululu ndipu ŵanthu angwamba kudandawula kuti: ‘Ku Egipiti kwenga kwamampha ukongwa chifukwa kwenga vakurya vosi vo takhumbanga.’
Sonu Yehova wanguti: ‘Ndiwiskengi chakurya kutuwa kuchanya.’ Ndipu ivi ndivu nadi Yehova wanguchita. Kwati kwacha, Ayisraele anguwona vinthu vituŵa venivo vinguwa, ndipu angufumbana kuti: ‘Kumbi ivi ndi vinthu wuli?’
Mosese wanguŵamuka kuti: ‘Ichi nchakurya chenicho Yehova wakupaskani kuti muryengi.’ Ndipu ŵanthu anguchidana kuti MANA. Chakurya ichi chanowanga nge makeki ngakudaku uchi.
Mosese wangukambiya ŵanthu kuti: ‘Weyosi watondongi mana ngakuti wangaguta.’ Sonu yiwu achitanga ivi mulenji wewosi. Kweni asani lumwi lafunda, mana ngo ngajangaku kwambula kungatondo ngasongonokanga.
Mosese wanguŵakambiya so kuti: ‘Paŵevi munthu wakusunga mana kufika mlenji unyaki.’ Kweni ŵanthu anyaki avwiyanga cha. Kumbi waviziŵa vo vachitikanga? Mana ngosi ngo asunganga kufika mlenji unyaki, ngachitanga mphorozi ndipu nganunkhanga.
Kweni pa sabata yeyosi penga zuŵa limoza lo Yehova wangukambiya ŵanthu kuti atondongi mana nganandi kuphara ngo atondonga mazuŵa nganyaki. Ili lenga zuŵa la nambala 6. Ndipu Yehova wanguŵakambiya kuti pazuŵa ili, asungengi mana nganyaki kuti aziryi pa zuŵa la nambala 7, lo iyu walekanga kuwiska mana. Mana ngo asunganga kuti aziryi pazuŵa la nambala 7 ngachitanga mphorozi cha ndipuso nganunkhanga cha. Ichi chenga chakuziziswa chinyaki.
Vyaka vosi vo Ayisraele ŵenga m’chipululu, Yehova waŵapaskanga mana
Chituwa 16:1-36; Maŵerengedu 11:7-9; Yoswa 5:10-12.
Mafumbu
- Kumbi pachithuthuzi po ndi vinthu wuli vo ŵanthu atondo?
- Kumbi Mosese wanguŵalunguchizganji ŵanthu wo atondonga mana?
- Kumbi Yehova wangukambiya ŵanthu kuti achitengenji pazuŵa la nambala 6, ndipu nchifukwa wuli?
- Kumbi nchakuziziswa wuli cho Yehova wachitanga asani mana ngasungika mpaka pazuŵa la nambala 7?
- Kumbi Yehova wanguryisa ŵanthu ŵaki mana kwa vyaka vilinga?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Chituwa 16:1-36 ndi Maŵerengedu 11:7-9.
Kumbi lemba la Chituwa 16:8 lilongonji pankhani ya kutumbika ŵanthu wo aŵikika paudindu mu mpingu wachikhristu? (Ŵahe. 13:17)
Kumbi m’chipululu, Ayisraele akumbuskikanga wuli kuti atenele kugomezga Yehova nyengu zosi? (Chitu. 16:14-16, 35; Mara. 8:2, 3)
Kumbi Yesu wangukamba kuti mana ngamiyanganji, ndipu isi tiyanduwa wuli kutuwa ku ‘chiŵandi chakutuwa kuchanya’ chenichi? (Yoha. 6:31-35, 40)
- Ŵerenga Yoswa 5:10-12.
Kumbi Ayisraele angurya mana kwa vyaka vilinga ndipu ivi vingwesa wuli kugomezgeka kwawu, nanga nkhani yeniyi yititisambizanji? (Chitu. 16:35; Maŵe. 11:4-6; 1 Ŵako. 10:10, 11)


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI | MUNGAŴA PAUBWEZI NA CHIUTA
Kasi Chiuta Ni Mubwezi Winu?
Christopher, wa ku Ghana, wakati: “Para munthu wali paubwezi na Chiuta wakuŵa wakuvikilirika. Vikuŵa nga Chiuta wali nayo pafupi kuti wamovwire.”
Hannah, msungwana wa vyaka 13 wa ku Alaska, U.S.A, wakati: “Para uli mu suzgo, Chiuta wakukovwira na kukulongora chitemwa.”
Gina, mwanakazi wa vyaka vyakujumpha 40 wa ku Jamaica, wakati: “Para wamunthu uli paubwezi na Chiuta, ukukhozgeka kweniso ukujipulika makora.”
Padera pa Christopher, Hannah, na Gina, paliso ŵanthu ŵanandi pa charu chose awo mbabwezi ŵa Chiuta. Imwe ke? Kasi Chiuta ni mubwezi winu? Kasi mungatemwa kuti waŵe mubwezi winu? Kasi vingachitika kuti munthu waŵe mubwezi wa Chiuta Wankhongonozose? Kasi wangachita wuli?
MUNGAŴA MUBWEZI WA CHIUTA
Baibolo likuti munthu wangaŵa paubwezi na Chiuta. Abrahamu wakachemekanga “mubwezi wa Yehova.” (Yakobe 2:23) Kweniso pa Yakobe 4:8, pakuti: “Sendelerani kwa Chiuta, ndipo iyo wasendelerenge kwa imwe.” Ivi vikulongora kuti ntchamachitiko kuŵa paubwezi na Chiuta. Kweni pakuti Chiuta tikumuwona yayi, kasi ‘tingasendelera’ wuli kwa iyo na kuŵa mubwezi wake?
Kuti tizgore fumbo ili, tiyeni tiwone ivyo ŵanthu ŵakuchita kuti ŵaŵe mabwezi. Ŵakumanyana dankha, ŵakwamba kuchezga, na kuphalirana vyakusingo ndipo ubwezi wawo ukukura. Ŵakuchitirana tuwemituwemi, ndipo ubwezi ukulutilira kukhora. Ndimo tingachitiraso na Chiuta. Tiyeni tiwone.


text:
Kumbi Mukana Kucheza ndi Ŵanthu wo Ŵenga M’chisopa Chinu?
Tikana cha kucheza ndi ŵanthu wo akubatizika kuja Akaboni aku Yehova kweni akuleka kupharazga pamwenga kuwungana ndi Akaboni anyawu. M’malu mwaki titesesa kuŵawovya kuti ayambi so kuteŵete Yehova.
Tisezgiyamu bweka cha munthu yo wachita ubudi ukulu. Kweni asani Kaboni wakubatizika we ndi chiziŵirizga chakuswa marangu ngaku Yehova ndipu walapa cha, wasezgeka mumpingu pamwenga kuti ŵanthu wosi mumpingu aleka kucheza nayu. Bayibolo likamba mwakuvwika umampha kuti: “
Msezgeni mtimbanyizi yo mukati mwinu.”—1 Ŵakorinte 5:13.
Nanga vija wuli asani munthurumi wasezgeka kweni muwolu waki ndi ŵana ŵaki ŵeche Akaboni aku Yehova? Udindu wakusambiza banja laki vinthu vauzimu usintha kweni udindu wakuphwere banja laki mwakuliŵavu usintha cha. Nthengwa kweniso ubwezi wawu ulutiriya ndipuso walutirizga kuchitiya vinthu limoza ndi banja laki nge po wachitiyanga kali.
Ŵanthu akusezgeka ŵe ndi wanangwa wakuwungana nasi. Ndipu asani akhumba angalonde ulongozgi kutuliya ku ŵara mumpingu. Chilatu chakuchitiya ivi nkhuŵawovya kuti aje so Kaboni aku Yehova. Asani munthu wakusezgeka waleka kuchita mijalidu yiheni ndipuso wayamba kulondo fundu za m’Bayibolo titimulonde so mumpingu.


text:
Nkhani 104: Yesu Wawere KuchanyaYesu Wawere Kuchanya
YESU wangujilongo kwa akumulondo ŵaki nyengu zinandi. Nyengu yinyaki wangujilongo kwa akusambira ŵaki 500. Kumbi waviziŵa vo Yesu wanguŵakambiya panyengu iyi? Iyu wanguŵakambiya za ufumu waku Chiuta. Yehova wangutuma Yesu pacharu kuti wazisambizi za Ufumu. Ndipu iyu wangulutirizga kuchita ivi chinanga mphavuli pa kuyuka kwaki.
Kumbi ukumbuka kuti ufumu waku Chiuta nchinthu wuli? Ufumu ndi boma chayilu laku Chiuta lakuchanya ndipu Chiuta wasankha Yesu kuja fumu. Nge mo tikusambiriya, Yesu wakulongo kuti wazamuja fumu yamampha ukongwa chifukwa wanguryisa ŵanthu anja, wanguchizga akutama ndipuso wanguyuska akufwa.
Panyengu yo Yesu wazamuwusa nge fumu kuchanya kwa vyaka 1,000, kumbi pacharu pazamuja wuli? Panyengu iyi, charu chosi chazamuja paradayisu wakutowa. Pazamuŵavi nkhondu, kubayana, matenda chinanga ndi nyifwa. Tiziŵa kuti ivi vazamuchitika nadi, chifukwa Chiuta wangupanga charu kuti chije paradayisu kuti ŵanthu ajemu ndi likondwa. Ichi ndichu chifukwa chaki Iyu wangupanga munda wa Edene pakwamba. Ndipu Yesu wazamuwoneseska kuti vo Chiuta wakhumba kuti vizichitiki vafiskika.
Sonu nyengu yakuti Yesu wawere kuchanya yingukwana. Yesu wangujilongo kwa akusambira ŵaki kwa mazuŵa 40. Ndipu yiwu angusimikizga kuti iyu wanguyuka nadi. Kweni wechendalekani ndi akusambira ŵaki iyu wanguŵakambiya kuti: ‘Muje mu Yerusalemu mpaka po mulondiyengi mzimu utuŵa.’ Mzimu utuŵa ndi nthazi yo Chiuta wagwiriskiya nchitu ndipu ye nge mphepu. Nthazi iyi yazamuwovya akulondo Yesu kuchita khumbu laku Chiuta. Pakumaliya paki Yesu wanguti: ‘Mwazamupharazga zaku ini ku vigaŵa vakutali va charu chapasi.’
Yesu wati wamaliza kukamba ivi, panguchitika chinthu chinyaki chakuziziswa. Iyu wangwamba kukwera kuchanya nge mo uwone pachithuthuzi yapa. Ndipu wangwamba kubisika ndi mitambu mwakuti akusambira ŵaki angumuwona so cha. Yesu wati wakwera kuchanya wangwamba kuwusa akulondo ŵaki pacharu chapasi.
1 Ŵakorinte 15:3-8; Chivumbuzi 21:3, 4; Machitidu 1:1-11.
Mafumbu
- Mbakusambira alinga wo anguwona Yesu panyengu yinyaki, ndipu iyu wanguŵakambiyanji?
- Kumbi Ufumu waku Chiuta nchinthu wuli, ndipu umoyu wazamuja wuli pacharu chapasi panyengu yo Yesu wazamuwusiya nge Fumu kwa vyaka 1,000?
- Kumbi Yesu wanguwoneke kwa akusambira ŵaki kwa mazuŵa ngalinga, nanga sonu iyi yenga nyengu yakuti iyu wachitenji?
- Kumbi Yesu wanguŵakambiyanji akusambira ŵaki iyu we pafupi kulekana nawu?
- Kumbi nchinthu wuli cho chichitika pachithuthuzi, nanga Yesu wangubisika ndi vinthu wuli?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga 1 Ŵakorinte 15:3-8.
Kumbi nchifukwa wuli wakutumika Paulo wangukamba ndi chigomezgu chosi vakukwaskana ndi chiyuka chaku Yesu, nanga ndi vinthu wuli vo Akhristu atenele kukamba ndi chigomezgu chosi mazuŵa nganu? (1 Ŵako. 15:4, 7, 8; Yesa. 2:2, 3; Mate. 24:14; 2 Timo. 3:1-5)
- Ŵerenga Machitidu 1:1-11.
Kumbi nchitu yakupharazga yingufika wuli mu vigaŵa vakupambanapambana nge mo yingukambikiya limu pa lemba la Machitidu 1:8? (Machi. 6:7; 9:31; 11:19-21; Ŵako. 1:23)


text:
MUTU 8
Kumbi Ufumu Waku Chiuta Nchinthu Wuli?
Kumbi Bayibolo likambanji pa nkhani ya Ufumu waku Chiuta?
Kumbi Ufumu waku Chiuta wazamuchitanji?
Kumbi Ufumu wazamuchitiska zukwanji kuti khumbu laku Chiuta lichitiki pacharu?
ŴANTHU mamiliyoni nganandi pacharu chosi chapasi atiliziŵa umampha rombu lo anandi atilidana kuti Rombu la Awuskefwi, pamwenga la Ambuya. Mazina yanga ngakamba za rombu lakuziŵika ukongwa lo Yesu Khristu wangukamba nge chakuyeruzgiyapu. Fundu za mu rombu ili zakuzirwa ukongwa, ndipu kuŵanaŵaniya fundu zitatu zakwamba za murombu lenili, kukuwovyeningi kusambira vinandi vakukwaskana ndi vo Bayibolo lisambiza weniukongwa.
2 Kukwamba kwa rombu lakuyeruzgiyapu ili, Yesu wangulunguchizga ŵanthu wo amuvwisiyanga kuti: “Imwi rombani viyo: ‘Auskefwi mwaŵakuchanya, lipaturiki zina linu. Ufumu winu uzi. Khumbu linu lichitiki, panupasi nge ndiko kuchanya.’” (Mateyu 6:9-13) Kumbi mapemphu ngatatu yanga ngang’anamuwanji?
3 Tasambira kali vinandi vakukwaskana ndi zina laku Chiuta lakuti Yehova. Ndipu takambiskana so chilatu chaku Chiuta, vo wachita ndipuso vo wazamuchitiya mtundu wa ŵanthu. Sonu kumbi Yesu wang’anamuwanganji po wangutikambiya kuti tirombengi kuti: “Ufumu winu uzi”? Kumbi Ufumu waku Chiuta nchinthu wuli? Kumbi kuza kwa Ufumuwu uwu kwazamutozga wuli zina laku Chiuta? Nanga kumbi kuza kwa Ufumu uwu kukolerana wuli ndi kuchitika kwa khumbu laku Chiuta?
UFUMU WAKU CHIUTA NCHINTHU WULI?
4 Ufumu waku Chiuta ndi boma lo likujalikiskika ndi Yehova Chiuta, lo le ndi Fumu yo iyu wakuyisankha. Kumbi Fumu ya Ufumu waku Chiuta ndiyani? Ndi Yesu Khristu. Pakuti Yesu ndiyu Fumu, iyu ndi mura kuruska mafumu ngosi ngaumunthu ndipu wadanika kuti “Karonga yo wa ŵakaronga, ndi mweneku wa ŵakweni.” (1 Timote 6:15) Iyu we ndi nthazi zakuchitiya vinthu vamampha kuphara fumu yeyosi yaumunthu, chinanga ndi fumu yo ŵanthu atiyiwona kuti njamampha.
5 Kumbi Ufumu waku Chiuta wamuwusiya nunkhu? Chamampha, kumbi tingati Yesu wepani? Mukumbuka kuti tingusambira kuti wangubayika ndi kupayikika pa chimiti, pavuli paki wanguyuskika. Pati pajumpha mazuŵa ngamanavi, wangukwera kuchanya. (Machitidu 2:33) Chifukwa chakuti Ufumu waku Chiuta we kuchanya, Bayibolo litiwudana kuti “Ufumu waki wakuchanya.” (2 Timote 4:18) Chinanga kuti Ufumu waku Chiuta we kuchanya, wazamuwusa pacharu.—Chivumbuzi 11:15.
6 Kumbi nchinthu wuli cho chichitiska kuti Yesu waje Fumu yamampha ukongwa? Chifukwa chimoza nchakuti iyu wazamukufwa cha. Mwakupambana ndi mafumu ngaumunthu, Bayibolo likamba kuti Yesu ndi “Mweniyo yija we ndi uwuranyifwa wakuja mu ukweru wambura maŵandikika.” (1 Timote 6:16) Ivi ving’anamuwa kuti vamampha vosi vo Yesu wazamuchita vazamumala cha. Ndipu iyu wazamuchita vinthu vikulu ndipuso vamampha.
7 Aŵanaŵaniyani uchimi wa m’Bayibolo wakukwaskana ndi Yesu uwu: “Ndipu Mzimu wa Ambuya [Yehova] ukajanga paku iyu, mzimu wa chinjeru ndi wakuwamu, mzimu wa fundu ndi nthazi, mzimu wa zeru ndi wa chopu cha Ambuya. Ndipu kukankhaŵiya kwaki kwazamkuŵa ku kopa Ambuya. Kuti weruzgengi ndi cho masu ngaki ngawona cha, pamwenga kudumuwa ndi cho makutu ngaki ngavwa cha; kweni mu urunji wakeruzganga ŵasauchi, ndi kudumuwa ndi mwenera [m’malu mwa ŵanthu] ŵakuzika ŵacharu chapasi.” (Yesaya 11:2-4) Mazu yanga ngalongo kuti Yesu wazamuja Fumu yirunji ndipuso yalisungu ku ŵanthu a pacharu chapasi. Kumbi mungayanja cha kuja ndi fumu yangeti iyi?
8 Fundu yinyaki yakukwaskana ndi Ufumu waku Chiuta njakuti: Yesu wazamuwusa yija cha. Pe ŵanthu wo wazamuwusa nawu. Mwakuyeruzgiyapu, wakutumika Paulo wangukambiya Timote kuti: “Asani tikunthiyapu, tiusiyengi pamoza nayu.” (2 Timote 2:12) Paulo, Timote ndipuso ŵanthu anyaki akugomezgeka wo akusankhika ndi Chiuta azamuwusa limoza ndi Yesu mu Ufumu wakuchanya. Kumbi mbalinga wo ŵe ndi mwaŵi wapade uwu?
9 Nge mo tinguwone mu Mutu 7 wa buku ili, mu chiwona cho wakutumika Yohane wangulongoleka, wanguwona “Mwana-mbereri [Yesu Khristu] wanguma pa phiri Zioni, [malu ngaki nga ufumu nga kuchanya] ndipu pamoza nayu penga vikwi machumi pe chumi ndi machumi nganayi ndi vinayi (144,000) wo ŵenga ndi zina laki, ndi zina la Awiski, lakulembeka pa mphumi zawu.” Kumbi a 144,000 mbayani? Yohane wangukamba kuti: “Yaŵa mbeniwo ŵarondo Mwana-mbereri yo kweniko kosi watiya. Yaŵa mbeniwo ŵakuwomboleka mu ŵanthu, kuŵa mruwuku [pamwenga vipasu vakwamba] kwaku Chiuta ndi ku Mwana-mbereri yo.” (Chivumbuzi 14:1, 4) Ŵanthu yaŵa mbakulondo Yesu Khristu akugomezgeka wo akusankhika mwapade kuti akawusi nayu pamoza kuchanya. Asani ayuskikiya ku umoyu wa kuchanya, yiwu ‘ŵakawusanga nge mafumu panupasi.’ (Chivumbuzi 5:10) Kwambiya mu nyengu ya akutumika, Chiuta waja wachisankha Akhristu akugomezgeka kuti akwaniski nambala ya 144,000.
10 Kusankha a 144,000 kuti akawusi mtundu wa ŵanthu limoza ndi Yesu, kulongo chanju chikulu. Chifukwa chaki nchakuti Yesu waziŵa umampha ukongwa masuzgu ngo ŵanthu akumana nangu. Paulo wangukamba kuti “te nayu cha mzukuru Mura [wasembi mura] wambura nthazi kuvwiyapu nasi mu maunthomboru ngidu, kweni yo weseka mwaku vosi kwakulingana nasi, kweni kwambura vilakwa.” (Ŵahebere 4:15; 5:8) Nawuso ŵanthu wo wazamuwusa nawu mbakuti akukumanapu ndi masuzgu ndipuso angukunthiyapu. Kweniso yiwu alimbana ndi kuleka kufikapu ndipuso akunthiyapu mitundu yakupambanapambana ya matenda. Vambula kukayikiska kuti yiwu azamuvwisa masuzgu ngosi ngo ŵanthu akumana nangu.
KUMBI UFUMU WAKU CHIUTA WAZAMUCHITANJI?
11 Yesu wati wakamba kuti titenere kuromba kuti Ufumu waku Chiuta uzi, wangukamba kuti titenere so kurombe khumbu laku Chiuta kuti lichitiki “panupasi nge ndiko kuchanya.” Chiuta we kuchanya ndipu angelu ŵaki akugomezgeka aja achichita khumbu laki kuchanya kweniko. Kweni mu Mutu 3, tingusambira kuti mungelu muheni wanguleka kuchita khumbu laku Chiuta ndipu wanguchitiska kuti Adamu ndi Eva abudi. Mu Mutu 10, tazamusambira vinandi vo Bayibolo lisambiza vakukwaskana ndi mungelu muheni yo wadanika kuti Satana Diabolo. Satana ndi angelu wo angusankha kumulondo, wo adanika kuti viŵanda, anguzomerezgeka kuja kuchanya kwa kanyengu kamanavi. Ndichu chifukwa chaki ndi wosi cha panyengu iyi wo achitanga khumbu laku Chiuta kuchanya. Ivi vatingi visinthengi panyengu yo Ufumu waku Chiuta watingi uziyambiyengi kuwusa. Fumu yifya yakuŵikika, Yesu Khristu, yazirwanga nkhondu ndi Satana.—Chivumbuzi 12:7-9.
12 Mazu nga uchimi yanga ngakonkhoska vo vazamuchitika kuti: “Ndinguvwa mazu ngakuru kuchanya, ngakuti, ‘Sonu waŵapu utaski, ndi nthazi, ndi ufumu waku Chiuta widu, ndi mtufu waku Kristu waki: pakuti waponyeka pasi wakutundula yo wa ŵabali ŵidu, mweniyo watuŵatundula paurongu paku Chiuta widu msana ndi usiku.’” (Chivumbuzi 12:10) Kumbi mwaviwona vakuchitika viŵi vakuzirwa vo vikhonkhoskeka mu vesi ili? Chakwamba, Ufumu waku Chiuta wakuwusika ndi Yesu Khristu utamba kuwusa. Chachiŵi, Satana waponyeka pacharu chapasi kutuwa kuchanya.
13 Kumbi chakutuwapu cha vakuchitika viŵi ivi nchinthu wuli? Pakukamba za vo vinguchitika kuchanya tiŵerenga kuti: “Kondwereni pachifukwa chenichi, mwa machanya imwi, ndi mwaŵakuja mwenimo!” Angelu akugomezgeka akondwa nadi kuchanya chifukwa chakuti Satana ndi viŵanda vaki akutuwaku ndipu weyosi yo we kuchanya wateŵete Yehova Chiuta mwakugomezgeka. Kuchanya kwe wanangwa pe ndi kuvwanana. Khumbu laku Chiuta lichitika kuchanya.
14 Nanga nchinthu wuli cho chinguchitikiya charu chapasi? Bayibolo likamba kuti: “Owe, [soka] charu ndi nyanja; pakuti diabolo yo wasikiya kwaku imwi, wakuŵa ndi kandundu kakuru, pakuziŵa kuti nyengu yaki njimanavi.” (Chivumbuzi 12:12) Satana ngwakukwiya ukongwa chifukwa chakuti wakudikiskika kuchanya kweniso chifukwa chakuti we ndi kanyengu kamanavi. Chifukwa chakukwiya, iyu wachitiska kuti pacharu paŵi masuzgu pamwenga ‘soka.’ Mu mutu wapanthazi, tisambirengi vinandi vakukwaskana ndi ‘soka’ lenili. Kweni chifukwa chakuti Satana wakusikiya panu pasi tingafumba kuti, Kumbi Ufumu wazamuchitiska wuli kuti khumbu laku Chiuta lichitiki pacharu chapasi?
15 Kumbi khumbu laku Chiuta la charu chapasi ndakuti wuli? Mu Mutu 3 mungusambira vakukwaskana ndi khumbu ili. Chiuta wangulongo mu munda wa Edene kuti khumbu laki lenga lakuti charu chapasi chije paradayisu mo mwatingi mujengi mtundu wa ŵanthu ambula kufwa ndipuso arunji. Satana wangubudiska Adamu ndi Eva ndipu venivi ndivu vikuchitiska kuti khumbu laku Chiuta lileki kufiskika liŵi pacharu chapasi, kweni kuti likusintha cha. Khumbu laku Yehova leche lakuti, ‘Ŵakurunjika ŵahari charu, ndi kuja paku cho muyaya.’ (Sumu 37:29) Ndipu Ufumu waku Chiuta ndiwu wazamufiska ivi. Kumbi ivi vazamuchitika wuli?
16 Wonani uchimi wo we pa Lemba la Danyele 2:44. Pa lemba ili patiti: “Ndipu mu mazuŵa nga ŵakaronga wo, Chiuta wa kuchanya wakamikanga ufumu wo kuti ubwangandulikengi cha, nanga nkhuti mazaza ngaki ngaperekekengi ku fuku linyaki cha ubwanganduwengi maufumu ngosi yanga kungamara; ndipu ukaŵangaku muyaya.” Kumbi venivi vititikambiyanji pankhani ya Ufumu waku Chiuta?
17 Chakwamba, tiwona kuti Ufumu waku Chiuta ungujalikiskika mu “mazuŵa nga ŵakaronga,” pamwenga kuti maufumu nganyaki ngeche kuwusa. Chachiŵi, tiwona kuti Ufumu uwu wazamuŵaku kwamuyaya. Wazamuthereskeka cha pamwenga kuharika ndi boma linyaki. Chachitatu, tiwona kuti Ufumu waku Chiuta wazamukurwa nkhondu ndi maufumu nga charu ichi. Ufumu waku Chiuta wazamupunda. Pakumaliya, ufumu uwu pe ndiwu wazamuja boma la mtundu wa ŵanthu. Pavuli paki ŵanthu azamukondwa ndi muwusu wamampha ukongwa uwu.
18 Bayibolo likonkhoska vinandi vakukwaskana ndi nkhondu yakumaliya ya pakati pa Ufumu waku Chiuta ndi maboma nga charu ichi. Mwakuyeruzgiyapu, likamba kuti po umari we pafupi mizimu yiheni yipharazga maboza kuti yinyengi “ŵakaronga ŵa charu chosi panupasi.” Chifukwa wuli? Ndi chilatu cha “kuŵaunganyiya ku nkhondu yo ya zuŵa likuru laku Chiuta Wanthazizosi.” Mafumu nga charu ngazamuwunganiskikiya ku “malu ngakuzumbulika mu chiHebere, Hara-Magedone.” (Chivumbuzi 16:14, 16) Chifukwa cha vo vazumbulika mu mavesi ngaŵi yanga, nkhondu yakumaliya ya pakati pa maboma nga ŵanthu ndi Ufumu waku Chiuta, yidanika kuti nkhondu ya Hara-Magedone pamwenga kuti Aramagedo.
19 Kumbi Ufumu waku Chiuta wazamufiskanji pa Aramagedo? Ŵanaŵaniyani so khumbu laku Chiuta la charu chapasi. Yehova Chiuta wakhumbanga kuti charu chapasi chizazi ndi mtundu wa ŵanthu arunji kweniso akufikapu kuti amuteŵetiyengi mu Paradayisu. Nchifukwa wuli ivi vileka kuchitika sonu? Chifukwa chakwamba nchakuti te akubuda kweniso titama ndi kufwa. Kweni mu Mutu 5, tingusambira kuti Yesu wakutifwiya kuti tizije ndi umoyu wamuyaya. Mutenere kuti mukumbuka mazu ngo ngakulembeka mu Uthenga Wamampha waku Yohane, ngakuti: “Chiuta wangwanja viyo charu, viyo kuti wangupaska Mwana waki wakuwayija, alinga kuti yosi wakuvwana mwaku iyu wareki kutayika, kweni waŵi ndi umoyu wamuyaya.”—Yohane 3:16.
20 Suzgu linyaki ndakuti ŵanthu anandi achita vinthu viheni. Yiwu akamba boza ndipu achita ureŵi. Akhumba cha kuchita vo Chiuta wakhumba. Ŵanthu wo achita vinthu viheni azamubayika pa nkhondu yaku Chiuta ya Aramagedo. (Sumu 37:10) Chifukwa chinyaki so cho chichitiska kuti khumbu laku Chiuta lileki kuchitika pacharu chapasi nchakuti maboma ngatiŵawovya cha ŵanthu kuti achitengi khumbu laku Chiuta. Maboma nganandi ngalivi nthazi, ngankhaza ndipuso ngachita vinyeda. Bayibolo likamba mwambula kubisa kuti: “Munthu wapweteka munthu munyaki pakumuwusa.”—Wakutaula 8:9.
21 Asani Aramagedo yajumphapu mtundu wa ŵanthu wazamuwusika ndi boma limoza pe, Ufumu waku Chiuta. Ufumu uwu wazamuchita khumbu laku Chiuta ndi kuzisa vitumbiku vamampha ukongwa. Mwakuyeruzgiyapu, wazamutuzgapu Satana ndi viŵanda vaki. (Chivumbuzi 20:1-3) Nthazi ya sembi yaku Yesu yazamugwira nchitu ndipu ŵanthu akugomezgeka azamutama cha pamwenga kufwa. Yiwu azamuja ndi umoyu wamuyaya mu Ufumu uwu. (Chivumbuzi 22:1-3) Charu chosi chazamuja paradayisu. Mwaviyo, Ufumu wazamuchitiska kuti khumbu laku Chiuta lichitiki pacharu ndipuso wazamutozga zina laku Chiuta. Kumbi ivi ving’anamuwanji? Ving’anamuwa kuti mu Ufumu waku Chiuta, ŵanthu wosi wo azamuja ndi umoyu azamutumbika zina laku Yehova.
KUMBI UFUMU WAKU CHIUTA UKWAMBA ZUKWANJI KUCHITAPU KANTHU?
22 Viwoneke limu kuti panyengu yo Yesu wakambiyanga akusambira ŵaki kuti arombengi kuti “Ufumu winu uzi,” ndipu Ufumu wo wechendazi. Kumbi unguza Yesu wati wawere kuchanya? Awa, chifukwa Petro ndi Paulo angukamba kuti Yesu wati wayuskika, uchimi wo we pa Lemba la Sumu 110:1 ungufiskika mwaku iyu, uchimi uwu utiti: ‘Yehova wangunene Ambuyangu: “Uje ku janja langu la kuryiya, mpaka po ndaŵika ŵamawongu ŵaku kusi ku marwayu [malundi] ngaku.”’ (Machitidu 2:32-34; Ŵahebere 10:12, 13) Iyu wakhumbikanga kulindizga.
23 Kumbi iyu wakhumbikanga kulindizga kwa utali wuli? Mu vyaka va m’ma 1870, akusambira Bayibolo aphamphu anguŵerengese kuti nyengu iyi yamalanga mu 1914. (Wonani Fundu Zakukumaliya kuti muvwi vinandi vakukwaskana ndi chaka ichi) Vinthu vo vingwamba kuchitika mu 1914 pa charu chapasi vititisimikizgiya kuti akusambira Bayibolo yaŵa angukamba uneneska. Kufiskika kwa uchimi wa m’Bayibolo kulongo kuti mu chaka cha 1914, Khristu wanguja Fumu ndipu Ufumu waku Chiuta wakuchanya ungwamba kuwusa. Mwaviyo tija mu ‘nyengu yimanavi’ yo yamujaliyaku Satana. (Chivumbuzi 12:12; Sumu 110:2) Kwambula kukayika tingakamba so kuti pambula kuswera yapa Ufumu waku Chiuta wazamuchitapu kanthu kuti khumbu laku Chiuta lichitiki pacharu chapasi. Kumbi nkhani yeniyi mutiyivwa wuli? Kumbi muvwana kuti ivi vazamuchitika nadi? Mutu wapanthazi ukuwovyeningi kuvwisa kuti Bayibolo lisambiza kuti te mu mazuŵa ngakumaliya nadi.
VO BAYIBOLO LISAMBIZA
- Ufumu waku Chiuta ndi boma lakuchanya lo Yesu Khristu ndiyu Fumu yaki, ndipu ŵanthu 144,000 wo asankhika kutuwa pacharu chapasi, amuwusiya nayu limoza.—Chivumbuzi 14:1, 4.
- Ufumu ukwamba kuwusa mu chaka cha 1914, nyengu yeniyi ndiyu Satana wakuponyeke pacharu chapasi kutuwa kuchanya.—Chivumbuzi 12:9.
- Pambula kuswera yapa Ufumu waku Chiuta wazamubwanganduwa maboma ngosi nga ŵanthu, ndipu charu chosi chazamusambuka paradayisu.—Chivumbuzi 16:14, 16.
Mafumbu ngakusambiriya
1. Kumbi ndi rombu lakuziŵika umampha nili lo tikambiskanengi?
2. Kumbi ndi vinthu vitatu nivi vo Yesu wangusambiza akusambira ŵaki kuti arombiyengi?
3. Kumbi tikhumbika kuziŵanji vakukwaskana ndi Ufumu waku Chiuta?
4. Kumbi Ufumu waku Chiuta nchinthu wuli, nanga Fumu yaki ndiyani?
5. Kumbi Ufumu waku Chiuta uwusiya nunkhu, nanga uwusa ayani?
6, 7. Kumbi nchinthu wuli cho chichitiska kuti Yesu waje Fumu yamampha ukongwa?
8. Kumbi mbayani wo amuwusiya limoza ndi Yesu?
9. Kumbi mbalinga wo amuwusa ndi Yesu, nanga Chiuta wakwamba zukwanji kuŵasankha?
10. Nchifukwa wuli kusankha ŵanthu 144,000 kuti akawusi ndi Yesu kulongo chanju?
11. Nchifukwa wuli Yesu wangukamba kuti Akhristu atenere kuromba kuti khumbu laku Chiuta lichitiki kuchanya?
12. Kumbi Lemba la Chivumbuzi 12:10 likonkhoska vakuchitika vakukhumbika viŵi nivi?
13. Kumbi nchinthu wuli cho chikuchitika chifukwa chakuti Satana wakutuwaku kuchanya?
14. Kumbi nchinthu wuli cho chachitika chifukwa chakuti Satana waponyeka pacharu chapasi?
15. Kumbi chilatu chaku Chiuta cha charu chapasi nchakuti wuli?
16, 17. Kumbi lemba la Danyele 2:44, likambanji vakukwaskana ndi Ufumu waku Chiuta?
18. Kumbi nkhondu yakumaliya ya pakati pa Ufumu waku Chiuta ndi maboma nga charu chinu yidanika kuti wuli?
19, 20. Kumbi nchinthu wuli cho chitondekeska khumbu laku Chiuta kuchitika pacharu chapasi sonu?
21. Kumbi Ufumu wazamuwovya wuli kuti khumbu laku Chiuta lichitiki pacharu?
22. Kumbi tiziŵa wuli kuti Ufumu waku Chiuta ungwamba kugwira nchitu Yesu weche pacharu cha, pamwenga wati wayuskika waka?
23. (a) Kumbi Ufumu waku Chiuta ukwamba zukwanji kuwusa? (b) Kumbi tazamusambiranji mu mutu wapanthazi?


text:
Nkhani 67: Yehosafati Wangugomezga Yehova
KUMBI waŵaziŵa ŵanthu yaŵa kweniso vo achita? Yiwu aluta ku nkhondu ndipu wo ŵe panthazi atumba sumu. Kweni panyaki ungafumba kuti: ‘Nanga nchifukwa wuli wo atumba sumu alivi malipanga ndi mikondu yakuchirwiya nkhondu?’ Tiyi tiwoni.
Yehosafati wenga fumu ya ufumu wa mafuku ngaŵi nga Yisraele. Panyengu yo iyu wawusanga, Fumu Ahabu ndi Yezebelu awusanga ufumu wakumpotu wa mafuku 10. Kweni Yehosafati wenga fumu yamampha ndipuso awiski a Asa nawu ŵenga fumu yamampha. Mwaviyo kwa vyaka vinandi ŵanthu a mu ufumu wakumwela wa mafuku ngaŵi, ajanga umoyu walikondwa.
Kweni sonu panguchitika chinthu chinyaki cho chinguwofya ŵanthu. Ŵanthu anyaki anguzikambiya Yehosafati kuti: ‘Wumba wa nkhondu wakutuliya ku Moabu, Amoni ndi ku Phiri la Seiri utuza kuzirwana nawi.’ Sonu Ayisraele anandi anguwungana ku Yerusalemu kuchipempha Yehova kuti waŵawovyi. Yiwu anguluta kunyumba yakusopiyamu ndipu Yehosafati wanguromba kuti: ‘Yehova Chiuta widu, tiziŵa cha cho tingachita. Tilivi yo wangatiwovya kurwana ndi wumba wankhondu uwu. Tilereska kwaku imwi kuti mutiwovyi.’
Yehova wanguvwa rombu lawu ndipu wangutuma muteŵeti waki yumoza kuti wakambiyi ŵanthu kuti: ‘Nkhondu njinu cha kweni njaku Chiuta. Imwi mwamurwana nawu cha. Lindizgani waka muwoni po Yehova wakupozomoskiyeningi.’
Kwati kwacha, Yehosafati wangukambiya ŵanthu kuti: ‘Gomezgani Yehova.’ Iyu wanguŵika ŵanthu wo ambanga sumu panthazi pa asilikali ŵaki ndipu achiyenda ambanga sumu zakutumbika Yehova. Kumbi waviziŵa vo vinguchitika yiwu ŵe pafupi kufika ku malu nga nkhondu? Yehova wanguchitiska kuti arwani ŵawu abayani yiwuyiwu pe. Sonu Ayisraele ŵati afika, angusaniya kuti arwani ŵawu wosi ŵafwa.
Yehosafati wanguchita chinthu chazeru kugomezga Yehova. Asi viyo? Asani isi nasi tigomezgengi Yehova, tilongongi kuti te ndi zeru.
1 Ŵakaronga 22:41-53; 2 Mikoka 20:1-30.
Mafumbu
- Kumbi Yehosafati wenga yani, nanga iyu wawusanga panyengu niyi?
- Nchifukwa wuli Ayisraele ŵenga ndi mantha, nanga Ayisraele anandi anguchitanji?
- Kumbi Yehova wangumuka wuli rombu laku Yehosafati?
- Kumbi Yehova wanguchitiskanji nkhondu yechendachitiki?
- Kumbi tisambiranji kwaku Yehosafati?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga 2 Mikoka 20:1-30.
Kumbi Yehosafati wangulongo wuli mo ateŵeti akugomezgeka aku Chiuta atenele kuchitiya asani akumana ndi mijalidu yakofya? (2 Miko. 20:12; Sumu 25:15; 62:1)
Kuvuli uku, Yehova wenga ndi nthowa yo wagwiriskiyanga nchitu pakuŵereŵeta ndi ŵanthu ŵaki, kumbi mazuŵa nganu wagwiriskiya nchitu nthowa niyi? (2 Miko. 20:14, 15; Mate. 24:45-47; Yoha. 15:15)
Panyengu yo Chiuta wazamuyambisa ‘nkhondu ya zuŵa likulu laku Chiuta Wanthazi zosi,’ kumbi vakuchitika pa nyengu yo vazamuyanana wuli ndi va m’nyengu yaku Yehosafati? (2 Miko. 20:15, 17; 32:8; Chivu. 16:14, 16)
Kumbi apayiniya ndi amishonale atovya wuli nchitu yakupharazga ya pacharu chosi yamazuŵa nganu nge mo achitiyanga Alevi? (2 Miko. 20:19; Ŵaro. 10:13-15; 2 Timo. 4:2)


text:
Nkhani Nambara 93: Yesu Wakaryeska Ŵanthu Ŵanandi
Cinthu cinyake cakofya cikacitika. Yohane Mbapatizi wakaŵa kuti wakomeka waka. Herodiya, muwoli wa fumu, wakamutemwanga yayi. Ndipo wakapangiska fumu kuti yidumure mutu wa Yohane.
Yesu wati wapulika ici, wakaŵa na citima comene. Wakaluta na kukakhala kwayekha. Kweni ŵanthu ŵakamulondezga. Yesu wati wawona wumba, wakawulengera lusungu. Ntheura wakayowoya nawo za ufumu wa Ciuta na kucizga ŵalwari ŵawo.
Kukati kwafipa ŵasambiri ŵake ŵakiza kwa iyo na kuyowoya nayo kuti: ‘Pano mpha mapopa, ndipo zuŵa nalo lanjira kale. Ŵawezgani ŵanthu mwakuti ŵalute kukajigulira vyakurya mu mizi ya pafupi.’
‘Nchakwenelera yayi kuti ŵalute,’ Yesu wakazgora nthena. ‘Ŵapani vyakurya.’ Yesu wakazgokera kwa Filipu na kumufumba kuti: ‘Kasi tingakagula nkhu vyakurya kuti vikwane ŵanthu wose aŵa?’
Filipu wakuzgora kuti: ‘Pakukhumbikwira ndarama zinandi kuti tigule vyakurya vyakukwanira ŵanthu wose aŵa.’ Andireya wakacemerezga kuti: ‘Musepuka pano wali na vingwa vinkhonde na somba ziŵiri. Kweni vingakwana yayi ŵanthu wose aŵa.’
Yesu wakati: ‘Ŵaphalirani ŵanthu kuti ŵakhale pasi pa utheka.’ Ntheura wakawonga Ciuta cifukwa ca cakurya na kwamba kumenya mu viduswa. Wati wamara kumenya, ŵasambiri ŵake ŵakapeleka vingwa na somba ku ŵanthu wose. Pakaŵa ŵanalume 5,000, na ŵanakazi na ŵana ŵanandi. Wose ŵakarya mupaka kukhuta. Ndipo ŵasambiri ŵati ŵawunjika ivyo vyakhalako, pakaŵa vidunga 12 vyakuzura!
Sono Yesu wakaphalira ŵasambiri ŵake kunjira mu boti kuti ŵambuke Nyanja ya Galileya. Nausiku mphepo yikuru yikamba kuputa, ndipo majigha ghakapangiska boti kuya uku na uku. Ŵasambiri ŵakaŵa na wofi comene. Ndipo pakati pa usiku, ŵakawona munthu munyake wakwenda pa nyanja kwiza uko kuli iwo. Ŵakakoromoka cifukwa ca wofi, pakuti ŵakamanya yayi ico ŵakawonanga.
Yesu wakati: ‘Lekani kopa, ndine!’ Kweni ŵakagomezga yayi nipera. Ntheura Petrosi wakati: ‘Fumu, usange ndimwe nadi, muniphalire nane nende pa maji nize kwa imwe.’ Yesu wakazgora kuti: ‘Zanga!’ Petrosi wakakhira mu boti na kwamba kwenda pa maji! Wakacita wofi na kwamba kubira kweni Yesu wakamuponoska.
Mukuluta kwa nyengo, Yesu wakaryeskaso ŵanthu ŵanandi. Pa nyengo iyi wakagwiliskira nchito vingwa vinkhondi na viŵiri na tusomba tucoko waka. Ndipo nga mphakwamba, pakaŵaso vyakurya vinandi vyakukwanira wose. Kasi nchakuziziswa yayi umo Yesu wakapweleleranga ŵanthu? Para wayamba kuwusa mu ufumu wa Ciuta tizamufipa mtima na cilicose yayi!
Mateyu 14:1-32; 15:29-38; Yohane 6:1-21.
Mafumbo
- Nchinthu wuli cakofya ico cikamucitikira Yohane Mbabapatizi, ndipo Yesu wakakhwaskika wuli?
- Kasi Yesu wakaryeska wuli ŵanthu awo ŵakamulondezga, ndipo cakurya ico cikakhalako cikaŵa cinandi wuli?
- Cifukwa wuli ŵasambiri ŵakaŵa na wofi comene pakati pa usiku, ndipo nchivici ico cikamucitikira Petrosi?
- Mukuluta kwa nyengo, kasi Yesu wakaryeska wuli ŵanthu masauzandi ghanandi?
- Cifukwa wuli tizamukondwa comene para Yesu wayamba kuwusa caru nga ni Fumu ya Ciuta?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Mateyu 14:1-32.
Kasi nkhani iyo yikusangika pa Mateyu 14:23-32 yikulongosora kuti Petrosi wakaŵa na nkharo wuli?
Kasi Malemba ghakulongosora wuli kuti Petrosi wakasintha na kuleka nkharo yake yakale? (Mat. 14:27-30; Yoh. 18:10; 21:7; Mil. 2:14, 37-40; 1 Pet. 5:6, 10)
- Ŵazgani Mateyu 15:29-38.
Kasi Yesu wakawonga wuli cakurya ico Ŵadada ŵake ŵakamupa? (Mat. 15:37; Yoh. 6:12; Kol. 3:15)
- Ŵazgani Yohane 6:1-21.
Kasi Ŵakhristu mazuŵa ghano ŵangalondezga wuli Yesu pa nkhani ya kucindika boma? (Yoh. 6:15; Mat. 22:21; Rom. 12:2; 13:1-4)


text:
MTWE 8
Ana Ucimwene wa Mlungu Uli Cici?
Ana Baibulo jikusasala cici pakwamba ya Ucimwene wa Mlungu?
Ana Ucimwene wa Mlungu ucitenda cici?
Ana Ucimwene wa Mlungu ucikwanilisya lisosa lya Mlungu cakaci?
1. Ana citulijiganye ya lipopelo lyapi lyakumanyika cenene?
ŴANDU ŵajinji pacilambo cosope akusalimanyilila cenene lipopelo lyalikusakolanjikwa kuti, lipopelo lya Atati Ŵetu kapena kuti Lipopelo lya Ambuje. Lyeleli lili lipopelo lya cisyasyo lyakumanyika mnope lyaŵapelece Yesu. Maloŵe ga mu lipopeloli gali gakusosekwa mnope. Kulijiganya yakuŵenda yitatu ya mu lipopeloli, kucakamucisya kumanyilila yajikusajiganya Baibulo kusyesyene.
2. Ana Yesu ŵajigenye ŵakulijiganya ŵakwe kuŵenda yindu yitatu yapi?
2 Kundanda kwa lipopelo lyacisyasyoli, Yesu ŵaŵecete kwa ŵakumpikanila kuti: “Pandaŵi jamkupopela mjileje myi: ‘Atati ŵetu ŵa kwinani: Lina lyawo licimbicikwe. Ucimwene wawo uyice, kusosa kwawo kutendekwe, pacilambo capasi mpela kwinani.’” (Matayo 6:9-13) Ana yakuŵenda yitatu ya mu lipopeloli yili yakusosekwa catuli?
3. Ana tukusosekwa kumanyilila cici pakwamba ya Ucimwene wa Mlungu?
3 Tulijigenye kala pakwamba ya lina lya Mlungu lyakuti Yehofa. Tulijigenyesoni pakwamba ya lisosa lya Mlungu, yatesile kala, soni yacacatendela ŵandu m’bujo muno. Sambano, ana Yesu paŵasalaga kuti tupopeleje kuti, “Ucimwene wawo uyice,” ŵagopolelaga cici? Ana Ucimwene wa Mlungu uli cici? Ana kwika kwa Ucimwenewo kuciswejesya catuli lina lya Mlungu? Soni, ana kwika kwa Ucimwenewo kukusakamulana catuli ni kutendekwa kwa lisosa lya Mlungu?
ANA UCIMWENE WA MLUNGU ULI CICI?
4. Ana Ucimwene wa Mlungu uli cici, soni Mwenye jwakwe ali ŵani?
4 Ucimwene wa Mlungu uli boma jaŵatamilikasisye Yehofa Mlungu, soni jakola Mwenye jwesagulwe ni Mlungujo. Ana Mwenye jwa Ucimwene wa Mlunguwu ali ŵani? Ali Yesu Klistu. Yesu mpela Mwenye, ali jwapenani mnope kupunda ŵakulamulila wosope ŵa umundu, ligongo jwalakwe akusakolanjikwa kuŵa, “Ambuje ŵa Ambuje wosope, ni Mwenye jwa Ayimwene wosope.” (Ciunukuko 17:14) Jwalakwe akwete macili gakwatendela ŵandu yindu yambone mnope kupunda jwakulamulila jwa umundu jwalijose.
5. Ana Ucimwene wa Mlungu uli kwapi, soni ucilamulilaga ŵani?
5 Ana Ucimwene wa Mlungu uli kwapi? Candanda tuliwusye kuti, ‘ana Yesu ali kwapi?’ Komboleka kuti akukumbucila kuti jwalakwe ŵawile pa citela cakulagacisya, soni kuti kaneko ŵamjimwisye. Pali papite kandaŵi panandi, ŵapite kwinani. (Masengo 2:33) M’yoyo, kwinaniko ni kwawuli Ucimwene wa Mlungu. Ni ligongo lyakwe Baibulo jikusawukolanga kuŵa “Ucimwene wakwe wakwinani.” (2 Timoteo 4:18) Nambo atamose kuti Ucimwene wa Mlungu uli kwinani, ulamusi wakwe ucilamulilaga pacilambo cosope capasi.
6, 7. Ana cici cacikumtendekasya Yesu kuŵa Mwenye jwambone mnope?
6 Ana cici cacikumtendekasya Yesu kuŵa Mwenye jwambone mnope? Ligongo limo lili lyakuti, jwalakwe ngasawa. Pakumlekanganya Yesu ni acayimwene ŵa umundu Baibulo jikusati, “Jwalakwejo jikape ni jwakwete umi wangawa nipo akusatamaga mwilanguka lyakuti jwine ngaŵa mkuliŵandicila.” (1 Timoteo 6:16) Yeleyi yikugopolela kuti yambone yosope yakusatenda Yesu ngasiyimala. Konjecesya pelepo, jwalakwe cacitenda yindu yine yejinji, soni yambone.
7 Kwende tulole yakulocesya ya m’Baibulo yakwamba Yesu ayi: “Mwa jwalakwe ukuŵajilwa kutamilicika msimu wa Yehofa, msimu wa lunda ni wakupikanicisya, msimu wa camuko ni wamacili, msimu wa umanyilisi ni wakogopa Yehofa, soni kuciŵa kusangalala kwa jwalakwejo pakogopa Yehofa. Ngasalamula mwakwamba kulola ni mesope, pane kwamuka mwakamulana ni yindu yakwamba kupikana ni mawiwi gakwe. Soni mwakulungamika akuŵajilwa kwalamula ŵali ŵakulaga, soni mu umbone akuŵajilwa kupeleka camukom m’malo mwa ŵakulinondiya ŵa pacilambo capasi.” (Yesaya 11:2-4) Maloŵe gelega gakulosya kuti Yesu ŵaliji kuja kuŵa Mwenye jwakulungama, soni jacanasa. Ana mpaka asace kola jwakulamulila mpela jwelejo?
8. Ana ŵani ŵacacilamulila pampepe ni Yesu?
8 Cindu cinesoni cakwamba Ucimwene wa Mlungu, cili cakuti, Yesu ngasalamulila jika. Panasoni ŵane ŵacacilamulilaga najo pampepe. Mwambone, ndumetume Paulo ŵamsalile Timoteyo kuti, “Naga tukupimilila, tutucilamula pampepe najo.” (2 Timoteo 2:12) Paulo, Timoteyo, soni ŵandu ŵane ŵakulupicika ŵasagulwe ni Mlungu cacilamulila pampepe ni Yesu mu Ucimwene wakwe wa kwinani. Ana ŵacacikola upile wakulamulilawu ali ŵandu ŵalingwa?
9. Ana ŵandu ŵalingwa ŵacacilamulila pampepe ni Yesu, soni ana Mlungu ŵatandite kwasagula cakaci?
9 Mpela mutwalijiganyicisye mu Mtwe 7 wa bukuji, ndumetume Yohane m’mesomkulola ŵam’bweni “Mwanace jwa Ngondolo [Yesu Klistu] ali ajimi petumbi lya Siyoni [ukumu wakwe wa kwinani]. Pampepe ni Jwalakwejo ŵapali ŵandu 144,000, ŵiŵalembegwe lina lyawo soni lina lya Atati ŵakwe pawusyo pawo.” Ana ŵandu ŵakwana 144,000 ŵeleŵa, ali ŵani? Yohane m’syenejo akutusalila kuti, “Jemanjaji ni ŵakusamkuya Mwanace jwa Ngondolo jula kulikose kwakwawula. Jemanjajo ni ŵiŵawombolegwe sikati ja ŵandu ŵane wosope, kuti aŵe ŵandanda kupelecedwa kwa Mlungu ni kwa Mwanace jwa Ngondolo jula.” (Ciunukuko 14:1, 4) Ŵeleŵa ali ŵakumkuya ŵakulupicika ŵa Yesu Klistu, ŵasagulwe mwapajika kuti akalamulile pampepe ni jwalakwejo kwinani. Ŵandu ŵeleŵa pawile, Mlungu akusajimucisya ku umi wakwinani, kwembeceya ‘kulamulila pacilambo capasi’ pampepe ni Yesu. (Ciunukuko 5:10) Kutandila mundaŵi ja ŵandumetume, Mlungu aŵele ali mkusagula Aklistu ŵakulupicika kuti akwanisye ciŵalanjo ca 144,000.
10. Ligongo cici cili cinonyelo kuti Yesu pampepe ni ŵandu ŵakwana 144,000 calamulile ŵandu?
10 Cili cinonyelo cekulungwa kuti Yesu pampepe ni ŵandu ŵakwana 144,000 ciŵalamulile ŵandu. Ligongo lyakwe lili lyakuti Yesu pakwete paŵele mundu, soni jwalakwe akusakumanyilila kulaga. Paulo pakwamba ya Yesu ŵasasile kuti, “Tukwete Jwamkulungwa jwa ŵakutaga mbopesi jwele jwakusatutendela canasa ligongo lya kulepetala kwetu. Nambo Jwamkulungwa jwakutaga mbopesi jwetu jwalinjidwe mu yosope mpela mwele uwe tukusalinjidwa, nambo jwalakwe nganalemwa kose.” (Ahebeli 4:15; 5:8) Mpela ŵandu, ŵacacilamulilaga pampepe ni Yesu pakwete paŵalagasice, soni kupilila yipwetesi. Konjecesya pelepa, ŵanduŵa alasile ni ungali umnama, soni yilwele yakulekanganalekangana. Kusala yisyene, jemanjaji cacipikanicisya yakusawusya yakusasimana nayo ŵandu.
ANA UCIMWENE WA MLUNGU UCITENDA CICI?
11. Ligongo cici Yesu ŵasalile ŵakulijiganya ŵakwe kupopela kuti kusaka kwa Mlungu kutendekwe kwinani?
11 Yesu paŵasalile ŵakumkuya ŵakwe kuti apopeleje kuti Ucimwene wa Mlungu uyice, jwalakwe ŵasalilesoni kuti apopeleje kuti kusosa kwa Mlungu kutendekwe “pacilambo capasi mpela kwinani.” Mlungu ali kwinani, soni kusosa kwakwe kuŵele kuli mkutendekwa ndaŵi syosope ni malayika gakwe gakulupicika. Nambo mu Mtwe 3 wa buku ajino, twalijiganyisye kuti lilayika limo lyalesile kutenda yakusaka ya Mlungu, ni lyatendekasisye kuti Adamu ni Hawa alemwe. Mu Mtwe 10 m’buku ajino, tucilijiganya yejinji pa yajikusajiganya Baibulo pakwamba ya lilayikali, lyalikusakolanjikwa kuti Satana. Mlungu ŵakundile Satana ni malayika gane gagasagwile kumkuya, gakolanjikwa kuti misimu jakusakala, kutama kwinani kwakandaŵi. M’yoyo, pandaŵiji, ngaŵa kuti wosope kwinani ŵatendaga kusosa kwa Mlungu. Yeleyi yaliji yakuti yicicenga pandaŵi jele Ucimwene wa Mlungu ucitanda kulamulila. Mwenye jwasambano, Yesu Klistu, ŵaliji jwakuti caciputa ngondo ni Satana.
12. Ana yakutendekwa yakusosekwa yiŵili yapi yakuyisala pa Ciunukuko 12:10?
12 Yakulocesya yakuyicisyayi yikusala yayaliji kuja kutendekwa: “Papopo napikene maloŵe gamacili kutyocela kwinani gacisalaga kuti, ‘Sambano cikulupusyo cakwe, macili ni ucimwene wakwe ni ulamusi wa Klistu uyice! Pakuti jwele [Satana] juŵajimi pameso pa Mlungu jwetu acaŵecetelaga mwakwasisya acimjakwe musi ni cilo aponyedwe kusa.’” (Ciunukuko 12:10) Ana ayiweni yakutendekwa yiŵili yakusosekwa mnope mu lilembali? Candanda, Yesu akutanda kulamulila mu Ucimwene wa Mlungu. Caŵili, Satana akumtopola kwinani ni kumponya pacilambo capasi.
13. Ana paŵele yakuyicisya yatuli ligongo lyakuti Satana ŵamtopwele kwinani?
13 Ana pa yakutendekwa yiŵiliyi paŵele yakuyicisya yatuli? Pakwamba yayatendekwe kwinani, tukusaŵalanga kuti: “M’yoyo sengwani, Cilambo cakwinani pampepe ni ŵakutama kweleko.” (Ciunukuko 12:12) Kusala yisyene, malayika gakulupicika gakusangalala ligongo Satana ni misimu jakusakala ŵatopwele, apano jwalijose kwinaniko ali jwakulupicika kwa Yehofa Mlungu. Kwana bata ni mtendele usyesyene. Kusosa kwa Mlungu kukutendekwa kwinani.
14. Ana cici cacitendekwe ligongo lyakuti Satana ŵamponyisye pacilambo capasi?
14 Wuli pakwamba ya cilambo capasi? Baibulo jikusasala kuti, “Nambo mkwete likungu, cilambo capasi ni nyasa, pakuti Satana atulucile kwa jemanja. Ali jwawukali mnope ligongo akumanyilila kuti jigambile kumsigalila ndaŵi panandipe.” (Ciunukuko 12:12) Satana ali jwawukali mnope ligongo lya kumtopola kwinani, soni kuti kamsigalile kandaŵi kapanandi. Ligongo lyakuti jwana ukali, jwalakwe akutendekasya yipwetesi, kapena kuti “likungu” ku cilambo capasi. Tucilijiganya yejinji pakwamba ya “likungu” lyeleli mu Mtwe wakuyicisya. Pakuŵa Satana ali pacilambo capasi pano, ana Ucimwene wa Mlungu ucitendekasya catuli kuti kusaka kwa Mlungu kutendekwe pacilambo capasi?
15. Ana lisosa lya Mlungu lya pacilambo capasi lili cici?
15 Ana akukumbucila yaŵalijiganyisye mu Mtwe 3 pakwamba ya lisosa lya Mlungu lya pacilambo capasi? Mu Edeni, Mlungu ŵalosisye kuti lisosa lyakwe lya pacilambo capasi lili lyakuti ciŵe paladaiso jwakuti ŵandu ŵakulungama atameje kwangala. Satana ŵatendekasisye Adamu ni Hawa kulemwa, yayasokonasisye kwanilicikwa kwa lisosa lya Mlungu. Nambo yeleyi nganiyicenga lisosalyo. Yehofa akusakape kuti ‘Ŵakulungama capocele cilambo capasi, ni kutamaga mwelemo kwandaŵi josope.’ (Salimo 37:29) Ucimwene wa Mlungu ni wawucikwanilisya yeleyi. Nambo catuli?
16, 17. Ana lilemba lya Danieli 2:44 likusatujiganya cici pakwamba ya Ucimwene wa Mlungu?
16 Kwende tulole yakulocesya ya pa Danieli 2:44. Pa lilembali tukusaŵalanga kuti: “Nipo m’moŵa ga acayimwene ŵala, Mlungu jwa kwinani cacitamilisya ucimwene wangasiwujonasika ku ndaŵi josope, ni ulamusi wakwe ngasawulecela mtundu wine wa ŵandu, nambo ciwucikasa ni kugamala maucimwene gawo gosope. Nipo ciwucitama kwandaŵi josope.” Ana yeleyi yikutujiganya cici pakwamba ya Ucimwene wa Mlungu?
17 Candanda, yikutujiganya kuti Ucimwene wa Mlungu caciwutamilikasya “m’moŵa ga acayimwene,” kapena kuti pa ndaŵi jele maucimwene gane gaciŵa mkulamulila. Caŵili, yikutujiganya kuti Ucimwene wa Mlungu ngasiwumala. Pangali jucaciwusumula, soni pangali boma jajicilamulila m’malo mwa Ucimwenewo. Catatu, paciŵa ngondo pasikati pa Ucimwene wa Mlungu ni maucimwene ga pacilambo. Nambo Ucimwene wa Mlungu ucipunda. Kumbesi kwakwe uciŵa boma jimope jakulamulila ŵandu wosope. Kaneko ŵandu cacisangalala ni ulamusi wanganawuwoneje citandilile.
18. Ana ngondo jakumalisya ja pasikati pa Ucimwene wa Mlungu ni maucimwene ga pacilambo capasi jikusakolanjikwa kuti cici?
18 Baibulo jikusasala yejinji pakwamba ya ngondo jakumalisya ja pasikati pa Ucimwene wa Mlungu ni maboma ga pacilambo. Mwambone, jikusatujiganya kuti jili jiŵandicile ndaŵi ja ngondoji, misimu jakusakala jicitanda kuwandisya yawunami pakwalambusya “ayimwene ŵa pacilambo capasi.” Ana jicitenda yeleyi ligongo cici? “Kukwaŵilanga kuti ayice ku ngondo ja palisiku lyekulungwa jila lya Mlungu Jwamacili gosope lila.” Acayimwene wosope ŵa pacilambo cacasonganganya pampepe “kumalo gele paciŵeceto ca Cihebeli malogo gakusakolanjidwa kuti ‘Halimagedo.’” (Ciunukuko 16:14, 16) Mwakamulana ni maloŵega, ngondo jakumalisya ja pasikati pa maucimwene ga ŵandu ni Ucimwene wa Mlungu jikusakolanjikwa kuti ngondo ja Halimagedo, kapena Alamagedo.
19, 20. Ligongo cici moŵa agano lisosa lya Mlungu ngalikutendekwa pacilambo capasi?
19 Ana Ucimwene wa Mlungu ucikombolekasya cici pambesi pa ngondo ja Alamagedo? Aganisyesoni pakwamba ya lisosa lya Mlungu lya cilambo capasi. Yehofa Mlungu ŵasakaga kuti cilambo capasi ciŵe Paladaiso, soni kuti cigumbale ni ŵandu ŵakulungama, soni ŵamnama ŵakumtumicila jwalakwejo. Ana ligongo cici yeleyi ngayikutendekwa moŵa agano? Candanda, m’weji tuli ŵakulemwa, soni tikusalwalaga ni kuwa. Nambope, mu Mtwe 5 m‘bukuji, twalijiganyisye kuti Yesu ŵatuwilile kuti citupate umi wangamala. Komboleka kuti akukumbucila maloŵe gagakusimanikwa mu Ngani Syambone sya Yohane gakuti, “Pakuŵa Mlungu ŵacinonyele cilambo capasi mnope mwakuti jwalakwe ŵampelece Mwanace jwakwe jumopejo, nikuti jwalijose jwakukulupilila mwa jwalakwe akawa nambo akole umi wangamala.”
20 Cinesoni cili cakuti ŵandu ŵajinji akusatenda yindu yakusakala, soni akusalambusyaga. Ŵangasaka kutenda lisosa lya Mlungu. Ŵandu ŵakusatenda yindu yakusakala cacajonanga pa ngondo ja Mlungu ja Halimagedo. (Salimo 37:10) Lisosa lya Mlungu ngalikutendekwasoni pacilambopa ligongo lyakuti maboma ga ŵandu gangalimbikasya ŵandu kutenda lisosa lya Mlungu. Maboma gejinji gangali macili, gali gangalwe, soni gawiyi. Mwangapita mumbali, Baibulo jikusala kuti: “Mundu ampwetece mjakwe pakumlamulila.”
21. Ana Ucimwene wa Mlungu ucitendekasya catuli kuti lisosa lya Mlungu litendekwe pacilambo capasi?
21 Pambesi pa Halimagedo, ŵandu caciŵa pasi pa boma jimope, jajili Ucimwene wa Mlungu. Ucimwenewo ucitenda lisosa lya Mlungu, soni uciyikasya yindu yambone yejinji. Mwambone, ucityosya Satana ni misimu jakusakala. (Ciunukuko 20:1-3) Mbopesi ja Yesu jicikamucisya kuti ŵandu ŵakulupicika akalwalaga, soni akawaga. M’yoyo, mu ulamusi wa Ucimwene, ŵandu cacitamaga kwangamala. (Ciunukuko 22:1-3) Cilambo ciciŵa paladaiso. M’yoyo, Ucimwenewu ucitendekasya kuti lisosa lya Mlungu litendekwe pacilambo capasi, soni uciswejesya lina lya Mlungu. Ana yeleyi yikugopolela cici? Yigopolela kuti mu Ucimwene wa Mlungu, jwalijose cacicimbicisya lina lya Yehofa.
ANA UCIMWENE WA MLUNGU UCIKWANILISYA CAKACI LISOSA LYA MLUNGU?
22 Yesu paŵasalile ŵakumkuya ŵakwe kuti apopeleje kuti, “Ucimwene wawo uyice,” nikuti Ucimwenewo waliji mkanuyice pandaŵijo. Ana wayice Yesu paŵajawile kwinani? Iyayi, ligongo Petulo ni Paulo ŵasasile kuti Yesu paŵajimwice ni kwawula kwinani, yaŵalocesye Daudi yakwanilicikwe. Petulo ŵaŵecete maloŵe gaŵaŵecete Daudi gakuti: ‘Ambuje kapena kuti Yehofa, ŵasalile Ambuje ŵangu kuti tamani ku mkono wangu wamlyo, mpaka patinaŵice amagongo ŵenu kuŵa cakuliŵatila sajo syenu.’ (Masengo 2:32-35; Ahebeli 10:12, 13) Ŵasosekwaga kwembeceya.
Mu ulamusi wa Ucimwene, lisosa lya Mlungu licitendekwa pacilambo capasi mpela kwinani
23. (a) Ana Ucimwene wa Mlungu watandite kulamulila cakaci? (b) Ana tucilijiganya cici mu Mtwe wakuyicisya?
23 Ana jwalakwe ŵasosekwaga kwembeceya kwa ndaŵi jelewu catuli? M’yaka ya m’ma 1870, ŵakulijiganya Baibulo ŵakuwona mtima, mwamtawu ŵapatile kuti ndaŵi jakwembeceya jicimala mu 1914. (Pakwamba ya caka celeci, alole Yakonjecesya pa mapeji 215 mpaka 218.) Yakutendekwa ya pacilambo cosope capasi yayatandite mu 1914, yikusimicisya kuti yaŵapatile ŵakulijiganya Baibulo ŵakuwona mtimaŵa, yaliji yisyene. Kwanilicikwa kwa yakulocesya ya m’Baibulo kukulosya kuti m’caka ca 1914 Klistu ŵaŵele Mwenye, soni Ucimwene wa Mlungu wakwinani watandite kulamulila. M’yoyo, m’weji tukutama m’moŵa gele Satana “jigambile kumsigalila ndaŵi panandipe.” (Ciunukuko 12:12; Salimo 110:2) Mpaka tusalesoni mwakusimicisya kuti pacangakaŵapa Ucimwene wa Mlungu ucitendekasya kuti lisosa lya Mlungu litendekwe pacilambo capasi. Ana jeleji ngaŵa ngani jambone? Ana akukulupilila kuti yeleyi yili yisyene? Mtwe wakuyicisya wucakamucisya kumanyilila kuti Baibulo jikusajiganya yeleyi.


text:
Marangu
Copyright
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania, Inc. Mazaza ngosi pa Webusayiti iyi ngidu.
Wupu wa Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. (“Watchtower”) ndiwu we ndi mazaza ngakupharazga kweniso kunozga Webusayiti iyi. Nkhani kweniso vinthu vosi vo ve pa Webusayiti iyi, va Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania, Inc. kupatuwaku asani talongo kuti vatuliya kunyaki.
Tividindu
Tividindu ta Adobe kweniso Acrobat, ntha wupu wa Adobe Systems Incorporated. Ndipu tividindu ta iTunes ndi iPod ntha wupu wa Apple Inc. Tividindu tinyaki tosi ntha mawupu ngo ngalongoleka.
Vo Mukhumbika Kulondo Pakugwiriskiya Nchitu Webusayiti Iyi
Fundu zo ze mumphata umu, ndizu mutenere kulondo pakugwiriskiya nchitu webusayiti iyi. Asani mugwiriskiya nchitu webusayiti iyi, ndikwesa mwazomerezga kulondo fundu zenizi. Asani mwakana fundu izi pamwenga chigaŵa chinyaki cha fundu zenizi, mbwenu muleki kugwiriskiya nchitu webusayiti iyi.
Kumbi ndi vinthu wuli vo muzomerezgeka kuchita pa webusayiti iyi? Mungajula kuti muwoni vo vilipu, mungakopa kweniso kupurinta vithuzi, mabuku, sumu, nkhani ndipuso mavidiyo kuti muvigwiriskiyi nchitu, kweni mungachitiyanga bizinesi cha. Kweniso mutenere cha kuchita vo vakonkhoskeka mumphata umu. Mungachitanga cha ivi:
Kuto vinthu pa webusayiti iyi ndi kuviyika pa Intaneti (nge pa mawebusayiti nganyaki pamwenga pamalu ngo ŵanthu angavito kwambula kusuzga);
Kunozga so vinthu vo mwato pa webusayiti iyi kusazgapu mapulogilamu ngo ngalipu kuti mugaŵiyengi ŵanthu anyaki.
Kupanga so, kuchita jubuliketi, kukopa pamwenga kuvigwiriskiya nchitu mwambula kwenere ndi chilatu chakuti muvigwiriskiyengi nchitu pa nkhani za bizinesi (chinanga vingaŵa kuti musaniriyengepu chechosi cha). Ivi visazgapu mapulogilamu nga pakompyuta ngo nge pa webusayiti iyi (kwali ngakuti mungasintha pamwenga cha);
Kusere pa webusayiti iyi ndi chilatu chakuti mupharazgengi vinthu vakukwaskana ndi mo yikupangikiya, mapulogilamu ngo agwiriskiya nchitu pakuzozga webusayiti iyi, kweniso kukhumba kuyigwiriskiya nchitu mwambula kwenere (vo visazgapu kuto vinthu vinandi ndi kuvipharazga nge kuti imwi ndimwi mukupanga pamwenga kuvigwiriskiya nchitu m’nthowa yinyaki yeyosi yambula kwenere);
Kugwiriskiya nchitu mwambula kwenere webusayiti iyi pamwenga vinthu vo vilipu, nge kuyisaniriyanga vifukwa kweniso kuyijula pamwenga kuchitangapu vinthu vambula kukoliyana ndi vo yikupangikiya.
Kuyigwiriskiya nchitu mwambula kukoliyana ndi marangu pamwenga kuyitimbanyizga kuti ŵanthu anyaki atondeki kuyigwiriskiya nchitu;
Kuyigwiriskiya nchitu pa nkhani za malonda.
Mungambika Mlandu Asani Mwaleka Kulondo Marangu
Asani mwaswa marangu ngakukwaskana ndi webusayiti iyi, wupu wa Watchtower we ndi mazaza ngakukukanizgani kuyigwiriskiya nchitu, kubuloka kompyuta yinu mwakugwiriskiya nchitu adiresi yinu ya IP ndi chilatu chakuti muleki kuyigwiriskiya nchitu. Ungachikambiya so ŵeneku a Intaneti yo mugwiriskiya nchitu kuti akubulokeni ku webusayiti iyi. Ndipuso wupu wa Watchtower ungakumangiskani.
Kusintha Vo Mukhumbika Kulondo
Wupu wa Watchtower ungasintha fundu zakukwaskana ndi Vo Mukhumbika Kulondo pakugwiriskiya nchitu webusayiti iyi. Fundu zasonu zitamba kugwira nchitu kutuliya pa deti lo zaŵikikiya pa webusayiti. Mwaviyo, muŵerengengi kaŵikaŵi kuti muziŵi fundu zo zasintha.
Khoti
Asani mphakwenere kukutoliyani ku khoti chifukwa chakuti mwatondeka kugwiriskiya nchitu Vo Mukhumbika Kulondo pakugwiriskiya nchitu webusayiti iyi, mwazamumbika mlandu mwakukoliyana ndi marangu nga State of New York, U.S.A., chinanga kuti marangu ngo ngangaja ngakupambana ndi nga m’charu chinu. Ndipu mlandu wenuwu wamuyeruzgikiya kukhoti la ku State of New York, U.S.A.
Asani Fundu Yinyaki Njambula Kukhumbika
Ziŵani kuti fundu zinyaki zosi pa Vo Mukhumbika Kulondo pakugwiriskiya nchitu webusayiti iyi, zingwirengi mbwenu nchitu chinanga kuti khoti lingakamba kuti fundu yinyaki pa fundu zo, njambula kwenere ndipuso njakuti munthu wangambika nayu mulandu cha pamwenga kuti yikoliyana cha ndi marangu. Asani wupu wa Watchtower waleka kumutole kukhoti munthu yo waswa marangu, ving’anamuwa kuti fundu yo yaleka kugwira nchitu pamwenga so kuti wupu wo ulivi mazaza ngakuchita viyo cha.
Mapanganu Ngosi
Fundu zosi izi zakukwaskana ndi Vo Mukhumbika Kulondo, ndi mapanganu nga pakati paku imwi ndi wupu wa Watchtower pankhani ya kugwiriskiya nchitu webusayiti iyi ndipu ngasere m’malu mwa mapanganu ngakali.


text:
Nkhani 83: Mpanda wa Yerusalemu
AWONA nchitu yo yigwirika yapa. Ayisraele ŵe pa nchitu yikulu yakuzenga mpanda wa Yerusalemu. Kutuliya panyengu yo Fumu Nebukadanezara yingubwanganduliya Yerusalemu, kuwiska mpanda ndi kuwotcha msumba, kuzifika panyengu yo Ayisraele azengiyanga so mpanda wa Yerusalemu, pangujumpha vyaka 152. Ayisraele ŵati atuwa ku Babiloni anguzenga dankha cha mpanda wa Yerusalemu.
Kumbi uŵanaŵana kuti ŵanthu yaŵa ajanga wuli vyaka vosi ivi kwambula mpanda wa msumba wawu? Yiwu ajanga mwamantha. Arwani ŵawu atingi aserengi mu msumba kwambula kusuzgika ndi kuŵabaya. Kweni sonu Nehemiya watiŵawovya kuzenga so mpanda. Kumbi utimuziŵa Nehemiya?
Nehemiya wenga wa Chiyisraele ndipu watuliyanga mu msumba wa Susa ko Mordikayi ndi Estere ajanga. Nehemiya wagwiranga nchitu ku nyumba yachifumu, ndipu watenere kuti wayanjananga ndi Mordikayi kweniso Fumukazi Estere. Bayibolo likambapu cha kuti Nehemiya wenga wanchitu wa Fumu Ahaswerusi, murumu waku Estere. Kweni iyu wenga wanchitu wa Fumu Arataserese.
Kumbuka kuti Arataserese wenga fumu yamampha ndipu wangupaska Ezra ndalama zinandi kuti waluti nazu ku Yerusalemu kuchinozga nyumba yakusopiyamu yaku Yehova. Kweni Ezra wanguzenga cha mpanda wa Yerusalemu wo ungubwangandulika. Sonu tiyi tiwoni vo vinguchitika kuti Nehemiya wagwiri nchitu iyi.
Chenga chaka cha nambala 13 kutuliya panyengu yo Arataserese wangupaskiya Ezra ndalama zakunozge nyumba yakusopiyamu. Panyengu iyi, Nehemiya wagwiranga nchitu yakupereke vinyu kwa Fumu Arataserese. Ndipu wawoneseskanga kuti pengavi yo wakhumbanga kudila munkhwala uheni mu vinyu wa fumu. Nchitu yaki yenga yakuzirwa ukongwa.
Sonu zuŵa linyaki Hanani, mubali waku Nehemiya ndi ŵanthu anyaki anguza kutuwa ku Yisraele kuziwona Nehemiya. Yiwu angumukonkhoske suzgu lo Ayisraele ŵenga nalu kweniso kuti mpanda wa Yerusalemu wenga wambula kuzenga. Ivi vinguchitiska chitima Nehemiya ndipu wanguromba kwaku Yehova za nkhani iyi.
Zuŵa linyaki fumu yinguwona kuti Nehemiya wenga wakukondwa cha ndipu yingumufumba kuti: ‘Nchifukwa wuli uwoneka wambula kukondwa?’ Nehemiya wangumuka kuti chenga chifukwa chakuti msumba wa Yerusalemu wenga wakunangika kweniso kuti mpanda wenga wambula kuzenga. Sonu fumu yingumufumba kuti: ‘Sonu nchinthu wuli cho ukhumba?’
Nehemiya wangumuka kuti: ‘Ndizomerezgeni kuti ndiluti ku Yerusalemu kuchizenga so mpanda.’ Fumu Arataserese yingumuvwiya lisungu. Ndipu yingumuzomerezga kuti waluti ndipuso yingumuwovya kusaniya vimiti vakuzenge. Nehemiya wati wafika ku Yerusalemu wangukambiya ŵanthu vo wakhumbanga kuchita. Ŵanthu anguzomerezgana nayu ndipu anguti: ‘Tiyeni tiyambi kuzenga.’
Sonu arwani ŵa Ayisraele ŵati awona kuti mpanda ukwera, angukamba kuti: ‘Tilutengi kuchiŵabaya ndi kulekeska nchitu yakuzenga.’ Kweni Nehemiya wanguvwa vo akambanga ndipu wangupaska ŵanthu wo azenganga malipanga ndi mikondu. Ndipu wanguŵakambiya kuti: ‘Mungawopanga arwani ŵidu cha. Rwiyani abali ŵinu, ŵana ŵinu, awoli ŵinu ndi nyumba zinu.’
Ŵanthu yaŵa anguchita chiganga ukongwa. Yiwu apinganga vidya vankhondu usiku ndi msana ndipu alutirizganga kuzenga. Ndipu angumaliza kuzenga mpanda kwa mazuŵa 52 pe. Sonu ŵanthu ajanga kwambula mantha mu msumba. Nehemiya ndi Ezra asambizanga ŵanthu malangu ngaku Chiuta ndipu ŵanthu angukondwa ukongwa.
Kweni vinthu venga nge mo venge kali cha Ayisraele ŵechendakoleki ukapolu kuluta ku Babiloni. Ŵanthu awusikanga ndi fumu ya ku Perese, ndipu akhumbikanga kuyiteŵete. Kweni Yehova wangulayizga kuti waŵapaskengi fumu yifya yo yizisengi chimangu ku ŵanthu. Kumbi fumu yeniyi yenga yani? Kumbi yatingi yizisengi wuli chimangu pacharu? Pangujumpha vyaka pafupifupi 450 ŵanthu ŵechendaziŵi za fumu iyi. Ndipu pavuli paki, kunguziwa mwana wakuzirwa ukongwa. Kweni iyi ndi nkhani yinyaki.
Nehemiya chaputala 1 mpaka 6.
Mafumbu
- Kumbi Ayisraele ajanga wuli kwambula mpanda wa msumba wawu wa Yerusalemu?
- Kumbi Nehemiya wenga yani?
- Kumbi Nehemiya wagwiranga nchitu wuli, nanga nchifukwa wuli nchitu yo yenga yakukhumbika?
- Kumbi mbuthenga wuli wo unguchitiska chitima Nehemiya, nanga iyu wanguchitanji?
- Kumbi Fumu Arataserese yingumuchitiya lisungu wuli Nehemiya?
- Kumbi Nehemiya wanguchita wuli kuti arwani ŵa Yisraele atondeki kulekeska nchitu yakuzenga?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Nehemiya 1:4-6 ndi 2:1-20.
Kumbi Nehemiya wangupenja wuli ulongozgi waku Yehova? (Nehe. 2:4, 5; Ŵaro. 12:12; 1 Pet. 4:7)
- Ŵerenga Nehemiya 3:3-5.
Kumbi ŵara ndi ateŵeti akovya asambiranji pakupambana kwa vo Atekoa ndi ‘ŵakuzirwa ŵawu’ anguchita? (Nehe. 3:5, 27; 2 Ŵatesa. 3:7-10; 1 Pet. 5:5)
- Ŵerenga Nehemiya 4:1-23.
Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitiska Ayisraele kulutirizga nchitu yakuzenga chinanga wuli ŵanthu aŵasuskanga ukongwa? (Nehe. 4:6, 8, 9; Sumu 50:15; Yesa. 65:13, 14)
Kumbi vo anguchita Ayisraele, vititiwovya wuli mazuŵa nganu?
- Ŵerenga Nehemiya 6:15.
Kumbi kumaliza kuzengeka kwa mpanda wa Yerusalemu kwa myezi yiŵi, kulongo wuli nthazi ya chigomezgu? (Sumu 56:3, 4; Mate. 17:20; 19:26)


text:
Nkhani 101: Yesu Wabayika
AWONA vinthu vakupaska chitima vo vichitika yapa. Yesu wabayika. Ŵanthu amupayika pachimiti. Ndipu amukhoma mizumali m’manja ndi m’malundi. Kumbi nchifukwa wuli ŵanthu amuchitiya ivi Yesu?
Chenga chifukwa chakuti ŵanthu anyaki atinkhanga Yesu. Kumbi waŵaziŵa kuti ŵenga ayani? Yumoza waku yiwu wenga Satana Diabolo. Iyu ndiyu wanguchitiska Adamu ndi Eva kuti aleki kuvwiya Yehova. Ndipu Satana ndiyu wanguchitiska so kuti arwani aku Yesu achiti vinthu vakofya ivi.
Yesu wechendakhomeki pachimiti, arwani ŵaki angumuchitiya vinthu vankhaza. Kumbi ukumbuka po anguziya m’munda wa Gesemane kuti akamuko Yesu? Kumbi arwani wo ŵenga ayani? Yiwu ŵenga alongozgi a visopa. Tiyi tiwoni vo vinguchitika pavuli paki.
Sonu alongozi a visopa ŵati amuko Yesu, akutumika ŵaki anguthaŵa. Yiwu angumusiya yija Yesu ndi arwani ŵaki, chifukwa ŵenga ndi mantha ukongwa. Kweni akutumika ŵaŵi, Petro ndi Yohane anguthaŵiya kutali cha. Yiwu anguŵalondo kuti awonengi vo vimuchitikiyengi Yesu.
Asembi anguluta ndi Yesu kwaku Anase, yo kali wenga mula wa asembi. Kweni wumba wa ŵanthu ungujariskaku cha. Pavuli paki, anguluta ndi Yesu kwaku Kayafa yo wenga mula wa asembi panyengu yo. Ndipu alongozgi a visopa anandi anguwungana panyumba yaki.
Sonu panyumba yaku Kayafa yapa penga mayeseru. Ŵanthu aŵadaniyanga m’nyumba kuti akakambengi vinthu vaboza vakukwaskana ndi Yesu. Alongozi a visopa wosi angukamba kuti: ‘Yesu watenere kubayika.’ Ndipu angumupuma ndi kumufunyiya mata kumasu.
Vinthu vosi ivi vichichitika, Petro wenga pabwalu pa nyumba yaku Kayafa. Pazuŵa lo, kunguzizira ukongwa usiku ndipu ŵanthu angupemba motu. Yiwu achiwotha motu, msungwana wanchitu wati wawona Petro wanguti: ‘Munthu uyu nayu wenga limoza ndi Yesu.’
Petro wangumuka kuti: ‘Awa ndenga nayu limoza cha!’
Ŵanthu angumukambiya Petro katatu kuti iyu wenga ndi Yesu. Kweni katatu kosi iyu wangukana. Sonu Petro wati wakana kachitatu, Yesu wangung’anamuka ndi kumulereska. Petro wanguchita chitima ukongwa chifukwa cha boza lo wangukamba ndipu wangutuwapu, kuluta kuchiliya.
Sonu pa Chinkhondi lumwi lati latuwa, asembi angutole Yesu mu Mphara yikulu ya milandu. Yiwu akambiskananga vo akhumbanga kuchita ndi Yesu. Pavuli paki anguluta nayu kunyumba kwaku Pontio Pilato, yo wawusanga mu chigaŵa cha Yuda.
Asembi angukambiya Pilato kuti: ‘Uyu ndi munthu muheni, ndipu watenere kubayika.’ Pilato wati wafumba Yesu wanguti: ‘Palivi chinthu chiheni chechosi cho munthu uyu wachita.’ Sonu Pilato wangutumiza Yesu kwaku Herode Antipasi. Herode ndiyu wawusanga m’charu cha Galile, kweni wajanga ku Yerusalemu. Iyu nayu wanguwonapu chiheni chechosi cha cho Yesu wanguchita, sonu wangumutumiza so kwaku Pilato.
Pilato wakhumbanga kufwatuwa Yesu. Kweni arwani ŵaki akhumbanga kuti munthu yo wenga m’jeri ndiyu wafwatuliki. Munthu uyu wenga munkhungu ndipu zina laki lenga Baraba. Sonu nyengu ye pafupi kukwana 12 koloku musana, Pilato wangutuzgiya Yesu pabwalu. Ndipu iyu wangukambiya ŵanthu kuti: ‘Awonani fumu yinu!’ Kweni asembi ŵala angudanirizga kuti: ‘Mutoni! Kamubayeni! Kamubayeni!’ Sonu Pilato wangufwatuwa Baraba ndipu ŵanthu anguto Yesu kuti akamubayi.
Sonu kwechendafipi pa Chinkhondi, Yesu wangukhomeka pachimiti. Iyu wangupayikika pamoza ndi ankhungu. Munyaki wenga kumaryi ndipu munyaki wenga kumazge, chinanga wuli pachithuthuzi ichi ungaŵawona cha. Yesu we pafupi kufwa, munkhungu yumoza wangukambiya Yesu kuti: ‘Muzindikumbuki mu ufumu winu.’ Ndipu Yesu wangumuka kuti: ‘Nditikulayizga kuti, wazamuja ndi ini mu Paradayisu.’
Kumbi ili lenga layizgu lamampha cha? Kumbi wamuziŵa paradayisu yo Yesu wakambanga? Kumbi paradayisu yo Chiuta wangupanga pakwamba, wenga pani? Wenga pacharu chapasi. Panyengu yo Yesu wazamuwusiya nge fumu kuchanya, wazakumuyuska munthu uyu kuti wazikondwi ndi umoyu mu Paradayisu mufya pacharu chapasi. Kumbi ivi vititikondweska cha?
Mateyu 26:57-75; 27:1-50; Luka 22:54-71; 23:1-49; Yohane 18:12-40; 19:1-30.
Mafumbu
- Kumbi munthu wakwamba yo wanguchitiska kuti Yesu wabayiki wenga yani?
- Kumbi Yesu wati wakoleka ndi alongozgi avisopa, akutumika ŵaki anguchitanji?
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika kunyumba yaku Kayafa yo wenga mula wa asembi?
- Nchifukwa wuli Petro wangutuwapu ndi kuluta kuchiliya?
- Yesu wati wawezgeke kwaku Pilato, kumbi asembi ŵara angudanirizga kuti wuli?
- Nchinthu wuli cho chinguchitikiya Yesu pazuŵa la Chinkhondi ndi msana, nanga iyu wangumulayizganji munthu muheni yo wangupayikika so pachimiti?
- Kumbi Paradayisu yo Yesu wangukamba wazamukuŵa pani?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Mateyu 26:57-75.
Kumbi akuyeruzga milandu ŵa kukhoti likulu la Ayuda angulongo wuli kuti mitima yawu yenga yiheni? (Mate. 26:59, 67, 68)
- Ŵerenga Mateyu 27:1-50.
Kumbi nchifukwa wuli tingakamba kuti Yuda wangujivwiya lisungu laboza? (Mate. 27:3, 4; Marko 3:29; 14:21; 2 Ŵako. 7:10, 11)
- Ŵerenga Luka 22:54-71.
Kumbi ndi sambiru wuli lo tisambira pa mo Petro wangukaniya Yesu pausiku wo iyu wanguperekeke ndi kumangika? (Luka 22:60-62; Mate. 26:31-35; 1 Ŵako. 10:12)
- Ŵerenga Luka 23:1-49.
Kumbi Yesu wanguchita wuli ndi vinthu vambula urunji vo vingumuchitikiya, nanga isi tisambiranjipu pankhani yeniyi? (Luka 23:33, 34; Ŵaro. 12:17-19; 1 Pet. 2:23)
- Ŵerenga Yohane 18:12-40.
Chinanga kuti nyengu yinyaki Petro wenga ndi mantha chifukwa cha kopa ŵanthu, pavuli paki wanguzisintha ndi kuja wakutumika wamampha ukongwa, kumbi fundu yeniyi yititilongonji? (Yoha. 18:25-27; 1 Ŵako. 4:2; 1 Pet. 3:14, 15; 5:8, 9)
- Ŵerenga Yohane 19:1-30.
Kumbi Yesu waviwonanga wuli vinthu vakuliŵavu? (Yoha. 2:1, 2, 9, 10; 19:23, 24; Mate. 6:31, 32; 8:20)
Kumbi mazu ngo Yesu wangukamba wachifwa, ngangulongo wuli kuti iyu wangupunda pa kukweza muwusu waku Yehova? (Yoha. 16:33; 19:30; 2 Pet. 3:14; 1 Yoha. 5:4)


text:
Nkhani 87: Yesu we M’nyumba Yakusopiyamu
AMUWONI mwana yo waŵeleŵeta ndi ŵanthu wo. Yiwu mbasambizi a m’nyumba yakusopiyamu yaku Chiuta, ku Yerusalemu. Ndipu mnyamata yo ndi Yesu. Panyengu iyi, iyu wakuwaku kamanavi ndipu we ndi vyaka 12.
Asambizi yaŵa azizwa ukongwa kuti Yesu waziŵa vinandi vakukwaskana ndi Chiuta kweniso vinthu vo vikulembeka m’Bayibolo. Kweni nchifukwa wuli Yosefe ndi Mariya palivi yapa? Kumbi yiwu ŵepani? Tiyi tiwoni.
Chaka chechosi Yosefe walutanga ku Yerusalemu ndi banja laki ku phwandu lapade la Phaska. Ulendu wakutuwa ku Nazerete kuchifika ku Yerusalemu wenga utali ukongwa. Panyengu iyi pengavi yo wenga ndi galimotu kweniso kwengavi sitima za pamtunda. Ŵanthu anandi ayendanga pasi ndipu ulendu uwu waŵatoliyanga mazuŵa ngatatu kuti akafiki ku Yerusalemu.
Panyengu iyi Yosefe wenga ndi banja likulu. Ndipu Yesu wenga ndi avurwa ŵaki kweniso azichi ŵaki wo apapi ŵaki akhumbikanga kuŵaphwere. Chaka ichi, Yosefe ndi Mariya ndi ŵana ŵawu wosi angwenda ulendu utali kuwere so ku Nazarete. Yiwu aŵanaŵananga kuti Yesu wenga ndi ŵanthu anyaki wo ŵenga nawu limoza pa ulendu uwu. Kweni mazulu ŵati apumuwa panthowa, angusaniya kuti Yesu palivi. Yiwu angumupenja kwa abali ŵawu ndipuso kwa anyawu kweni angumusaniya cha. Sonu anguwere so ku Yerusalemu kuchimupenja.
Pakumaliya paki angumusaniya Yesu we ndi asambizi. Iyu wavwisiyanga vo akambanga ndipu waŵafumbanga mafumbu. Ndipu ŵanthu wosi anguzizwa ndi zeru zo Yesu wenga nazu. Kweni Mariya wangukamba kuti: ‘Wamwana, nchifukwa wuli watisuzga viyo? Ini ndi awusu tasuzgika maŵanaŵanu kukupenja.’
Sonu Yesu wangumuka kuti: ‘Nchifukwa wuli mwandipenjanga? Kumbi mwaziŵanga cha kuti nditenere kusanirika m’nyumba ya Ada?’
Yesu wayanjanga kusanirika ku malu ngo wangasambiraku zaku Chiuta. Kumbi isi nasi titenere cha kuchita viyo? Yesu we ku Nazarete, sabata yeyosi wayanjanga kuluta ku mawunganu kuchisopa. Chifukwa chakuti nyengu zosi iyu wavwisiyanga, waziŵanga vinthu vinandi va m’Bayibolo. Tiyi tije ngati Yesu ndipu tilondongi vo iyu wachitanga.
Luka 2:41-52; Mateyu 13:53-56.
Mafumbu
- Kumbi pachithuthuzi yapa ndipu Yesu we ndi vyaka vilinga, nanga wenga pani?
- Kumbi Yosefe wachitanganji ndi banja laki chaka chechosi?
- Kumbi pati pajumpha zuŵa limoza ŵe paulendu wakuwere kwawu, nchifukwa wuli Yosefe ndi Mariya anguwere ku Yerusalemu?
- Kumbi Yosefe ndi Mariya anguchimusaniya pani Yesu, nanga nchifukwa wuli ŵanthu azizwanga nayu?
- Kumbi Yesu wanguŵamukanji anyina a Mariya?
- Kumbi tingaja wuli ngati Yesu pankhani ya kusambira zaku Chiuta?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Luka 2:41-52.
Chinanga wuli Dangu lazomerezganga anthurumi pe kuti ndiwu alutengi ku phwandu lapachaka, kumbi Yosefe ndi Mariya nchakuwoniyapu chamampha wuli kwa apapi mazuŵa nganu? (Luka 2:41; Mara. 16:16; 31:12; Ntha. 22:6)
Kumbi Yesu wangulongo wuli chakuwoniyapu chamampha kwa achinyamata mazuŵa nganu pankhani yakuvwiya apapi ŵawu? (Luka 2:51; Mara. 5:16; Ntha. 23:22; Ŵako. 3:20)
- Ŵerenga Mateyu 13:53-56.
Zumbuwa mazina nga abali ŵaki aku Yesu ŵanayi wo azumbulika m’Bayibolo, ndipu ŵaŵi mwa abali ŵaki yaŵa angugwiriskikiya nchitu wuli mu mpingu wachikhristu? (Mate. 13:55; Machi. 12:17; 15:6, 13; 21:18; Ŵaga. 1:19; Yako. 1:1; Yuda 1)


text:
Kasi Ŵana Ŵinu Mukwenera Kuŵalanga Wuli?
GEORGE wakati: “Nkhapulikizganga comene apo galimoto yiliyose yikajumphanga, ndipo mtima ukaŵa mucanya. Aka kakaŵa kacitatu kuti Jordan waswe dango lakuti wizenge luŵiro pa nyumba. Nkhajifumbanga kuti, ‘Wali nkhu? Kasi cinyake camucitikira? Wakumanya nthena kuti taŵanyake mitima yili mucanya?’ Apo wakafikanga, nkhaŵa pafupi kuphulika cifukwa ca ukali.”
NICOLE wakati: “Mwana wane msungwana wakakoromoka ndipo nkhaciluka. Nkhati nang’anamuka, nkhasanga kuti wakora mu mutu uku wakulira. Mudumbu wake wa vyaka vinayi wakamutimba na kumupweteka.”
STEPHEN wakati: “Mwana withu msungwana wa vyaka vinkhondi na cimoza zina lake Natalie wakati, ‘Nindibe mphete. Nangusora waka.’ Wakayowoyanga mu maso muli gwaa nga wakuneneska. Citima cikatikora comene ndipo tikalira cifukwa cakuti wakakananga ciŵenjuŵenju. Tikamanya kuti wakuteta.”
MWAŴAPAPI, kasi ivyo vyayowoyeka pacanya apa vili kumucitikiranipo? Para vinthu vyanthena ivi vyamucitikirani, kasi mukujifumba kuti mwana uyu nimulange panji yayi? Nicite wuli pakumulanga? Kasi kulanga ŵana nkhwananga?
KASI CILANGO NI VICI?
Mu Baibolo, lizgu lakuti “kulanga” likung’anamura vinandi. Lizgu ili comene likung’anamura kusambizga, kulongozga, ndiposo kunyoloska munthu. Likung’anamura kucita nkhaza yayi.—Zintharika 4:1, 2.
Cilango ca mupapi tingaciyaniska na kulima munda. Mulimi wakutipura, kuthilira, kuŵika manyowa, na kuthira munkhwala kuti vidoyo vileke kurya mbuto. Apo mbuto yikukura, mulimi wangakhumbikwira kuphatilira kuti yilutilire kukura makora. Mulimi wakumanya kuti para wacita makora milimo yose iyi mbwenu wazamuŵa na vuna yiwemi. Ŵapapi nawo ŵakupwelelera ŵana ŵawo mu nthowa zakupambanapambana. Kweni nyengo zinyake ŵakwenera kupeleka cilango. Cilango cikuyana waka na kuphatilira. Ŵakwenera kutendekera kuwuskamo nkharo ziheni mu ŵana ŵawo kuti ŵakure makora. Kweni mulimi wakwenera kuphatilira mbuto zake mwakupwelelera. Para wangaphatilira uheni, mbwenu zifotenge. Ŵapapi nawo ŵakwenera kuŵa na mtima wacitemwa pakupeleka cilango.
Pa cigaŵa ici, Yehova Ciuta wakupeleka ciyelezgero ciwemi comene ku ŵapapi. Cilango ico wakupeleka ku ŵanthu awo ŵakumusopa cikuŵa ciwemi ndiposo cakovwira mwakuti ‘ŵakucitemwa.’ (Zintharika 12:1) Iwo ‘ŵakukoleska cisambizgo’ cake panji kuti cilango ndipo ‘ŵakucitayirizga’ cara. (Zintharika 4:13) Para mwaŵapapi mungalondezga vinthu vitatu ivyo Ciuta wakucita pakupeleka cilango, mungawovwira mwana winu kuti wapokelere cilango. Vinthu ivi ni (1) citemwa, (2) vinjeru, (3) kuleka kusinthasintha.
CILANGO CILONGORE CITEMWA
Ciuta wakupeleka cilango cifukwa ca citemwa. Baibolo likuti: “Yehova wakucenya [wakulanga] mweneuyo wakumutemwa, nga ndi wiske na mwana wake uyo wakumutemwa.” (Zintharika 3:12) Kweniso Yehova ‘ngwalusungu na ucizi, wakukunthirapo.’ (Exodus 34:6) Ntheura, Yehova ngwankhaza yayi. Iyo wakuyowoya mazgu ghakupweteka yayi, nesi ghamusinjiro, kweniso wakukhalira waka kususka yayi. Wakumanya kuti ivi ‘vikulasa nga ni lupanga.’—Zintharika 12:18.
Mbunenesko kuti vingacitika yayi kuti ŵapapi ŵacite ndendende nga ni Ciuta pa nkhani ya kujikora. Nyengo zinyake vimusuzganinge kuti mujikore. Kweni manyani kuti cilango ico mupapi wakupeleka pa nyengo yakuti wathukira comene kanandi cikuŵa ciwemi yayi, cikuŵa cakujumphizga nakuti cikumovwira yayi mwana. Kweniso, cilango ico munthu wakupeleka cifukwa cakuti watukutwa, nchilango yayi. Wakulongora waka kuti wakutondeka kujikora.
Kweni vinthu vingenda makora para mukupeleka cilango mwacitemwa ndiposo mwakujikora. Wonani umo wakacitira George na Nicole, ŵapapi awo taŵazunura kukwambilira.
George wakati: “Jordan wakati wiza, ine na muwoli wane tikaŵa kuti tathukira uheni comene, kweni apo wakalongosoranga, tikati waka phee na kutegherezga. Pakuti wakafika usiku comene, tikaghanaghana kuti tizakadumbiskane namulenji para kwaca. Tikalombera lumoza na kuluta kukagona. Kukati kwaca, ukali ukatuna ndipo tikadumbiskana nayo makora mwana withu mwakuti wakakhorwa. Wakapulikiska kuti wabuda nadi, ndipo wakazomera kulondezga malango ghithu. Mwamwaŵi, tikamanya luŵiro kuti vinthu vikunangika usange mupapi wacimbilira kupeleka cilango uku wathukira. Kanandi vinthu vikwenda makora para tadankha kutegherezga.”
Nicole wakati: “Nkhakwiya comene nkhati nawona umo kamwana kane kasepuka kakapwetekera mudumbu wake kwambura na cifukwa. M’malo mwa kucitapo kanthu nyengo yeneyiyo, nkhamuphalira kuti wakakhale dankha ku cipinda cake cifukwa nkhathukira comene ndipo nkhawona kuti ningananga vinthu. Ukali ukati watuna, nkhamulongosolera mwankhongono kuti nkhaza ni ziheni ndipo nkhamulongora umo wakapwetekera mudumbu wake. Wakapulikiska, ndipo wakaphepiska kwa mudumbu wake na kumuvumbatira.”
Cilango ico capelekeka mu nthowa yiwemi, nanga ciŵe ca kuthyapura, nyengo zose cilongorenge kuti mwacipeleka cifukwa ca citemwa.
CILANGO CILONGORE VINJERU
Nyengo zose Yehova wakupeleka cilango mu nthowa ‘yakwenelera.’ (Yeremiya 30:11; 46:28) Wakughanaghanira fundo zose, kusazgapo na izo munthu wangaziwona yayi. Kasi ŵapapi ŵangacita wuli nga ni Yehova? Stephen, uyo wazunulika kukwambilira, wakalongosora kuti: “Nangauli vikatiŵinya comene ndipo tikatondekanga kupulikiska cifukwa ico Natalie wakakaniranga ciŵenjuŵenju kuti wiba mphete, kweni tikayezga kughanaghanira msinkhu wake na mahara ghake.”
Robert, mfumu wa Nicole, nayo wakuyezga kughanaghanira fundo zose. Para mwana wacita mphuvya, Robert wakujifumba mwakuwerezgawerezga kuti: ‘Kasi nkhakwamba kuti wacite nthena panji nchizgoŵi cake? Kasi mwana uyu wavuka panji wali makora yayi? Kasi nkharo iyi yikulongora kuti wali na suzgo linyake?’
Ŵapapi ŵavinjeru ŵakumanyaso kuti mwana ni mwana. Mpositole Paulosi nayo wakamanyanga fundo iyi apo wakalemba kuti: “Apo nkhaŵa mwanici nkhayowoyanga nga ni mwanici, kughanaghana nga ni mwanici.” (1 Ŵakorinte 13:11) Robert wakati: “Cinthu cimoza ico cikunovwira kuti nicite vinthu mwavinjeru na kuleka kucita mwaphyumphyu, nchakuti nkhujikumbuska umo nane nkhacitiranga apo nkhaŵa musepuka.”
Mwaŵapapi, lekani kulindizga kuti ŵana ŵinu ŵacitenge makora vyose, kweniso muleke kuŵikira kumanyuma nkharo zawo ziheni panji kulekelera makhaliro ghawo ghawakawaka. Para mukughanaghanira ivyo mwana winu wangafiska na ivyo wangatondeka, na vinyake vyantheura, cilango cinu ciŵenge cakwenelera ndiposo cakovwira.
LEKANI KUSINTHASINTHA
Lemba la Malaki 3:6 likuti: “Ine Yehova kuti nkhuzgoka cara.” Ŵateŵeti ŵa Ciuta ŵakugomezga fundo iyi ndipo ŵakuwona kuti mbakuvikilirika cifukwa ca kumanya fundo iyi. Pakulanga ŵana mukwenera kusinthasintha yayi. Para mukutemwa kusinthasintha kuyana na umo kwacira, mwana winu wangatimbanizgika ndipo wangamanya yayi fundo yakuti walondezge.
Kumbukani kuti Yesu wakati: “Mazgu ghinu ghaŵe waka Enya kung’anamura Enya, Cara winu, Cara.” Ŵapapi ŵakwenera kulondezga mazgu agha. (Mateyu 5:37) Mukwenera cara kuphalira mwana kuti para wandapulikire muzamumupa cilango ico mukumanyirathu kuti mungamupa nadi yayi. Para mwana winu mwamucenjezga kuti mumupenge cilango usange wacita mphuvya, woneseskani kuti mucite nadi ivyo mwayowoya.
Ŵapapi ŵakwenera kudumbiskana mwakuti ŵapeleke cilango cakuyana ku ŵana. Robert wakati: “Para ŵana naŵazomerezga kucita cinthu cinyake ico nangumanya yayi kuti muwoli wane wanguŵakanira, nkhusintha na kukolerana na muwoli wane.” Para mwaŵapapi mwapambana maghanoghano pa umo mukwenera kucitira vinthu, nchiwemi comene kuti mudumbiskane kumphepete na kukolerana cimoza.
CILANGO NCHAKUZIRWA
Yehova wakupeleka cilango mwacitemwa, mwavinjeru, ndiposo mwambura kusinthasintha. Para mungacita nga ndiyo, mbwenu ŵana ŵinu ŵakurenge makora. Para ŵana ŵinu mukuŵapa ulongozgi mwacitemwa muŵawovwirenge kuti ŵakure na mahara, ŵakukhwima, ndiposo ŵakulongosoka. Baibolo likuti: “Lera mwana mu nthowa iyo wakwenera kwendamo, ndipo para wakura kuti wawukengemo cara.”—Zintharika 22:6.


text:
Lilongwe
Lilongwe ndiwo msumba wukulu wa boma mu Malaŵi (capital city).
Kuli chibanja chikulu cha Kamuzu International Airport, mphala ya malango, chipatala chikulu na vinthu vinandi vyakwenelera kuba mu msumba wukulu. Lilongwe wali pamalo pa katondo ntheula vyuvyu ni suzgo chomene mumalo yanandi ya msumba uwu. University ya Malaŵi yili na vigaba vibiri mu Lilongwe, koleji (college) ya vya ulimi ya Bunda na koleji ya unesi (nursing) ya Kamuzu. Msumba uwu wukasankhika chifukwa chakuti wuli pakati pa chalo cha Malaŵi ntheula nkhupusu na kufupiko kuluta kulikose m’Malaŵi kufuma ku Lilongwe kuluskana na ku Zomba, uwo wukaba msumba wukulu mpaka mu chaka cha 1975. Boma la Lilongwe ndilo lili na banthu banandi chomene pa maboma yose mu Malaŵi – muli banthu pafupi-fupi 1.6 million – Lilongwe payekha wali na banthu bakujumpha chigaba cha kumpoto chose.


text:
MUTU WA PA CIKOPI | KASI CIUTA WAKUTI WULI PA NKHANI YA KUKHWEŴA HONA?
Suzgo ya Caru Cose
Hona wakulekapo yayi kukoma ŵanthu.
Mu vyaka vya m’ma 1900, wakakoma ŵanthu 100 miliyoni.
Pa caka, wakukoma ŵanthu pafupifupi 6 miliyoni.
Pa masekondi 6 ghalighose, hona wakukoma munthu yumoza.
Ukaboni ukulongora kuti ŵanthu ŵacali kumara na hona.
Ŵalaraŵalara ŵa boma na mawupu ŵakuti usange vinthu vilutilirenge nga umo viliri pasono, mbwenu kuzakafika mu 2030, awo ŵakufwa cifukwa ca hona ŵazamujumpha pa 8 miliyoni pa caka. Ŵakutiso kuzakafika kuumaliro wa vyaka vino vya m’ma 2000, ŵanthu 1 biliyoni ŵazamuŵa kuti ŵafwa cifukwa ca kukhweŵa.
Ŵanthu awo ŵakupwetekeka na hona ni awo ŵakukhweŵa pera yayi. Ŵanyake awo ŵakupwetekeka mbabali ŵa munthu uyo wali kufwa na hona, cifukwa ŵakusuzgika na citima ndipo ŵakusoŵa pakukora. Paliso ŵanyake 600,000 awo ŵakukhweŵa yayi, kweni ŵakufwa caka cilicose cifukwa ca kuthutako waka josi la hona. Tingati waliyose wakupwetekeka cifukwa pakukhumbikwira vinandi kuti munthu wasange wovwiri wa munkhwala.
Suzgo ya hona iyi njakuti yingamara, ndipo nthowa yakumazgira yilipo. Yikupambana na matenda ghanyake agho ghakukhumbikwira kuti ŵadokotala ŵapenjepenje nthowa zakucizgira. Mulara wakwendeska wupu wa vyaumoyo pa caru cose (World Health Organization), Dr. Margaret Chan, wakati: “Suzgo ya hona yacita kupangika na ŵanthu, ndipo yingamara para maboma na mawupu ŵangaŵikapo mtima.”
Vyaru vinandi vikukolerana nayo fundo yakuti suzgo iyi yimazgike. Kuzakafika mu Ogasiti 2012, vyaru 175 vili kuzomerezga kuti pasangike nthowa zakumazgira kukhweŵa hona. * Kweni suzgo iyi yikumara cara cifukwa ca makampani ghakurughakuru. Caka na caka, makampani gha hona ghakunjizga ndalama mabiliyoni ghanandi pakusaska malonda ghawo kukopa makasitomara ghanyake, comenecomene ŵanakazi na ŵanyamata awo ŵakukhala mu vyaru ivyo vikutukuka sono. Pakuti hona wali na cibaba, vikulongora kuti pa ŵakukhweŵa 1 biliyoni awo hona wali kuŵanjira kale, pasazgikirengeso ŵanyake ŵanandi. Para awo pasono ŵakukhweŵa ŵakuleka yayi, mbwenu unandi wa awo ŵafwenge na hona usazgikirenge comene mu vyaka 40 ivyo vikwiza.
Ŵanthu ŵanandi ŵakukhumba kuleka hona, kweni ŵakutondeka cifukwa ca cibaba ico ŵali naco kweniso cifukwa ca kucemelera kwa ŵamalonda gha hona. Ndimo vikaŵira na Naoko. Wakamba kukhweŵa wacali msungwana. Wakawonanga nga kuti kukhweŵa nchinthu capacanya pakutolera ivyo ŵamalonda ŵakuyowoya pakusaska hona. Ŵapapi ŵake ŵakafwa na kansa yam’maphapu, kweni iyo wakalutilira kukhweŵa, nanga ni apo wakaleranga ŵana ŵake ŵaŵiri ŵasungwana. Iyo wakuti: “Nkhafipanga mtima kuti nikolekenge na kansa yam’maphapu kweniso nkhafipiranga mtima umoyo wa ŵana ŵane. Kweni nkhatondekanga kuleka. Nkhaghanaghananga kuti nizamulekapo cara kukhweŵa hona.”
Kweni Naoko wakaleka. Ico cikamovwira kuti waleke kukhweŵa ndico cawovwiraso ŵanandi kuleka hona. Kasi cinthu ici nchivici? Ŵazgani nkhani yakulondezgapo.
^ ndime 11 Zinyake mwa nthowa izi nkhusambizga ŵanthu uheni wa kukhweŵa hona, kukanizga makampani gha hona kusaska malonda ghawo, kukwezga misonkho pa hona, na kukhazikiska mapulogiramu ghakovwira ŵanthu kuleka hona.


text:
SANJA JA MLONDA JUNE 2015
Ana Sayansi Jijinjile Mmalo Mwa Baibulo?
Ana yikusasala yindu yakulekangana kapena yikusasala yakulandana?
Ana Sayansi Jikusakwaya Catuli Wawojo?
Ana “kusisyana kwa ŵasayansi pangani jakupagwa kwa Mlungu” kukusagopolela cici?
Sayansi Jikwete Malile
Pakwamba yaŵele ali mkuyiwona pambili ja sayansi Carl Sagan ŵalembile kuti: “Ŵandu ŵalunda mnope mpaka asokonasye nganisyo sya ŵandu ŵajinji.”
Klistu—Ŵalosisye Macili ga Mlungu
Yakusimonjesya yaŵatesile Yesu nganiyigamba kwakamucisya ŵandu ŵakalape, nambo yikusalosyasoni yacatendele ŵandu pacangakaŵapa.
Yesu Ŵanonyelaga Ŵandu
Ana muŵatendelaga Yesu yakusimonjesya yalosisye kuti ŵapikanaga wuli mumtima mwakwe?
Mpaka Tujendelecele Kuŵa Ŵaswela
Baibulo jikusasala yindu yitatu yampaka yitukamucisye kwendelecela kuŵa ŵaswela
Atendeje Yindu Mwakamulana ni Lipopelo Lyacisyasyo—Mbali 1
Ligongo cici Yesu ŵatandite lipopelo lyacisyasyoli ni maloŵe gakuti “Atati ŵetu” ngaŵa “Atati ŵangu”?
Atendeje Yindu Mwakamulana ni Lipopelo Lyacisyasyo—Mbali 2
Patukum’ŵenda Mlungu kuti atupe cakulya cetu calisiku lililyose, tukusaŵa kuti tukuŵendasoni yindu yine ngaŵape cakulya cetu cakucilu.


text:
Nkhani Nambara 102: Yesu Ngwamoyo
Kasi mwanakazi na ŵanalume ŵaŵiri awo ŵali apa ukuŵamanya? Mwanakazi uyu ni Mariya wa ku Magadala, mubwezi wa Yesu. Ŵanalume awo ŵavwara malaya ghatuŵa mbangelo. Umo Mariya wakulingizga ni malo umo thupi la Yesu likaŵikika wati wafwa. Ghakucemeka dindi. Kweni pa nyengo iyi thupi mukaŵavya! Kasi ni njani wakatora? Tiye tiwone.
Yesu wakati wafwa, ŵasembe ŵakati kwa Pilato: ‘Apo Yesu wakaŵa wamoyo wakayowoya kuti wazamuwuka para pajumpha mazuŵa ghatatu. Ntheura mutume ŵalinda kuti ŵalinde dindi. Mwakuti ŵasambiri ŵake ŵaleke kwiza na kwiba thupi lake na kuyowoya kuti wawuka ku ŵakufwa!’ Pilato wakaphalira ŵasembe kuti ŵatume ŵasilikari kuti ŵakalinde dindi.
Kweni ku matandakuca pa zuŵa lacitatu kufumira apo Yesu wakafwira, mungelo wa Yehova wakiza mwamabuci. Wakawuskapo libwe pa dindi. Ŵasilikari wakatenthema comene mwakuti ŵakakhala waka cete kwambura kusunkhunyika. Paumaliro pake, ŵakati ŵalaŵiska mukati mwa dindi, ŵakawona kuti thupi mulije! Ŵasilikari ŵanyake ŵakanjira mu msumba na kuphalira ŵasembe ivyo vikacitika. Kasi ukumanya ivyo ŵasembe ŵaheni ŵara ŵakacita? Ŵakapeleka ndarama ku ŵasilikari kuti ŵayowoye utesi. Ŵakaphalira ŵasilikari kuti: ‘Muyowoyenge kuti ŵasambiri ŵake ŵakiza nausiku apo ise tikaŵa mu tulo, ndipo ŵakatora thupi lake.’
Pa nyengo iyi, ŵanakazi ŵanyake awo ŵakaŵa mabwezi gha Yesu ŵakiza ku dindi. Iwo ŵakazizwa comene kuwona kuti dindi ndamwazi! Mwamabuci ŵangelo ŵaŵiri awo ŵakavwara malaya ghakugadima ŵakawoneka. ‘Mukupenjeraci Yesu kuno?’ ŵakafumba ntheura. ‘Iye wawuka. Lutani mwaluŵiro mukaphalire ŵasambiri ŵake.’ Mwee, nalo ni juŵani ilo ŵanakazi ŵara ŵakacimbira! Kweni mu nthowa, mwanalume munyake wakaŵayimika. Kasi wamumanya mwanalume uyu? Ni Yesu! ‘Lutani mukaphalire ŵasambiri ŵane,’ wakayowoya ntheura.
Ŵanakazi ŵara ŵakati ŵaphalira ŵasambiri kuti Yesu ngwamoyo ndipo ŵamuwona, ŵasambiri ŵakagomezga yayi. Petrosi na Yohane ŵakacimbilira ku dindi kuti ŵakajiwonere ŵekha, kweni ŵakasanga kuti dindi ndamwazi! Petrosi na Yohane ŵakati ŵafumako ku dindi, Mariya wa ku Magadala wakakhalira kumanyuma. Mpha nyengo iyi apo wakalingizga mu dindi na kuwona ŵangelo ŵaŵiri.
Kasi ukumanya ico cikacitikira thupi la Yesu? Ciuta wakapangiska kuti lizgeŵe. Ciuta kuti wakawukiska Yesu na thupi lanyama ilo wakafwa nalo yayi. Wakamupa thupi liphya lauzimu, nga ni ilo ŵali nalo ŵangelo kucanya. Kweni kuti ŵalongore ŵasambiri ŵake kuti wawuka, Yesu wakajilongoranga mu thupi ilo ŵanthu ŵangawona, nga ni umo tisambilirenge.
Mateyu 27:62-66; 28:1-15; Luka 24:1-12; Yohane 20:1-12.
Mafumbo
- Kasi mwanakazi na ŵanalume ŵaŵiri awo ŵali pa cithuzithuzi apa mbanjani, ndipo ŵali nkhu?
- Cifukwa wuli Pilato wakaphalira ŵasembe kuti ŵatume ŵasilikari ŵakalinde dindi la Yesu?
- Kasi mungelo wakacita vici kumatandakuca pa zuŵa la citatu kufumira apo Yesu wakafwira, ndipo ŵasembe ŵakacitaci?
- Cifukwa wuli ŵanakazi ŵanyake ŵakazizwa comene apo ŵakafika ku dindi la Yesu?
- Cifukwa wuli Petrosi na Yohane ŵakacimbilira ku dindi la Yesu, ndipo ŵakasanga vici?
- Nchivici ico cikacitikira thupi la Yesu, ndipo wakacita vici kuti walongore ŵasambiri ŵake kuti wawuka?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Mateyu 27:62-66 na 28:1-15.
Peneapo Yesu wakati wawuka ku ŵakufwa, ni mwauli umo ŵasofi ŵalara, Ŵafarisi, na ŵanalume ŵalara wakayowoyera viheni mzimu utuŵa? (Mat. 12:24, 31, 32; 28:11-15)
- Ŵazgani Luka 24:1-12.
Kasi nkhani ya kuwuka kwa Yesu yikulongora wuli kuti Yehova wakuwona ŵanakazi kuŵa ŵakaboni ŵakugomezgeka? (Luka 24:4, 9, 10; Mat. 28:1-7)
- Ŵazgani Yohane 20:1-12.
Kasi lemba la Yohane 20:8, 9 likutovwira wuli kuwona kuzirwa kwa kulindilira usange tikupulikiska yayi kufiskika kwa ucimi wa Baibolo? (Zinth. 4:18; Mat. 17:22, 23; Luka 24:5-8; Yoh. 16:12)


text:
Nkhani 112: Boti Lingusweke Pachilumba
AWONA boti lo lasweke m’nyanja. Kumbi utiŵawona ŵanthu wo ŵe m’maji mo? Anyaki afika kali kumtunda. Kumbi wamuwona Paulo yo? Tiyi tiwoni vo vamuchitikiyanga.
Kumbuka kuti Paulo wanguja m’jeri vyaka viŵi ku Kaisarea. Pavuli paki, iyu ndi akayidi anyaki angukwera boti ndipu angwamba ulendu wakuluta ku Roma. Sonu achijumpha pafupi ndi chilumba cha Krete, kungwamba chimphepu chikulu chakofya. Chimphepu chingulutirizga mbwenu ndipu ŵanthu angutondeka kwendeska umampha boti. Ndipu ndi msana lumwi aliwonanga cha, kweniso usiku nyenyezi aziwonanga cha. Sonu pati pajumpha mazuŵa nganandi, ŵanthu wosi wo ŵenga mu boti angufipa mtima kuti apozomokengi cha.
Sonu Paulo wangusoka ndipu wangukamba kuti: ‘Palivi yo watayengi umoyu waki kweni boti pe ndilu liswekengi. Pakuti usiku, m’ngelu waku Chiuta wanguza ndipu wangundikambiya kuti: “Ungawopanga cha Paulo! Utenere kuchima pamasu paku Kaisare, fumu ya Roma. Ndipu Chiuta wapozomoskengi iwi limoza ndi wo wenawu.”’
Pazuŵa la nambala 14 nyengu ye pafupi kukwana 12 koloku usiku, kutuliya po chimphepu chingwambiya, akwendeska boti angwamba kuwona kuti ŵenga pafupi kufika kumtunda. Sonu chifukwa cha kuwopa kuti angachitchayiska boti mu mya ndi usiku, yiwu angwamba kusiska ndondowa. Ndipu kwati kwacha anguwona dowoku. Sonu yiwu anguŵanaŵana kuti ayesi kwendeska boti kuti akafiki padowoku.
Ŵe pafupi kufika kumtunda, boti linguphata m’chimbumila cha mchenga. Pavuli paki, mayiŵa ngangwamba kupuma boti ndipu lingwamba kusweka. Ndipu kapitawu wa asilikali wangukamba kuti: ‘Yosi yo waziŵa kusambira wadukiyi m’maji ndipu wasambiri kuchifika kumtunda. Imwi muleka kuziŵa kusambira namwi muduki ndipu muko vimathabwa vo vasweka ku boti ili.’ Ndipu ivi ndivu anguchita. Sonu ŵanthu wosi 276 wo ŵenga mu boti anguchifika umampha ku mtunda nge po mungelu wangulayizgiya.
Chilumba ichi chadanikanga kuti Malta. Ŵanthu a pachilumba ichi ŵenga amampha ukongwa ndipu yiwu anguphwere ŵanthu wo ŵenga mu boti. Sonu mphepu yati yagowoka, Paulo angumukweza mu boti linyaki ndipu anguluta nayu ku Roma.
Machitidu 27:1-44; 28:1-14.
Mafumbu
- Kumbi nchinthu wuli chinguchitikiya boti lo Paulo wangukwera panyengu yo lajumphanga pafupi ndi chilumba cha Krete?
- Kumbi Paulo wanguŵakambiyanji ŵanthu wo ŵenga mu boti?
- Kumbi nchinthu wuli chinguchitika kuti boti lisweki?
- Kumbi kapitawu wa asilikali wangukamba kuti ŵanthu achitenji, nanga mbanthu alinga wo angufika umampha kumtunda?
- Kumbi chilumba cho angufikiyapu chadanikanga kuti wuli, ndipu nchinthu wuli chinguchitikiya Paulo mphepu yati yagowoka?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Machitidu 27:1-44.
Kumbi chigomezgu chidu pankhani zauneneska zo zikulembeka m’Bayibolo chikuwa wuli asani tiŵerenga nkhani ya ulendu waku Paulo wakuluta ku Roma? (Machi. 27:16-19, 27-32; Luka 1:3; 2 Timo. 3:16, 17)
- Ŵerenga Machitidu 28:1-14.
Asani ŵanthu ambula kusopa Chiuta wo ajanga pachilumba cha Malta anguwovya Paulo ndi anyaki wo wangubira nawu limoza mwa ‘kuŵachitiya lisungu lapade,’ kumbi Akhristu atenele kuchitanji kweniso munthowa wuli? (Machi. 28:1, 2; Ŵahe. 13:1, 2; 1 Pet. 4:9)