text:
MTWE 5
Ciwombolo Cili Mtuka Wakusosekwa Mnope Wakutyocela kwa Mlungu
Ana ciwombolo ni cici?
Ana capelekwe catuli?
Ana mpaka cakamucisye catuli?
Ana mpaka alosye catuli kuyamicila ciwombolo?
1, 2. (a) Ana mtuka watuli wawukusaŵa wakusosekwa mnope kwa wawojo? (b) Ligongo cici mpaka tujile kuti ciwombolo cili mtuka wakusosekwa mnope wampaka apocele?
ANA mtuka wapi wakusosekwa mnope waŵapocele? Mtuka ngawukusasosekwa kuŵa wakatala kuti uŵe wakusosekwa. Kusala yisyene, kusosekwa kwa mtuka kwangawonecela mnope ligongo lya winji wa mbiya syawusumile. Nambo mtuka ukusaŵa wakusosekwa mnope naga ukwatendekasya kusangalala, soni ciwakamucisye pa yakusosecela yawo.
2 Pana mtuka wakusosekwa mnope kupunda wuliwose wampaka asacilile kuwupocela. Uli mtuka wapelece Mlungu kwa ŵandu. Yehofa atupele yindu yejinji, nambo mtuka wakusosekwa mnope watupele wuli mbopesi ja ciwombolo ja Mwanagwe, jwali Yesu Klistu. (Matayo 20:28) Mu mtwe awuno tulijiganye kuti ciwombolo cili mtuka wakusosekwa mnope wampaka apocele, ligongo mpaka wakamucisye kuŵa ŵakusangalala mnope, soni kwapa yakusosecela yawo. Kusala yisyene, ciwombolo cikusalosya kuti Yehofa akusiŵanonyela mnope.
ANA CIWOMBOLO NI CICI?
3. Ana ciwombolo ni cici, soni tukusosekwa kupikanicisya cici naga tukusaka kuyamicila mtuka wakusosekwawu?
3 Mwakata, ciwombolo cili litala lyapelece Yehofa lyakulupucisya ŵandu ku ulemwa ni ciwa. (Aefeso 1:7) Kuti tupikanicisye cijiganyo ca m’Baibulo celeci, tukusosekwa kukumbucila yayatendekwe mu mgunda wa Edeni. Mpaka tukuwone kusosekwa kwa ciwomboloci naga tukupikanicisya yaŵajasile Adamu paŵalemwisye.
4. Ana umi wamnama wagopolele cici kwa Adamu?
4 Yehofa paŵampangenye Adamu, ŵampele cine cakwe cakusosekwa mnope cacili umi wamnama. Ana yeleyi yagopolele cici kwa Adamu? Ligongo lyakuti ŵampanganyisye ni cilu, soni nganisyo syamnama, jwalakwe ngamkanalwala, kalambala, kapenasoni kuwa. Mpela mundu jwamnama, jwalakwe ŵakwete unasi wapenani ni Yehofa. Baibulo jikusasala kuti Adamu ŵaliji “mwanace jwa Mlungu.” (Luka 3:38) M’yoyo Adamu ŵasangalalaga ni unasi wambone ni Yehofa, mpela mwawukusaŵela unasi wa mwanace ni atatigwe ŵacinonyelo. Yehofa ŵamsalilaga Adamu, mwanagwe jwa pacilambo, masengo gakusangalasya gaŵasosekwaga kamula, soni yindu yaŵasosekwaga kutenda.
5. Ana Baibulo jikusagopolela cici pajikusala kuti Adamu ŵampanganyisye ‘m’ciwanicisyo ca Mlungu’?
5 Adamu ŵampangenye ‘m’ciwanicisyo ca Mlungu.’ (Genesis 1:27) Yeleyi nganiyigopolela kuti Adamu ŵalandanaga ni Mlungu m’kawonece kakwe. Mpela mutwalijiganyicisye mu mtwe wandanda wa m’buku ajino, Yehofa ali msimu wangawoneka. (Yohane 4:24) M’yoyo Yehofa jwangali cilu ca mnowu ni miyasi. Kupanganyikwa kwa Adamu m’ciwanicisyo ca Mlungu kukugopolela kuti jwalakwe ŵampangenye ni ndamo syambone mpela sya Mlungu, syasili cinonyelo, lunda, cilungamo, soni macili. Adamu ŵalijisoni mpela Atati ŵakwe mu litala line lyakuti jwalakwe ŵakwete upile wakulisagulila. M’yoyo, Adamu nganaŵa mpela makina gagakusatenda masengo gaŵagalinganyicisyepe. Nambo jwalakwe ŵakombolaga kusagula pasikati pa cambone ni cakusakala. Akasagule kupikanila Mlungu, nikuti akatemi ni umi pacilambo capasi ca Paladaiso mpaka kalakala.
6. Ana Adamu ŵajasile cici panganapikanila Mlungu, soni yeleyi yakwayiye catuli ŵanace ŵakwe?
6 Kusala yisyene, Adamu paŵalepele kupikanila Mlungu ni kumlamula kuti cawe, jwalakwe ŵajasile cindu cakusosekwa mnope. Kulemwa kwakwe kwamtendekasisye kuti ajase umi wamnama, soni yambone yakwe. (Genesis 3:17-19) Cakutesya canasa cili cakuti, Adamu nganajasa umi wambone wajikape, nambosoni wa ŵanace wosope ŵaŵaŵelece m’bujo. Maloŵe ga Mlungu gakusasala kuti: ‘Ulemwa wayice pacilambo capasi ligongo lya mundu jumo [Adamu], nipo ulemwawo wayicisye naco ciwa. M’yoyo ciwa cajendelecele kwa ŵandu wosope ligongo jwalijose ŵalemwisye.’ (Aloma 5:12) Yisyene kuti Adamu ŵatupelele ulemwa. Ni ligongo lyakwe Baibulo jikusasala kuti, jwalakwe ‘ŵalisumisye’ msyene, soni ŵanace ŵakwe ku ukapolo wa ulemwa ni ciwa. (Aloma 7:14) Adamu ni Hawa nganakolasoni cembeceyo cilicose ligongo lyakuti ŵasagwile mele kuti akapikanila Mlungu. Nambi wuli ŵanace ŵawo, kupwatikapo m’weji?
7, 8. Ana ciwombolo mpaka cigopolele yindu yiŵili yapi?
7 Yehofa ŵakulupwisye ŵandu wosope kupitila mu ciwombolo. Ana ciwombolo ni cici? Ciwombolo mpaka cigopolele yindu yiŵili. Candanda, ciwombolo cili mtengo wakusalipila kuti agopole mundu kapena kuti ŵawucisye cindu cinecakwe. Yeleyi mpaka tuyiwanicisye ni malipilo gakusapeleka jwakulemwa pa nganya kuti agopoce ku magambo gakwe. Caŵili, ciwombolo cili mtengo wakusalipilila cindu cinecakwe. Yeleyi yili mpela malipilo gakusapeleka ligongo lya konanga cindu cinecakwe. Mwambone, naga mundu ajonasile yindu yasyene, jwalakwe akusasosekwa kulipila mtengo wakulandana ni cindu cajonasileco.
8 Ana yikakombolece catuli kuyipatasoni yosope yaŵatujonanjile Adamu, soni kutugopola ku ukapolo wa ulemwa ni ciwa yaŵayikasisye? Kwende tulole ya ciwombolo caŵapelece Yehofa, soni kuti mpaka cakamucisye catuli.
MWAŴAPELECELE YEHOFA CIWOMBOLO
9. Ana pasosekwaga ciwombolo catuli?
9 Ligongo lyakuti umi wawajasice waliji wamnama, pangali mundu jwangali umnama jwakakombwele kupeleka ciwombolo. (Salimo 49:7, 8) Pasosekwaga ciwombolo cakulandana ni umi wawajasicewo. Yeleyi yikamulana ni malamusi gacilungamo gakusimanikwa m’Maloŵe ga Mlungu, gagakusati, “umi kulipa umi.” (Deuteronomo 19:21) Ana umi wapi wawukajinjile m’malo mwa umi wamnama waŵajasile Adamu? Pasosekwaga umi wine wa mundu jwamnama kuti ‘uwombole jwalijose.’—1 Timoteo 2:6.
10. Ana Yehofa ŵapelece catuli ciwombolo?
10 Ana Yehofa ŵapelece catuli ciwombolo? Jwalakwe ŵatumisye pacilambo capasi mwanace jwamnama jwausimu. Nambo Yehofa nganatumisya mwanace jwausimu jwalijose. Ŵatumisye mwanace jwakwe jwakusosekwa mnope, mwanace jwakupagwa jika. (1 Yohane 4:9, 10) Mwakusacilila, Mwanacejo ŵakundile kutyoka kwinani. (Afilipi 2:7) Mpela mwatwalijiganyicisye mu mtwe upite ula, Yehofa ŵasamisye mwakusimonjesya umi wa Mwanagwe kutyocela kwinani ni kuwuleka m’citumbo mwa Maliya. Mwa macili ga msimu weswela, Yesu ŵapagwile mpela mundu jwamnama, m’yoyo yakuyicisya ya ulemwa nganiyimkwaya.
11. Ana yikakombolece catuli kuti mundu jumo aŵe ciwombolo ca ŵandu ŵajinji?
11 Ana yikakombolece catuli kuti mundu jumo aŵe ciwombolo ca ŵandu ŵajinji? Nambi, ana yakombolece catuli kuti ŵandu wosope aŵe ŵakulemwa pandandapo? Tukumbucile kuti ligongo lyakulemwa, Adamu ŵajasile cindu cakusosekwa mnope, cacili umi wamnama. M’yoyo nganakombola kuŵeleka ŵanace ŵamnama. Nambo ŵapelele ŵanace ŵakwe ulemwa ni ciwa basi. Yesu jwakusakolanjikwa m’Baibulo kuŵa “Adamu jwakumalisya,” ŵakwete umi wamnama, soni nganalemwesya cilicose. (1 Akolinto 15:45) M’yoyo, Yesu ŵajinjile m’malo mwa Adamu kuti atukulupusye. Kuŵa kwakwe jwakulupicika kwa Mlungu mwakupeleka umi wakwe wamnama, Yesu ŵalipile ulemwa wa Adamu. M’yoyo, Yesu ŵapele cembeceyo ŵanace ŵa Adamu.
12. Ana kupilila yipwetesi kwa Yesu kwalosisye cici?
12 Baibulo jikusasala mwakupikanika cenene yipwetesi yaŵapilile Yesu mkanawe. Ŵandu ŵamputile mwangali canasa, ŵamkomele mwangalwe, soni ŵawile ciwa cakupweteka pa citela cakulagacisya. (Yohane 19:1, 16-18, 30; Yakonjecesya, pa mapeji 204 mpaka 206) Ana Yesu ŵasosekwaga kulagasika mnope ligongo cici? Mu mtwe wine m’bujomu, tucilijiganya kuti Satana ŵakayicile naga pana mundu jwampaka aŵe jwakulupicika kwa Yehofa pasimene ni yipwetesi. Mwakuŵa jwakupilila atamose paŵasimene ni yipwetesi yekulungwa, Yesu ŵajanjile cenene yaŵakayicile Satana. Atamose kuti Satana ni jwaŵatendekasyaga yipwetesi, Yesu ŵalosisye kuti mundu jwamnama jwampaka alisagulile jika yakutenda komboleka kuŵa jwakulupicika kwa Mlungu. Mwangakayicila Yehofa ŵasangalele mnope ligongo lya kulupicika kwa Mwanagwe jwakunonyelwaju!—Miyambo 27:11.
13. Ana ciwombolo capelekwe catuli?
13 Ana ciwombolo capelekwe catuli? Mwakamulana ni kalendala ja Ciyuda, pa lisiku lya 14 lya mwesi wa Nisani, m’caka ca 33 C.E., Mlungu ŵakundile kuti mwanagwe jwamnama, soni jwangalemwa awulajikwe. Yesu ŵapelece umi wakwe wamnama mpela mbopesi “kampepe basi.” (Ahebeli 10:10) Palisiku lyatatu ciwile Yesu, Yehofa ŵamjimucisye ku umi wa usimu. Paŵapite kwinani, Yesu ŵapelece kwa Mlungu mtengo wa umi wakwe wamnama waŵawupelece mpela ciwombolo cakwasuma ŵanace ŵa Adamu. (Ahebeli 9:24) Yehofa ŵapocele mbopesi ja umi wa Yesu mpela ciwombolo cakulupucisya ŵandu ku ukapolo wa ulemwa ni ciwa.
ANA CIWOMBOLO MPAKA CAKAMUCISYE CATULI?
14, 15. Ana tukusosekwa kutenda cici kuti Mlungu ‘atukululucile ulemwa wetu’?
14 Atamose kuti tuli ŵakulemwa, mpaka tujaliwe mnope ligongo lya ciwombolo. Kwende tulole kusosekwa kwa mtuka wakutyocela kwa Mlunguwu wampaka utukamucisye sambano jino, soni m’bujo.
15 Kukululucikwa yakulemwa. Ligongo lyakuti twapagwile ŵangali umnama, yikusatulema kutenda yambone. Wosopewe tukusalemwa mu yatukusaŵeceta kapena mu yatukusatenda. Nambo ligongo lya mbopesi ja ciwombolo ja Yesu, Mlungu mpaka ‘atukululucile ulemwa wetu.’ (Akolose 1:13, 14) Nambo kuti Mlungu atukululucile, tukusosekwa kupitikuka mtima yisyesyene. Tukusosekwasoni kum’ŵenda Yehofa mwakulinandiya kuti atukululucile yakulemwa yetu kupitila mu kukulupilila kwetu ciwombolo ca mwanagwe.
16. Ana cici cacikusatukamucisya kumtindiŵalila Mlungu ni cikumbumtima cambone, soni ana yeleyi yikwete umbone wapi?
16 Kola cikumbumtima cambone pameso pa Mlungu. Kuligamba ligongo lya cikumbumtima cakulemweceka mpaka kututendekasye kuti tukakola cembeceyo, soni kuliwona kuŵa ŵangali mate. Nambo kupitila m’ciwombolo, Yehofa akusatukululucila yakulemwa, soni akusatukunda kumtindiŵalila jwalakwe ni cikumbumtima cambone atamose kuti tuli ŵangali umnama. (Ahebeli 9:13, 14) Yeleyi yikusatukombolekasya kuŵecetana ni Yehofa mwagopoka. M’yoyo, mpaka tuŵecetane najo mwagopoka mwipopelo. (Ahebeli 4:14-16) Kwendelecela kola cikumbumtima cambone, kukusatukamucisya kuŵa ni mtendele wa mumtima, ucimbicimbi, soni tukusaŵa ŵakusengwa.
17. Ana upile wapi watucipata ligongo lyakuti Yesu ŵatuwilile?
17 Cembeceyo ca umi wangamala mu cilambo ca paladaiso. Lilemba lya Aloma 6:23, likusati, “Malipilo ga ulemwa nico ciwa.” Lilembali likusajendelecela kuti, “Nambo mtuka wa lulele wele Mlungu wakusapeleka, niwo umi wangamala mwa Klistu Yesu Ambuje ŵetu.” Mu mtwe watatu wa buku ajino, twalijingenye ya upile watucipata m’cilambo capasi ca Paladaiso. (Ciunukuko 21:3, 4) Upilewo, soni umi wangamala wamnama, yicikomboleka ligongo lyakuti Yesu ŵatuwilile. Kuti tupocele yeleyi, tukusosekwa kulosya kuti tukusayamicila ciwombolo.
ANA MPAKA ALOSYE CATULI KUYAMICILA KWAWO?
18. Ligongo cici tukusosekwa kum’yamicila Yehofa ligongo lya kutupa ciwombolo?
18 Ligongo cici tukusosekwa kum’yamicila mnope Yehofa ligongo lya ciwombolo? Mtuka ukusaŵa wakusosekwa mnope naga mkupelekajo amalilepo ndaŵi, macili kapenasoni cindu cinecakwe. Tukusayamicila mnope mumtima naga yikuwoneka kuti mtuka watupocelewo ukulosya cinonyelo cisyesyene kutyocela kwa mkupeleka. Ciwombolo cili mtuka wakusosekwa mnope pa mituka josope, ligongo Mlungu ŵajasile yejinji pakuwupeleka. Lilemba lya Yohane 3:16 likusati, “Pakuŵa Mlungu ŵacinonyele cilambo capasi mnope mwakuti jwalakwe ŵampelece mwanace jwakwe jumopejo, ni kuti jwalijose jwakukulupilila mwa jwalakwe akawa nambo akole umi wangamala.” Ciwombolo cili umboni wakulosya kuti Yehofa akusatunonyela mnope. Ciwomboloci cikusalosyaso ni kuti Yesu akusatunonyela, pakuŵa ŵapelece umi wakwe mwakusacilila ligongo lya m’weji. (Yohane 15:13) M’yoyo, mtuka wa ciwombolo ukusatusimicisya kuti Yehofa, soni Mwanagwe akusamnonyela jwalijose pajika.
19, 20. Ana mpaka alosye catuli kuti akusayamicila mtuka wakutyocela kwa Mlungu wa ciwombolo?
19 Nambo, ana mpaka alosye catuli kuti akusayamicila mtuka wakutyocela kwa Mlungu wa ciwombolo? Candanda, akusosekwa kumanyilila yejinji yakwamba Mkupeleka Jwamkulungwa, jwali Yehofa. (Yohane 17:3) Kulijiganya Baibulo pakamulicisya masengo buku ajino kucakamucisya. Pakulijiganya yejinji ya Yehofa, cinonyelo cawo pa jwalakwe cicikula. Kaneko cinonyeloco cicalimbikasya kusacilila kutenda yakumnonyelesya jwalakwe.—1 Yohane 5:3.
20 Akulupilileje mbopesi ja ciwombolo ja Yesu. Pakwamba ya Yesu Baibulo jikusati, “Jwalijose jwakukulupilila mwa Mwanace akwete umi wangamala.” (Yohane 3:36) Ana mpaka tulosye catuli cikulupi mwa Yesu? Cikulupi celeci ngaŵa mkucilosya ni maloŵepe. Lilemba lya Yakobo 2:26 likusati, “Cikulupi cangali yitendo cili cewe.” Kusala yisyene, cikulupi cisyesyene cikusawonecela ni “yitendo” yakwe, gopolela yatukusatenda. Litala limo lyakulosya kuti tukwete cikulupi mwa Yesu lili kulingalinga kumkuya jwalakwe, ngaŵaga mu yatukusaŵecetape, nambosoni mu yatukusatenda.
21, 22. (a) Ligongo cici tukusosekwa kusimanikwa pa Cakulya Caligulo ca Ambuje? (b) Ana Mtwe 6 ni 7 uciŵeceta ya cici?
21 Asimanikweje pa Cakulya Caligulo ca Ambuje cacikusatendekwa caka cilicose. Cilo ca pa Nisani 14, m’caka ca 33 C.E., Yesu ŵatandisye cakutendekwa capajika cele m’Baibulo akusacisala kuti “Cakulya Caligulo ca Ambuje.” (1 Akolinto 11:20, NW; Matayo 26:26-28) Cakutendekwa celeci akusacisalasoni kuti cili Cikumbucilo ca ciwa ca Klistu. Yesu ŵatandisye cakutendekwaci pakwakamucisya ŵandumetume, soni Aklistu wosope kumbucila kuti kupitila mu ciwa cakwe mpela mundu jwamnama, ŵapelece ciwombolo. Pakwamba ya cakutendekwaci, Yesu ŵatite: “Mtendeje yeleyi kuti mungumbucileje.” (Luka 22:19) Kusimanikwa pa Cikumbucilo, kukusatukumbusya cinonyelo cekulungwa caŵalosisye Yehofa, soni Yesu ligongo lya ciwombolo. Mpaka tulosye kuti tukusayamicila ciwombolo patukusimanikwa pa Cikumbucilo ca Ciwa ca Yesu cacikusatendekwa caka cilicose. *
22 Ciwombolo caŵatupele Yehofa cili mtuka wapenani mnope. (2 Akolinto 9:14, 15) Mtuka wapenaniwu mpaka wakamucisyesoni ŵawe. Mtwe 6 ni 7 uciŵeceta mwayicitendecela yeleyi.
^ ndime 21 Kuti amanyilile yejinji yakwamba Cakulya Caligulo ca Ambuje, alole Yakonjecesya pa mapeji 206 mpaka 209.


c: text/html

text:
Kasi Nkhani ya Yesu Yikalembeka Pawuli?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Mpositole Yohane wakalembako vya Yesu. Iyo wakati: ‘
Uyo wakawona ichi wachitira ukaboni, ndipo ukaboni wake ngwaunenesko, ndipo munthu uyu wakumanya kuti wakuphara vinthu vyaunenesko, mwakuti imwe namwe mugomezge.’—Yohane 19:35.
Ivyo wakalemba Mateyu, Mariko, Luka na Yohane pa nkhani ya Yesu, ni vyaunenesko. Ŵanthu ŵanandi awo ŵakaŵako mu nyengo ya Yesu, ŵakaŵa kuti ŵachali ŵamoyo apo mabuku agha ghakalembekanga. Ŵanthu ŵanyake ŵakuti buku la Mateyu likalembeka pati pajumpha vyaka 8, Yesu wati wafwa. Ndikuti mukaŵa mu 41 C.E. Ŵanyake ŵakuti vyaka 8, vikajumpha. Kweni wose ŵakuzomerezga kuti mabuku gha Malemba Ghachigiriki, (Phangano Liphya) ghakalembeka pambere 100 C.E. yindakwane.
Ŵanthu awo ŵakawona Yesu wakubabika, kufwa, na kuwuka, mphanyi ŵakayowoya usange ivyo vili kulembeka mu Mateyu, Mariko, Luka na Yohane ni vyakubudika. Professor F. F. Bruce, wakati: “
Ŵapositole ŵakapharazganga na mtima wose, chifukwa ivyo ŵakayowoyanga ŵanthu ŵakavimanyanga kale. Pakupharazga ŵakatenge ‘tili ŵakaboni ŵa vinthu ivi’, kweniso ŵakatenge ‘nga ni umo mwaŵene mukumanyira’ (Milimo 2:22).”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MTWE 3
Ana Mlungu Akwete Lisosa Lyatuli pa Cilambo Capasi?
Ana lisosa lya Mlungu kwa ŵandu lili lyatuli?
Ana ulamusi wa Mlungu ŵawukanile catuli?
Ana m’bujo umi uciŵa watuli pacilambopa?
1. Ana Mlungu akwete lisosa lyatuli pa cilambo capasi?
MLUNGU akwete lisosa lyambone pa cilambo capasi. Yehofa akusasaka kuti cilambo capasici cigumbale ni ŵandu ŵakusangalala, soni ŵa umi wambone. Baibulo jikusati ‘Mlungu ŵaŵisile mgunda mu Edeni . . . Jwalakwe ŵayimelesye mumgundamo yitela yakulekanganalekangana yakusalala ya yisogosi yakunong’a.’ Mlungu ali apanganyisye jwamlume ni jwamkongwe ŵandanda, Adamu ni Hawa, ŵaŵisile mu mumgunda wakusalala mnope ni ŵasalile kuti: “M’ŵelekane, mtupe, mgumbale m’cilambo capasi, mcilamulile.” (Genesis 1:28; 2:8, 9, 15) M’yoyo lisosa lya Mlungu lyaliji lyakuti ŵandu aŵelece ŵanace, akusye malile ga mgundawo mpaka pacilambo cosope, soni asamalileje yinyama.
2. (a) Ana tukusamanyilila catuli kuti lisosa lya Mlungu lya cilambo capasi licikwanilicikwa? (b) Ana Baibulo jikusasala yatuli pakwamba ya ŵandu kutama ni umi kwangamala?
2 Ana akuganisya kuti lisosa lya Yehofa Mlungu lyakuti ŵandu catame pacilambo capasi ca paladaiso licikwanilicikwa? Mlungu akuŵeceta kuti: “Une mbecete yeleyi, soni cinjiyitenda.” (Yesaya 46:9-11; 55:11) Yisyene, Mlungu cacikwanilisya lisosa lyakwe! Jwalakwe akuti “nganacipanganya [cilambo capasi] mwamsape” nambo “ŵacigumbile kuti atameje ŵandu.” (Yesaya 45:18) Ana Mlungu ŵasakaga ŵandu ŵatuli kuti atameje pacilambo capasi? Soni ana ŵasakaga kuti atame kwa ndaŵi jelewu catuli? Baibulo jikusajanga kuti: “Ŵakulungama cacipocela cilambo capasi. Ni cacitamaga mwelemo kwandaŵi josope.”
3. Ana pacilambopa pana ndamo syapi syakusakala, soni ana yiwusyo yapi yayikusapagwa ligongo lya yeleyi?
3 Lisosali nganiliŵe kwanilicikwa. Masiku agano ŵandu akusalwalaga, soni kuwa, akusamenyana ni kuwulagana. Cine cakwe calemwecekwe. Kusala yisyene, Mlungu nganasaka kuti cilambo capasi ciŵe mwaciŵelelemu. Ana catendekwe cici? Ligongo cici lisosa lya Mlungu nganiliŵepe kwanilicikwa? Pangali buku jilijose jakulembekwa ni ŵandu jampaka jitukamucisye kumanyilila nganiji, ligongo yakusawusyayi yatandile kwinani.
NDANDA JA MMAGONGO
4, 5. (a) Ana ŵani kusyesyene ŵaŵaŵecete ni Hawa kupitila mu lijoka? (b) Ana mpaka yikombolece catuli kuti mundu juŵatendaga yambone, soni yacilungamo aŵe jwawiyi?
4 Buku jandanda ja m’Baibulo jikusasala ya jwakusisya Mlungu juŵawonecele mu mgunda wa Edeni. Jwalakwe akusakolanjikwa kuti “lijoka,” nambo nganaŵa lijoka lisyesyene. M’buku jakumalisya ja m’Baibulo jwalakwe ‘akusaŵilanjidwa kuti Jwakusakala [Jwakulambusya, NW] kapena Satana, jwele jwalambwisye ŵandu ŵa pacilambo cosope capasi.’ Akusakolanjikwasoni kuti “Cingwena kapena kuti lijoka lyakalakala.” (Genesis 3:1; Ciunukuko 12:9) Lilayika lya macilili, kapena kuti cakupanganyikwa causimu cangawonekaci, cakamulicisye masengo lijoka pakuŵecetana ni Hawa, mpela mwakusatendela mundu jwalunda kuti maloŵe gakwe gapikaniceje mpela gakuŵecetegwa ni cindu cakugumba cakuwoneka mpela mundu. Mwangakayicila mundu jwausimu jweleju ŵapali pandaŵi jele Mlungu ŵapanganyaga cilambo capasi kuti ŵandu atamemo.—Yobu 38:4, 7.
5 Nambo pakuŵa kuti Yehofa ŵapanganyisye yosope yambone, sambano ŵani ŵaŵampanganyisye “Jwakusakala” jweleju jwali “Satana”? Kusala mwakata, mwanace jwamacili jwausimu jwa Mlungu jwaligalawisye kuŵa Jwakulambusya. Ana yeleyi yakombolece catuli? Masiku agano mundu juŵatendaga yambone, soni yacilungamo mpaka agalawuce ni kuŵa jwawiyi. Ana yeleyi yikusatendekwa catuli? Mundu mpaka atande kumbila yakulemweceka mumtima mwakwe. Ni naga akwendelecela kuyiganicisya, yakulemwecekayo mpaka yikuleje mu mtima mwakwe. Kaneko naga akupata lipesa, mpaka atende yindu yakulemweceka yaŵele ali mkuyikumbilayo.
6. Ana yakombolece catuli kuti mwanace jwausimu jwamacili jwa Mlungu aŵe Satana Jwakulambusya?
6 Yeleyi ni yaŵatesile Satana Jwakulambusya. Jwalakwe ŵampikene Mlungu paŵasalilaga Adamu ni Hawa kuti aŵelece ŵanace, soni agumbale pacilambo capasi. (Genesis 1: 27, 28) Satana ŵaganisisye kuti, ‘mpaka yiŵe cenene kuti ŵanduŵa andindiŵalileje une ngaŵaga Mlungu!’ Nganisyo syakulemweceka syatupile mumtima mwakwe. Kaneko ŵatesile yaŵakumbilagayo mwakumsalila Hawa yawunami pakwamba ya Mlungu. (Genesis 3:1-5) M’yoyo jwalakwe ŵaŵele “Jwakulambusya,” soni Satana kugopolela kuti “Jwakusisya.”
7. (a) Ana Adamu ni Hawa ŵawile ligongo cici? (b) Ligongo cici ŵanace wosope ŵa Adamu akusakalambala ni kuwa?
7 Pakamulicisya masengo unami ni ukalamusi, Satana ŵatendekasisye Adamu ni Hawa kuti akampikanila Mlungu. (Genesis 2:17; 3:6) Mbesi jakwe, ŵawile mpela muŵaŵecetele Mlungu kuti caciwa naga ngakumpikanila. (Genesis 3:17-19) Ligongo lyakuti Adamu ŵaŵele ŵangali umnama paŵalemwisye, ŵanace ŵakwe wosope ŵapocele ulemwa kutyocela kwa jwalakwejo. (Aloma 5:12) Yeleyi mpaka tuyiwanicisye ni cikomboli cagumbila njelwa. Naga cili cepindice, ana mpaka mukopoce njelwa syatuli? Njelwa syakwe mpaka siŵe syepindicesoni. Mwakulandana ni yeleyi, mundu jwalijose ali “jwampindice” ni ungali umnama wakutyocela kwa Adamu. Ni ligongo lyakwe ŵandu akusakalambala, soni kuwa.
8, 9. (a) Ana Satana ŵajimucile cici kusyesyene? (b) Ligongo cici Mlungu nganagamba kwawulaga ŵakwimucilawo ndaŵi jijojo?
8 Satana paŵatendekasisye Adamu ni Hawa kuti alemwe, jwalakwe ŵaliji kulongolela kwimucila. Jwalakwe ŵajimucile ulamusi wa Yehofa. M’litala line, Satana ŵatiga: ‘Mlungu jwangalamulila cenene. Akusalambusya, soni akusiŵajima ŵandu ŵakwe yindu yambone. Mlungu ngakusosekwa kwalamulila. Mpaka alisagulile jika cambone kapena cakusakala. Soni yindu mpaka yajendele cenene unejo ndili mkwalamulila.’ Ana Mlungu akatesile wuli ni kunyosya kweleku? Ŵane mpaka aganisye kuti Mlungu akagambile kwawulaga ŵakwimucilawo. Nambo ana yeleyi yikamasisye ngani jaŵajitandisye Satanaji? Ana yikalosisye kuti ulamusi wa Mlungu uli wambone?
9 Yehofa ali jwacilungamo, m’yoyo ngamkanawulaga ŵakwimucilawo ndaŵi jijojo. Jwalakwe ŵamanyilile kuti pakusosekwa ndaŵi kuti amjanje cenene Satana, soni kuti alosye kuti Satanajo ali jwakulambusya. M’yoyo, Mlungu ŵakundile ŵandu kuti alilamulile jika kwakandaŵi pasi paulamusi wa Satana. Mtwe 11 wa bukuji ucisala ligongo lyakwe Yehofa ŵatesile yeleyi, soni ligongo lyakwe akundile kuti papite ndaŵi jelewu mkanamasye nganiji. Sambano kuli cenene kuganicisya ayi: Ana Adamu ni Hawa ŵatesile cenene kumkulupilila Satana, jwanganiŵatendela cambone cilicose? Ana yaliji yisyene kuti jemanjajo akulupilile kuti Yehofa, juŵapele yambone yosope yaŵakwete, ali jwakulambusya? Ana akaŵe wawojo akatesile wuli?
10. Ana mpaka aŵe uli kumbali ja Yehofa pakwanga ngani jiŵatandisye Satana?
10 Kuli cenene kuganicisya yiwusyoyi, ligongo jwalijose jwetuwe nganiji jikusamkwayaga. Akwete upile wakuŵa kumbali ja Yehofa pakwanga ngani jiŵajitandisye Satana. Mpaka akunde kuti Yehofa aŵe Jwakwalamulila, ni kamucisya kulosya kuti Satana ali jwakulambusya. (Salimo 73:28; Miyambo 27:11) Yakutesya canasa yili yakuti, ŵandu ŵapanandi pacilambopa ni ŵakundile kuti Yehofa ŵalamulileje. Yeleyi yikusatendekasya ŵandu kuliwusya kuti, Ana Baibulo jikusajiganya kusyene kuti Satana akulamulila cilamboci?
ANA ŴANI ŴAKULAMULILA PACILAMBOPA?
11, 12. (a) Ana kulingwa kwa Yesu kwalosisye catuli kuti Satana ni jwakulamulila cilamboci? (b) Ana pana maumboni gane gapi gakulosya kuti Satana ni jwakulamulila cilamboci?
11 Yesu nganakayicila kuti Satana ni jwakulamulila pacilambopa. Mwakusimonjesya Satana ŵamlosisye Yesu “ucimwene wosope wapasi pano ni ukulungwa wakwe.” Kaneko Satana ŵamsalile Yesu kuti: “Yosope yeneyi tinjimpa naga mkukunda kundindiŵalila ni kulambila une.” (Matayo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Aganicisye ayi, ana Satana akakombwele kumlinga Yesu mwakumpa ucimwene wosope yikaŵe kuti jwalakwe nganaŵa msyene ucimwenewo? Yesu nganakana kuti maucimwene gosope ga pacilambopa gali ga Satana. Mwangakayicila, Yesu akakanile yikaŵe kuti Satanajo nganaŵa jwakulamulila jwa maucimwenego.
12 Yili yisyene kuti Yehofa ali Mlungu jwa maciligose, Mkupanganya jwa yosope. (Ciunukuko 4:11) Nambo m’Baibulo pangali palipose pajikusasala kuti Yehofa Mlungu kapena Yesu Klistu ni ŵakulamulila pacilambopa. Yesu ŵasasile kuti Satana ali “jwakulamula jwa cilambo capasi.” (Yohane 12:31; 14:30; 16:11) Baibulo jikusasalasoni kuti Satana ali “mlungu jwa cilambo capasi cino.” (2 Akolinto 4:3, 4) Pakwamba ya jwakusisyaju kapena kuti Satana, ndumetume jwa Ciklistu Yohane ŵalembile kuti, ‘Cilambo cosope capasi cili m’myala mwa Jwakusakala jula.’
ANA CILAMBO CA SATANA CICITYOKA CATULI?
13. Ligongo cici tukusosecela cilambo casambano?
13 Caka cilicose, cilamboci cikusakalilasakalila. Cigumbele ni ngondo, ŵandale ŵangakulupicika, acimlongola ŵa dini ŵawunami, soni ŵandu ŵakusakala. Cilambo cosopeci cisakele mnope mwati ŵandu ngaŵa mkucilinganyasoni. Baibulo jikusasala kuti ndaŵi jiŵandicile jele Mlungu cacityosya cilambo cakusakalaci pa ngondo ja Alamagedo. Yeleyi yicitendekasya kuti cilambo casambano cacilungamo ciyice.—Ciunukuko 16:14-16.
14. Ana Mlungu asagwile ŵani kuti aŵe Jwakulamulila jwa Ucimwene Wakwe, soni ana yeleyi ŵayilocesye catuli?
14 Yehofa Mlungu ŵasagwile Yesu Klistu kuti aŵe Jwakulamula jwa Ucimwene Wakwe wakwinani, kapena kuti boma jakwe. Kalakala Baibulo jalocesye kuti: “Pakuŵa mwanace apagwile kwa m’weji, atupele mwanace jwamlume, soni ulamusi wa ucimwene wakwe uciŵa pekoyo pakwe. Soni lina lyakwe licikolanjikwa . . . Mwenye jwa Mtendele. Ulamusi wakwe wa ucimwene, soni mtendele ngasiyimala.” (Yesaya 9:6, 7) Pakwamba ya ucimwenewu Yesu ŵajigenye ŵakumkuya ŵakwe kupopela kuti: “Ucimwene wawo uyice; kusosa kwawo kutendekwe, pacilambo capasi mpela kwinani.” (Matayo 6:10) Mpela mwatuciyiwonela m’bujo m’buku ajino, pangakaŵapa Ucimwene wa Mlungu ciwutyosye maboma gosope ga pacilambopa, kaneko Ucimwene wa Mlunguwu wucijinjila mmalo. (Danieli 2:44) Kaneko Ucimwene wa Mlungu ucitendekasya cilamboci kuŵa paladaiso.
CILAMBO CASAMBANO CIŴANDICILE!
15. Ana “cilambo capasi casambano” cili cici?
15 Baibulo jikusatusimicisya kuti: “Tukwembecela kwinani kwasambano ni cilambo capasi casambano, mwele timuciŵa m’mangwakwe mwa cilungamo.” (2 Petulo 3:13; Yesaya 65:17) Ndaŵi sine Baibulo pajikusala ya “cilambo capasi,” jikusagopolela ŵandu ŵakutama pacilambo. (Genesis 11:1) M’yoyo “cilambo capasi casambano” cacilungamo cili ŵandu ŵele Mlungu akusiŵajiticisya.
16. Ana mbote jalulele japi jacacipeleka Mlungu kwa ŵandu ŵakusiŵajiticisya, soni ana tukusosekwa kutenda cici kuti tupocele mboteji?
16 Yesu ŵasasile kuti m’cilambo casambano, ŵandu ŵele Mlungu akwajiticisya cacipocela mbote ja “umi wangamala.” (Maliko 10:30) Awugule Baibulo jawo pa Yohane 3:16 ni Yohane 17:3, kuti tulole yaŵaŵecete Yesu pakwamba yatukusosekwa kutenda kuti citupocele umi wangamala. Sambano kwende tulole kutyocela m’Baibulo majali gakutyocela kwa Mlungu gele ŵandu ŵakuŵajilwa cacipocela m’cilambo casambano ca paladaiso.
17, 18. Ana mpaka tusimicisye catuli kuti palipose pacilambopa paciŵa mtendele, soni kuti Yehofa cacitucenjela?
17 Yakusakala, ngondo, kasa malamusi, soni kuwulasyana yicimala. “Ŵakutenda yakusakala cacimala . . . Nambo ŵakulinondiya cacapa cilambo capasi.” (Salimo 37:10, 11) Pacilambopa paciŵa mtendele ligongo ‘Mlungu akulekasya ngondo mpaka kumbesi kwa cilambo capasi.’ (Salimo 46:9; Yesaya 2:4) Kaneko “jwakulungama cacisipuka, nipo paciŵa mtendele wejinji kwa ndaŵi josope mpaka pele lwesi luciŵapo,” gopolela kuti mtendelewo ngasiwumala.
18 Yehofa cacacenjela ŵandu ŵakusamtindiŵalila. Mu ndaŵi ja Baibulo, Ayisalayeli paŵapikanilaga Mlungu, jwalakwe ŵacenjelaga. (Levitiko 25:18, 19) Yiciŵa yakusangalasya kwabasi kuti Yehofa cacitucenjela m’Paladaiso, mpela muŵacenjelaga Ayisalayeli.
19. Ana tukumanyilila catuli kuti m’cilambo casambano ca Mlungu muciŵa yakulya yejinji?
19 Ngasikuŵasoni sala. Jwamalumbo ŵajimbile kuti “M’cilambomo muciŵa yagungula yejinji penani pa matumbi; Yisogosi yakwe yiciŵa yejinji.” (Salimo 72:16) Yehofa Mlungu cacajaliwa ŵakulupicika ŵakwe, soni “cilambo capasi cicipeleka yisogosi yakwe.”
20. Ana mpaka tusimicisye catuli kuti cilambo cosope ciciŵa paladaiso?
20 Cilambo cosope capasi ciciŵa paladaiso. Malo gaŵajonasile ŵandu ŵakusakala, gacikola nyumba syambone ni migunda jakusalala. (Yesaya 65:21-24; Ciunukuko 11:18) Mkupita kwa ndaŵi, ŵandu cacikusya malo gakutama mpaka pele cilamboci ciciŵa cakusalala, soni ca cajila mpela muwaŵelele mgunda wa Edeni. Soni Mlungu ngasalepela ‘kutambasukula mkono wakwe ni kwanilisya cakumbila ca cindu cilicose ca umi.’
21. Ana cici cacikulosya kuti paciŵa mtendele pasikati pa ŵandu ni yinyama?
21 Paciŵa mtendele pasikati pa ŵandu ni yinyama. Yinyama yakwitinji ni yakulanga yakwe yicilila pampepe. Atamose kamwanace ngasikajogopa yinyama yakogoya ya moŵa agano.
22. Ana cici cacicitendecela ulwele?
22 Ulwele wucimala. Mpela jwakulamulila jwa Ucimwene wa Mlungu, Yesu caciposya ŵakulwala kupunda muŵatendele paŵaliji pacilambo capasi. (Matayo 9:35; Maliko 1:40-42; Yohane 5:5-9) Kaneko “ŵakutama mwelemo pangali jwacacijila kuti: ‘Une ngulwala.’”
23. Ligongo cici ŵandu cacisangalala ŵawe pacacijimuka?
23 Ŵawe cacikolasoni umi, soni ngasawasoni. Wosope ŵakugona mu ciwa ŵakwakumbucila Mlungu cacajimusya ni kolasoni umi. Kusala yisyene Baibulo jikusasala kuti ŵandu ŵaŵawile, cinga ŵambone kapena ŵakusakala, wosopewo tacijimuka ku ŵawe.
24. Ana akupikana wuli pakwamba ya kutama m’Paladaiso pacilambo capasi?
24 Ŵandu ŵasagwile kulijiganya, soni kumtumicila Mkupanganya Jwamkulungwa, Yehofa Mlungu, akwembeceya m’bujo mwambone mnope. Yesu ŵasalaga ya Paladaiso jweleju paŵamsalilaga jwakulemwa juŵawile najo pampepe jula kuti: “Timciŵa ni une m’Paladiso.” (Luka 23:43, NW) Kuli kwakusosekwa kulijiganya ya Yesu Klistu, jwele jucacikombolekasya majaliga.


text:
MUTU 13
Wonani Umoyu Nge mo Chiuta Watiwuwone
Kumbi Chiuta watiwuwona wuli umoyu?
Kumbi Chiuta watikuwona wuli kutuzga nthumbu?
Kumbi tilongo wuli kuti umoyu ngwakuzirwa?
MCHIMI YEREMIYA wangukamba kuti, ‘Yehova ndi Chiuta wauneneska,’ ndipuso “ndi Chiuta wamoyu.” (Yeremiya 10:10) Kweniso, Yehova Chiuta ndiyu Mlengi wa vinthu vosi. Vakulengeka vakuchanya vingumukambiya kuti: “Imwi munguvilenga vosi, ndipu chifukwa cha khumbu linu vinguŵaku, ndipu vingwatika.” (Chivumbuzi 4:11) Mu sumu yaki yakuthamika Chiuta, Fumu Davidi yingukamba kuti: “Chisimi cha umoyu che ndi imwi.” (Sumu 36:9) Mwaviyo, umoyu, nchawanangwa chakutuwa kwaku Chiuta.
2 Yehova watitipaska so vinthu vo vingatiwovya kuti tilutirizgi kuja ndi umoyu. (Machitidu 17:28) Ndiyu watitipaska chakurya cho titurya, maji ngo titumwa, mvuchi wo tituta, kweniso charu cho tijapu. (Machitidu 14:15-17) Yehova wapanga vosi ivi m’nthowa yo yichitiska kuti umoyu uje wakukondweska. Kweni kuti tikondwi ukongwa ndi umoyu, titenere kusambira ndi kuvwiya marangu ngaku Chiuta.—Yesaya 48:17, 18.
KUCHITA VINTHU VAKULONGO KUTI UMOYU NGWAKUZIRWA
3 Chiuta wakhumba kuti tiwonengi umoyu widu ndi wa anyidu kuti ngwakuzirwa. Mwakuyeruzgiyapu, munyengu yaku Adamu ndi Eva, mwana wawu Kaini wangumukwiyiya ukongwa mvurwa waki Abelu. Yehova wangutcheŵeska Kaini kuti ukari waki ukhoza kumuchitiska ubudi ukuru ukongwa. Kweni Kaini wangutoliyaku kanthu cha. Iyu “wangusoke pa mvurwa waki Abelu, ndi wangumubaya.” (Chiyambo 4:3-8) Yehova wangulanga Kaini chifukwa chakubaya mvurwa waki.—Chiyambo 4:9-11.
4 Pati pajumpha vyaka pafufupi 2,400, Yehova wangupaska Ayisraele marangu kuti ngaŵawovyi kumuteŵete mwakuzomerezgeka. Chifukwa chakuti marangu yanga ngakuperekeka kuziya mwaku Mosese, nyengu zinyaki ngadanika kuti Chilangulu chaku Mosese. Chigaŵa chinyaki cha Chilangulu chaku Mosese ichi chikamba kuti: ‘Ungabayanga cha.’ (Marangu 5:17) Ivi vaŵalongonga Ayisraele kuti Chiuta wawona kuti umoyu wa munthu ngwakuzirwa ukongwa ndipu ŵanthu atenere so kuwona kuti umoyu wa anyawu ngwakuzirwa.
5 Kumbi umoyu wa mwana yo wechendaweku nawu ngwakuzirwa? Hinya, mwakuyana ndi Chilangulu chaku Mosese, kubaya mwana yo we mumoyu mwa anyina kwenga kunanga. Mwaviyo, chinanga mbumoyu wa mwana yo wechendaweku ngwakuzirwa pamasu paku Yehova. (Chituwa 21:22, 23; Sumu 127:3) Ivi vilongo kuti kutuzga nthumbu nkhunanga.
6 Asani tiziŵa kuti umoyu ngwakuzirwa, tiwonengi anyidu mwakwenere. Bayibolo likamba kuti: “Munthu yosi yo watinkha mbali waki ngwambanda, ndipu muziŵa kuti wambanda wendi umoyu wa muyaya mwaku iyu cha.” (1 Yohane 3:15) Asani tikhumba umoyu wamuyaya, titenere kumaliska maŵanaŵanu ngengosi ngakutinkha munthu munyidu, chifukwa chakuti kutinkhana ndiku kutambisa viwawa. (1 Yohane 3:11, 12) Titenere kusambira kwanjana.
TILONGO KUTI UMOYU NGWAKUZIRWA
- mwakuleka kutuzga nthumbu
- mwakuleka kutinkha munthu weyosi
- mwakuleka mijalidu yiheni
7 Kumbi tingalongo wuli kuti umoyu widu ngwakuzirwa? Palivi munthu yo wakhumba kufwa, kweni anyaki aŵika umoyu wawu pangozi chifukwa cha vakukondweska. Mwakuyeruzgiyapu, ŵanthu anandi akweŵa foja, chamba, pamwenga agwiriskiya nchitu munkhwala wakutimbanyizga wongu pamwenga kumwa moŵa mwakujumpha mwesu, ndi chilatu chakuti azayengi ndi umoyu. Vinthu ivi vinanga liŵavu la munthu ndipuso kanandi vibaya. Munthu yo watanja kugwiriskiya nchitu vinthu ivi wawona umoyu kuja wakupaturika cha. Chiuta wawona kuti kuchita vinthu ivi mbukazuzi. (Ŵaroma 6:19; 12:1; 2 Ŵakorinte 7:1) Titenere kuleke limu kuchita vinthu venivi kuti titeŵete Chiuta mwakuzomerezgeka. Chinanga wuli kuchita venivi kungaŵa kwakusuzga ukongwa, kweni Yehova wangatipaska chovyu chakwenere. Ndipu iyu walumba phamphu lidu pakwesesa kulongo kuti umoyu widu nchawanangwa chakuzirwa chakutuwa kwaku iyu.
8 Asani tiwona kuti umoyu ngwakuzirwa, tiwonengi so kukhumbika kwa kujivikiriya ku chinthu chechosi cho chingaŵika umoyu widu pangozi. Tichitengi vinthu mwambula kuphwere cha ndipuso kuŵika umoyu widu pangozi chifukwa cha masaza pamwenga vakukondweska. Tiyendesengi galimotu pamwenga njinga mwakuphwere ndi kuleka kuchita masaza ngachiwawa pamwenga ngo ngangatichitiska ngozi. (Sumu 11:5) Dangu lo Chiuta wangupaska Ayisraele lenga lakuti: “Muchizenga nyumba yifya, muyichitiyengi chiguŵa cha pa mutenji winu, alinga kuti mureki kutole kalema ka ndopa pa nyumba yinu, asani weyosi wangawa kutuwa paku yo.” (Marangu 22:8) Mwakukoliyana ndi fundu yo ye mu dangu ili, mutenere kuwonesesa kuti vinthu nge vimbuzi, nkhandu, visimi, nyumba ndi vinyaki va viyo, vakuti vingachitiskanga ngozi cha. Asani mwe ndi galimotu pamwenga njinga muwonesesi kuti yingachitiskanga ngozi cha. Phweriyani kuti vinthu ivi vileki kuŵika umoyu winu pamwenga wa ŵanthu anyaki pangozi.
9 Kumbi umoyu wa nyama nawu ngwakuzirwa? Nawuso ngwakupaturika kwa Mulengi. Chiuta wazomerezga kubaya nyama kuti musaniyi chakurya, vakuvwara pamwenga kuvikiriya ŵanthu ku ngozi. (Chiyambo 3:21; 9:3; Chituwa 21:28) Kweni kuchitiya nkhaza nyama pamwenga kuzibaya chifukwa cha masaza nkhunanga ndipuso kulongo kuti tiwona umoyu kuti ngwambula kupaturika.—Nthanthi 12:10.
KUCHITA VINTHU VAKULONGO KUTI NDOPA ZAKUZIRWA
10 Kaini wati wabaya mvurwa waki Abelu, Yehova wangumukambiya kuti: “Mazu nga ndopa za mvurwa waku ngatindiliriya kutuwa ku nyata.” (Chiyambo 4:10) Po Chiuta wakambanga za ndopa zaku Abelu, iyu wang’anamuwanga umoyu waku Abelu. Kaini wangubaya Abelu, mwaviyo wakhumbikanga kulangika. Venga nge kuti ndopa pamwenga umoyu waku Abelu waliriyanga Yehova kuti wamuchitiyi urunji. Kukolerana kwa umoyu ndi ndopa kunguwoneka so pavuli pa Zandi yo wanguchitika mu nyengu yaku Nowa. Zandi wechendachitiki ŵanthu aryanga vipasu, mphangwi, tirigu ndi mbarara. Zandi wati wapitapu Yehova wangukambiya Nowa ndi ŵana ŵaki anthurumi kuti: “Chinthu chosi chakwenda cho nchamoyu chikaŵanga kurya kwinu; nge ndimo ndingukupaskiyani mbewu ziŵisi, nditikupaskani vosi.” Kweni Chiuta wanguŵakanizga kurya chinthu chinyaki, iyu wanguti: “Chimoza pe kuti mukaryanga nyama ndi umoyu waki cha, wo ndi ndopa zaki.” (Chiyambo 1:29; 9:3, 4) Ivi vilongole limu kuti Yehova wawona kuti pe kukolerana pakati pa umoyu ndi ndopa za chamoyu chechosi.
11 Asani tileka kurya ndopa tilongo kuti zakuzirwa. Mu Chilangulu cho Yehova wangupaska Ayisraele, iyu wanguti: “Ndipu yosi…pakusaka asani wabaya nyama pamwenga chiyuni vo waturya wadiri pasi ndopa zaki ndi kuziwunda ndi dongu.…Ndaŵanene ŵaYisraele, kuti, ‘Mungaryanga cha ndopa za chamoyu chosi.’” (Ŵalevi 17:13, 14) Dangu lakukanizga kurya ndopa za nyama lo pakwamba Chiuta wangupaska Nowa vyaka 800 wechendapereki marangu kwa Ayisraele, leche kugwira nchitu. Yehova wangulongole limu mo wawone nkhani iyi chifukwa wanguzomerezga ateŵeti ŵaki kurya nyama, kweni wanguŵakanizga ndopa. Yiwu akhumbikanga kuwundiya pasi ndopa, ko kuyanana ndi kuwezge umoyu kwaku Chiuta.
12 Marangu ngenanga ngagwira so nchitu kwa Akhristu. Akutumika ndi anthurumi anyaki wo alongozganga mwa akusambira aku Yesu muvyaka 100 vakwamba, angukumana kuti awoni marangu ngo ngakhumbikanga kuti ŵanthu wosi angalondongi mu mpingu wachikhristu. Pakumaliya anguvwanana ivi: “Chifukwa kunguoneke umampha ku Mzimu Wakupaturika, ndi kwaku isi, kukunyekezgani chizitu chinyaki chakuruska cha, kweni venivo vakukhumbika pe, kujikanizga vakubayikiya ŵangoza, ndi ndopa, ndi vakuphuphunyuka, ndi vauyu [“ureŵi,” NW].” (Machitidu 15:28, 29; 21:25) Mwaviyo titenere ‘kulutirizga kukana ndopa.’ Chiuta wawona kuti kuchita viyo kuyanana waka ndi kuleka kuchita ureŵi pamwenga kusopa angoza.
13 Kumbi dangu lakukana ndopa likwaska so kuŵikika ndopa? Hinya. Tiyeruzgiyi kuti dokotala wakukanizgani kumwa moŵa. Kumbi ndikuti ivi ving’anamuwa kuti muleki moŵa wakumwa kweni mujiserezgengi moŵa muliŵavu mwakuchita kujitholo mu misipi? Kuchita viyo nkhumwa mbwenu moŵa. Mwakuyana waka, kukana ndopa kung’anamuwa kuleka kuziserezga muliŵavu mwidu m’nthowa yeyosi. Mwaviyo, kukana ndopa kung’anamuwa kuleka kuzomerezga munthu weyosi kutiŵika ndopa mu misipi yidu.
14 Nanga Mkhristu wangachita wuli asani wangapwetekeka ukongwa pamwenga wakhumbika kumuchita opaleshoni yikuru? Tiyeruzgiyi kuti madokotala ngakamba kuti munthu yo waŵikiki ndopa, asani wakana wafwengi. Mbuneneska kuti Mkhristu wangakhumba cha kufwa. Iyu wangazomera chovyu cha mtundu unyaki chambula kugwiriskiya nchitu ndopa, ndi chilatu chakuti wavikiriyi umoyu wo nchawanangwa chakuzirwa chakutuwa kwaku Chiuta. Ndichu chifukwa chaki iyu wangapenja mtundu unyaki wa chovyu cha chipatala asani chingaŵapu ndipu wangazomera munkhwala unyaki wo ugwira nchitu m’malu mwa ndopa.
15 Kumbi Mkhristu wangaswa dangu laku Chiuta chifukwa chakukhumba kuti waje ndi umoyu utaliku mu mugonezi uwu? Yesu wangukamba kuti: “Yosi yo wangakhumba kutaska umoyu waki, wawutayengi, kweni yosi yo wangataya umoyu waki pa chifukwa chaku ini, wawusaniyengi.” (Mateyu 16:25) Tosi tikhumba cha kufwa. Kweni asani tingayesa kutaska umoyu widu mwa kuswa dangu laku Chiuta, mbwenu tijiŵikengi pangozi yakutaya umoyu wamuyaya. Mwaviyo, tingachita umampha ukongwa kugomezga kuti marangu ngaku Chiuta ngarunji, ndipuso kuŵa ndi chigomezgu chakuti asani tingafwa pachifukwa chechosi, Mpaski widu wa Umoyu wazakutikumbuka panyengu ya chiyuka ndipu wazakutipaska so mphotu ya umoyu.—Yohane 5:28, 29; Ŵahebere 11:6.
16 Mazuŵa nganu ateŵeti akugomekezgeka aku Chiuta mbakusimikizga ndi mtima wosi kuvwiya dangu lakukwaskana ndi ndopa. Yiwu aturya ndopa cha m’nthowa yeyosi. Ndipuso azomera cha chovyu cha chipatala chakugwiriskiya nchitu ndopa.* Yiwu aziŵa kuti Chiuta yo wakupanga ndopa waziŵa vo vingaŵawovya. Kumbi imwi muzomerezga fundu yeniyi?
NTHOWA YIMOZA PE YAKWENERE YAKUGWIRISKIYA NCHITU NDOPA
17 Chilangulu chaku Mosese chilongo nchitu yimoza pe yakwenere yakugwiriskiya nchitu ndopa. Yehova wangupaska Ayisraele marangu ngakukwaskana ndi kusopa kwakuzomerezgeka, iyu wanguti: “Pakuti umoyu wa liŵavu ndi ndopa; reka ndazisankha kuŵa zakupepeske pa jocheru chifukwa chinu,…ndopa, ndizu umoyu, ndizu zichita mphepeska.” (Ŵalevi 17:11) Asani Ayisraele ananga, aperekanga sembi ya nyama ndi kupaka ndopa zinyaki za nyama pa jocheru ku chihema ndipu pavuli paki achiperekanga so ku nyumba yakusopiyamu yaku Chiuta kuti waŵagowoke mphulupulu zawu. Kugwiriskiya nchitu ndopa pakupereka sembi ndiyu nthowa yakuzomerezgeka pe.
18 Akhristu auneneska ŵe pasi pa Chilangulu chaku Mosese cha, ndichu chifukwa chaki yiwu aleka kupereka sembi za nyama ndi kuŵika ndopa zaki pa jocheru. (Ŵahebere 10:1) Kweni nchitu yo ndopa zagwiranga pa jocheru yamiyanga sembi yakumaliya ndipuso yakuzirwa ukongwa yaku Yesu Khristu, Mwana waku Chiuta. Nge mo tikusambiriya mu Mutu 5, Yesu wakupereka umoyu waki mwakuzomerezga kuti ndopa zaki ziperekeki nge sembi. Pavuli paki wangukwere kuchanya ndi kupereka kwaku Chiuta umoyu waki wakufikapu wo wangupereka sembi yakuti Chiuta wawombole mtundu wa ŵanthu. (Ŵahebere 9:11, 12) Ivi vikuchitiska kuti maubudi ngidu ngagowokerekengi ndipuso kujula mwaŵi wakuti tizisaniyi umoyu wambula kumala. (Mateyu 20:28; Yohane 3:16) Kugwiriskiya nchitu ndopa munthowa yeniyi ndiku kwakwenere pe. (1 Petro 1:18, 19) Kuti tizipozomoki, tikhumbika kuvwana mu sembi ya ndopa zo Yesu wangudira.
19 Titenere kumuwonga ukongwa Yehova Chiuta chifukwa chakutipaska chawanangwa cha umoyu. Kumbi venivi vingatiwovya cha kuti tikambiyengeku anyidu vakukwaskana ndi mwaŵi wakuzija ndi umoyu wambula kumala chifukwa cha kugomezga sembi yaku Yesu? Kuŵanaŵaniya umoyu wa ŵanthu anyaki nge mo Yehova wachitiya kutichitiskengi kuti tiŵi ndi phamphu lakupharazgiya anyidu. (Ezekiele 3:17-21) Asani titesesa kufiska udindu wenuwu, tazamukamba nge mo wakutumika Paulo wangukambiya kuti: “Ini nde wakusasamu ku ndopa zaku wosi chifukwa kuti ndingusiya cha kukutauliyani fundu yosi yo yaku Chiuta.” (Machitidu 20:26, 27) Kukambiya ŵanthu vakukwaskana ndi Chiuta ndipuso chilatu chaki ndiyu nthowa yamampha yakulongole kuti tiwona ndopa kweniso umoyu kuja wakuzirwa ukongwa.
VO BAYIBOLO LISAMBIZA
- Umoyu nchawanangwa chakutuwa kwaku Chiuta.—Sumu 36:9; Chivumbuzi 4:11.
- Kutuzga nthumbu nkhunanga, chifukwa umoyu wa mwana yo wechendawi ngwakuzirwa pamasu paku Chiuta.—Chituwa 21:22, 23; Sumu 127:3.
- Tilongo kuti umoyu ngwakuzirwa mwakuleka kuchita vinthu vo viŵika umoyu pangozi ndipuso mwakuleka kurya ndopa.—Marangu 5:17; Machitidu 15:28, 29.
* Kuti muziŵi vinandi vakukwaskana ndi munkhwala wo mungalonde m’malu mwakuŵika ndopa wonani kabuku ka Chichewa kakuti Kodi Mwazi Ungapulumutse Motani Moyo Wanu? pa peji 13 mpaka 17, ko kakupharazgika ndi Akaboni aku Yehova.
Mafumbu ngakusambiriya
1. Kumbi ndiyani wakulenga vamoyu vosi?
2. Kumbi Chiuta waphwere wuli umoyu widu?
3. Kumbi Chiuta wanguvwa wuli Abelu wati wabayika?
4. Kumbi Chiuta wangulongo wuli kuti umoyu ngwakuzirwa mu Chilangulu chaku Mosese?
5. Kumbi kutuzga nthumbu titenere kukuwona wuli?
6. Nchifukwa wuli titenere cha kutinkha anyidu?
7. Kumbi vakuchitika vinyaki vo vileka kulongo kuti umoyu ngwakuzirwa ndi nivi?
8. Nchifukwa wuli titenere kuvikiriya umoyu widu ku vinthu vo vingatichitiska ngozi?
9. Kumbi tingalongo wuli kuti umoyu wa nyama ngwakuzirwa?
10. Kumbi Chiuta walongo wuli kuti pe kukolerana pakati pa umoyu ndi ndopa?
11. Kumbi kutuwa mu nyengu yaku Nowa Chiuta wakukanizga kugwiriskiya nchitu ndopa munthowa nizi?
12. Kumbi ndi dangu nili lakukwaskana ndi ndopa lo linguperekeka ndi mzimu utuŵa muvyaka 100 vakwamba, lo leche kugwira nchitu mazuŵa nganu?
13. Kumbi nchakuyeruzgiyapu nichi cho chilongo kuti dangu lakukana ndopa ling’anamuwa so kukana kuŵikika ndopa?
14, 15. Kumbi Mkhristu watenere kuchita wuli asani madokotala ngangamukambiya kuti waŵikiki ndopa, nanga nchifukwa wuli wangachita viyo?
16. Kumbi ateŵeti aku Chiuta mbakusimikizga ndi mtima wosi kuchitanji pa nkhani ya ndopa?
17. Kumbi Yehova wanguzomerezga Ayisraele kugwiriskiya nchitu ndopa munthowa yakuzomerezgeka niyi?
18. Kumbi ndi vitumbiku ndi vyandulu nivi vo tingasaniya chifukwa cha kudirika kwa ndopa zaku Yesu?
19. Kumbi titenere kuchitanji kuti tije “wakusasamu ku ndopa zaku wosi”?


text:
MTWE 16
Aŵe Ŵakutamilicika Pakulambila Kusyesyene
Ana Baibulo jikusajiganya cici pakwamba ya kamulicisya masengo yiwanicisyo pakulambila, soni kulambila misimu ja acinangolo?
Ana Aklistu akusagawona catuli masiku ga yindimba ya dini?
Ana mpaka twasalile catuli ŵandu ŵane yikulupi yetu mwangatumbilikasya?
1, 2. Ana pakopwece mu dini jawunami akusosekwa kuliwusya ciwusyo capi, soni ligongo cici kuliwusyaku kuli kwakusosekwa?
TUWANICISYE kuti mundu jwine atasile mtela wakuwulaga ŵandu pacisima cakusamwa ŵandu m’musi mwawo. Ligongo lya yeleyi, yikuwoneka kuti umi wa ŵandu uli pangosi. Ana wawojo mpaka atende cici? Mwangakayicila, mpaka atende yindu mwacitema kuti apate mesi gambone. Nambo atamose ali atesile yeleyi, mpaka aliwusyepe kuti, ‘Ana umi wangu nganiwuŵa pangosi?’
2 Yeleyi yikulandana ni yayikusatendekwa mu dini syawunami. Baibulo jikusajiganya kuti kulambila kwa mu dini syelesi kusakele ni yijiganyo, soni yitendo yakusakala ya ŵandu ŵakwe. (2 Akolinto 6:17) Ni ligongo lyakwe akusosekwa kukopoka mu ‘Babiloni Jwamkulungwa,’ jwali dini syosope syawunami. (Ciunukuko 18:2, 4) Ana akopwecemo kala? Naga akopwece kala, tukwayamicila. Nambope, kwamba kukopoka mu dini syawunamisi nganikuŵa kwakwanila, panasoni yine yakusosekwa kutenda. Akusosekwa kuliwusya kuti, ‘Ana pangali yiliyose yakwayana ni dini jawunami yayisigalile mwa une?’ Kwende tulole yine mwa yindu yeleyi.
KULAMBILA YIWANICISYO, SONI MISIMU JA ACINANGOLO
3. (a) Ana Baibulo jikusasala cici pakwamba ya kamulicisya masengo yiwanicisyo pakulambila, soni ligongo cici ŵane mpaka yasawusye kwiticisya nganisyo sya Mlungu pa nganiji? (b) Ana akusosekwa kutenda cici ni yiliyose yakwete yakwayana ni kulambila kwawunami?
3 Ŵane aŵele ali mkusunga yiwanicisyo yakulambilila m’nyumba syawo kwa yaka yejinji. Ana wawojo akwete yiwanicisyo mpela yeleyi m’nyumba mwawo? Naga yipali, mwine mpaka aganisye kuti kuli kulemwa kupopela kwa Mlungu mwangakamulicisya masengo yindu yakuti ayiwoneje. Kombolekasoni kuti yine mwa yeleyi akusayinonyela mnope. Nambo Mlungu akusatusalila mwampaka tumlambilileje, soni Baibulo jikusajiganya kuti jwalakwe ngakusasaka kuti m’weji tukamulicisyeje masengo yiwanicisyo pakumlambila. (Eksodo 20:4, 5; Salimo 115:4-8; Yesaya 42:8; 1 Yohane 5:21) M’yoyo, mpaka aŵe ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene, mwakonanga yiliyose yakwete yakwayana ni kulambila kwawunami. Akusosekwa kuyiwona yeleyi kuŵa ‘yakusakala’ mpela mwakusayiwonela Yehofa.
4. (a) Ana tukumanyilila catuli kuti kulambila misimu ja acinangolo kuli kwangali mate? (b) Ligongo cici Yehofa ŵalekasisye ŵandu ŵakwe kutenda yiliyose yakwayana ni yamisimu?
4 Kulambila misimu ja acinangolo kulisoni kwakuwanda mu dini syejinji syawunami. Ŵane mkanalijiganye usyesyene, ŵakulupililaga kuti ŵawe akusaŵape ni umi kumalo gangawoneka, soni kuti komboleka kukamucisya kapena kuwulasya mundu jwacijumi. Mwinemwakwe wawojo ŵatendaga yindu yine kuti misimu ja acinangolo ŵawo jikalungasya. Nambo mpela mwatwalijiganyicisye mu Mtwe 6 wa m’buku ajino, ŵawe ŵangamanyilila cilicose. Yeleyi yikugopolela kuti kulingalinga kuŵecetana nawo kuli kwangali mate. Utenga wuliwose wakuwoneka mpela wakutyocela kwa ŵawe, ukusaŵa kuti ukutyocela kwa misimu jakusakala. Ni ligongo lyakwe Yehofa ŵalekasisye Ayisalayeli kulinga kuŵecetana ni ŵawe kapena kutenda yiliyose yakwayana ni yamisimu.
5. Ana mpaka atende cici naga ŵakamulicisyaga masengo yiwanicisyo pakulambila kapena ŵalambilaga misimu ja acinangolo?
5 Naga ŵakamulicisyaga masengo yiwanicisyo pakulambila kapena ŵalambilaga misimu ja acinangolo, ana mpaka atende cici? Akusosekwa kuŵalanga ni kuganicisya mwakusokoka ngani syasikusasimanikwa m’Baibulo syakwamba mwakusayiwonela Mlungu yindu yeleyi. Apopeleje kwa Yehofa lisiku lililyose, kumsalilaga ya kusacilila kwawo kuŵa ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene, soni kum’ŵenda kuti ŵakamucisyeje kuganisya mpela mwakusaganicisya jwalakwejo.
AKLISTU ŴANDANDA NGANASANGALALILAGA LISIKU LYAKUPAGWA KWA YESU
6, 7. (a) Ana ŵandu akusaganisya cici pakusangalalila kupagwa kwa Yesu, soni ana ŵakumkuya ŵa Yesu ŵa mu yaka 100 yandanda ŵasangalalilaga nawo? (b) Ana kukumbucila masiku gakupagwa kwakamulanaga ni yakutendekwa yapi m’moŵa ga ŵakumkuya ŵa Yesu?
6 Kalambile ka mundu mpaka kasakale ni dini syawunami ligongo lyakuti dinisi sikusapwatikanya kulambila kwawo ni yindimba yakumanyika. Cisyasyo ca nganiji cili lisiku lyaŵalitesile kuŵa lya cindimba ca kupagwa kwa Yesu. Ŵandu akusatendaga cindimbaci palisikuli, pakuganisya kuti akukumbucila lisiku lisyesyene lyaŵapagwile Yesu Klistu. Ciŵandika dini syosope syasikusati sili sya Ciklistu sikusatendaga nawo cindimbaci. Nambo, pangali umboni wuliwose wakulosya kuti ŵakumkuya ŵa Yesu ŵa mu yaka 100 yandanda ŵatendaga cindimbaci. Buku jine jatite: “Yaka 200 kutyocela paŵawile Yesu, pangali juŵamanyililaga lisiku lyaŵapagwile jwalakwe, soni ŵajinji nganakola lung’wanu lwakusaka kulimanyilila lisikuli.”
7 Atamose ŵakumkuya ŵa Yesu akalimanye lisiku lisyesyene lyaŵapagwile Yesu, jemanjaji ngamkanasangalalilaga lisikuli. Ligongo cici? Buku jine (The World Book Encyclopedia) jikusati, ligongo lyakuti Aklistu ŵandanda “ŵayiwonaga kuti kukumbucila lisiku lya kupagwa kwa mundu jwalijose kwaliji kwacikusa.” Yindimba ya masiku gakupagwa yayikusakolanjikwa m’Baibulo yili ya ŵakulamulila ŵaŵilipe, ŵanganalambilaga Yehofa. (Genesis 40:20; Maliko 6:21) Yindimba yakumbucila masiku gakupagwa yatendekwagasoni pakusaka kucimbicisya milungu jacikusa. Mwambone, pa 24 May ŵandu ŵa ku Loma ŵakumbucilaga lisiku lya kupagwa kwa mlungu jwacikongwe lina lyakwe Diana. Palisiku lyakuyicisya ŵakumbucilaga kupagwa kwa Apolo, mlungu jwawo jwa lyuŵa. M’yoyo, kukumbucila lisiku lya kupagwa kwakamulanaga ni yakutendekwa ya cikusa, ngaŵaga ya Ciklistu.
8. Asale kamulana kwakupali pasikati pa kusangalalila lisiku lya kupagwa ni kulupilila misimu.
8 Panasoni ligongo line lyele Aklistu ŵa mu yaka 100 yandanda nganasangalalilaga nawo lisiku lya kupagwa kwa Yesu. Ŵakumkuya ŵa Yesu ŵamanyililaga kuti yindimba ya masiku gakupagwa yakamulanaga ni kukulupilila misimu. Mwambone, kalakala Agiliki, soni Aloma ŵajinji ŵakulupililaga kuti palisiku lya kupagwa kwa mundu jwalijose, msimu wayikaga ni wamcenjelaga mundujo mundaŵi josope jicaŵe cijumi. Buku jine jikusati, “msimuwu wakolaga mkamulano wine wakwe ni mlungu pakwamba ya lisiku lyakupagwa kwa mundu.” (The Lore of Birthdays) Yehofa ngamkanasangalala kuti ŵandu asangalalileje kupagwa kwa Yesu kwaŵakupwatikanyaga ni kulupilila misimu. (Yesaya 65:11, 12) Sambano, ana yatendekwe wuli kuti ŵandu ŵajinji atande kusangalalila lisiku lyakupagwa kwa Yesu?
ANA CINDIMBA CA KUPAGWA KWA YESU CATANDITE CATULI?
9. Ana lisiku lya 25 December lyaŵele wuli lisiku lya kukumbucila kupagwa kwa Yesu?
9 Ŵandu ŵatandite kukumbucila lisiku lya kupagwa kwa Yesu pa 25 December pali papite yaka macila gakuŵalanjika cityocele Yesu pacilambo pano. Nambo lyeleli nganiliŵa lisiku lisyesyene lyaŵapagwile Yesu, ligongo maumboni gakusalosya kuti jwalakwe ŵapagwile mu October. * Nambi ligongo cici ŵandu ŵasagwile lisiku lya 25 December? Ŵandu ŵane ŵaŵalikolangaga kuŵa Aklistu “ŵasacililaga kuti lisiku lya kukumbucila kupagwa kwa Yesu likamulaneje ni lisiku lya cindimba cacikusa caŵatendaga Aloma, cacamanyikwaga kuŵa ‘lisiku lya kupagwa kwa lyuŵa lyangalepela.’” (The New Encyclopædia Britannica) Mu ndaŵi jakusisima jajaŵaga mu December ku Yisalayeli, soni m’yilambo ya asungu, ŵandu ŵacikusa ŵatendaga yindimba kuti lyuŵa litandilesoni kuŵala mwamacili, soni kupeleka mtukuta. Jemanjaji ŵaganisyaga kuti pa 25 December lyaliji lisiku lyele lyuŵali lyatandaga kuŵala mwamacili, soni kupeleka mtukuta. Pakusaka kuti ŵandu ŵajinji ŵacikusa ajinjile Ciklistu, acimlongola ŵa dini ŵatandite kutenda cindimbaci ni ŵacitamilikasisye kuŵa mpela ca “Ciklistu.” *
10. Ana ligongo cici ŵandu ŵane kalakala nganasangalalilaga lisiku lyakupagwa kwa Yesu?
10 Kwa ndaŵi jelewu ŵandu aŵele ali mkumanyilila kuti kusangalalila lisiku lyakupagwa kwa Yesu kwatandile kucikusa. Ligongo lyakuti kwatandile kucikusa, cindimbaci ŵacilekasisye m’yaka ya m’ma 1600, m’cilambo ca England, soni m’yilambo yine yayaliji pasi pa ulamusi wa cilambo ca America. Jwalijose jwanganajawulaga kumasengo palisikuli ŵamlipisyaga. Nambo mkupita kwandaŵi, ŵatandilesoni kutenda cindimbaci, soni ŵajonjecesye yakutendekwa yine. Cindimba ca kupagwa kwa Yesu cawandile mnope, soni ni mwaciŵelele apanopano m’yilambo yejinji. Ligongo lyakuti Cindimbaci cili cakamulana ni dini jawunami, ŵakusasaka kumsangalasya Mlungu ŵangatenda nawo cindimbaci, soni yindimba yine yayatandile kucikusa. *
ANA PANA CAKUSAWUSYA CILICOSE NI MUYATANDILE?
11. Ligongo cici ŵandu ŵane akusatendaga yindimba, nambi cakusosekwa mnope kwa m’weji cili cici?
11 Ŵane akusajiticisya kuti masiku ga yindimba yine mpela lisiku lya cindimba ca kupagwa kwa Yesu, gatandile kucikusa. Nambope akusayiwona kuti ngaŵa kulemwa kusangalalila nawo. Kusala yisyene, ŵandu ŵajinji pakusangalalila masikuga ŵangaganisya kuti yakutendayo yatyocele ku kulambila kwawunami. Akusaganisya kuti yakutendekwa yeleyi yikusiyapa upile wakuti atendeleje yindu yine pampepe ni maŵasa gawo. Ana wawojo akusayiwonasoni m’yoyo? Naga akusayiwona m’yoyo, nikuti kuŵa ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene kukusawoneka mpela kwakwasawusya ligongo lya kwanonyela ŵa mwiŵasa mwawo, ngaŵaga ligongo lya kunonyela dini jawunami. Aŵe ŵakusimicisya kuti Yehofa, juŵatandisye liŵasa, akusaka kuti wawojo akamulaneje ni ŵapaulongo ŵawo. (Aefeso 3:14, 15) Nambo akusosekwa kulimbikasya ulongowu m’litala lyakusalijiticisya Mlungu. Pakwamba ya cindu cakusosekwa mnope kwa m’weji, ndumetume Paulo ŵalembile kuti: “Mlinjeje kulijiganya yakwasangalasya Ambuje.”
12. Asale ciwanicisyo cakulosya ligongo lyakwe tukusosekwa kuŵambala misyungu, soni yindimba yayatandile ku yindu yakunyalaya.
12 Mwine akusaganisya kuti ndandilo ja yindimbayi ngajikukamulana mnope ni yakusatenda ŵandu moŵa agano pakutenda yindimbayo. Ana pana cakusawusya cilicose ni mwayatandile? Elo cipali! Tuwanicisye kuti, wawojo ajiweni switi jili mu ngalande jakupita mesi gakunyalaya. Ana mpaka ajigale switijo ni kulya? Ngasatenda kose yeleyo! Ligongo switijo jili jakunyalaya. Mwakulandana ni switijo, yindimbayi mpaka yiwonece mpela yakunong’a, nambo yatyocele kumalo gakunyalaya. Kuti tuŵe ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene, tukusosekwa kuyiwona yindu yeleyi mpela mwaŵayiwonelaga jwakulocesya Yesaya. Paulo ŵalembile yaŵaŵecete Yesaya yakuti: “Kasimkwaya kandu kangaswejela.”
KUTENDA YINDU MWALUNDA NI ŴANE
13. Ana mpaka paŵe yakusawusya yatuli naga ngakutenda nawo yindimba?
13 Mpaka paŵe yakusawusya yine naga ngakutenda nawo yindimba. Mwambone, acimjawo ŵakumasengo komboleka kusimonga kuti ligongo cici wawojo ngakutenda nawo yindu yine yakwayana ni yindimba kumasengo kwawo. Ana mpaka atende cici naga jwine akwapa mtuka ligongo lya cindimba cinecakwe? Ana kupocela mituka mpela jeleji kuli kulemwa? Nambi wuli naga ŵamkwawo akusakulupilila yakulekangana ni yakusakulupilila wawojo? Ana mpaka ŵakamucisye catuli ŵanace ŵawo kuti akaliwonaga mpela akwajima yindu yine ligongo lyangatenda nawo yindimbayi?
14, 15. Ana mpaka atende cici naga jwine ŵaŵilanjile ku cindimba cangakamulana ni Malemba kapena naga akusaka kwapa mtuka palisiku lya cindimbaco?
14 Pakusosekwa kuganisya cenene kuti amalane ni yindu mpela yeleyi. Naga jwine ŵaŵilanjile kuti ajawule yimpepe ku cindimba cangakamulana ni Malemba mpaka agambe kumtogolela mundujo. Nambo naga akwete lipesa, komboleka kumsalila yejinji. Nambo akusosekwa kutenda yeleyi mwalunda. Baibulo jikusatusalila kuti: ‘Maloŵe genu gaŵeje ndaŵi syosope gakusangalasya ni kupatisya pindu ŵane, kapena kuti gamanonye ni njete. Pakutenda m’yoyo timmanyilile mwele mumkwenelela kumjanjila mundu julijose.’ (Akolose 4:6) Alolecesye kuti akawonekaga mpela akwanyosya ŵane. Nambo asale yakusakulupilila pa nganijo mwalunda. Ŵasalicisye kuti ngakuŵengana ni kupeleka mituka kapenasoni yindimba, nambo mpaka anonyele kutenda yeleyi pandaŵi jine.
15 Nambi wuli naga jwine akusaka kwapa mtuka? Pelepa ciyijigalile mwayiŵelele yindu. Mkupeleka mtukajo mpaka ajile kuti: “Ngumanyilila kuti wawojo ŵangatenda nawo cindimbaci. Nambope, ngusaka nape mtukawu.” Wawojo komboleka kuganisya kuti naga akupocela mtukawo pandaŵiji ngayilosya kuti akutenda nawo cindimbaco. Nambo naga mundujo ngakumanyilila cenene yakusakulupilila wawojo, mpaka amsalile kuti ŵangatenda nawo cindimbaco. Yeleyi mpaka yimkamucisye mundujo kumanyilila ligongo lyakwe wawojo agambile kupocela mtukawo, nambo nganapeleka mtuka wawo pandaŵijo. Nambo kumbali jine, luli lunda kuwukana mtuka naga akuwupeleka pakusaka kutulosya kuti m’weji ngatukusakuya cenene yatukusakulupilila, kapenasoni kuti mpaka tulece kuŵa ŵakulupicika ligongo lya kusaka kupata yindu.
NAMBI WULI PAKWAMBA YA ŴAMWIŴASA MWAWO?
16. Ana mpaka alosye catuli lunda pangani syakwayana ni yindimba yangakamulana ni Malemba?
16 Ana mpaka atende cici naga ŵamwiŵasa mwawo akusakulupilila yakulekangana ni yakusakulupilila wawojo? Pelepasoni akusosekwa kutenda yindu mwalunda. Ngakusosekwa kwalekasya mteto uliwose kapena yakusangalasya yakusasagula kutenda ŵamwiŵasa mwawo. Nambo akusosekwa kucimbicisya yakusasagula jemanjajo, mpela mwampaka asacile kuti ŵamwiŵasawosoni acimbicisyeje yakusagula ya wawojo. (Matayo 7:12) Aŵambale kutenda cilicose campaka catendekasye kuŵa mpela akutenda nawo yindimbayi. Nambope, akusosekwa kuganisya cenene pa yindu yele ngayikuwoneka mpela yili cindimba ceneco. Akusosekwa ndaŵi syosope kutenda yindu yele pambesi pakwe ngasiyiwulasya cikumbumtima cawo.—1 Timoteo 1:18, 19.
17. Ana mpaka ŵakamucisye catuli ŵanace ŵawo kuti akaliwonaga mpela acimjawo akwajima yindu yine ligongo lyangatenda nawo yindimba yacikusa?
17 Ana mpaka ŵakamucisye catuli ŵanace ŵawo kuti akaliwonaga mpela akwajima yindu yine ligongo lyangatenda nawo yindimba yacikusa? Mpaka yijigalile mwakusatendela yindu m’ndaŵi sine pacaka. Acinangolo ŵane akusakola ndaŵi jine jakwapa ŵanace ŵawo mituka. Umo mwa mituka jakusosekwa mnope jampaka ŵape ŵanace ŵawo jili ndaŵi jakwalosya kuti akusiŵanonyela.
AŴE KUMBALI JA KULAMBILA KUSYESYENE
18. Ana kwawula ku misongano ja Ciklistu mpaka kwakamucisye catuli kuŵa ŵakutamilicika pa kulambila kusyesyene?
18 Kuti amsangalasye Mlungu, akusosekwa kuŵambala kulambila kwawunami ni kuŵa ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene. Ana pakusasosekwa cici kuti yeleyi yitendekwe? Baibulo jikusati: “Kwende tukumbucilaneje jwine ni mjakwe, ni kamucisyana jwine ni mjakwe pakulosya kunonyelana ni kutenda yambone. Kwende tukaleka ndamo syetu syakusongana pampepe, mpela mwakusatendela ŵane. Mmalo mwakwe, kwende tulimbisyaneje mitima jwine ni mjakwe mnope, mnopemnope pakulola kuti Lisiku lya Ambuje likuŵandicila kwika.” (Ahebeli 10:24, 25) Misongano ja Ciklistu jili jakusangalasya, soni jakamucisya pakumlambila Mlungu m’litala lyakusalijiticisya. (Salimo 22:22; 122:1) Pamisonganoji pakusaŵa ‘kulimbisyana’ pasikati pa Aklistu ŵakulupicika.
19. Ligongo cici kwasalila ŵane yalijigenye m’Baibulo kuli kwakusosekwa?
19 Cinesoni campaka cakamucisye kuŵa ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene cili kwasalila ŵane yalijigenye m’Baibulo ni ŵa Mboni sya Yehofa. Ŵandu ŵajinji “akulila, soni kuwuwula” ligongo lya yindu yayikutendekwa m’cilambo moŵa agano. (Ezekieli 9:4) Mwine komboleka kuti akwamanyilila ŵane ŵakupikana m’yoyo paumi wawo. Wuli ngaŵeceta nawo ya cembeceyo ca m’Baibulo ca m’bujo? Naga akusongana ni Aklistu ŵasyesyene, soni akwasalila ŵane ya usyesyene walijigenye m’Baibulo, caciyiwona kuti naga ŵasacililaga kutenda nawo miteto jine jakulambila kwawunami, mwapanandipanandi kusacililako kucimala. Aŵe ŵakusimicisya kuti naga akuŵa ŵakutamilicika pakulambila kusyesyene caciŵa ŵakusangalala, soni cacipocela majali gamajinji.
^ ndime 9 Cindimba ca Saturnalia ni cacatendekasisyesoni kuti asagule lisiku lya 25 December. Cindimbaci catendekwaga pa 17 December mpaka pa 24 December pakupeleka ucimbicimbi kwa mlungu Jwaciloma jwa unamalima. M’masiku gelega ŵandu ŵalyaga, kumwa, kuŵina, soni kupeleka mituka.
^ ndime 10 Kuti amanyilile yejinji yakwamba mwakusagawonela Aklistu masiku ga yindimba yakumanyika mnope, alole Yakonjecesya pa peji 223.


text:
MUTU 14
Vo Mungachita Kuti Umoyu wa Banja Linu Uje Walikondwa
Kumbi nchinthu wuli cho chikhumbika kuti munthurumi wakuto waje munthu wamampha?
Kumbi munthukazi wakuyirwa wangafiska wuli udindu waki?
Kumbi nchinthu wuli cho chikhumbika kuti munthu waje mpapi wamampha?
Kumbi ŵana angachita wuli kuti umoyu wa banja uje walikondwa?
YEHOVA CHIUTA wakhumba kuti banja linu lije lalikondwa. Mazu ngaki, Bayibolo, ngapereka ulongozgi ku munthu weyosi m’banja, ndipuso ngakonkhoska udindu wo Chiuta wakupaska munthu weyosi m’banja. Asani weyosi m’banja wafiska udindu waki mwakuyana ndi ulongozgi waku Chiuta, vakutuwapu vaki vija vamampha ukongwa. Yesu wanguti: “Mbamwaŵi wo mbakuvwa mazu ngaku Chiuta ndi mbakungachita.”—Luka 11:28.
2 Kuti tije ndi likondwa m’banja tikhumbika kuziŵa kuti yo wakwambiska banja ndi Yehova, mweniyo Yesu wangumudana kuti “Awuskefwi.” (Mateyu 6:9) Banja lelosi pacharu chapasi lilipu chifukwa cha Awuskefwi akuchanya, ndipu iwu aziŵa cho chichitiska kuti banja lije lalikondwa. (Ŵaefesu 3:14, 15) Sonu, kumbi Bayibolo lisambizanji pankhani ya udindu wa munthu weyosi m’banja?
CHIUTA NDIYU WAKWAMBISKA BANJA
3 Yehova wangulenga ŵanthu akwamba, Adamu ndi Eva, ndi kuŵaŵika pamoza nge munthurumi ndi muwolu waki. Iyu wanguŵaŵika mu paradayisu wakutowa yo wadanikanga kuti munda wa Edene ndipu wanguŵakambiya kuti abali ŵana. Yehova wanguti: “Papanani ndi mwandani, ndi muzazi charu.” (Chiyambo 1:26-28; 2:18, 21-24) Iyi kuti ndi nkhani waka pamwenga nthanu cha, chifukwa chinanga ndi Yesu wangulongo kuti vo buku la Chiyambo likonkhoska vakukwaskana ndi kwamba kwa umoyu wa banja vauneneska. (Mateyu 19:4, 5) Chinanga kuti tikumana ndi masuzgu nganandi ndipuso kuti umoyu wo tenawu ngweniwo Chiuta wakhumbanga cha, tiyeni tiwoni cho chingachitiska kuti banja lije lalikondwa.
4 Weyosi m’banja wangawovya kuti umoyu wa banja uje wakukondweska, mwakwezga Chiuta pakulongo chanju. (Ŵaefesu 5:1, 2) Kweni tingamwezga wuli Chiuta yo tileka kumuwona? Tingasambira mo Yehova wachitiya vinthu chifukwa wakutuma Mwana waki wakwamba kuza pacharu chapasi. (Yohane 1:14, 18) Panyengu yo Yesu Kristu wenga pacharu chapasi wanguŵayezga umampha ukongwa Awiski akuchanya, mwakuti kuwona Yesu ndi kumuvwa wachiŵereŵeta, kwenga ngeti kuwona Yehova ndi kumuvwa. (Yohane 14:9) Mwaviyo, asani tingasambira vakukwaskana ndi chanju cho Yesu wangulongo ndi kwezga vo wachitanga, weyosi waku isi wangawovya kuti umoyu wabanja uje wakukondweska.
CHAKUWONIYAPU KWA ANTHURUMI AKUTO
5 Bayibolo likamba kuti anthurumi ajengi ndi awolu ŵawu nge mo Yesu wachitiyanga ndi akusambira ŵaki. Wonani ulongozgi wa m’Bayibolo uwu: “Mwamadoda mwe, yanjani awolu ŵinu, uli ndimo Khristu nayu wangwanjiya eklesiya lo, ndipu wangujipereka pa chifukwa chaki.…Viyo naku anthurumi atenere kuŵanja awolu ŵawu nge ndi maliŵavu ngaku ŵija. Wakwanja muwolu waki ngwakujanja: chifukwa palivi munthu wangatinkha kosi liŵavu laku yija; kweni watililera ndi watilipakata, uli ndimo Kristu nayu wachitiya eklesiya lo.”—Ŵaefesu 5:23, 25-29.
6 Chanju cho Yesu wenga nachu pa mpingu wa akusambira ŵaki chilongo vo anthurumi atenere kuchita. Yesu “wanguŵayanjiya limu [akusambira ŵaki] mpaka ku umari,” mwakupereka umoyu waki sembi m’malu mwawu, chinanga kuti yiwu ŵenga ŵambula kufikapu. (Yohane 13:1; 15:13) Mwakuyana waka, anthurumi akuto apempheka kuti: “Mwaŵanthurumi, mwanjengi [lutirizgani kwanja NW] awolu ŵinu, ndipu mungaŵakalipiyanga cha.” (Ŵakolose 3:19) Kumbi nchinthu wuli cho chingawovya munthurumi wakuto kugwiriskiya nchitu ulongozgi uwu, asani muwolu waki wachita vinthu mwambula kuŵanaŵana umampha? Iyu watenere kukumbuka vakunanga vamweneku ndipuso vo watenere kuchita kuti Chiuta wamugowoke. Kumbi watenere kuchitanji? Watenere kugowoke ŵanthu wo atimunangiya kusazgapu muwolu waki. Ndipu munthukazi nayuso watenere kugowoke murumu waki. (Mateyu 6:12, 14, 15) Kumbi mwachiwona chifukwa cho ŵanthu anyaki akambiya kuti banja lalikondwa nkhukolerana kwa ŵanthu ŵaŵi wo agowokiyana?
7 Anthurumi nawu atenere kukumbuka kuti nyengu zosi Yesu waŵanaŵaniyanga akusambira ŵaki. Iyu waŵanaŵaniyanga vakutondeka vawu ndipuso waŵaphweriyanga mwakuliŵavu. Mwakuyeruzgiyapu, asani avuka iyu waŵakambiyanga kuti: “Muzengi imwi mwija ku kudeke ku malu ngabozwa, ndipu mujipumuzgi kamanavi.” (Marko 6:30-32) Anthukazi nawu so akhumbika kuŵaŵanaŵaniya. Bayibolo likamba kuti yiwu ŵe ngeti “chiyaŵi chakutomboroka,” cho anthurumi atumika kuti achipaskengi “ulemu.” Chifukwa wuli? Chifukwa chakuti anthurumi pamoza ndi awolu ŵawu azamulonde mphotu yakuyanana ya ‘wezi wambula makambika wa umoyu.’ (1 Petro 3:7) Anthurumi akuto atenere kukumbuka kuti cho chipangisa munthu kuja wakuzirwa pamasu paku Chiuta nkhuja munthurumi pamwenga munthukazi cha, kweni nkhugomezgeka.—Sumu 101:6.
8 Bayibolo likamba kuti munthurumi “wakwanja muwolu waki ngwakujanja,” pamwenga kuti watanja liŵavu la mwenechu. Ivi ve viyo chifukwa munthurumi ndi muwolu waki “kuti mbaŵi so cha, kweni munthu yumoza.” (Mateyu 19:6) Mwaviyo yiwu atenere cha kugonana ndi munthu munyaki weyosi. (Nthanthi 5:15-21; Ŵahebere 13:4) Yiwu angachita ivi pijapija asani aŵanaŵaniyana ndi kuleka kuchita vinthu mwakujanja. (1 Ŵakorinte 7:3-5) Mbumampha kukumbuka fundu iyi: “Palivi munthu yo wangatinkha kosi liŵavu laku yija kweni watililera ndi watilipakata.” Anthurumi akuto atenere kwanja awolu ŵawu nge mo atijiyanjiya ŵenechu, pakukumbuka kuti azamumuka mlandu kwaku Yesu Khristu yo ndi mutu wawu.—Ŵaefesu 5:29; 1 Ŵakorinte 11:3.
9 Wakutumika Paulo wangukamba va ‘lisungu lo Yesu Khristu wenga nalu.’ (Ŵafilipi 1:8) Lisungu laku Yesu lasisipuwanga ŵanthu ndipu linguwovya anthukazi anandi wo anguzija akusambira ŵaki. (Yohane 20:1, 11-13, 16) Anthukazi akuyirwa akhumba chanju changeti chenichi kutuliya kwa arumu ŵawu.
CHAKUWONIYAPU KWA ANTHUKAZI AKUYIRWA
10 uyendengi umampha. Chinanga ndi Yesu nayu watijithereska ku Mutu waki. “Mutu waku Kristu ndi Chiuta,” nge mo viliri kuti “mutu wa munthukazi ndi murumu waki.” (1 Ŵakorinte 11:3) Yesu wakutilongo chakuwoniyapu chamampha chakujithereska ku umutu waku Chiuta, chifukwa chakuti tosi te ndi mutu wo titenere kuwuvwiya.
11 Anthurumi ambula kufikapu anangiska pakuchita vinthu ndipu kanandi atondeke limu kuja mitu ya mabanja yamampha. Sonu kumbi munthukazi wangachitanji? Iyu watenere cha kuyuyuwa vo murumu waki wachita pamwenga kumuphanga udindu waki nge mutu. Munthukazi watenere kukumbuka kuti Chiuta watanja ukongwa munthu waulemu ndipuso wa mzimu wakufwasa. (1 Petro 3:4) Asani munthukazi walongo mzimu uwu, wawonengi kuti nkhwambula kusuzga kujithereske ku manozgeru nga umutu ngo Chiuta wakupanga chinanga wangakumana ndi mijalidu yakusuzga. Kweniso Bayibolo likamba kuti: “Muwolu wopi murumu waki.” (Ŵaefesu 5:33) Nanga munthukazi wangachita wuli asani murumu waki wavwiya cha Umutu waku Khristu? Bayibolo lilunguchizga anthukazi akuyirwa kuti: “Muŵi ŵakujithereske ku ŵarumu ŵaku mwija, alinga kuti, chingana ŵatafuliya mazu ngo ŵanyaki, chifukwa cha kajaridu ka ŵawolu ŵawu, ŵanduliki kwambura mazu, ŵachithoŵa kajaridu kinu kakutowa kamu chopu [pamwenga kuti ulemu ukulu].”—1 Petro 3:1, 2.
12 Munthukazi watenere kulongo ulemu pakukonkhoska maŵanaŵanu ngaki ngo ngangapambana ndi nga murumu waki, kwali murumu waki ngwakopa Chiuta pamwenga cha. Vo iyu wangakamba vikhoza kuja vauneneska ndipu banja losi lingayanduwa asani murumu waki wangamuvwiya. Chinanga kuti Abrahamu wangukolerana cha ndi vo muwolu waki Sara wangumukambiya kuti wachiti pakukhumba kumaliska suzgu lo lenga pa banja pawu, Chiuta wangukambiya Abrahamu kuti: “Uchiti uli ndimo watikunene.” (Chiyambo 21:9-12) Ndipu asani munthurumi wapanga chakusankha chakwenere cho chileka kususkana ndi dangu laku Chiuta lelosi, munthukazi watenere kuvwiya mwakukolerana ndi vo murumu waki wasankha.—Machitidu 5:29; Ŵaefesu 5:24.
13 Munthukazi wangachita umampha kufiska udindu waki mwakuphwere banja laki. Mwakuyeruzgiyapu, Bayibolo lilongo kuti anthukazi akuyirwa atenere “kuŵa ŵakuŵanja ŵarumu ŵawu, ŵakuŵanja ŵana ŵawu, ŵavinjeru, ŵakongorekwa, ŵakutakataka kwawu ku nyumba, ŵamampha, ŵakuthera ku ŵarumu ŵawu.” (Tito 2:4, 5) Munthukazi wakuyirwa pamwenga so yo we ndi ŵana asani wachita ivi nyengu zosi watumbikika ndi banja laki. (Nthanthi 31:10, 28) Kweni pachifukwa chakuti nthengwa yipangika ndi ŵanthu ambula kufikapu, pakhoza kusanirika vifukwa vinyaki vo vingachitiska kuti akutorana apatukani pamwenga apatani. Bayibolo lizomerezga ŵanthu akutorana kupatukana pa vifukwa vinyaki. Kweni ŵanthu angapatukananga pavifukwa vambula kuziŵika umampha cha, chifukwa Bayibolo litcheŵeska kuti: “Munthukazi wangapatana ndi murumu waki cha; . . . Munthurumi waleki kupata muwolu waki.” (1 Ŵakorinte 7:10, 11) Ndipu Bayibolo likamba kuti ŵanthu angapatana chifukwa cha ureŵi pe wija.—Mateyu 19:9.
CHAKUWONIYAPU CHAMAMPHA UKONGWA KWA APAPI
14 Yesu wangulongo chakuwoniyapu chamampha ukongwa kwa apapi chifukwa cha mo iyu wachitiyanga vinthu ndi ŵana. Panyengu yo ŵanthu anyaki akanizanga ŵana kuluta pafupi ndi Yesu, iyu wangukamba kuti: “Tilekeni twana kuza kwaku ini; mungatikanizganga cha.” Ndipu Bayibolo likamba kuti pavuli paki iyu “wangutipakata, ndi wangutitumbika ndi kuŵika paku to manja ngaki.” (Marko 10:13-16) Pakuti Yesu wangupatuwa nyengu yakucheze ndi ŵana, kumbi ivi ndivu mutenere cha kuchita ndi ŵana ŵinu? Yiwu akhumbika nyengu yikulu yakucheze nawu. Mutenere kupatuwa nyengu yakuŵasambiziya pakuti ndivu Yehova wakambiya apapi kuti achitengi.—Marangu 6:4-9.
15 Pakuti charu ichi chihenekeheneke, ŵana akhumbika apapi wo angaŵavikiriya ku ŵanthu wo apenja kuŵapweteka nge ŵanthu akukolere ŵana. Kumbukani mo Yesu wanguvikiriya akusambira ŵaki, wo mwachanju wanguŵadana kuti “mwatwana.” Yesu wati wamangika ndipuso we pafupi kufwa, wangupanga manozgeru ngakuti akusambira ŵaki athaŵi. (Yohane 13:33; 18:7-9) Nge mpapi namwiso mukhumbika kuŵanika nthowa zo Diabolo wakhumba kupweteke ŵana ŵinu. Mutenere kuŵatcheŵeske limu.* (1 Petro 5:8) Mazuŵa nganu kwe vinthu vinandi vakofya vo vingananga uzimu wa ŵana ndipuso mijalidu yawu kuruska kali.
16 Pa usiku wakuti Yesu wafwengi mawa, akusambira ŵaki angupindana pa nkhani yakuti mura njani pakati pawu. M’malu mwakuŵakalipiya, Yesu wangukambiskana nawu mwachanju ndipuso kuŵalongo chakuwoniyapu chamampha. (Luka 22:24-27; Yohane 13:3-8) Asani ndimwi mpapi kumbi mungawona mo mungayezge Yesu pakusambiza ŵana ŵinu? Mbuneneska kuti yiwu akhumbika kuŵalanga, kweni chilangu chaki chitenere kuperekeka “mwakwenere” ndipuso mwambula kukalipa. Mukhumbika cha kuŵereŵeta mwambula kuŵanaŵaniya nge “nkhulasa kwa lipanga.” (Yeremiya 30:11; Nthanthi 12:18) Chilangu chitenere kuperekeka munthowa yakuti pavuli paki mwana wawonengi kuti chenga chakukhumbika.—Ŵaefesu 6:4; Ŵahebere 12:9-11.
CHAKUWONIYAPU KU ŴANA
17 Kumbi ŵana angasambira kwaku Yesu? Hinya, Yesu wangulongo mwa vakuchita vaki kuti ŵana atenere kuvwiya apapi ŵawu. Iyu wangukamba kuti: “Nge ndimo andisambiziya Ada, . . . nyengu zosi ndichita cho chitiŵakondweska.” (Yohane 8:28, 29) Yesu wavwiyanga Awiski akuchanya ndipu Bayibolo likambiya ŵana kuti atenere kuvwiya apapi ŵawu. (Ŵaefesu 6:1-3) Chinanga kuti Yesu wenga mwana wakufikapu, iyu wavwiyanga apapi ŵaki, Yosefe ndi Mariya wo ŵenga ambula kufikapu. Ivi vinguwovya ukongwa kuti weyosi m’banja laku Yesu waje walikondwa.—Luka 2:4, 5, 51, 52.
18 Kumbi ŵana angasaniya nthowa zakuyezge Yesu ndi kukondweska apapi ŵawu? Nyengu zinyaki vingaŵa vakusuzga nadi kuti ŵana avwiyi apapi ŵawu, kweni ndivu Chiuta wakhumba kuti ŵana achitengi. (Nthanthi 1:8; 6:20) Yesu wavwiyanga Awiski akuchanya nyengu zosi chinanga wakumani ndi mijalidu yakusuzga. Nyengu yinyaki po Yesu wakhumbikanga kufiska khumbu laku Chiuta mwakuchita chinthu chinyaki chakusuzga, wanguti: “Mutuzgeku kwangu nkhombu iyi. [kung’anamuwa chinthu cho wakhumbikanga kuchita]” Kweni Yesu wanguchita vo Chiuta wangumupempha kuti wachiti chifukwa chakuti iyu wanguziŵa kuti Awiski aziŵanga vinthu vamampha vo wangachita. (Luka 22:42) Asani ŵana angasambira kuvwiya, akhoza kukondweska apapi ŵawu ndi Awiskewu akuchanya.#—Nthanthi 23:22-25.
19 Diabolo wangwesa Yesu, ndipu tikhoza kusimikizga kuti iyu watesa so ŵana kuti achiti vinthu viheni. (Mateyu 4:1-10) Satana Diabolo wachitiska so kuti ŵana anyengekengi ndi ŵana anyawu ndipu ivi vingaŵa vakusuzga ukongwa kuvikhwecha. Mwaviyo, nchinthu chazeru ukongwa kuti ŵana aleki kwendezgana ndi ŵanthu akuchita viheni. (1 Ŵakorinte 15:33) Dina, mwana waku Yakobe wachezanga ndi ŵanthu ambula kusopa Yehova, ndipu ivi vingumusereza mu suzgu yikulu. (Chiyambo 34:1, 2) Aŵanaŵaniyani mo banja lingavwiya asani yumoza m’banja lo wangachita ubudi ukuru nge ureŵi!—Nthanthi 17:21, 25.
CHISISI CHAKUJALIYA NDI LIKONDWA M’BANJA
20 Masuzgu nga m’banja ngasuzga cha kulimbana nangu asani weyosi wagwiriskiya nchitu ulongozgi wa m’Bayibolo. Kweniso kugwiriskiya nchitu ulongozgi uwu ndiku kutovya kuti banja lije lalikondwa. Mwaviyo, anthurumi yanjani muwolu winu ndi kuja nayu nge mo Yesu wachitiyanga ndi mpingu. Anthukazi, jithereskeni ku umutu wa murumu winu ndipu londoni chakuwoniyapu cha munthukazi wamampha cho chikonkhoskeka pa lemba la Nthanthi 31:10-31. Apapi, sambizani ŵana ŵinu. (Nthanthi 22:6) Ada, ‘longozgani umampha nyumba yinu.’ (1 Timote 3:4, 5; 5:8; Ŵakolose 3:20) Ndipu mwaŵana, vwiyani apapi ŵinu. M’banja mulivi yo ngwakufikapu, chifukwa weyosi wanangiska pakuchita vinthu. Mwaviyo mutenere kuja akujiyuyuwa ndi kupempha kuti anyinu akugowokiyeni.
21 Bayibolo le ndi marangu ndi ulongozgi wamampha wakukwaskana ndi umoyu wa banja. Kweniso lisambiza vakukwaskana ndi charu chifya chaku Chiuta ndipuso paradayisu wa pacharu chapasi, yo wazamuzaza ndi ŵanthu alikondwa akusopa Yehova. (Chivumbuzi 21:3, 4) Ivi ndi vinthu vakukondweska nadi vo vichitikengi pambula kuswera yapa. Chinanga ndi mazuŵa nganu tikhoza kuja ndi banja lalikondwa asani tigwiriskiya nchitu marangu ngaku Chiuta ngo ngasanirika m’Mazu ngaki, Bayibolo.
VO BAYIBOLO LISAMBIZA
- Anthurumi atenere kwanja awolu ŵawu nge mo atanjiya maliŵavu ngawu.—Ŵaefesu 5:25-29.
- Anthukazi akuyirwa atenere kwanja banja lawu ndi kutumbika arumu ŵawu.—Tito 2:4, 5.
- Apapi atenere kwanja, kusambiza ndi kuvikiriya ŵana ŵawu.—Deuteronomy 6:4-9.
- Ŵana atenere kuvwiya apapi ŵawu.—Ŵaefesu 6:1-3.
* Nthowa zo zingakuwovyani kuvikiriya ŵana ŵinu zakonkhoskeka m’mutu 32 wa buku la Chichewa lakuti Phunzirani kwa Mphunzitsi Waluso, lo likupharazgika ndi Akaboni aku Yehova.
# Mwana wangaleka kuvwiya mpapi waki pijapija asani mpapi yo watimukambiya kuti wachiti vinthu vo vingaswa marangu ngaku Chiuta.—Machitidu 5:29.
Mafumbu ngakusambiriya
1. Kumbi chisisi cha banja lalikondwa nchinthu wuli?
2. Kumbi nchinthu wuli cho tikhumbika kuziŵa kuti banja lije lalikondwa?
3. Kumbi Bayibolo likonkhoska kuti banja la ŵanthu likwamba wuli, nanga tiziŵa wuli kuti vo likamba vauneneska?
4. (a) Kumbi weyosi m’banja wangachita wuli kuti banja lije lalikondwa? (b) Kumbi nchifukwa wuli kusambira umoyu waku Yesu kutovya kuti banja lije lalikondwa?
5, 6. (a) Kumbi vo Yesu wachitanga ndi mpingu vilongo wuli chakuwoniyapu chamampha kwa anthurumi akuto? (b) Kumbi nchinthu wuli cho titenere kuchita kuti tigowokereki mphulupulu zidu?
7. Kumbi ndi vinthu wuli vo Yesu waŵanaŵaniyanga, ndipu venivi vipereka chakuwoniyapu wuli kwa anthurumi akuto?
8. (a) Kumbi nchifukwa wuli munthurumi wakuto yo ‘watanja muwolu waki’ watijiyanja mweneku? (b) Kumbi kuja liŵavu limoza kung’anamuwanji ku ŵanthu akutorana?
9. Kumbi ndi jalidu nili laku Yesu lo lazumbulika pa Ŵafilipi 1:8, ndipu nchifukwa wuli anthurumi akuto atenere kulongo jalidu ili kwa awolu ŵawu?
10. Kumbi Yesu wangulongo wuli chakuwoniyapu kwa anthukazi akuyirwa?
11. Kumbi munthukazi watenere kulongo nkharu niyi kwa murumu waki nanga vakutuwapu va nkharu yaki vingaŵa nivi?
12. Nchifukwa wuli kungaŵa kunanga cha kuti munthukazi wakambengi maŵanaŵanu ngaki mwaulemu?
13. (a) Kumbi lemba la Tito 2:4, 5, lilunguchizga anthukazi akuyirwa kuchitanji? (b) Kumbi Bayibolo likambanji pa nkhani ya kupatukana ndi kupatana?
14. Kumbi Yesu wachitanga wuli ndi ŵana ndipu kumbi ŵana akhumbanji kwa apapi ŵawu?
15. Kumbi nchinthu wuli cho apapi angachita kuti avikiriyi ŵana ŵawu?
16. Kumbi mo Yesu wanguchitiya ndi vakunanga va akusambira ŵaki, vingaŵasambizanji apapi?
17. Kumbi Yesu wangulongo chakuwoniyapu chamampha ku ŵana m’nthowa nizi?
18. Kumbi nchifukwa wuli Yesu wavwiyanga Awiski akuchanya nyengu zosi, ndipu ndiyani yo wakondwa asani ŵana avwiya apapi ŵawu mazuŵa nganu?
19. (a) Kumbi Satana watesa wuli ŵana? (b) Kumbi nkharu ya ŵana yingakwaska wuli apapi?
20. Kumbi weyosi wakhumbika kuchitanji kuti umoyu wa banja uje wakukondweska?
21. Kumbi ndi vinthu vakukondweska nivi vo tilindizga pambula kuswera yapa, nanga tingachita wuli kuti tikondwi ndi umoyu wa banja mazuŵa nganu?


text:
Chifukwa Wuli Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakusopa Kwambura Mphinjika?
Ŵanthu ŵanandi ŵakugomezga kuti mphinjika ntchimanyikwiro cha Ŵakhristu. Ŵakaboni ŵa Yehova Mbakhristu, kweni ŵakusopa kwambura mphinjika. Chifukwa wuli?
Baibolo likuti Yesu wakafwira pa mphinjika yayi, kweni pa khuni. Kweniso likuchenjezga Ŵakhristu kuti ŵakwenera ‘kukana kusopa vikozgo.’ Ipo ntchambura kwenelera kusopa na mphinjika.—1 Ŵakorinte 10:14; 1 Yohane 5:21.
Yesu wakati: ‘Usange mukutemwana, wose ŵamanyenge kuti ndimwe ŵasambiri ŵane.’ (Yohane 13:34, 35) Ntheura Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakwenera kumanyikwa na chitemwa, mphinjika yayi.


text:
MUTU 5
Uwombozi, Nchawanangwa Chapachanya Chakutuwa Kwaku Chiuta
Kumbi uwombozi nchinthu wuli?
Kumbi unguperekeka wuli?
Kumbi ungakuwovyani wuli?
Kumbi mungalongo wuli kuwonga kwinu?
KUMBI chawanangwa chapachanya ukongwa pa vawanangwa vo mukulondiyapu nchinthu wuli? Kuti chawanangwa chije chakuzirwa chikhumbika kuja chakudula pe cha. Ndipuso mtengu wa chinthu cho munthu watipaska ndiwu ulongo kuti chinthu cho nchakuzirwa cha. M’malu mwaki, chawanangwa chija chakuzirwa kwaku imwi, asani chakukondweskani kweniso asani mwapaskika chinthu cho mwengavi.
2 Pa vawanangwa vinandi vo mungalonde, pe chawanangwa chimoza pe cho chiphara vosi. Chawanangwa ichi nchakutuwa kwaku Chiuta kuluta ku mtundu wa ŵanthu. Yehova wakutipaska vinthu vinandi, kweni chawanangwa chikulu ukongwa cho wakutipaska ndi sembi ya uwombozi ya Mwana waki Yesu Khristu. (Ŵakolose 1:14) Nge mo tiwoniyengi m’mutu wunu, uwombozi nchawanangwa chapachanya ukongwa kuphara vosi, chifukwa chakuti ungakupaskani likondwa lambula makambika ndipuso vinthu vakukhumbika pa umoyu winu. Uwombozi ndi nthowa yo Yehova walongole chanju chaki kwaku imwi.
KUMBI UWOMBOZI NCHINTHU WULI?
3 Uwombozi ndi nthowa yo Yehova wapozomoske pamwenga kutaskiya mtundu wa ŵanthu ku ubudi ndi nyifwa. (Ŵaefesu 1:7) Kuti tivwisi chisambizu cha m’Bayibolo ichi, titenere kukumbuka vo vinguchitika kuvuli m’munda wa Edene. Tingavwisisa chifukwa cho uwombozi uliri chawanangwa chakuzirwa kwaku isi, pijapija asani taziŵa vo Adamu wangutaya wati wananga.
4 Yehova wati walenga Adamu, wangumupaska chinthu chinyaki chakuzirwa ukongwa, umoyu wa umunthu wakufikapu. Ŵanaŵaniyani waka mo Adamu watingi wajaliyengi. Pakuti wangulengeka wambula kaheni kekosi, iyu watingi watamengi cha, pamwenga kukota chinanga nkhufwa. Nge munthu wakufikapu, iyu wenga pa ubwezi wapade ndi Yehova. Bayibolo likamba kuti Adamu wenga “mwana waku Chiuta.” (Luka 3:38) Mwaviyo, Adamu wakondwanga chifukwa chakuja pa ubwezi wakukho ndi Yehova Chiuta, nge mo mwana wakondwe ndi awiski wo atimwanja. Yehova wakambiskananga ndi mwana waki wa pa charu chapasi, ndipu wapaskanga Adamu nchitu zakukhorweska ndipuso kumukambiya vo wakhumbikanga kuchita.—Chiyambo 1:28-30; 2:16, 17.
5 Adamu wangulengeka “mu chikozgu chaku Chiuta.” (Chiyambo 1:27) Ivi ving’anamuwa kuti Adamu wawonekanga nge mo Chiuta wawoneke cha. Nge mo tikusambiriya mu Mutu wakwamba, Yehova ndi mzimu wambula kuwoneka. (Yohane 4:24) Mwaviyo, Yehova we ndi liŵavu la nyama ndi ndopa cha. Fundu yakuti Adamu wangulengeka mu chikozgu chaku Chiuta ying’anamuwa kuti iyu wangulengeka ndi mijalidu yo Chiuta we nayu nge, chanju, zeru, urunji ndi nthazi. Adamu wenga nge Awiski munthowa yinyaki yapade chifukwa iyu wenga ndi wanangwa wakujisankhiya vakuchita. Pa chifukwa ichi, Adamu wenga nge makina cha, chifukwa makina ngagwira nchitu yo akungapangiya pe. M’malu mwaki iyu wasankhanga yija vakuchita pakati pa chiheni ndi chamampha. Asani iyu wangusankha kuvwiya Chiuta, watingi wajengi mu Paradayisu pa charu chapasi kwamuyaya.
6 Adamu wati wakana kuvwiya Chiuta wangweruzgikiya ku nyifwa pamwenga kuti wangulipira mtengu ukulu ukongwa. Iyu wangutaya umoyu waki wakufikapu wa umunthu ndi vitumbiku vaki vosi chifukwa cha ubudi waki. (Chiyambo 3:17-19) Chakuvwisa lisungu nchakuti, Adamu wangutaya umoyu waki wamampha kweniso wa ŵana ŵaki wosi wo watingi wazibalengi kunthazi. Mazu ngaku Chiuta ngatiti: “Viyo, uli ndimo mwa munthu yumoza [Adamu] ulakwi unguserere mu charu, ndi nyifwa pa chifukwa cha ulakwi wo, ndi viyo nyifwa yambukiya pa ŵanthu wosi, pakuti wosi ŵangulakwa.” (Ŵaroma 5:12) Hinya, taŵanthu tosi tikwambuwaku ubudi waku Adamu. Ndichu chifukwa chaki Bayibolo likamba kuti iyu ‘wangujiguliska’ ndipuso ‘wakuguliska’ ŵana ŵaki ku ukapolu wa ubudi ndi nyifwa. (Ŵaroma 7:14) Adamu ndi Eva ŵengavi chilindizga chechosi, chifukwa yiwu angusankhiya dala kuleka kuvwiya Chiuta. Sonu nanga nchinthu wuli chinguchitikiya ŵana ŵawu pamoza ndi isi?
7 Yehova wangutaska mtundu wa ŵanthu mwakugwiriskiya nchitu uwombozi. Kumbi mazu ngakuti uwombozi ngang’anamuwanji? Mazu yanga ngang’anamuwa vinthu viŵi. Chakwamba, uwombozi ndi mtengu wo ulipirika pakukhumba kufwatuwa pamwenga kuwombo chinthu. Tingawuyeruzgiya ndi mtengu wo ulipirika kuti mukayidi wafwatuliki. Chachiŵi, uwombozi ndi mtengu wakuyanana ndi chinthu cho chanangika pamwenga kupwetekeka. Mwakuyeruzgiyapu, asani munthu wachita ngozi, wakhumbika kulipira mtengu wakuyanana ndi vinthu vo vanangika.
8 Kumbi vo Adamu wangutaya vatingi vilipirikengi wuli, nanga isi tatingi tifwatulikengi wuli ku ukapolu wa ubudi ndi nyifwa? Tiyeni tiwoni uwombozi wo Yehova wangupereka ndipuso mo ungakuwovyiyani.
MO YEHOVA WANGUPEREKE UWOMBOZI
9 Pakuti umoyu wo ungutayika wenga wa munthu wakufikapu, pengavi munthu weyosi wakubuda yo watingi wawuwezgiyengepu. (Sumu 49:7, 8) Cho chakhumbikanga yapa ndi uwombozi wakuyanana ndi vo vingunangika. Ivi vikolerana ndi fundu ya urunji yo yisanirika M’mazu ngaku Chiuta ngo ngatiti: “Umoyu ku umoyu.” (Marangu 19:21) Sonu kumbi nchinthu wuli cho chatingi chiwezgiyengepu umoyu wakufikapu wo Adamu wangutaya? Wenga umoyu unyaki so wakufikapu wo wenga “thumba,” pamwenga kuti uwombozi wakulingana.—1 Timote 2:6.
10 Kumbi Yehova wangupereka wuli uwombozi? Iyu wangutuma yumoza wa ŵana ŵaki auzimu kuti wazi pacharu. Kweni Yehova wangutuma chakulengeka chauzimu bweka cha. Iyu wangutuma Mwana waki wakuwa yija yo wenga wapade ukongwa kwaku iyu. (1 Yohane 4:9, 10) Mwana uyu, wangutuwa kuchanya ko wajanga mwakujipereka. (Ŵafilipi 2:7) Nge mo tingusambiriya m’mutu wajumpha, Yehova wanguchita chakuziziswa mwa kusamisiya umoyu wa Mwana waki m’moyu mwaku Mariya. Yesu wanguwa wambula ubudi wewosi chifukwa cha nthazi ya mzimu utuŵa waku Chiuta, ndipu iyu wangwambuwaku cha ubudi.—Luka 1:35.
11 Kumbi vinguchitika wuli kuti munthu yumoza wawombo mamiliyoni nganandi nga ŵanthu? Chamampha, kumbi mtundu wosi wa ŵanthu unguja wuli wakubuda? Kumbukani kuti Adamu wati wabuda wangutaya mwaŵi wapade wakuja ndi umoyu wa umunthu wakufikapu. Mwaviyo, iyu wangutondeka kwambuzgiya umoyu uwu ku ŵana ŵaki. M’malu mwaki iyu wakuŵayambuzgiya waka ubudi ndi nyifwa. Yesu yo Bayibolo litimudana kuti “Adamu wakumariya,” wenga ndi umoyu wa umunthu wakufikapu ndipu iyu wangubudapu cha. (1 Ŵakorinte 15:45) Ivi ving’anamuwa kuti Yesu wangusere m’malu mwaku Adamu kuti watitaski. Mwakupereka umoyu waki wambula ubudi kwaku Chiuta ndi mtima wosi, Yesu wangulipira mtengu wa ubudi waku Adamu. Pachifukwa ichi, Yesu wanguchitiska kuti ŵana ŵaku Adamu aje ndi chilindizga.—Ŵaroma 5:19; 1 Ŵakorinte 15:21, 22.
12 Bayibolo likonkhoska mwakuvwika umampha masuzgu ngosi ngo Yesu wangukunthiyapu we pafupi kufwa. Iyu wangukhwechulika ukongwa, wangukhomeka mwankhaza ndi mizumali, ndipuso kufwa nyifwa yakuŵaŵa pa chimiti chakutombozgiyapu. (Yohane 19:1, 16-18, 30; Fundu Zakukumaliya) Nchifukwa wuli venga vakwenere kuti Yesu wasuzgiki viyo? M’mutu unyaki kunthazi uku, tazamusambira kuti Satana wakukamba kuti palivi munthu weyosi yo wangateŵete Yehova mwakugomezgeka asani wangakumana ndi mayeseru. Chifukwa chakuti Yesu wangukunthiyapu mwakugomezgeka masuzgu ngo wangukumana nangu, iyu wangumuka umampha ukongwa vo Satana wangususka. Yesu wangulongo kuti munthu wakufikapu yo we ndi wanangwa wakujisankhiya vakuchita, wakhoza kusunga uzirima waki kwaku Chiuta, chinanga Diabolo wangachita chechosi. Yehova watenere kuti wangukondwa ukongwa ndi kugomezgeka kwa Mwana waki wakwanjiwa!—Nthanthi 27:11.
13 Kumbi uwombozi ungulipirika wuli? Pa Nisani 14, mu chaka cha 33 C.E., Yehova wanguzomerezga kuti Mwana waki wambula kubuda wabayiki. Mu nthowa iyi, Yesu wangupereka umoyu waki wakufikapu ‘kamoza pe.’ (Ŵahebere 10:10) Pati papita mazuŵa ngatatu kutuliya po Yesu wangufwiya, Yehova wangumuyuskiya ku umoyu wauzimu. Yesu wati waluta kuchanya, wangupereka uwombozi wa umoyu waki wakufikapu wo uguperekeka nge sembi ku ŵana ŵaku Adamu. (Ŵahebere 9:24) Yehova wangulonde mtengu wa sembi yaku Yesu nge uwombozi wo wakhumbikanga kuti mtundu wa ŵanthu uwomboleki ku ukapolu wa ubudi ndi nyifwa.—Ŵaroma 3:23, 24.
MO UWOMBOZI UNGAKUWOVYIYANI
14 Chinanga kuti te akubuda, tikhoza kulonde vitumbiku vawezi chifukwa cha uwombozi. Tiyeni tiwoni vinyaki mwa vitumbiku vo tingalonde sonu kweniso vo tazamulonde munthazi, chifukwa cha chawanangwa chikulu chakutuliya kwaku Chiuta ichi.
15Kugowokereka maubudi. Ubudi wo tikwambuwa utititondekeska kuchita cho nchamampha. Tosi tibudiska mu kaŵereŵeteru pamwenga mu vakuchita. Kweni chifukwa cha sembi ya uwombozi yaku Yesu, tikhoza ‘kugowokereka vilakwa vidu.’ (Ŵakolose 1:13, 14) Kweni kuti tigowokereki, titenere kulapa ndi mtima wosi. Titenere so kuchondere Yehova mwakujiyuyuwa, kumupempha kuti watigowoke chifukwa chakuti tigomezga sembi ya uwombozi ya Mwana waki.—1 Yohane 1:8, 9.
16Kuja ndi njuŵi yamampha pamasu paku Chiuta. Njuŵi yiheni yingatichitiska kuti tilekengi kukondwa kweniso kujiwona kuti te ambula kwenere. Kweni chifukwa chakuti uwombozi uchitiska kuti tigowokerekengi maubudi ngidu, Yehova watitizomerezga kumusopa ndi njuŵi yamampha chinanga kuti te ambula kufikapu. (Ŵahebere 9:13, 14) Ivi vichitiska kuti tilongorongi ndi Yehova mwakufwatuka. Mwaviyo, tingaromba kwaku iyu mwakufwatuka. (Ŵahebere 4:14-16) Kuja ndi njuŵi yamampha kutitichitiska kuti tije ndi chimangu cha m’maŵanaŵanu, kutitiwovya kuti tijiwonengi kuti te akukhumbika ndipuso kutitipaska likondwa.
17Chilindizga cha umoyu wamuyaya mu paradayisu pacharu chapasi. Lemba la Ŵaroma 6:23, likamba kuti: “Mphotu ya ulakwi ndi nyifwa.” Vesi lenili lilutirizga kuti: “Kweni chawezi chaku Chiuta mbumoyu wamuyaya mwaku Kristu Yesu Ambuyafwi.” Mu Mutu wachitatu, tingusambira vitumbiku vo vazamuja mu charu cha Paradayisu. (Chivumbuzi 21:3, 4) Tazamulonde vitumbiku vosi ivi ndipuso umoyu wamuyaya wambula kutama, chifukwa chakuti Yesu wakutifwiya. Kuti tizilonde vitumbiku ivi, titenere kulongo kuti tilumba chawanangwa cha uwombozi.
KUMBI MUNGALONGO WULI KUTI MUWONGA?
18 Nchifukwa wuli titenere kumulumba ukongwa Yehova chifukwa cha uwombozi? Kanandi chawanangwa chija chakuzirwa asani yo wapereka wamaliyapu nyengu yaki, nthazi ndipuso ndalama. Tikondwa ukongwa asani tiwona kuti munthu yo watipaska chawanangwa wachita ivi chifukwa cha chanju. Uwombozi nchawanangwa chakuzirwa ukongwa pa vawanangwa vosi, chifukwa chakuti Chiuta wangujinola chinthu chikulu ukongwa kuti wawupereki. Lemba la Yohane 3:16 lititi: “Chiuta wangwanja viyo charu, viyo kuti wangupaska Mwana waki wakuwayija.” Uwombozi mbukaboni ukulu wakuti Yehova watitiyanja. Kweniso mbukaboni wakuti Yesu watitanja chifukwa wangupereka umoyu waki m’malu mwaku isi ndi mtima wosi. (Yohane 15:13) Pachifukwa ichi, chawanangwa cha uwombozi chitenere kutisimikizgiya kuti Yehova ndi Mwana waki atanja weyosi waku isi.—Ŵagalatia 2:20.
19 Sonu kumbi mungalongo wuli kuti muwonga chawanangwa cha uwombozi chakutuliya kwaku Chiuta? Chakwamba, mutenere kuziŵa vinandi vakukwaskana ndi Wakupaska Mura, Yehova. (Yohane 17:3) Kusambira Bayibolo mwakugwiriskiya nchitu buku ili kukuwovyeningi ukongwa kuti muziŵi venivi. Asani mulutirizga kuziŵa vinandi vakukwaskana ndi Yehova, chanju chinu paku iyu chikuwengi. Ndipu chanju ichi chikuchitiskeningi kuti muchitengi vinthu vakumukondweska.—1 Yohane 5:3.
20Jani ndi chivwanu mu sembi ya uwombozi yaku Yesu. Bayibolo likamba kuti: “Yo ngwakuvwana mu Mwana we nawu umoyu wamuyaya.” (Yohane 3:36) Kumbi tingalongo wuli kuti tivwana mwaku Yesu? Chivwanu ichi chiziŵika ndi vakukamba pe cha. Lemba la Yakobe 2:26 lititi: “Chivwanu nacho pade pa milimu nchakufwa.” Hinya, chivwanu chauneneska chiziŵika ndi “milimu,” pamwenga kuti vakuchita vidu. Tingalongo kuti tivwana mwaku Yesu asani titesesa kumwezga, mwa vakukamba ndipuso vakuchita vidu.—Yohane 13:15.
21Musanirikengi pa mwambu wa njonesku pamwenga kuti chakurya chamazulu cha Ambuya. Mazulu nga pa Nisani 14, mu chaka cha 33 C.E., Yesu wangwambiska mwambu wo mu Bayibolo udanika kuti “njonesku ya Ambuya,” pamwenga kuti chakurya chamazulu cha Ambuya. (1 Ŵakorinte 11:20; Mateyu 26:26-28) Mwambu uwu udanika so kuti Chikumbusku cha nyifwa yaku Khristu. Yesu wangwambiska mwambu uwu kuti akutumika ŵaki kweniso Akhristu auneneska wosi, akumbukengi kuti iyu wangupereka umoyu waki nge uwombozi kuporote mu nyifwa yaki. Ndipu pakukamba va mwambu uwu, Yesu wanguti: ‘Lutirizgani kuchita ichi pakukumbuka ini.’ (Luka 22:19) Kuchita mwambu wa Chikumbusku kutitikumbuska chanju chikulu cho Yehova ndi Yesu akutilongo kuti tiwomboleki. Nasi tingalongo kuti tiwonga mwa kusanirika pa mwambu wa Chikumbusku cha nyifwa yaku Yesu chaka chechosi.*
22 Uwombozi wo Yehova wakupereka nchawanangwa chakuzirwa ukongwa nadi. (2 Ŵakorinte 9:14, 15) Chawanangwa ichi chikwaska chinanga mbanthu wo akufwa. Mutu 6 ndi 7 wazamukonkhoska mo chitiŵakwaskiya
VO BAYIBOLO LISAMBIZA
- Uwombozi ndi nthowa yo Yehova wakugwiriskiya nchitu pakutaska mtundu wa ŵanthu ku ubudi ndi nyifwa.—Ŵaefesu 1:7.
- Yehova wangupereka uwombozi mwakutumiza Mwana waki wakuwa yija pacharu kuti wazitifwiyi.—1 Yohane 4:9, 10.
- Chifukwa cha uwombozi, tigowokereka maubudi ngidu, tija ndi njuŵi yamampha ndipuso chilindizga cha umoyu wamuyaya.—1 Yohane 1:8, 9.
- Tilongo kuti tiwonga uwombozi mwakuziŵa vinandi vakukwaskana ndi Yehova, kuvwana mu sembi ya uwombozi yaku Yesu ndipuso kusanirika pa mwambu wa Chakurya Chamazulu cha Ambuya.—Yohane 3:16.
* Kuti muziŵi vinandi vakukwaskana ndi Chakurya Chamazulu cha Ambuya, wonani Fundu zakukumaliya.
Mafumbu ngakusambiriya
1, 2. (a) Kumbi nchinthu wuli cho chichitiska kuti chawanangwa chije chakuzirwa kwaku imwi? (b) Nchifukwa wuli tingakamba kuti uwombozi nchawanangwa chakuzirwa ukongwa pa vawanangwa vosi vo mungalonde?
3. Kumbi uwombozi nchinthu wuli, ndipu nchinthu wuli cho titenere kuvwisisa kuti tiziŵi kuzirwa kwa chawanangwa ichi?
4. Kumbi Adamu watingi wajengi ndi umoyu wamtundu wuli panyengu yo wenga wakufikapu?
5. Kumbi Bayibolo ling’anamuwanji asani likamba kuti Adamu wangulengeka “mu chikozgu chaku Chiuta”?
6. Kumbi Adamu wangutayanji wati wakana kuvwiya Chiuta, nanga ŵana ŵaki angukwasika wuli?
7, 8. Kumbi uwombozi ung’anamuwa vinthu viŵi nivi?
9. Kumbi ndi uwombozi wamtundu wuli wo wakhumbikanga kuperekeka?
10. Kumbi Yehova wangupereka wuli uwombozi?
11. Kumbi munthu yumoza wanguwombo wuli mtundu wosi wa ŵanthu?
12. Kumbi masuzgu ngo Yesu wangukumana nangu ngatitisimikizgiyanji?
13. Kumbi uwombozi ungulipirika wuli?
14, 15. Kumbi titenere kuchitanji kuti ‘tigowokereki vilakwa’ vidu?
16. Kumbi nchinthu wuli cho chititiwovya kuti tisopengi Yehova ndi njuŵi yamampha, nanga njuŵi yamampha njakuzirwa wuli?
17. Kumbi ndi vitumbiku nivi vo tazamulonde chifukwa chakuti Yesu wakutifwiya?
18. Nchifukwa wuli titenere kumuwonga ukongwa Yehova chifukwa cha uwombozi?
19, 20. Kumbi mungalongo wuli kuti muwonga Chiuta chifukwa cha chawanangwa cha sembi ya uwombozi?
21, 22. Nchifukwa wuli titenere kusanirika pa mwambu wa Chakurya Chamazulu cha Ambuya chaka chechosi? (b) Kumbi Mutu 6 ndi 7 wazamukonkhoskanji?


text:
Kasi Nkhani ya Yesu Iyo Yili mu Baibolo Njaunenesko?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Luka, uyo wakalembako nkhani ya Yesu, wakati: “
Nasanda vinthu vyose makoraghene kufuma pakwamba.”—Luka 1:3.
Ŵanthu ŵanyake ŵakuti nkhani ya Yesu iyo yili mu mabuku gha Mateyu, Mariko, Luka na Yohane, ŵali kuyisintha m’ma 300 C.E.
Kweni m’ma 1900 C.E., mpukutu unyake wa buku la Yohane ukasangika ku Egypt. Zina la mpukutu uwu ni Papyrus Rylands 457 (P52). Uli ku layibulare ya John Rylands, ku Manchester, England. Muli mazgu gha pa Yohane 18:31-33, 37, 38.
Mpukutu uwu ngwakale chomene. Ŵanthu ŵanyake ŵakuti ukalembeka m’ma 125 C.E. Pakwenera kuti pakajumpha vyaka 25 kufuma apo buku la Yohane likalembekera. Mazgu agho ghali mu mpukutu uwu, ghakuyana na agho ghali mu mipukutu yinyake ya buku la Yohane iyo yikalembeka pamanyuma pa 125 C.E.


text:
Kasi Baibolo Likuti Wuli na Nthengwa za Ŵanalume Pera Panji Ŵanakazi Pera?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Chiuta ndiyo wakamba kupeleka malango gha nthengwa. Baibolo likuti: ‘
Mwanalume wasidenge awiske na anyina na kubatikana na muwoli wake, ndipo ŵaŵenge thupi limoza.’ (Genesis 2:24) Dikishonare yinyake yikuti, lizgu ilo pa Chitumbuka tikuti “
muwoli,” pa Chihebere likung’anamura mwanakazi. (Vine’s Expository Dictionary of Biblical Words) Yesu wakati “
mwanalume na mwanakazi” ndiwo ŵatoranenge.—Mateyu 19:4.
Ntheura Chiuta wakukhumba kuti mwanalume na mwanakazi ndiwo ŵatoranenge. Ŵanalume na ŵanakazi ŵali kulengeka kuti ŵawovwiranenge maghanoghano, ŵakondweskanenge pakugonana, na kubaba ŵana.


text:
Kasi Mukughanaghana kuti Baibolo ni Buku Wuli?
Kasi mukughanaghana kuti ni . . .
buku la vinjeru vya ŵanthu?
buku la vidokoni?
Mazgu gha Ciuta?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
“Malemba ghose ngakupelekeka na Ciuta mwa mzimu.”—2 Timote 3:16, Mang’anamuliro gha Caru Ciphya.
VYANDULO IVYO MUNGASANGA PARA MUNGAGOMEZGA KUTI BAIBOLO NI MAZGU GHA CIUTA
Musangenge mazgoro gha mafumbo ghakuzirwa.—Zintharika 2:1-5.
Musangenge ulongozgi uwo umovwiraninge pa umoyo wa zuŵa na zuŵa.—Salmo 119:105.
Muŵenge na cigomezgo canadi.—Ŵaroma 15:4.
KASI TINGAGOMEZGA NADI IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA?
Enya. Pali vifukwa vinandi, kweni tiyowoyengepo vitatu:
Ndakukolerana. Baibolo likatora vyaka vyakujumpha 1,600 kuti lilembe. Likalembeka na ŵanthu 40. Ŵanandi mwa ŵanthu aŵa ŵakawonanapo yayi. Kweni likuyowoya vimoza kufuma pakwamba mpaka paumaliro. Lili na mutu ukuru umoza!
Likuneneska pa nkhani ya mdauko. Kanandi ŵanthu awo ŵakulemba mdauko panji kuti mbiri yakale mu caru, ŵakubisa para mtundu panji caru cawo cathereskeka na ŵalwani. Kweni awo ŵakalemba Baibolo ŵakalembanga maubudi ghawo na gha mtundu wawo.—2 Midauko 36:15, 16; Salmo 51:1-4
Maucimi ghake ghakufiskika. Baibolo likayowoyerathu kuti msumba wa Babuloni uzamubwangandulika. Likayowoya vyaka 200 pambere ivi vindacitike. (Yesaya 13:17-22) Likayowoya umo msumba wa Babuloni uzamuthereskekera. Likayowoyaso zina la uyo wazamuthereska.—Yesaya 45:1-3.
Mu Baibolo muliso maucimi ghanyake ghanandi agho ghakafiskika nkhanira ndendende umo Baibolo likayowoyera. Asi ndimo Mazgu gha Ciuta ghakwenera kuŵira?—2 Petrosi 1:21.
FUNDO YAKUTI MUGHANAGHANIREPO
Kasi Baibolo lingamovwirani wuli kuti muŵe na umoyo uwemi?
Baibolo likuzgora fumbo ili pa YESAYA 48:17, 18 na 2 TIMOTE 3:16, 17.