c: text/html

text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakumugomezga Yesu?
Enya. Yesu tikumugomezga, ndipo iyo wakati: “
Ine ndine nthowa na unenesko na umoyo. Palije uyo wakwiza ku Ŵadada kweni kwizira mwa ine.” (Yohane 14:6) Tikugomezga kuti Yesu wakiza pa charu chapasi kufuma kuchanya ndipo wakapeleka umoyo wake kuti watiwombore. (Mateyu 20:28) Chifukwa chakuti wakafwa na kuwuka, awo ŵakumugomezga ŵazamusanga umoyo wamuyirayira. (Yohane 3:16) Kweniso tikugomezga kuti pasono Yesu ni Themba la Ufumu wa Chiuta kuchanya, ndipo sonosono apa wizenge na mtende pa charu chose chapasi. (Uvumbuzi 11:15) Ndipouli, Yesu wakati: “
Ŵadada mbakuru kuluska ine.” (Yohane 14:28) Lekani Yesu tikumusopa yayi, chifukwa ni Chiuta Wankhongozose yayi.
Manyani Vinandi
CHIUTA WAKUTIPHALIRA UTHENGA UWEMI!
Kasi Yesu Ni Njani?
Kasi Yesu wakafwirachi? Kasi sembe yakuwombora ni vichi? Kasi Yesu wakuchita vichi sono?
MAFUMBO AGHO BAIBOLO LIKUZGORA
Kasi Ŵanthu Ŵakusambira Chomene Ŵakugomezga Kuti Yesu Wakaŵako?
Manyani usange ŵakugomezga kuti Yesu wakaŵako.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MUTU 5
Sembi Yaku Yesu ndi Mphasu Yapade Yakutuliya Kwaku Chiuta
1, 2. (a) Ntchinthu wuli cho chichitisa kuti mphasu yije yamampha ukongwa? (b) Ntchifukwa wuli sembi yaku Yesu ndi mphasu yapade yakutuliya kwaku Chiuta?
KUMBI ndi mphasu yamampha ukongwa niyi yo mukulondiyapu? Kuti mphasu yije yamampha ukongwa, yikhumbika kuja yakudula pe cha. Muwonga asani mphasu yo mwalonde yakukondwesani pamwenga asani mwalonde chinthu cho mwachikhumbanga ukongwa.
2 Pa mphasu zosi zo Chiuta wakutipasa, pe mphasu yimoza yakukhumbika ukongwa kuphara chechosi. Mu nkhani iyi, tisambirengi kuti Yehova wangutuma Mwana waki Yesu Khristu kuti tizisaniyi umoyu wamuyaya. Yeniyi ndi mphasu yapade yo wakupasa ŵanthu. (Ŵerengani Mateyu 20:28.) Yehova wakulongo kuti watitiyanja ukongwa pakutitumiya Yesu pacharu chapasi kuti wazitifwiyi.
KUMBI TIKHUMBIKA KUWOMBOLEKA KU VINTHU WULI?
3. Ntchifukwa wuli titufwa?
3 Sembi yaku Yesu ndi nthowa yo Yehova wakugwirisiya ntchitu kuti wawombo ŵanthu ku ubudi ndi nyifwa. (Ŵaefesu 1:7) Kuti tivwisi chifukwa cho ŵanthu akhumbikiyanga sembi yaku Yesu, tikhumbika kuziŵa vo vinguchitika mumunda wa Edene, vyaka masawuzandi nganandi vajumpha. Apapi ŵidu akwamba, Adamu ndi Eva angubuda. Mwaviyo, yiwu akufwa. Nasi titufwa chifukwa chakuti tikutore ubudi kwaku Adamu ndi Eva.
4. Kumbi Adamu wenga yani nanga Yehova wangumupasanji?
4 Yehova wati walenga munthu wakwamba Adamu, wangumupasa chinthu chinyaki chapachanya. Wangumupasa umoyu wambula kumala. Maŵanaŵanu ngaki kweniso liŵavu laki venga vambula ubudi. Iyu watingi watamengi cha, watingi wakotengi cha ndipuso watingi wafwengi cha. Yehova wenga nge ada ŵaki chifukwa ndiyu wangumulenga. (Luka 3:38) Iyu wakambanga ndi Adamu kaŵikaŵi. Chiuta wangukambiya Adamu vo wakhumbikanga kuchita ndipu wangumupasa ntchitu yamampha yakuti wagwirengi.
5. Kumbi Bayibolu ling’anamuwanji po likamba kuti Adamu wangulengeka “mu chikozgu chaku Chiuta”?
5 Adamu wangulengeka “mu chikozgu chaku Chiuta.” (Chiyambo 1:27) Yehova wangumulenga ndi mijalidu yo iyu we nayu nge chanju, zeru, urunji ndi nthazi. Wangumupasa wanangwa wakusankha vinthu. Adamu wangulengeka nge roboti cha. Chiuta wangumulenga mu nthowa yakuti wasankhengi yija chamampha pamwenga chiheni. Asani Adamu wangusankha kuvwiya Chiuta, watingi wajengi mu Paradayisu kwamuyaya.
6. Ntchinthu wuli cho chinguchitika Adamu wati waleka kuvwiya Chiuta?
6 Adamu wati wasankha kuleka kuvwiya Chiuta, wangupasika chilangu cha nyifwa. Iyu wangutaya umoyu waki. Ubwezi waki ndi Yehova ungumala, wengavi mwaŵi wakuja ndi umoyu wamuyaya ndipuso kuja mu Paradayisu. (Chiyambo 3:17-19) Adamu ndi Eva angusankha kuleka kuvwiya Chiuta. Mwaviyo, pengavi chamampha cho atingi asaniyengi.
7, 8. Kumbi ubudi waku Adamu utitikwasa wuli?
7 Chifukwa cha vo Adamu wanguchita, “ubudi ukusere mucharu ndipu nyifwa yikuza chifukwa cha ubudi, mwaviyo nyifwa yikusapaliya ku ŵanthu wosi chifukwa wosi akubuda.” (Ŵaroma 5:12) Adamu wati wabuda, wangujigulisa ndipuso ‘wakutigulisa’ ku ukapolu wa ubudi ndi nyifwa. (Ŵaroma 7:14) Kumbi tingawomboleka ku ukapolu wenuwu? Hinya.
8 Palivi munthu yo wangaweziyapu vinthu vosi vo Adamu wakutaya wati wabuda ndi kutizisiya nyifwa. Kweni Yehova wangupereka sembi yaku Yesu kuti yitiwombo ku ubudi ndi nyifwa. Tiyeni tiwoni mo sembi yeniyi yigwiriya ntchitu ndipuso mo yititiwovye.
VO YEHOVA WANGUCHITA KUTI WATIWOMBO
9. Kumbi ndi sembi ya mtundu wuli yo yakhumbikanga kuperekeka?
9 Taŵanthu tatingi tiweziyengepu cha umoyu wamuyaya wo Adamu wangutaya. Chifukwa wuli? Chifukwa chakuti tosi te akubuda. (Sumu 49:7, 8) Sembi yo yakhumbikanga yenga umoyu wa munthu wambula kubuda. Ndichu chifukwa chaki yidanika kuti “sembi yakuyanana.” (1 Timote 2:6) Sembi yeniyi yakhumbikanga kuja yakuyanana ndi umoyu wo Adamu wangutaya.
10. Kumbi Yehova wanguchitanji kuti watiwombo?
10 Kumbi Yehova wanguchitanji kuti watiwombo? Iyu wangutuma Mwana waki wakwanjiwa kuti wazi pacharu chapasi. Mwana mwenuyu, ndiyu Yehova wangwamba kulenga. (1 Yohane 4:9, 10) Yesu wenga wakunozeka kusiya Awisi ndipuso kutuwaku kuchanya ko wajanga. (Ŵafilipi 2:7) Yehova wangusamusa umoyu waku Yesu kutuwa kuchanya ndipu wanguzibalika pacharu chapasi nge munthu wambula ubudi.
11. Kumbi vinguchitika wuli kuti munthu yumoza wapereki sembi yakuwombo ŵanthu wosi?
11 Adamu wati waleka kuvwiya Yehova, wanguchitisa kuti ŵanthu wosi aleki kuja ndi umoyu wamuyaya. Kumbi penga munthu munyaki yo watingi wachitisengi kuti ŵana wosi aku Adamu aleki kufwa? Hinya. (Ŵerengani Ŵaroma 5:19.) Yesu, yo wenga wambula kubuda, wangupereka umoyu waki nge sembi yakutiwombo. (1 Ŵakorinte 15:45) Umoyu waki wambula ubudi, unguchitisa kuti ŵana aku Adamu afwatuki ku nyifwa.—1 Ŵakorinte 15:21, 22.
12. Ntchifukwa wuli Yesu wangusuzika ukongwa?
12 Bayibolu likonkhosa masuzu ngo Yesu wangukumana nangu wechendafwi. Angumukhwechuwa mwankhaza, angumukhoma pachimiti chakutombozekiyapu ndipuso wangufwa mwakamanakamana, yo yenga nyifwa yakuŵaŵa ukongwa. (Yohane 19:1, 16-18, 30) Ntchifukwa wuli Yesu wangusuzika viyo? Chifukwa chakuti Satana wangukamba kuti palivi munthu yo wangaja wakugomezeka kwaku Chiuta asani wangakumana ndi masuzu ngakulu. Yesu wangulongo kuti munthu wambula ubudi wangaja wakugomezeka kwaku Chiuta chinanga wangasuzika ukongwa. Ŵanaŵaniyani mo Yehova wangukondwe wati wawona kugomezeka kwaku Yesu!
13. Kumbi sembi yaku Yesu yinguperekeka wuli?
13 Kumbi sembi yaku Yesu yinguperekeka wuli? Pa Nisani 14, mu chaka cha 33 C.E, Yehova wanguzomereza kuti Yesu wabayiki ndi arwani ŵaki. (Ŵahebere 10:10) Pati pajumpha mazuŵa ngatatu, Yehova wangumuyusa nge mungelu. Yesu wati wawere kuchanya, wangupereka kwaku Yehova sembi ya umoyu waki wambula ubudi wo wenga nawu pacharu chapasi. (Ŵahebere 9:24) Chifukwa chakuti sembi yikuperekeka, tikufwatulika ku ubudi ndi nyifwa.
KUMBI SEMBI YAKU YESU YINGAKUWOVYANI WULI?
14, 15. Kumbi tingachitanji kuti tigowokereki maubudi ngidu?
14 Tikwamba kwali kuyanduwa ndi mphasu yapade yo Chiuta wakutipasa. Tiyeni tiwoni mo mphasu yeniyi yititiwovye mazuŵa nganu ndipuso mo yazakutiwovye kunthazi.
15 Tigowokereka maubudi ngidu. Nkhwakusuza kuchita vinthu vamampha pe nyengu zosi. Nyengu zinandi tinangisa, tikamba ndipuso tichita vinthu viheni. (Ŵakolose 1:13, 14) Kumbi tingachitanji kuti tigowokereki? Tikhumbika kuzomereza vo tanangisa ndipuso kupempha Yehova mwakujiyuyuwa kuti watigowoke. Asani tichita viyo, tija ndi chigomezu kuti watigowokiyengi.
16. Kumbi tingachita wuli kuti tije ndi njuŵi yamampha?
16 Tija ndi njuŵi yamampha. Asani njuŵi yidu yititisusa pa vo tachita, titijimba mulandu ndipu nyengu zinyaki tingaŵanaŵana kuti palivi cho tingachita kweniso tingajiwona kuti ndisi ambula kwenere. Kweni tikhumbika cha kuwere vuli. Asani tipempha Yehova kuti watigowoke, tija ndi chigomezu chakuti watitivwa ndipuso watigowokiyengi. (Ŵahebere 9:13, 14) Yehova wakhumba kuti timukambiyengi masuzu ngosi ngo tikumana nangu kweniso vo titondeka kufiska. (Ŵahebere 4:14-16) Kuchita venivi, kungatiwovya kuti tije pa ubwezi wamampha ndi Chiuta.
17. Ndi vitumbiku wuli vo tazamulonde chifukwa chakuti Yesu wakupereka umoyu waki?
17 Tilindiza kuzija ndi umoyu wamuyaya. “Mphotu ya ubudi ndi nyifwa, kweni mphasu yo Chiuta wapereka mbumoyu wamuyaya kuziya mwaku Yesu Khristu Ambuyafwi.” (Ŵaroma 6:23) Pakuti Yesu wakupereka umoyu waki chifukwa chaku isi, tazamuja ndi umoyu wamuyaya ndipuso wambula masuzu. (Chivumbuzi 21:3, 4) Kumbi tikhumbika kuchitanji kuti tizilonde vitumbiku venivi?
KUMBI MUWONGA SEMBI YAKU YESU?
18. Tiziŵa wuli kuti Yehova watitiyanja?
18 Ŵanaŵaniyani mo muvwiya asani munthu munyaki wakupasani mphasu yamampha. Sembi yaku Yesu ndi mphasu yamampha ukongwa kuphara zosi ndipu tikhumbika kuwonga Yehova kutuliya pasi pa mtima. Lemba la Yohane 3:16 likamba kuti: “Chiuta wanguchiyanja ukongwa charu mwakuti wangupereka Mwana waki wapade.” Mbunenesa nadi kuti Yehova watitiyanja ukongwa ndichu chifukwa chaki wakupereka Yesu, Mwana waki wakwanjiwa. Tiziŵa kuti Yesu nayu watitiyanja chifukwa wangukana cha kuzitifwiya. (Yohane 15:13) Sembi yaku Yesu yilongo kuti iyu ndi Yehova atitiyanja ukongwa.
19, 20. (a) Kumbi mungachita wuli kuti muje pa ubwezi ndi Yehova? (b) Kumbi mungalongo wuli kuti muvwana mwaku Yesu?
19 Pakuti sonu mwasambira kuti Chiuta watitiyanja, kumbi mungachita wuli kuti muje nayu pa ubwezi? Nkhwakusuza kuja pa ubwezi ndi munthu yo mutimuziŵa cha. Kweni lemba la Yohane 17:3 likamba kuti tingamuziŵa Yehova. Asani mungamuziŵa, mumuyanjengi ukongwa, mumukondwesengi ndipuso wajengi bwezi linu. Mwaviyo, lutirizani kusambira Bayibolu kuti muziŵi Yehova.
20 Mulongongi kuti muvwana mwaku Yesu. Bayibolu likamba kuti “yo wavwana mu Mwana we ndi umoyu wamuyaya.” (Yohane 3:36) Kumbi kuvwana mwaku Yesu kung’anamuwanji? Kung’anamuwa kuchita vo Yesu wangukamba kuti tichitengi. (Yohane 13:15) Kukamba ŵaka kuti tivwana mwaku Yesu nkhwakukwana cha. Kweni tikhumbika kuchitapu kanthu kuti tilongo kuti tivwana mwaku iyu. Lemba la Yakobe 2:26 likamba kuti: “Chivwanu chambula ntchitu zaki ntchakufwa.”
21, 22. (a) Ntchifukwa wuli tikhumbika kusanirika pa Chikumbusu cha nyifwa yaku Khristu chaka chechosi? (b) Kumbi tikambisanengenji mu Mutu 6 ndi 7?
21 Musanirikengi pa Chikumbusu cha nyifwa yaku Khristu. Mazulu ngakuti wafwengi mawa laki, Yesu wangukamba kuti tichitengi mwambu wakukumbukiya nyifwa yaki. Chaka chechosi tichita mwambu wenuwu ndipu udanika kuti Chikumbusu pamwenga kuti “Chakurya Chamazulu cha Ambuya.” (1 Ŵakorinte 11:20; Mateyu 26:26-28) Yesu wakhumba kuti tikumbukengi kuti iyu wakupereka umoyu waki kuti watiwombo. Iyu wangukamba kuti: “Muchitengi venivi kuti mundikumbukengi.” (Ŵerengani Luka 22:19.) Asani musanirika pa Chikumbusu, mulongo kuti muwonga sembi yaku Yesu ndipuso kuti Yehova ndi Yesu atitiyanja.
22 Sembi yaku Yesu ndi mphasu yikulu ukongwa kuphara mphasu zosi zo tingalonde. (2 Ŵakorinte 9:14, 15) Mphasu yeniyi yazamuwovya so ŵanthu mamiliyoni nganandi wo akufwa. Mutu 6 ndi 7 ukonkhosengi mo venivi vazamuchitikiya.


text:
SAMBIRO 3
Kasi Uthenga Uwemi Ngwakufuma Nadi kwa Chiuta?
1. Kasi Baibolo ni Mazgu gha Njani?
Uthenga uwemi wakuti ŵanthu ŵazamukhala pa charu chapasi kwamuyirayira ukusangika mu Baibolo. (Salmo 37:29) Mu Baibolo muli mabuku ghachokoghachoko 66. Chiuta wakatuma ŵanthu 40 kuti ŵalembe mabuku agha. Mabuku 5 ghakwamba wakalemba ni Mozesi, vilimika 3,500 ivyo vyajumpha. Buku laumaliro wakalemba ni mpositole Yohane, vilimika 1,900 ivyo vyajumpha. Kasi ŵakalemba vya m’mutu wawo? Ŵanthu aŵa Chiuta wakaŵapa maghanoghano ghake mwa mzimu wake utuŵa. (2 Samuel 23:2) Ŵakalemba maghanoghano gha Chiuta, ghawo yayi. Ntheura Baibolo ni Mazgu gha Chiuta.—Ŵazgani 2 Timote 3:16; 2 Petrosi 1:20, 21.
2. Kasi tikumanya wuli kuti Baibolo likutiphalira unenesko?
Tikumanya kuti Baibolo ndakufuma kwa Chiuta, chifukwa ivyo likuyowoya vikuchitika nadi. Palije munthu uyo wangachita ivi. (Joshua 23:14) Chiuta yekha ndiyo wakumanya vyamunthazi.—Ŵazgani Yesaya 42:9; 46:10.
Buku lakufuma kwa Chiuta likwenera kuŵa lapadera, nakuti ndimo liliri Baibolo. Likusangika mu viyowoyero vinandi, ndipo ŵanthu awo ŵali nalo mbanandi chomene. Buku ili ndakale chomene, ndipouli, ivyo likuyowoya vikukolerana ndendende na ivyo ŵasayansi ŵabowozga. Kweniso, nangauli ŵanthu 40 ŵakalembako, vyose ivyo ŵakalemba vikukolerana. * Nakuti vyose ivyo Baibolo likulongosora pa nkhani ya chitemwa vikulongora kuti uyo wakalemba ni Chiuta waunenesko na wachitemwa. Ivi ndivyo vikukhorweska ŵanthu ŵanandi kuti Baibolo ni Mazgu gha Chiuta.—Ŵazgani 1 Ŵatesalonika 2:13.
3. Kasi mu Baibolo muli uthenga wuli?
Mu Baibolo muli uthenga uwemi wakuti Chiuta wakukhumba kuŵachitira viwemi ŵanthu. Likutiphalira icho chikachitika pakwamba kuti ŵanthu ŵataye mwaŵi wakuti ŵakhale mu paradiso. Kweniso likutiphalira ivyo vichitikenge kuti paradiso wawelerepo.—Ŵazgani Uvumbuzi 21:4, 5.
Chinyake ntchakuti mu Mazgu gha Chiuta muli malango, fundo, na ulongozgi. Mu Baibolo mwenemumu tikuŵazga ivyo Chiuta wakachitanga na ŵanthu kumanyuma. Ivi vikutovwira kuti timanye umo Chiuta waliri. Likulongosora ivyo mungachita kuti muŵe ŵabwezi ŵake.—Ŵazgani Salmo 19:7, 11; Yakobe 2:23; 4:8.
4. Kasi mungachita wuli kuti mupulikiske ivyo Baibolo likuyowoya?
Kabuku aka kamovwiraninge kuchita nthowa iyo Yesu wakachitanga mwakuti mupulikiske Baibolo. Wakazunuranga Malemba na kulongosora “ng’anamuro” lake.—Ŵazgani Luka 24:27, 45.
Uthenga uwemi wakufuma kwa Chiuta ngwakukondweska chomene kuluska chinthu chilichose. Ndipouli, ŵanyake ŵakukhumba yayi kuwupulika, nakuti ŵanyake ŵakukwenyelera nawo. Imwe kugongowa yayi. Kuti muzakaŵe ŵamoyo kwamuyirayira, mukwenera kumumanya makora Chiuta.—Ŵazgani Yohane 17:3.
^ ndime 7 Wonani kabuku ka mutu wakuti Buku la Anthu Onse.
Manyani Vinandi
CHIUTA WAKUTIPHALIRA UTHENGA UWEMI!
Kasi Baibolo Likutiphalira Unenesko?
Usange Baibolo ndakufuma kwa Chiuta, likwenera kupambana na mabuku ghanyake ghose.
Kasi Baibolo Likusambizgachi Chomenechomene?
Baibolo ni Buku Lakufuma kwa Chiuta
Kasi Baibolo lingamovwirani wuli para muli na masuzgo? Chifukwa wuli tikugomezga mauchimi gha mu Baibolo?
Kasi Baibolo Likusambizgachi Chomenechomene?
Unenesko Wakuyowoya za Chiuta
Kasi mukuwona kuti Chiuta wakumupwelerani imwe pamwekha? Sambirani mikhaliro yake kweniso umo wangaŵira mubwezi winu.


text:
Chifukwa wuli Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuchitako yayi Khisimasi?
Ivyo ŵanthu ŵakuyowoya
Utesi: Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakumugomezga yayi Yesu, lekani ŵakukana kuchitako Khisimasi.
Unenesko: Ŵakaboni ŵa Yehova Mbakhristu. Ŵakugomezga kuti munthu wazamupona kwizira mwa Yesu Khristu pera.—Milimo 4:12.
Utesi: Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakutimbanizga mabanja chifukwa ŵakusambizgana kuti kuchitako Khisimasi nkhwananga.
Unenesko: Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuwona kuti mabanja ngakuzirwa. Ndipo Baibolo likuŵawovwira kukhozga mabanja.
Utesi: Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakunoreka vinandi ivyo vikuchitika pa Khisimasi. Pakuŵa mtende, kupana vinthu, kurya, na kukhumbirana viwemi.
Unenesko: Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakupeleka vyawanangwa nyengo yiliyose, ndipo mbanthu ŵamtende. (Zintharika 11:25; Ŵaroma 12:18) Pakusopa na pakupharazga, ŵakulondezga ivyo Yesu wakayowoya. Wakati: “
Mukapokera kwawanangwa, pelekani kwawanangwa.” (Mateyu 10:8) Ŵakugomezga kuti Ufumu wa Chiuta ndiwo uzamwiza na mtende weneko.—Mateyu 10:7.
Chifukwa icho ŵakulekera kuchitako Khisimasi.
Yesu wakayowoyapo yayi vyakuti tikumbukirenge kubabika kwake, kweni wakati tikumbukirenge nyifwa yake.—Luka 22:19, 20.
Ŵasambiri ŵa Yesu ŵakachitangako yayi Khisimasi. Buku linyake likuti:
Ŵanthu ŵakamba kuchita Khisimasi kwambira 243 C.E.kuya munthazi. Pa nyengo iyi, ŵapositole wose ŵakaŵa kuti ŵafwa.—New Catholic Encyclopedia.
Palije ukaboni wakuti Yesu wakababika pa 25 December. Deti ilo Yesu wakababikira mu Baibolo mulije.
Khisimasi yikamba na visopa vyautesi, ntheura Chiuta wangayizomerezga yayi.—2 Ŵakorinte 6:17.
Chifukwa wuli kuleka kuchitako Khisimasi ni nkhani yikuru?
Ŵanthu ŵanandi ŵakumanya kuti Khisimasi yikamba na visopa vyautesi, kweniso kuti mu Baibolo mulije. Kweni ŵakuchita. Iwo ŵakuwona kuti palije suzgo kuti Mkhristu wachiteko Khisimasi. Kweni chifukwa wuli iyi ni nkhani yikuru?
Baibolo likuti tigwiliskirenge ntchito ‘
nkhongono yithu ya kughanaghana.’ (Ŵaroma 12:1, 2) Kweniso likuti tisopenge Chiuta mu unenesko. (Yohane 4:23, 24) Ntheura Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakulondezga ivyo Baibolo likuyowoya. Ŵakwendera fundo za ŵanthu yayi.
Nangauli Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuchitako yayi Khisimasi, kweni ŵakumanya kuti waliyose wakwenera kusankha yekha chakuchita pa nkhani iyi. Ŵakunjilirapo yayi para ŵanthu ŵakuchita Khisimasi chifukwa ŵakumanya kuti ni wanangwa wawo.


text:
Ni Nkhu Uko Tingasanga Mazgoro gha Mafumbo Ghakuzirwa Agho Tikujifumba?
Kasi mazgoro agha tingaghasanga . . .
ku ŵasayansi?
ku vinjeru vya ŵanthu?
mu Baibolo?
MUNTHU MUNYAKE UYO WAKALEMBAKO BAIBOLO WAKAPHALIRA CHIUTA KUTI
“Novwirani kuti niŵe wakupulikiska . . . Mazgu ghinu ghose mbunenesko.”—Salimo 119:144, 160.
Baibolo likuzgora mafumbo gha ŵanthu ŵanandi.
Kasi namwe mungatemwa kuti Baibolo lizgore mafumbo ghinu?
Webusayiti ya jw.org yingamovwirani.
IVYO MUNGASANGA pa webusayiti iyi
Ulongozgi uwo ungawovwira mbumba
WONELERANI mavidiyo gha nkhani za mu Baibolo
Mabuku agho MUNGAKOPERA
Kabuku ka Chiuta Wakutiphalira Uthenga Uwemi!
Buku la Kasi Baibolo Likusambizgachi Chomenechomene?
PA MAFUMBO GHAKUZIRWA AGHA NI NDI ILO MUKWENJERWA NALO CHOMENE?
Wonani umo Baibolo likuzgolera mafumbo agha pa Webusayiti ya jw.org.
(Lutani pa IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA > MAFUMBO AGHO BAIBOLO LIKUZGORA)


text:
Ndondomeko ya Ungano ya 2017
Wonani ndondomeko ya zuŵa lililose la ungano uwu, uwo umovwiraninge kuti muchitenge icho ntchiwemi na kuzizipizga viyezgo.
Zuŵa Lakwamba
Ntchivichi chingawovwira Ŵakhristu kuŵa na mikhaliro iyo yingaŵapa nkhongono zakuzizipizgira masuzgo?
Zuŵa Lachiŵiri
Kasi Chiuta Wankhongonozose wakutisanguluska na kutovwira wuli kuti tizizipizge?
Zuŵa Lachitatu
Yesu wakati: “Uyo wazizipizgenge m’paka kuumaliro ndiyo wazamuponoskeka.” Kasi mungachita wuli kuti mupulikire mazgu agha?
Kwa Awo Ŵiza pa Ungano
Panji mungatemwa kuti namwe mukaŵepo pa maungano ghapadera agho ghachitikenge pa ungano uwu. Wonaniso apa usange mukukhumba kumanya vinandi vya ŵalinda, ubatizo, vyakupeleka, chipatala, vyakuzgeŵa na vyakusangika, pakukhala, panji uteŵeti wakujipeleka.
Manyani Vinandi
MBANJANI ŴAKUCHITA KHUMBO LA YEHOVA MAZUŴA GHANO?
Chifukwa Wuli Tikuŵa na Maungano Ghakuru?
Chaka chilichose tikukumana katatu pa maungano ghakuru. Kasi maungano agha ghangamovwirani wuli?


text:
FUMBO 2
Chifukwa Wuli Nkhukondwa Yayi na Umo Nkhuwonekera?
KASI IMWE MUNGACHITA WULI?
Wonani ivyo Julia wakuchita: Nyengo zose para wakujilaŵiska pa gilasi, wakujiwona kuti ngwakututuŵa chomene. Ndipo kanandi wakutemwa kuyowoya kuti “nkhukhumba thupi lichepe,” nangauli ŵapapi na ŵabwezi ŵake ŵakumuphalira kuti wali kale na thupi lichoko.
Julia wakayezgapo kuti wachepeskeko sikelo na makilogiramu yaŵiri. Icho wakachitanga ntchakuti wakakhalanga na njara mazuŵa ghanandi.
Kasi imwe muŵenge Julia, mwate muchitenge wuli?
YIMANI NA KUGHANAGHANA!
Mbuheni yayi kughanaghanira umo mukuwonekera. Nakuti Baibolo likuzunura ŵanakazi na ŵanalume ŵanyake awo ŵakawa ŵakuwoneka makora, nga ni Sara, Rakelo, Abigelu, Yosefe, na Davide. Kweniso Baibolo likuti Abishagi “wakaŵa wakutowa chomene.”—1 Mathemba 1:4.
Ŵachinyamata ŵanandi ŵakufipa chomene mtima na umo ŵakuwonekera. Ivi vikupangiska kuti ŵaŵeso na masuzgo ghanyake ghakuru. Wonani kafukufuku uyu:
Pa ŵasungwana 58 pa 100 awo ŵakajiwonanga kuti mbakututuŵa chomene, 17 pera ndiwo wakaŵa nadi ŵakututuŵa.
Ŵanakazi 45 pa 100 awo ŵakajiwonanga kuti sikelo yawo njakukwera chomene, ŵakasangika kuti sikelo yawo njakukhira chomene.
Ŵasungwana ŵanandi ŵakwamba kujipweteka na njara kuti sikelo yawo yikhire, ndipo ivi vikuŵika umoyo wawo pangozi chifukwa ŵakuŵavya khumbo la chakurya.
Usange namwe mukuwona kuti mulije khumbo la chakurya, mukwenera kupenja wovwiri. Mukwenera kuphalira mupapi winu panji munthu waliyose mulara uyo mukumugomezga. Baibolo likuti: “Mubwezi wanadi wakutemwa nyengo zose, ndipo ni mubali uyo wali kubabikira kovwira mu suzgo.”—Zintharika 17:17.
IVYO MUNGACHITA PARA MUKUKONDWA YAYI NA UMO MUKUWONEKERA!
Nkharo yinu ndiyo yingapangiska kuti ŵanthu ŵamulumbaninge panji yayi. Ghanaghanirani vya Abisalomu mwana wa themba Davide. Baibolo likuti:
“Mukaŵavya munthu wakulumbika nga ni Abisalomu chifukwa cha mawonekero ghake ghakutowa. Mwa iyo mukaŵavya kalema.”—2 Samuyeli 14:25.
Kweni Abisalomu wakaŵa wakujikuzga, wakakhumbanga kumanyikwa, kweniso wakaŵa wambura kugomezgeka. Baibolo likuyowoya vinandi yayi za kutowa kwa Abisalomu, m’malo mwake likuyowoya chomene vyakuti wakaŵa munthu wambura kugomezgeka na wakukoma.
Mphake kuti Baibolo likutipa ulongozgi wakuti:
“Vwarani wunthu uphya.”—Ŵakolose 3:10.
“Kujitozga kwinu kuleke kuŵa kwa kuwaro, . . . kweni kuŵe kwa munthu wakubisika wa mu mtima.”—1 Petrosi 3:3, 4.
Mbuheni yayi kukhumba kuwoneka makora, kweni chakuzirwa chomene ni nkharo yinu. Ndipo mikhaliro yinu yiwemi ndiyo yingapangiska kuti ŵanthu ŵamulumbaninge kuluska kutowa. Msungwana munyake zina lake Filisha wakati: “Kutowa nkhwa kanyengo kachoko waka, kweni para uli na nkharo yiwemi ŵanthu ŵakukulumba kwa nyengo yitali.”
UMO MUKUJIWONERA
Kasi mukukondwa na umo mukuwonekera?
Kasi muli kuyezgapo kuphaka munkhwala panji kujinora chakurya kuti musinthe kawonekero kinu?
Kasi imwe usange mungafiska mungasintha vichi kuti muwonekenge makora? (Sankhani zgoro)
MSINKHU WINU
SIKELO YINU
SISI LINU
THUPI LINU
CHISKO CHINU
MTUNDU WA THUPI LINU
Para mwazgora kuti enya pa mafumbo yaŵiri yakwambilira ndipo mwazingilizga vigaŵa vitatu panji vinandiko pa fumbo lachitatu, manyani kuti: Vingachitika kuti umo imwe mukujiwonera ndimo ŵanyinu ŵakumuwonerani yayi. Ntchipusu kujiwona mwambura kwenelera na kwamba kufipa mtima chomene na kawonekero kinu.—1 Samuyeli 16:7.


text:
BAIBOLO LIKUSINTHA UMOYO WA ŴANTHU
Nkhavuka na Nkharo Yane Yawakawaka
Kasi ntchivichi chikawovwira Dmitry kuti wasinthe ivyo wakachitanga na kuŵa wakukondwa?
Manyani Vinandi
MAFUMBO AGHO BAIBOLO LIKUZGORA
Chifukwa Wuli Tili na Umoyo?
Kasi muli kujifumbapo kuti, ‘Chifukwa wuli tili na umoyo?’ Sangani mazgoro mu Baibolo.
CHIUTA WAKUTIPHALIRA UTHENGA UWEMI!
Kasi Chiuta Wachitengechi na Charu Ichi?
Baibolo likuyowoya chifukwa icho Chiuta wakalengera charu, kweniso kuti masuzgo ghamalenge, charu chizamuŵa paradiso na ŵanthu awo ŵazamukhalamo.


text:
Nyumba za Ufumu 1,000, Zinyake Zili Mukati
Mu August 2013, Ŵakaboni ŵa Yehova ku Philippines ŵakaŵa kuti ŵazenga Nyumba za Ufumu 1,000. Mipingo yinandi ku Philippines yingafiska yayi kuzenga Nyumba za Ufumu chifukwa cha ukavu. Kale ŵakasoperanga mu nyumba za Ŵakhristu ŵanyawo, ŵanyake mu visakasa.
Chifukwa cha unandi wa Ŵakaboni ŵa Yehova ku Philippines na mu vyaru vinyake, pakakhumbikwanga Nyumba za Ufumu. Lekani mu 1999, Wupu Wakulongozga wa Ŵakaboni ŵa Yehova ukati paŵe ntchito ya kuzenga Nyumba za Ufumu mu vyaru vikavu. Ŵakaboni mu vyaru ivi ŵakupelekapo ndalama izo ŵangakwaniska. Zinyake ŵakupeleka Mbakaboni ŵa Yehova mu vyaru vinyake. Ŵanyake ŵakusambizgika ntchito ndipo ŵakovwira mipingo kuzenga Nyumba za Ufumu. Mu 2001, ntchito ya kuzenga Nyumba za Ufumu yikayamba ku Philippines.
Nyumba ya Ufumu ya nambara 1,000 yili kuzengeka pa mpingo wa ku Marilao, Bulacan. Illuminado, wa mu mpingo uwu wakati: “Nawona kuti tikutemwana nadi. Ŵanalume, ŵanakazi, ŵana na ŵachekuru wuwo, ŵakajipeleka kovwira pakuzenga. Tikagwiranga ntchito zuŵa lili nge! Tikavukanga nadi, kweni tikakondwanga.”
Ŵanthu ŵanandi ŵakazukumanga. Uyo wakendeskanga galimoto yakunyamura mchenga na malibwe wakati: “Mukugwira ntchito nga ni nyerere. Palije wakukhala waka. Nindaviwonepo.”
Ntchito yikamara pambere masabata 6 ghandakwane. Pakuti yikamara luŵiro, mpingo ukalutilira kupharazga makani ghawemi gha Ufumu wa Chiuta.—Mateyu 24:14.
Ellen, wakati: “Nyumba ya Ufumu yakale yikaŵa yichoko chomene. Ŵanyake ŵakakhalanga kuwaro. Yasono njakutowa kweniso njisani. Tikusambira mwakufwasa.”


text:
NGANI JA PANDANDA | ANA SAYANSI JIJINJILE MMALO MWA BAIBULO?
Ana Sayansi Jikusakwaya Catuli Wawojo?
Buku jine jagopolela maloŵe jasasile kuti sayansi jili “kulijiganya mwayiŵelele yindu ya m’cipago mwakuyiwungunya cenene soni kuyilinga.” Nambo kutenda yeleyi kukusasosekwa mtawu soni kukusaŵa kwakupesya. Ndaŵi sine ŵasayansi akusawungunya yindu kwandaŵi jelewu mwine mpaka yaka. Ndaŵi sine jemanjaji ŵangapata yakusakayo, nambo ndaŵi syejinji akusakopocela yindu yakamucisya mnope. Kwende tulole yine mwa yindu yeleyi.
Kampani jine ja ku Europe jikopocele litala lyakupanganyila cida cine cakwe cakusefela mesi gakusakala, pakamulicisya masengo mapulasitiki ni masefa gane gakwe. Mwambone, cidaci cakamucisye ŵandu ku Haiti kuti amweje mesi gacasa pandaŵi jele kwatendekwe cisicinya m’caka ca 2010.
Ŵasayansi ŵapanganyisyesoni cida cine cakamucisya kumanyilila mapu ga pacilambo cosope pakamulicisya masengo yindu yine yaŵayiŵisile mwipananga. Cidaci cikusakolanjikwa kuti GPS. Ŵacipanganyisye pakwakamucisya asilikali, nambo apano cikusakamucisyasoni ŵakwendesya galimoto, ndege, sitima, ŵakusakula, soni ŵakwenda pasi kuti amanyilileje kwakwawula. Tukuyamicila mnope ŵasayansi ŵaŵapanganisye cida cakamucisya mnopeci.
Ana akusakamulicisya masengo foni, kompyuta kapena Intaneti? Ana akuliwona kuti apano akwete umi wambone ligongo lya mtela wine wakwe? Kapena ana akusajendaga pa ndege? Naga yili m’yoyo, nikuti sayansi jikwakamucisya m’litala line lyakwe. Yisyene, sayansi jikamucisye ŵandu kola umi wambone.
ANA ŴASAYANSI AKOMBWELE KUTENDA YATULI MOŴA AGANO?
Ŵasayansi ŵa moŵa agano akusawungunya mnope yindu yakupanganyikwa pakusaka kumanyilila yejinji. Ŵasayansi ŵane akusawungunya mnope kuti amanyilile mwajiŵelele atomu, ŵane akusawungunya mnope kuti amanyilile muyaŵelele yindu ya m’cipago yaka mabiliyoni gejinji munyumamu. Jemanjaji akuwungunya palipose kupwatikapo yindu yangawoneka, soni yangakamulika, mwati ŵane akusayiwona kuti yikaŵe kuti Mlungu jwamkolasile m’Baibulo apali, akampatile.
Ŵasayansi ŵane ŵakumanyika mnope akutenda yejinji kupunda pelepa. Jwasayansi jwine lina lyakwe Amir D. Aczel, jwayikolasile yakusatenda jemanjaji kuti, “kusisyana kwa ŵasayansi pangani jakupagwa kwa Mlungu.” Mwambone, jwasayansi jwine jwasasile kuti “kusoŵa kwa umboni wakuwoneka cenene wakulosya kuti Mlungu juŵapanganyisye yindu ya m’cipago apali, kukusatusimicisya kuti kusa kuno kwangali Mlungu.” Ŵane ayikene pakusala kuti yaŵatendega Mlungu jwamkolasile m’Baibulo yili ya “masenga,” soni yili “yakwasokonasya ŵandu.” *
Nambope, mpaka papagwe ciwusyo cakuti, Ana ŵasayansi akumanyilila cenene yakupanganyikwa yosope mwati mpaka asale kuti akumanyilila cilicose? Kwanga kwangapita mumbali kuli kwakuti, iyayi. Yili yisyene kuti sayansi jijawile paujo mnope, nambo ŵasayansi ŵajinji akusamanyilila kuti pana yindu yine yejinji yangakuyimanyilila, soni ngasayimanyilila kwene. Pangani jeleji jwasayansi jwine jwakucimbicikwa mnope lina lyakwe Steven Weinberg ŵatite, “Ngasitumanyilila cenene cindu cilicose mpaka kalakala.” Jwasayansi jwine jwa ku Britain jwakulola yamwipananga lina lyakwe Martin Rees, ŵalembile kuti, “Komboleleka kuti pana yindu yine yele ŵandu ngasayipikanicisya mpaka kalakala.” Yisyene, ŵasayansi ŵa moŵa agano ngaŵa mkupikanicisya cilicose kutandila pa kaselo kamwana mpaka pa yakupanganyikwa yekulungwakulungwa. Alole yisyasyo yakuyicisyayi.
Ngakupikanicisyape cenene mwagakusapatila maselo macili, mwagakusakopocesya yindu yakamucisya m’cilu, soni kugaŵikana kwakwe.
Nambo ŵasayansi ŵangapikanicisya mwagaŵelele macili gelega. Jemanjaji ŵangamanyilila kusyesyene mwayikusaŵela kuti maciliga gatuwutileje pasi patusumbile, kapena kuti lwesi luŵeje m’malo gakwe palukusyungulila cilambo capasi.
Jemanjaji ŵayigaŵile yinduyi m’makuga gaŵili. Likuga lyandanda lili yindu yangamanyika soni lyaŵili lili macili gangamanyika. Ŵasayansi ŵangamanyilila mwayiŵelele yindu yeleyi.
Panasoni yindu yine yejinji yele ŵasayansi ngakuyimanyilila. Ligongo cici? Jwasayansi jwine ŵalembile kuti, “Ngatukusamanyilila yejinji ligongo lyakuti nganitukola lunda lwakwanila. Kwa une ngusayiwona kuti sayansi jikusakopocela yindu yakutesya lung’wanu, soni jikusatukamucisya kulijiganya yejinji.”
Naga akusayiwona kuti sayansi jisigele panandi kwinjila mmalo mwa Baibulo, soni kuti jikutindana ni yikulupi yakwamba Mlungu, akusosekwa kuganicisya ayi, Naga ŵasayansi ŵalunda soni ŵakwete yida yamacili mnope agambile kumanyilila yakupanganyikwa yakuŵalanjikape, ana mpaka luŵe lunda kuwutucila ganisya kuti kwangali Mlungu? Buku jakolanjikwa kuti Encyclopedia Britannica jasasile kuti, “Papite yaka ciŵandika 4,000 ŵandu ali mkulijiganya ya yandondwa, soni yine yamwipananga, nambo ŵandu akumanyililape yindu yamnono mpela muyaŵelele ni Ababulo ŵakala.”
Ŵamboni sya Yehofa akusacimbicisya nganisyo sya mundu jwalijose pangani jeleji. Tukusakuya maloŵe ga m’Baibulo gakuti, “Akunde kuti kulitimalika kwawo kumanyice kwa wosope.” (Afilipi 4:5) Paligongo lyeleli tukwaŵenda kuti aŵalanje ngani jakuyicisyaji kuti alole kamulana kwa sayansi ni ngani sya m’Baibulo.
^ ndime 9 Ŵandu ŵane ngakusajikulupilila Baibulo ligongo lya yijiganyo ya dini, mpela cijiganyo cakuti cilamboci cili pasikati pene pa yakupanganyikwa yosope yamwipananga, kapena cakuti Mlungu ŵapanganyisye cilamboci kwa masiku msano ni limo ga ma awala 24.—Alole libokosi lyakuti “ Kamulana kwa Baibulo ni Yapatile Ŵasayansi.”


text:
MUTU 16
Koleskani Kusopa Kwaunenesko
Kasi Baibolo likuti wuli pa nkhani ya kugwiliskira ntchito vikozgo pakusopa na kusopa ŵapapi awo ŵali kufwa?
Kasi Ŵakhristu ŵakughawona wuli maholide gha matchalitchi?
Kasi mungaŵalongosolera wuli ŵanthu vigomezgo vinu kwambura kuŵakhuŵazga?
1, 2. Kasi ni fumbo wuli ilo mukwenera kujifumba pamanyuma pakuti mwafumamo mu chisopa chautesi, ndipo chifukwa wuli ntchakuzirwa kujifumba?
TIYELEZGERE kuti mwamanya kuti munthu munyake wathira poyizoni mu chisimi icho mukutekamo maji kwambura ŵanthu kumanya. Umoyo wa ŵanthu uli pangozi chifukwa cha poyizoni uyu. Kasi mungachita wuli? Tikukayika yayi, kuti mungaleka kuteka maji pa chisimi ichi na kukateka kunyake. Kweni nanga mungaleka kuteka maji pa chisimi ichi, mungajifumba nipera kuti, ‘Kasi namwako kale poyizoni?’
2 Ndimo viliri pa nkhani ya visopa vyautesi. Baibolo likusambizga kuti visopa ivi vyatimbanizgika na visambizgo ndiposo maluso ghaukazuzi. (2 Ŵakorinte 6:17) Lekani ntchakukhumbikwa chomene kuti mufumemo mu “Babuloni Mukuru,” uyo ni ufumu wa pa charu chose wa chisopa chautesi. (Chivumbuzi 18:2, 4) Kasi muli kufumamo? Usange muli kufumamo kale, muli kuchita makora chomene. Kweni padera pa kufumamo mu chisopa chautesi, pali vinthu vinandi ivyo mukwenera kuchita. Mukwenera kujifumba kuti, ‘kasi nichali kuchita vinthu vinyake ivyo vikukolerana na chisopa chautesi?’ Tiyeni tiwone viyelezgero ivi.
KUSOPA VIKOZGO NA ŴAPAPI AWO ŴALI KUFWA
3. (a) Kasi Baibolo likuti wuli pa nkhani ya kugwiliskira ntchito vikozgo pakusopa? Chifukwa wuli chingaŵa chakusuzga ku ŵanthu ŵanyake kusopa umo Chiuta wakukhumbira? (b) Kasi mukwenera kuchitachi para muli na chinthu chilichose icho chikukolerana na chisopa chautesi?
3 Ŵanthu ŵanyake ŵasunga vikozgo mu nyumba zawo kwa vyaka vinandi. Kasi namwe muli na vikozgo mu nyumba yinu? Para muli navyo, mungawona nga ntchachilendo panji nkhwananga kusopa Chiuta kwambura chinthu chakuwoneka. Mutepanji mukuvitemwa chomene vinthu ivi. Kweni Chiuta ndiyo wakutiphalira umo tikwenera kumusopera. Baibolo likusambizga kuti Chiuta wakukhumba yayi kuti timusopenge mwakugwiliskira ntchito vikozgo. (Ŵerengani Ekisodo 20:4, 5; Salimo 115:4-8; Yesaya 42:8; 1 Yohane 5:21) Ntheura mungalutilira kusopa mu unenesko para mungataya chinthu chilichose icho chikukolerana na chisopa chautesi. Yehova wakuwona vikozgo kuti “mbukazuzi.” Namweso mukwenera kuwona nthena.
4. (a) Kasi tikumanya wuli kuti kusopa ŵapapi awo ŵali kufwa nkhwambura phindu? (b) Chifukwa wuli Yehova wakakanizga ŵanthu ŵake kuchita vinthu ivyo vikulongora kugomezga mizimu?
4 Kusopa ŵapapi awo ŵali kufwa kwazara chomene mu matchalitchi ghautesi. Pambere ŵandasambire Baibolo, ŵanthu ŵanyake ŵakagomezganga kuti para munthu wafwa wakuŵaso wamoyo ku malo ghanyake. Ŵakagomezgangaso kuti ŵakufwa ŵangawovwira panji kupweteka ŵanthu ŵamoyo. Nyengo zinyake panji namwe mukayezgayezganga kukondweska ŵapapi ŵinu awo ŵali kufwa. Kweni mukati mwasambira Mutu 6 wa buku lino, mukawona kuti ŵakufwa ŵakuŵaso ŵamoyo ku malo ghanyake yayi. Kuyezgayezga kuyowoyeskana na ŵakufwa nkhwambura phindu. Uthenga uliwose uwo ukuwoneka nga wafuma kwa mubali winu uyo wali kufwa, ukufuma kwa iyo yayi, kweni ku viŵanda. Ntheura Yehova wakakanizga Ŵaisrayeli kuyowoya na ŵanthu ŵakufwa panji kuchita vinthu ivyo vikukolerana na kugomezga mizimu.
5. Kasi mungachita wuli para kale mukagwiliskiranga ntchito vikozgo pakusopa panji kusopa ŵapapi awo ŵali kufwa?
5 Kasi mungachita wuli para kale mukagwiliskiranga ntchito vikozgo pakusopa panji mukasopanga ŵapapi awo ŵali kufwa? Ŵerengani nkhani za mu Baibolo izo zikulongosora umo Chiuta wakuwonera vinthu ivi, na kughanaghanirapo. Pempherani kwa Yehova zuŵa lililose ndipo muphalirani kuti mukukhumba kukoleska kusopa kwaunenesko. Mulombani kuti wamovwirani kuti muwonenge vinthu nga ni umo iyo wakuwonera.
ŴAKHRISTU ŴAKWAMBILIRA ŴAKAKONDWELERANGA YAYI KHISIMASI
6, 7. (a) Kasi ŵanthu ŵakuti Khisimasi ntchikondwelero cha vichi? Kasi ŵasambiri ŵa Yesu ŵakakondweleranga Khisimasi? (b) Kasi ŵanthu ŵakaliwonanga wuli zuŵa lakubabikira mu nyengo ya ŵasambiri ŵa Yesu?
6 Maholide ghakumanyikwa chomene agho ghakukolerana na chisopa chautesi, ghangatimbanizga kusopa kwa munthu. Mwachiyelezgero, Khisimasi. Ŵanthu ŵakuti Khisimasi nkhukondwelera kubabika kwa Yesu Khristu. Pafupifupi chisopa chilichose icho ŵakuti ntcha Chikhristu chikukondwelera Khisimasi. Kweni palije ukaboni uliwose wakuti ŵasambiri ŵa Yesu ŵakwambilira ŵakakondweleranga Khisimasi. Buku lakuti Sacred Origins of Profound Things likuti: “Vyaka 200 kufuma apo Yesu wakababikira, palije uyo wakamanyanga zuŵa ilo wakababikira ndipo mbanthu ŵachoko chomene awo ŵakakhumbanga kumanya zuŵa leneko ilo wakababikira.”
7 Nanga ŵasambiri ŵa Yesu ŵalimanyenge zuŵa ilo Yesu wakababikira, ŵakatenge ŵakondwelerenge yayi. Chifukwa wuli? Chifukwa The World Book Encyclopedia likuti, Ŵakhristu ŵakwambilira “ŵakawonanga kuti ŵanthu ŵambura kusopa Chiuta ndiwo ŵakukondwelera zuŵa lakubabika kwa munthu.” Baibolo likuzunura mafumu ghaŵiri agho ghakasopanga Yehova yayi kuti ghakakondwelera zuŵa lawo lakubabikira. (Genizesi 40:20; Mariko 6:21) Kweniso ŵanthu ŵakakondweleranga zuŵa lakubabikira kuti ŵachindike ŵachiuta awo ŵakasopanga. Mwachiyelezgero, pa Meyi 24, Ŵaroma ŵakakondweleranga kubabika kwa chiuta mwanakazi, Diana. Pa zuŵa lakulondezgapo, ŵakakondweleranga kubabika kwa Apollo, chiuta dazi. Ntheura ŵanthu ŵambura kusopa Chiuta ndiwo ŵakakondweleranga zuŵa lakubabikira, Ŵakhristu yayi.
8. Kasi pali kukolerana wuli pakati pa kukondwelera zuŵa la kubabikira na kugomezga vyamizimu?
8 Pali chifukwa chinyakeso icho Ŵakhristu ŵakwambilira ŵakakondweleranga yayi kubabika kwa Yesu. Ŵasambiri ŵake ŵakwenera ŵakamanyanga kuti kukondwelera zuŵa lakubabikira kukakolerananga na kugomezga mizimu. Mwachiyelezgero, Ŵagiriki na Ŵaroma ŵanandi ŵakagomezganga kuti mzimu ukuŵapo para munthu waliyose wakubabika ndipo ukumuvikilira mu umoyo wake wose. Buku lakuti The Lore of Birthdays, likuti: “Pa zuŵa ilo munthu wakukumbukira kubabika kwake, mzimu ukakolerananga na chiuta mu nthowa yakuzizwiska.” Yehova wangakondwa yayi na vikondwelero ivyo vikuyaniska Yesu na vya mizimu. (Yesaya 65:11, 12) Kasi chifukwa wuli ŵanthu ŵanandi ŵakamba kukondwelera Khisimasi?
UMO KHISIMASI YIKAMBIRA
9. Kasi deti la Disembala 25 likasankhika wuli kuti liŵe zuŵa la kukondwelera kubabika kwa Yesu?
9 Ŵanthu ŵakamba kukondwelera kuti Yesu wakababika pa 25 Disembala pakati pajumpha vyaka mahandiredi ghanandi pamanyuma pakuti Yesu waluta kuchanya. Kweni ili likaŵa zuŵa leneko yayi ilo Yesu wakababikira. Unenesko ngwakuti Yesu wakwenera kuti wakababika mu mwezi wa Okutobala. * Ipo chifukwa wuli ŵanthu ŵakasankha Disembala 25 kuti ŵakondwelerenge kubabika kwa Yesu? Ŵanthu ŵanyake awo ŵakatenge Mbakhristu, “ŵakakhumbanga kuti deti ili liyane na ilo Ŵaroma ŵakakondweleranga ‘kubabika kwa chiuta dazi.’” (The New Encyclopædia Britannicha) Mu nyengo yakuzizima apo dazi likotchanga chomene yayi, ŵanthu ŵambura kusopa Chiuta aŵa, ŵakaŵanga na viphikiro, kupempha chiuta dazi uyo wakuŵapa chithukivu na ungweru kuti wawereko uko waluta. Disembala 25 ni zuŵa ilo ŵakaghanaghananga kuti chiuta dazi wakambanga ulendo wakuwerako uko wakaluta. Kuti ŵakope ŵanthu ŵambura kusopa Chiuta, ŵaliska ŵavisopa vyautesi ŵakamba kuchitako chiphikiro ichi. Ndipo ŵakapangiska ŵanthu kuti ŵachiwonenge nga ntchiphikiro cha “Ŵakhristu.” *
10. Chifukwa wuli kale ŵanthu ŵanyake ŵakakondweleranga yayi Khisimasi?
10 Khisimasi yikamanyikwa ni kale chomene kuti yikambika na ŵanthu awo ŵakasopanga Chiuta yayi. Pakuti mu Baibolo mulije nkhani ya kukondwelera Khisimasi, mu ma 1600 yikakanizgika ku England na mu vyaru vinyake ivyo vikalamulilikanga na America. Waliyose uyo wakakhalanga ku ntchito pa zuŵa la Khisimasi, wakapikanga chilango. Pamanyuma ŵanthu ŵakambaso kukondwelera maholide agho ghakakanizgika. Kweniso ŵakasazgirapo maholide ghanyake. Khisimasi yikaŵaso holide yakumanyikwa chomene. Nanga ni sono, Khisimasi ni holide yakumanyikwa chomene mu vyaru vinandi. Pakuti Khisimasi yikukolerana na chisopa chautesi, ŵanthu awo ŵakukhumba kukondweska Chiuta wakukondwelera yayi Khisimasi panji holide yiliyose iyo yikambika na ŵanthu ŵambura kusopa Chiuta. *
KASI NTCHAKUZIRWA KUMANYA UMO MAHOLIDE GHAKAMBIRA?
11. Chifukwa wuli ŵanthu ŵanyake ŵakukondwelera maholide, ndipo ntchivichi icho tikwenera kuchiwona kuti ntchakuzirwa chomene?
11 Ŵanthu ŵanyake ŵakuzomerezga kuti maholide nga ni Khisimasi, ghakambika na ŵanthu awo ŵakasopanga Chiuta yayi, kweni ŵakughanaghana kuti ntchiheni yayi kukondwelerako. Ŵakuti ŵanthu ŵanandi ŵakughanaghana za chisopa chautesi yayi para ŵakukondwelera maholide. Ŵakuti maholide agha, ghakupeleka mwaŵi kuti mabanja ghaŵe ghakukolerana panji kuti ghaŵe pamoza. Kasi ndimo namwe mukuwonera? Para ni nthena, vikumusuzgani kukoleska kusopa kwaunenesko chifukwa mukutemwa banja linu, kuti ntchifukwa cha kutemwa chisopa chautesi yayi. Manyani kuti Yehova, uyo wakambiska banja, wakukhumba kuti muŵe paubwezi uwemi na ŵabali ŵinu. (Ŵaefeso 3:14, 15) Kweni mungakhozga chitemwa mu banja linu mu nthowa iyo yikukondweska Chiuta. Mpositole Paulosi wakalemba chinthu icho ntchakuzirwa chomene, wakati: “Lutilirani kusanda icho ntchakuzomerezgeka kwa Fumu.”
12. Yowoyani chiyelezgero chakulongora kuti ntchiheni kuchitako maluso panji vikondwelero ivyo ni vyaukazuzi.
12 Nyengo zinyake mungaghanaghana kuti pali kukolerana viŵi yayi pakati pa umo maholide ghakambira na chifukwa icho ŵanthu ŵakughakondwelera. Kasi ntchakuzirwa kumanya umo ghakambira? Enya. Tiyelezgere kuti: Mwawona switi yili mu nkhando iyo mukutayamo viswaswa. Kasi mungatora na kurya? Yayi. Switi iyo njiheni chomene. Nga ni switi ya mu nkhando , maholide ghangawoneka kuŵa ghakunozga, kweni ghali kufuma ku malo ghaukazuzi. Kuti tikoleske kusopa kwaunenesko, tikwenera kuwona vinthu nga ni ntchimi Yesaya. Iyo wakaphalira ŵasopi ŵaunenesko kuti: “Mungakhwaskanga chinthu chakufipirwa chara.”
CHITANI VINTHU MWAMAHARA
13. Kasi pangaŵa suzgo wuli chifukwa cha kuleka kukondwelera maholide?
13 Pangaŵa masuzgo ghanyake chifukwa cha kuleka kukondwelera maholide. Mwachiyelezgero, awo mukugwira nawo ntchito ŵangazizwa chifukwa icho mukulekera kukondwelera maholide. Kasi mungachita wuli para ŵanthu ŵakukhumba kumupani chawanangwa pa Khisimasi? Kasi nkhwananga kupokera chawanangwa? Wuli para mukupambana vigomezgo na mfumu panji muwoli winu? Kasi mungachita wuli kuti ŵana ŵinu ŵaleke kuwona nga ni para vinthu vinyake viwemi vikuŵajumpha chifukwa cha kuleka kukondwelera maholide?
14, 15. Kasi mungachita wuli para munthu munyake wakumukhumbirani viwemi pa holide panji wakukhumba kumupani chawanangwa?
14 Vinjeru vikukhumbikwa kuti muchite vinthu mwamahara. Para munthu wakumukhumbirani viwemi pa holide, mukwenera kumuwonga mwantchindi. Tiyelezgere kuti munthu uyo wakumukhumbirani viwemi ni uyo mukugwira nayo ntchito nyengo zose. Para ni nthena, mungamuphalira vinthu vinandi. Yowoyani mwamahara nyengo zose. Baibolo likuti: “Ivyo mukuyowoya viŵenge vyakukondweska nyengo zose, vyakulungika na mchere, mwakuti mumanye umo mukwenera kuzgolera waliyose.” (Ŵakolose 4:6) Chitani vinthu mwamahara kuti muleke kukhuŵazga ŵanyinu. Ŵaphalirani mwaluso vigomezgo vinu. Ŵalongosolerani makora kuti mukutinkha yayi viphikiro na kupana vyawanangwa, kweni mungachita ivi pa nyengo yinyake.
15 Wuli usange munthu munyake wakukhumba kumupani chawanangwa? Vyose vikuthemba pa umo vinthu viliri pa nyengo iyo. Uyo wakumupani chawanangwa wangayowoya kuti: “Nkhumanya kuti mukukondwelera yayi holide. Kweni nkhukhumba kuti chinthu ichi chiŵe chinu.” Mwekha mungawona kuti para mungapokera chawanangwa pa nyengo iyi, ndikuti mwakondwelera holide iyo panji yayi. Para uyo wakukhumba kumupani chawanangwa wakumanya yayi ivyo mukugomezga, mungamuphalira kuti mukukondwelera yayi holide iyo. Ichi chiwovwirenge kuti wamanye chifukwa icho mwazomelera chawanangwa icho. Kweniso kuti waleke kulindizga kuti imwe mupelekenge vyawanangwa pa nyengo iyo. Kweni nyengo zinyake, ntchiwemi yayi kuzomera chawanangwa para uyo wakumupani wakuwonekerathu kuti wangazakamugoskani kuti mukulondezga yayi vigomezgo vinu nakuti mungapulikira yayi para mungapika kanthu.
KASI MUNGACHITA WULI NA ŴABALI ŴINU AWO MUKUPAMBANA VIGOMEZGO?
16. Kasi mungachita wuli mwamahara pa nkhani yakukhwaskana na maholide?
16 Wuli usange ivyo mukugomezga vikupambana na vya ŵabali ŵinu? Mukweneraso kuchita mwamahara. Palije chifukwa chakuti mukanganenge na ŵabali ŵinu chifukwa cha maluso panji chiphikiro chilichose icho ŵakukondwelera. M’malo mwake, chindikani maghanoghano ghawo, nga umo namwe mukukhumbira kuti ŵachindikenge ghinu. (Ŵerengani Mateyu 7:12.) Lekani kuchita chilichose icho chingapangiska kuti muchiteko maholide. Kweni, chitani mwamahara na vinthu ivyo vikukolerana yayi na holide. Nyengo zose mukwenera kuchita vinthu ivyo vingananga yayi njuŵi yinu yiwemi.
17. Kasi mungachita wuli kuti ŵana ŵinu ŵaleke kuwona nga vinthu viwemi vikuŵajumpha para ŵakuwona ŵanyawo ŵakukondwelera maholide?
17 Kasi mungachita wuli kuti ŵana ŵinu ŵaleke kughanaghana kuti vinthu viwemi vikuŵajumpha chifukwa cha kuleka kukondwelera maholide? Vyose vikuthemba pa ivyo imwe mukuchita. Ŵapapi ŵanyake ŵakuŵa na nyengo iyo ŵakupeleka vyawanangwa ku ŵana ŵawo. Chawanangwa chiwemi chomene icho mungapeleka ku ŵana ŵinu, ni nyengo yakuchezga nawo kweniso kuŵatemwa.
LONDEZGANI KUSOPA KWAUNENESKO
18. Kasi para mukwiza ku maungano Ghachikhristu vingamovwirani wuli kuti mukoleske kusopa kwaunenesko?
18 Kuti mukondweske Chiuta, mukwenera kukana kusopa kwautesi na kukoleska kusopa kwaunenesko. Kasi kukoleska kusopa kwaunenesko kukung’anamura vichi? Baibolo likuti: “Tiyeni tighanaghaniranenge na kuchiskana kuti titemwanenge na kuchita milimo yiwemi. Tingalekanga yayi kuwungana pamoza nga umo ŵakuchitira ŵanyake, kweni tikhwimiskanenge, tichitenge vyose ivi chomene apo tikuwona zuŵa likuneng’enera.” (Ŵahebere 10:24, 25) Maungano Ghachikhristu ni nyengo yiwemi chomene yakuti musope Chiuta mu nthowa iyo wakuzomerezga. (Salimo 22:22; 122:1) Pa maungano agha, Ŵakhristu ŵakugomezgeka ‘ŵakukhwimiskana.’
19. Chifukwa wuli ntchakuzirwa kuphalirako ŵanthu ivyo mwasambira mu Baibolo?
19 Nthowa yinyake iyo mungakoleskera kusopa kwaunenesko nkhuphalirako ŵanthu ivyo mukusambira mu Baibolo na Ŵakaboni ŵa Yehova. Ŵanthu ŵanandi “ŵakudagha na kutampha” chifukwa cha vinthu vyaukazuzi ivyo vikuchitika mu charu mazuŵa ghano. (Ezekiyeli 9:4) Panji mukuŵamanya ŵanthu ŵanyake awo ŵakudagha na kutampha. Kasi mungaŵaphalirako yayi vinthu ivyo vizamuchitika kunthazi ivyo mwasambira mu Baibolo? Para mukuchezga na Ŵakhristu ŵaunenesko na kuphalirako ŵanthu ivyo mwasambira mu Baibolo, muzamuwona kuti khumbo la kuchita vinthu vinyake vya chisopa chautesi ilo lichali mwa imwe, lizamwamba kumara pachokopachoko. Manyani kuti muzamuŵa ŵakukondwa ndipo muzamutumbikika chomene para mukukoleska kusopa kwaunenesko.
^ ndime 9 Wonani Vyakusazgirapo pa mutu wakuti Kasi Yesu Wakababika mu Disembala?.
^ ndime 9 Madeti ghakuchitira chiphikiro cha Saturnalia nagho ghakapangiska kuti zuŵa la Disembala 25 lisankhike. Chiphikiro ichi, chikachindikanga chiuta wa Ŵaroma wa vyaulimi. Chikaŵanga pa Disembala 17-24. Mu nyengo ya Saturnalia, ŵanthu ŵakaryanga, kukondwa, na kupeleka vyawanangwa.
^ ndime 10 Kuti mumanye umo Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakuwonera maholide ghanyake ghakumanyikwa chomene, wonani Vyakusazgirapo pa mutu wakuti Kasi Tikwenera Kuchitako Vikondwelero?.


text:
KABUKU KA UNGANU WA UMOYU WIDU WACHIKHRISTU NDIPUSO UTEŴETI June 2017
Masachizu nga vo Mungakamba
Masachizu nga vo mungakamba pakugaŵiya magazini ya Jani Masu! ndipuso kusambiza uneneska wakukwasana ndi mphasu ya umoyu. Gwirisiyani ntchitu masachizu nga vo mungakamba kuti mulembi vo mwanozgeke kuchikamba.
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA
Vosi vo Yehova Wakamba Vifiskika
Uchimi waku Yeremiya wakusimikizika wakuti msumba wa Babiloni wazamubwangandulika ndipuso kuti mwazamuja so munthu cha ukufiskika nadi.
TICHITENGI VINTHU NGE AKHRISTU
Kumbi Mutingagomeza Nadi Malayizgu Ngaku Yehova?
Yoswa wangusimikiza kuti palivi mazu ngaku Yehova ngo nganguleka kufiskika kwa Ayisraele. Kumbi tingachita wuli kuti tigomezengi malayizu ngaku Yehova?
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA
Mtima Wakulindiza Utitiwovya Kuti Tikunthiyengepu
Kumbi ntchinthu wuli cho chinguwovya Yeremiya kuti wakunthiyepu masuzgu ngakulu ngo wakumananga nangu? Kumbi ndinganozeke wuli masuzgu ngo ndingazikumana nangu kunthazi?
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA
Ezekiele Wapharazganga Uthenga Waku Chiuta Mwakukondwa
Kuziya muchiwona, Yehova wangupasa Ezekiele mpukutu ndipu wangumukambiya kuti waryi. Kumbi chiwona ichi chang’anamuwanganji?
TICHITENGI VINTHU NGE AKHRISTU
Mukondwengi ndi Ntchitu Yakupharazga Uthenga Wamampha
Ntchitu yakupharazga uthenga wamampha wa Ufumu waku Chiuta yingaja yakusuzga nyengu zinyaki, kweni iyu wakhumba kuti timuteŵetiyengi mwakukondwa. Kumbi ndi vinthu nivi vo vingatiwovya kuti tikondwengi ndi ntchitu yakupharazga?
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA
Kumbi Mwazamulembeka Chidindu Chakuti Mutaskikengi?
Chiwona chaku Ezekiele chingufiskika kakwamba pa nyengu yo Yerusalemu wangubwangandulikiya. Nanga chiwona chenichi chifiskika wuli mazuŵa nganu?
TICHITENGI VINTHU NGE AKHRISTU
Londoni Fundu za Mijalidu Yamampha Zaku Yehova
Titenere kuyesesa kulondo fundu zaku Yehova Chiuta za mijalidu yamampha. Kumbi tingachita wuli venivi? Nanga ntchifukwa wuli venivi vakukhumbika?


text:
Muperekengi Ulemu Kwaku Wo Mbakwenere Ulemu
“Kwaku Yo waja pampandu wachifumu ndi kwa mwana wa mbereri, kuŵi thumbiku, ulemu, unkhankhu ndi nthazi mpaka muyaya.”
SUMU: 10, 16
1. Ntchifukwa wuli ŵanthu anyaki atenere kupasika ulemu, nanga tikambisanengi fumbu nili?
KUPASA munthu ulemu kung’anamuwa kumutumbika kweniso kumuwona kuti ngwakukhumbika. Nyengu zinyaki tiŵanaŵana kuti munthu yo tingamutumbika ndi yo we ndi udindu pamwenga yo wachita vinthu vinyaki vo vachitisa kuti waje wakwenere kupasika ulemu. Mwaviyo, tingajifumba kuti, Mbayani wo titenere kuŵapasa ulemu, nanga ntchifukwa wuli?
2, 3. (a) Ntchifukwa wuli Yehova ngwakwenere kumupasa ulemu? (Wonani chithuzi cho che pachanya.) (b) Pa lemba la Chivumbuzi 5:13, kumbi Mwana wa Mbereri ndi yani, nanga ntchifukwa wuli ngwakwenere kumupasa ulemu?
2 Nge mo lemba la Chivumbuzi 5:13 lilongore, “Yo waja pampandu wachifumu ndipuso . . . Mwana wa Mbereri” mbakwenere kupasika ulemu. Chaputala 4 cha buku la Chivumbuzi, chilongo chifukwa cho Yehova ngwakwenere kupasika ulemu. Angelu wo ŵe kuchanya athamika Yehova, “Yo waliku muyaya ndi muyaya” ndipu akweza mazu ndikukamba kuti: “Ndimwi wakwenere Yehova Chiuta widu, kulonde unkhankhu, ulemu ndi nthazi, pakuti mukulenga vinthu vosi, ndipu chifukwa cha khumbu linu vikuŵaku ndipu vikulengeka.”—Chiv. 4:9-11.
3 “Mwana wa Mbereri waku Chiuta yo watuzgapu ubudi wa charu,” ndi Yesu Khristu. (Yoh. 1:29) Bayibolu likamba kuti iyu ngwapachanya ukongwa kuluska mafumu ngo ngengaku ndipuso ngo ngaliku. Ilu likamba kuti: “Iyu ndi Fumu yaku wo alamuliya nge mafumu ndi Mbuya waku wo alamuliya nge ambuya, yija yo we ndi umoyu wo ungafwa cha, waja mu ukweru wakuti munthu wangafikaku cha, palivi munthu yo wakumuwonapu pamwenga wangamuwona.” (1 Tim. 6:14-16) Kumbi ndi fumu yinyaki niyi yo yikufwa kuti yipereki sembi chifukwa cha maubudi ngidu? Mphakwenere kukoliyana ndi angelu anandi anthazi wo ŵe kuchanya pakukamba kuti: “Mwana wa mbereri yo wangubayika ngwakwenere kulonde nthazi, usambasi, zeru, mazaza, ulemu, unkhankhu ndi thumbiku.”—Chiv. 5:12.
4. Ntchifukwa wuli tikhumbika kupereka ulemu kwaku Yehova ndi Khristu?
4 Tikhumbika kupereka ulemu kwaku Yehova ndi Khristu chifukwa asani tileka kuŵapasa ulemu, tingaziwusaniya cha umoyu wamuyaya. Mazu ngo Yesu wangukamba pa Yohane 5:22, 23 ngatitiwovya kuvwisa fundu yeniyi. Lemba ili likamba kuti: “Ada ayeruzga munthu weyosi cha kweni akupereka udindu wakuyeruzga ku Mwana, kuti wosi atumbiki Mwana nge mo atumbikiya Ada. Weyosi yo waleka kutumbika Mwana watiŵatumbika cha Ada wo akumutuma.”—Ŵerengani Sumu 2:7-9, 11.
5. Ntchifukwa wuli tikhumbika kupasa ulemu ŵanthu wosi?
5 Ŵanthu akulengeka “mu chikozgu chaku Chiuta.” (Chiy. 1:27) Mwaviyo, anandi ŵe ndi mijalidu yinyaki yo Chiuta wenayu chinanga kuti angayanana nayu ndendende cha. Yiwu atanjana, achitiyana lisungu ndipuso chitima. Ŵanthu akulengeka ndi njuŵi yo kanandi yitiŵawovya kupambanisa pakati pa chamampha ndi chiheni, chauneneska ndi chaboza, chakwenere ndi chambula kwenere, chinanga kuti nyengu zinyaki asankha umampha cha vinthu. (Ŵar. 2:14, 15) Anandi akopeka ndi vinthu vamampha kweniso vakutowa. Yiwu akhumba kuti ajengi mwachimangu ndi anyawu. Kwali aziŵa pamwenga cha, alongoku unkhankhu waku Yehova ndipu mbakwenere kupasika ulemu.—Sumu 8:5.
MUPEREKENGI ULEMU MU NTHOWA YAKWENERE
6, 7. Pa nkhani yakupasa ŵanthu ulemu, kumbi Akaboni aku Yehova apambana wuli ndi ŵanthu anandi?
6 Tikhumbika kuchita vinthu mwakuphwere kuti tipasengi ŵanthu ulemu mu nthowa yakwenere. Ve viyo chifukwa chakuti ŵanthu anandi achita vinthu mwakulongozgeka ndi charu chaku Satana ichi. M’malu mwakuti apasengi ulemu ŵanthu mu nthowa yakwenere, yiwu atiŵasopa. Kanandi ŵanthu asani awona alongozgi avisopa, andali, akuchita masaza, akuchita vakusangaluska ndipuso ŵanthu anyaki akutchuka, achita nawu vinthu nge achiuta ŵawu. Mwaviyo, achinyamata ndi arara atole mo ŵanthu ŵenaŵa achitiya vinthu, mo avwaliya kweniso mijalidu yawu.
7 Akhristu auneneska akana kutumbika ŵanthu mu nthowa yeniyi. Pa ŵanthu wosi, ndi Khristu pe yo tingalondo chakuwoniyapu chaki. (1 Pet. 2:21) Chiuta wangakondwa cha asani tipasa ŵanthu ulemu wakujumphisa. Tikhumbika kukumbuka fundu yauneneska iyi yakuti: “Wosi mbakubuda ndipu mbakupereŵere pa unkhankhu waku Chiuta.” (Ŵar. 3:23) Kukamba uneneska, palivi munthu yo ngwakwenere kumusopa chifukwa kuchita viyo, kungaŵa kusopa angoza.
8, 9. (a) Kumbi Akaboni aku Yehova atiŵawona wuli arara a boma? (b) Kumbi mpha nyengu niyi po tikhumbika cha kuvwiya arara aboma?
8 Pe ŵanthu anyaki wo tikhumbika kuŵapasa ulemu chifukwa cha udindu wo ŵe nawu. Mwakuyeruzgiyapu, arara aboma awonesesa kuti ŵanthu avwiya marangu, aja mwachimangu kweniso ŵe ndi vakukhumbika pa umoyu. Venivi vitovya tosi. Wakutumika Paulo wanguchiska Akhristu kuti akhumbika kujithereska ku ŵanthu wo ŵe ndi maudindu. Iyu wanguŵakambiya kuti: “Perekani kwaku wosi vo akhumba: Kwaku wo akhumba musonkhu, apaseni musonkhu; . . . kwaku wo akhumba ulemu apaseni ulemu.”—Ŵar. 13:1, 7.
9 Akaboni aku Yehova mbakunozgeka kupereka ulemu kwa arara aboma. Vo arara aboma angakhumba kuti tichiti vingapambana chifukwa chakuti charu chechosi che ndi marangu ngaki. Chinanga kuti ve viyo, isi tikoliyana nawu pa ntchitu zo agwira. Mbuneneska kuti tipereka ulemu ndipuso titiŵawovya pa ntchitu zawu kweni asani vo atitikambiya vikoliyana cha ndi fundu za m’Malemba, titiŵavwiya cha. Tingachita cha vinthu vo vingalongo kuti tileka kuvwiya Chiuta kweniso vo vingachitisa kuti tichiti vinthu vo Mkhristu wakanizgika.—Ŵerengani 1 Petro 2:13-17.
10. Kumbi ateŵeti aku Yehova a munyengu yakali, angulongo wuli chakuwoniyapu chamampha pakuchita vinthu ndi boma ndipuso ndi arara aboma?
10 Ateŵeti aku Yehova a munyengu yakali angulongo chakuwoniyapu chamampha pakuchita vinthu ndi boma ndipuso ndi arara aboma. Pa nyengu yo Fumu ya Aroma yingudana ŵanthu kuti akalembesi mazina ngawu, Yosefe ndi Mariya anguvwiya. Yiwu anguluta ku Betelehemu chinanga kuti Mariya wenga pafupi kubala mwana waki wakwamba. (Luka 2:1-5) Pati pajumpha nyengu, Paulo angumumba mulandu kuti wanguchita vinthu viheni. Iyu wangulongo ulemu pa nyengu yo wajivikiliyanga ndipu wangupereka ulemu wakwenere kwaku Herode Agripa yo wenga Fumu kweniso Festo yo wenga nduna muchigaŵa cha Yuda cho chalamulikanga ndi Aroma.—Mac. 25:1-12; 26:1-3.
11, 12. (a) Ntchifukwa wuli tipambanisa pakati pa arara aboma ndi alongozgi avisopa? (b) Ntchinthu wuli cho chinguchitika mubali wa ku Austria wati wapereka ulemu ku munthu yo wenga wandali?
11 Akaboni aku Yehova awona kuti alongozgi a visopa mbakwenere cha kupasika ulemu wakujumphisa chinanga kuti yiwu angakhumba ulemu waviyo. Alongozgi yaŵa asambiza uneneska cha wakukwaskana ndi Chiuta ndipuso Mazu ngaki. Mwaviyo, titiŵapasa ulemu nge mo tichitiya ndi ŵanthu wosi kweni titiŵapasa ulemu wapade cha. Tikumbuki kuti Yesu wangukamba alongozgi a munyengu yaki kuti ŵenga achinyengu ndipuso achibulumutiya. (Mat. 23:23, 24) Mwakupambana ndi alongozgi avisopa, kupasa ulemu arara aboma kungachitisa kuti vinthu vitiyende umampha kuluska mo taŵanaŵaniyanga.
12 Mubali Leopold Engleitner wenga wa ku Austria. Iyu wapharazganga mwaphamphu ndipu a chipani cha Nazi angumumanga ndi kumutumiza ku jeri la Buchenwald pa sitima ya pamtunda. Musitima yo mwenga so Dr. Heinrich Gleissner yo angumumanga. Iyu wenga wa ku Austria ndipu wachitanga ndali. Chinanga kuti venga viyo, a chipani cha Nazi amutinkhanga. Pa nyengu yo Mubali Engleitner wakanga ku jeri, wangumupharazgiya mwaulemu Gleissner ndipu wanguvwisiya. Nkhondu yachiŵi ya pacharu chosi yati yamala, Gleissner wanguwovya Akaboni aku Yehova ku Austria chifukwa cha udindu wo wenga nawu. Panyaki muziŵa vinthu vinyaki vamampha vo vinguchitika chifukwa chakuti Akaboni aku Yehova angupereka ulemu kwa arara aboma, wo Bayibolu likamba kuti Akhristu atenere kuŵapasa.
ANYAKI WO MBAKWENERE KUŴAPASA ULEMU
13. Kumbi mbayani so wo titenere kuŵapasa ulemu, nanga ntchifukwa wuli?
13 Abali ndi azichi nawu akhumbika kuŵapasa ulemu. Tikhumbika kuchita viyo, ukongwa ku ŵara wo alongozga mumipingu. (Ŵerengani 1 Timote 5:17.) Titiŵapasa ulemu abali ŵenaŵa chinanga kuti tipambana nawu vyaru vo tituliya, kawonekeru, masambiru ndipuso kaya mbakukhupuka pamwenga cha. Bayibolu litiŵakamba kuti ‘mbanthurumi wo akuperekeka nge mphasu.’ Yiwu mbakukhumbika chifukwa afiska udindu wo Chiuta wakuŵapasa wakuphwere ŵanthu ŵaki. (Ŵaef. 4:8) Ŵanaŵaniyani ŵara mumpingu, akuwonere madera, abali a mu Komiti ya Nthambi ndipuso a mu Wupu Wakulongozga. Abali ndi azichi a munyengu yakali, aŵatumbikanga ukongwa ŵanthu wo angusankhika kuti alongozgengi mumpingu. Nasi so tichita viyo mazuŵa nganu. Abali wo amiya mpingu wachikhristu titiŵasopa cha pamwenga kuŵawona nge angelu. Chinanga kuti ve viyo, titiŵapasa ulemu chifukwa agwira ntchitu mwaphamphu ndipuso atijiyuyuwa.—Ŵerengani 2 Ŵakorinte 1:24; Chivumbuzi 19:10.
14, 15. Kumbi ŵara achikhristu wo agwira ntchitu yawu mwauneneska apambana wuli ndi wo atijikamba ŵaka kuti mbara achikhristu?
14 Abali ŵenaŵa aziŵika kuti aliska mbereri zaku Chiuta mwakujiyuyuwa. Yiwu akana kuti ŵanthu achitengi nawu vinthu nge ŵanthu akutchuka vo vilongo kuti mbakujiyuyuwa. Pa chifukwa chenichi, apambana ndi alongozgi a visopa a mazuŵa nganu ndipuso akali wo Yesu wangukamba kuti: “Atanja malu ngakutumbikika pa nyengu ya chakurya chamazulu ndipu aja mumipandu yakunthazi ya mumasinagoge kweniso atanja kupasika moni mumisika.”—Mat. 23:6, 7.
15 Ŵara achikhristu wo agwira ntchitu yawu mwauneneska atijiyuyuwa, yiwu avwiya mazu ngaku Yesu ngakuti: “Mungadanikanga kuti Rabi cha chifukwa Musambizi winu njumoza ndipu mosi ndimwi abali. Mukhumbika cha kudana weyosi kuti ada chifukwa Ada ŵinu mbamoza, wo ŵe kuchanya. Mungadanikanga kuti alongozgi cha chifukwa Mulongozgi winu njumoza, Khristu. Kweni yo ndi mura pakati pinu watenere kuŵa muteŵeti winu. Weyosi yo watijikweza wasisikengi kweni weyosi yo ngwakujiyuyuwa wakwezekengi.” (Mat. 23:8-12.) Ndichu chifukwa chaki ŵara mumipingu yosi pacharu chapasi ayanjika ndipuso apasika ulemu ndi Akaboni anyawu.
16. Ntchifukwa wuli tikhumbika kulutiriza kuchita phamphu kuti tiziŵi ndipuso tigwirisiyi ntchitu vo Bayibolu likamba pa nkhani ya kupereka ulemu?
16 Kukamba uneneska, kungato nyengu kuti tiziŵi mo tingapereke ulemu kweniso wo titenere kuŵapasa ulemu. Venga so viyo ndi Akhristu a munyengu yakali. (Mac. 10:22-26; 3 Yoh. 9, 10) Kweni tikhumbika kuchita phamphu kuti tichitengi vo Bayibolu likamba pa nkhani yakupereka ulemu. Asani tingafiska kuchita venivi, tisaniyengi vitumbiku vinandi.
UMAMPHA WAKUPEREKA ULEMU WAKWENERE
17. Kumbi ndi vinthu nivi vo vingachitika asani tipereka ulemu ku ŵanthu a maudindu?
17 Asani tipereka ulemu ku ŵanthu wo ŵe ndi udindu pa ntchitu, ŵanthu angatiŵikiya kuvuli asani tipharazga. Ivi vingachitisa kuti ntchitu yidu yakupharaza ayiwonengi mwakwenere. Vyaka vinandi vajumpha, Birgit yo ndi mpayiniya ku Germany wangudanika pa mwambu wakupereka makalata ku ŵana wo angumaliza sukulu ku pulayimale. Asambizi angukambiya Birgit kuti kwa vyaka vinandi vo ŵenga pa sukulu yo, akondwanga kuti penga ŵana ŵa Akaboni. Yiwu angukamba kuti vatingi viŵengi vakukondwesa cha asani pa sukulu yo pengavi ŵana ŵa Akaboni. Birgit wangukamba kuti, “Ŵana ŵidu asambizika kuti alondongi fundu zaku Chiuta za mijalidu yamampha, vo visazgapu kuvwiya asambizi ŵawu ndipuso kuŵapasa ulemu.” Musambizi munyaki wangukamba kuti, “Asani ŵana wosi ŵenga nge ŵana ŵinu, ntchitu yakusambiza yatingi yiŵengi yambula kusuzga.” Pati pajumpha masabata ngamanavi, musambizi munyaki wanguza ku unganu wachigaŵa wo unguchitikiya ku Leipzig.
18, 19. Ntchifukwa wuli ŵara akhumbika kuŵapasa ulemu wakwenere?
18 Fundu zamampha kweniso za zeru zo ze m’Mazu ngaku Chiuta, ndizu zititilongozga kuti tiperekengi ulemu wakwenere ku ŵara mumpingu. (Ŵerengani Ŵahebere 13:7, 17.) Tikhumbika kuŵawonga chifukwa chakugwira ntchitu mwaphamphu ndipuso kuyesesa kukoliyana ndi ulongozgi wo apereka. Ivi vingawovya kuti agwirengi ntchitu yawu mwalikondwa. Chinanga kuti ve viyo, tikhumbika cha kuvwala ndi kupesa nge mo mubali munyaki wakuziŵika ukongwa wachitiya, kuchitanga vinthu nge iyu asani tikamba nkhani pamwenga tikambisana ndi ŵanthu. Asani tingachita viyo, tilongongi nkharu yamampha cha ku ŵanthu. Tingaluwanga cha kuti nayu wakuwa ndi ubudi. Munthu wakwenere kumulondo ndipuso kutole vakuchita vaki, ndi Khristu.
19 Asani ŵara titiŵapasa ulemu wakwenere ndikuti titiŵawovya. Tikhumbika cha kuŵawona nge ŵanthu akutchuka. Kuchita viyo kungawovya kuti aleki kuja akujikuzga, kujiwona nge kuti mbapachanya kuluska anyawu ndipuso kuti palivi cho anangisa.
20. Kumbi kupasa ulemu ŵanthu kungatiwovya wuli?
20 Kupereka ulemu ku ŵanthu wo akhumbika kupasika ulemu, kutovya kuti tileki kujikuzga. Kungatiwovya kuti tilekengi kujiwona nge apachanya asani anyaki atitipasa ulemu. Kungatiwovya so kuvwiya vo gulu laku Yehova likamba kuti tileki kupereka ulemu wakujumphisa ku ŵanthu ndipuso tileki kuwupereka ku ŵanthu ambula kwenere kaya mbakhristu anyidu pamwenga cha. Kusazgiyapu pa fundu yeniyi, kuchita viyo ndi zeru chifukwa kungatiwovya kuti tileki kuguŵa asani munthu yo tamupasanga ulemu wachita vinthu vambula kukondwesa.
21. Ntchinthu wuli chakukhumbika ukongwa cho tichita asani tipasa ulemu ŵanthu wo mbakwenere kupasika ulemu?
21 Kuluska vosi tikondwesa Chiuta asani tipereka ulemu wakwenere ku ŵanthu wo mbakwenere kupasika ulemu. Tichita mwakukoliyana ndi vo Chiuta wakhumba ndipu tilongo kuti ndisi akugomezeka kwaku iyu. Venivi vitovya kuti wamuki weyosi yo wangayesa kumunyoza. (Nthanthi 27:11) Ŵanthu anandi mucharu ichi, atiŵaziŵa cha ŵanthu wo mbakwenere kuŵapasa ulemu. Te ndi mwaŵi chifukwa tiziŵa mo tingapereke ulemu mu nthowa yo yingakondwesa Yehova.


text:
Vo Akuŵerenga Afumba
Kumbi ŵanthu aku Chiuta angukoleka zukwanji ukapolu ndi Babiloni Mukulu?
Ivi vingwamba chaka cha 100 C.E. chati chajumpha ndipu vingumala mu 1919. Fundu iyi yasintha mo tayivwiyanga kali. Ntchifukwa wuli kusintha uku nkhwakwenere?
Maukaboni ngalongo kuti mu 1919 Akhristu akusankhika angufwatuka ku Babiloni Mukulu ndipu anguwunganisika mumpingu wakutowa. Ŵanaŵaniyani fundu iyi: Ufumu waku Chiuta wati wayamba waka kuwusa kuchanya mu 1914, ŵanthu aku Chiuta anguyeseka ndipu pavuli paki angwamba kufwatuka ku chisopa chaboza kamanakamana. * (Mal. 3:1-4) Ndipu mu 1919, Yesu wangusankha “muŵanda wakugomezgeka ndi wakuwamu” kuti waperekengi “chakurya pa nyengu yaki” ku ŵanthu wo wanguŵatowesa. (Mat. 24:45-47) Mu chaka ichi, ŵanthu aku Chiuta angufwatuka ku Babiloni Mukulu. (Chiv. 18:4) Kweni kumbi ŵanthu aku Chiuta angukoleka zukwanji ukapolu?
Kuvuli uku, takambanga kuti ŵanthu aku Chiuta angukoleka ukapolu ndi Babiloni Mukulu kwa kanyengu kamanavi kwambiya mu 1918. Mwakuyeruziyapu, Chigongwi cha Alinda cha Chichewa cha March 15, 1992 chingukamba kuti nge mo Ayisraele angukoleke ukapolu ku Babiloni, ateŵeti aku Yehova nawu angukoleka ukapolu ndi Babiloni Mukulu mu 1918. Kweni vo tafufuza vilongo kuti ŵanthu aku Chiuta angukoleka ukapolu vyaka vinandi chaka cha 1918 chechendafiki.
Mwakuyeruziyapu, tiyeni tiwonepu uchimi umoza wo ungukamba za kukoleka ukapolu kwa ŵanthu aku Chiuta ndi mo angufwatukiya. Uchimi uwu usanirika pa Ezekiele 37:1-14. Ezekiele wanguwona viwanga vinandi muchidika. Yehova wangumukambiya kuti viwanga ivi vimiya “nyumba yosi ya Yisraele.” Viwanga ivi vimiya so “Yisraele waku Chiuta,” wo mbakhristu akusankhika. (Ŵag. 6:16; Mac. 3:21) Pavuli paki, Ezekiele wanguwona kuti viwanga vinguja so ndi umoyu ndipu venga mzinda ukulu. Ivi vikonkhosa mo ŵanthu aku Chiuta angufwatukiya ku Babiloni Mukulu mu 1919. Kweni kumbi uchimi uwu ulongo wuli kuti ŵanthu aku Chiuta ŵenga akapolu kwa nyengu yitali?
Chakwamba, Ezekiele wanguwona kuti viwanga venga “vakumila ukongwa.” (Ezek. 37:2, 11) Ivi vilongo kuti pangujumpha nyengu yitali kutuliya po ŵeneku aviwanga ivi angufwiya. Chachiŵi, Ezekiele wanguwona kuti ŵanthu ayukanga kamanakamana. Pakwamba, wanguvwa chiwawa cha viwanga ndipu “vingwamba kuza pamoza, chiwanga kulunga ku chiwanga.” Pavuli paki, “misipi ndi munofu” yingwamba kuzamu. Ndipu khungu linguza pachanya pa viwanga, misipi ndi munofu. Pavuli paki, “mvuchi ungusere mwaku vo, ndipu vinguŵa vamoyu.” Pakumaliya, Yehova wanguweze ŵanthu wo anguyuka ku charu chawu. Kuti vosi ivi vichitiki pakhumbikanga kujumpha nyengu.
Ayisraele anguja ku ukapolu kwa nyengu yitali. Ukapolu uwu ungwamba mu 740 B.C.E. po ufumu wa kunkhondi unguchichizika kutuwamu mu charu chawu. Pavuli paki, mu 607 B.C.E., msumba wa Yerusalemu ungubwangandulika ndipu ufumu wa kumwela nawu ungukoleka ukapolu. Ukapolu uwu ungumala mu 537 B.C.E. Mu chaka ichi, Ayuda angwamba kuzenga so nyumba yakusopiyamu kweniso angwamba kusopa Yehova mwaunenesa ku Yerusalemu.
Fundu zosi izi zilongo kuti Akhristu akusankhika angukoleka ukapolu kwa nyengu yitali ndi Babiloni Mukulu. Yiwu angukoleka ukapolu kwambiya mu 1918 mpaka mu 1919 cha. Yesu wangukamba so za utali wa nyengu yeniyi. Wanguti duru wazamukuliya pamoza ndi tirigu. Duru wamiya Akhristu aboza ndipu tirigu wamiya “ŵana a Ufumu.” (Mat. 13:36-43) Pa nyengu iyi, Akhristu aunenesa ŵenga amana ukongwa. Anandi wo atingi mbakhristu anguzomera visambizu vaboza ndipu angusambuka ampatuku. Ndichu chifukwa chaki tikamba kuti mpingu wachikhristu ungukoleka ukapolu ndi Babiloni Mukulu. Ukapolu uwu ungwamba chaka cha 100 C.E. chati chajumpha ndipu ungulutiriya mpaka mu nyengu yakumaliya po Yesu wangutowese nyumba yakusopiyamu, yo yimiya nthowa yakusope Chiuta mwaunenesa.
Mu vyaka venivi, alongozi avisopa ŵenga ndi nthazi ukongwa ndipu alamuliyanga ndi andali viyo. Mwakuyeruziyapu, akhumbanga cha kuti ŵanthu ajengi ndi Bayibolu pamwenga kuti aliŵerengengi mu chineneru cho avwanga. Asani munthu we ndi Bayibolu amuwotchiyanga pachimiti. Ndipu alanganga mwankhaza weyosi yo wasusanga vo alongozi avisopa asambizanga. Mwaviyo, venga vakusuza kuti munthu wasambiri unenesa pamwenga kusambiza anyaki.
Ezekiele wanguwona so kuti ŵanthu aku Chiuta anguja so ndi umoyu, kung’anamuwa kuti angufwatuka ku chisopa chaboza. Ivi vinguchitika kamanakamana. Kumbi vinguchitika zukwanji ndipu vinguchitika wuli? Ezekiele wanguvwa chiwawa cha viwanga. Chiwawa ichi chingwamba kwati kwaja vyaka vinandi kuti mazuŵa ngakumaliya ngayambi. Mu vyaka ivi, penga ŵanthu anyaki akugomezeka wo akhumbanga kusaniya unenesa ndi kuteŵete Chiuta chinanga kuti kwenga visambizu vinandi vaboza. Yiwu asambiranga Bayibolu ndipu ayesesanga kukambiyaku ŵanthu vo asambiranga. Anyaki afwatuliyanga Bayibolu mu vineneru vo ŵanthu avwanga.
Pavuli paki, kukumaliya kwa vyaka va m’ma 1800, venga nge kuti munofu ndi khungu vingwamba kuza pa viwanga. Charles Taze Russell ndi anyaki angulimbikiya kupenja unenesa ndi kuteŵete Yehova. Kweniso anguyesesa kuwovya ŵanthu a mtima wamampha kuti aziŵi unenesa. Kuti achiti ivi, agwirisiyanga ntchitu Zion’s Watch Tower ndi mabuku nganyaki. Pavuli paki, agwirisiyanga ntchitu “Seŵeru la Vithuzi va Chilengedu” lo lingutuwa mu 1914 ndi buku la The Finished Mystery lo lingutuwa mu 1917 kuti awovyi ŵanthu aku Chiuta kuti chivwanu chawu chije chakukho. Pakumaliya, mu 1919, vinguja nge kuti ŵanthu aku Chiuta apasika so umoyu ndipu awezeke ku charu chawu. Kutuliya mu chaka ichi, Akhristu akusankhika wo ŵeche pacharu chapasi ndi Akhristu wo azamuja pacharu apanga “mzinda ukulu ukongwa.”
Maukaboni ngo takambisana ngalongore limu kuti ŵanthu aku Chiuta angukoleka ukapolu ndi Babiloni Mukulu chaka cha 100 C.E. chati chajumpha. Nyengu yeniyi ndiyu ŵanthu anandi anguja ampatuku mwakuzomera visambizu vaboza ndi kukana unenesa. Kwa vyaka vinandi, kwenga kwakusuza kuteŵete Yehova, nge mo venge ndi Ayisraele pa nyengu yo ŵenga ku ukapolu. Kweni mazuŵa nganu, unenesa upharazgika ku munthu weyosi. Te akukondwa ukongwa kuti tija mu nyengu yo “wo mbakuwamu aŵarengi ukongwa” ndipu “anandi ajitowesengi” ndi ‘kuyengeka.’
Pa nyengu yo Satana wayesanga Yesu, kumbi wangumutole nadi kunyumba yakusopiyamu?
Tiziŵa cha asani Yesu wanguma nadi panyumba yakusopiyamu pamwenga chenga waka chiwona. Nyengu zinyaki mabuku ngidu ngakonkhosa kuti vingachitika kuti wanguma nadi panyumba yakusopiyamu, kweni vingachitika so kuti chenga waka chiwona.
Chakwamba tiyeni tiwoni vo Bayibolu likamba pa nkhani iyi. Mateyu wangulemba kuti: “Pavuli paki, Dyaboli wangumutole [Yesu] kumsumba wakupaturika ndipu wangumuŵika pachanya pa mpanda wa panyumba yakusopiyamu.” (Mat. 4:5) Luka nayu wangulemba so nkhani yeniyi. Wanguti: “Ndipu Dyaboli wangumutole ku Yerusalemu, wangumuŵika pachanya pa mpanda wa panyumba yakusopiyamu.”
Kuvuli uku, mabuku ngidu ngakonkhosanga kuti Satana watenere kuti wangumutole nadi ku nyumba yakusopiyamu cha Yesu pa nyengu yo wamuyesanga. Mwakuyeruziyapu, Chigongwi cha Alinda cha Chingelezi cha March 1, 1961 chinguyananisa chiyesu ichi ndi chiyesu chinyaki cho Satana wanguyesa Yesu. Iyu wangumutole ku phiri litali ndi kumulongo maufumu ngosi nga pacharu chapasi. Chigongwi ichi chingukamba kuti kulivi phiri litali lo munthu wangamapu ndi kuwona maufumu ngosi nga pacharu chapasi. Chigongwi ichi chingukamba so kuti mwakuyanana waka, Satana watenere kuti wangumutole nadi ku nyumba yakusopiyamu cha Yesu. Kweni nkhani zo zingutuwa pavuli paki mu magazini nga Chigongwi cha Alinda zingukamba kuti asani Yesu wangundwika pa nyumba yakusopiyamu, watingi wafwengi.
Anyaki akamba kuti pakuti Yesu wenga Mulevi cha, ndikuti wenga wakuzomerezeka cha kuma pachanya pa nyumba yakusopiyamu. Mwaviyo akamba kuti ichi chenga waka chiwona. Vyaka vinandi kuvuli uku, Ezekiele nayu so wangutoleke ku nyumba yakusopiyamu mu chiwona.
Kweni asani chiyesu ichi chenga waka chiwona, anyaki angafumba kuti:
Kumbi chenga nadi chiyesu pamwenga Yesu waŵanaŵananga waka?
Satana wangukambiya so Yesu kuti wasambusi mya kuti yije chiŵandi kweniso wakhumbanga kuti wamusopi. Satana wakhumbanga kuti Yesu wachiti nadi vinthu ivi. Mwaviyo, kumbi vingachitika cha kuti Satana wakhumbanga so kuti Yesu wandwiki nadi panyumba yakusopiyamu?
Kweni asani Yesu wanguma nadi pachanya panyumba yakusopiyamu, anyaki angafumba so kuti:
Kumbi Yesu wanguswa Dangu chifukwa chakuma pamalu ngakupaturika?
Kumbi wangwenda wuli kutuwa ku chipululu kuti wakafiki ku Yerusalemu?
Tiyeni tiwonepu fundu zinyaki zo zingatiwovya kumuka mafumbu ngaŵi yanga.
D. A. Carson wangulemba kuti mazu nga Chigiriki ngo akungafwatuliya kuti “nyumba yakusopiyamu” mu buku la Mateyu ndi Luka ngatenere kuti ngang’anamuwa nyumba yosi yakusopiyamu. Ngang’anamuwa waka malu ngakupaturika cha ko Alevi pe ndiwu akhumbikanga kulutaku. Pachanya panyumba yakusopiyamu penga malu ngamoza ngo ngenga ngatali ukongwa. Satana watenere kuti wangutole Yesu pamalu ngenanga. Kutuwa pamalu yanga kuchifika pasi penga mamita 137. Munthu munyaki wakulemba mbiri zina laki Josephus wangukamba kuti malu yanga ngenga ngatali ukongwa mwakuti asani munthu wangamapu ndi kuleresa pasi, “wangachita chizumbu.” Chinanga kuti Yesu wenga Mulevi cha, palivi yo watingi wamususengi asani wanguma pamalu yanga.
Kweni kumbi Yesu wangwenda wuli kutuwa ku chipululu kuti wakafiki ku Yerusalemu? Tiziŵa cha. Bayibolu likamba waka kuti Yesu wangutoleke ku Yerusalemu. Likamba cha kuti kutuwa ku chipululu kuchifika ku Yerusalemu kwenga kutali wuli. Kweniso likamba cha kuti Satana wanguyesa Yesu kwa nyengu yitali wuli. Mwaviyo vingachitika kuti Yesu wangwenda pasi pakuluta ku Yerusalemu. Asani ndivu wanguchita, watenere kuti wangwenda kwa nyengu yitali.
Nanga chiyesu chakuti Satana wangulongo Yesu “maufumu ngosi nga pacharu chapasi”? Viwoneke limu kuti Yesu wanguwona nadi maufumu ngosi nga pacharu chapasi cha chifukwa kulivi phiri litali lo munthu wangamapu ndi kuwona maufumu ngosi nga pacharu chapasi. Mwaviyo, Satana watenere kuti wangugwirisiya ntchitu chiwona pakulongo Yesu maufumu yanga. Chinanga kuti Satana wangugwirisiya ntchitu chiwona, kweni wakhumbanga nadi kuti Yesu wamusopi, kuti ngenga maŵanaŵanu waka cha. (Mat. 4:8, 9) Pa nyengu yo Satana wangutole Yesu panyumba yakusopiyamu, vingachitika kuti wakhumbanga nadi kuti Yesu wandwiki panyumba yakusopiyamu. Kweni Yesu wangukana. Ichi ndichu chingaŵa chiyesu kuluska asani chenga waka chiwona.
Mwaviyo, vingachitika kuti Yesu wanguluta nadi ku Yerusalemu ndi kuma pamalu ngatali nga panyumba yakusopiyamu. Nge mo takambiya pakwamba pa nkhani iyi, tiziŵa umampha cha mo Satana wangulongore Yesu nyumba yakusopiyamu. Kweni cho tiziŵa ntchakuti Yesu wanguyeseka nadi, ndipu wangukana.
^ ndimi 2 Wonani Chigongwi cha Alinda cha July 1, 2013, peji 16-18, ndimi 5-8, 12.
^ ndimi 1 Lemba la Ezekiele 37:1-14 ndi la Chivumbuzi 11:7-12, ngosi ngakamba vo vinguchitika mu 1919. Uchimi wa pa Ezekiele 37:1-14 ukamba za ŵanthu wosi aku Chiuta ŵati ayamba so kusopa mwaunenesa pavuli pakuja ku ukapolu kwa nyengu yitali. Kweni uchimi wa pa Chivumbuzi 11:7-12 ukamba za kusankhika kwa kagulu ka abali akusankhika wo alongoza ŵanthu aku Chiuta.


text:
MUTU 9
Kasi Tili mu “Mazuŵa Ghaumaliro”?
Kasi ni vinthu wuli ivyo vikuchitika mazuŵa ghano ivyo Baibolo likayowoyerathu?
Kasi Baibolo likati ŵanthu ŵazamuŵa wuli mu “mazuŵa ghaumaliro”?
Kasi Baibolo likatiso ni vinthu wuli vyakukondweska ivyo vizamuchitika mu “mazuŵa ghaumaliro”?
1. Ntchivichi chingatovwira kumanya vyamunthazi?
KASI muli kupulikizgapo nkhani pa wayilesi panji kuwonelera pa TV na kujifumba kuti, ‘Kasi charu ichi chikunjilira nkhu?’ Masuzgo na vinthu vyakofya vikutiwira mwamabuchi nakuti palije uyo wangamanya icho chiŵengeko namachero. (Yakobe 4:14) Kweni Yehova wakumanya ivyo vizamuchitika kunthazi. (Yesaya 46:10) Kale chomene, Baibolo likayowoyerathu vinthu viheni ivyo vikuchitika sono. Likayowoyaso vinthu vyakukondweska ivyo vizamuchitika mu mazuŵa ghaumaliro.
2, 3. Ni fumbo wuli ilo ŵasambiri ŵakafumba Yesu? Kasi Yesu wakazgora wuli?
2 Yesu Khristu wakayowoya za Ufumu wa Chiuta, uwo uzamuwuskapo viheni vyose na kuzgora charu kuŵa paradiso. (Luka 4:43) Ŵanthu ŵakakhumbanga kumanya apo Ufumu uwu wizirenge. Nakuti ŵasambiri ŵakafumba Yesu kuti: “Mutiphalire, vinthu ivi vizamuŵako pawuli, ndipo ntchivichi chizamuŵa chimanyikwiro cha kuŵapo kwinu na cha umaliro wa charu?” (Mateyu 24:3) Yesu wakazgora kuti ni Yehova pera uyo wakumanya zuŵa na nyengo yeneko iyo umaliro wa charu wizirenge. (Mateyu 24:36) Kweni Yesu wakayowoyerathu vinthu ivyo vizamuchitika pa charu chapasi pambere Ufumu undize na mtende na chivikiliro chanadi ku ŵanthu. Ivyo wakayowoya ndivyo vikuchitika sono.
3 Pambere tindadumbiskane vinthu ivyo vikulongora kuti tili mu mazuŵa “ghaumaliro wa charu,” tiyeni tidumbiskane dankha za nkhondo iyo palije munthu uyo wakamanya kuti yikuchitika. Nkhondo iyi yikachitikira kuchanya, ndipo ivyo vikachitika nase vikutikhwaska.
NKHONDO IYO YIKACHITIKA KUCHANYA
4, 5. (a) Kasi ntchivichi chikachitika kuchanya apo Yesu wakamba kulamulira? (b) Kuyana na lemba la Chivumbuzi 12:12, ntchivichi chikeneranga kuchitika pamanyuma pa nkhondo iyo yikaŵa kuchanya?
4 Mu Mutu 8 wa buku lino tikasambira kuti Yesu Khristu wakamba kulamulira kuchanya mu chaka cha 1914. (Ŵerengani Daniyeli 7:13, 14.) Wakati wapika waka Ufumu, Yesu wakachita chinthu chinyake. Baibolo likuti: “Kukawuka nkhondo kuchanya: Mikayeli [zina linyake la Yesu] na ŵangelo ŵake wakarwanga na chinjoka [Satana Dyabulosi]. Chinjoka na ŵangelo ŵake ŵakarwa nkhondo.” * Satana na ŵangelo ŵake ŵaheni, awo ŵakuchemeka viŵanda, ŵakaluza nkhondo iyi. Ndipo ŵakachimbizgika kufuma kuchanya na kwiza pa charu chapasi. Ŵangelo ŵakugomezgeka ŵakakondwa chomene apo Satana wakachimbizgika kuchanya. Kweni ŵanthu ndiwo ŵakeneranga kuŵa mu suzgo. Baibolo likayowoyaso kuti: “Soka ku charu cha pasi . . . chifukwa Dyabulosi wakhilira kwa imwe, wali na ukali ukuru pakumanya kuti wali na nyengo yifupi.”—Chivumbuzi 12:7, 9, 12.
5 Wonani icho chikeneranga kuchitika chifukwa cha nkhondo iyo yikachitika kuchanya. Chifukwa cha ukali, Satana wakeneranga kuchitiska masoka, panji masuzgo pa charu chapasi. Nga umo tiwonerenge, sono tili mu nyengo ya masoka. Kweni nyengo iyi yiŵenge “yifupi.” Satana nayo wakumanya fundo iyi. Baibolo likuti nyengo iyi ni “mazuŵa ghaumaliro.” (2 Timote 3:1) Tingakondwa chomene kumanya kuti sonosono apa, Chiuta wawuskengepo masuzgo ghose agho Dyabulosi wakuchitiska pa charu. Sono tiyeni tidumbiskane vinthu vinyake ivyo vikuchitika, ivyo Baibolo likayowoyerathu. Vinthu ivi vikulongora kuti tili mu mazuŵa ghaumaliro, nakuti sonosono apa, Ufumu wa Chiuta wizenge na vitumbiko vyambura kumara pa wose awo ŵakutemwa Yehova. Chakwamba, tiyeni tiwone vinthu vinayi ivyo Yesu wakati vizamulongora kuti tili mu mazuŵa ghaumaliro.
VYAKUCHITIKA VYA MU MAZUŴA GHAUMALIRO
6, 7. Kasi mazgu agho Yesu wakayowoya pa nkhani ya nkhondo na njara ghakufiskika wuli?
6 “Mtundu uzamuwukirana na mtundu unyake, ufumu na ufumu unyake.” (Mateyu 24:7) Mu vyaka 100 ivyo vyajumpha, ŵanthu ŵanandi ŵakomeka pa nkhondo. Wakulemba mbiri munyake wa ku Britain wakati: “Ŵanthu ŵanandi ŵakakomeka mu vyaka vya m’ma 1900 kuluska kumanyuma kose. . . . Mu vyaka ivi nkhondo zikakatanga yayi, ndipo mtende ukaŵangapo viŵi yayi pa charu chifukwa nyengo zose ku malo ghanyake kukaŵanga nkhondo.” Lipoti la wupu [bungwe] unyake, likati: “Ŵanthu awo ŵakafwa pa nkhondo mu vyaka vya m’ma 1900 mbanandi chomene pakuyaniska na awo ŵakafwa pa nkhondo zose izo zikachitika kwambira mu nyengo ya Yesu kufika mu 1899.” Kufuma mu 1914, ŵanthu ŵakujumpha 100 miliyoni ŵali kufwa chifukwa cha nkhondo. Para munthu yumoza wafwa chifukwa cha nkhondo ŵanthu ŵakuŵa na chitima chomene. Kweni kasi mukughanaghana kuti vikuŵa wuli para ŵanthu mamiliyoni ghanandi ŵataya ŵakutemweka ŵawo pa nkhondo?
7 “Kuzamuŵa njara.” (Mateyu 24:7) Kafukufuku wakulongora kuti vyaka 30 ivyo vyajumpha vyakurya vikusangika vinandi chomene. Ndipouli, ŵanthu ŵanandi ŵali na njara chifukwa ŵalije ndalama zakugulira vyakurya panji malo ghakukwana ghakuti ŵalimepo. Ŵanthu ŵanandi ŵakuŵa na njara yambura kumara. Wupu wakuwona vya umoyo pa charu chose, ukati chaka chilichose ŵana ŵakujumpha 5 miliyoni ŵakufwa chifukwa cha kusoŵa chakurya chakukwana.
8, 9. Kasi ntchivichi chikulongora kuti mazgu gha Yesu pa nkhani ya vindindindi na matenda ghakufiskika?
8 “Kuzamuŵa vindindindi vikuru.” (Luka 21:11) Ŵasayansi ŵakusachizga kuti chaka chilichose pachitikenge vindindindi vikuruvikuru 19. Vindindindi ivi ni vyankhongono chomene ndipo vingagumura nyumba na kuswa charu. Ndipo chaka chilichose pakuchitika vindindindi vyakofya chomene ivyo vikuwiska nyumba. Malipoti ghakulongora kuti vindindindi vyakoma ŵanthu ŵakujumpha 2 miliyoni kwambira mu 1900. Lipoti linyake likuti: “Chifukwa chakuti sayansi yaluta panthazi, chiŵelengero cha ŵanthu awo ŵakufwa chachepako pachoko waka.”
9 “Kuzamuŵa . . . nthenda zakwambukira.” (Luka 21:11) Nangauli madokotala ghakumanya vinandi chomene, kweni matenda ghakale na ghasono ghachali kutambuzga ŵanthu. Lipoti linyake likuti matenda 20 agho tikughamanya makora, kusazgapo chikhoso cha TB, maleriya, na kolera, ghazara chomene, ndipo ghanyake ghakukana munkhwala. Nakuti kwizaso matenda ghanyake pafupifupi 30. Ghanyake mwa igho ghalije munkhwala ndipo ngakofya chomene.
NKHARO YA ŴANTHU MU MAZUŴA GHAUMALIRO
10. Kasi lemba la 2 Timote 3:1-5 likayowoyerathu kuti ŵanthu ŵazamuŵa wuli mazuŵa ghaumaliro?
10 Padera pa masuzgo agha, Baibolo likayowoyaso kuti nkharo ya ŵanthu nayo yizamusintha. Mpositole Paulosi wakalongosora umo nkharo ya ŵanthu yizamuŵira. Wakati: “Mu mazuŵa ghaumaliro kuzamuŵa nyengo zinonono na zakusuzga.” (Ŵerengani 2 Timote 3: 1-5.) Paulosi wakayowoya kuti ŵanthu ŵazamuŵa:
ŵakujitemwa
ŵakutemwa ndalama
ŵambura kupulikira ŵapapi
ŵambura kugomezgeka
ŵambura kutemwa ŵanyaŵo
ŵambura kujikora
ŵakofya
ŵakutemwa vyakusanguluska m’malo mwa kutemwa Chiuta
ŵakuwoneka nga ŵakusopa Chiuta mwakujipeleka kweni ŵakukana nkhongono zake
11. Kasi lemba la Salimo 92:7 likuti ntchivichi icho chizamuchitikira ŵaheni?
11 Kasi ndimo ŵanthu ŵaliri mu chigaŵa chinu? Ŵakwenera kuti ndimo ŵaliri. Kulikose kuli ŵanthu awo ŵali na nkharo yiheni. Ivi vikulongora kuti Chiuta wali pafupi kuchitapo kanthu. Baibolo likuti: “Para muheni wakuphuka nga mbutheka ndipo ŵakwananga wose ŵakutikitira, chilato chake ntchakuti ŵaparanyike muyirayira.”—Salimo 92:7.
VINTHU VYAKUKONDWESKA
12, 13. Kasi Baibolo likati ntchivichi chizamuchitika mu “nyengo ya umaliro”?
12 Mu mazuŵa ghaumaliro agha pali nadi masuzgo ghanandi chomene nga umo Baibolo likayowoyera. Nanga wuli vili nthena, pali vinthu vinyake vyakukondweska ivyo ŵanthu awo wakusopa Yehova ŵakuchita.
13 Lemba la Daniyeli likayowoyerathu kuti, mu “nyengo yaumaliro . . . umanyi wenecho uzamwandana.” (Daniyeli 12:4) Chomenechomene kwambira mu 1914, Yehova wakovwira ŵanthu awo ŵakukhumba nadi kumuteŵetera kuti ŵalipulikiske makora Baibolo. Ŵamanya makora zina la Chiuta na khumbo lake, sembe yakuwombora ya Yesu Khristu, icho chikuchitika para munthu wafwa, ndiposo kuti ŵakufwa ŵazamuwuka. Kweniso, Ŵakhristu ŵaunenesko ŵasambira umo ŵangaŵira na nkharo yiwemi iyo yikuchindika Chiuta. Ŵapulikiska makora ivyo Ufumu wa Chiuta uzamuchita kuti masuzgo ghamare pa charu. Kasi Ŵakhristu ŵakuchita wuli na ivyo ŵasambira? Zgoro la fumbo ili ni uchimi uwo ukufiskika mu mazuŵa ghaumaliro agha.
14. Kasi ntchito ya kupharazga makani ghawemi gha Ufumu yafika mpha mazuŵa ghano, ndipo mbanjani ŵakupharazga?
14 Yesu Khristu wakayowoya uchimi wakuyowoya za “umaliro wa charu,” wakati: “Makani ghawemi agha gha Ufumu, ghazamupharazgika mu charu chose chapasi.” (Ŵerengani Mateyu 24:3, 14.) Pa charu chose, makani ghawemi ghakupharazgika mu vyaru vyakujumpha 235 kweniso mu viyowoyero vinandi. Makani agha ghakulongosora za Ufumu wa Chiuta, ivyo uzamuchita, na ivyo tingachita kuti tizakatumbikike mu Ufumu uwu. Ŵakaboni ŵa Yehova mamiliyoni ghanandi ŵakuŵikapo mtima kupharazga makani ghawemi agha. Ŵakaboni aŵa ŵakufuma ku “mitundu yose, na mafuko na ŵanthu na malulimi.” (Chivumbuzi 7:9) Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakusambira Baibolo na ŵanthu awo ŵakukhumba kumanya ivyo Baibolo likusambizga, ndipo ŵakuchita nthena kwaulere. Ntchakuzizika kuti uchimi uwu ukufiskika, chifukwa Yesu wakati Ŵakhristu ŵaunenesko ‘ŵazamutinkhika na ŵanthu wose.’—Luka 21:17.
KASI MUCHITENGE VICHI?
15. (a) Chifukwa wuli mukugomezga kuti tili mu mazuŵa ghaumaliro? (b) Kasi ntchivichi chizamuchitikira awo ŵakukanira dala kuŵa ku chigaŵa cha Yehova? Ndipo ntchivichi chizamuchitikira awo ŵakujilambika ku Ufumu wa Yehova?
15 Pakuti mauchimi ghanandi gha mu Baibolo ghakufiskika pasono, kasi mukuzomerezga yayi kuti tili mu mazuŵa ghaumaliro? Para Yehova wakhorwa kuti makani ghawemi ghapharazgika mwakukwana, ndipo “umaliro” wizenge. (Mateyu 24:14) “Umaliro” ni nyengo iyo Chiuta wazamuwuskapo viheni pa charu chapasi. Yehova wazamutuma Yesu na ŵangelo kuti ŵaparanye wose awo ŵakukanira dala kuŵa ku chigaŵa chake. (2 Ŵatesalonika 1:6-9) Satana na viŵanda vyake ŵazamupusikaso ŵanthu yayi. Ndipo wose awo ŵakujilambika ku Ufumu wa Chiuta ŵazamutumbikika.—Chivumbuzi 20:1-3; 21:3-5.
16. Kasi mukwenera kuchita vichi?
16 Pakuti mwamanya kuti umaliro wa charu cha Satana uli pafupi, mukwenera kujifumba kuti, ‘Kasi nkhwenera kuchita vichi?’ Mukwenera kulutilira kusambira za Yehova na ivyo wakukhumba kuti tichitenge. (Yohane 17:3) Ŵikanipo mtima kusambira Baibolo. Mutemwenge kuŵa pamoza na ŵanthu awo ŵakuŵikapo mtima kuchita khumbo la Yehova. (Ŵerengani Ŵahebere 10:24, 25.) Musambirenge Baibolo kuti mumanye Yehova Chiuta. Ndipo sinthani nkharo yinu yiheni kuti Chiuta wamutemwani.
17. Chifukwa wuli pharaniko lizamubuchizga ŵanthu ŵanandi?
17 Yesu wakayowoyerathu kuti ŵanthu ŵanandi ŵazamuŵikako mahara yayi ku vinthu ivyo vikulongora kuti tili mu mazuŵa ghaumaliro. Ŵaheni ŵazamuparanyika mwamabuchi. Pharanyiko ili lizamubuchizga ŵanthu ŵanandi, chifukwa lizamwiza nga ni munkhungu nausiku. (Ŵerengani 1 Ŵatesalonika 5:2.) Yesu wakachenjezga kuti: “Nga umo ghakaŵira mazuŵa gha Nowa, ntheura ndimo kuŵapo kwa Mwana wa munthu kuzamuŵira. Chifukwa nga umo ghakaŵira mazuŵa ghara pambere Chigumula chindize, ŵanthu ŵakaryanga, ŵakamwanga, ŵanalume ŵakatoranga na ŵanakazi kutengwa, m’paka zuŵa ilo Nowa wakanjilira mu chingalaŵa, ndipo ŵakaŵikako mahara chara m’paka Chigumula chikiza na kuŵayora wose, ndimo kuŵapo kwa Mwana wa munthu kuzamuŵira.”
18. Kasi ni chenjezgo wuli la Yesu ilo tikwenera kuŵikako mahara chomene?
18 Kweni Yesu wakaphalira awo ŵakamutegherezganga kuti: “Muŵe maso, mitima yinu yileke kutangwanika na vinthu nga nkhurya mwakujumphizga, kumwa chomene, ndiposo vyenjezgo vya umoyo, mwakuti zuŵa lira lileke kuzakamuchuluskani nga ntchipingo. Pakuti lizamwiza pa wose awo ŵakukhala pa charu chose chapasi. Ipo muŵe maso, nyengo zose muŵeyelerenge kuti mupone ku vinthu vyose ivyo vichitikenge, na kwimilira panthazi pa Mwana wa munthu.” (Luka 21:34-36) Ntheura tikwenera kuŵikako mahara chomene ku chenjezgo la Yesu ili. Chifukwa wuli? Chifukwa awo ŵakutemweka na Yehova Chiuta ndiposo “Mwana wa munthu,” Yesu Khristu, ŵazamupona para charu cha Satana ichi chikuparanyika. Ndipo ŵazamukhala na umoyo wamuyirayira mu charu chiphya icho chili pafupi chomene kwiza.
^ ndime 4 Kuti mumanye kuti Mikayeli ni zina linyake la Yesu Khristu, wonani Vyakusazgirapo, pa pa mutu wakuti Kasi Mikayeli, Mungelo Mulara, ni Njani?.
Manyani Vinandi
KUSAMBIRA BAIBOLO
Chifukwa Wuli Mukwenera Kusambira Baibolo?
Baibolo likuzgora mafumbo ghakuzirwa gha ŵanthu ŵanandi pa charu chose. Kasi mukukhumba kuti mafumbo ghinu ghazgoreke?


text:
LIJIGANYO 1
Ana Ngani Syambone ni Cici?
1. Ana ngani syasikutyocela kwa Mlungu ni cici?
Mlungu akusaka kuti ŵandu asangalaleje ni umi pacilambo capasi. Mlungu ŵapanganyisye cilambo capasi ni cilicose ca mwelemo ligongo akusiŵanonyela ŵandu. Pacangakaŵapa jwalakwe cacitenda yakuti ŵandu aŵe pambone m’cilambo cilicose. Cacimasya yindu yayikwalagasya ŵandu.—Aŵalanje Yeremiya 29:11.
Pangali boma jajikombwele kumalana ni yakuwulasyana, yilwele kapena ciwa. Nambo ngani syambone sipali. Pacangakaŵapa Mlungu catyosye maboma ga ŵandu nikutamilikasya boma jakwe. Ŵakulamuligwa ni boma ja Mlungu caciŵa pamtunjelele, soni ngasalwalaga.—Aŵalanje Yesaya 25:8; 33:24; Danieli 2:44.
2. Ligongo cici ngani syambone sikusosekwa mwacitema?
Yipwetesi yicimala Mlungu pacacityosya ŵandu ŵakusakala pacilambo capasi. (Zefaniya 2:3) Ana yeleyi yicitendekwa cakaci? Maloŵe ga Mlungu galocesye kala yindu yayikwajogoya ŵandu moŵa agano. Yindu yakusakala yayikutendekwa pacilambo yikulosya kuti Mlungu asigele panandi kuyimasya.—Aŵalanje 2 Timoteo 3:1-5.
3. Ana tukusosekwa kutenda cici?
Tukusosekwa kulijiganya pakwamba ya Mlungu kutyocela m’Maloŵe gakwe, Baibulo. Jili mpela cikalata cakwawula kwa m’weji kutyocela kwa mtati jwacinonyelo. Jikusatusalila yampaka tutende kuti tukole umi wambone sambano jino, soni umi wangamala pacilambo capasi m’bujo. Nambo ŵane komboleka ngasiŵanonyela wawojo ligongo lyakuti akupocela cikamucisyo kuti ajipikanicisyeje Baibulo. Pakuŵa Mlungu akusala kuti tucikola umi wambone mnope m’bujo, tukakunda kuti ŵane atulepelekasye kulijiganya Baibulo.—Aŵalanje Miyambo 29:25; Ciunukuko 14:6, 7.
ALIJIGANYE YEJINJI
LIJIGANYO LYA BAIBULO
Ligongo Cici Tukusosekwa Kulijiganya Baibulo?
Baibulo jikwakamucisya ŵandu ŵajinji pacilambo cosope kupata kwanga kwa yiwusyo yakusosekwa mnope paumi. Ana akusaka kuŵa jumo mwa ŵandu ŵelewa?


text:
NKHANI YAKULONGOSORA UMOYO WA MUNTHU
Nkhusambizga Ŵanthu Unenesko Nangauli Nili Wakumangwa Makutu
Nkhabatizika mu 1941 apo nkhaŵa na vyaka 12. Kweni nkhamba kupulikiska unenesko wa mu Baibolo mu 1946. Chifukwa wuli? Lekani nimuphalirani.
ŴAPAPI ŵane ŵakafuma ku Tbilisi, Georgia, na kusamukira ku Canada cha m’ma 1910. Ŵakafikira ku munda wakutowa wakufupi na muzi wa Pelly, Saskatchewan, kumanjiliro gha dazi kwa Canada. Nkhababika mu 1928. Mu banja lakwithu tilimo ŵana 6, ndipo ine nili waumaliro. Apo kukakhala myezi 6 kuti nibabike, adada ŵakafwa. Amama nawo ŵakafwa apo nkhaŵa bonda. Pakajumpha nyengo yitali yayi, mbwenu mulongosi wane mulara, Lucy, nayo wakafwa, wali na vyaka 17. Pamanyuma, asibweni a Nick ŵakatitora kuti tikakhalenge nawo.
Apo nkhaŵa kamwana, zuŵa linyake ŵa mu banja lakwithu ŵakaniwona kuti nkhuguza mchira wa hachi ilo tikaŵa nalo. Chifukwa cha wofi kuti hachi linganipweteka, ŵakachemerezga kuti nileke, kweni ŵakasanga nkhuleka yayi. Iwo ŵakaŵa ku msana kwane, ndipo palije icho nkhapulikapo nangauli ŵakakolomoka chomene. Mwamwaŵi hachi likanipweteka yayi. Zuŵa ili ndilo ŵakamanyira kuti nili wakumangwa.
Mubwezi wa banja lakwithu wakasachizga kuti nkhasambire ku sukulu ya ŵana ŵambura kupulika. Ntheura asibweni a Nick ŵakaluta nane ku sukulu iyi, iyo yikaŵa ku Saskatoon, Saskatchewan. Sukulu iyi yikaŵa kutali na ku nyumba, ndipo nkhakhalanga kwenekuko. Nkhawopanga chomene kukhala nekha chifukwa panyengo iyi nkhaŵa na vyaka 5. Para sukulu zajara kweniso pa maholide ghanyake ndipo nkhalutanga ku nyumba kukawona ŵanthu. Nyengo yikati yajumphapo nkhasambira chiyowoyero chamawoko, ndipo nkhakondwanga chomene kuseŵera na ŵanyane.
KUSAMBIRA UNENESKO
Mu 1939, mudumbu wane wakatengwa kwa Bill Danylchuck, ndipo ŵakatora ine na mudumbu wane, Frances, kuti tikakhalenge nawo. Ndiwo ŵakaŵa ŵakwamba mu banja lithu kukumana na Ŵakaboni ŵa Yehova. Para naluta ku holide mu nyengo ya chihanya, ŵakayezeskanga kuniphalirako ivyo ŵasambira mu Baibolo. Kweni kuyowoya unenesko, chikaŵa chipusu yayi kupulikana chifukwa ŵakamanyanga yayi chiyowoyero chamawoko. Kweni ŵakamanya kuti nkhukhumba nadi kusambira vya Chiuta. Nkhawonanga kuti ivyo ŵakachitanga vikakolerananga na ivyo ŵakasambiranga mu Baibolo. Ntheura nkhalutanga nawo kukapharazga. Pakati pajumpha nyengo yichoko waka nkhakhumba kubatizika. Ndipo pa Seputembala 5, 1941, mulamu wane Bill wakanibatiza mu chidiramu icho ŵakazuzgamo maji gha pa chisime. Maji agha ghakazizimanga maseŵera cha.
Apo nkhaŵa pa holide mu chihanya mu 1946, tikaluta ku ungano wa chigaŵa ku Cleveland, Ohio, U.S.A. Pa zuŵa lakwamba la ungano, ŵadumbu ŵane ŵakasinthananga kunilembera ivyo vikuyowoyeka kuti nane nipulikengeko. Kweni pa zuŵa lachiŵiri, nkhakondwa chomene apo tikasanga kuti pakaŵa gulu la ŵanthu ŵambura kupulika ilo ŵakaling’anamuliranga nkhani mu chiyowoyero chamawoko. Apa nkhakondwa chomene na ungano ndipo nkhapulikiska makora unenesko wa mu Baibolo.
KUSAMBIZGA UNENESKO
Panyengo iyi, Nkhondo Yachiŵiri ya pa Charu Chose yikaŵa kuti yamara waka. Ŵanthu ŵakamba kuchita vinthu vyakulongora kutemwa chomene charu chawo. Nkhati nawera ku ungano na kulutaso ku sukulu, nkhaŵikapo mtima kulondezga ivyo nkhugomezga. Nkhaleka kugwadira ndembera na kwimbako sumu ya fuko. Nkhaleka kuchitako vikondwelero ivyo Chiuta wakutinkha ndiposo kuluta ku tchalitchi nangauli ŵakachichizganga. Ŵasambizgi pa sukulu ŵakakondwa yayi ndipo ŵakayezga kunofya na kuyowoya mautesi kuti nisinthe maghanoghano. Ŵana ŵa sukulu ŵakawonanga vyose ivyo vikachitikanga, ndipo ivi vikanovwira kuti niŵapharazgire. Pamanyuma, ŵanyake awo nkhaŵapharazgira nga ni Larry Androsoff, Norman Dittrick, na Emil Schneider ŵakazomera unenesko, ndipo ŵakuteŵetera Yehova mwakugomezgeka m’paka sono.
Para naluta ku misumba yinyake, nyengo zose nkhawoneseskanga kuti napharazgira ŵanthu ŵambura kupulika. Mwachiyelezgero, ku Montreal uko ŵanthu ŵambura kupulika ŵakakumananga, nkhapharazgira munyamata munyake Eddie Taeger, uyo wakaŵa mu gulu la vigeŵenga. M’paka apo wakafwira chaka chamara, wakaŵa mu mpingo wa chiyowoyero chamawoko ku Laval, Quebec. Nkhapharazgiraso munyamata munyake Juan Ardanez, uyo wakachitanga vinthu nga mba ku Bereya. Wakafufuzanga ivyo tikasambiranga kuti wawone usange vikafumanga nadi mu Malemba. (Mil. 17:10, 11) Nayo wakazomera unenesko ndipo wakateŵetera nga mulara mu mpingo ku Ottawa, Ontario m’paka apo wakafwira.
Mu 1950, nkhasamukira ku Vancouver. Nangauli nkhatemwanga chomene kupharazgira ŵanthu ŵambura kupulika, kweni nkhuluwa yayi ivyo vikachitika apo nkhapharazgira mama munyake uyo wakaŵavya suzgo lakupulika. Mama uyu tikakumana mu msewu ndipo zina lake wakaŵa Chris Spicer. Wakapoka magazini, ndipo wakanichemera ku nyumba kwake kuti nkhapharazgireso mfumu wake Gary. Nkhaluta ku nyumba kwawo, ndipo tikadumbiskana nyengo yitali. Pakudumbiskana tikachitanga kulemba pa pepara. Kufuma pa ulendo uwu, pakajumpha tuvyaka tunandiko kwambura kusanganaso. Kweni zuŵa linyake apo tikaŵa pa ungano wa chigaŵa ku Toronto, Ontario, nkhazizwa chomene kuti wakanimanya apo nkhaŵa mukati mwa gulu la ŵanthu. Zuŵa ili ndilo Gary wakabatizikiranga. Ivi vili kunisambizga kuti tikwenera kulutilira kupharazgira waliyose chifukwa tikumanya yayi munthu uyo wazomerenge unenesko.
Pamanyuma, nkhaweleraso ku Saskatoon. Nkhasangana na amama ŵanyake awo ŵakanipempha kuti nisambirenge Baibolo na ŵana ŵawo ŵasungwana ŵamileza awo ŵakaŵa ŵakumangwa makutu. Mazina ghawo ghakawa Jean na Joan Rothenberger. Iwo ŵakasambiranga pa sukulu iyo nkhasambirangapo ine. Ŵasungwana aŵa ŵakamba kuphalirako ŵanyawo ku sukulu ivyo ŵakasambiranga. Pamanyuma, ŵana 5 awo ŵakasambiranga lumoza ŵakaŵa Ŵakaboni ŵa Yehova. Yumoza wawo wakaŵa Eunice Colin. Nkhakumana na Eunice kakwamba apo nkhaŵa mu chaka chaumaliro pa sukulu iyi. Pa nyengo iyo, wakanipa switi na kunifumba usange tingachezgeranga lumoza. Nkhamanya yayi kuti kunthazi ndiyo wazamuŵa munthu wakuzirwa chomene pa umoyo wane. Wakazakaŵa muwoli wane.
Amama ŵa Eunice ŵakati ŵamanya kuti wakusambira Baibolo, ŵakaphalira ahedi pa sukulu kuti ŵamugongoweske kusambira. Ahedi ŵakamuphanga mabuku agho wakasambiranga. Kweni Eunice wakaŵikapo mtima kulutilira kusambira za Yehova. Apo wakakhumbanga kubatizika, ŵapapi ŵake ŵakamuphalira kuti, “Para waŵa Kaboni wa Yehova, umanye kwakukhala.” Eunice wakawukapo nadi pa nyumba apo wakaŵa na vyaka 17, ndipo banja linyake la Ŵakaboni ilo ŵakawungananga nalo lumoza likamutora kuti likhalenge nayo. Wakalutilira kusambira ndipo wakabatizika. Apo tikatorananga mu 1960, ŵapapi ŵake ŵakiza yayi ku ukwati withu. Kweni pakati pajumpha vyaka, ŵakamba kutichindika chifukwa cha vigomezgo vithu kweniso chifukwa cha kulera makora ŵana ŵithu.
YEHOVA WANIPWELELERA
Nangauli ine na muwoli wane tili ŵakumangwa makutu, kweni talera ŵana ŵanalume 7 awo ŵalije suzgo lakupulika. Chikaŵa chipusu yayi kudumbiskana nawo, kweni tikawoneseska kuti ŵasambira chiyowoyero chamawoko kuti tipulikanenge na kuŵasambizga unenesko. Ŵabali na ŵadumbu mu mpingo ŵakatovwira chomene. Mwachiyelezgero, mubali munyake wakatilembera pa pepara kuti mwana withu wakayowoyanga mazgu ghaheni mu Nyumba ya Ufumu. Tikamovwira nyengo yeneyiyo. Ŵana ŵane ŵanayi James, Jerry, Nicholas na Steven, ŵakuteŵetera Yehova mwakugomezgeka pamoza na ŵawoli na ŵana ŵawo. Kweniso ŵakuteŵetera nga mbalara mu mpingo. Nicholas na muwoli wake Deborah, ŵakovwira pa ntchito ya kung’anamura mabuku mu chiyowoyero chamawoko pa ofesi ku Britain. Steven na muwoli wake Shannan, ŵakung’anamura mabuku mu chiyowoyero chamawoko pa ofesi ku United States.
Ŵana ŵane James, Jerry, na Steven pamoza na ŵawoli ŵawo ŵakovwira pa ntchito yakupharazga mu chiyowoyero chamawoko munthowa zinandi
Chachitima ntchakuti kukati kwakhala mwezi umoza kuti tikwaniske vyaka 40 mu nthengwa, muwoli wane Eunice wakafwa na kansa. Wakaŵa na chikanga chomene apo wakalwaranga. Wakagomezganga kuti wazamuwuka lekani wakopanga yayi nyifwa. Nkhulindilira zuŵa ilo nizamumuwonaso.
Mu Febuluwale 2012, nkhawa na kupwetekeka mu chiwuno. Apa vikawonekerathu kuti nikhumbikwirenge wovwiri. Mwana wane munyake na muwoli wake ŵakanitora kuti nikhalenge nawo. Pasono tili mu Mpingo wa Chiyowoyero Chamawoko ku Calgary, ndipo nkhulutilira kuteŵetera nga mulara. Aka nkhakwamba kuŵa mu mpingo wa chiyowoyero chamawoko. Ichi ntchakuzizika, ŵati? Kufuma mu 1946, vyaka vyose ivi nkhawungananga mu mpingo wa Chingelezi. Kasi nkhakhozganga wuli ubwezi wane na Yehova? Yehova wafiska nadi layizgo lake lakuti wapwelelerenge mwana mulanda. (Sal. 10:14) Nkhuwonga chomene awo ŵakanovwiranga kunilembera manosi pa pepara, kusambira chiyowoyero chamawoko, kweniso awo ŵakayezeskanga kuning’anamulira nkhani.
Kuyowoya unenesko, nyengo zinyake nkhakhuŵaranga na kukhumba kuwelera nyuma chifukwa nkhapulikanga yayi ivyo ŵanthu ŵakayowoyanga. Kweniso nkhawonanga nga ŵanthu ŵakutighanaghanira yayi ise tili ŵakumangwa. Kweni nkhakumbukanga mazgu agho Petrosi wakazgora Yesu, ghakuti: “Fumu, tilute tiye kwa njani? Imwe muli na mazgu gha umoyo wamuyirayira.” (Yoh. 6:66-68) Nane nasambira kuŵa wakuzikira nga mbabali na ŵadumbu ŵanandi ŵa nthanga yane awo ŵali na suzgo lakupulika. Nasambira kulindilira Yehova na gulu lake, ndipo natumbikika chomene. Pasono nili na chakurya chinandi chauzimu mu chiyowoyero chane. Ndipo nkhukondwa chomene pa maungano gha mpingo ndiposo gha chigaŵa mu chiyowoyero chamawoko. Kuyowoya unenesko, nili wakukondwa chomene kweniso nasanga vitumbiko vinandi pakuteŵetera Yehova, Chiuta withu mukuru.


text:
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA PA NKHANI YA
Kuwonga
Ukaboni ukulongora kuti para munthu wali na mtima wa kuwonga wakujipulika makora mu thupi, wakukhazikika maghanoghano, kweniso wakusangwa. Ntheura munthu waliyose wakwenera kuyezgayezga kuti waŵenge na mtima wa kuwonga.
Kasi kuwonga nkhuwemi wuli pa umoyo winu?
IVYO ŴA VYAUMOYO ŴAKUYOWOYA
Nkhani iyo yikalembeka mu kabuku kanyake (Harvard Mental Health Letter) yikulongosora kuti “pali ukaboni ukuru wakuti para munthu wali na mtima wa kuwonga wakuŵa wakukondwa chomene. Kanandi munthu wanthena wakukwiyakwiya yayi, wakuchezgeka, wakulwaralwara yayi, wakudandawura chomene yayi para wasangana na suzgo, kweniso wakukhala makora na ŵanyake.”
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Baibolo likutiphalira kuti tiŵenge na mtima wa kuwonga. Mpositole Paulosi wakalemba kuti: “Longorani kuti muli ŵakuwonga.” Paulosi wakaŵa na mtima wa kuwonga. Chiyelezgero, wakawonga “Chiuta kwambura kuleka” chifukwa chakuti ŵanthu ŵanyake ŵakapokelera uthenga uwo wakaŵapharazgira. (Ŵakolose 3:15; 1 Ŵatesalonika 2:13) Munthu wakukondwa nadi chifukwa cha kuyowoya waka kuti nawonga yayi kweni chifukwa cha kuŵa na mtima wa kuwonga. Mtima uwu ungatovwira kuti tileke kuŵa ŵakujiwona, ŵabina, na kusunga vyakusingo. Ivi ni viheni, chifukwa vingachitiska kuti ŵanthu ŵatichimbire ndipo tingakondwa yayi na umoyo.
Tingasambira vinandi kwa Mlengi withu pa nkhani ya kuwonga, chifukwa iyo wakuwonga na ŵanthu wuwo. Lemba la Ŵahebere 6:10 likuti: “Chiuta ngwambura urunji yayi kuti waluwe mulimo winu na chitemwa icho mukalongora ku zina lake.” Nadi, Chiuta wakuwona kuti mburunji yayi usange tikuleka kuwonga.
“Sekelerani nyengo zose. Muwongenge Chiuta pa chilichose.”—1 Ŵatesalonika 5:16, 18.
Kasi kuwonga kukovwira wuli kuti tikhalenge makora na ŵanyithu?
IVYO UKABONI UKULONGORA
Para munyithu watipa chawanangwa, watiyowoyera mazgu ghawemi, panji watovwira vinthu vinyake, ndipo ise tamuwonga kufumira pasi pa mtima, wakujipulika makora chomene. Ŵanthu ŵachilendo nawo ŵakukondwa chomene usange munthu munyake waŵawonga pa uwemi uwo ŵamuchitira.
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Yesu Khristu wakati: “Mupelekenge, ndipo ŵanthu ŵamupaninge. Ŵazamukhutulira mu thumba la munjilira winu mweso uwemi, wakusindilika, wakusunkhunyika, na wakufuluka.” (Luka 6:38) Pulikani ivyo vikachitikira Rose, msungwana wakumangwa makutu wa ku Vanuatu, chirwa icho chili ku South Pacific.
Rose wakawungananga na Ŵakaboni ŵa Yehova, kweni wakawerangapo waka pa maungano agha. Chifukwa ntchakuti wakapulikanga yayi ivyo vikayowoyekanga, nakuti pa mpingo pakaŵavya uyo wakamanyanga chiyowoyero cha mawoko. Mwanalume munyake na muwoli wake awo ŵakamanyanga chiyowoyero cha mawoko ŵakati ŵafika pa mpingo uwu ŵakaliwona suzgo ili, ndipo ŵakambiska kilasi lakusambizga chiyowoyero cha mawoko. Rose wakawonga chomene. Iyo wakati: “Nili wakukondwa chomene kuŵa na ŵabwezi ŵanandi awo ŵakunitemwa.” Mbumba iyo yikamovwira, nayo yikukondwa chomene kuwona kuti Rose sono wakupulika pa maungano na kuzgorapo ndipo ngwakukondwa. Rose wakuwongaso chomene awo ŵakalimbikira kusambira chiyowoyero cha mawoko mwakuti ŵayowoyenge nayo.—Milimo 20:35.
‘Uyo wakupeleka viwongo kuŵa sembe yake wakuchindika Chiuta.’—Salimo 50:23.
Kasi mungachita wuli kuti muŵe na mtima wa kuwonga?
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA
Ivyo tikuchita vikukolerana chomene na ivyo tikughanaghana. Davide, uyo wakalembako Baibolo, wakaphalira Chiuta kuti: “Nkhulanguruka pa vyose ivyo mukuchita. Nkhughanaghanira pa mulimo wa mawoko ghinu.” (Salimo 143:5) Davide wakatimbanizgikanga bweka yayi. Wakaŵa na mtima wa kuwonga chifukwa chakuti nyengo zose wakaghanaghaniranga nthowa za Chiuta. Wakachitanga ivi kufuma pa uwukirano wake.—Salimo 71:5, 17.
Baibolo likutipa ulongozgi uwemi chomene, wakuti: “Vinthu vyose vyaunenesko, vinthu vyose vyakuzirwa, vinthu vyose vyaurunji, vinthu vyose vituŵa, vinthu vyose vyakutemweka, vinthu vyose vya mbiri yiwemi, nkharo yiliyose yiwemi, na vinthu vyose vyakulumbika, lutilirani kughanaghanira vinthu ivi.” (Ŵafilipi 4:8) Mazgu ghakuti “lutilirani kughanaghanira” ghakutovwiraso kumanya kuti ntchakukhumbikwa kuti tilangurukenge nyengo zose. Ichi ndicho chitovwirenge kuti tiŵe na mtima wa kuwonga.
“Ivyo nkhughanaghana mu mtima wane vilongorenge mahara.”—Salimo 49:3.