text:
Nkhani 23: Malotu Ngaku Farao
VYAKA viŵi vingukapu, ndipu Yosefe wenga weche m’jeri. Wakupereke vinyu yuwa wangumuluwa Yosefe. Usiku unyaki Farao wangulota malotu ngaŵi ngakofya, kweni waziŵanga cha vo ngang’anamuwanga. Kumbi wamuwona Farao yo wagona po? Kwati kwacha, Farao wangudana ŵanthu azeru wo wathembanga, ndipu wanguŵakambiya vo wangulota. Kweni yiwu angutondeka kumukambiya vo malotu ngaki ngang’anamuwanga.
Yapa sonu ndipu wakupereke vinyu yuwa wangukumbukiya Yosefe. Iyu wangukambiya Farao kuti: ‘Po ndenga m’jeri, tenga ndi mnyamata mweniyo wang’anamuliyanga malotu.’ Ndipu nyengu yeniyo, Farao wangulamula kuti Yosefe watuwi m’jeri.
Farao wangumukambiya Yosefe malotu ngaki, wanguti: ‘Ndinguwona ng’ombi zakututuŵa ndipuso zakutowa 7. Ndipu ndinguwona so ng’ombi zakonda ukongwa 7. Ndipu ng’ombi zakonda zingurya ng’ombi zakututuŵa.
‘Mu lotu langu lachiŵi ndinguwona ngala 7 za tirigu zakucha umampha ku phesi limoza. Ndipu ndinguwona so ngala 7 za viphwafu vakumila ku phesi linyaki. Ndipu viphwafu vingwamba kumeza ngala 7 zamampha.’
Yosefe wangumukambiya Farao kuti: ‘Lotu laku ling’anamuwa chinthu chimoza. Ng’ombi 7 zakututuŵa ndipuso zakutowa, kweniso ngala 7 zakucha umampha, zing’anamuwa vyaka 7. Ndipu ng’ombi zakonda ukongwa 7 kweniso ngala za viphwafu vakumila 7, zing’anamuwa vyaka vinyaki so 7. Kwa vyaka 7, kwazamuja chakurya chinandi mu Egipiti. Ndipu pavuli paki kwazamuja nja kwa vyaka vinyaki so 7.’
Pavuli paki, Yosefe wangukambiya Farao kuti: ‘Usankhi munthu wazeru, kuti mu vyaka 7 vamampha, wawunjiki vakurya vinandi ndipu wavisungi mu nkhokwi. Ndipu ŵanthu azamukufwa ndi nja cha mu vyaka 7 va nja, po vakurya vazamume vimana ukongwa.’
Farao wanguyiyanja zeru yo Yosefe wangumukambiya. Ndipu wangusankha Yosefe kuti ndiyu wawunjiki vakurya ndi kuvisunga mu nkhokwi. Yosefe wanguja wachiŵi kwaku Farao ndipu wenga munthu wakuzirwa ukongwa m’charu cha Egipiti.
Pati pajumpha vyaka 8, nja yati yayamba, Yosefe wanguwona ŵanthu anyaki achiza ku Egipiti. Kumbi waŵaziŵa ŵanthu yaŵa? Yiwu mbakuŵaki 10. Awiskewu a Yakobe anguŵatuma kuti akapenji chakurya ku Egipiti, chifukwa kwawu ku Kanani kwenga nja. Yosefe wanguŵaziŵa aku ŵaki, kweni yiwu angumuziŵa cha. Kumbi wachiziŵa chifukwa chaki? Nchifukwa chakuti Yosefe ndipu wakuwa, kweniso wanguvwala vakuvwala vamtundu unyaki.
Apa sonu Yosefe wangukumbuka kuti weche mwana, wangulota kuti aku ŵaki azakumugwadiya. Kumbi ukumbuka kuti ukuyiŵerengapu nkhani iyi? Yosefe wanguwona kuti Chiuta ndiyu wangumutuma ku Egipiti, ndipuso pa chifukwa chamampha. Kumbi uŵanaŵana kuti Yosefe wanguchita wuli penapa? Tiyi tiwoni.
Chiyambo 41:1-57; 42:1-8; 50:20.
Mafumbu
- Nchinthu wuli cho chingumuchitikiya Farao zuŵa linyaki usiku?
- Kumbi nchinthu wuli chinguchitiska kuti wakupereke vinyu wakumbuki Yosefe?
- Nge mo wawone pachithuthuzi, kumbi Farao wangulota malotu ngaŵi nanga?
- Kumbi Yosefe wangukamba kuti malotu yanga ngang’anamuwanganji?
- Kumbi Yosefe wanguzija wuli munthu wakuzirwa ku Egipiti kweniso wachiŵi kwaku Farao?
- Nchifukwa wuli aku ŵaki aku Yosefe anguza ku Egipiti, nanga nchifukwa wuli angutondeka kumuŵanika?
- Ndi lotu nili lo Yosefe wangukumbuka, ndipu lingumuwovya wuli kuziŵa chifukwa cho wenge ku Egipiti?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Chiyambo 41:1-57.
Kumbi Yosefe wangulongo wuli kuti Yehova ndiyu wamuwovyanga, nanga Akhristu mazuŵa nganu angalondo wuli chakuwoniyapu chaki? (Chiya. 41:6, 25, 28; Mate. 5:16; 1 Pet. 2:12)
Kumbi vyaka vo ku Egipiti kwenga vakurya vinandi ndipuso vyaka vo kwenga nja, vilongo wuli mphambanu yo yilipu pakati pa umoyu wauzimu wa ŵanthu aku Yehova mazuŵa nganu ndi nja yauzimu yo ye mu Matchalichi nga Chikhristu? (Chiya. 41:29, 30; Amo. 8:11, 12)
- Ŵerenga Chiyambo 42:1-8 ndi 50:20.
Kumbi nkhunanga kuti ateŵeti aku Yehova agwadiyengi munthu kulongo kumutumbika chifukwa cha udindu wo wenawu pamwenga chifukwa cha dangu la kumalu ko aja? (Chiya. 42:6)


c: text/html

text:
Nkhani 42: Bulu Walongoro
KUMBI ukumuvwapu bulu wachilongoro? Panyaki ungamuka kuti: ‘Awa, nyama zilongoro cha.’ Kweni Bayibolo likonkhoska kuti bulu wangulongoro. Tiyi tiwoni mo vinguchitikiya.
Sonu Ayisraele ŵenga pafupi kusere m’charu cha Kanani. Ndipu Balaki yo wenga fumu ya ku Moabu, waŵawopanga Ayisraele. Sonu iyu wangutuma munthu wazeru Balamu kuti waluti wakatembi Ayisraele. Balaki wangulayizga Balamu kuti wamupaskengi ndalama zinandi. Mwaviyo, Balamu wangukwera pa bulu waki ndi kwamba ulendu wakuluta kwaku Balaki.
Kweni Yehova wakhumbanga cha kuti Balamu wakatembi ŵanthu Ŵaki. Sonu iyu wangutuma mungelu yo wapinga lipanga kuti wami munthowa kuti Balamu watondeki kudumuwa. Balamu wangumuwona cha mungelu, kweni bulu ndiyu wangumuwona. Mwaviyo, bulu wanguyesesa kundele kumphepeti kuthaŵa mungelu ndipu pakumaliya paki wangugona waka pasi munthowa. Balamu wangukwiya ukongwa, ndipu wangumupuma bulu waki ndi nthonga.
Sonu Yehova wanguchitiska kuti Balamu wavwi bulu waki wachilongoro. Ndipu bulu wangufumba Balamu kuti: ‘Kumbi ndakunangiyanji po utindipuma viyo?’
Balamu wangumuka kuti: ‘Wandichitiska nge ndini muzeleza, asani ndenga ndi lipanga mphanyi ndakubaya.’
Ndipu bulu wangufumba kuti: ‘Kumbi chijaliyi ndikukuchitiyapu viyo?’
Balamu wangumuka kuti: ‘Awa.’
Sonu Yehova wanguchitiska Balamu kuti wawoni mungelu yo wanguma panthowa ndi lipanga. Ndipu mungelu yo wangufumba Balamu kuti: ‘Nchifukwa wuli upuma bulu waku? Ndaza kuzikujaliya nthowa kuti ungalutanga cha kuchitemba Ayisraele. Asani bulu waku wanguleka kundithaŵa ndatingi ndikubayengi kweni bulu waku, ndatingi ndimubayengi cha.’
Balamu wanguti: ‘Ndananga, pakuti ndinguziŵa cha kuti imwi mwayima munthowa.’ Sonu mungelu wangumuleka Balamu kuti waluti, ndipu Balamu wangulutirizga ulendu waki wakuchiwonana ndi Balaki. Kweni iyu wangulutirizga mbwenu kuyesa kuchitemba Ayisraele kweni m’malu mwaki Yehova wangumuchitiska kuti waŵatumbiki Ayisraele katatu.
Maŵerengedu 21:21-35; 22:1-40; 23:1-30; 24:1-25.
Mafumbu
- Kumbi Balaki wenga yani, nanga nchifukwa wuli wangudanisa Balamu?
- Kumbi nchifukwa wuli bulu waku Balamu wangugona munthowa?
- Kumbi Balamu wanguvwa bulu wachiŵeleŵetanji?
- Kumbi mungelu wangumukambiyanji Balamu?
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika po Balamu wayesanga kutemba Ayisraele?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Maŵerengedu 21:21-35.
Kumbi nchifukwa wuli Ayisraele anguthereska Sihoni Fumu ya Amori, kweniso Ogi Fumu ya Bashani? (Maŵe. 21:21, 23, 33, 34)
- Ŵerenga Maŵerengedu 22:1-40.
Kumbi Balamu wenga ndi chilatu wuli po wayesanga kutemba Ayisraele, nanga tingasambiranjipu? (Maŵe. 22:16, 17; Ntha. 6:16, 18; 2 Pet. 2:15; Yuda 11)
- Ŵerenga Maŵerengedu 23:1-30.
Chinanga wuli Balamu waŵeleŵetanga nge wenga wakusopa Yehova, kweni vo wachitanga vingulongo wuli kuti wasopanga Yehova cha? (Maŵe. 23:3, 11-14; 1 Samu. 15:22)
- Ŵerenga Maŵerengedu 24:1-25.
Kumbi nkhani ya m’Bayibolo yeniyi yititiwovya wuli kuti tije ndi chigomezgu chanthazi pa kufiskika kwa khumbu laku Yehova? (Maŵe. 24:10; Yesa. 54:17)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nkhani 66: Yezebelu Wenga Fumukazi Yiheni
FUMU Yeroboamu wati wafwa, mafumu ngosi ngo nganguwusa ufumu wakumpotu wa Yisraele wa mafuku 10, ngenga ngaheni. Pa mafumu ngosi yanga, Fumu Ahabu ndiyu yenga yiheni ukongwa. Kumbi utichiziŵa chifukwa chaki? Chifukwa chikulu chenga chakuti muwoli waki Fumukazi Yezebelu, wenga muheni.
Yezebelu wenga munthukazi wa Chiyisraele cha. Iyu wenga mwana wa fumu ya ku Sidoni. Yezebelu wasopanga chiuta waboza Bala, ndipu wanguchitiska so kuti Ahabu ndi Ayisraele anandi asopengi Bala. Iyu watinkhanga Yehova kweniso wabayanga achimi ŵaki anandi. Anyaki abisamanga ku mphanji kuwopa kuti wangaŵabaya. Asani Yezebelu wakhumba chinthu, wabayanga munthu kuti wato chinthu cho wapenjanga.
Zuŵa linyaki Fumu Ahabu yingukwiya ukongwa. Sonu Yezebelu wangufumba kuti: ‘Nchifukwa wuli mwaleka kukondwa msanawale?’
Ahabu wangumuka kuti: ‘Chifukwa cha vo Naboti wandimuka. Ini ndakhumbanga kugula munda waki wa mphereska. Kweni wandikambiya kuti wandiguliskengi cha.’
Sonu Yezebelu wangukamba kuti: ‘Kudandawula cha, ini ndakumulonda munda ndipu ndikupaskeningi.’
Ndipu Yezebelu wangulembe makalata mafumu nga mu msumba wo Naboti wajanga. Iyu wangulemba kuti: ‘Musankhi ŵanthu kuti akambi boza lakuti Naboti watuka Chiuta ndi fumu. Ndipu pavuli paki muto Naboti muluti nayu kubwalu kwa msumba mukamuponyi mya kuti wafwi.’
Yezebelu wati wavwa kuti Naboti wafwa, wangukambiya Ahabu kuti: ‘Lutani sonu mukato munda waki wa mphereska.’ Kumbi iwi uzomerezga kuti Yezebelu wenga wakwenere kulangika chifukwa cha vinthu viheni vo wanguchita?
Nyengu yati yakwana, Yehova wangutuma Yehu kuti wakalangi Yezebelu. Ndipu Yezebelu wati wavwa kuti Yehu watuza, iyu wangujinozga kuti wawoneki wakutowa ukongwa. Sonu Yehu wati wafika ndi kuwona kuti Yezebelu we pawindu, wangudana ŵanthu wo ŵenga m’nyumba yachifumu ndipu wanguŵakambiya kuti: ‘Muponyeni pasi!’ Ŵanthu wo anguvwiya nadi nge po uwone pachithuthuzi ichi. Yiwu angumuponya pasi ndipu wangufwiya penipo. Fumukazi yiheni Yezebelu, yingumaliya penipo.
1 Ŵakaronga 16:29-33;18:1-4; 21:1-16; 2 Ŵakaronga 9:30-37.
Mafumbu
- Kumbi Yezebelu wenga yani?
- Kumbi nchifukwa wuli zuŵa linyaki Fumu Ahabu yingukwiya?
- Kumbi Yezebelu wanguchitanji kuti walondi munda wa mphereska waku Naboti, ndi kupaska murumu waki Ahabu?
- Kumbi ndiyani yo Yehova wangutuma kuti wakalangi Yezebelu?
- Nge mo uwone pachithuthuzi, nchinthu wuli chinguchitika Yehu wati wafika panyumba yachifumu yaku Yezebelu?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga 1 Ŵakaronga 16:29-33 ndi 18:3, 4.
Kumbi vinthu vingunangika wuli mu Yisraele panyengu yo Fumu Ahabu yawusanga? (1 Ŵaka. 14:9)
- Ŵerenga 1 Ŵakaronga 21:1-16.
Kumbi Naboti wangulongo wuli chiganga ndi kugomezgeka kwaku Yehova? (1 Ŵaka. 21:1-3; Ŵale. 25:23-28)
Pa vo Ahabu wanguchita, kumbi tisambira kuti nchinthu wuli cho chingatiwovya asani taguŵiskika? (1 Ŵaka. 21:4; Ŵaro. 5:3-5)
- Ŵerenga 2 Ŵakaronga 9:30-37.
Kumbi tisambiranji pa phamphu lo Yehu wenga nalu pakuchita khumbu laku Yehova? (2 Ŵaka. 9:4-10; 2 Ŵako. 9:1, 2; 2 Timo. 4:2)


text:
Nkhani Nambara 108: Pa Msewu Wakuya ku Damaseko
Kasi ukumumanya munthu uyo wagona pasi? Zina lake ni Saulosi. Kumbukira kuti, ndiyo wakasunga mikhanjo ya ŵanalume awo ŵakadinyanga Stefano na malibwe. Wona ungweru wakunyezimira comene uwu! Kasi nchivici ico cikucitika?
Pamanyuma pakuti Stefano wakomeka, Saulosi ndiyo wakalongozganga ŵanthu kupenja na kukoma ŵalondezgi ŵa Yesu. Wakalutanga ku nyumba na nyumba kuŵakora na kukaŵaŵika mu jere. Ŵasambiri ŵanandi ŵakacimbilira ku misumba yinyake ndipo ŵakamba kupharazga “makani ghawemi” kwenekuko. Kweni Saulosi wakalutanga ku misumba yinyake kuti wakapenje ŵasambiri ŵa Yesu. Apa wakaŵa pa ulendo wakuya ku Damaseko. Kweni wacali mu nthowa, cinthu cakuziziswa ici cikacitika:
Mwamabuci ungweru wakufuma kucanya ukamuŵalira Saulosi. Wakawa pasi, nga ni umo ukuwonera apa. Pamanyuma pake kukapulikikwa mazgu kuyowoya kuti: ‘Saulosi, Saulosi! Kasi ukunisuzgiraci?’ Ŵanalume awo ŵakaŵa na Saulosi ŵakawuwona ungweru ndiposo ŵakaghapulika mazgu, kweni ŵakapulikiska yayi ivyo vikayowoyekanga.
‘Ndimwe njani, Fumu?’ Wakafumba ntheura Saulosi.
‘Ndine Yesu, uyo ukumusuzga,’ ghakapulikikwa ntheura mazgu. Yesu wakayowoya nthena cifukwa cakuti apo Saulosi wakasuzganga ŵalondezgi ŵake, Yesu wakajipulikanga nga kuti ndiyo wakusuzgika.
Saulosi wakafumba kuti: ‘Kasi niciteci, Fumu?’
‘Wuka ndipo ulute ku Damaseko,’ wakayowoya ntheura Yesu. ‘Para wafika wamuphalirika cakuti ucite.’ Peneapo Saulosi wakati wawuka na kujura maso ghake, wakawonanga kalikose cara. Wakaŵa munthu wambura kuwona! Mwantheura ŵanalume awo ŵakaŵa nayo ŵakamukora pa woko na kuluta nayo ku Damaseko.
Yesu wakayowoya na yumoza wa ŵasambiri ŵake uyo wakakhalanga ku Damaseko, wakati: ‘Hananiya wuka. Uye ku nthowa yakuzunurika Yakunyoroka, ndipo mu nyumba ya Yuda ukafumbilire munthu zina lake Saulosi. Namusankha kuti waŵe muteŵeti wane wapadera.’
Hananiya wakapulikira. Wakati wakumana nayo Saulosi, wakaŵika mawoko ghake pa iyo, wakati: ‘Fumu yandituma mwakuti uwoneso, ndipo uzure na mzimu utuŵa.’ Ndipo penepapo mu maso gha Saulosi mukafuma vinthu ivyo vikawonekanga nga ni mamba, ndipo wakambaso kuwona.
Saulosi wakagwiliskirika nchito mu nthowa yapadera pa kupharazga ku ŵanthu ŵa mitundu yakupambanapambana. Wakamanyikwa na zina lakuti mpositole Paulosi, mweneuyo tisambirenge vinandi vyakukhwaskana na iyo. Kweni cakwamba, tiye tiwone ivyo Ciuta wakatuma Petrosi kuti wacite.
Milimo 8:1-4; 9:1-20; 22:6-16; 26:8-20.
Mafumbo
- Pamanyuma pakuti Stefano wakomeka, kasi Saulosi wakacita vici?
- Peneapo Saulosi wakaŵa pa ulendo wakuya ku Damaseko, nchinthu wuli cakuziziswa ico cikacitika?
- Kasi Yesu wakaphalira Saulosi kuti wacite vici?
- Kasi Yesu wakamuphalira vici Hananiya, ndipo nchivici cikacitika kuti Saulosi wambe kuwona?
- Kasi Saulosi wakamba kumanyikwa na zina wuli, ndipo wakapika mulimo wuli?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Milimo 8:1-4.
Nthambuzgo iyo yikawira mpingo uphya wa Cikhristu yikawovwira wuli kuti Cikhristu cithandazgike, ndipo nchinthu wuli cakuyana na ici ico cikucitika mu nyengo yithu? (Mil. 8:4; Yes. 54:17)
- Ŵazgani Milimo 9:1-20.
Kasi Yesu wakavumbura milimo yitatu nji iyo wakakhumbanga kuti Saulosi wacite? (Mil. 9:15; 13:5; 26:1; 27:24; Rom. 11:13)
- Ŵazgani Milimo 22:6-16.
Kasi tingacita wuli kuti tiŵe nga ni Hananiya, ndipo nchifukwa wuli kucita nthena nkhwakuzirwa? (Mil. 22:12; 1 Tim. 3:7; 1 Pet. 1:14-16; 2:12)
- Ŵazgani Milimo 26:8-20.
Kasi kuphendukira ku Cikhristu uko Paulosi wakacita kukukhozga wuli awo mufumu wawo panji muwoli wawo ni Kaboni yayi? (Mil. 26:11; 1 Tim. 1:14-16; 2 Tim. 4:2; 1 Pet. 3:1-3)


text:
Nkhani 50: Anthukazi Ŵaŵi Achiganga
AYISRAELE ŵati akumana ndi masuzgu, yiwu angumupempha Yehova. Ndipu Yehova wanguŵamuka mwakuŵapaska alongozgi ambula mantha kuti aŵawovyi. Bayibolo litiŵadana alongozgi yaŵa kuti ŵeruzgi. Yoswa wenga mweruzgi wakwamba ndipu anyaki wo anguza pavuli paki ŵenga Otniele, Ehudi ndi Shamgara. Kweni pa ŵanthu wo anguwovya Ayisraele penga anthukazi ŵaŵi, Debora ndi Jaelu.
Debora wenga mchimi. Yehova wamukambiyanga vo vichitikengi munthazi ndipu iyu wakambiyanga ŵanthu vo Yehova wamukambiya. Debora wenga so mweruzgi. Iyu wajanga pasi pa chimiti cha kanchindi kumapiri ndipu ŵanthu alutanga kwaku iyu kuti wakaŵawovyi masuzgu ngawu.
Panyengu iyi, Yabini ndiyu wenga fumu ya ku Kanani. Iyu wenga ndi magareta nga nkhondu 900. Gulu laki lankhondu lenga lanthazi ukongwa ndipu ivi vinguchitiska kuti Ayisraele anandi achichizgiki kuja anchitu ŵaki. Ndipu mula wa gulu lankhondu la Fumu Yabini wenga Sisera.
Zuŵa linyaki Debora wangutuma uthenga kwaku Mweruzgi Baraki kuti: ‘Yehova wakamba kuti: “Uto anthurumi 10,000 ndipu uluti nawu ku Phiri la Taboro. Kweniko, ndakumupereka Sisera m’janja laku. Ndipu ndamuchitiska kuti iwi ukamuthereski pamoza ndi gulu laki lankhondu.”’
Baraki wangukambiya Debora kuti: ‘Ndilutengi asani nawi ulutengi.’ Debora wanguluta nayu kweni wangukambiya Baraki kuti: ‘Urumbikengi ndiwi cha chifukwa cha kupunda uku, chifukwa Yehova waperekengi Sisera m’janja la munthukazi.’ Ndipu ivi ndivu vinguchitika.
Baraki wangusika ku Phiri la Taboro kuti wakakumani ndi asilikali aku Sisera. Mwamabuchibuchi, Yehova wanguchitiska zandi, ndipu asilikali anandi aku Sisera angubira. Kweni Sisera wangusika pa gareta laki ndipu wanguthaŵa.
Pati pajumpha kanyengu kamanavi waka, Sisera wangufika ku hema laku Jaelu. Ndipu Jaelu, wangumudaniya mu hema laki ndipu wangumupaska mukaka. Wati wamwa mukaka wangugona tulu takufwa natu. Ndipu Jaelu wanguto chisulu chakukhome hema ndi kukhoma nachu munthu muheni uyu ku mutu. Pavuli paki Baraki wati waza, Jaelu wangumulongo Sisera, kweni yapa ndipu wafwa. Sonu ungawona kuti vo wangukamba Debora vinguchitika nadi.
Pakumaliya paki Fumu Yabini nayu yingubayika ndipu Ayisraele angusaniya so chimangu kwa kanyengu kamanavi.
Ŵeruzgi 2:14-22; 4:1-24; 5:1-31.
Mafumbu
- Kumbi ŵeruzgi mbayani, ungazumbuwa mazina nga ŵeruzgi anyaki?
- Kumbi ndi nchitu yapade niyi yo Debora wenga nayu, nanga nchitu yeniyi yasazgangapunji?
- Ayisraele ŵati awofyezeka ndi Fumu Yabini kweniso mura wa asilikali ŵaki Sisera, kumbi ndi uthenga wuli wakutuliya kwaku Yehova wo Debora wangupereka kwa Mweruzgi Baraki, ndipu ndi yani yo iyu wangukamba kuti walumbikengi?
- Kumbi Jaelu wangulongo wuli kuti wenga munthukazi wachiganga?
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika Fumu Yabini yati yafwa?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Ŵeruzgi 2:14-22.
Kumbi Ayisraele anguchitanji kuti Yehova waŵakwiyiyi, ndipu isi tisambiranjipu? (Ŵeru. 2:20; Ntha. 3:1, 2; Ezek. 18:21-23)
- Ŵerenga Ŵeruzgi 4:1-24.
Kumbi anthukazi Achikhristu mazuŵa nganu asambiranji pa chigomezgu ndi chiganga cho Debora ndi Jaelu angulongo? (Ŵeru. 4:4, 8, 9, 14, 21, 22; Ntha. 31:30; 1 Ŵako. 16:13)
- Ŵerenga Ŵeruzgi 5:1-31.
Kumbi sumu yakupunda yo Baraki ndi Debora angumba, tingayigwiriskiya wuli nchitu nge rombu po tilindizga nkhondu yo yituza ya Haramagedone? (Ŵeru. 5:3, 31; 1 Miko. 16:8-10; Chivu. 7:9, 10; 16:16; 19:19-21)


text:
Nkhani 59: Chifukwa cho Davidi Wakhumbikiya Kuthaŵa
DAVIDI wati wabaya Goliati, Abnere mula wa asilikali a Yisraele wanguluta nayu kwaku Sauli. Sauli wangukondwa ukongwa kuwona Davidi. Ndipu wangumuŵika kuja mula wa asilikali ŵaki ndipu wangumuto kuti wakajengi ku nyumba yachifumu.
Asilikali ŵati aweku kuchirwana nkhondu ndi Afilisti, anthukazi angumba kuti: ‘Sauli wakubaya masawuzandi kweni Davidi wabaya masawuzandi nganandi ukongwa.’ Ivi vingumuchitiska sanji Sauli chifukwa ŵanthu angutumbika ukongwa Davidi kuphara Sauli. Kweni Jonafani mwana waku Sauli wengavi sanji. Iyu ndi Davidi ayanjananga ukongwa ndipu angupangana kuti ayanjanengi nyengu zosi.
Davidi wambanga umampha ukongwa zeze ndipu Sauli waziyanjanga sumu zo wambanga. Zuŵa linyaki, Sauli wanguchita chinthu chinyaki chiheni ukongwa chifukwa cha sanji. Panyengu yo Davidi wambanga zeze, Sauli wanguto mkondu ndipu wangumuponya nawu Davidi. Iyu wanguti: ‘Ndimugwaziyengi kumoza ndi chimati Davidi.’ Kweni Davidi wanguŵeka ndipu mkondu ungumugwaza cha. Zuŵa linyaki, Sauli wangutondeka so kumugwaza ndi mkondu Davidi. Sonu Davidi wanguziŵa kuti watenere kutcheŵa.
Kumbi ukumbuka vo Sauli wangulayizga? Iyu wangukamba kuti munthu yo wazamubaya Goliati wazakumupaska mwana waki munthukazi kuti wazije muwoli waki. Sauli wangumukambiya Davidi kuti wamupaskengi mwana waki Mikala asani wabaya dankha arwani ŵawu 100 Achifilisti. Sauli wagomezganga kuti Davidi wamubayika ndi Afilisti. Kweni yiwu angumubaya cha, sonu Sauli wangumupaska Davidi mwana waki kuti watorani nayu nthengwa.
Zuŵa linyaki, Sauli wangukambiya Jonafani ndi anchitu ŵaki kuti wakhumba kubaya Davidi. Kweni Jonafani wangukambiya awiski kuti: ‘Kumubaya cha Davidi. Palivi cho wakukunangiyani. M’malumwaki iyu watikuchitiyani vinthu vamampha. Panyengu yo wangubayiya Goliati, iyu wanguŵika umoyu waki pangozi ndipu wati wamubaya, imwi mungukondwa.’
Sauli wangumuvwiya mwana waki ndipu wangulayizga kuti wamubayengi cha Davidi. Davidi wanguwere kwaku Sauli ndipu wangulutirizga kumugwiriya nchitu nge pakwamba. Kweni zuŵa linyaki Davidi wachimba sumu, Sauli wangumuponya so ndi mkondu. Davidi wanguŵeka ndipu mkondu ungugwaza pachimati. Yaka kenga kachitatu. Sonu Davidi wanguziŵa kuti watenere kuthaŵa.
Usiku weniwo, Davidi wanguluta ku nyumba kwaki. Kweni Sauli wangutuma ŵanthu kuti akamubayi. Mikala wanguziŵa vo awiski akhumbanga kuchita. Sonu wangukambiya murumu waki kuti: ‘Asani uleka kuthaŵa usiku unu, mawa ufwengi.’ Usiku weniwo, Mikala wangumuwovya Davidi kuti wathaŵi kutuliya pa windu. Kwa vyaka 7, Davidi wajaliyanga kubisama kuwopa kuti Sauli wangamubaya.
1 Samuele 18:1-30; 19:1-18.
Mafumbu
- Nchifukwa wuli Sauli wachitiyanga sanji Davidi, nanga iyu wapambananga wuli ndi mwana waki Jonafani?
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika zuwa linyaki panyengu yo Davidi wambiyanga Sauli zeze?
- Kumbi Sauli wangukambiya Davidi kuti wachitenji wechendato mwana waki Mikala kuja muwoli waki, ndipu nchifukwa wuli Sauli wangukamba viyo?
- Panyengu yo Davidi wambiyanga Sauli zeze, kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika kachitatu nge po chithuthuzi chilongole?
- Kumbi Mikala wangutaska wuli umoyu waku Davidi, nanga nchinthu wuli cho Davidi wakhumbikanga kuchita kwa vyaka 7?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga 1 Samuele 18:1-30.
Kumbi chanju chambula kumala chaku Jonafani ndi Davidi chilongo wuli chithuzithuzi cha kukoliyanaku kwa ‘mbereri zinyaki’ ndi a ‘kamskambu kamana’? (1 Samu. 18:1; Yoha. 10:16; Luka 12:32; Zeka. 8:23)
Chinanga wuli Jonafani ndiyu wenga wakwenele kuhara ufumu wa awiski a Sauli, kumbi lemba la 1 Samuele 18:4, lilongo wuli kuti Jonafani wenga wakujithereska ukongwa ku munthu yo wangusankhika kuti waje fumu?
Kumbi vo Sauli wanguchita vilongo wuli kuti sanji yingatilongozge ku ubudi ukulu, nanga ivi vitititcheŵeskanji? (1 Samu. 18:7-9, 25; Yako. 3:14-16)
- Ŵerenga 1 Samuele 19:1-17.
Kumbi Jonafani wanguŵika wuli umoyu waki pangozi po wangukamba mazu ngo ngakulembeka pa 1 Samuele 19:4, 5? (1 Samu. 19:1, 6)


text:
Nkhani 89: Yesu Watowesa Nyumba Yakusopiyamu
YESU wawoneka kuti wakwiya ukongwa. Kumbi wachiziŵa chifukwa cho wakwiyiya viyo? Nchifukwa chakuti ŵanthu yaŵa ŵe panyumba yakusopiyamu yaku Chiuta ku Yerusalemu, aryiya ŵanthu masuku pamutu. Yiwu atiŵaryiya ndalama zinandi ŵanthu wo ŵaza kuzisopa Chiuta.
Kumbi waziwona ng’ombi, mbereri ndi nkhunda zo? Ŵanthu yaŵa aguliskiya nyama izi panyumba yakusopiyamu. Kumbi wachiziŵa chifukwa chaki? Chenga chifukwa chakuti Ayisraele akhumbanga nyama ndi nkhunda kuti apereki sembi kwaku Chiuta.
Dangu laku Chiuta lakambanga kuti asani m’Yisraele wabuda, waperekengi sembi kwaku Chiuta. Kweniso penga nyengu zinyaki zo Ayisraele akhumbikanga kupereka sembi. Sonu kumbi m’Yisraele watingi wazitongi pani nkhunda ndi nyama zakuti wapereki sembi kwaku Chiuta?
Ayisraele anyaki aŵetanga nkhunda ndi nyama. Ndipu ndizu aperekanga sembi. Kweni Ayisraele anandi ŵengavi nkhunda pamwenga nyama yeyosi. Ndipuso anyaki ajanga kutali ukongwa ndi ku Yerusalemu, mwakuti atingi afiskengi cha kwenda ndi viŵetu vawu kuluta ku nyumba yakusopiyamu. Sonu ŵanthu azanga kuzigula nyama pamwenga nkhunda zo akhumbanga panyumba yakusopiyamu. Kweni akuguliska malonda yaŵa, aduliskanga ukongwa nyama zawu. Yiwu abiyanga ŵanthu. Kweniso akhumbikanga cha kuguliskiya malonda ngawu panyumba yakusopiyamu yaku Chiuta.
Ichi ndichu chifukwa chaki Yesu wangukwiyiya ukongwa. Sonu iyu wangugudubuwa mathebulu ngawu nga ndalama, ndi kumbininiska ndalama zosi. Kweniso wangupanga likhwechu la vingwi ndipu wangukhweme nyama zosi kubwalu kwa nyumba yakusopiyamu. Yesu wangulamula ŵanthu wo aguliskanga nkhunda kuti: ‘Tuzganimu ivi munu! Muleke limu kusambuska nyumba ya Ada kuŵa yakusaniliyamu ndalama zinandi.’
Panyengu iyi akusambira anyaki aku Yesu ŵenga nayu limoza panyumba yakusopiyamu, ku Yerusalemu. Yiwu anguzizwa kuwona vo Yesu wachitanga. Pavuli paki yiwu angukumbuka mazu ngo nge m’Bayibolo ngakukwaskana ndi Mwana waku Chiuta ngakuti: ‘Chanju cha panyumba yaku Chiuta chazamukole nge ndi motu mukati mwaki.’
Yesu we ku Yerusalemu, wanguchita nawu Phaska, ndipuso wanguchita vakuziziswa vinandi. Pavuli paki, wangutuwaku ku Yuda ndipu wangwamba ulendu wakuwere ku Galile. Kweni we munthowa, wangupitiya ku Samaria. Tiyi tiwoni vo vinguchitika kwenuku.
Yohane 2:13-25; 4:3, 4.
Mafumbu
- Nchifukwa wuli ŵanthu aguliskanga viŵetu panyumba yakusopiyamu?
- Nchifukwa wuli Yesu wangukwiya?
- Nge mo uwone pachithuthuzi, kumbi Yesu wachitanji, nanga wanguŵalamulanji ŵanthu wo aguliskanga nkhunda?
- Kumbi akulondo ŵaku Yesu angukumbukanji ŵati awona vo iyu wachitanga?
- Kumbi Yesu wangupitiya nunkhu wachiwere ku Galile?
Fumbu lakusazgiyapu
- Ŵerenga Yohane 2:13-25.
Pakuwona mo Yesu wangukwiyiya ŵanthu akusintha ndalama panyumba yakusopiyamu, kumbi isi titenele kuyiwona wuli nkhani ya kuchita malonda pa Nyumba Yaufumu? (Yoha. 2:15, 16; 1 Ŵako. 10:24, 31-33)


text:
Nkhani 1: Chiuta Watamba Kupanga Vinthu
VINTHU vosi vamampha vo tenavu vikutuliya kwaku Chiuta. Iyu wakupanga lumwi kuti msana kujengi ukweru ndipuso mwezi ndi nyenyezi, kuti vitimbulikiyengi usiku. Chiuta wakupanga charu kuti taŵanthu tijengemu.
Lumwi, mwezi ndi nyenyezi venga vakwamba cha kupangika ndi Chiuta. Kumbi utiviziŵa vo wangwamba kupanga? Chiuta wangwamba kupanga ŵanthu akuyanana ndi iyu. Ŵanthu yaŵa tingaŵawona cha, nge po tingaleke kuwone Chiuta. M’Bayibolo, ŵanthu yaŵa adanika kuti angelu. Chiuta wangupanga angelu kuti wajengi nawu kuchanya.
M’ngelu wakwamba yo Chiuta wangupanga wenga wakuzirwa ukongwa. Uyu wenga Mwana waki wakwamba ndipu wagwiranga nchitu limoza ndi Awiski. Iyu wangovya Chiuta pakupanga vinthu vinyaki vosi. Wangumovya so kupanga lumwi, mwezi, nyenyezi ndi charu chidu chapasi.
Kumbi panyengu iyi charu chapasi chawonekanga wuli? Pakwamba pacharu chapasi, pengavi munthu weyosi yo watingi wajengepu. Charu chosi chapasi chenga waka chinyanja chikulu, kweniso pengavi kanthu kekosi. Kweni khumbu laku Chiuta lenga lakuti ŵanthu ajengi pacharu chapasi. Mwaviyo, iyu wangwamba kutinozge vinthu. Kumbi iyu wanguchita wuli?
Pakwamba, charu chapasi chakhumbikanga ukweru. Mwaviyo, Chiuta wangupangiska kuti ukweru wa lumwi ufiki pacharu. Wanguwupanga kuti kuje usiku ndi msana. Pavuli paki Chiuta wanguchitiska kuti mtunda utumphuki pachanya pa maji.
Pakwamba mtunda uwu wengavi chinthu chechosi. Wawonekanga nge chithuthuzi cho uwona yapa. Wengavi chinanga ndi maluŵa, vimiti kweniso nyama. M’nyanja namuso mwengavi chinanga ndi somba yeyosi. Chiuta wenga ndi nchitu yikulu ukongwa kuti wapangi charu kuŵa chakwenele kujamu nyama ndi ŵanthu.
Yeremiya 10:12; Ŵakolose 1:15-17; Chiyambo 1:1-10.
Mafumbu
- Kumbi vinthu vosi vamampha vikutuliya pani, ungakambapu chimoza cha vinthu ivi?
- Kumbi chinthu chakwamba cho Chiuta wangulenga chenga chinthu wuli?
- Kumbi nchifukwa wuli mungelu wakwamba wenga wapade?
- Konkhoska mo charu chenge pakwamba. (Wona chithuthuzi.)
- Kumbi Chiuta wanguchita wuli kuti wanozgi charu kuti chiŵi chakwenele kujamu nyama ndi ŵanthu?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Yeremiya 10:12.
Kumbi vinthu vo Chiuta wakulenga vilongo mijalidu yaki niyi? (Yesa. 40:26; Ŵaro. 11:33)
- Ŵerenga Ŵakolose 1:15-17.
Kumbi Yesu wenga ndi nchitu wuli pakulenga vinthu ndipu isi titenele kumuwona wuli? (Ŵako. 1:15-17)
- Ŵerenga Chiyambo 1:1-10.
Kumbi ndiyani wakulenga charu? (Chiya. 1:1)
Kumbi nchinthu wuli chinguchitika pazuŵa lakwamba lakulenge vinthu? (Chiya. 1:3-5)
Konkhoska vo vinguchitika pazuŵa lachiŵi lakulenge vinthu. (Chiya. 1:7, 8)


text:
AIDS
Contents
Matenda yambula mankhwala ya AIDS[edit | edit source]
Matenda yambula kuchiliskika ya AIDS yakwambika na kanthu kamoyo kadoko chomene kakuti tingakawona na maso yithu pela kwambula wovwiri wa mashini, (masenga ya bazungu) yayi ako pa chiNgelezi bakukachema kuti vayirasi (virus), panji titi ka jeremusi, ilo zina lake mu chiTumbuka tingati ni ‘kam’pangiski ka urwali uwo wukupangiska thupi la munthu kuti litondeke kurwa na matenda’ ndipo mu chiNgelezi bakukachema ‘Human Immuno-Deficiency Syndrome, pakufupikizga, HIV. Ka jeremusi aka kakuchimbizgika panji kukomeka mu thupi la munthu yayi chifukwa nkhachenjezi chomene ndipo kakusintha-sintha mwakuti mankhwala yakutondeka kukapanizizga makola kuti yakakome.
Matenda aya yakumala, chomene chomene banthu ba vyaka vyakugwira ntchito kufuma vyaka makhumi yabiri kufika makhumi yankhondi (20 to 50) ndipo ngakuti ise tose tivwilane kuti tiyatonde. Matenda aya yakutikhwaska tose. Tiyeni tose tibe barwi bakulimana nayo.
Nthowa za kutolera jeremusi la HIV ilo likwambiska AIDS[edit | edit source]
• Kugonana, panji tidumulizge waka nakuti: kugundana na munthu wakuti wali na jeremusi la HIV kwambula kugwiliska ntchito chiskango/chakuvikilira chamtundu wuliwose icho pa chiNgelezi bakuti condom ndiyo nthowa iyo banthu banandi bakutolera ka jeremusi aka.
• Kugwiliska ntchito vimeto (malezala) na masingano (njekishoni) yakuti munthu wakuti wali na ka jeremusi aka wagwiliskapo kale.
• Kupokela ndopa zakuti zili na jeremusi ili (mazuba ghano ku chipatala bakuzibekisiska chomene ndopa sono ndiko kuti nthowa iyi kuzirwa kwake kwachepa chomene).
• Kumyangana milomo (kukisana) na munthu wakuti wali na jeremusi ili nako kungakutoleska jeremusi ili chomene-chomene pala nawe wuli na vilonda panji wakhula jino mu m’lomo wako.
Nthowa zakuti munthu wangatolera yayi jeremusi la HIV[edit | edit source]
• Kukolana chasa na munthu wakuti wali na ka jeremusi aka pekha-pekha pala mose mwa babiri muli na vilonda mu mawoko yinu.
• Kulumika na nyimbo yakuti yaluma munthu wakuti wali na ke jeremusi aka
• Kuchezga na munthu wakuti wali na jeremusi ili.
• Mwakudumulizga titi nthowa zose zakuti ndopa, vilonda, maji ya’mthupi la munthu (kuwuskako masozi) ngeti ni vyakufuma ku zinkhule za banalume na banakazi (genital fluids including discharges) vikukhwaskana yayi zingamupa munthu ka jeremusi aka yayi.
Nthowa zakujipwelelera kuti tileke kutola matenda yaheni aya[edit | edit source]
Pakuti mbadoko bakuti bakutolera matenda aya mu masingano, vimeto na nthowa zinyake izo zingapangiska kuti vya maji-maji (body fluids) vya munthu uyo wali na kajeremusi aka vinjile mu thupi la munthu munyake, nthowa yakugomezgeka chomene, yakujumpha zinyake zose ni yakujikola – keleka kugonana (kugundana) na mwanalume panji mwanakazi waliyose mpaka nthengwa yiweme. Pambele mundatolane munthu uyo mwatemwana, mose mulute kuchipatala kuti bakamuyezgeni kuti mose muli makola. Pala kakwamba mose muli makola, mose muzizipizge ndipo muluteso kuti bakamuyazgeniso pala pajumpha myezi yitatu. Pala mose muchali makola ndiko kuti pala mose mwababiri mundapange ulebi pawevyenge suzgo lililose.
Vyakuti timanye makola[edit | edit source]
Munthu wakuti wali na kajeremusi ka HIV bakumanyikwa yayi. Wangaba wakututuba, wakuyonda, musambazgi, mukavu, mliska, msambizgi, mlimi, dokotala (doctor), na waliyoske. Banthu barwali na AIDS bachali banyithu na babali bithu, tibatemwe na kubavwira bakasankha yayi kuti barwale, nase tingazakarwala ndipo tizamuwonga na kukondwa pala banyithu bakuleka kutichimbila.
Kuchimbilira kuyezga mwanalume panji mwanakazi yayi, nyengo yinu yizenge yakuti imwe na uyo mwatolana nayo mu chitemwa muzampulika kunowa kwa kugundana, ntheula, jipwelelereni – chalo chinu chikumukhumbani – jisungeni mwabana bakwithu!


text:
CHIGAŴA 3
Mo Mungamaliskiya Masuzgu
“Muŵi ndi chanju chakufikapu mwaku mwaŵeni, pakuti chanju chivimba muru wa vilakwa.”
Asani mwayamba umoyu wa banja, mukumanengi ndi masuzgu ngakupambanapambana. Ivi vichitikengi chifukwa chakuti mupambana mo muŵanaŵaniya, mo muvwiya ndipuso mo muchitiya vinthu. Nyengu zinyaki masuzgu ngatuliyengi ku ŵanthu anyaki pamwenga vakuchitika vinyaki vamabuchibuchi.
Asani mwaziŵa kuti mukumanengi ndi masuzgu, mukhoza kufipa mtima kweni Bayibolo lititikambiya kuti tiyesesengi kungamaliska. (Mateyu 5:23, 24) Kugwiriskiya nchitu fundu za m’Bayibolo kungakuwovyani kuti musaniyi nthowa zamampha ukongwa zakumaliskiya masuzgu.
1 MUKAMBISKANENGI
VO BAYIBOLO LIKAMBA: Pe “nyengu yakulongoro.” (Wakutaula 3:1, 7) Yesesani kusaniya nyengu yakukambiskiyana suzgu lo lilipu. Konkhoskani mwakufwatuka mo muvwiya kweniso maŵanaŵanu nginu pa nkhani yo. “Kambiranani uneneska” nyengu zosi ndi munthu yo mukutolana nayu. (Ŵaefesu 4:25) Chinanga kuti mungafya mtima, yesesani kujiko kuti muleki kupindana. Kumuka mwakufwasa kutovya kuti nkhani yo mukambiskana yileki kwambisa mphindanu.
Chinanga kuti muleki kukolerana ndi vo munyinu wakamba, mutenere kuchita vinthu mwachanju kweniso mwaulemu. (Ŵakolose 4:6) Muyesesengi kumaliska liŵi mphindanu ndipu mungalekanga cha kukambiskana chifukwa chakuti mwaguŵiskana.
VO MUNGACHITA:
Sankhani nyengu yakwenere yakukambiskiyana suzgu lo
Asani munyinu ndiyu wakonkhoska, muvwisiyeni ndipu kumudumulizga cha mpaka wamalizi. Nyengu yakuti namwi mulongoropu yikwanengi
2 MUVWISIYENGI NDI KUVWISISA
VO BAYIBOLO LIKAMBA: “Jani ndi chanju chauneneska pakati pinu. Pakulongorana ulemu jani panthazi.” (Ŵaroma 12:10, NW) Muvwisiyengi ndi chilatu chakukhumba kutopu fundu pa vo munyinu wakonkhoska ndipu muchitengi ivi ndi “mitima yakujiyuyuwa.” (1 Petro 3:8; Yakobe 1:19) Muvwisiyengi ndi mtima wosi, kuchitiya ŵaka kuti nkhani yimalepu cha. Asani mungafiska, mulekezgengi dankha vo muchita ndi kuvwisiya vo munyinu wakamba pamwenga mungamupempha kuti mukambiskani nyengu yinyaki. Asani munthu yo mukutolana nayu mumuwonengi nge mubwezi winu, vikuwovyeningi kuti muleki kuja ndi mtima ‘wakukwiya liŵi.’
VO MUNGACHITA:
Lutirizgani kuvwisiya ndi mtima wosi chinanga kuti vo munyinu wakonkhoska vitikukondweskani cha
Muvwisiyengi ndi chilatu chakukhumba kutopu fundu pa vo munyinu wakonkhoska. Muwonengi mo wagwiriskiya nchitu manja ndi chisku pakulongoro kweniso mo watuzgiya mazu
3 MUCHITENGI VO MWASANKHA
VO BAYIBOLO LIKAMBA: “Mu kutakataka kosi mwe chanduwu, kweni kulongoro ŵaka kupaska ŵaka kukhumbira.” (Nthanthi 14:23) M’malu mwakuvwanana ŵaka pa fundu yinyaki, muyesesengi kuchita vo mwasankhiya limoza. Kuchita ivi kukhumbika phamphu, kweni pakumaliya paki muyanduwengi ukongwa. (Nthanthi 10:4) Asani mungachita vinthu mwakukoliyana, muŵengi ndi “mphotu yamampha.”
VO MUNGACHITA:
Sankhani vo weyosi wangachita kuti wamaliski suzgu lo mwakumana nalu
Nyengu zosi muwonengi asani musintha nadi


text:
Nkhani 41: Njoka Yamkuŵa
KUMBI yo yazingikana mu chimiti ndi njoka chayiyu? Awa, ndi njoka chayiyu cha. Njoka yo yingupangika ndi mkuŵa. Yehova wangukambiya Mosese kuti wayizingi m’chimiti, kuti asani ŵanthu ayilereska aje ndi umoyu. Kweni zo ze pasi po ndizu njoka chayizu. Izu ziluma ŵanthu ndipu asani zaŵaluma atama. Kumbi wachiziŵa chifukwa chaki?
Nchifukwa chakuti Ayisraele akambanga vinthu viheni vakususka Chiuta ndi Mosese. Yiwu angudandawula kuti: ‘Nchifukwa wuli ungutituzga mu Egipiti kuti tizifwiyi munu m’chipululu? Munu mulivi chakurya ndi maji. Ndipu tavuka kurya mana yanga.’
Kweni mana ngenga chakurya chamampha. Yehova ndiyu wanguŵapaska chakurya ichi mwakuziziswa. Ndipu wanguŵapaska so maji mwakuziziswa. Kweni ŵanthu yaŵa awonganga cha kuti Chiuta waŵaphweriyanga. Ndichu chifukwa chaki Yehova wangutuma njoka zikali izi kuti walangi Ayisraele. Njoka zo zaŵalumanga ndipu anandi afwanga.
Pavuli paki ŵanthu angukambiya Mosese kuti: ‘Tananga chifukwa tasuskana ndi Yehova kweni so iwi. Sonu romba kwaku Yehova kuti watuzgepu njoka izi.’
Mwaviyo, Mosese wanguŵarombe ŵanthu. Sonu Yehova wangukambiya Mosese kuti wapangi njoka ya mkuŵa. Wangumukambiya kuti wayizingi mu chimiti, kuti weyosi yo walumika ndi njoka walereskengi njoka ya mkuŵa. Mosese wanguchita nadi venivo Chiuta wangumukambiya. Ndipu ŵanthu wo angulumika ndi njoka achiranga asani alereska njoka ya mkuŵa.
Pankhani iyi, titenere kusambirapu chinthu chinyaki. Taŵanthu tosi tiyanana ndi Ayisraele wo alumikanga ndi njoka. Ndipu tosi titufwa. Asani ungawona, usaniyengi kuti ŵanthu akota, atama ndipuso atufwa. Ichi nchifukwa chakuti Adamu ndi Eva angugarukiya Yehova ndipu isi tosi te ŵana ŵawu. Kweni Yehova wanozga nthowa yakuti tizije ndi umoyu wambula kumala.
Yehova wangutuma Mwana waki, Yesu Khristu kuti wazi pacharu chapasi. Yesu wangupayikika pa chimiti chifukwa chakuti ŵanthu anandi aŵanaŵananga kuti wenga muheni. Kweni Yehova wangupereka Yesu kuti wazitiwombo. Sonu asani tingalereska kwaku iyu ndi kumulondo, tazamuja ndi umoyu wambula kumala. Kweni kunthazi uku tisambirengi vinandi va nkhani iyi.
Maŵerengedu 21:4-9; Yohane 3:14, 15.
Mafumbu
- Kumbi nchinthu wuli cho chazingika m’chimiti pachithuthuzi po, nanga nchifukwa wuli Yehova wangukambiya Mosese kuti wayiŵiki penipo?
- Kumbi ŵanthu angulongo wuli kuleka kuwonga pa vinthu vosi vo Chiuta wanguŵachitiya?
- Kumbi ŵanthu angupempha Mosese kuti wachitenji, Yehova wati watumiza njoka zikali kuti ziŵalangi?
- Nanga nchifukwa wuli Yehova wangukambiya Mosese kuti wapangi njoka yamkuŵa?
- Kumbi tingasambiranjipu pankhani iyi?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Maŵerengedu 21:4-9.
Kumbi kudinginyika kwa Ayisraele pankhani ya chakurya cho Yehova waŵapaskanga, kutititcheŵeskanji? (Maŵe. 21:5, 6; Ŵaro. 2:4)
Pati pajumpha vyaka vinandi, kumbi Ayisraele anguyigwiriskiya nchitu wuli njoka yamkuŵa, nanga Fumu Hezekiya yinguchitanji? (Maŵe. 21:9; 2 Ŵaka. 18:1-4)
- Ŵerenga Yohane 3:14, 15.
Kumbi kuŵikika kwa njoka yamkuŵa m’chimiti kumiya wuli kupayikika kwaku Yesu Khristu? (Ŵaga. 3:13; 1 Pet. 2:24)


text:
Vyakumela
Vyakumela (Plantae)
Vyakumela m’Malaŵi[edit | edit source]
Mu chalo cha Malaŵi muli vyakumela vya mitundu yinandi. Muli makuni, utheka na vinyakhe ivyo vikusangika m’Malaŵi pela mu chalo chose chapasi. Makuni ya m’Malaŵi yakupambana-pambana kwakuyana na malo ayo makuni aya yakumelako.
Makuni yanyakhe ngakuchita kupandika na banthu ngeti makuni ayo pa Chingelezi bakuti ma blue gum, pine, gmelina, cypress, na yanyakhe yanandi. Makuni yakuti ngambula kwiza na banyakhe ni makuni ngeti makuni ya yembe (mango), mitundu ya mawolenji, (citrus),
Makuni yanyakhe ni aya: mubabani, thung’unda, minyozi ya mitundu-mitundu, kabeza, maqokolo, mavilo, masuku, matubeni (strawberry – tree type), mjejengwani, matowo, mulolo, makama, mphangala, kavundula, mono, matwatwa, matunduluka, buyu (baobab), mbula, chifiqe, mubanga, m’zobala, msipani, nthumbuzga za kalulu, kazando, masuju
Muliso mphangwe yakupambana pambana ngati: chindere, nyungu,


text:
Ni Nkhu Uko Tingasanga Mazgoro gha Mafumbo Ghakuzirwa Agho Tikujifumba?
Kasi mazgoro agha tingaghasanga . . .
ku ŵasayansi?
vinjeru vya ŵanthu?
mu Baibolo?
MUNTHU MUNYAKE UYO WAKALEMBAKO BAIBOLO WAKAPHALIRA CIUTA KUTI
‘Munipe mahara . . . Mazgu ghinu mbunenesko.’—Salmo 119:144, 160.
Baibolo likuzgora mafumbo gha ŵanthu ŵanandi.
Kasi namwe mungatemwa kuti Baibolo lizgore mafumbo ghinu?
Webusayiti ya jw.org yingamovwirani.
IVYO MUNGASANGA pa Intaneti
WONELERANI mavidiyo gha nkhani za mu Baibolo
Gha ulongozgi wakovwira ŵawukirano
Gha umo ŵanthu ŵa Yehova ŵakulongolera kuti ŵali na cipulikano
Mabuku agho MUNGAKOPERA
PA MAFUMBO GHAKUZIRWA AGHA NI NDI ILO MUKWENJERWA NALO COMENE?
Cifukwa wuli tili na umoyo?
Nchivici cikucitika para munthu wafwa?
Wonani umo Baibolo likuzgolera mafumbo agha pa Webusayiti ya jw.org.
(Lutani pa mutu wakuti ZIMENE BAIBULO LIMAPHUNZITSA > KUYANKHA MAFUNSO A MU BAIBULO)


text:
Nkhani 45: Kuyambuka Msinji wa Yordane
AWONA Ayisraele wo ayambuka Msinji wa Yordane. Kumbi nanga maji ngaya pani? Chifukwa chakuti panyengu iyi kwawanga vuwa yinandi, msinji wenga ndi maji nganandi ukongwa yiwu ŵechendayambuki. Kweni sonu maji ngosi ngakamuka ndipu Ayisraele ayambuka pamchenga wakumira nge po anguchitiya pa Nyanja Yiyera. Sonu kumbi maji ngosi ngaya pani? Tiyi tiwoni vo vinguchitika.
Yati yafika nyengu yakuti Ayisraele ayambuki Msinji wa Yordane, Yehova wangukambiya Yoswa kuti wakambiyi ŵanthu kuti: ‘Asembi apingi bokosi la phanganu ndipu adanjiyepu. Ndipu asani yiwu achibizga malundi ngawu m’maji nga Msinji wa Yordane, maji ngo ngamuleka kwenda.’
Sonu asembi anguto bokosi la phanganu ndi kudanjiyapu. Ndipu ŵati afika pa Yordane, asembi angubizga malundi ngawu m’maji. Panyengu iyi, msinji wo wenga ndi mweza ukulu kweniso ndimba. Kweni malundi ngawu ngati ngakwasa waka maji, mweza wo ungwamba kumala. Ichi chenga chakuziziswa. Yehova wangumika maji ngakunena kwa msinji. Ndipu pambula kuswera maji ngosi nganguphwa.
Asembi wo angupinga bokosi la phanganu anguma pakati pa msinji pakumila. Kumbi waŵawona pachithuthuzi po? Yiwu ŵati ŵama pakati pa Msinji wa Yordane, Ayisraele wosi anguyambuka pakumila.
Wosi ŵati ayambuka, Yehova wangukambiya Yoswa kuti wakambiyi anthurumi anthazi 12 kuti: ‘Lutani mu msinji po ŵama asembi ndi bokosi la phanganu. Mukatopu mya 12 ndipu muyiŵiki po mugonengi. Ndipu munthazi asani ŵana ŵinu azamufumba kuti mya iyi ying’anamuwanji, muziŵakambiyengi kuti maji nganguleka kwenda po bokosi la phanganu laku Yehova layambukanga Yordane. Ndipu mya iyi yazakukukumbuskani chakuziziswa ichi.’ Yoswa wanguŵika so mya 12 pakati pa msinji po asembi anguma.
Pakumaliya paki Yoswa wangukambiya asembi wo angupinga bokosi la phanganu kuti: ‘Zuwukanimu mu Yordane.’ Ndipu yiwu ŵati azuwuka waka, maji ngangwamba so kwenda.
Yoswa 3:1-17; 4:1-18.
Mafumbu
- Kumbi Yehova wanguchita chakuziziswa wuli kuti Ayisraele ayambuki Msinji wa Yordane?
- Kumbi Ayisraele akhumbikanga kuchitanji kuti alongo chigomezgu kuti ayambuki Msinji wa Yordane?
- Nchifukwa wuli Yehova wangukambiya Yoswa kuti wawunjiki mya 12 ikuluikulu kutuwa mu msinji?
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitika asembi ŵati atuwa mu msinji wa Yordane?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Yoswa 3:1-17.
Nge po nkhani iyi yakonkhoske, kumbi titenere kuchitanji kuti tilonde chovyu kweniso vitumbiku kutuliya kwaku Yehova? (Yos. 3:13, 15; Ntha. 3:5; Yako. 2:22, 26)
Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitikiya Msinji wa Yordane Ayisraele ŵati ayambuka kusere mu Charu Chakulayizgika, nanga ivi vingukweza wuli zina laku Yehova? (Yos. 3:15; 4:18; Sumu 66:5-7)
- Ŵerenga Yoswa 4:1-18.
Kumbi mya 12 yo yingutoleka mu msinji wa Yordane ndi kuziwunjikika ku Gilgala yenga ya nchitu wuli? (Yos. 4:4-7)


text:
Nkhani 62: Banja Laku Davidi Lingukumana ndi Masuzgu
DAVIDI wati wayamba kuwusa mu Yerusalemu, Yehova wawovyanga gulu laki lankhondu kupunda arwani ŵawu. Yehova wangulayizga Ayisraele kuti waŵapaskengi charu cha Kanani. Sonu pakumaliya paki Yehova wanguŵawovya ndipu charu cho wanguŵalayizga chinguja nadi chawu.
Davidi wenga fumu yamampha. Iyu wayanjanga Yehova. Sonu wati walonda Yerusalemu, chinthu chakwamba cho wanguchita chenga kuto bokosi la phanganu laku Yehova kuluta nalu ku Yerusalemu. Ndipu wakhumbanga kuzenga nyumba yakusopiyamu kuti wakaŵikemu bokosi la phanganu.
Davidi wati wakuwa wanguchita chinthu chiheni ukongwa. Iyu waziŵanga kuti nkhunanga kuto chinthu chamweni. Kweni zuŵa linyaki mazulu, iyu we pachanya pa nyumba yaki yachifumu, wanguwona munthukazi wakutowa ukongwa. Zina laki lenga Betesheba ndipu murumu waki wenga Uriya yumoza wa asilikali aku Davidi.
Davidi wangumukhumbira ukongwa Betesheba ndipu wangumudaniska kuti wazi kunyumba yaki yachifumu. Panyengu iyi murumu waki wenga ku nkhondu. Betesheba wati waza Davidi wangugona nayu ndipu pavuli paki wenga ndi nthumbu. Davidi wangufipa mtima ukongwa ndipu wangutumiza uthenga kwaku Yoabu, mula wa asilikali ŵaki, kuti waŵiki Uriya panthazi pa nkhondu kuti wabayiki. Ndipu Uriya wati wafwa, Davidi wangutorana ndi Betesheba.
Yehova wangumukwiyiya ukongwa Davidi. Ndipu wangutuma muteŵeti waki Natani kuti wakamukambiyi vo wananga. Kumbi wamuwona Natani yo walongolo ndi Davidi? Davidi wanguchita chitima ukongwa chifukwa cha vo wanguchita ndipu Yehova wangumubaya cha. Yehova wangumukambiya kuti: ‘Chifukwa chakuti wachita vinthu viheni, uŵengi ndi masuzgu nganandi m’nyumba yaku.’ Sonu Davidi wangukumana nadi ndi masuzgu nganandi.
Chakwamba, mwana munthurumi waku Betesheba wangufwa. Pavuli paki, Amunone mwana wakwamba waku Davidi wangukolele mzichi waki Tamara. Mwana waku Davidi, Absalomu, wangukwiya ukongwa ndipu wangubaya Amunone. Pavuli paki, ŵanthu anandi angumuyanja Absalomu ndipu wangujiŵika kuja fumu. Pakumaliya paki Davidi wangumuthereska Absalomu ndipu wangufwa. Masuzgu ngo Davidi wangukumana nangu ngenga nadi nganandi.
Panyengu yo ivi vachitikanga, Betesheba wangubala mwana munthurumi zina laki Solomoni. Davidi wangukota ndipuso watamanga, sonu mwana waki Adoniya wangwesa kujiŵika pa ufumu. Mwaviyo Davidi wangutuma wasembi Zadoki kuti wapunguliyi mafuta pamutu waku Solomoni, kulongo kuti ndiyu wazamuja fumu. Pati pajumpha nyengu yimanavi Davidi wangufwa we ndi vyaka 70. Iyu wanguwusa kwa vyaka 40, pavuli paki Solomoni ndiyu wanguja fumu ya Yisraele.
2 Samuele 11:1-27; 12:1-18; 1 Ŵakaronga 1:1-48.
Mafumbu
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitikiya charu cha Kanani pakumaliya, chifukwa cha chovyu chaku Yehova?
- Kumbi nchinthu wuli chinguchitika zuŵa linyaki mazulu, Davidi we pachanya pa nyumba yaki?
- Nchifukwa wuli Yehova wangumukwiyiya ukongwa Davidi?
- Kumbi Yehova wangutuma yani kuti wakakambiyi Davidi za ubudi waki ndipu munthu yo wanguti nchinthu wuli cho chichitikiyengi Davidi?
- Kumbi Davidi wangukumana ndi masuzgu wuli?
- Kumbi ndiyani wanguzija fumu ya Yisraele pavuli paku Davidi?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga 2 Samuele 11:1-27.
Kumbi kuja ndi vakuchita vinandi mu nchitu yaku Yehova kutitivikiliya wuli?
Kumbi kuja ndi vakuchita vinandi mu nchitu yaku Yehova kutitivikiliya wuli?
- Ŵerenga 2 Samuele 12:1-18.
Kumbi ŵara a mpingu ndi apapi asambiranji pa mo Natani wanguchenye Davidi? (2 Samu. 12:1-4; Ntha. 12:18; Mate. 13:34)
Nchifukwa wuli Yehova wanguchitiya lisungu Davidi? (2 Samu. 12:13; Sumu 32:5; 2 Ŵako. 7:9, 10)


text:
CIGAŴA 1
Gomezgani Ciuta Kuti Muŵe Ŵakukondwa mu Nthengwa
“Uyo wakaŵalenga pakwamba wakaŵalenga iwo mwanalume na mwanakazi.”—Mateyu 19:4
Yehova * Ciuta ndiyo wakakwatiska nthengwa yakwamba. Baibolo likutiphalira kuti Ciuta wakalenga mwanakazi ndipo ‘wakiza nayo kwa munthu.’ Adamu wakakondwa comene mwakuti wakati: ‘Uyu sono nchiwangwa ca viwangwa vyane na nyama ya nyama yane.’ (Genesis 2:22, 23) Yehova wandasinthe. Wakukhumba kuti ŵanthu ŵakutorana ŵakondwenge.
Para munthu watora panji kutengwa wakughanaghana kuti vinthu vyose vyendenge makora. Kweni unenesko ngwakuti nanga ni mfumu na muwoli awo ŵakutemwana comene ŵakuŵa na masuzgo. (1 Ŵakorinte 7:28) Mu burosha ili musangenge fundo za mu Baibolo, izo usange mungazilondezga, mungaŵa ŵakukondwa mu mbumba yinu.—Salmo 19:8-11
1 CITANI MULIMO UWO YEHOVA WALI KUMUPANI
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: Mfumu ni mutu wa mbumba.—Ŵaefeso 5:23.
Para ndimwe mfumu, Yehova wakukhumba kuti mupwelelerenge muwoli winu. (1 Petrosi 3:7) Ciuta wakalenga mwanakazi kuti waŵe movwiri winu, ndipo wakukhumba kuti mumucindikenge na kumutemwa. (Genesis 2:18) Mukwenera kumutemwa comene mwakuti ivyo iyo wakukhumba ndivyo viŵenge pakwamba m’malo mwa ivyo imwe mukukhumba.—Ŵaefeso 5:25-29.
Usange ndimwe muwoli, Yehova wakukhumba kuti mumucindikenge comene mfumu winu na kumovwira kuti wafiske udindo wake. (1 Ŵakorinte 11:3; Ŵaefeso 5:33) Mukoleranenge na ivyo mfumu winu wadumura. (Ŵakolose 3:18) Para mucitenge nthena, muŵenge wakutowa kwa mfumu winu na kwa Yehova.—1 Petrosi 3:1-6.
IVYO MUNGACITA:
Fumbani muwoli panji mfumu winu kuti wamuphalirani ivyo mukwenera kucita kuti muŵe mfumu panji muwoli muwemi. Tegherezgani comene para wakuyowoya, ndipo citani ivyo mungafiska kuti musinthe
Zikirani. Vikutora nyengo kuti waliyose wamanye umo wangakondweskera munyake
2 GHANAGHANIRANI UMO MUNYINU WANGAJIPULIKIRA
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: Mukwenera kughanaghanira ivyo munyinu wakukhumba. (Ŵafilipi 2:3, 4) Mumuwonenge kuti ngwakuzirwa na kukumbuka kuti Yehova wakukhumba kuti ŵateŵeti ŵake ŵaŵenge “ŵakuzika ku wose.” (2 Timote 2:24) ‘Mazgu ghamawara ghali nga ni kulasa kwa lupanga, kweni lulimi lwa wamahara lukucizga.’ Ipo mukwenera kughanaghanirapo pambere mundayowoye. (Zintharika 12:18) Mzimu wa Yehova umovwiraninge kuti muyowoyenge mwalusungu kweniso mwacitemwa.—Ŵagalatiya 5:22, 23; Ŵakolose 4:6.
IVYO MUNGACITA:
Para mukukhumba kudumbiskana nkhani yakuzirwa, lombani kuti muŵe ŵakuzika kweniso kuti mupulikiske ivyo munyinu wayowoyenge
Ghanaghanirani ivyo muyowoyenge na umo muyowoyerenge
3 CITANI VINTHU MWAKUKOLERANA
IVYO BAIBOLO LIKUYOWOYA: Para mwatorana mukuŵa “thupi limoza.” (Mateyu 19:5) Ndipouli, mucali ŵanthu ŵaŵiri ŵakupambana maghanoghano. Ntheura mukwenera kusambira kuti muŵe na maghanoghano ghakuyana. (Ŵafilipi 2:2) Nchakuzirwa kukolera pakucita vinthu. Baibolo likuti: “Fundo zose zikukhozgeka mu wupu.” (Zintharika 20:18) Londezgani fundo za mu Baibolo para mukudumbiskana vyakuti mucite.—Zintharika 8:32, 33.
IVYO MUNGACITA:
Phalirani munyinu maghanoghano ghinu kweniso umo mukujipulikira
Nchiwemi yayi kucita vinthu pamwekha
^ ndime 4 Yehova ni zina la Ciuta nga umo Baibolo likuyowoyera.


text:
Nkhani 103: M’chipinda Chakujara
PETRO ndi Yohane ŵati aweku ku muunda ko Yesu wanguŵikika, Mariya wangujariya yija. Iyu wangwamba kuliya. Ndipu wangulingizga mukati mu muunda nge mo tinguwone pachithuthuzi cha m’nkhani yo tajumphapu. Iyu wanguwonamu angelu ŵaŵi. Ndipu angumufumba kuti: ‘Nchifukwa wuli uliya?’
Mariya wangumuka kuti: ‘Anditole Ambuya ndipu ndiziŵa cha ko aŵaŵika.’ Mariya wati wang’anamuka wanguwona munthu munyaki. Munthu uyu wangumufumba kuti: ‘Kumbi upenja yani?’
Mariya waŵanaŵananga kuti munthu uyu wenga wakuphwere munda ndipu watingi kuti panyaki iyu ndiyu wanguto liŵavu laku Yesu. Sonu wangukamba kuti: ‘Asani mwamuto, ndikambiyeni ko mwamuŵika.’ Kweni munthu uyu wenga Yesu. Iyu wenga ndi liŵavu lenilo Mariya wanguleka kuliŵanika. Kweni Yesu wati wamudana zina laki, Mariya wanguziŵa kuti ndi Yesu. Iyu wangutchimbiya ndi kuchikambiya akusambira kuti: ‘Ndaŵawona Ambuya.’
Pazuŵa lenilo ndi musana, akusambira ŵaku Yesu ŵaŵi achiluta ku muzi wa Emause, munthu munyaki wangulongozgana nawu. Akusambira yaŵa ŵenga ndi chitima ukongwa chifukwa Yesu wangubayika. Kweni yiwu achiyenda, munthu yo angulongozgana nayu wakonkhoskanga vinthu vinandi va m’Bayibolo vo vinguŵakondweska. Pakumaliya paki ŵati ama kuti aryi chakurya, yiwu anguziŵa kuti munthu uyu wenga Yesu. Pavuli paki, Yesu wanguwoneka cha ko wanguluta ndipu akusambira ŵaŵi yaŵa anguwere ku Yerusalemu liŵiliŵi kuchikambiya akutumika zaku Yesu.
Panyengu yo ivi vachitikanga, Yesu wanguwoneke so kwaku Petro. Anyaki angukondwa ŵati avwa ivi. Sonu akusambira ŵaŵi ŵa, anguluta ku Yerusalemu ndipu anguchisaniya akutumika. Yiwu anguŵakambiya mo Yesu wanguŵawoneke panthowa. Panyengu yo yiwu akonkhoskanga ivi, kumbi wachiziŵa chakuziziswa cho chinguchitika?
Awona chithuthuzi ichi. Yesu wangusere m’chipinda, chinanga kuti chisasa chenga chakujara. Akusambira angukondwa ukongwa. Kumbi ili lenga zuŵa lakukondweska cha? Kumbi ungaŵerengese nyengu zo Yesu wanguwoneke kwa akumulondo ŵaki? Kumbi wasaniya kuti kenga kankhondi?
Panyengu yo Yesu wanguwoneke, wakutumika Tomase pengavi. Sonu akusambira angumukambiya kuti: ‘Taŵawona Ambuya.’ Kweni Tomase wangukamba kuti iyu wavwanengi asani wamuwona Yesu. Sonu pati pajumpha mazuŵa 8, akusambira angukumana so m’chipinda chakujara ndipu nyengu iyi Tomase nayu wengapu. Mwamabuchibuchi, Yesu wanguŵawoneke so m’chipinda. Sonu yapa ndipu Tomase wanguvwaniya.
Yohane 20:11-29; Luka 24:13-43.
Mafumbu
- Kumbi Mariya wangumukambiyanji munthurumi yo iyu waŵanaŵananga kuti wenga wakuphwere munda, kweni nchinthu wuli cho chingumuwovya kuziŵa kuti wenga Yesu nadi?
- Nchinthu wuli chinguchitikiya akusambira ŵaŵi wo alutanga ku muzi wa Emause?
- Kumbi nchakuziziswa wuli cho chinguchitika akusambira ŵaŵi ŵati akambiya akutumika kuti awona Yesu?
- Kumbi Yesu wanguwoneke kalinga kwa akumulondo ŵaki?
- Kumbi Tomase wangukambanji wati wavwa kuti akusambira awona Ambuya, kweni nchinthu wuli chinguzichitika pati papita mazuŵa 8?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Yohane 20:11-29.
Kumbi mazu ngo Yesu wangukamba pa lemba la Yohane 20:23, ngang’anamuwa kuti ŵanthu ŵe ndi nthazi yakugowoke ubudi? Konkhoska. (Sumu 49:2, 7; Yesa. 55:7; 1 Timo. 2:5, 6; 1 Yoha. 2:1, 2)
- Ŵerenga Luka 24:13-43.
Kumbi tinganozekereska wuli mtima widu kuti ulonde uneneska wa m’Bayibolo? (Luka 24:32, 33; Ezra 7:10; Mate. 5:3; Machi. 16:14; Ŵahe. 5:11-14)


text:
Nkhani Nambara 21: Yosefe Wakatinkhika na Ŵakuru Ŵake
Wona citima ico musepuka uyu wali naco. Zina lake ni Yosefe. Ŵakuru ŵake ŵakumuguliska ku ŵanalume awo ŵakalutanga ku Egupto. Ku Egupto Yosefe wamuŵa muzga. Nchifukwa wuli ŵakuru ŵake ŵakacita cinthu ciheni ici? Cifukwa ŵakamucitilanga sanji.
Awiskewo, a Yakobe, ŵakamutemwanga comene Yosefe. Ŵakalongora kuti ŵakumutemwa mwa kumusonera munjilira utali wakutowa. Ŵakuru ŵake 10 ŵakati ŵawona umo Yakobe wakatemweranga Yosefe, ŵakayamba kucita nayo sanji na kumutinkha. Kweni pakaŵaso cifukwa cinyake ico ŵakamutinkhilanga.
Yosefe wakalota maloto ghaŵiri. Mu maloto ghose ghaŵiri ŵakuru ŵake ŵakamujikamira. Yosefe wakati waphalira ŵakuru ŵake maloto agha, iwo ŵakamutinkha comene kuluska kale.
Zuŵa linyake apo ŵakuru ŵa Yosefe ŵakaliskanga mberere za ŵawiskewo, Yakobe wakaphalira Yosefe kuti walute na kukawona usange ŵali makora. Ŵakuru ŵa Yosefe pakumuwona wakwiza, ŵanyake ŵa iwo ŵakati: ‘Tiyeni timukome!’ Kweni Rubeni, uyo wakaŵa mulara pa wose, wakati: ‘Yayi, lekani kumukoma!’ Mu malo mwake ŵakamukora na kumuponya mu cibuwu umo mukaŵavya maji. Ŵakakhala pasi kughanaghanira ico ŵangacita nayo.
Pa nyengo iyi ŵanalume Ŵaishimayeli ŵakajumphanga mu nthowa. Yuda wakaphalira ŵakuru ŵake kuti: ‘Tiyeni timuguliske ku ŵina Ishimayeli.’ Ici ndico ŵakacita. Ŵakamuguliska Yosefe pa ndarama za siliva zakukwana 20. Mwee, nawo mbuheni na nkhaza izo ŵakacita!
Kasi ŵakati wuli kwa ŵawiskewo? Ŵakakoma mbuzi na kuzuŵika munjilira wakutowa wa Yosefe mwakuwelezgawelezga mu ndopa za mbuzi. Ŵakatora munjilira na kuluta nawo kwa awiskewo a Yakobe na kuti: ‘Tasanga munjilira uwu. Uwonani usange ni munjilira wa Yosefe.’
Yakobe wakawumanya kuti ndiwo nadi. ‘Cikoko cikwenera kuti camukoma Yosefe,’ uku wakulira. Ndipo umu ndimo ŵakuru ŵa Yosefe ŵakakhumbilanga kuti awiskewo ŵaghanaghanire. Yakobe wakaŵa na citima cikuru. Wakalira kwa mazuŵa ghanandi. Kweni Yosefe wakaŵa wandafwe. Tiye tiwone ico cikamucitikira uko ŵakaluta nayo.
Genesis 37:1-35.
Mafumbo
- Nchifukwa wuli ŵakuru ŵa Yosefe ŵakamucitiranga sanji, ndipo ŵakacitaci?
- Kasi ŵakuru ŵa Yosefe ŵakakhumbanga kumucitiraci, kweni Rubeni wakayowoyaci?
- Nchivici cikacitika apo ŵanthu ŵamalonda, Ŵaishimayeli, ŵakajumphanga?
- Nchivici ico ŵakuru ŵa Yosefe ŵakacita kuti awiskewo ŵaghanaghane kuti Yosefe wafwa?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Genesis 37:1-35.
Ni mwauli umo Ŵakhristu ŵangalondezgera ivyo Yosefe wakacita mwakuphara ku mpingo kacitiro kaheni? (Gen. 37:2; Lev. 5:1; 1 Kor. 1:11)
Nchifukwa wuli ŵakuru ŵa Yosefe ŵakamucitira ciŵembu? (Gen. 37:11, 18; Zinth. 27:4; Yak. 3:14-16)
Nkhacitiro wuli ako Yakobe wakacita ako kanandi ŵanthu ŵakucita pakulira? (Gen. 37:35)


text:
Kumbi Ndimwi Gulu Lampatuku la ku America?
Likulu lidu lapacharu chosi le ku America. Kweni isi te gulu lampatuku la ku America cha pa vifukwa ivi:
Ŵanthu anyaki akamba kuti gulu lampatuku lichita kugaruka ku chisopa chinyaki chakuziŵika umampha. Kweni gulu la Akaboni aku Yehova likugaruka ku chisopa chinyaki chechosi cha. M’malu mwaki tiwona kuti tikujalikiska so mpingu wo wengaku m’nyengu ya akutumika.
Akaboni agwira nchitu zawu mwaphamphu m’vyaru vakujumpha 230. Kwali tija m’charu nichi, isi titende maŵanaŵanu nga boma la America pamwenga boma linyaki lelosi cha, kweni ngaku Yehova Chiuta ndi Yesu Khristu pe.—Yohane 15:19; 17:15, 16.
Vo tisambiza vituliya kwa alongozgi a visopa aku America cha, kweni vituliya m’Bayibolo
—1 Ŵatesalonika 2:13.
Tilondo mulongozgi munyaki weyosi cha, kweni tilondo Yesu pe.
—Mateyu 23:8-10.


text:
Nkhani 75: Anyamata Ŵanayi ku Babiloni
FUMU Nebukadanezara yinguto Ayisraele wosi akusambira ukongwa kuluta nawu ku Babiloni. Pavuli paki, fumu yingusankhapu anyamata wo ŵenga akutowa kweniso azeru. Anyamata ŵanayi wo utiŵawona pachithuthuzi yapa, mbanyaki mwa wo fumu yingusankha. Yo we panthazi yo ndi Danyele ndipu anyaki ŵatatu wo angupaskika mazina ngakuti: Shadreke, Mesheke kweniso Abedenego ndi ŵanthu a ku Babiloni.
Nebukadanezara wangunozga kuti anyamata yaŵa asambiziki kuti amuteŵetiyengi m’nyumba yachifumu. Iyu wanguti asani asambizika kwa vyaka vitatu, wazamusankhapu anyamata azeru kuti azimuwovyengi mo wangachitiya ndi nkhani zakusuzga. Fumu yo yakhumbanga kuti anyamata wo aje anthazi kweniso ambula kutamatama panyengu yo asambizikanga. Sonu fumu yingukambiya anchitu ŵaki kuti vinyu kweniso vakurya vamampha ukongwa vo yiyu ndi banja laki aryanga ndivu so apaskengi anyamata wo.
Amuwoni Danyele yo wakamba ndi Ashapenaza, wanchitu mula waku Nebukadanezara. Kumbi waviziŵa vo iyu watimukambiya? Danyele watimukambiya kuti, iyu wakhumba cha kurya vakurya vamampha vo fumu yiturya. Kweni Ashapenaza wangudandawula ndipu wanguti: ‘Fumu ndiyu yasankha vo imwi mutenele kurya ndi kumwa. Sonu asani mulekengi kututuŵa nge anyamata anyinu, fumu yikhoza kundibaya.’
Sonu Danyele wanguluta ku munthu mweniyo Ashapenaza wangumusankha kuti waphweriyengi Danyele ndi anyaki ŵatatu. Ndipu wanguti: ‘Chondi tiyeseni dankha kwa mazuŵa 10. Mutipaskengi waka mphangwi ndi maji ngakumwa. Ndipu pavuli paki muziwoni wo azamuwoneka akututuŵa pakati paku isi ndi anyamata wo aturya vakurya vo fumu yiturya.’
Sonu yo waŵaphweriyanga wanguzomera kuti ndivu wachitengi. Ndipu mazuŵa 10 ngati ngakapu, Danyele ndi anyaki ŵatatu angututuŵa kuluska anyamata anyawu wosi. Ndipu yo waŵaphweriyanga wanguŵazomerezga kuti alutirizgi kurya mphangwi m’malu mwa kurya vo fumu yaŵapaskanga.
Pati pajumpha vyaka vitatu, anyamata wosi anguluta nawu kwaku Nebukadanezara. Ndipu fumu yati yakambiskana nawu, yinguwona kuti Danyele ndi anyaki ŵatatu ndiwu ŵenga ndi zeru ukongwa. Sonu yinguŵasankha kuti ayiwovyengi panyumba yachifumu. Ndipu nyengu zosi asani fumu yifumba mafumbu pamwenga kuŵapaska nkhani yakusuzga, Danyele, Shadreke, Mesheke ndi Abedenego ndiwu amukanga mwazeru ukongwa, mwakuti asembi ndi ŵanthu azeru wo fumu yathembanga abiriyangamu kwakukwana 10.
Danyele 1:1-21.
Mafumbu
- Kumbi anyamata ŵanayi wo utiŵawona pachithuthuzi po mbayani, nanga nchifukwa wuli ŵenga ku Babiloni?
- Kumbi Nebukadanezara wanguŵanozgiyanji anyamata ŵanayi, ndipu wangupereka dangu wuli ku anchitu ŵaki?
- Kumbi Danyele wangupemphanji pankhani ya chakurya ndi vakumwa vaku iyu ndi anyaki ŵatatu?
- Ŵati arya mphangwi kwa mazuŵa 10, kumbi Danyele ndi anyaki ŵatatu apambananga wuli ndi anyamata anyaki wosi?
- Kumbi Danyele ndi anyaki ŵatatu angusanilika wuli m’nyumba yachifumu, nanga yiwu apharanga wuli asembi kweniso ŵanthu azeru?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Danyele 1:1-21.
Kumbi titenele kuyesesa wuli asani tikhumba kumalana ndi mayeseru kweniso ndi vakufoka? (Dan. 1:8; Chiya. 39:7, 10; Ŵaga. 6:9)
Kumbi ndi nthowa nizi zo achinyamata mazuŵa nganu angayeseke pamwenga kuchichizgika kuchita vinthu vo anyaki ativiwona ngati ‘vamampha’? (Dan. 1:8; Ntha. 20:1; 2 Ŵako. 6:17-7:1)
Kumbi nkhani ya m’Bayibolo ya anyamata ŵanayi Achihebere, yititiwovya kuziŵanji pankhani ya masambiru nga kucharu? (Dan. 1:20; Yesa. 54:13; 1 Ŵako. 3:18-20)


text:
Nkhani 108: Panthowa ya ku Damasko
KUMBI wamuziŵa yo wagona pasi po? Iyu ndi Saulo. Kumbuka kuti iyu ndiyu wangusunga mikhanju ya ŵanthu wo aponyanga mya Stefano. Awona ukweru wakuŵala ukongwa wo. Kumbi nchinthu wuli cho chichitika yapa?
Stefano wati wabayika, Saulo ndiyu wenga mulongozgi pakusaka akulondo aku Yesu kuti waŵabayi. Iyu wayendanga nyumba ndi nyumba ndipu waŵakonga ndi kuchiŵaŵika m’jeri. Akusambira anandi anguthaŵiya ku misumba yinyaki ndipu angwamba kupharazga “uthenga wamampha.” Kweni Saulo wanguluta so ku misumba yinyaki kuti wakasaniyi akulondo aku Yesu. Sonu yapa we paulendu wakuluta ku Damasko. Kweni iyu we munthowa, panguchitika chinthu chinyaki chakuziziswa.
Mwamabuchibuchi ukweru wakutuliya kuchanya unguŵaliya po penga Saulo. Iyu wanguwa pasi nge mo tiwone yapa. Pavuli paki kunguvwika mazu ngakuti: ‘Saulo, Saulo! Nchifukwa wuli utindisuzga?’ Ŵanthu wo ŵenga ndi Saulo anguwona ukweru ndipuso anguvwa mazu, kweni avwanga cha vo vakambikanga.
Saulo wangufumba kuti: ‘Ndimwi ayani, Ambuya?’
Kunguvwika so mazu ngakuti: ‘Ndini Yesu, mweniyo utimusuzga.’ Yesu wangukamba ivi chifukwa chakuti Saulo wachisuzga akulondo ŵaki, Yesu wavwanga nge kuti wasuzga iyu.
Sonu Saulo wangufumba kuti: ‘Ndichitenji Ambuya?’
Yesu wangukamba kuti: ‘Soka, luta ku Damasko. Ndipu kweniko wamukambirika vakwenele kuchita.’ Saulo wati wasoka ndi kujura masu, wanguwona chinthu chechosi cha. Iyu wanguja wachibulumutiya. Ndipu ŵanthu wo wenga nawu, angumuko pajanja ndi kuluta nayu ku Damasko.
Yesu wangukamba ndi wakusambira waki yumoza kuti: ‘Soka Hananiya. Luta ku msewu wo udanika kuti Msewu Wakunyoroka. Asani wachifika kunyumba yaku Yuda, ukafumbi za munthu yo wadanika kuti Saulo. Ndasankha iyu kuja muteŵeti wangu wapade.’
Hananiya wanguvwiya. Wati wakumana ndi Saulo, iyu wangumuko ndi kukamba kuti: ‘Ambuya andituma kwaku iwi kuti uyambi so kulereska ndipuso kuti uzaziki ndi mzimu utuŵa.’ Nyengu yeniyo, m’masu mwaku Saulo mungutuwa vinthu vakuwoneka nge mamba ndipu iyu wangwamba so kulereska.
Saulo wangugwira nchitu yikulu yakupharazga kwa ŵanthu a mitundu yinandi. Iyu wanguzija wakutumika Paulo ndipu tisambirengi vinandi vakukwaskana ndi iyu. Kweni tiyi tiwoni dankha vo Chiuta wangutuma Petro kuti wachiti.
Machitidu 8:1-4; 9:1-20; 22:6-16; 26:8-20.
Mafumbu
- Kumbi Saulo wanguchitanji Stefano wati wabayika?
- Kumbi nchakuziziswa wuli cho chinguchitika Sauli wachiluta ku Damasko?
- Kumbi Yesu wangukambiya Saulo kuti wachitenji?
- Kumbi Yesu wangutuma Hananiya kuti wachitenji, nanga nchinthu wuli chinguchitika kuti Saulo wayambi so kulereska?
- Kumbi Saulo wangwamba kuziŵika ndi zina lakuti yani, nanga iyu wangupaskika nchitu wuli?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Machitidu 8:1-4.
Kumbi mayeseru ngo mpingu wufya wa Akhristu ungukumana nangu nganguwovya wuli kuti chigomezgu cha Chikhristu chivwiki kutali, nanga ivi viyanana wuli ndi vo vichitika mazuŵa nganu? (Machi. 8:4; Yesa. 54:17)
- Ŵerenga Machitidu 9:1-20.
Kumbi nchitu zitatu zo Yesu wangulongo kuti wamupaskengi Saulo zenga nizi? (Machi. 9:15; 13:5; 26:1; 27:24; Ŵaro. 11:13)
- Ŵerenga Machitidu 22:6-16.
Kumbi tingaja wuli nge Hananiya, nanga nchifukwa wuli kuchita viyo nkhwakukhumbika? (Machi. 22:12; 1 Timo. 3:7; 1 Pet. 1:14-16; 2:12)
- Ŵerenga Machitidu 26:8-20.
Kumbi kusintha kwaku Saulo kuja Mukhristu kungawovya wuli ŵanthu wo akutorana ndi munthu yo ndi Kaboni cha mazuŵa nganu? (Machi. 26:11; 1 Timo. 1:14-16; 2 Timo. 4:2; 1 Pet. 3:1-3)


text:
Nkhani 102: Yesu Wayuka
KUMBI munthukazi ndi anthurumi ŵaŵi wo, waŵaziŵa? Munthukazi yo ndi Mariya Magdala. Ndipu ŵanthu wo avwala vituŵa mbangelu. Kachipinda ko Mariya walingizgamu, ndiku angumuŵikamu Yesu wati wafwa. Kachipinda ko ndi muunda. Kweni chiŵanda mulivi. Kumbi ndiyani wangutuzgamu? Tiyi tiwoni.
Yesu wati wafwa, asembi angukambiya Pilato kuti: ‘Yesu weche wamoyu wangukamba kuti wazamuyuskika asani pajumpha mazuŵa ngatatu. Sonu tumani ŵanthu kuti akalindengi muunda. Kuti akusambira ŵaki angachimuba ndi kukamba kuti wayuka ku ŵakufwa.’ Pilato wangukambiya asembi kuti atumi asilikali kuti akalindengi muunda.
Kweni mlenjilenji pazuŵa lachitatu kutuliya po Yesu wangufwiya, mungelu waku Yehova wanguza mwamabuchibuchi. Iyu wangutuzgapu mwa pa muunda. Asilikali anguchita mantha ukongwa mwakuti atondekanga kwenda. Pakumaliya paki, ŵati awona mukati mu muunda angusaniya kuti chiŵanda mulivi. Asilikali anyaki anguluta mu msumba ndi kuchikambiya asembi. Kumbi waviziŵa vo asembi aheni anguchita? Yiwu angupaska ndalama asilikali kuti akambengi boza. Yiwu anguti: ‘Mukambengi kuti isi tati tagona ndi usiku, akusambira ŵaki anguza kuziba chiŵanda.’
Pati papita nyengu yimanavi, anthukazi anyaki anguza kuziwona muunda. Yiwu anguzizwa ukongwa kuwona kuti muunda wenga mwazi. Mwamabuchibuchi munguwoneka angelu ŵaŵi akuvwala vituŵa. Yiwu angufumba kuti: ‘Nchifukwa wuli mupenja Yesu munu? Iyu wayuka. Tchimbiyani mukakambiyi akusambira ŵaki.’ Anthukazi yaŵa angutchimbiya liŵiliŵi. Kweni ŵe munthowa munthu munyaki wanguŵamika. Kumbi wamuziŵa kuti wenga yani? Wenga Yesu. Iyu wanguŵakambiya kuti: ‘Lutani mukakambiyi akusambira ŵangu.’
Anthukazi wo ŵati akambiya akusambira ŵaku Yesu kuti iyu wayuka ndipu amuwona, akusambira anguvwana cha. Petro ndi Yohane angutchimbiriya ku muunda kuti akajiwone ŵija, kweni anguchisaniya kuti muunda ngwamwazi. Sonu Petro ndi Yohane ŵati atuwaku, Mariya Magdala wangujariya vuli. Panyengu iyi ndipu wangulingizgiya mu muunda ndi kuwona angelu ŵaŵi.
Kumbi waviziŵa vo vinguchitikiya liŵavu laku Yesu? Chiuta wangulichitiska kuti lisoŵi. Chiuta wanguyuska Yesu ndi liŵavu laumunthu lo wangufwa nalu cha. Iyu wangupaska Yesu liŵavu lauzimu nge lo ŵenalu angelu kuchanya. Kweni kuti Yesu walongo akusambira ŵaki kuti ngwamoyu, iyu wanguvwala liŵavu lakuti ŵanthu angakhoza kumuwona, nge mo tisambiriyengi.
Mateyu 27:62-66; 28:1-15; Luka 24:1-12; Yohane 20:1-12.
Mafumbu
- Kumbi munthukazi ndi anthurumi ŵaŵi wo ŵe pachithuthuzi po mbayani, nanga yiwu ŵe pani?
- Nchifukwa wuli Pilato wangukambiya asembi kuti atumi asilikali kuti akalindengi muunda waku Yesu?
- Kumbi mungelu wanguchitanji pazuŵa lachitatu mulenji Yesu wati wafwa, nanga asembi anguchitanji?
- Nchifukwa wuli anthukazi anyaki anguzizwa ŵati aluta kuchiwona muunda waku Yesu?
- Nchifukwa wuli Petro ndi Yohane angutchimbiriya ku muunda waku Yesu, nanga anguchisaniyanji?
- Nchinthu wuli chinguchitikiya liŵavu laku Yesu, kweni iyu wanguchitanji kuti walongo akusambira ŵaki kuti ngwamoyu?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Mateyu 27:62-66 ndi 28:1-15.
Panyengu yo Yesu wanguyuskika kumbi asembi ŵara, Afarisi ndi anthurumi anyaki ŵara angubudiya wuli mzimu utuŵa? (Mate. 12:24, 31, 32; 28:11-15)
- Ŵerenga Luka 24:1-12.
Kumbi nkhani yakuyuskika kwaku Yesu yilongo wuli kuti Yehova wawona anthukazi nge akaboni akugomezgeka? (Luka 24:4, 9, 10; Mate. 28:1-7)
- Ŵerenga Yohane 20:1-12.
Kumbi lemba la Yohane 20:8, 9 lititiwovya wuli kuwona kukhumbika kwa kuzizipizga asani tileka kuvwisa umampha mo uchimi unyaki wa m’Bayibolo ufiskikiya? (Ntha. 4:18; Mate. 17:22, 23; Luka 24:5-8; Yoha. 16:12)


text:
Nkhani Nambara 18: Yakobe Wakaluta ku Harani
Kasi ukuŵamanya ŵanthu aŵa, awo Yakobe wakuyowoya nawo? Yakobe wakakumana nawo pa cisimi pamanyuma pakuti wayenda mazuŵa ghanandi. Ŵakaliskanga mberere zawo. Yakobe wakafumba: ‘Kasi kukwinu ni nkhu?’
Ŵakazgora kuti, ‘ku Harani.’
Yakobe wakafumbaso kuti, ‘Kasi mukumumanya Labani?’
‘Enya,’ iwo ŵakazgora. ‘Uyo Rakelo mwana wake wakwiza uko na mberere.’ Kasi wamuwona Rakelo pa cithuzithuzi apa?
Yakobe wakati wawona Rakelo na mberere za sibweni wake Labani, wakaluta na kugadabura libwe ilo likaŵa pa cisimi mwakuti mberere zimwe maji. Yakobe wakamufyofyontha Rakelo na kumuphalira zina lake na uko wafuma. Rakelo wakakondwa comene, wakaluta kunyumba kukaphalira ŵawiske a Labani.
Labani wakakondwa comene kukhala na Yakobe. Ndipo Labani wakakondwa comene apo Yakobe wakamulomba kuti watore Rakelo. Kweni wakaphalira Yakobe kuti wagwire nchito vilimika vinkhondi na viŵiri kuti watore Rakelo. Yakobe wakagwira nchito iyi cifukwa wakamutemwa comene Rakelo. Kweni kasi ukumanya ico cikacitika nyengo ya ukwati yikati yakwana?
Labani wakapeleka mwana wake mulara, Leya, kwa Yakobe mu malo mwa Rakelo. Yakobe wakati wazomera kugwiraso nchito vilimika vinyake vinkhondi na viŵiri, Labani wakamupaso Rakelo kuti waŵe muwoli wake. Pa nyengo yira Ciuta wakazomerezganga ŵanalume kuŵa na ŵawoli ŵanandi. Kweni sono, nga ni umo Baibolo likuyowoyera, mwanalume wakwenera kuŵa na muwoli yumoza pera.
Genesis 29:1-30.
Mafumbo
- Kasi msungwana uyo wali pa cithuzithuzi apa ninjani, kasi Yakobe wakamucitiraci?
- Kasi Yakobe wakanweka kucitaci kuti watorane na Rakelo?
- Kasi Labani wakacitaci apo nyengo yakuti Yakobe watorane na Rakelo yikakwana?
- Kasi Yakobe wakazomera kucitaci kuti watore Rakelo kuŵa muwoli wake?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Genesis 29:1-30.
Nangauli Labani wakamupusika, ni mwauli umo Yakobe wakalongolera kuti ngwakuzika, ndipo tingatorapo sambiro wuli apa? (Gen. 25:27; 29:26-28; Mat. 5:37)
Ni mwauli umo ciyelezgero ca Yakobe cikulongolera mphambano ya citemwa canadi na ca kuyegheka waka mtima? (Gen. 29:18, 20, 30; Sum. 8:6)
Kasi mbanakazi mbani ŵanayi awo ŵakazgoka mbumba ya Yakobe ndipo pamanyuma pake ŵakamubabira ŵana? (Gen. 29:23, 24, 28, 29)


text:
Nkhani Nambara 71: Ciuta Wakalayizga Paradiso
Ici nchithuzithuzi ca paradiso ico Ciuta wakwenera kuti wakalongora nchimi yake Yesaya. Yesaya wakaŵako pati pajumpha nyengo yicoko waka pamanyuma pa Yona.
Lizgu lakuti paradiso likung’anamura “munda” panji “paki.” Kasi cithuzithuzi ici cikukukumbuska za cinthu cinyake ico tawonapo kale mu buku ili? Cikukozgana na munda wakutowa uwo Yehova Ciuta wakapeleka kwa Adamu na Heva, kasi ni nthena yayi? Kweni kasi caru cose cizamuŵapo paradiso?
Yehova wakaphalira Yesaya nchimi yake kuti walembe za paradiso muphya uyo wizirenge ŵanthu ŵa Ciuta. Wakati: ‘Mphumphi yizamukukhala pamoza na kanamberere mu mtende. Kana ka ng’ombe na kana ka nkharamu vizamurya pamoza, ndipo mwana mucoko wazamuvipwelelera. Nanga ni mwana kuti wazamulumika yayi usange wazamuseŵera pafupi na njoka yakofya.’
‘Ici cingacitika yayi,’ ŵanandi ŵangayowoya nthena. ‘Caru capasi caŵa na masuzgo nyengo zose, ndipo ghalutilirenge kuŵapo.’ Kweni aghanaghanira ici: Kasi Ciuta wakapa Adamu na Heva malo gha mtundu wuli?
Ciuta wakaŵika Adamu na Heva mu paradiso. Iwo ŵakataya malo ghawo ghakutowa, ŵakacekura na kufwa cifukwa ŵakakana kupulikira Ciuta. Ciuta wakulayizga kuti wazamupeleka ku ŵanthu awo ŵakumutemwa vinthu ivyo Adamu na Heva ŵakataya.
Mu paradiso muphya uyo wakwiza muzamuŵavya cakupweteka cilicose. Muzamuŵa mtende weneco. Ŵanthu wose ŵazamuŵa na umoyo uwemi ndiposo ŵakukondwa. Ukhaliro uzamuŵa nga ni umo Ciuta wakakhumbiranga pakwamba. Kweni tisambirenge za umo Ciuta wazamucitira ici kunthazi.
Yesaya 11:6-9; Civumbuzi 21:3, 4.
Mafumbo
- Kasi Yesaya wakaŵa njani, wakaŵako pa nyengo mbu, ndipo Yehova wakamulongora vici?
- Lizgu lakuti “paradiso” likung’anamuraci, ndipo likumukumbuskani vici?
- Kasi Yehova wakamuphalira Yesaya kuti walembe vici vyakukhwaskana na Paradiso muphya?
- Cifukwa wuli Adamu na Heva ŵakataya malo ghawo ghakutowa?
- Kasi Yehova walayizga vici ku ŵanthu awo ŵakumutemwa?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Yesaya 11:6-9.
Kasi Mazgu gha Ciuta ghakulongosora wuli za mtende uwo uzamuŵapo pakati pa vinyama na ŵanthu mu caru ciphya? (Sal. 148:10, 13; Yes. 65:25; Ezek. 34:25)
Kasi mazgu gha Yesaya ghakufiskika wuli pa ŵanthu ŵa Yehova mazuŵa ghano? (Rom. 12:2; Efe. 4:23, 24)
Kasi ni njani uyo wakwenera kuwongeka cifukwa ca kusintha kwa makhaliro ghithu sono ndiposo mu caru ciphya? (Yes. 48:17, 18; Gal. 5:22, 23; Fil. 4:7)
- Ŵazgani Civumbuzi 21:3, 4.
Kasi Malemba ghakulongora wuli kuti Ciuta wakukhala na ŵanthu pa caru capasi mwakuyelezgera waka? (Lev. 26:11, 12; 2 Mid. 6:18; Yes. 66:1; Civ 21:2, 3, 22-24)
Ni masozi na vyakuŵinya wuli ivyo vizamuŵakoso yayi? (Luka 8:49-52; Rom. 8:21, 22; Civ 21:4)


text:
Kasi Nkhani ya Yesu Yikalembeka Pawuli?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Mpositole Yohane wakalembako vya Yesu. Iyo wakati: ‘
Uyo wakawona ichi wachitira ukaboni, ndipo ukaboni wake ngwaunenesko, ndipo munthu uyu wakumanya kuti wakuphara vinthu vyaunenesko, mwakuti imwe namwe mugomezge.’—Yohane 19:35.
Ivyo wakalemba Mateyu, Mariko, Luka na Yohane pa nkhani ya Yesu, ni vyaunenesko. Ŵanthu ŵanandi awo ŵakaŵako mu nyengo ya Yesu, ŵakaŵa kuti ŵachali ŵamoyo apo mabuku agha ghakalembekanga. Ŵanthu ŵanyake ŵakuti buku la Mateyu likalembeka pati pajumpha vyaka 8, Yesu wati wafwa. Ndikuti mukaŵa mu 41 C.E. Ŵanyake ŵakuti vyaka 8, vikajumpha. Kweni wose ŵakuzomerezga kuti mabuku gha Malemba Ghachigiriki, (Phangano Liphya) ghakalembeka pambere 100 C.E. yindakwane.
Ŵanthu awo ŵakawona Yesu wakubabika, kufwa, na kuwuka, mphanyi ŵakayowoya usange ivyo vili kulembeka mu Mateyu, Mariko, Luka na Yohane ni vyakubudika. Professor F. F. Bruce, wakati: “
Ŵapositole ŵakapharazganga na mtima wose, chifukwa ivyo ŵakayowoyanga ŵanthu ŵakavimanyanga kale. Pakupharazga ŵakatenge ‘tili ŵakaboni ŵa vinthu ivi’, kweniso ŵakatenge ‘nga ni umo mwaŵene mukumanyira’ (Milimo 2:22).”


text:
Sambiro 3
Kasi Uthenga Uwemi Ngwakufuma Nadi kwa Chiuta?
1. Kasi Baibolo ni Mazgu gha Njani?
Uthenga uwemi wakuti ŵanthu ŵazamukhala pa charu chapasi kwamuyirayira ukusangika mu Baibolo. (Salmo 37:29) Mu Baibolo muli mabuku ghachokoghachoko 66. Chiuta wakatuma ŵanthu 40 kuti ŵalembe mabuku agha. Mabuku 5 ghakwamba wakalemba ni Mozesi, vilimika 3,500 ivyo vyajumpha. Buku laumaliro wakalemba ni mpositole Yohane, vilimika 1,900 ivyo vyajumpha. Kasi ŵakalemba vya m’mutu wawo? Ŵanthu aŵa Chiuta wakaŵapa maghanoghano ghake mwa mzimu wake utuŵa. (2 Samuel 23:2) Ŵakalemba maghanoghano gha Chiuta, ghawo yayi. Ntheura Baibolo ni Mazgu gha Chiuta.—Ŵazgani 2 Timote 3:16; 2 Petrosi 1:20, 21.
2. Kasi tikumanya wuli kuti Baibolo likutiphalira unenesko?
Tikumanya kuti Baibolo ndakufuma kwa Chiuta, chifukwa ivyo likuyowoya vikuchitika nadi. Palije munthu uyo wangachita ivi. (Joshua 23:14) Chiuta yekha ndiyo wakumanya vyamunthazi.—Ŵazgani Yesaya 42:9; 46:10.
Buku lakufuma kwa Chiuta likwenera kuŵa lapadera, nakuti ndimo liliri Baibolo. Likusangika mu viyowoyero vinandi, ndipo ŵanthu awo ŵali nalo mbanandi chomene. Buku ili ndakale chomene, ndipouli, ivyo likuyowoya vikukolerana ndendende na ivyo ŵasayansi ŵabowozga. Kweniso, nangauli ŵanthu 40 ŵakalembako, vyose ivyo ŵakalemba vikukolerana. * Nakuti vyose ivyo Baibolo likulongosora pa nkhani ya chitemwa vikulongora kuti uyo wakalemba ni Chiuta waunenesko na wachitemwa. Ivi ndivyo vikukhorweska ŵanthu ŵanandi kuti Baibolo ni Mazgu gha Chiuta.—Ŵazgani 1 Ŵatesalonika 2:13.
3. Kasi mu Baibolo muli uthenga wuli?
Mu Baibolo muli uthenga uwemi wakuti Chiuta wakukhumba kuŵachitira viwemi ŵanthu. Likutiphalira icho chikachitika pakwamba kuti ŵanthu ŵataye mwaŵi wakuti ŵakhale mu paradiso. Kweniso likutiphalira ivyo vichitikenge kuti paradiso wawelerepo.—Ŵazgani Uvumbuzi 21:4, 5.
Chinyake ntchakuti mu Mazgu gha Chiuta muli malango, fundo, na ulongozgi. Mu Baibolo mwenemumu tikuŵazga ivyo Chiuta wakachitanga na ŵanthu kumanyuma. Ivi vikutovwira kuti timanye umo Chiuta waliri. Likulongosora ivyo mungachita kuti muŵe ŵabwezi ŵake.—Ŵazgani Salmo 19:7, 11; Yakobe 2:23; 4:8.
4. Kasi mungachita wuli kuti mupulikiske ivyo Baibolo likuyowoya?
Kabuku aka kamovwiraninge kuchita nthowa iyo Yesu wakachitanga mwakuti mupulikiske Baibolo. Wakazunuranga Malemba na kulongosora “ng’anamuro” lake.—Ŵazgani Luka 24:27, 45.
Uthenga uwemi wakufuma kwa Chiuta ngwakukondweska chomene kuluska chinthu chilichose. Ndipouli, ŵanyake ŵakukhumba yayi kuwupulika, nakuti ŵanyake ŵakukwenyelera nawo. Imwe kugongowa yayi. Kuti muzakaŵe ŵamoyo kwamuyirayira, mukwenera kumumanya makora Chiuta.—Ŵazgani Yohane 17:3.
^ ndime. 7 Wonani kabuku ka mutu wakuti Buku la Anthu Onse.


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakovwirapo Para Kwachitika Masoka?
Enya. Kanandi para kwachitika masoka, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakovwirapo. Tikovwira Ŵakaboni ŵanyithu kweniso ŵanthu ŵanyake. Ndivyo Baibolo likuyowoya pa Ŵagalatiya 6:10, likuti: ‘Tiyeni tichite icho ntchiwemi kwa wose, kweni chomenechomene kwa awo mbamoza na ise mu chipulikano.’ Tikuŵawovwiraso mwauzimu kweniso kuti ŵaleke kufipa mtima chomene.—2 Ŵakorinte 1:3, 4.
Umo Vikwendera
Para soka lachitika, ŵalara ŵa mipingo iyo yakhwaskika ŵakuyowoya na ŵabali na ŵadumbu kuti ŵamanye makora suzgo ilo lilipo, na wovwiri uwo ukukhumbikwa. Para ŵamanya, ŵakupeleka lipoti ku ofesi ya Ŵakaboni ŵa Yehova mu charu chawo panji charu chapafupi.
Para suzgo ndikuru chomene, Wupu Wakulongozga wa Ŵakaboni ŵa Yehova ukovwirapo. Ndimo ŵakachitira Ŵakhristu ŵakale apo kukaŵa njara. (1 Ŵakorinte 16:1-4) Ofesi ya Ŵakaboni ŵa Yehova mu charu icho mwawa suzgo yikusankha komiti yakulaŵilira ntchito yakupeleka wovwiri uwo wafuma ku likuru. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakufuma mu vyaru vinyake nawo ŵakovwirapo.—Zintharika 17:17.
Umo ndalama zikugwilira ntchito
Ndalama izo ŵanthu ŵakupeleka ku ofesi ya Ŵakaboni ŵa Yehova zikugwira ntchito zinandi. Yimoza yake nkhovwira pa nyengo ya suzgo. (Milimo 11:27-30; 2 Ŵakorinte 8:13-15) Awo ŵakovwira ŵanyawo pa nyengo ya suzgo ŵakulipirika yayi. Ntheura ndalama zikovwira pa ivyo vikukhumbikwa pera.—2 Ŵakorinte 8:20.


text:
Nkhani 98: Pa Phiri la Olivete
YESU sonu we pa Phiri la Olivete. Ŵanthu anayi wo wenawu mbakutumika ŵaki. Petro wendi mvurwa waki Andreya ndipu Yakobe wendi mvurwa waki Yohane. Yo utiyiwona panena po ndi nyumba yakusopiyamu yaku Chiuta ku Yerusalemu.
Sonu pangupita mazuŵa ngaŵi kutuliya po Yesu wangulutiya ku Yerusalemu wakwera pa mwana wa bulu. Sonu pa Chiŵi ndi mlenji, Yesu wenga panyumba yakusopiyamu. Ndipu asembi akhumbanga kumuko Yesu kuti amubayi. Kweni yiwu anguwopa chifukwa chakuti ŵanthu amuyanjanga Yesu.
Sonu Yesu wangukambiya alongozgi avisopa kuti: ‘Njoka imwi, ŵana a njoka!’ Ndipu Yesu wangukamba kuti Chiuta wazakuŵalanga chifukwa cha viheni vosi vo achitanga. Pavuli paki Yesu wanguluta pa Phiri la Olivete ndipu akutumika ŵaki anayi angwamba kumufumba. Kumbi waviziŵa vo yiwu afumbanga Yesu?
Akutumika yaŵa afumbanga vinthu vamunthazi. Yiwu aziŵanga kuti Yesu wazamutuzgapu vinthu viheni vosi pacharu. Kweni yiwu akhumbanga kuziŵa nyengu yo vazamuchitikiya. Kweniso akhumbanga kuziŵa kuti Yesu wazamukuza so zukwanji kuziwusa nge Fumu?
Yesu waziŵanga kuti panyengu yo wazamuziya so, akusambira ŵaki wo ŵe pacharu chapasi azakumuwona cha. Ichi nchifukwa chakuti iyu wazamuja kuchanya ndipu yiwu azakumuwona cha. Sonu Yesu wangukambiya akutumika ŵaki vinthu vo vazamuchitika pacharu, panyengu yo iyu wazamuwusa nge Fumu kuchanya. Kumbi vinyaki mwa vinthu ivi ndi nivi?
Yesu wangukamba kuti kwazamuja vinthu nge: Nkhondu zikuluzikulu, matenda, nja, kubayana ndipuso vidililisi vikuluvikulu. Yesu wangukamba so kuti uthenga wamampha wa ufumu waku Chiuta, wazamupharazgika pacharu chosi chapasi. Kumbi vinthu ivi tikuviwonapu vichichitika m’nyengu yidu yinu? Hinya. Ndipu tikhoza kusimikizga kuti sonu Yesu wawusa kuchanya. Pambula kuswera yapa, iyu wazamutuzgapu uheni wosi pacharu.
Mateyu 21:46; 23:1-39; 24:1-14; Marko 13:3-10.
Mafumbu
- Kumbi Yesu ndi nuyu pachithuthuzi po, nanga wo wenawu mbayani?
- Kumbi asembi akhumbanga kuchitanji nayu Yesu m’nyumba yakusopiyamu, ndipu iyu wanguŵakambiyanji?
- Kumbi akutumika angumufumbanji Yesu?
- Nchifukwa wuli Yesu wangukambiya akutumika ŵaki vinthu vinyaki vo vazamuchitika panyengu yo iyu wazamuwusiya nge Fumu kuchanya?
- Kumbi Yesu wangukamba kuti nchinthu wuli cho chichitikengi wechendatuzgepu uheni wosi pacharu?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Mateyu 23:1-39.
Chinanga wuli Malemba ngakamba kuti kugwiriskiya nchitu mazina ngaulemu kungaŵa kwakwenele, kumbi mazu ngaku Yesu nga pa Mateyu 23:8-11 ngalongonji pankhani yakugwiriskiya nchitu mazina ngaulemu mu mpingu wachikhristu? (Machi. 26:25; Ŵaro. 13:7; 1 Pet. 2:13, 14)
Kumbi Afarisi agwiriskiyanga nchitu chinthu wuli kuti atondekeski ŵanthu kuja Akhristu, nanga alongozgi avisopa achita wuli venivi mazuŵa nganu? (Mate. 23:13; Luka 11:52; Yoha. 9:22; 12:42; 1 Ŵatesa. 2:16)
- Ŵerenga Mateyu 24:1-14.
Kumbi lemba la Mateyu 24:13, lilongo wuli kukhumbika kwa kukunthiyapu?
Kumbi mazu ngakuti “umari” ngo nge pa lemba la Mateyu 24:13, ngang’anamuwanji? (Mate. 16:27; Ŵaro. 14:10-12; 2 Ŵako. 5:10)
- Ŵerenga Marko 13:3-10.
Kumbi mazu ngo nge pa Marko 13:10, ngalongo wuli kukhumbika kwa kupharazga uthenga wamampha mwaliŵiliŵi, nanga mazu ngaku Yesu yanga ngatenele kutikwaska wuli? (Ŵaro. 13:11, 12; 1 Ŵako. 7:29-31; 2 Timo. 4:2)


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchita Umishonale?
Enya. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuphalirako ŵanthu uthenga wa mu Baibolo, na ivyo ŵakugomezga. Ivi ndivyo ŵamishonale ŵakuchita.—Mateyu 28:19, 20.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵanyake ŵakusama na kuluta kukapharazga uthenga wa mu Baibolo ku malo uko ŵanthu ŵandawupulikepo. Ŵanyake ŵakuluta ku vyaru vinyake. Ŵakufiska ivyo Yesu wakayowoya, apo wakati: ‘Muzamuŵa ŵakaboni ŵane ku vigaŵa vyakutali chomene vya charu chapasi.’—Milimo 1:8.
Mu 1943, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakajura sukulu yakusambizga ŵamishonale. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakujumpha 8,000, ŵali kusambirako ku sukulu iyi. Yikuchemeka, Sukulu Yakusambizga Baibolo ya Giliyadi.


text:
Nkhani Nambara 15: Muwoli wa Loti Wakalaŵiska Kumanyuma
Loti na mbumba yake ŵakakhalanga lumoza na Abrahamu mu caru ca Kenani. Zuŵa linyake Abrahamu wakaphalira Loti kuti: ‘Palije malo ghakukwana gha viŵeto vithu. Conde, tiye tipatukane. Usange ulutenge kunyake, ine nilutenge kunyake.’
Loti wakalaŵiska caru. Wakawona cigaŵa ciwemi ico cikaŵa na maji na utheka unandi wa viŵeto vyake. Ici cikaŵa Cigaŵa ca Yorodani. Mwantheura Loti wakasamira kwenekura na mbumba yake na viŵeto vyake. Paumaliro pake ŵakakhala mu msumba wa Sodomu.
Ŵanthu ŵa mu Sodomu ŵakaŵa ŵaheni comene. Ici cikamukwiyiska Loti cifukwa wakaŵa munthu muwemi. Ciuta nayo wakakwiya. Nyengo yikati yajumphapo, Ciuta wakatuma ŵangelo ŵaŵiri kukacenjezga Loti kuti waparanyenge msumba wa Sodomu na wa Gomora cifukwa ca uheni wawo.
Ŵangelo ŵakaphalira Loti kuti: ‘Yendeska! Tora muwoli wako na ŵana ŵako ndipo muwukemo muno!’ Loti na mbumba yake ŵakacedwanga kunyamuka, mwantheura ŵangelo ŵakaŵakora mawoko na kuŵafumiska mu msumba. Yumoza wa ŵangelo wakati: ‘Cimbirani kuti muponoske umoyo winu! Kulaŵiska kumanyuma cara. Cimbilirani ku mapiri, kuti muleke kukomeka.’
Loti na ŵana ŵake ŵanakazi ŵakapulikira ndipo ŵakacimbira kufumamo mu Sodomu. Ŵakayimilira yayi, ndipo ŵakalaŵiska kumanyuma cara. Kweni muwoli wa Loti wakapulikira yayi. Ŵakati ŵayendapo kamutunda kacoko waka kufuma mu Sodomu, wakayimilira na kulaŵiska kumanyuma. Ndipo muwoli wa Loti wakazgoka ciduli ca mucere. Kasi ukumuwona pa cithuzithuzi apa?
Tingatolapo sambiro liwemi pa cakucitika ici. Cikutilongora kuti Ciuta wakuponoska awo ŵakumupulikira, kweni awo ŵakuleka kumupulikira ŵafwenge.
Genesis 13:5-13; 18:20-33; 19:1-29; Luka 17:28-32; 2 Petros 2:6-8.
Mafumbo
- Nchifukwa wuli Abrahamu na Loti ŵakapatukana?
- Nchifukwa wuli Loti wakasankha kukhala mu Sodomu?
- Kasi ŵanthu ŵa mu Sodomu ŵakaŵa ŵa nkharo wuli?
- Ni nchenjezgo wuli iyo ŵangelo ŵaŵiri ŵakapeleka kwa Loti?
- Nchifukwa wuli muwoli wa Loti wakazgoka ciduli ca mucere?
- Tikusambirapo vici pa nkhani ya muwoli wa Loti?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Genesis 13:5-13.
Pa nkhani ya kumazga mphindano pa ŵanthu, kasi tikusambirapo vici pa umo Abrahamu wakacitira? (Gen. 13:8, 9; Rom. 12:10; Fil. 2:3, 4)
- Ŵazgani Genesis 18:20-33.
Kasi kumanya umo Yehova wakacitira na Abrahamu kukutipa wuli nkhongono kuti Yehova na Yesu ŵazamweruzga ŵanthu mwaurunji? (Gen. 18:25, 26; Mat. 25:31-33)
- Ŵazgani Genesis 19:1-29.
Kasi lemba ili likulongora kuti Ciuta wakuwona wuli kugonana kwa ŵanalume pera panji ŵanakazi pera? (Gen. 19:5, 13; Lev. 20:13)
Ni mphambano wuli iyo yilipo umo Abrahamu na Loti ŵakacitira na ulongozgi wa Ciuta, ndipo ise tikutorapo sambiro wuli? (Gen. 19:15, 16, 19, 20; 22:3)
- Ŵazgani Luka 17:28-32.
Kasi muwoli wa Loti wakawonanga wuli vinthu vyakuthupi, ndipo ni cenjezgo wuli ilo tikutorapo? (Luka 12:15; 17:31, 32; Mat. 6:19-21, 25)
- Ŵazgani 2 Petros 2:6-8.
Kuti tilondezge Loti, kasi ŵanthu awo ŵakuleka kusopa Ciuta tikwenera kuŵawona wuli? (Ezek. 9:4; 1 Yoh. 2:15-17)


text:
Nkhani 16: Yisaki Wato Munthukazi Wamampha
KUMBI wamuziŵa munthukazi yo wawoneka pachithuthuzi ichi? Zina laki ndi Rebeka. Ndipu munthurumi yo watuza kuzikumana nayu ndi Yisaki. Rebeka waŵengi muwoli waku Yisaki. Kumbi ivi vinguchitika wuli?
Abrahamu wakhumbanga kuti wamusaniriyi munthukazi wamampha mwana waki Yisaki. Iyu wakhumbanga cha kuti Yisaki wato munthukazi wa mu Kanani, chifukwa chakuti ŵanthu a ku Kanani asopanga angoza. Sonu Abrahamu wangudana wanchitu waki ndipu wangumukambiya kuti: ‘Ndikhumba kuti iwi uluti kucharu cha abali ŵangu ku Harani ndipu ukamutore mwana wangu Yisaki munthukazi.’
Mwaviyo, wanchitu waku Abrahamu wanguto ngamila 10 ndipu wangwambapu ulendu waki. Wati wafika kufupi ndi kweniko abali ŵaku Abrahamu ajanga, wanguma dankha pachisimi. Iyi yenga nyengu ya kumazulu, yeniyo anthukazi a mu msumba wo azineŵanga maji pachisimi. Wanchitu waku Abrahamu wanguromba kwaku Yehova ndipu wanguti: ‘Sono mwali mweniyo wandipaskengi maji ndi kumweska so ngamila, ndiyu waŵi mweniyo imwe mwasankha kuja muwoli waku Yisaki.’
Pambula kuswela, Rebeka wanguza kuzineŵa maji. Ndipu wanchitu waku Abrahamu wati wamupempha maji, wangumupaska. Iyu wanguneŵa so nganyaki ndi kupaska ngamila zosi chifukwa zenga ndi nyota. Iyi yenga nchitu yikulu ukongwa chifukwa ngamila zitumwa maji nganandi ukongwa.
Rebeka wati wamaliza kupaska maji ngamila, wanchitu waku Abrahamu wangumufumba zina la awiski. Ndipuso wangumupempha kuti wakagoni kunyumba kwawu. Ndipu Rebeka wanguti: ‘Nde mwana waku Betuele, ndipu malu ngakuti imwi mukagoni ngaliku.’ Ndipu wanchitu yo wanguziŵa kuti Betuele wenga mwana wa muku waki waku Abrahamu, Nahoro. Sonu iyu wangujikama ndipu wanguwonga Yehova pakumulongozga kwa abali ŵaku Abrahamu.
Usiku weniwo, wanchitu waku Abrahamu wangukambiya Betuele ndi mzichi waku Rebeka, Labani, chifukwa cho wanguziya. Ndipu wosi anguzomerezga kuti Rebeka waluti nayu, kuti wakatorani ndi Yisaki. Kumbi Rebeka wangumukanji ŵati amufumba? Iyu wanguti: ‘Ndilutengi.’ Ndipu mulenji waki, yiwu angukwera ngamila zawu ndikwamba ulendu wawu kuwere ku Kanani.
Yiwu angufika ndi mazulu. Ndipu Rebeka, wanguwona munthu wachiyenda m’munda. Munthu uyu wenga Yisaki, ndipu wangukondwa ukongwa wati wawona Rebeka. Yapa ndipu pajumpha waka vyaka vitatu kutuliya po anyina aku Yisaki a Sara, angufwiya. Panyengu iyi ndipu weche ndi chitima. Kweni Yisaki, wangumuyanja ukongwa Rebeka ndipu sonu wangwamba so kukondwa.
Chiyambo 24:1-67.
Mafumbu
- Kumbi munthurumi ndi munthukazi wo ŵe pachithuthuzi mbayani?
- Kumbi Abrahamu wanguchita wuli kuti wamusaniriyi munthukazi mwana waki, ndipu chenga chifukwa wuli?
- Kumbi rombu la wanchitu waku Abrahamu lingumukika wuli?
- Kumbi Rebeka wangumuka wuli ŵati amufumba kuti watorani ndi Yisaki?
- Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitiska kuti Yisaki wakondwi so?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Chiyambo 24:1-67.
Kumbi Rebeka wangulongo kuti wenga ndi nkharu wuli wati wakumana ndi wanchitu waku Abrahamu pachisimi? (Chiya. 24:17-20; Ntha. 31:17, 31)
Kumbi mazuŵa nganu Akhristu angasambiranji pa manozgeru nga nthengwa yaku Yisaki ngo Abrahamu wangunozga? (Chiya. 24:37, 38; 1 Ŵako. 7:39; 2 Ŵako. 6:14)
Kumbi nchifukwa wuli titenele kusaniya nyengu yakulungulukiya nge po wanguchitiya Yisaki? (Chiya. 24:63; Sumu 77:12; Ŵafi. 4:8)


text:
Nkhani 20: Dina Wangujidaniya Suzgu
KUMBI waŵawona ŵanthu wo Dina walutaku? Iyu waluta kuchicheza ndi asungwana anyaki wo aja m’charu cha Kanani. Kumbi awiski a Yakobe, atingi akondwengi navu venivi? Kuti timuki fumbu ili, tiyeni tikumbuki mo Abrahamu ndi Yisaki awoniyanga anthukazi a mu Kanani.
Kumbi Abrahamu wakhumbanga kuti mwana waki Yisaki watorani ndi munthukazi wa mu Kanani? Awa. Kumbi Yisaki ndi Rebeka akhumbanga kuti mwana wawu Yakobe watorani ndi munthukazi wa mu Kanani? Awa. Nanga wachiziŵa chifukwa chaki?
Chenga chifukwa chakuti ŵanthu a mu Kanani, asopanga achiuta aboza. Ŵenga ŵanthu amampha cha kuti munthu watorani nawu pamwenga kuyanjana nawu. Sonu tikhoza kuwona kuti Yakobe watingi wakondwengi cha kuti mwana waki munthukazi wayanjani ndi asungwana a mu Kanani.
Kukamba uneneska, Dina wangujidaniya nadi suzgu. Kumbi utimuwona mnyamata wa Chikanani pachithuthuzi ichi, yo walereska Dina? Zina laki ndi Shekemu. Zuŵa linyaki Dina wati waluta kuchicheza, Shekemu wangumuchichizga Dina kuti wagoni nayu. Uku kwenga kunanga, chifukwa ŵanthu akutorana pe ndiwu atenere kugonana. Vo Shekemu wanguchitiya Dina, vingwambiska masuzgu nganandi.
Azichi aku Dina ŵati ŵavwa vo vinguchitika, angukwiya ukongwa. Ndipu azichi ŵaki ŵaŵi, Simeoni ndi Levi, angukwiya ukongwa mwakuti anguto lipanga ndi kuluta mu msumba wo mwamabuchibuchi, ndi kuchiko anthurumi. Ŵana wosi anthurumi aku Yakobe anguluta kuchibaya Shekemu ndi anthurumi anyaki wosi. Ndipu Yakobe wangukwiya chifukwa cha vinthu viheni vo ŵana ŵaki anguchita.
Kumbi masuzgu ngosi yanga ngangwamba wuli? Ngangwamba chifukwa chakuti Dina wangwamba kuyanjana ndi ŵanthu wo alekanga kuvwiya malangu ngaku Chiuta. Kumbi isi titenere kwanjana ndi ŵanthu aviyo? Awa.
Chiyambo 34:1-34.
Mafumbu
- Kumbi nchifukwa wuli Abrahamu ndi Yisaki akhumbanga cha kuti ŵana ŵawu atorani ndi ŵanthu a m’charu cha Kanani?
- Kumbi Yakobe wanguzomerezga kuti mwana waki wakachezengi ndi asungwana a Chikanani?
- Kumbi munthurumi yo walereska Dina pachithuthuzi po ndi yani, ndipu nchinthu chiheni wuli cho wanguchita?
- Kumbi Simeoni ndi Levi anguchitanji ŵati ŵavwa vo vinguchitikiya mzichi wawu Dina?
- Kumbi Yakobe, wanguzomerezga vo Simeoni ndi Levi anguchita?
- Kumbi masuzgu ngosi yanga ngangwamba wuli?
Mafumbu ngakusazgiyapu
- Ŵerenga Chiyambo 34:1-31.
Kumbi Dina wanguchicheza ndi asungwana a charu cha Kanani kamoza pe? Konkhoska. (Chiya. 34:1)
Chinanga wuli Shekemu wangukolele Dina, nchifukwa wuli tikamba kuti Dina ndiyu wenga wakunanga? (Ŵaga. 6:7)
Kumbi achinyamata a mazuŵa nganu angalongo wuli kuti akumbuka vo vinguchitikiya Dina? (Ntha. 13:20; 1 Ŵako. 15:33; 1 Yoha. 5:19)


text:
Nkhani Nambara 78: Malemba pa Cimati
Kasi nchivici ico cikucitika apa? Ŵanthu ŵali pa ciphikiro cikuru. Fumu ya Babulone yacema ŵanthu ŵakuzirwa 1,000. Ŵakugwiliskira nchito makapu na mbale za golide na siliva ivyo vikatoleka mu tempele la Yehova ku Yerusalemu. Kweni, mwamabuci, minwe ya cikufi ca munthu yabulika na kwamba kulemba pa cimati. Waliyose wali na wofi.
Belishazara, muzukuru wa Nebukadinezara, ndiyo wakaŵa fumu pa nyengo iyi. Wakacemelezga kuti ŵanalume ŵake ŵavinjeru ŵanjire. ‘Waliyose uyo wangaŵazga malemba agha na kuniphalira ng’anamuro lake,’ fumu yikayowoya ntheura, ‘wapokerenge vyawanangwa vinandi ndipo waŵenge muwusi wacitatu mu ufumu.’ Kweni pakaŵavya nanga njumoza wa ŵanalume ŵamahara uyo wakamanya kuŵazga malemba agha, panji kuyowoya ng’anamuro lake.
Amama ŵa fumu ŵakapulika vyongo ndipo ŵakiza na kunjira mu cipinda cikuru cakulyeramo. Iwo ŵakaphalira fumu kuti: ‘Conde lekani kucita wofi. Pali munthu munyake mu ufumu winu uyo wakumanya ŵaciuta ŵatuŵa. Apo ŵasekuru ŵinu a Nebukadinezara ŵakaŵa fumu ŵakamuŵika kuŵa mulara wa ŵanalume ŵake wose ŵavinjeru. Zina lake ni Daniyele. Tumani munthu wakamuceme, ndipo wamuphaliraninge ng’anamuro la vyose ivi.’
Ntheura pa nyengo yeneyiyo Daniyele ŵakanjira nayo mukati. Wakati wakana kupokera vyawanangwa, Daniyele wakamba kuyowoya cifukwa ico Yehova pa nyengo yinyake wakawuskirapo Nebukadinezara, sekuru wa Belishazara, pa ufumu. ‘Wakaŵa wakujikuzga comene,’ Daniyele wakayowoya ntheura. ‘Ndipo Yehova wakamulanga.’
Daniyele wakaphalira Belishazara kuti: ‘Kweni iwe ukumanya vinthu vyose ivyo vikacitikira iyo, ndipouli, ucali wakujikuzga nipera nga ni umo wakaŵira Nebukadinezara. Wiza na makapu na mbale za mu tempele la Yehova na kumweramo. Wacindika ŵaciuta ŵamakuni na malibwe, ndipo undamucindike Mlengi withu Mukuru. Ici ndico cifukwa cake Ciuta watumira cikufi ca woko na kulemba mazgu agha.
‘Malemba agho ghalembeka ni agha,’ Daniyele wakayowoya ntheura: ‘ME′NE, ME′NE, TE′KEL na PAR′SIN.’
‘Lizgu lakuti ME′NE likung’anamura kuti Ciuta wapenda mazuŵa gha ufumu wako na kuumarizga. TE′KEL likung’anamura kuti wapimika pa myeso ndipo wasangika muwemi yayi. PAR’SIN likung’anamura kuti ufumu wako wapika ku Ŵamedi na Ŵaperesiya.’
Nanga ni apo Daniyele wakaŵa kuti wacali kuyowoya, Ŵamedi na Ŵaperesiya ŵakaŵa kuti ŵayamba kale kuwukira Babulone. Ŵakapoka msumba na kukoma Belishazara. Malemba agho ghakalembeka pa cimati ghakakwaniliskika usiku weneuwo! Kweni kasi nchivici ico cikacitikira Ŵaisrayeli? Tisangenge sonosono apa, kweni cakwamba tiye tiwone dankha ico cikacitikira Daniyele.
Daniel 5:1-31.
Mafumbo
- Kasi nchivici ico cikacitika apo fumu ya ku Babulone yikaŵa na ciphikiro cikuru ndipo yikagwiliskira nchito makapu na mbale ivyo vikatoleka mu tempele la Yehova ku Yerusalemu?
- Kasi Belishazara wakaŵaphalira vici ŵanalume ŵake ŵavinjeru, ndipo ŵakatondeka kucita vici?
- Kasi amama ŵa Belishazara wakamuphalira kuti wacite vici?
- Mwakuyana na ivyo Daniyele wakaphalira fumu, nchifukwa wuli Ciuta wakatuma woko na kulemba pa cimati?
- Kasi Daniyele wakalongosora wuli ng’anamuro la malemba agho ghakalembeka pa cimati?
- Apo Daniyele wakaŵa wacali kuyowoya, nchivici ico cikacitikanga?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Daniel 5:1-31.
Mungapambaniska wuli kopa Ciuta na wofi uwo Belishazara wakaŵa nawo apo wakawona malemba pa cimati. (Dan. 5:6, 7; Sal. 19:9; Rom. 8:35-39)
Kasi Daniyele wakalongora wuli cikanga apo wakayowoyanga na Belishazara ndiposo ŵanalume ŵakuzirwa? (Dan. 5:17, 18, 22, 26-28; Mil. 4:29)
Kasi cipaturo 5 ca buku la Daniel cikuthuwuska wuli muwuso wa Yehova uwo ngwapacanya pa vyose? (Dan. 4:17, 25; 5:21)


text:
Nkhani Nambara 116: Umo Tingasangira Umoyo Wamuyirayira
Kasi kasungwana aka na mabwezi ghake ŵakuŵazga vici? Waneneska, ŵakuŵazga buku leneliri ilo nawe ukuŵazga, Buku Lane la Nkhani za mu Baibolo. Ndiposo ŵakuŵazga nkhani yeneyiyi iyo ukuŵazga, yakuti: “Umo Tingasangira Umoyo Wamuyirayira.”
Kasi ukumanya ivyo ŵakusambira? Kuti tizakasange umoyo wamuyirayira, cakwamba tikwenera kumumanya Yehova na Mwana wake Yesu. Baibolo likuti: ‘Umu ndimo munthu wangasangira umoyo wamuyirayira. Wamumanye Ciuta waunenesko yekha, na Yesu Khristu uyo wakatumika pa caru capasi.’
Kasi tingasambira wuli za Yehova Ciuta na Mwana wake Yesu? Nthowa yimoza ndiyo kuŵazga Buku Lane la Nkhani za mu Baibolo, kufuma kukwamba mupaka kuumaliro. Buku ili likutiphalira vinandi vya Yehova na Yesu, asi nthena? Likutiphaliraso vinthu vinandi ivyo iwo ŵacita na vinthu vinyakeso ivyo ŵazamucita kunthazi. Kweni tikwenera kucita vinandi kuluska kuŵazga waka buku ili.
Kasi waliwona buku linyake ilo liri pasi apo? Ni Baibolo. Upemphe munthu munyake kuti wakuŵazgirenge vigaŵa vinyake vya mu Baibolo umo mwafuma nkhani izo zili mu buku lino. Baibolo likutiphalira vinandi ivyo tikwenera kucita kuti titeŵetere makora Yehova mwakuti tizakasange umoyo wamuyirayira. Antheura, tikwenera kuŵa na khumbo la kusambira Baibolo nyengo zose.
Kweni pali vinandi ivyo vikukhumbikwa kuluska kusambira waka za Yehova Ciuta na Yesu Khristu. Tingamanya vinandi vyakukhwaskana na iwo na ivyo ŵakusambizga, kweni tingazakatondeka kusanga umoyo wamuyirayira. Kasi ukumanya cinthu cinyake ico tikwenera kucita?
Tikwenera kuŵa na nkharo yakuyana na vinthu ivyo tikusambira. Kasi ukumukumbuka Yuda Isikariyote? Wakaŵa yumoza wa ŵapositole 12 awo Yesu wakaŵasankha. Yuda wakamanyanga vinthu vinandi comene vyakukhwaskana na Yehova na Yesu. Kweni nchivici cikamucitikira? Kwa nyengo yicoko waka wakazgoka munthu wa mtima uheni, wakapeleka Yesu ku ŵalwani ŵake kumuguliska na ndarama 30 za siliva. Antheura Yuda wazamupokera yayi umoyo wamuyirayira.
Kasi Gehazi ukumukumbuka, mwanalume uyo tikamusambira mu Nkhani Nambara 69? Wakakhumbanga malaya na ndarama ivyo vikaŵa vyake yayi. Kuti watore vinthu ivi, wakayowoya utesi. Kweni Yehova wakamupa cilango. Wazamupelekaso cilango kwa ise usange tikuleka kupulikira malango ghake.
Kweni pali ŵanthu ŵanandi awo ŵakuteŵetera Yehova mwakugomezgeka. Tingatemwa kuti tiŵalondezge, asi nthena? Ciyelezgero ciwemi cakuti ticilondezge ni Samuyeli. Kumbukira kuti, nga ni umo tikasambilira mu Nkhani Nambara 55, Samuyeli wakaŵa na vilimika vinayi panji vinkhondi apo wakamba kuteŵetera Yehova pa hema lake. Antheura, mwambura kupwelerako msinkhu wako, ungatondeka yayi kuteŵetera Yehova.
Mbunenesko kuti munthu uyo tose tikukhumba kumulondezga ni Yesu Khristu. Nanga pangaŵa apo wakaŵa musepuka, nga ni umo tikasambilira mu Nkhani Nambara 87, wakaŵa mu tempele kudumbiskana na ŵanthu za Awiske ŵakucanya. Tiye tilondezge ciyelezgero cake. Tiye tiphalire ŵanthu za uwemi wa Yehova Ciuta na Yesu Khristu. Usange tingacita vinthu ivi, mbwenu tizamuŵa na mwaŵi wa kukhala mu paradiso muphya uyo Ciuta wizenge nayo pano pa caru capasi.
Yohane 17:3; Salmo 145:1-21.
Mafumbo
- Kasi tikwenera kumanya vici usange tikukhumba umoyo wamuyirayira?
- Kasi tingasambira wuli za Yehova Ciuta na Yesu, nga ni umo kakucitira kasungwana na ŵanyake awo ŵali pa cithuzithuzi?
- Kasi ni buku wuli linyake ilo mukuliwona pa cithuzithuzi apa, ndipo cifukwa wuli nyengo zose tikwenera kulisambira?
- Padera pa kusambira za Yehova na Yesu, kasi ni vici vinyake ivyo vikukhumbikwa kuti tisange umoyo wamuyirayira?
- Kasi mu Nkhani Nambara 69 tikasambiraci?
- Kasi ciyelezgero ciwemi ya Samuyeli ico tikasambira mu Nkhani Nambara 55 cikulongoraci?
- Kasi tingalondezga wuli ciyelezgero ca Yesu Khristu, ndipo usange talondezga, tizamuŵa na mwaŵi wakucita vici munthazi?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Yohane 17:3.
Kasi Malemba ghakulongora wuli kuti kumumanya Yehova Ciuta na Yesu Khristu, kuti kukung’anamura kusungilira waka fundo pa mtima yayi? (Mat. 7:21; Yak. 2:18-20; 1 Yoh. 2:17)
- Ŵazgani Salmo 145:1-21.
Kasi pali vifukwa wuli vya kulumbira Yehova? (Sal. 145:8-11; Civ 4:11)
Ni mwawuli umo Yehova waliri muwemi “ku wose” ndipo ici cikwenera kutiguzira wuli kwa iye? (Sal. 145:9; Mat. 5:43-45)
Usange tikumutemwa Yehova na mtima wose, kasi ticiskikenge kucitaci? (Sal. 119:171, 172, 175; 145:11, 12, 21)


text:
Nkhani Nambara 27: Fumu Yiheni Yikawusa Egupto
Ŵanalume awo ŵali pa cithuzithuzi apa ŵakucicizga ŵanthu kugwira nchito. Wona mwanalume uyo wakuthyapula na luswazu yumoza wa awo ŵakugwira nchito! Ŵanthu awo ŵakugwira nchito mba fuko la Yakobe, ndipo ŵakucemeka Ŵaisrayeli. Awo ŵakuŵacicizga kugwira nchito Mbaegupto. Ŵaisrayeli mbazga ŵa Ŵaegupto. Kasi ici cikacitika wuli?
Mbumba ya Yakobe yikakhala mwamtende mu Egupto kwa vilimika vinandi. Yosefe, uyo wakaŵa waciŵiri kwa Faro mu Egupto, wakaŵapweleleranga. Kweni Yosefe wakafwa. Faro muphya, uyo wakatemwanga yayi Ŵaisrayeli, wakayamba kuwusa mu Egupto.
Ntheura Faro muheni uyu, wakapanga Ŵaisrayeli kuŵa ŵazga. Ŵakaŵika ŵanalume ŵakuŵalaŵilira awo ŵakaŵa ŵaheni ndiposo ŵankhaza. Ŵakacicizganga Ŵaisrayeli kugwira nchito ya kuzengera Faro misumba. Kweni Ŵaisrayeli ŵakalutilira kwandana. Nyengo yikati yajumphapo Ŵaegupto ŵakayamba kopa kuti Ŵaisrayeli ŵaŵenge ŵanandi ndiposo ŵankhongono comene.
Kasi ukumanya ico Faro wakacita? Wakaphalira ŵanakazi awo ŵakawovwiranga ŵanakazi Ŵaciisrayeli pa kubaba ŵana kuti: ‘Mukomenge mwana mwanalume waliyose uyo wababika.’ Kweni ŵanakazi ŵara ŵakaŵa ŵawemi, ŵakakoma yayi ŵana ŵanalume.
Pa cifukwa ici, Faro wakaphalira ŵanthu ŵake wose kuti: ‘Kolani na kukoma ŵana ŵanalume wose Ŵaciisrayeli. Ŵana ŵanakazi ŵekha ndiwo muŵaleke ŵamoyo.’ Kasi ici cikaŵa cinthu ciheni yayi kutuma ŵanthu kuti ŵacite? Tiye tiwone umo mwana mwanalume yumoza wakaponera.
Exodus 1:6-22.
Mafumbo
- Pa cithuzithuzi apa, ni njani uyo wali na luswazu, ndipo wakuthyapula njani?
- Yosefe wati wafwa, nchivici cikacitikira Ŵaisrayeli?
- Nchifukwa wuli Ŵaeguputo ŵakacita wofi na Ŵaisrayeli?
- Ni dango wuli ilo Faro wakapeleka ku ŵanakazi awo ŵakovwilanga ŵanakazi Ŵaciisrayeli pakubaba ŵana?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Exodus 1:6-22.
Ni mwauli umo Yehova wakayambira kufiska phangano lake kwa Abrahamu? (Ex. 1:7; Gen. 12:2; Mil. 7:17)
Ni mwauli umo ŵanakazi Ŵacihebere awo ŵakovwilanga ŵanyawo pa kubaba ŵana ŵakazirwiskira umoyo? (Ex. 1:17; Gen. 9:6)
Ni mwauli umo Yehova wakatumbikira ŵanakazi awo ŵakawovwiranga ŵanyawo pa kubaba cifukwa ca kugomezgeka kwawo? (Ex. 1:20, 21; Zinth. 19:17)
Ni mwauli umo Satana wakati watimbanizgire cilato ca Yehova cakukhwaskana na Mphapu ya Abrahamu iyo yikalayizgika? (Ex. 1:22; Mat. 2:16)