text:
MUTU 9
Kasi Umaliro Wa Charu Uli Pafupi?
1. Ni nkhu uko tingasambira vyamunthazi?
KASI muli kupulikizgapo nkhani pa wayilesi panji kuwonelera pa TV na kujifumba kuti, ‘Kasi charu ichi chikunjilira nkhu?’ Ŵanthu ŵanyake ŵakugomezga kuti umaliro wa charu uli pafupi chifukwa cha kuwona masuzgo na vinthu vyakofya ivyo vikuchitika. Kasi mbunenesko kuti umaliro uli pafupi? Kasi yilipo nthowa iyo yingatovwira kuti timanye ivyo vichitikenge munthazi? Enya. Ŵanthu ŵangamanya yayi ivyo vichitikenge munthazi, kweni Yehova Chiuta wakumanya. Wakutiphalira mu Baibolo ivyo vichitikirenge ise na charu chapasi munthazi.—Yesaya 46:10; Yakobe 4:14.
2, 3. Kasi ŵasambiri ŵa Yesu ŵakakhumbanga kumanya vichi? Kasi Yesu wakazgora wuli?
2 Para Baibolo likuyowoya kuti charu chimarenge, likung’anamura charu icho tikukhalamo yayi, kweni vinthu viheni ivyo vili mu charu. Yesu wakasambizga ŵanthu kuti Ufumu wa Chiuta uzamulamulira charu chose chapasi. (Luka 4:43) Ŵasambiri ŵa Yesu ŵakakhumbanga kumanya nyengo iyo Ufumu wa Chiuta wizirenge. Ŵakafumba Yesu kuti: “Vinthu ivi vizamuŵako pawuli, ndipo ntchivichi chizamuŵa chimanyikwiro cha kuŵapo kwinu na cha umaliro wa charu?” (Mateyu 24:3) Yesu wakaŵaphalira zuŵa leneko yayi, kweni wakaŵaphalira ivyo vizamuchitika pambere umaliro wa charu ichi undize. Ivyo Yesu wakayowoya ndivyo vikuchitika sono.
3 Mu mutu uwu, tiwonenge maukaboni agho ghakulongora kuti umaliro uli pafupi. Tiyeni tidumbiskane dankha za nkhondo iyo yikachitika kuchanya kuti tipulikiske chifukwa icho pa charu pakuchitikira vinthu viheni.
NKHONDO IYO YIKACHITIKA KUCHANYA
4, 5. (a) Kasi ni vichi ivyo vikachitika kuchanya Yesu wati waŵa Fumu? (b) Kuyana na lemba la Chivumbuzi 12:12, ntchivichi chikeneranga kuchitika Satana wati waponyeka pa charu chapasi?
4 Mu Mutu 8 tikasambira kuti Yesu wakaŵa Fumu kuchanya mu 1914. (Daniyeli 7:13, 14) Buku la Chivumbuzi likutiphalira ivyo vikachitika. Likuti: “Kukawuka nkhondo kuchanya: Mikayeli [kung’anamura Yesu] na ŵangelo ŵake wakarwanga na chinjoka [Satana]. Chinjoka na ŵangelo ŵake ŵakarwa nkhondo.” * Satana na viŵanda vyake ŵakaluza nkhondo ndipo ŵakaponyeka pa charu chapasi. Ŵangelo ŵakakondwa chomene apo Satana wakachimbizgika kuchanya. Wuli pakuyowoya za ŵanthu pa charu chapasi? Baibolo likuti ŵanthu ŵakaŵa mu suzgo. Chifukwa wuli? Chifukwa Satana ni mukali chomene “pakumanya kuti wali na nyengo yifupi.”—Chivumbuzi 12:7, 9, 12.
5 Satana wakupangiska masuzgo ghanandi chomene pa charu chapasi. Ni mukali chomene chifukwa wali na nyengo yifupi yakuti Chiuta wamuwuskirepo. Tiyeni tiwone ivyo Yesu wakayowoya kuti vichitikenge mu mazuŵa ghaumaliro.—Wonani Mazgu Ghakuumaliro 23.
MAZUŴA GHAUMALIRO
6, 7. Kasi tingati vinthu vili wuli pa nkhani ya nkhondo na njara mazuŵa ghano?
6 Nkhondo. Yesu wakati: “Mtundu uzamuwukirana na mtundu unyake, ufumu na ufumu unyake.” (Mateyu 24:7) Ŵanthu ŵanandi ŵakomeka pa nkhondo mu nyengo yithu kuluska kumanyuma kose. Lipoti la wupu [bungwe] unyake likuti kufuma mu 1914, ŵanthu ŵakujumpha 100 miliyoni ŵali kufwa chifukwa cha nkhondo. Ŵanthu awo ŵafwa pa nkhondo mu vyaka vya m’ma 1900 na 2000 mbanandi chomene pakuyaniska na awo ŵakafwa pa nkhondo vyaka 1,900 kumasinda. Ghanaghanirani waka chitima na vyakuŵinya ivyo ŵanthu ŵanandi ŵali navyo chifukwa cha nkhondo.
7 Njara. Yesu wakati: “Kuzamuŵa njara.” (Mateyu 24:7) Nangauli sono vyakurya vikusangika chomene kuluska kumanyuma kose, kweni ŵanthu ŵanandi ŵalije chakurya chakukwana. Chifukwa wuli? Chifukwa ŵalije ndalama zakukwana zakugulira chakurya panji malo ghakuti ŵalimepo. Ŵanthu ŵanandi ŵalije ndalama zakukwana kuti ziŵawovwire pa umoyo wawo. Wupu wakuwona vya umoyo pa charu chose, ukati chaka chilichose ŵana ŵakujumpha 5 miliyoni ŵakufwa chifukwa cha kusoŵa kwa chakurya chakukwana.
8, 9. Kasi ntchivichi chikulongora kuti mazgu gha Yesu pa nkhani ya vindindindi na matenda ghakufiskika?
8 Vindindindi. Yesu wakachima kuti: “Kuzamuŵa vindindindi vikuru.” (Luka 21:11) Chaka chilichose tikulindilira kuti kuchitikenge vindindindi vikuru. Kwambira mu 1900, vindindindi vyakoma ŵanthu ŵakujumpha 2 miliyoni. Nangauli kuluta panthazi kwa sayansi kwawovwira kuti ŵamanyirengethu vindindindi ivyo vichitikenge, kweni ŵanthu ŵanandi ŵachali kufwa.
9 Matenda. Yesu wakayowoyerathu kuti kuzamuŵa “nthenda zakwambukira.” Matenda ghakofya ghakufalikira mwaluŵiro na kukoma ŵanthu ŵanandi. (Luka 21:11) Nangauli madokotala ghali kusambira umo ghangachizgira matenda ghakupambanapambana, kweni pali matenda ghanandi ghambura munkhwala. Lipoti linyake likuti chaka chilichose ŵanthu mamiliyoni ghanandi ŵakufwa chifukwa cha chikhoso cha TB, maleriya, na kolera. Kweniso madokotala ghasanga matenda ghanyake ghakujumpha 30, ndipo ghanyake ghalije munkhwala.
NKHARO YA ŴANTHU MU MAZUŴA GHAUMALIRO
10. Kasi lemba la 2 Timote 3:1-5 likufiskika wuli mazuŵa ghano?
10 Lemba la 2 Timote 3:1-5 likuti: “Mu mazuŵa ghaumaliro kuzamuŵa nyengo zinonono na zakusuzga.” Mpositole Paulosi wakalongosora umo ŵanthu ŵanandi ŵaŵirenge mu mazuŵa ghaumaliro. Wakayowoya kuti ŵanthu ŵazamuŵa
ŵakujitemwa
ŵakutemwa ndalama
ŵambura kupulikira ŵapapi
ŵambura kugomezgeka
ŵambura kutemwa banja lawo
ŵambura kujikora
ŵakofya na ŵakali
ŵakutemwa vyakusanguluska m’malo mwa kutemwa Chiuta
ŵakuwoneka nga ŵakusopa Chiuta kweni ŵakukana kumupulikira
11. Kasi lemba la Salimo 92:7 likuti ntchivichi icho chizamuchitikira ŵaheni?
11 Kasi ndimo ŵanthu ŵaliri uko mukukhala? Ŵanthu ŵanandi ndimo ŵaliri pa charu chose. Kweni sonosono apa Chiuta wali pafupi kuchitapo kanthu. Wakulayizga kuti: “Para muheni wakuphuka nga mbutheka ndipo ŵakwananga wose ŵakutikitira, chilato chake ntchakuti ŵaparanyike [panji kuti kukomeka] muyirayira.”—Salimo 92:7.
VINTHU VYAKUKONDWESKA MU MAZUŴA GHAUMALIRO
12, 13. Kasi Yehova watisambizga vichi mu mazuŵa ghaumaliro agha?
12 Baibolo likayowoyerathu kuti mu mazuŵa ghaumaliro, charu chizamuzura na masuzgo na vyakuŵinya. Kweni likuyowoyaso kuti mu mazuŵa ghaumaliro kuzamuŵa vinthu viwemi.
13 Kupulikiska makora Baibolo. Ntchimi Daniyeli yikalemba ivyo vizamuchitika mu mazuŵa ghaumaliro. Yikati: “Umanyi wenecho uzamwandana.” (Daniyeli 12:4) Chiuta wakovwira ŵanthu ŵake kuti ŵalipulikiske makora Baibolo kuluska kumanyuma kose. Chomenechomene kwambira mu 1914, Yehova wawovwira ŵanthu kuti ŵalipulikiske makora Baibolo. Mwachiyelezgero, watisambizga kuzirwa kwa zina lake ndiposo chifukwa icho wakalengera charu. Watisambizgaso za sembe yakuwombora ya Yesu Khristu, icho chikuchitika para munthu wafwa, ndiposo kuti ŵakufwa ŵazamuwuka. Tasambira kuti Ufumu wa Chiuta pera ndiwo ungamazga masuzgo ghithu ghose. Tasambiraso umo tingaŵira ŵakukondwa kweniso umo tingaŵira na nkharo yakukondweska Chiuta. Kasi Ŵakhristu ŵakuchita wuli na ivyo ŵasambira? Uchimi unyake ukutipa zgoro.—Wonani Mazgu Ghakuumaliro 20 na 24.
14. Kasi makani ghawemi ghakupharazgika mu vyaru vilinga, ndipo mbanjani ŵakupharazga?
14 Ntchito ya kupharazga pa charu chose. Pakuyowoya za umaliro wa charu, Yesu wakati: “Makani ghawemi agha gha Ufumu, ghazamupharazgika mu charu chose chapasi.” (Mateyu 24:3, 14) Makani ghawemi ghakupharazgika mu vyaru vyakujumpha 230 kweniso mu viyowoyero vyakujumpha 700. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakufuma mu “mitundu yose, na mafuko” ŵakovwira ŵanthu kuti ŵamanye Ufumu wa Chiuta na ivyo uzamuchitira ŵanthu. (Chivumbuzi 7:9) Ŵakaboni ŵakusambira Baibolo na ŵanthu kwawulere. Nangauli ŵanthu ŵanandi ŵakuŵatinkha na kuŵasuzga, kweni palije icho chingalekeska ntchito ya kupharazga nga umo Yesu wakayowoyera.—Luka 21:17.
KASI MUCHITENGE VICHI?
15. (a) Kasi mukugomezga kuti tili mu mazuŵa ghaumaliro? Chifukwa wuli? (b) Kasi ntchivichi chizamuchitikira awo ŵakupulikira Yehova na awo ŵakuleka kumupulikira?
15 Kasi mukuzomerezga yayi kuti tili mu mazuŵa ghaumaliro? Mauchimi ghanandi ghakuyowoya za umaliro ghakufiskika. Sonosono apa Yehova walekeskenge ntchito ya kupharazga makani ghawemi, ndipo “umaliro” wizenge. (Mateyu 24:14) Kasi umaliro ni vichi? Ni nyengo iyo Chiuta wazamuwuskirapo vinthu viheni vyose pa charu chapasi pa nkhondo ya Aramagedoni. Yehova wazamutuma Yesu na ŵangelo ŵake ŵankhongono kuti ŵaparanye wose awo ŵakukana kumupulikira Iyo na Mwana wake. (2 Ŵatesalonika 1:6-9) Pamanyuma pa ivi, Satana na viŵanda vyake ŵazamupusikaso ŵanthu yayi. Ndipo wose awo ŵakukhumba kupulikira Chiuta na kujilambika ku Ufumu wake, ŵazamuwona ivyo Chiuta wali kulayizga vikufiskika.—Chivumbuzi 20:1-3; 21:3-5.
16. Pakuti umaliro uli pafupi, kasi mukwenera kuchita vichi?
16 Charu cha Satana ichi chili pafupi kumara. Ipo mukwenera kujifumba kuti, ‘Kasi nkhwenera kuchita vichi?’ Yehova wakukhumba kuti musambire vinandi mu Baibolo. Ŵikanipo mtima kusambira Baibolo. (Yohane 17:3) Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuŵa na maungano sabata yiliyose kuti ŵawovwire ŵanthu kupulikiska Baibolo. Yezgayezgani kuti mulutengeko nyengo zose. (Ŵerengani Ŵahebere 10:24, 25.) Para mwawona kuti mukwenera kusintha vinthu vinyake, sinthani mwaluŵiro. Usange mwasintha, ubwezi winu na Yehova uŵenge wakukhora chomene.—Yakobe 4:8.
17. Chifukwa wuli pharanyiko lizamubuchizga ŵanthu ŵanandi?
17 Mpositole Paulosi wakati pharanyiko la charu chiheni ichi, lizamubuchizga ŵanthu ŵanandi “nga ni munkhungu nausiku.” (1 Ŵatesalonika 5:2) Yesu wakayowoyerathu kuti ŵanandi ŵazamuŵikako mahara yayi kuti tili mu mazuŵa ghaumaliro. Wakati: “Nga umo ghakaŵira mazuŵa gha Nowa, ntheura ndimo kuŵapo kwa Mwana wa munthu kuzamuŵira. Chifukwa nga umo ghakaŵira mazuŵa ghara pambere Chigumula chindize, ŵanthu ŵakaryanga, ŵakamwanga, ŵanalume ŵakatoranga na ŵanakazi kutengwa, m’paka zuŵa ilo Nowa wakanjilira mu chingalaŵa, ndipo ŵakaŵikako mahara chara m’paka Chigumula chikiza na kuŵayora wose, ndimo kuŵapo kwa Mwana wa munthu kuzamuŵira.”—Mateyu 24:37-39.
18. Kasi ni chenjezgo wuli ilo Yesu wakayowoya?
18 Yesu wakachenjezgerathu kuti tileke kutangwanika chomene na ‘kurya mwakujumphizga, kumwa chomene, ndiposo vyenjezgo vya umoyo.’ Wakati umaliro wizenge mwakubuchizga, “nga ntchipingo.” Wakayowoyaso kuti “lizamwiza pa wose awo ŵakukhala pa charu chose chapasi.” Ntheura wakamalizga kuti:“Ipo muŵe maso, nyengo zose muŵeyelerenge [panji kuti mulombenge kufumira pasi pamtima] kuti mupone ku vinthu vyose ivyo vichitikenge, na kwimilira panthazi pa Mwana wa munthu.” (Luka 21:34-36) Chifukwa wuli ntchakuzirwa kuŵikako mahara ku chenjezgo la Yesu ili? Chifukwa sonosono apa charu cha Satana chiparanyikenge. Ŵekha awo ŵazomerezgeka na Yehova na Yesu ndiwo ŵazamupona umaliro wa charu na kukhala mu charu chiphya.—Yohane 3:16; 2 Petrosi 3:13.
^ ndime 4 Mikayeli ni zina linyake la Yesu Khristu. Kuti mumanye vinandi wonani Mazgu Ghakuumaliro 22.


c: text/html

text:
Mazgu Ghakuumaliro
1 YEHOVA
Ili ni zina la Chiuta. Zina ili likung’anamura “Uyo Wakupangiska Kuŵako.” Yehova ni Chiuta Wankhongonozose, ndipo wakalenga chilichose. Wali na nkhongono zakuchitira chilichose icho wakukhumba.
Mu Chihebere, Zina la Chiuta likalembeka mu vilembo vinayi. Mu Chingelezi, vilembo ivyo vikwimira zina la Chiuta, ni YHWH panji JHVH. Mu Malemba ghakwambilira Ghachihebere, zina la Chiuta likasangikanga mu malo pafupifupi 7,000. Ŵanthu ŵanandi pa charu chapasi ŵakuzunura zina la Chiuta munthowa zakupambanapambana kuyana na chiyowoyero chawo.
2 BAIBOLO ‘NDAKUPELEKEKA NA CHIUTA’
Chiuta ndiyo wakalemba Baibolo. Kweni wakagwiliskira ntchito ŵanthu kuti ŵalembe. Ivi vikuyana waka na gogo uyo watuma muzukuru wake kuti wamulembere kalata. Uthenga wa mu kalata ukuŵa wa gogo. Chiuta wakagwiliskira ntchito mzimu wake kuti uwovwire ŵanthu kulemba maghanoghano ghake mu Baibolo. Mzimu wa Chiuta ukawovwira ŵanthu awo ŵakalemba Baibolo munthowa zinandi. Nyengo zinyake ukaŵawovwiranga kuti ŵawone mboniwoni panji kulota maloto kuti pamanyuma ŵalembe ivyo ŵawona.
3 FUNDO
Ni visambizgo ivyo vikulongosora unenesko wa mu Baibolo. Mwachiyelezgero, fundo yakuti “mendezgano ghaheni ghakunanga makhaliro ghawemi,” yikutisambizga kuti ŵanthu awo tikuchezga nawo ŵangatinanga panji kutovwira. (1 Ŵakorinte 15:33) Kweniso fundo yakuti “icho munthu wakuseŵa, ndicho wazamuvuna” yikutisambizga kuti tingagwentha yayi ivyo vizenge chifukwa cha ivyo tachita.—Ŵagalatiya 6:7.
4 UCHIMI
Ni uthenga wakufuma kwa Chiuta. Uthenga uwu ungayowoya za khumbo la Chiuta, visambizgo vyake, ivyo wakukhumba kuti tichitenge, panji cheruzgo. Nyengo zinyakeso ungaŵa uthenga wa ivyo vichitikenge munthazi. Mu Baibolo muli mauchimi ghanandi agho ghali kufiskika kale.
5 MAUCHIMI GHAKUYOWOYA ZA MESIYA
Yesu ndiyo wakafiska mauchimi ghanandi gha mu Baibolo ghakuyowoya za Mesiya. Wonani bokosi lakuti “ Mauchimi Ghakuyowoya za Mesiya.”
▸ Mutu 2, ndime 17, mazgu ghamusi.
6 CHIFUKWA WULI YEHOVA WAKALENGA CHARU CHAPASI?
Yehova wakalenga charu chapasi kuti chiŵe paradiso panji kuti malo ghawemi ghakuti ŵanthu awo ŵakumutemwa ŵakhalengemo. Khumbo lake lindasinthe. Sonosono apa, Chiuta wawuskengepo viheni vyose na kupa ŵanthu ŵake umoyo wamuyirayira.
7 SATANA DYABULOSI
Satana ni mungelo uyo wakagalukira Chiuta. Wakuchemeka Satana, kung’anamura “Wakususka,” chifukwa wakulimbana na Yehova. Wakuchemekaso kuti Dyabulosi, kung’anamura “Mutesi.” Wakapika zina ili chifukwa wakutetera Chiuta na kupusika ŵanthu.
8 ŴANGELO
Yehova wakalenga ŵangelo kale chomene pambere wandalenge charu chapasi. Wakaŵalenga kuti ŵakhalenge kuchanya. Ŵalipo mamiliyoni ghanandi chomene. (Daniyeli 7:10) Ŵangelo ŵali na mazina ndiposo mikhaliro yakupambana. Ŵangelo ŵakugomezgeka ŵakukana kuti ŵanthu ŵaŵasopenge. Ŵali na maudindo ghakupambanapambana ndipo ŵakupika ntchito zakupambana. Ntchito zinyake izo ŵangelo ŵakugwira ni izi: Kuteŵetera pa chitengo cha Yehova, kupeleka uthenga wakufuma kwa Yehova, kuvikilira na kulongozga ŵateŵeti ŵake pa charu chapasi, kupeleka uthenga wa cheruzgo, na kovwirapo pa ntchito ya kupharazga. (Salimo 34:7; Chivumbuzi 14:6; 22:8, 9) Kunthazi, ŵangelo ŵazamuŵa na Yesu pakurwa nkhondo ya Aramagedoni.—Chivumbuzi 16:14, 16; 19:14, 15.
9 KWANANGA
Kwananga ni chilichose icho tikuwona, kughanaghana, panji kuchita, icho chikukolerana yayi na khumbo la Yehova. Pakuti ubwezi withu na Chiuta ukunangika chifukwa cha kwananga, lekani Chiuta watipa malango kweniso fundo kuti zitovwire kuti tileke kuchitira dala kwananga. Pakwamba, Yehova wakalenga chilichose chiwemi. Kweni Adamu na Eva ŵati ŵasankha kuleka kupulikira Yehova, ŵakaŵaso ŵarunji yayi. Ŵakamba kuchekura na kufwa. Pakuti tili kupokako zakwananga kufuma kwa Adamu, lekani nase tikuchekura na kufwa.
10 ARAMAGEDONI
Ni nkhondo ya Chiuta iyo yizamuparanya charu cha Satana na vinthu vyose viheni.
11 UFUMU WA CHIUTA
Ufumu wa Chiuta ni boma ilo Yehova wali kukhazikiska kuchanya. Yesu Khristu ndiyo ni Fumu ya boma ili. Kunthazi Yehova wazamugwiliskira ntchito Ufumu uwu kuti wawuskepo viheni vyose. Ufumu wa Chiuta uzamulamulira charu chose chapasi.
12 YESU KHRISTU
Chiuta wakalenga Yesu pambere wandalenge chilichose. Yehova wakatuma Yesu pa charu chapasi kuti wazakatifwire. Yesu wati wakomeka, Yehova wakamuwuska ku ŵakufwa. Pasono Yesu wakulamulira kuchanya nga ni Fumu ya Ufumu wa Chiuta.
13 UCHIMI WA MASABATA 70
Baibolo likayowoyerathu nyengo iyo Mesiya wazamuwoneka. Nyengo iyi yikate yikwanenge kuumaliro wa masabata 69. Masabata agha ghakamba mu chaka cha 455 B.C.E. na kumara mu chaka cha 29 C.E.
Kasi tikumanya wuli kuti masabata ghakamara mu 29 C.E.? Masabata 69 ghakamba mu chaka cha 455 B.C.E. apo Nehemiya wakafika ku Yerusalemu na kwamba kuzengaso msumba (tawuni). (Daniyeli 9:25; Nehemiya 2:1, 5-8) Kanandi para tapulika lizgu lakuti “dazeni” tikumanya kuti pali vinthu 12, kweniso para tapulika lizgu lakuti “sabata” tikumanya kuti ni mazuŵa 7. Masabata mu uchimi uwu ni masabata gha mazuŵa 7 yayi, kweni ni masabata gha vyaka 7 kuyana na mazgu gha uchimi agho ghakuti “zuŵa limoza kwimira chaka chimoza.” (Maŵazgo 14:34; Ezekiyeli 4:6) Fundo iyi yikung’anamura kuti sabata yiliyose ni vyaka 7 ndipo masabata 69 ni vyaka 483 (69 x 7). Para vyaka 483 tawuskako 455 B.C.E. vikutitolera mu chaka cha 29 C.E. Chaka ichi ndicho Yesu wakabatizikira nadi na kuŵa Mesiya.—Luka 3:1, 2, 21, 22.
Uchimi wenewuwu ukayowoyaso za sabata yinyake, iyo ni vyaka vinyakeso 7. Mu nyengo iyi, mu chaka cha 33 C.E., Mesiya wakeneranga kufwa ndipo kwamba mu chaka cha 36 C.E., makani ghawemi gha Ufumu wa Chiuta ghakeneranga kupharazgika ku mitundu yose padera pa Ŵayuda.—Daniyeli 9:24-27.
14 CHISAMBIZGO CHA UTATU NTCHAUTESI
Baibolo likusambizga kuti Yehova Chiuta ni Mlengi ndipo wakalenga Yesu pambere wandalenge chilichose. (Ŵakolose 1:15, 16) Yesu ni Chiuta Wankhongonozose yayi. Iyo wandayowoyepo kuti wakuyana na Chiuta. Iyo wakati: “Adada mbakuru kuluska ine.” (Yohane 14:28; 1 Ŵakorinte 15:28) Kweni matchalitchi ghanyake ghakusambizga kuti kuli ŵachiuta ŵatatu mwa yumoza. Ŵakuti kuli Chiuta Dada, Chiuta Mwana, na Chiuta mzimu. Chisambizgo chakuti kuli “ŵachiuta ŵatatu mwa yumoza” mulije mu Baibolo. Ntheura chisambizgo ichi ntchautesi.
Mzimu utuŵa ni nkhongono ya Chiuta, nkhongono yambura kuwoneka iyo wakugwiliskira ntchito kuti wachite khumbo lake. Mzimu utuŵa ni munthu yayi. Mwachiyelezgero, Ŵakhristu ŵakwambilira “ŵakazuzgika na mzimu utuŵa,” ndipo Yehova wakati: “Nizamupungulira mzimu wane pa ŵanthu ŵa mitundu yose.”—Milimo 2:1-4, 17.
15 MPHINJIKA
Para Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakusopa Chiuta, ŵakugwiliskira ntchito mphinjika yayi. Chifukwa wuli?
Mu nyengo yakale ŵakagwiliskiranga ntchito mphinjika pakusopa vilengiwa kweniso pa tumaluso twa uzaghali. Vyaka 300 pamanyuma pakuti Yesu wafwa, Ŵakhristu ŵakagwiliskiranga ntchito mphinjika yayi pakusopa. Pakati pajumpha nyengo, Constantine Mulongozgi Wachiroma, wakapanga mphinjika kuŵa chimanyikwiro cha Ŵakhristu. Wakawonanga kuti mphinjika yiwovwirenge kuti Chikhristu chimanyikwe chomene. Kweni Yesu Khristu ŵakamukhoma pa mphinjika yayi. Buku linyake likuti: “Mphinjika yikamba kusangika pambere Chikhristu chindambe kweniso ku ŵanthu awo Mbakhristu yayi.”__The New Catholic Encyclopedia.
Mazgu Ghachigiriki agho ghali kung’anamulika kuti “mphinjika” ghakung’anamura “khuni lakunyoloka,” “thabwa,” panji “mugololo.” Baibolo linyake likuti: “Mu Tesitamenti Lasono la Chigiriki mulije mazgu ghakuyowoya za mathabwa ghaŵiri ghakupinjikana.” (The Companion Bible) Yesu wakafwira pa khuni.
Yehova wakukhumba yayi kuti tigwiliskirenge ntchito vikozgo panji vimanyikwiro vinyake pakumusopa.—Ekisodo 20:4, 5; 1 Ŵakorinte 10:14.
16 KUKUMBUKIRA NYIFWA YA YESU
Yesu wakaphalira ŵasambiri ŵake kuti ŵakumbukirenge nyifwa yake. Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakukumbukira nyifwa ya Yesu chaka chilichose pa Nisani 14. Zuŵa ili likuyana waka na ilo Ŵaisrayeli ŵakakumbukiranga Paska. Chingwa na vinyo, ivyo vikwimira thupi na ndopa za Yesu, ŵakupeleka kwa waliyose pa Chikumbusko. Awo ŵamulamulira na Yesu kuchanya, ndiwo ŵakurya chingwa na kumwa vinyo. Awo ŵazamukhala pa charu chapasi, ŵakuryako yayi chingwa panji kumwapo vinyo. Kweni mwantchindi ŵakusangikapo pa nyengo ya kukumbukira nyifwa ya Yesu.
17 MZIMU
Mu Chihebere na mu Chigiriki mazgu agho ŵali kung’anamura kuti “mzimu,” mu Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya ghangang’anamura vinthu vyakupambanapambana. Kweni nyengo zose mazgu agha ghakung’anamura chinthu chambura kuwoneka. Ghangang’anamura mphepo panji mvuchi uwo ŵanthu na vinyama vikuthuta. Nyengo zinyake mazgu agha, ghangang’anamura ŵanthu ŵauzimu kweniso mzimu utuŵa uwo ni nkhongono iyo Chiuta wakugwiliskira ntchito. Baibolo likusambizgapo yayi kuti para munthu wafwa wakulutilira kuŵa wamoyo ku malo ghanyake.—Ekisodo 35:21; Salimo 104:29; Mateyu 12:43; Luka 11:13.
18 GEHENA
Gehena ni zina la dambo ilo likaŵa kufupi na Yerusalemu uko kale ŵakawotcherangako viswaswa. Palije ukaboni wakuti mu nyengo ya Yesu, ŵakasuzganga panji kotcha vinyama ndiposo ŵanthu ŵamoyo mu dambo ili. Ntheura Gehena ni malo ghanadi agho ŵakusuzgirako panji kotcherako ŵakufwa kwamuyirayira yayi. Apo Yesu wakayowoyanga za ŵanthu awo ŵakuponyeka mu Gehena, wakang’anamuranga kuti ŵakuparanyika muyirayira.—Mateyu 5:22; 10:28.
19 LUROMBO LWA FUMU
Yesu wakapeleka pemphero ili apo wakasambizganga ŵasambiri ŵake umo ŵangapemphelera. Pemphero ili likuchemekaso kuti pemphero la Adada Ŵithu panji pemphero la chiyelezgero. Yesu wakasambizga umo tingapemphelera:
“Zina linu lituŵiskike”
Tikupempha Yehova kuti watuŵiske zina lake panji kuvumbura mautesi agho Satana wamuyowoyera. Para wali tuŵiska, waliyose kuchanya na pa charu chapasi wazamurumba na kuchindika zina la Chiuta..
“Ufumu winu wize”
Tikupempha kuti boma la Chiuta lize kuti lizakawuskepo charu cha Satana, lizakalamulire charu chose chapasi, na kuzgora charu kuŵa paradiso.
“Khumbo linu lichitike pano pasi”
Tikupempha kuti khumbo la Chiuta lifiskike lakuti charu chizure na ŵanthu ŵakupulikira, ŵarunji awo ŵangakhala mu paradiso, nga umo Yehova wakakhumbiranga pa kwamba.
20 SEMBE
Yehova wakapeleka sembe kuti waponoske ŵanthu ku kwananga na nyifwa. Sembe yakuwombora ni mtengo uwo ukakhumbikwanga kuti ŵagulireso umoyo wambura zakwananga uwo munthu wakwamba Adamu wakataya, na kuwezgerapo ubwezi pakati pa ŵanthu na Yehova. Chiuta wakatuma Yesu pa charu chapasi kuti wafwire ŵanthu wose ŵakwananga. Chifukwa cha nyifwa ya Yesu, ŵanthu wose ŵali na mwaŵi wa kuzakakhala na umoyo wamuyirayira na kuŵa ŵarunji.
21 CHIFUKWA WULI CHAKA CHA 1914 NTCHAKUZIRWA?
Uchimi uwo uli mu chaputara 4 cha buku la Daniyeli, ukutisambizga kuti Chiuta wakeneranga kukhazikiska Ufumu wake mu 1914.
Uchimi: Yehova wakapangiska Fumu Nebukadinezara kuti walote loto lakukhwaskana na chikhuni chikuru icho chikadumulika. Mu loto la Nebukadinezara, chisinga cha khuni ilo likadumulika chikakakika na chakukakira chachisulo na chamkuŵa kuti chileke kuphuka m’paka “nyengo 7” zijumphepo. Pamanyuma pake, khuni ilo likeneranga kuphukaso.—Daniyeli 4:1, 10-16.
Ivyo tikusambirapo pa uchimi uwu: Khuni likuyimira Ufumu wa Chiuta. Kwa vyaka vinandi, Yehova wakagwiliskiranga ntchito mafumu mu Yerusalemu kuti ŵalamulirenge mtundu wa Waisrayeli. (1 Midauko 29:23) Kweni mafumu agha ghakaŵa ghambura kugomezgeka, ndipo ulamuliro wawo ukamara. Yerusalemu wakaparanyika mu chaka cha 607 B.C.E. Chaka ichi ndicho “nyengo 7” zikambira. (2 Mathemba 25:1, 8-10; Ezekiyeli 21:25-27) Yesu wakati: “Yerusalemu wazamukandilizgika na ŵamitundu m’paka nyengo zakutemeka za ŵamitundu zifiskike.” Apa Yesu wakayowoyanga za “nyengo 7.” (Luka 21:24) Ichi chikung’anamura kuti “nyengo 7” zikamara apo Yesu wakaŵa pa charu chapasi yayi. Yehova wakalayizga kuti wazamwimika Fumu kuumaliro wa “nyengo 7.” Ufumu wa Fumu yiphya iyi, uzamwiza na vitumbiko vinandi pa charu chose chapasi kwamuyirayira.—Luka 1:30-33.
Utali wa “nyengo 7”: “Nyengo 7” zikamara pati pajumpha vyaka 2,520. Para vyaka 2,520 tawuskako 607 B.C.E, tikusanga chaka cha 1914. Chaka ichi ndicho Yehova wakimika Yesu panji kuti Mesiya, kuti waŵe Fumu ya Ufumu wa Chiuta kuchanya.
Kasi tikuyisanga wuli nambara ya 2,520? Baibolo likuti nyengo zitatu na hafu, zikuyana waka na mazuŵa 1,260. (Chivumbuzi 12:6, 14) Ntheura “nyengo 7” ni mazuŵa 1,260 tayimuzi 2 (1,260 x 2) ndipo tikusanga mazuŵa 2,520. Mazuŵa 2,520 ghakuyana waka na vyaka 2,520 chifukwa mu uchimi uwu Baibolo likuti ‘zuŵa limoza likwimira chaka chimoza.’—Maŵazgo 14:34; Ezekiyeli 4:6.
22 MIKAYELI MUNGELO MUKURU
Mazgu ghakuti “mungelo mukuru” ghakung’anamura mulara wa ŵangelo. Baibolo likuyowoya kuti pali mungelo yumoza pera uyo ni mulara, ndipo zina lake ni Mikayeli.—Daniyeli 12:1; Yuda 9.
Mikayeli ndiyo wakulongozga gulu la ŵangelo ŵakugomezgeka ŵa Chiuta. Lemba la Chivumbuzi 12:7 likuti: “Mikayeli na ŵangelo ŵake wakarwanga na chinjoka . . . na ŵangelo ŵake.” Buku la Chivumbuzi likuti Yesu ndiyo ni mulongozgi wa ŵankhondo ŵa Chiuta. Ntheura Mikayeli ni zina linyake la Yesu.—Chivumbuzi 19:14-16.
23 MAZUŴA GHAUMALIRO
Mazuŵa ghaumaliro ni nyengo iyo pakuchitika vinthu vinyake pa charu chapasi ivyo vikulongora kuti Ufumu wa Chiuta uli pafupi kuparanya charu cha Satana. Baibolo likuyowoyaso mazgu ghanyake nga ghakuti “umaliro wa charu” na “kuŵapo kwa Mwana wa munthu.” Mazgu agha nagho ghakuyowoya za nyengo yeneyiyi. (Mateyu 24:3, 27, 37) “Mazuŵa ghaumaliro” ghakayamba apo Ufumu wa Chiuta ukayamba kulamulira kuchanya mu 1914. Ndipo ghazamumara para charu cha Satana chazakaparanyika pa Aramagedoni.—2 Timote 3:1; 2 Petrosi 3:3.
24 CHIWUKA
Chiwuka ni para Chiuta wawuska munthu uyo wakafwa. Baibolo likuyowoya ŵanthu 9 awo ŵakawuskika. Eliya, Elisha, Yesu, Petrosi na Paulosi ŵakawuskapo ŵakufwa. Chiuta ndiyo wakapeleka nkhongono kwa ŵanthu aŵa kuti ŵawuske ŵanthu. Yehova walayizga kuti wazamuwuska “ŵarunji na ŵambura urunji” kuti ŵazakaŵe na umoyo pa charu chapasi. (Milimo 24:15) Baibolo likuyowoyaso za Chiwuka cha kuchanya. Chiwuka ichi chikuchitika para ŵanthu awo mbakusoreka, panji kuti ŵakuphakazgika na Chiuta ŵawuskika kuti ŵakakhalenge na Yesu kuchanya.—Yohane 5:28, 29; 11:25; Ŵafilipi 3:11; Chivumbuzi 20:5, 6.
25 KUGOMEZGA MIZIMU
Kugomezga mizimu panji kuti viŵanda ni para munthu wakuyowoyeskana na mizimu mwakudunjika panji kwizira mwa ng’anga, fwiti, panji munthu munyake uyo wakuchita vyamizimu. Ŵanthu awo ŵakugomezga mizimu ŵakugomezga chisambizgo chautesi chakuti para ŵanthu ŵafwa mizimu yawo yikulutilira kuŵa yamoyo ndipo yikuzgoka viŵanda vyankhongono chomene. Ŵangelo ŵaheni ndiwo ŵakupusika ŵanthu kuti ŵaleke kupulikira Chiuta. Kugomezga nyenyezi, kuwukwa, kuchita mayere, ufwiti, ung’anga, kulowa, kutemera, kujara (kusilika) minda panji nyumba, vyose ivi nkhugomezga viŵanda. Mabuku ghanandi, magazini, nyuzipepara, mafilimu, na maposita, ndiposo sumu mukutemwa kuŵa vyamizimu. Ivi vikupangiska kuti ŵanthu ŵawonenge nga kugomezga viŵanda nkhwakofya yayi. Maluso ghanandi agho ghakuŵa pa nyifwa, nga chivumbi, kotchera sembe munthu wakufwa, kukumbukira ŵakufwa, kumeta, kuphalira mwanakazi uyo mfumu wake wafwa kuti wavware malaya ghafipa panji waleke kuvura malaya agho wakavwara pa nyifwa panji waleke kuchitako vinthu vinyake, na maluso ghanyake, vyose ivi nkhugomezga viŵanda. Para ŵanthu ŵakukhumba kuyowoyeskana na viŵanda, kanandi ŵakugwiliskira ntchito minkhwala.—Ŵagalatiya 5:20; Chivumbuzi 21:8.
26 MAZAZA GHA YEHOVA
Yehova ni Chiuta Wankhongonozose. Ndiyo wali kuleka vinthu vyose vya kuchanya na charu chapasi. (Chivumbuzi 15:3) Lekani ni mwenecho wa chilichose ndipo wali na nkhongono, panji kuti mazaza ghose pa ivyo wali kulenga. (Salimo 24:1; Yesaya 40:21-23; Chivumbuzi 4:11) Chinthu chilichose icho wali kupanga wali kuchipa malango. Yehova waliso na mazaza kusankha ŵanyake kuti ŵalamulirenge. Para tikumutemwa na kumupulikira Chiuta ndikuti tikuzomera kuti ni Fumu yithu.—1 Midauko 29:11.
27 KUFUMISKA NTHUMBO
Para munthu wakomera dala mwana uyo wali mu nthumbo ndikuti wafumiska nthumbo. Apa tikuyowoya za para nthumbo iyo yafuma yekha chifukwa cha kuchita ngozi yayi, panji suzgo la mu thupi. Para mama watora waka nthumbo, kamwana kakuŵa kamunthu pakekha, kakuŵa chigaŵa cha thupi la mama yayi.
28 KUPELEKA PANJI KUPOKERA NDOPA
Kuti ŵadokotala ŵachizge mulwari uyo ndopa ni zichoko, ŵakumupa ndopa panji chimoza mwa vigaŵa vinayi vikuruvikuru vya ndopa. Ndopa izi ŵakutora mu thupi la munthu munyake panji izo ŵakasunga kale. Vigaŵa vinayi vikuruvikuru vya ndopa ni mapulazima, maselo ghaswesi, maselo ghatuŵa, na mapulateleti.
29 NTCHENYO
Mu Baibolo, mazgu ghakuti “ntchenyo” ghakuyana yayi na ghakuti chilango. Para tapika ntchenyo, ndikuti tasambizgika, taphalirika fundo ziwemi, ndiposo kovwirika. Para Yehova wakupeleka ntchenyo kwa munthu, wakuŵa wankhaza yayi panji mukali. (Zintharika 4:1, 2) Ŵapapi ŵangasambirako kwa Yehova pa nkhani iyi. Ntchenyo iyo Yehova wakupeleka yikuŵa yiwemi chomene mwakuti munthu wangamba kutemwa kusambizgika na iyo. (Zintharika 12:1) Yehova wakutemwa ŵanthu ŵake ndipo wakuŵasambizga. Wakuŵasambizga fundo izo zingaŵawovwira kuti ŵasinthe maghanoghano ghaheni na kuŵawovwira kuti ŵaghanaghanenge na kuchita vinthu ivyo vingamukondweska. Pakulanga ŵana, ŵapapi ŵakwenera kuŵawovwira kuti ŵamanye uwemi wa kupulikira ivyo ŵaŵaphalira. Ŵakwenera kuŵasambizgaso kuti ŵatemwenge Yehova, kutemwa Mazgu ghake Baibolo, na kupulikiska fundo za mu Baibolo.
30 VIŴANDA
Ni vilengiwa vyauzimu ivyo tingaviwona yayi, ndipo vili na nkhongono chomene. Viŵanda mbangelo ŵaheni. Ŵakazgoka ŵaheni apo ŵakagalukira Chiuta na kujizgora ŵalwani ŵa Chiuta. (Genizesi 6:2; Yuda 6) Ŵakakolerana na Satana pakugalukira Yehova.—Dotoronome 32:17; Luka 8:30; Milimo 16:16; Yakobe 2:19.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakusambizga Wuli Baibolo?
Pakusambizga ŵanthu Baibolo, tikuzgora mafumbo nga ni agha:
Kasi Chiuta ni njani?
Kasi Chiuta wakunipwelelera nadi?
Kasi ningachita wuli kuti nthengwa yane yendenge makora?
Kasi ningachita wuli kuti niŵe wakukondwa?
Pasi apa pali mazgoro gha mafumbo agho ŵanthu awo ŵakukhumba kusambira Baibolo ŵakutemwa kufumba.
Kasi mukusambizga wuli Baibolo? Tikudumbiskana nkhani nga yakuti “Chiuta” panji “nthengwa,” na kuŵazga mavesi agho ghakukolerana na nkhani iyo. Tikuyaniska mavesi ghose, na kuwona ivyo Baibolo likusambizga. Baibolo ndilo likutovwira kupulikiska nkhani yose.
Buku la mutu wakuti Kasi Baibolo Likusambizgaci Comenecomene? likutovwira pakusambizga ŵanthu Baibolo. Mu buku ili muli nkhani zakupambanapambana. Zinyake zikulongosora ivyo Baibolo likuyowoya vya Chiuta, Yesu, na ivyo vichitikenge kunthazi.
Kasi munthu wakulipira ndalama zilinga kuti wasambire Baibolo? Munthu wakulipira ndalama yayi. Mabuku ghakusambilira nagho ngakuguliska yayi.
Kasi mukusambizga nyengo yitali wuli? Ŵanthu ŵanandi ŵakutemwa kuti tiŵasambizgenge Baibolo kwa ora limoza panji kujumpha apa sabata yiliyose. Kweni tingasintha para munthu wakhumba.
Kasi chikuchitika ntchivichi para munthu wapempha kuti wasambire Baibolo? Para mwapempha kuti musambire Baibolo, yumoza wa Ŵakaboni ŵa Yehova wizenge pa malo na nyengo iyo imwe mwakhumba. Kwa maminiti ghachoko waka wazamumulongosolerani umo tikuchitira pakusambira. Usange mwatemwa, mungalutilira kusambira.
Usange nazomera kusambira Baibolo, kasi ndikuti nanjira mu mpingo winu? Yayi. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuchichizga munthu yayi kuti wanjire mu mpingo wawo. Tikusambizga ivyo Baibolo likuyowoya, ndipo munthu wakusankha yekha ivyo wakukhumba kugomezga.—1 Petrosi 3:15.
Manyani Vinandi
KUSAMBIRA BAIBOLO
Chifukwa Wuli Mukwenera Kusambira Baibolo?
Baibolo likuzgora mafumbo ghakuzirwa gha ŵanthu ŵanandi pa charu chose. Kasi mukukhumba kuti mafumbo ghinu ghazgoreke?
KUSAMBIRA BAIBOLO
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchita Wuli Pakusambizga Ŵanthu Baibolo?
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakusambizga ŵanthu Baibolo kwaulere. Wonani umo ŵakuchitira.
MANYANI VYA ISE
Pemphani Kuti Musambirenge Baibolo
Sambirani nkhani za mu Baibolo pa malo na nyengo iyo njiwemi kwa imwe.


text:
Cigaŵa 6: Kubabika kwa Yesu Mupaka pa Nyifwa Yake
Mungelo Gabriyeli wakatumika kwa mwali muwemi zina lake Mariya. Wakamuphalira kuti waŵenge na mwana uyo wazamuwusa nga ni Fumu kwamuyirayira. Mwana uyu, Yesu, wakababikira mu ciŵaya, uko ŵaliska ŵakiza kuzakamuwona. Pamanyuma pake, ŵanalume ŵa Kumafumiro gha dazi ŵakalongozgeka na nyenyezi kuti ŵize kwa mwana uyu. Tisambirenge uyo wakapangiska kuti ŵanalume aŵa ŵawone nyenyezi iyi, na umo Yesu wakathaskikira ku awo ŵakayezgayezga kuti ŵamukome.
Kufumira apa, tisambirengeso za Yesu apo wakaŵa na vilimika 12, apo wakayowoyanga na ŵasambizgi mu tempele. Vilimika 18 pamanyuma pake Yesu wakabapatizika, ndipo wakamba kucita mulimo wa kupharazga Ufumu na kusambizga, mulimo uwo Ciuta wakamutuma kuti wazakacite pa caru ca pasi. Yesu wakasankha ŵanalume 12 kuti ŵaŵe ŵapositole ŵake, ŵakuti ŵamovwire kucita mulimo uwu.
Yesu wakacitaso minthondwe yinandi. Wakaryeska ŵanthu ŵanandi na somba zicoko ndiposo vingwa vicoko waka. Wakacizga ŵalwari na kuwuska ŵakufwa. Paumaliro pake tisambirenge vinthu vinandi ivyo vikacitikira Yesu mukati mu mazuŵa ghaumaliro gha umoyo wake, na umo wakakomekera. Yesu wakapharazga kwa vilimika pafupifupi vitatu na hafu, mwantheura CIGAŴA 6 cikutora vilimika pafupifupi 34.


text:
BAIBOLO LIKUSINTHA UMOYO WA ŴANTHU
Nipaniko Waka Chaka Chimoza cha Mtende na Chimwemwe
CHAKA ICHO WAKABABIKIRA: 1971
UKO WAKABABIKIRA: FRANCE
MBIRI YAKE: WAKAŴA WAMBEMBE, MUZAGHALI, KWENISO WAKAMWANGA MINKHWALA YAKUTIMBANIZGA WONGO
UMO NKHAŴIRA KALE:
Tikakhalanga na ŵapapi ŵithu mu muzi wa Tellancourt, kumpoto cha kumafumiro gha dazi kwa France. Adada ŵakaŵa Ŵachifurenchi, kweni amama Ŵachiitaliya. Apo nkhaŵa na vyaka 8, tikasamira ku kamuzi kanyake ku Roma, Italy. Umoyo ukaŵa wakusuzga chomene tikati tafika kura. Adada na amama kanandi ŵakatimbananga chifukwa cha suzgo la ndalama.
Nkhati nafika vyaka 15, amama ŵakaniphalira kuti nisange ŵanyane ŵakuchezga nawo. Ntheura nkhamba kumalira nyengo yinandi kwakwenda. Nyengo yeneyiyo, nkhamba kwenda na ŵanthu ŵambura kulongosoka. Zuŵa linyake, nkhakumana na munthu uyo wakawonekanga muwemi. Wakanigaŵirako minkhwala yakutimbanizga wongo, ndipo nkhamwa kuti nane niwoneke kuti nili mulara. Nakalinga minkhwala yira yikaninjira, kweniso nkhamba vya uzaghali. Nyengo zinandi, ŵanthu ŵakanigonanga. Nkhamba kuwona umoyo kuŵa wawakawaka. Umoyo panji nyifwa, nkhawonanga kuti vyose ni vyawaka pera. Nkhaŵanga na phukwa chomene. Apo nkhaŵa na vyaka 16, nkhakhumba kuti nijikome, ndipo nkhamwa velemuti yose ya moŵa wakuŵaŵa chomene na kujiponya mu nyanja. Pa chifukwa ichi, nkhaŵa thafya m’paka pa zuŵa lachitatu ndipo nkhasisipuka.
Nkhamba kusuzgikira kusanga vyakukhumbikwa pa umoyo, kweni nkhambaso mbembe na vinthu vinyake viheni. Nkhalutanga ku ŵanthu awo ŵakakhumbanga kugona nane, nkhaŵamweskanga minkhwala yakutimbanizga wongo, na kuŵabira chilichose icho ntcha ndalama zinandi. Magulu ghakurughakuru gha vigeŵenga ghakanitumanga kupelekera minkhwala mu Italy. Nyengo zinandi nkhaŵanga mu mawoko gha ŵapolisi. Vikafika pakuti umoyo wane nkhawuwonanga kuŵa wambura ntchito. Kweni pasi pa mtima nkhagomezganga kuti pali chifukwa icho nili kuŵirako. Ntheura nkhalomba kwa Chiuta, nkhamupempha kuti wanipeko waka chaka chimoza cha mtende na chimwemwe.
UMO BAIBOLO LIKASINTHIRA UMOYO WANE:
Apo nkhaŵa na vyaka 24, nkhaghanaghana vya kusamira ku England. Umoyo wane ukaŵa pangozi chifukwa chakuti nkhendanga na ŵanthu awo ŵakaguliskanga minkhwala yakutimbanizga wongo. Pambere nindasame, nkhaluta kukawona amama. Nkhazizwa kuwona kuti ŵakudumbiskana vya Baibolo na munthu munyake zina lake Annunziato Lugarà. * Pakuti nkhamanyanga umoyo wauchigeŵenga wa munthu uyu, nkhachita wofi ndipo nkhamufumba chifukwa icho wakizira kwa amama. Wakaniphalira kuti sono wali kusintha ndipo njumoza wa Ŵakaboni ŵa Yehova. Ntheura wakaniphalira kuti para nakafika ku England nkhakumane na Ŵakaboni. Nkhazomera kuti ndivyo namuchita. Kweni nkhati nafika ku England, nkhambiraso umoyo wane wakale.
Zuŵa linyake, nkhasangana na Kaboni uyo wakagaŵiranga magazini gha Gongwe la Mulinda na Wukani! mu msewu ku London. Nkhakumbuka ivyo Annunziato wakaniphalira, ndipo nkhamupempha Kaboni yura kuti wanisambizgenge Baibolo.
Nkhazizwa chomene na ivyo nkhasambira mu Baibolo. Mazgu agho ghakanikhwaska chomene nga pa 1 Yohane 1:9, apo pakuti: “Usange tikuzomera zakwananga zithu, Chiuta ni murunji na wakugomezgeka, ndipo watigowokerenge zakwananga zithu na kutitozga.” Vesi ili likanovwira chomene chifukwa nkhajiwonanga kuti nili mukazuzi chifukwa cha ivyo nkhachitanga. Nyengo yeneyiyo nkhamba kusopa na Ŵakaboni ŵa Yehova pa Nyumba ya Ufumu. Ŵakaboni ŵakanipokelera makora chomene. Nkhati nawona umo ŵakutemwerana, nane nkhakhumbanga kuŵa yumoza wawo, pakuti ndivyo nkhadokeranga kwamba kale.
Vikanisuzga viŵi yayi kuleka minkhwala yakutimbanizga wongo na uzaghali, kweni ntchito yikaŵa pakusintha wunthu wane. Nkhawona kuti nkhwenera kuchindika ŵanthu na kuŵaghanaghanira. Nakuti nichali kulimbana na tunkharo tuheni. Kweni Yehova wanovwira, nkhuchitako makora. Myezi 6 kufuma apo nkhambira kusambira Baibolo, nkhabatizika na kuŵa Kaboni wa Yehova. Ivi vikachitika mu 1997.
UMO NASANGIRA CHANDULO:
Pamanyuma pakuti nabatizika, nkhatora mwanakazi zina lake Barbara, uyoso ni Kaboni wa Yehova. Munyane munyake uyo tikenderanga lumoza kale wakati wawona umo nasinthira, nayo wakamba kusambira Baibolo. Nyengo yikati yajumphapo, iyo na mudumbu wake ŵakaŵa Ŵakaboni. Kufuma apo, ŵabuya ŵane ŵachoko, awo ŵakaŵa na vyaka vyakujumpha 80, nawo ŵakamba kusambira Baibolo ndipo ŵakabatizika.
Pasono nili mulara mu mpingo, ndipo ine na muwoli wane tikusambizga Baibolo ŵanthu ŵakuyowoya Chiitaliya awo ŵakukhala ku London. Nyengo zinyake, chitima chikunikora na ivyo nkhachitanga kale, kweni Barbara wakunovwira chomene. Sono nkhukondwa na umoyo wa banja uwo nkhawudokanga kwamba kale, kweniso nili na Dada uyo wakunitemwa chomene. Nkhapempha Chiuta kuti wanipe chaka chimoza cha mtende na chimwemwe, kweni wanipa vinandi chomene.
Sono nkhukondwa na umoyo wa banja uwo nkhawudokanga kwamba kale, kweniso nili na Dada uyo wakunitemwa chomene
^ ndime 10 Wonani nkhani yakuti “Baibolo Likusintha Umoyo wa Ŵanthu


text:
KUFUMA MU NTHAMBA YITHU
“Seŵero la Eureka” Likawovwira Ŵanthu Ŵanandi Kumanya Unenesko wa mu Baibolo
MAZGU ghakuti “Eureka” ghakung’anamura kuti “nalisanga.” Mu vyaka vya m’ma 1800, ŵanthu ŵanandi ŵakalutanga ku California, U.S.A. kukapenja golide, ndipo para ŵalisanga ŵakacemerezganga kuti “Eureka!” Ndipouli, Charles Taze Russell na ŵanyake, ŵakasanga unenesko wa mu Baibolo uwo nchinthu cakuzirwa comene. Ndipo ŵakaŵa ŵakukhumbisiska kuphalirako ŵanji.
Kuzakafika mu cihanya mu 1914, ŵanthu ŵanandi mu misumba yikuruyikuru ŵakawonelera “Sinema Yakulongosora Cilengiwa.” Sinema iyi yikaŵa ya maora ghankhondi na ghatatu, ndipo yikapangika na wupu wa Ŵasambiri ŵa Baibolo wakucemeka kuti International Bible Students Association (I.B.S.A.). Sinema iyi yikaŵa na vithuzithuzi vyakutowa, mazgu ghakulongosora, na tusumu. Yikalongosolera ŵanthu ivyo vikacitika kwambira pa kulenga mpaka pa ivyo vizamucitika paumaliro wa Muwuso wa Yesu Khristu wa Vyaka Cikwi.—Uvu. 20:4. *
Kasi awo ŵakakhalanga mu matawuni ghacokoghacoko na ku mizi ŵakawovwirika wuli? Mu Ogasiti 1914, wupu wa I.B.S.A. ukafumiska “Seŵero la Eureka” kuti uwovwire awo ŵakakhumbanga kumanya unenesko. Seŵero ili likayanangako vinyake na “Sinema Yakulongosora Cilengiwa,” kuti waka likaŵavya vithuzithuzi vyakwenda. Pakaŵa mitundu yitatu ya seŵero ili iyo yikaŵa mu viyowoyero vinandi. Seŵero la “Eureka X” likaŵa na mazgu ghakulongosora ndiposo tusumu. La “Eureka Y” likaŵa na mazgu ghakulongosora, tusumu, kweniso vithuzithuzi vyakutowa. Ndipo lacitatu, likanozgekera mbumba, ndipo likaŵa na mazgu ghacoko waka ghakulongosora ndiposo sumu. Pakaŵa vyakwimbira mazgu na sumu za seŵero ndiposo vyakuwoneskera vithuzithuzi. Vinthu ivi vikaŵa vyambura kudura.
Pakuti cikaŵa cakukhumbikwa yayi kuŵa na cakuwoneskera filimu panji sikilini yikuru, Ŵasambiri ŵa Baibolo ŵakalutanga ku vigaŵa vyakutali comene na “Seŵero la Eureka,” ntheura uthenga wa Ufumu ukafikanga ku vigaŵa vinyake. Seŵero la mazgu pera la “Eureka X” likaŵa lakuti lingalizgika muhanya panji usiku. Vyakuwoneskera seŵero la “Eureka Y” vikakhumbanga nkhongono ya magesi yayi. Lipoti linyake mu Gongwe la Mulinda la ciyowoyero ca ku Finland likati: “Tingawoneska vithuzithuzi ivi pafupifupi kulikose.” Fundo iyi yikaŵa yaunenesko nadi.
Ŵasambiri ŵa Baibolo kanandi ŵakasanganga malo ghambura kulipira, nga ni kilasi la sukulu, khoti, siteji ya sitima ya pamtunda, panji balaza la nyumba para ndikuru kuti ŵawoneskerepo seŵero ili. Nyengo zinandi ŵakawoneskeranga pawaro, ndipo sikilini yikaŵanga salu yikuru yituŵa iyo ŵakakakiliranga kumphepete kwa nthamba. Anthony Hambuch wakalemba kuti: “Ŵalimi ŵakasengura malo mu munda wawo wa vipambi, na kuŵikapo vimakuni vikuruvikuru kuti ŵanthu ŵakhalengepo pakuwonelera seŵero ili.” Gulu ili lakuwoneska “Seŵero la Eureka,” leneilo Anthony Hambuch wakaŵamo, likaŵa na galeta lakuyeghamo vyakuwoneskera, vikwama, mahema na vyakuphikira.
Nyengo zinyake awo ŵakawoneleranga seŵero ili ŵakaŵanga ŵacoko waka, nyengo zinyake ŵakaŵanga ŵanandi comene. Mu United States, ŵanthu 400 ŵakiza mu kilasi linyake ilo likaŵa mu tawuni ya ŵanthu 150 kuzakawonelera seŵero ili. Ku malo ghanyake, ŵanji ŵakenda makilomita ghankhondi na ghatatu kuti ŵakawonelere “Seŵero la Eureka.” Mu Sweden, ŵazengezgani ŵa Charlotte Ahlberg, awo ŵakawungana pa nyumba yake, ‘ŵakakondwa comene’ ŵakati ŵapulikizga seŵero ili. Mu msumba unyake wa ku Australia, ŵanthu 1,500 ŵakiza kuzakawonelera seŵero ili. Gongwe la Mulinda likati ku masekondare na makoleji, ‘ŵasambizgi na ŵana ŵa sukulu wuwo ŵakakopeka na vithuzithuzi ndiposo vinthu ivyo tikawoneskeranga.’ Ŵanthu ŵakatemwanga “Seŵero la Eureka” nanga ni uko kukaŵa kale masinema ghanyake.
KULIMILIRA MBUTO ZA UNENESKO
Makilasi panji mipingo ya Ŵasambiri ŵa Baibolo yikatumanga ŵayowoyi ŵa nkhani kuti ŵakambiske makilasi ghaphya. Pakwambiska makilasi agha, ŵakadumbanga nkhani na kuwoneska “Seŵero la Eureka.” Tikumanya yayi unandi wa ŵanthu awo ŵakawonelera “Seŵero la Eureka.” Vinthu vinandi vyakuwoneskera seŵero ili, ŵakavigwiliskiranga nchito pafupipafupi. Kweni mu 1915 magulu 14 pa 86 agho ghakawoneskanga seŵero ili ndigho ghakapelekanga lipoti nyengo zose. Nangauli mafigara ghakaŵa ghambura kukwana, kweni lipoti la pa caka likati ŵanthu ŵakujumpha 1 miliyoni ŵakawonelera seŵero ili. Ŵanthu 30,000 ŵakapempha mabuku ghakulongosora Baibolo.
Nangauli “Seŵero la Eureka” likwenera kuti likakumbukika kwa nyengo yitali viŵi yayi, kweni vikuwoneka kuti ŵanthu mamiliyoni ghanandi ŵakawonelera seŵero lapadera ili kwambira ku Australia mpaka ku Argentina, ku South Africa mpaka ku British Isles, ku India, na ku Caribbean. Ŵanandi ŵakamanya unenesko wa mu Baibolo, uwo ngwakuzirwa kuluska golide, ndipo ndiwo ŵakaŵa ŵakwenelera kucemerezga kuti “Eureka!”
^ ndime 4 Wonani nkhani yakuti “Kufuma mu Nthamba Yithu—Sinema Yakukhozga Cipulikano Iyo Yafiska Vyaka 100,” mu Gongwe la Mulinda la Febuluwale 15, 2014, peji 30-32.


text:
JW LIBRARY
Kuchita Dawunilodi Mabuku pa Tabuleti ya Android
Pa JW Library mungachita dawunilodi mabuku, maburosha, mathirakiti kweniso mavidiyo. Mungaŵerenga panji kusambira mabuku ghanandi kwambura Intaneti.
Chitani ivi kuti muchite dawunilodi mabuku:
Kuchita Dawunilodi Buku
Mungachita dawunilodi mabuku ghanandi ndipo mungaŵerenga panji kusambira kwambura Intaneti.
Julani navigation drawer, na kudofya pa Publications kuti muwone mabuku agho ghalipo.
Dofyani pa Languages kuti muwone viyowoyero ivyo vilipo. Sankhani chiyowoyero icho mukukhumba. Viyowoyero ivyo mukugwiliskira ntchito kanandi ndivyo vikuŵa pakwambilira. Mungatayipa zina la chiyowoyero icho mukukhumba kuti muchisange luŵiro.
Pali nthowa zakupambanapambana izo mungasangira mabuku pa JW Library.
Pa By Type, pali chigaŵa cha mabuku, mathirakiti, na mavidiyo. Mwachiyelezgero, para mwadofya pa mabuku musangenge mabuku pera. Chigaŵa ichi chimovwiraninge kusanga Gongwe la Mulinda kuyana na chaka panji mavidiyo kuyana na chigaŵa chake. Dofyani All Types kuti muwelere apo mwanguŵa.
Chigaŵa cha What’s New chikulongora mabuku agho ghafuma mwasonosono mu chiyowoyero icho mwajura.
Mabuku agho mundachite dawunilodi ghakuŵa na kabingu. Dofyani kuti muchite dawunilodi. Para mwamara kuchita dawunilodi, kabingu kakufumapo. Dofyani pa buku kuti muŵerenge.
Pa Downloaded pali vyose ivyo muli kuchita dawunilodi. Mungaŵika mu ndondomeko iyo mwakhumba. Mungaŵika pa Frequently Used, Rarely Used, panji Largest Size.
Kuwuskamo Buku
Mungadilita buku usange mwakhumba panji usange mukukhumba malo ghakuti muŵikemo vinyake.
Julani pa navigation drawer na kudofya pa Publications, na kudofya buku ilo mukukumba (mwachiyelezgero, Books) kuti muwone mabuku ghose. Para mukukhumba kudilita buku, dofyani pa tumadoti, na kudofya Delete.
Usange mukukhumba malo, mungadilita mabuku agho mukughagwiliskira ntchito viŵi yayi panji agho ngakuru. Lutani pa chigaŵa cha Downloaded; na kusankha pa Rarely Used panji Largest Size. Dilitani mabuku agho mukughakhumbaso yayi.
Kuchita Update Buku
Nyengo zinyake, mungakhumbikwira kuchita update mabuku agho muli kuchita dawunilodi.
Buku ilo ŵachita update pakuŵa tumivi. Para mwadofya pa buku muwonenge uthenga wakuti ŵalichita update. Dofyani Download kuti muchite update, panji dofyani Later kuti mulutilire kuŵerenga ilo muli nalo.
Kuti muwone usange mabuku ghakukhumbikwa kupanga update, julani navigation drawer; dofyani Publications. Usange pali mabuku ghanyake ghakukhumbikwira update, pakwizanga chigaŵa cha Pending Updates. Dofyani chigaŵa ichi kuti muwone mabuku agho mungachita update. Kuti muchite update dofyani pa buku panji pa Update All kuti muchite dawunilodi vyose.
Ivi vikamba mu February 2015 pa JW Library 1.4, pa tabuleti ya Android 2.3 panji kukwelera muchanya. Para vinthu ivi mukuviwona yayi, wonani pa “Umo Mungachitira na JW Library pa Tabuleti ya Android,” pa mutu wakuti, Kupanga Update JW Library.


text:
Kasi mu Baibolo Muli Vichi?
Mu Baibolo muli uthenga wa Chiuta, panji kuti mazgu ghake, agho ngakukhumbikwa chomene kwa ise mazuŵa ghano. Baibolo likutisambizga umo tingakhalira makora kweniso umo tingachitira kuti Chiuta watitemwenge. Kweniso Baibolo likuzgora mafumbo agha:
7 Kasi Baibolo likati ntchivichi chichitikenge mazuŵa ghano?
20 Kasi mungachita wuli kuti movwirike nadi para mukuŵazga Baibolo?
UMO MUNGASANGIRA MAVESI MU BAIBOLO
Mu Baibolo muli mabuku 66. Baibolo lili kugaŵika paŵiri: Malemba Ghachihebere na Chiaramu (“Testamente Lakale”) na Malemba Ghachigiriki (“Testamente Lasono”). Buku lililose mu Baibolo lili na machaputara na mavesi. Para lemba lalembeka, nambara yakwamba iyo yalondezgana na zina la buku ndiyo ni chaputara, ndipo nambara yakulondezgapo ndiyo ni vesi panji mavesi. Chiyelezgero, para palembeka Genizesi 1:1 ndikuti ni Genizesi chaputara 1, vesi 1.


text:
KABUKU KA UTEŴETI NA UMOYO WACHIKHRISTU May 2017
Umo Mungapharazgira
Masachizgo gha umo mungapharazgira na Gongwe la Mulinda kweniso umo mungalongosolera unenesko wa mu Baibolo wakukhwaskana na ivyo vichitikenge munthazi. Lembani masachizgo ghinu gha umo mungapharazgira.
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Chimanyikwiro Chakuti Ŵaisrayeli Ŵazamuwelera ku Charu Chawo
Kasi Yehova wakamulayizga vichi Yeremiya apo wakamuphaliranga kuti wagure munda? Kasi Yehova wakalongora wuli uwemi wake?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Ebedi-meleki Wakaŵa Wachikanga na Walusungu
Ebedi-meleki wakachita vinthu mwachikanga kweniso mwamahara apo wakakumananga na Themba Zedekiya, ndipo pamasinda wakamulongora lusungu Yeremiya ntchimi ya Yehova.
UMOYO WACHIKHRISTU
Kupwelelera Malo Ghithu Ghakusoperapo
Malo ghithu ghakusoperapo ghakumanyikwa na zina la Chiuta withu uyo ni Mutuŵa, ntheura malo agha ghakwenera kuŵa ghakutowa. Kasi waliyose wangachita wuli kuti wawovwirepo pa mulimo wakupwelelera Nyumba ya Ufumu?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Yehova Wazamuchita Nase Kuyana na Milimo Yithu
Ntchimi Yeremiya na Themba Zedekiya ŵakamanyanga kuti Yerusalemu waparanyikenge, kweni yumoza ndiyo wakapona.
UMOYO WACHIKHRISTU
Yehova Waluwenge Yayi Chitemwa Chinu
Kasi Yehova wakuŵawona wuli ŵateŵeti ŵake awo sono ŵakuchita vichoko chifukwa chakuti ŵachekura?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
“Leka Kujipenjera Vinthu” Vikuru
Baruki wakasopanga Yehova mwakugomezgeka na kovwira Yeremiya, kweni nyengo yinyake wakamba kuwona vinthu mwambura kwenelera. Kasi wakeneranga kuchitachi kuti wapone pharanyiko la Yerusalemu?
MAZGU GHA CHIUTA MBUSAMBAZI
Yehova Wakutumbika Ŵajiyuyura na Kulanga Ŵakujikwezga
Ŵababuloni ŵakujikuzga ŵakaŵa ŵankhaza ku ŵanthu ŵa Chiuta. Ŵaisrayeli awo ŵakapera ŵakafumiskika ku wuzga. Kasi ntchivichi chikachitikira msumba wa Babuloni?


text:
Kumbi Taŵanthu te ndi “Wongu Wachiŵi”?
KUMBI mwe ndi wongu ulinga? Asani mwamuka kuti “umoza,” ndikuti muneneska. Kweni muliŵavu linu mwe so tinthu tinyaki to tija nge vingwi ndipu titumiza mauthenga ku viŵalu vakupambanapambana. Tinthu teniti tigwira ntchitu nge wongu ndipu tiziŵika kuti manyuroni (neurons). Mtundu unyaki wa manyuroni ugwira ntchitu mwakuziziswa ukongwa. Mphaki kuti asayansi atiwudana kuti “wongu wachiŵi.” Mtundu wenuwu uziŵika kuti enteric nervous system (ENS). Manyuroni ngenanga ngasanirika muwongu cha, kweni ngasanirika ukongwa mumoyu.
Paja ntchitu yikulu kuti liŵavu ligayi chakurya cho munthu warya. Mphaki kuti wongu ukupangika kuti uzomerezengi kuti ntchitu zinyaki zigwirikengi ndi manyuroni ngo ngasanirika mumoyu.
Chinanga kuti wongu ukupangika mwakuziziswa ukongwa kuphara manyuroni ngo ngasanirika mumoyu, kweni nangu ngakupangika mwalusu. Asayansi asachizga kuti muliŵavu la munthu manyuroni ngenanga ngajumpha 200 miliyoni ndipu ngangafika 600 miliyoni. Yiwu akamba so kuti asani ntchitu yakugaya chakurya yo yigwirika ndi manyuroni ngenanga yachitikiyanga muwongu, manyuroni ngatingi ngajengi ngakulu ukongwa. Buku linyaki likamba kuti, “Vikuja umampha ukongwa kuti ntchitu yakugaya chakurya yichitikiyengi mumoyu chifukwa ndimu yichitika umampha.”—The Second Brain.
VO MANYURONI NGACHITA MUMOYU
Kuti chakurya chigayiki, pakhumbika kuti liŵavu lituzi timaji takupambanapambana. Venivi vitenere kuchitika pa nyengu yakwenere kweniso timaji teniti tikhumbika kutumizika kumalu ngakwenere. Vo vichitika pa nyengu yeniyi vakusuzga kuvivwisa. Mwakuyeruzgiyapu, mumatumbu musanirika maselu ngo ngaziŵa vinthu vo ve muchakurya cho tarya. Ivi vitovya kuti manyuroni ngo ngasanirika mumoyu ngatumizi uthenga ku viŵalu vinyaki kuti vituzi timaji takwenere kuti tigayi chakurya cho tarya, kuti chiyambi kugwira ntchitu muliŵavu. Manyuroni ngenanga ngatovya so ukongwa chifukwa ngaziŵa unandi wa asidi ndipuso vinthu vinyaki vo ve muchakurya cho tarya. Ndipu ngawonesesa kuti liŵavu latumiza timaji takukoliyana ndi unandi wa chakurya cho tarya.
Chakurya chitenda mwakuziziswa ukongwa kuti chikafiki mumoyu. Manyuroni ngo ngasanirika mumoyu ngo ngaziŵika kuti “wongu wachiŵi,” ndingu ngatovya ukongwa kuti ntchitu yeniyi yichitiki. Kumbi venivi vichitika wuli? Manyuroni yanga ngachitisa kuti malu ngosi ngo chakurya chitenda kusazgapu matumbu ngatundumukengi ndipuso ngafyekengi chakurya.
Manyuroni ngo ngasanirika mumoyu, ngatitivikiriya so ku matenda. Kanandi, chakurya cho titurya chija ndi tividononu to titambisa matenda. Mwaviyo, mphaki kuti chigaŵa chikulu ukongwa cha maselu ngo ngatitivikiriya ku matenda, chisanirika mumoyu! Asani munthu warya chakurya cho che ndi tividononu tinandi takwambisa matenda, manyuroni ngenanga ngachitisa kuti matumbu ngafyeki ukongwa chakurya cho. Ivi vichitisa kuti munthu wawukuwi pamwenga watuliyi.
WONGU UTOVYA PAKUGAYA CHAKURYA
Vingawoneka nge kuti manyuroni ngo ngasanirika mumoyu ngagwira ntchitu mwambula kuwovyeka ndi wongu, kweni ndimu vilili cha. Mwakuyeruzgiyapu, manyuroni ngenanga ngatumiza uthenga ku wongu ndi chilatu chakuti munthu waziŵi asani we ndi nja ndipuso kuti waziŵi unandi wa chakurya cho wakhumbika kurya. Manyuroni ngenanga ngatumiza so uthenga ku wongu asani munthu waguta ndipu ngangachitisa kuti wawukuwi asani warya ukongwa.
Panyaki mwechendaŵerengi nkhani iyi, mutenere kuti mwaziŵanga kuti wongu utovya pa ntchitu yakugaya chakurya. Mwakuyeruzgiyapu, taŵanthu tikondwa ukongwa asani tarya chakurya chamampha. Asayansi akamba kuti ivi vichitika chifukwa chakuti manyuroni ngo ngasanirika mumoyu ngatumiza ‘uthenga wakulongo kukondwa’ ku wongu. Akhumba ndichu chifukwa chaki ŵanthu anandi atanja kurya vakurya vamampha asani asuzgika maŵanaŵanu. Asayansi apenja kuti asaniyi nthowa yakupangiya munkhwala wo ungachitisa kuti manyuroni ngenanga ngatumizengi uthenga wakulongo kukondwa ku wongu asani munthu wasuzgika maŵanaŵanu.
Vo vichitika mumoyu asani munthu wasuzgika maŵanaŵanu, we ndi mantha pamwenga asani wakondwa ukongwa, mbukaboni unyaki wakuti wongu utovya pa ntchitu yakugaya chakurya. Asani munthu wasuzgika maŵanaŵanu, manyuroni ngo ngasanirika mumoyu ngachitisa kuti ndopa zikengi muvigaŵa vinyaki va liŵavu m’malu mwakuluta mo mutenda chakurya. Nyengu zinyaki asani munthu wasuzgika maŵanaŵanu wangachita mselu. Vija viyo chifukwa wongu uziŵisa manyuroni ngenanga kuti ngachitisi kuti matumbu ngasinthi mo ngafyeke chakurya.
Chinanga kuti manyuroni ngo ngasanirika mumoyu ngagwira ntchitu zosi izi, kweni ngangaŵanaŵana cha pamwenga kukusankhiyani vakuchita. Tingakamba kuti manyuroni yanga, ngapambana ndi wongu. Ngangakuwovyani cha kulemba sumu, kuŵerengese ndalama pamwenga kulemba homuweki. Chinanga kuti ve viyo, asayansi azizwa ukongwa ndi ntchitu zo manyuroni ngenanga ngagwira. Pe so vinthu vinyaki vinandi vo asayansi aleka kuziŵa vakukwaskana ndi manyuroni yanga. Ulendu unyaki mwechendayambi kurya chakurya, muziŵanaŵaniyi dankha vo vichitika muliŵavu linu kuti chakurya chigayiki. Mwakuyeruzgiyapu, mungaziŵanaŵaniya mo chakurya chitende, mo mauthenga ngatumizikiya kweniso vo vichitika kuti liŵavu lituzi timaji to tisongono chakurya.


text:
LIJIGANYO 23
Ana Mabuku Getu Akusagalemba ni Kugagopolela Catuli?
Pakusaka kuti tutende yiliyose yakomboleka kuti tulalicile “ngani syambone” kwa “ŵangosyo silisyose, ni mipingo, nipo soni ŵandimi syosope,” tukusakoposya mabuku mu yiŵeceto yakupunda 600. (Ciunukuko 14:6) Ana tukusakombola catuli kutenda masengo gakusawusyaga? Tukusagakombola ni cikamucisyo ca ŵakulemba ŵakutyocela m’yilambo yakulekanganalekangana, soni ŵagopolela ŵakwana 3,000, wosopeŵa ali ŵa Mboni sya Yehofa.
Ngani syakwe akusasilemba mu cisungu. Likuga Lyakulongolela likusalolela masengo ga Dipatimenti Jakulemba ku likulu lyetu lya pacilambo cosope. Dipatimentiji jikusalinganya masengo ga ŵakulemba ŵakutumicila ku likulu lyetu, soni ku maofesi ga nyambi gane. Kola ŵakulemba ŵakulekanganalekangana kukusatukamucisya kulemba ngani syasikusakwaya ndamilo syakulekanganalekangana yayikusatendekasya kuti mabuku getu gaŵe gakusangalasya kwa ŵandu m’yilambo yosope.
Ngani syasilembilesyo akusasitumisya kwa ŵagopolela. Panyuma pakuti ngani syalembile asijiticisye, akusasitumisya pakompyuta ku makuga ga ŵagopolela pacilambo cosope, ŵakusagopolela, kulola naga agopolele cenene, soni kusiŵalanga. Akusalingalinga kusagula “maloŵe gakuŵajilwa ga usyesyene” gampaka gatagulile cenene mu ciŵeceto cawo yayili ku Cisungu.—Mlaliki 12:10.
Makompyuta gakusakamucisya kuti masengoga gajendeje mwacitema. Makompyuta ngaŵa mkukamula masengo ga ŵandu ŵakulemba ni ŵakugopolela. Nambope, masengo gawo komboleka kwenda mwacitema pakamulicisya masengo mabuku gagopolela maloŵe, mapologalamu, soni mabuku gakuwungunyila ngani ga pa kompyuta. Mboni sya Yehofa syalinganyisye pologalamu ja pakompyuta jakolanjikwa kuti Multilanguage Electronic Publishing System (MEPS). Mu pologalamuji akusajinjisyamo ngani sya yiŵeceto yejinji, kulumbikanya ngani ni yiwilili yakwe, soni kusilinganya kuti apanganye cenene mabuku.
Ana ligongo cici tukusalingalinga kutenda yosopeyi, atamose mu yiŵeceto yakusaŵeceta ŵandu ŵamnono? Ligongo lili lisosa lya Yehofa kuti “ŵandu wosope akulupuce ni ayicile pakumanyilila usyesyene.”—1 Timoteo 2:3, 4.
Ana mabuku getu akusagalemba catuli?
Ligongo cici tukusagopolela mabuku getu mu yiŵeceto yejinji?


text:
CHIGAŴA 2
Kumbi Chiuta Wauneneska ndi Yani?
Kwe Chiuta yumoza pe wauneneska ndipu zina laki ndi Yehova. (Sumu 83:18, NW) Iyu ndi Mzimu, ndipu tingamuwona cha. Iyu watitiyanja ndipu wakhumba kuti nasi timuyanjengi. Wakhumba so kuti tiyanjengi anyidu. (Mateyu 22:35-40) Iyu Ngwapachanya Ukongwa ndipuso ndi Mulengi wa vinthu vosi.
Chinthu chakwamba cho Chiuta wangulenga wenga mungelu, yo pavuli paki wanguzidanika kuti Yesu Khristu. Ndipu Yehova wangulenga so angelu anyaki.
Yehova wakulenga vinthu vosi vakuchanya . . . ndi va pacharu chapasi. Chivumbuzi 4:11
Yehova Chiuta wangulenga nyenyezi, charu chapasi ndi vosi vo vilimu.—Chiyambo 1:1.
Iyu wangulenga munthu wakwamba Adamu kutuliya ku fuvu.—Chiyambo 2:7.


text:
YEZGANI CHIPULIKANO CHAWO | ENOKI
“Wakamukondweska Chiuta”
ENOKI wakakhala vyaka vinandi, vyakukwana 365. Kuyana na umo tikukhalira sono, vyaka 365 ivi ni vyaka vya ŵanthu ŵanayi awo ŵakhala nyengo yitali. Kuyana na mu nyengo yake, Enoki wakaŵa mulara viŵi yayi. Kale, ŵanthu ŵakhalanga vyaka vinandi. Mwachiyelezgero, apo Enoki wakababikanga Adamu wakaŵa na vyaka vyakujumpha 600. Ndipo wakakhalaso vyaka 300. Nakuti ŵazukuru ŵake ŵanyake ŵakakhala vyaka vinandi kujumpha iyo. Pa vyaka 365 Enoki wakaŵa kuti wachali munyamata wakuti wangachita vinandi. Kweni wakafwa.
Enoki umoyo wake ukaŵa pangozi chomene. Ŵani nga mukumuwona, wakuchimbira na kubisama ŵanthu awo waŵaphaliranga uthenga wa Chiuta ndipo ŵakukhumba kumukoma. Ŵanthu aŵa ŵakwiya ndipo mbakali chomene. Ŵakumutinkha ndipo ŵakukhumba yayi kupulika uthenga wake. Kweniso ŵakutinkha Chiuta. Iwo ŵangamutimba Enoki, kweni palije icho ŵangachita kwa Chiuta wake, Yehova. Panji Enoki wakakayikanga usange wazamuwonanaso na banja lake. Wakwenera kuti wakafipiranga mtima muwoli wake, ŵana ŵake ŵasungwana, mwana wake Metusela na muzukuru wake Lameki. (Genizesi 5:21-23, 25) Kasi uwu ukaŵa umaliro wa umoyo wake?
Baibolo likuyowoyapo vinandi yayi vya Enoki. Likuyowoya waka mwakudumura mu mabuku ghatatu. (Genizesi 5:21-24; Ŵahebere 11:5; Yuda 14, 15) Ndipouli, mabuku ghatatu agha, ghakutovwira kumanya chipulikano icho Enoki wakaŵa nacho. Kasi mukupwelelera banja? Kasi nyengo zinyake mukukumana na masuzgo chifukwa chakuti ivyo mukugomezga ni vyaunenesko? Usange ndimo viliri, mungasambira vinandi kwa Enoki.
“ENOKI WAKALUTILIRA KWENDA NA CHIUTA WAUNENESKO”
Ŵanthu ŵakachitanga viheni chomene mu nyengo ya Enoki. Uwu ukaŵa muwiro wa nambara 7 kufuma pa Adamu. Nangauli ŵanthu ŵakachitanga viheni nthena, kweni ŵakaŵa kufupiko na nyengo iyo ŵanthu ŵakaŵa ŵakufikapo. Lekani ŵanthu ŵakakhalanga vyaka vinandi. Ndipouli, ŵakachitanga vinthu viheni chomene. Mbembe na nkhaza vikaŵa waka palipose. Ivi vikambika mu muwiro wachiŵiri apo Kayini wakakoma munung’una wake, Abelu. Nakuti yumoza wa ŵazukuru ŵa Kayini wakajikuzganga chomene chifukwa wakaŵa wankhaza kuluska Kayini. Mu muwiro wachitatu, ŵanthu ŵakamba kuchita kwananga kunyake. Ŵakamba kuchema pa zina la Yehova mwambura kwenelera. Ŵakaliyuyuranga na kulifipiska.—Genizesi 4:8, 23-26.
Ŵanthu ŵachisopa chautesi aŵa, ŵakazara chomene mu nyengo ya Enoki. Ntheura Enoki wakeneranga kusankha chakuchita. Kasi wakeneranga kukolerana na ŵanthu aŵa panji kuteŵetera Chiuta waunenesko Yehova, uyo wakalenga vyose? Enoki wakwenera kuti wakapulika vinandi vya Abelu, uyo wakakomeka chifukwa cha kusopa Yehova. Enoki nayo wakasankha kuchita vinthu nga ni Abelu. Lemba la Genizesi 5:22 likuti: “Enoki wakalutilira kwenda na Chiuta waunenesko.” Lemba ili likulongora kuti Enoki wakasopanga Chiuta mu charu chakuzura na ŵanthu ŵaheni. Nakuti ni munthu wakwamba uyo Baibolo likuzunura kuti wakendanga na Chiuta.
Vesi ili likulongoraso kuti Enoki wakalutilira kwenda na Yehova wati wababa Metusela. Enoki wakaŵa na banja apo wakaŵa na vyaka pafupifupi 65. Baibolo likuyowoya yayi zina la muwoli wake kweniso unandi wa ŵana ŵake “ŵanalume na ŵanakazi.” Usange dada wakwenda na Chiuta uku wakulera na kupwelelera banja, wakwenera kuŵikapo mtima kusambizgaso banja lake kutemwa Chiuta. Yehova wakakhumbanga kuti Enoki wagomezgekenge kwa muwoli wake. Enoki wakayimanyanga fundo iyi. (Genizesi 2:24) Iyo wakwenera kuti wakasambizga nadi ŵana ŵake kutemwa Yehova Chiuta. Kasi ivi vikawovwira?
Baibolo likuyowoyapo yayi za chipulikano cha Metusela mwana wa Enoki. Baibolo likuti waka Metusela wakakhala vyaka vinandi kuluska waliyose. Metusela wakwenera kuti wakafwa Chigumula chikati chakhala pachoko waka kuti chichitike. Metusela wakababa mwana mwanalume zina lake Lameki. Apo Lameki wakababikanga asekuru ŵake a Enoki ŵakaŵa ŵachali ŵamoyo. Lameki nayo wakaŵa na chipulikano. Yehova wakatuma Lameki kuyowoya uchimi wakukhwaskana na mwana wake Nowa. Ndipo uchimi uwu ukafiskika pamanyuma pa Chigumula. Baibolo likuti Nowa nayo wakenda na Chiuta nga mbasekuru ŵake a Enoki. Apo Nowa wakababikanga, Enoki wakaŵa kuti wafwa kale. Kweni ivyo Nowa wakapulika vyakukhwaskana na Enoki, vikamovwira chomene. Nowa wakwenera kuti wakapulika vya Enoki kwa adada ŵake, a Lameki, panji asekuru ŵake a Metusela, para apo yayi mbwe wakapulika kwa Yaredi, dada wa Enoki. Yaredi wakafwa apo Nowa wakaŵa na vyaka 366.—Genizesi 5:25-29; 6:9; 9:1.
Pali mphambano yikuru chomene pakati pa Enoki na Adamu. Nangauli Adamu wakaŵa lungalunga panji kuti wakufikapo, kweni wakanangira Yehova na kulekera ŵana mbiri yiheni. Enoki wakahara kwananga kweni wakenda na Chiuta. Wakaŵalekera mbiri yiwemi ŵana ŵake. Adamu wakafwa apo Enoki wakaŵa na vyaka 308. Adamu wati wafwa, kasi ŵana na ŵazukuru ŵake ŵakamulira chomene? Tikumanya yayi. Kweni “Enoki wakalutilira kwenda na Chiuta waunenesko.”—Genizesi 5:24.
Usange mukupwelelera banja, wonani ivyo mungasambirako kwa munthu wachipulikano Enoki. Nangauli muli na udindo wakupwelelera banja linu mwakuthupi, kweni chakuzirwa chomene ntchakuti mukwenera kusambizga banja linu vya Chiuta. (1 Timote 5:8) Banja linu lingasambira makora para mukuchita ivyo mukuyowoya. Usange namwe mwasankha kwenda na Chiuta nga ni Enoki, mukwenera kulondezga ivyo Baibolo likuyowoya. Para mungachita nthena, ndikuti ŵana ŵinu muzamuŵalekera mbiri yiwemi.
ENOKI “WAKACHIMA VYA IWO”
Enoki wakwenera kuti nyengo zinyake wakachitanga phukwa chifukwa wakaŵa yekha munthu wachipulikano. Kweni kasi Yehova wakamanyanga kuti wakuchita phukwa? Enya. Nakuti zuŵa linyake, Yehova wakayowoya na muteŵeti wake wakugomezgeka uyu. Chiuta wakatuma Enoki uthenga wakuti waphalire ŵanthu. Ntheura Enoki yikaŵa ntchimi yakwamba iyo uthenga wake uli mu Baibolo. Tikumanya fundo iyi chifukwa Yuda, munung’una wa Yesu, wakalemba mazgu gha uchimi agho Enoki wakayowoya kale chomene. *
Kasi uchimi wa Enoki ukaŵa wakuti wuli? Uchimi uwu ukuti: “Wonani, Yehova wakiza na ŵatuŵa ŵake ŵanandi kuzakeruzga wose. Ndipo wose ŵambura kopa Chiuta wakaŵasanga na mulandu pa milimo yawo yose yiheni iyo ŵakayichita kwambura kopa Chiuta, kweniso pa vinthu vyose viheni ivyo ŵakwananga ŵambura kopa Chiuta ŵakamuyowoyera.” (Yuda 14, 15) Chinthu chakwamba icho tawona mu uchimi uwu ntchakuti Enoki wakayowoyanga nga kuti vyachitika kale. Pamasinda, mauchimi ghanandi ghakalembekanga munthowa yakuyana waka. Chifukwa wuli? Ntchifukwa chakuti uchimi para wayowoyeka, ukuŵa wanadi, mwakuti vikuŵa nga vyachitika kale.—Yesaya 46:10.
Kasi vinthu vikaŵa wuli apo Enoki wakayowoyanga uchimi uwu? Uchimi uwu likaŵa chenjezgo lankhongono chomene. Enoki wakazunura kanayi mazgu ghakuti “ŵambura kopa Chiuta” kuti wasuske ŵanthu na milimo yawo yiheni iyo ŵakachitanga. Uchimi uwu ukachenjezganga ŵanthu wose kuti charu chapasi chanangikirathu kufuma waka apo ŵanthu ŵakachimbizgika mu munda wa Edeni. Ntheura Enoki wakati ŵanthu aŵa ŵakumanenge na ngozi yikuru chomene para Yehova wiza na ‘ŵatuŵa ŵake ŵanandi’ awo mbangelo ŵankhongono kuzakaparanya charu. Enoki wakapharazga uthenga uwu mwachikanga nangauli wakaŵa yekha. Panji Lameki wakazizwanga kuwona umo asekuru ŵake ŵakapharazgiranga mwachikanga. Usange wakazizwanga nadi, ipo tingapulikiska chifukwa chake.
Nase tingasambirako kwa Enoki kuwona charu ichi nga umo Chiuta wakuchiwonera. Uthenga wacheruzgo uwo Enoki wakapharazganga uchali wakovwira nanga ni mazuŵa ghano. Nga umo Enoki wakachenjezgera, Yehova wakaparanya nadi charu na Chigumula. Kweni pharanyiko ilo likwiza kunthazi uku, ndilo ndikuru chomene kuluska Chigumula. (Mateyu 24:38, 39; 2 Petrosi 2:4-6) Yehova na ŵangelo ŵake mbakunozgeka kweruzga charu chiheni ichi. Ntheura waliyose wakwenera kukumbukira chenjezgo la Enoki na kuphalirako ŵanji. Nyengo zinyake ŵabali na ŵabwezi ŵithu ŵangatisuska ndipo tingajipulika nga tili waka tekha. Kweni Yehova wakamuleka yayi Enoki, ndipo walekengeso yayi ŵateŵeti ŵake ŵakugomezgeka.
“WAKASAMUSKIKA KUTI WALEKE KUWONA NYIFWA”
Kasi Enoki wakafwa wuli? Nyifwa ya Enoki njakuzizika chomene. Baibolo likuyowoya waka kuti: “Enoki wakalutilira kwenda na Chiuta waunenesko, ndipo wakawonekaso yayi, chifukwa Chiuta wakamutora.” (Genizesi 5:24) Kasi Chiuta wakamutora wuli? Paulosi wakati: “Na chipulikano, Enoki wakasamuskika kuti waleke kuwona nyifwa, ndipo wakawoneka yayi chifukwa Chiuta wakamusamuska. Pakuti pambere wandasamuskike ukaboni ukapelekeka kuti wakamukondweska Chiuta.” (Ŵahebere 11:5) Kasi mazgu ghakuti “wakasamuskika kuti waleke kuwona nyifwa” ghakung’anamurachi? Mabaibolo ghanyake ghakuti Chiuta wakatolera Enoki kuchanya. Kweni uwu mbutesi. Baibolo likuti Yesu Khristu ndiyo wakaŵa wakwamba kuwuskikira kuchanya.—Yohane 3:13.
Ipo Enoki “wakasamuskika” wuli kuti “waleke kuwona nyifwa”? Yehova wakwenera kuti wakamugoneka waka tulo na kufwa kwambura kupulika vyakuŵinya. Kweni pakwamba, Enoki wakapokera ‘ukaboni wakuti wakamukondweska Chiuta.’ Wakapokera wuli? Kwati kwakhala pachoko kuti wafwe, Enoki wakwenera kuti wakawona mboniwoni kufuma kwa Chiuta yakuti charu chapasi ni paradiso. Wati wawona mboniwoni iyi, Enoki wakagona tulo twanyifwa. Paulosi wakalemba vya Enoki kweniso ŵanalume na ŵanakazi ŵanyake wakugomezgeka kuti: “Wose aŵa ŵakafwira mu chipulikano.” (Ŵahebere 11:13) Enoki wati wafwa, ŵalwani ŵake ŵakwenera kuti ŵakapenjanga thupi lake, kweni ‘likawoneka yayi,’ panji Yehova wakalibisa kuti ŵaleke kulisopa. *
Kasi Enoki mphanyi vikamumalira wuli Chiuta walekenge kumutora? Ghanaghanirani umo vinthu vikaŵira pa nyengo yira. Ŵalwani ŵake ŵakakwiya chomene na uthenga wacheruzgo uwo wakaŵapharazgira ndipo ŵakakhumbanga kumukoma. Ntheura Enoki ŵakachimbira ndipo wati wavukirathu, wakabisama pa malo ghanyake. Kweni wakamanya kuti mulimose umo vingaŵira ŵalwani ŵamukomenge, ndipo wafwenge nyifwa yakuŵinya chomene. Apo wakapumuranga, wakalomba kwa Chiuta. Ndipo Chiuta wakamupa mtende wa mumtima. Mboniwoni iyo Chiuta wakamuwoneska yikamukhozga chomene.
Ghanaghanirani umo Enoki wakajipulikira kuwona charu chiwemi chakupambana na icho wakaŵamo. Charu ichi chikwenera kuti chikaŵa chakutowa nga ni munda wa Edeni, kweni mukaŵavya ŵakerubi kujandizga ŵanthu kunjiramo. Mukaŵa ŵanthu ŵanandi ndipo wose ŵakaŵa ŵakukondwa. Mukaŵavya chakuŵawofya. Mukaŵavya kutinkhana, kutambuzgika chifukwa cha kusopa Chiuta nga umo vikaŵira na iyo. Enoki wakawona kuti Yehova wakumutemwa ndipo ni mubwezi wake. Iyo wakawona kuti charu cha Paradiso ichi ndicho chizamuŵa chikaya chake. Pa nyengo iyi, apo Enoki wakaŵa na mtende mumtima, wakagona tulo twanyifwa.
Pa malo agha ndipo wakafwira, ndipo Chiuta wachali kumukumbuka. Nga umo Yesu wakayowoyera, Enoki wakulindilira nyengo iyo Chiuta wazamuwuskira wose awo ŵali kufwa. Ŵakufwa awo Chiuta wakuŵamanya ŵazamupulika mazgu gha Yesu na kufumira kuwaro, ndipo ŵazamuwona charu chakutowa na chamtende.—Yohane 5:28, 29.
Kasi mungatemwa kuti namwe muzakaŵemo? Chizamuŵa chakukondweska chomene kuwonana na Enoki. Tizamupulika vinandi kwa iyo. Iyo wazamutiphalira usange ivyo tikumanya vya nyifwa yake ndimo vikaŵira nadi. Kweni pali chinthu chinyake chakuzirwa chomene icho tikwenera kusambirako kwa iyo. Paulosi wakati walongosora vya Enoki wakalemba kuti: “Kwambura chipulikano ntchambura machitiko kumukondweska Chiuta.” (Ŵahebere 11:6) Ipo nase tikwenera kuŵa na chipulikano kweniso chikanga nga ni Enoki.
^ ndime 14 Ŵakaswiri ŵanyake ŵakuti mazgu agho Yuda wakalemba ghakafuma mu buku la Enoki, kweni mu buku ili muli waka vidokoni vyakuyowoya za Enoki. Buku ili likuzunurapo nadi vya uchimi wa Enoki. Kweni uchimi wa Enoki uwu, ŵakwenera kuti ŵakawukopera waka kufuma mu mupukutu unyake wakale, para apo cha, mbwe ŵakachita kupulika ku ŵanthu ŵanyake. Vingachitika kuti Yuda nayo wakaŵerenga mu mpukutu wakale uwu, para apo cha mbwe wakapulika vya Enoki kufuma kwa Yesu uyo wakawonanga kufuma kuchanya.
^ ndime 20 Chiuta wakwenera kuti wakawoneseska kuti thupi la Mozesi na Yesu ghaleke kusangika pa chifukwa chakuyana waka.—Dotoronome 34:5, 6; Luka 24:3-6; Yuda 9.


text:
Kuzenga Nyumba za Ufumu Kumadera Ngakutali
Wonani vo magulu 5 nganguchita kuti ngafiski kuzenga Nyumba za Ufumu ziŵi mu mazuŵa 28.
Kuvikiliya Vinyama Kweniso Vimiti ku Warwick
Akaboni aku Yehova akwamba kuzenga likulu lawu lasonu ku New York. Kumbi achita wuli kuti avikiliyi vinyama kweniso vimiti ku Warwick?
Nyumba za Ufumu 1000 Zazengeka Kweniso Zinyaki Zeche Kuzengeka
Akaboni aku Yehova ku Philippines anguchita chinthu chapade mu pulogilamu yawu yakuzenga nyumba za Ufumu.
Ntchitu Yakuzenga Likulu Lidu Lasonu
Akaboni aku Yehova azenga likulu lawu lasonu ku Warwick, New York. Yiwu agomezga kuti alongozgeka ndi Chiuta pa ntchitu yawu yeniyi.


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Nthengwa na kupatana (1-9)
-
Kuleka kunjira mu nthengwa ntchawanangwa (10-12)
-
Yesu wakutumbika ŵana (13-15)
-
Fumbo la munyamata musambazi (16-24)
-
Kujipata chifukwa cha Ufumu (25-30)
19 Yesu wakati wamara kuyowoya vinthu ivi, wakafumako ku Galileya na kwiza ku mphaka za Yudeya, kusirya linyake la Yorodani.+
2 Kweniso mizinda yikuru yikamulondezga, ndipo wakaŵachizga kwenekura.
3 Ŵafarisi ŵakiza kwa iyo kuti ŵamuyezge, ŵakamufumba kuti: “Kasi ntchakuzomerezgeka kuti mwanalume wapate muwoli wake pa chifukwa cha mtundu uliwose?”+
4 Yesu wakaŵazgora kuti: “Kasi mundaŵazge kuti uyo wakaŵalenga pakwamba wakaŵalenga iwo mwanalume na mwanakazi,+
5 ndipo wakati: ‘Pa chifukwa ichi mwanalume walekenge awiske na anyina ndipo wabatikanenge na muwoli wake, ndipo wose ŵaŵiri ŵaŵenge thupi limoza’?+
6 Ntheura mbaŵiriso yayi, kweni thupi limoza. Pa chifukwa ichi, icho Chiuta wagumanya pamoza munthu waleke kupatura.”+
7 Ŵakati kwa iyo: “Ipo chifukwa wuli Mozesi wakati mwanalume wapelekenge kalata yachipati na kumupata mwanakazi?”+
8 Iyo wakati kwa iwo: “Mozesi, wakamuzomerezgani kupata ŵawoli ŵinu+ chifukwa cha unonono wa mitima yinu, kweni ndimo vikaŵira chara pakwamba.+
9 Nkhumuphalirani kuti waliyose uyo wakupata muwoli wake, kwambura chifukwa cha uzaghali, na kutora munyake wakuchita uleŵi.”+
10 Ŵasambiri ŵakati kwa iyo: “Usange ndimo viliri kwa mwanalume na muwoli wake, mbwenu ntchiwemi chara kutora.”
11 Yesu wakati kwa iwo: “Mbanthu wose chara ŵakumanya kupokelera mazgu agha, kweni ŵekha awo ŵali na chawanangwa.+
12 Pakuti pali ŵanyake awo ŵangatora yayi chifukwa ŵakababika nthena, ndipo pali ŵanyake awo ŵangatora yayi chifukwa ŵanthu ŵakaŵatungura, paliso ŵanyake awo ŵangatora yayi chifukwa cha Ufumu wakuchanya. Uyo wangakwaniska kuchipokelera ichi, wachipokelere.”+
13 Ŵanthu ŵanyake ŵakiza na ŵana ŵachoko kwa Yesu kuti waŵike mawoko ghake pa iwo na kulomba, kweni ŵasambiri ŵakaŵakalipira.+
14 Kweni Yesu wakati: “Ŵalekani ŵana ŵachoko, ndipo lekani kuŵakanizga kwiza kwa ine, pakuti Ufumu wakuchanya ngwa ŵanthu nga ni aŵa.”+
15 Wakaŵika mawoko ghake pa iwo, ndipo wakafumako kura.
16 Sono wonani, munthu munyake wakiza kwa Yesu ndipo wakati: “Msambizgi, kasi nichite chinthu wuli chiwemi kuti nisange umoyo wamuyirayira?”+
17 Wakati kwa iyo: “Chifukwa wuli ukufumba ine icho ntchiwemi? Kuli Yumoza uyo ni muwemi.+ Kweni usange ukukhumba kunjira mu umoyo, usungilire malango nyengo zose.”+
18 Wakati kwa iyo: “Malango nga?” Yesu wakati: “Ungakomanga munthu chara,+ ungaleŵanga chara,+ ungibanga chara,+ ungapelekanga ukaboni wautesi chara,+
19 chindika awuso na anyoko,+ ndiposo utemwenge mzengezgani wako nga umo ukujitemwera wamwene.”+
20 Munyamata yura wakati kwa iyo: “Nasungilira vyose ivi, kasi nkhupeleŵera mpha?”
21 Yesu wakati kwa iyo: “Usange ukukhumba kuŵa wakufikapo, luta ukaguliske ivyo uli navyo na kupeleka ku ŵakavu ndipo uŵenge na usambazi kuchanya.+ Wize uŵe mulondezgi wane.”+
22 Munyamata yura wakati wapulika ichi, wakafumapo wachitima, pakuti wakaŵa na vinthu vinandi chomene.+
23 Ndipo Yesu wakati ku ŵasambiri ŵake: “Nadi nkhumuphalirani kuti chizamuŵa chinonono kwa munthu musambazi kunjira mu Ufumu wakuchanya.+
24 Kweniso nkhumuphalirani kuti, ntchipusu kuti ngamila yisolote mu jiso la sindano kuluska kuti munthu musambazi wanjire mu Ufumu wa Chiuta.”+
25 Ŵasambiri ŵakati ŵapulika ichi, ŵakazizwa chomene, ndipo ŵakati: “Ipo ni njani wangaponoskeka?”+
26 Yesu wakaŵadodoliska, ndipo wakati kwa iwo: “Ku ŵanthu, ichi ntchambura machitiko, kweni kwa Chiuta vinthu vyose ni vyamachitiko.”+
27 Ndipo Petrosi wakazgora kuti: “Wonani, ise tasida vinthu vyose na kumulondezgani, kasi tizamuŵa na vichi?”+
28 Yesu wakati kwa iwo: “Nadi nkhumuphalirani, pa kulengaso, para Mwana wa munthu wakhala pa chitengo chake chauchindami, imwe mwanilondezga namweso muzamukhala pa vitengo 12, na kweruzga mafuko 12 gha Israyeli.+
29 Ndipo waliyose uyo wasida nyumba panji ŵakuru panji ŵanung’una panji ŵadumbu panji awiske panji anyina panji ŵana panji minda chifukwa cha zina lane, wazamupokera vinandi chomene ndipo wazamuhara umoyo wamuyirayira.+
30 “Kweni ŵanandi awo mbakwamba ŵazamuŵa ŵaumaliro ndipo ŵaumaliro ŵazamuŵa ŵakwamba.+
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Mateyu 19
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
FUMBU 3
Kumbi Ndingachita Wuli Kuti Ndikambisanengi Umampha ndi Apapi Ŵangu?
KUMBI MUNGACHITA WULI?
Ŵanaŵaniyani chakuchitika ichi: Pa chitatu usiku, Geoff wa vyaka 17 wamaliza kugwira ntchitu za panyumba ndipu wakhumba kupumuwa. Wajula TV ndipu waja pampandu wo watanja.
Pa nyengu yeniyi, Ada ŵaki asere pakhomu kweni akondwa cha.
“Geoffrey! Ntchifukwa wuli usuŵiliya waka kuwonere TV m’malu mwakuti umuwovyeku muvurwa waku kulemba homuweki? Nyengu zosi uchita cha vo ndakukambiya!”
Geoff walongoro chapasipasi ndipu awisi atuvwa vo wakamba, watiti: “Mwayambapu sonu.”
Awisi atuza pafupi, ndipu akamba kuti, “Utiti wuli?”
Geoff wamphonemphone waka masu ndipu wamuka mwamantha kuti, “Ndalongoropu cha ini.”
Awisi akwiya ukongwa. Ndipu atimukambiya mwakukalipa kuti, “Ungaziwelezangapu so cha kundikambiya mazu ngeningo!”
Asani imwi mwenga Geoff, kumbi mwatingi muchitengi wuli kuti muleki kuyambana ndi apapi ŵinu?
MUŴANAŴANIYENGEPU DANKHA!
Kukambisana ndi apapi ŵinu kuyanana ndi kwendesa galimotu. Asani msewu wajalizika ndi vinthu vinyaki, mukhoza kwenda nthowa yinyaki.
MWAKUYERUZIYAPU:
Msungwana munyaki zina laki Leah, wangukamba kuti, “Nditondeka kukambisana mwakufwatuka ndi ada. Nyengu zinyaki asani ndilongoro nawu, atanja kukamba kuti, ‘Pepa, kumbi ulongoro ndi ini?’”
LEAH WANGACHITA VINTHU VITATU IVI.
Kulongoro nawu mwaukali.
Leah walongoro mwakudaniliza, “Ada namwi, nkhani njakukhumbika ukongwatu iyi!”
Kuleka kulongoro nawu.
Leah waleka waka kukambiya awisi za suzu lo we nalu.
Walekeza dankha kuŵakambiya kuti waziŵakambiyi nyengu yinyaki yamampha.
Leah wakambisana nawu yija awisi pamwenga watiŵalembe kalata kuti waŵakambiyi za suzu laki.
Pa vinthu vitatu ivi, kumbi muwona kuti ntchinthu wuli cho Leah wakhumbikanga kuchita?
ŴANAŴANIYANI IVI: Awisi aku Leah avwa cha vo wakamba chifukwa chakuti atimbanyizika maŵanaŵanu ndi vinthu vinyaki. Asani Leah wangasankha Sachizu A, ndikuti awisi azizwengi kuti ntchifukwa wuli watiŵakalipiya. Ivi vingachitisa kuti awisi aleki kuvwa vo wakamba ndipu angawona kuti watiŵatumbika cha. (Ŵaefesu 6:2) Kukamba unenesa ivi vingawovya cha.
Chinanga kuti Sachizu B lingaja lambula kusuza kulilondo kweni ndakovya cha. Ntchifukwa wuli tikamba viyo? Chifukwa chakuti Leah wakhumbika kuŵakonkhose awisi kuti aziŵi suzu laki, ndipu ivi vingawovya kuti aziŵi mo angamuwovye. Mwaviyo, kuja cheti kungawovya cha chinanga nkhamanavi.
Chifukwa chakuti Leah wasankha Sachizu C, walekiyengi limu cha kulongoro ndi awisi. M’malu mwaki wayesengi kukambisana nawu nyengu yinyaki. Asani wangasankha kuŵalembe kalata, vimuwovyengi kuti wayambi kuvwa umampha mumtima.
Kulemba kalata kungamuwovya so kuti wakonkhosi chechosi cho wakhumba kukambiya awisi. Asani awisi aŵerenga kalata, aziŵengi vo mwana wawu wang’anamuwa, ndipu ivi viŵawovyengi kuziŵa masuzu ngaki. Mwaviyo Sachizu C ndakovya kwaku Leah kweniso awisi. Kwali wakambisanengi nawu yija pamwenga waŵalembiyengi kalata, vo wasankha vikoliyana ndi vo Bayibolu likamba kuti “tichitengi vinthu vo vingawovya kuti paje chimangu.”—Ŵaroma 14:19.
Kumbi ndi vinthu wuli vinyaki vo Leah wangachita?
Ŵanaŵaniyani vo wangachita ndipu lembani pa malu ngo mwapasika mumphata. Lembani vo vingachitika chifukwa cha sachizu lo mwasankha.
MUMUKENGI MWAULEMU
Mutenere kuziŵa kuti nyengu zinyaki vo mungakamba, apapi ŵinu angaviŵanaŵaniya munthowa yinyaki.
MWAKUYERUZGIYAPU:
Apapi ŵinu atikufumbani kuti, ‘Ntchifukwa wuli uwoneka kuti wakondwa cha?’ Imwi mutiŵamuka kuti, “Ndakhumba cha kuti tikambisani nkhani yeniyo.”
Kweni apapi ŵinu angawona nge mukamba kuti: “Ndingakukambiyani cha suzu langu chifukwa nditikugomezani cha. Ndamukambiya anyangu.”
Ŵanaŵaniyani kuti mwakumana ndi suzu ndipu apapi ŵinu akhumba kukuwovyani. Asani mungakamba kuti: “Kudandaula cha, ndimalanengi nalu ndija.”
Kumbi apapi ŵinu angawona nge mung’anamuwanji?
Kumbi mungamuka wuli mwaulemu?


text:
Asani Munthu Mu Banja Watama Matenda Ngakuti Wachirengi Cha
DOREEN wanguguŵa ukongwa murumu waki Wesley, yo wenga ndi vyaka 54 ŵati amusaniya ndi khansa ya muwongu. * Madokotala ngangukamba kuti Wesley wajengi ndi umoyu kwa miyezi yimanavi ŵaka. Doreen wanguti: “Venga nge kutulu. Ndingutimbanyizika maŵanaŵanu kwa masabata nganandi. Ndavwanga nge kuti vichitikiya isi cha kweni ŵanthu anyaki. Ndivu ndalindizanga cha pa umoyu wangu.”
Ntchachitima kuti vo vinguchitikiya Doreen, vichitikiya so ŵanthu anandi. Munthu weyosi wangatama mwamabuchibuchi matenda ngakulu ngo wangatondeka kuchira. Chinanga kuti ve viyo, ŵanthu anandi atijipereka kuphwere abali ŵawu wo asanirika ndi matenda ngaviyo. Kweni kuphwere ŵanthu wo atama matenda ngakuti achirengi cha, ndi ntchitu yikulu. Kumbi ŵanthu m’banja angachita wuli kuti apembuzgi ndipuso aphwere mubali wawu yo watama matenda ngaviyo? Kumbi wo aphwere munthu yo watama angachita wuli kuti alekengi kusuzgika maŵanaŵanu? Kumbi ndi vinthu wuli vo vichitikiya munthu yo watama asani waja kamanavi kutayika? Chakwamba, tiyeni timuki dankha fumbu lakuti, ntchifukwa wuli kuphwere munthu yo watama matenda ngakuti wachirengi cha ndi ntchitu yikulu?
KUSANKHA VAKUCHITA NKHUPUSU CHA
Nthowa zasonu zo achipatala agwirisiya ntchitu zitovya kuti ŵanthu alekengi kufwa liŵi. Mu vyaka pafupifupi 100 vo vajumpha, ŵanthu anandi afwanga liŵi chinanga ndi muvyaru vakukhupuka. Ŵanthu asweranga cha kufwa chifukwa cha matenda ngakupasirana ndipuso ngozi. Vipatala venga kutalikutali. Ivi vachitisanga kuti ŵanthu anandi atamiyengi kunyumba ndipuso afwiyengi kweniko.
Mazuŵa nganu, madokotala ngakusaniya nthowa zakuchizgiya matenda zo zitovya kuti munthu wajengi kwa nyengu yitali. Kali, matenda nganyaki ngabayanga liŵi munthu. Kweni mazuŵa nganu munthu wangaja kwa nyengu yitali chinanga wangatama matenda ngeningo. Chinanga kuti ve viyo, munthu wachiriya limu cha. Ŵanthu wo atama matenda ngaviyo, aja so ndi masuzgu nganyaki ngo ngachitisa kuti atondekengi kujiphwere ŵija. Kuphwere ŵanthu ŵenaŵa, kukhumba vinandi ndipuso ija ntchitu yikulu ukongwa.
Mazuŵa nganu, ŵanthu anandi afwiya kuchipatala m’malu mwakufwiya kunyumba. Ndipu anandi aziŵa cha vo vichitika asani munthu watufwa ndipu mbamanavi ukongwa wo akuwonapu munthu wachifwa. Mwaviyo, ŵanthu wo aphwere mubali wawu yo watama matenda ngakuti wachirengi cha aja ndi mantha. Ndipu venivi vingachitisa kuti alekengi kumuphwere umampha. Nanga ntchinthu wuli cho chingaŵawovya?
MUNOZGEKIYENGI LIMU
Nge mo venge ndi Doreen, ŵanthu anandi aguŵa ukongwa asani mubali wawu amusaniya ndi matenda ngo wachirengi cha. Ntchinthu wuli cho chingakuwovyani kunozgeke chinanga kuti mungasuzgika maŵanaŵanu, mungaja ndi mantha kweniso chitima? Mteŵeti wakugomezgeka waku Chiuta wangupemphera kuti: “Tisambizeni kuŵerenga mazuŵa ngidu kuti tisaniyi mtima wazeru.” (Sumu 90:12) Mumupemphengi Yehova Chiuta kuti wakuwovyeni ‘kuŵerenga mazuŵa nginu’ mwazeru kuti muziŵi mo mungangagwirisiya ntchitu mwakwenere, m’bali winu wechendafwi.
Mukhumbika kunozgeke kuti mufiski kuchita venivi. Asani mubali winu wafiska kulongoro, mungachita umampha kumupempha kuti wasankhiyi limu munthu yo wazakumusankhiyanga vakuchita asani iyu waziyamba kutondeka kulongoro. Mungachita umampha kumufumbiya so limu asani wangayanja kuzimuŵika pa okusijini, kuzija muchipatala kwa nyengu yitali pamwenga kuzipasika mtundu unyaki wa chovyu cha kuchipatala. Ivi vingawovya kuti abali ŵaki azilekengi kupwakasana pamwenga kujimba mulandu, chifukwa chakuŵanaŵana kuti amusankhiya uheni mubali wawu yo watama ukongwa ndipu watondeka kuchita chechosi. Kukambisana kweche nyengu kutovya kuti ŵanthu mubanja aziŵikengi maŵanaŵanu ngawu ngosi pa vo angachita kuti aphwere mubali wawu. Bayibolu likamba kuti: “Vinthu vifiskika cha asani ŵanthu akambisana cha.”—Nthanthi 15:22.
VO MUNGACHITA PAKUWOVYA YO WATAMA
Chinthu chakukhumbika ukongwa cho mungachita pakuphwere munthu yo watama nkhumupembuzga. Munthu yo watama matenda ngo wachirengi cha, wakhumbika kumusimikiziya kuti mutimuyanja ndipu we yija cha. Kumbi mungachita wuli venivi? Mumuŵerengiyengi mabuku kweniso mumumbiyengi sumu. Musankhengi mabuku pamwenga sumu zakuchiska kweniso zo wangakondwa nazu. Ŵanthu anandi wo atama apembuzgika asani mubali wawu watiŵako janja kweniso wakamba nawu kamanakamana.
Mungachita umampha kumukambiya zina la munthu weyosi yo waza kuzimuwona. Lipoti linyaki lingukamba kuti: “Kanandi, munthu [yo watama] waleka liŵi cha kuvwa. Iyu watuvwa umamphaumampha vo vichitika chinanga kuti mungawona nge kuti wagona. Mwaviyo, mutenere cha kukamba chinthu chechosi cho mwatingi mukambengi cha asani iyu wenga masu.”
Mupempherengi nawu. Bayibolu likonkhosa kuti nyengu yinyaki, Paulo ndi anyaki angukumana ndi masuzgu ngakulu mwakuti akayikanga kuti ajengi ndi umoyu. Kumbi yiwu angupempha chovyu wuli? Paulo wangupempha mabwezi ngaki kuti: “Namwi so mungatiwovya mwa kutiŵeyere kwaku Chiuta.” (2 Ŵakorinte 1:8-11) Pempheru lakutuliya pasi pa mtima asani tatama kweniso asani tasuzgika maŵanaŵanu ndakovya ukongwa.
MUKHUMBIKA KUZOMEREZA VO VACHITIKA
Tingasuzgika maŵanaŵanu kuziŵa kuti mubali widu wafwengi nyengu yeyosi. Ve viyo chifukwa chakuti palivi munthu yo wakuyiziŵiriya nyifwa. Tisuzgika kuzomereza chifukwa taŵanthu tikulengeka kuti tingafwanga cha. (Ŵaroma 5:12) Mphaki Mazu Ngaku Chiuta ngakamba kuti nyifwa ndi “murwani.” (1 Ŵakorinte 15:26) Mwaviyo, mphakuvwika kuti tisuzgika maŵanaŵanu chifukwa chakuŵanaŵaniya kuti mubali widu wafwengi.
Chinanga kuti ve viyo, kuzomereza vo vachitika kungawovya ŵanthu mubanja kujalikisa mitima yawu pasi ndipuso kuŵika maŵanaŵanu ngawu ngosi pa vo angachita kuti awovyi yo watama. Vinthu vinyaki vo vichitika valembeka mu bokosi lakuti, “ Vo Vichitika Asani Kwaja Masabata Ngamanavi Kuti Munthu Watayiki.” Mbanthu wosi cha wo atama wo achita vinthu vo valembeka mu bokosi ili ndipuso anyaki vichitika pa nyengu zakupambanapambana. Kweni ŵanthu anandi wo atama, vinthu vinyaki vo valembeka mu bokosi lenili vitiŵachitikiya.
Asani mubali widu yo tamuphweriyanga watayika, tingachita umampha kudana mubwezi widu kuti wazitipembuzgi. Abali ndipuso ŵanthu wo aphweriyanga munthu yo watamanga, akhumbika kuŵasimikiziya kuti suzgu yo mubali wawu wakumananga nayu yamala kweniso wasuzgika cha. Mulengi widu watitisimikiziya kuti “akufwa aziŵa kanthu cha.”—Wakutaula 9:5.
YO WANGAKUPEMBUZGANI UKONGWA
Kuthemba Chiuta nkhwakukhumbika ukongwa. Titenere kuchita venivi pa nyengu yo tiphwere mubali widu yo watama matenda ngo wachirengi cha ndipuso asani watayika. Chiuta wangakuwovyani kuziya m’mazu ngakupembuzga kweniso vakuchita va ŵanthu anyaki. Doreen wanguti: “Ndinguwona kuti ndikhumbika cha kukana kuwovyeka ndi munthu weyosi. Tinguzizwa ukongwa kuwona mo ŵanthu angutiwovye. Ini ndi murumu wangu tinguwona kuti venivi valongonga kuti Yehova watitikambiya kuti, ‘Ndikulekeningi cha, ndikuwovyeningi.’ Ndiluwengi cha vo vingutichitikiya.”
Yehova Chiuta ndiyu wangatipembuzga ukongwa. Wavwisa urwirwi kweniso chitima cho tija nachu chifukwa ndiyu wakutilenga. Iyu watitiwovya kuti tikunthiyengepu ndipuso watitichiska. Pe so chinthu chinyaki chakukondwesa, iyu wakulayizga kuti pambula kuswera wamalisengi nyifwa ndipu yazamuŵapu so cha. Wazamuyuska ŵanthu mabiliyoni nganandi wo iyu watiŵakumbuka. (Yohane 5:28, 29; Chivumbuzi 21:3, 4) Pakumaliya, tosi tazamudaniriza mwanthazi mazu ngo Paulo wangukamba ngakuti: “Nyifwa, zepani nthazi zaku? Nyifwa, lepani liwoza laku?”—1 Akorinto 15:55.
^ ndimi 2 Mazina ngasinthika.


text:
Kasi Ningachita Wuli Kuti Nikwerenge Makora Mayeso?
Ivyo ungachita
Kujidelera yayi! Ungajiwonanga nga kuti ndimwe ŵakutondekerathu yayi. Para wamba kughanaghana kuti ukutondeka ntchiwemi kughanaghanira ivyo ukuchita makora. Mwachiyelezgero, apo ŵanthu ŵakanenanga mpositole Paulosi chifukwa cha umo wakayowoyeranga, iyo wakaŵazgora kuti: ‘
Nanga ningaŵa mulemwa mu kayowoyero, kweni nkhumanya vinthu vinandi.’ (2 Ŵakorinte 10:10; 11:6) Paulosi wakamanyanga ivyo wakatondekanga. Kweniso wakamanyanga ivyo wakachitanga makora. Iwe ke? Kasi ni vichi ivyo ukuchita makora? Usange ukumanya makora yayi, wuli ufumbe munthu munyake uyo ni mulara kwa iwe? Wakovwirenge kumanya vinthu ivyo ukuchita makora ndipo ulutilirenge kulimbikira.
Ulimbikirenge kuŵerenga. Kuŵerenga ndiko kungawovwira munthu kuti wakwere makora mayeso. Ŵanyake ŵakutemwa yayi vyakuŵerenga. Kweni kuŵerenga ndiko kukovwira. Para ukulimbikira kuŵerenga uwonenge kuti vikunozga. Icho chikukhumbikwa nkhuŵa na ndondomeko. Manya kuti kuŵerenga ndiko kukwenera kuŵa pakwamba. Mbunenesko ivyo Baibolo likuyowoya kuti pali “
nyengo ya kuseka” na “
nyengo ya kuvina.” (Mupharazgi 3:1, 4; 11:9) Nawe ukwenera kuŵa na nyengo ya ntchezgo nga umo ŵakuchitira ŵanyako. Kweni pa Mupharazgi 11:4 pali chenjezgo yakuti: ‘
Uyo wakulaŵilira mphepo waseŵenge yayi mbuto, ndipo uyo wakulaŵiska pa mabingu wavunenge kanthu chara.’ Kasi tikusambirako vichi? Chizita yayi. Para uli na chizita ndikuti ntchito izo ni zakuzirwa chomene ugwirenge yayi. Chakwamba ukwenera kuŵerenga pa manyuma ndipo ungaseŵera. Kufipa mtima yayi chifukwa nyengo yakuchitira vyose ivi yilipo!


text:
FUNDU ZAKUKUMALIYA
Kumbi Titenere Kukondwere Maholidi?
MAHOLIDI nga visopa kweniso ngakucharu ngo ŵanthu anandi akondwere muvigaŵa vakupambanapambana vacharu nga m’Bayibolo cha. Nanga kumbi ngakwambiya pani? Asani ku chigaŵa cho muja kwe layibulale, muzizwengi kuwona vo ma buku ngakamba pa nkhani ya maholidi. Wonani vakuyeruzgiyapu vimanavi ivi.
Isitala. Buku linyaki likamba kuti: “Palivi peposi M’chipanganu Chasonu po palongo kuti ŵanthu akondweriyanga phwandu la Isitala.” (The Encyclopædia Britannica) Kumbi Isitala yikwamba wuli? Yikwambiya kuchisopa chaboza. Chinanga kuti ŵanthu akamba kuti holidi iyi njakukumbukiya kuyuka kwaku Yesu kweni vakuchitika va mu nyengu ya Isitala va Chikhristu cha.
Sekeresu la Chaka Chifya. Zuŵa ndi vakuchitika va pa sekeresu la Chaka Chifya vituŵa vakupambanapambana malinga ndi charu chaki. Pakukonkhoska va sekeresu lenili, buku linyaki likamba kuti: “Fumu ya ku Roma Julius Caesar, yingujalikiska zuŵa la January 1, kuja zuŵa la chaka chifya mu 46 B.C. Pa zuŵa ili, Aroma akumbukiyanga Janus yo wenga chiuta wa mageti, makhomu ndi chiyambi cha vinthu. Zina la mwezi wa January likudanika kutuliya ku zina lakuti Janus, yo wenga ndi visku viŵi, chisku chinyaki chalereskanga kunthazi chinyaki kuvuli.” (The World Book Encyclopedia) Mwaviyo, masekeresu nga Chaka Chifya ngakutuliya ku chisopa chaboza.
Zuŵa la Valentine. Buku linyaki likamba kuti: “Zuŵa la Valentine likwambiya pa phwandu lakukumbuka ŵanthu ŵaŵi wo angubayika chifukwa cha Chikhristu wo adanikanga kuti Valentine. Kweni vo vachitikanga pa zuŵa ili . . . viwoneka kuti vikwambiya pa phwandu lakali la Chiroma lo ladanikanga kuti Lupercalia lo lachitikanga pa 15 February. Phwandu ili latumbikanga Juno yo wenga chiuta wa Aroma, wa anthukazi ndi nthengwa, kweniso Pan chiuta wa chilengedu.”
Maholidi Nganyaki. Tingakambiskana maholidi ngosi cha ngo ŵanthu achita pacharu chosi chapasi. Kweni, Yehova wazomerezga cha maholidi ngosi ngo ngatumbika ŵanthu pamwenga mawupu nga ŵanthu. (Yeremiya 17:5-7; Machitidu 10:25, 26) Kumbukani so kuti, chiyambi cha maholidi nga visopa chingatiwovya kuziŵa asani ngakukondweska Chiuta pamwenga cha. (Yesaya 52:11; Chivumbuzi 18:4) Fundu za m’Bayibolo zo ze mu Mutu 16 wa buku ili zikuwovyeningi kuziŵa mo Chiuta wawone ŵanthu wo achita nawu maholidi ngo ngakutuliya ku chisopa chaboza.


text:
Kumbi Akaboni aku Yehova Achita Umishonale?
Hinya. Kwekosi ko aja, Akaboni aku Yehova wosi atesesa kuchita vo amishonale achita ndipu akambiyaku anyawu vo agomezga.
Kweniso, Akaboni anyaki asamiya kuvigaŵa ko ŵanthu anandi ŵechendavwi uthenga wamampha wa m’Bayibolo. Anyaki asamiya m’vyaru vinyaki kuti akasazgiyeku uteŵeti wawu. Yiwu akondwa ukongwa kufiskaku uchimi wo Yesu wangukamba wakuti: “Mundiŵiyengi akaboni . . . ku vigoti va panupasi.”
Mu 1943, tingujalikiska Sukulu ya Giliyadi Yakusambiza Bayibolo kuti yiwovyi amishonale ŵidu anyaki. Kutuliya pa nyengu iyi, Akaboni akujumpha 8,000 asambira sukulu yeniyi.


text:
August 28–September 3
EZEKIELE 39-41
Sumu 16 ndi Pempheru
Mazu Ngakwamba (Mamin. 3 pamwenga kusikiya pasi)
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA
“Kumbi Chiwona Chaku Ezekiele cha Nyumba Yakusopiyamu Chititisambizanji?”: (Mamin. 10)
Ezek. 40:2—Kusopa Yehova nkhwakukhumbika ukongwa kuluska kusopa kunyaki kwekosi (w99-CN 3/1 11 ¶16)
Ezek. 40:3, 5—Yehova wafiskengi nadi khumbu laki pa nkhani yakusopa kwauneneska (w07-CN 8/1 10 ¶2)
Ezek. 40:10, 14, 16—Titenere kulondo fundu zapachanya zaku Yehova kuti timusopengi mwauneneska (w07-CN 8/1 11 ¶5)
-
Kufufuza Fundu Zakuzirwa za M’Bayibolu: (Mamin. 8)
Ezek. 39:7—Kumbi zina laku Chiuta linangika wuli asani ŵanthu akamba kuti wachita vinthu vambula urunji? (w12-CN 9/1 21 ¶2)
Ezek. 39:9—Ntchinthu wuli chazamuchitikiya vidya vankhondu vo mitundu yazamusiya pavuli pa Aramagedoni? (w89 8/15 14 ¶20)
Kumbi mwasambiranji vakukwaskana ndi Yehova pakuŵerenga Bayibolu sabata yinu?
Kumbi ndi fundu zinyaki nizi zakuzirwa zo mwasaniya pakuŵerenga Bayibolu sabata yinu?
-
Kuŵerenga Bayibolu: (Mamin. 4 pamwenga kusikiya pasi) Ezek. 40:32-47
KUSAZGIYAKU LUSU LIDU MU UTEŴETI
Ulendu Wakwamba: (Mamin. 2 pamwenga kusikiya pasi) fg sambiru 1 ¶1—Yambani nge kuti mukhumba kumuwonesa vidiyo yakuti Kumbi Mungayanja Kuvwa Uthenga Wamampha?, (kweni kumuwonesa cha). Mugaŵiyeni Kabuku.
Ulendu Wakuweliyaku: (Mamin. 4 pamwenga kusikiya pasi) fg sambiru 1 ¶2—Kambani mazu ngo ngangakuwovyani kuti muziweliyeku.
Sambiru la Bayibolu: (Mamin. 6 pamwenga kusikiya pasi) fg sambiru 1 ¶3-4
TICHITENGI VINTHU NGE AKHRISTU
Sumu 45
“Kumbi Ndichitengeku So Zukwanji Upayiniya Wakovya?”: (Mamin. 15) Nkhani yakukambisana. Wonesani vidiyo yakuti, Yehova Wandiwovyengi Kuchita vo Ndingafiska.
Sambiru la Bayibolu la Mpingu: (Mamin. 30) kr mutu 6¶1-7 ndi bokosi lamutu wakuti “Kupharazga Ufumu—Kupharazga Uthenga Wamampha Pacharu Chosi”.
Kambani Mwakudumuwa vo Tasambira Kweniso vo Tazamusambira Sabata Yamawa (Mamin. 3)
Sumu 47 ndi Pempheru


text:
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA | YEREMIYA 51–52
Vosi vo Yehova Wakamba Vifiskika
Yehova wangukambiya limu vinthu chayivu vo vinguzichitika
“Nolani mivi”
51:11, 28
Amedi ndi Aperesi ŵenga alusu ukongwa pakuponya mivi ndipu agomezanga ukongwa uta pa nkhondu. Yiwu anolanga mivi yawu kuti yiserengi ukongwa paliŵavu asani agwaza munthu
“Asilikali a ku Babiloni anguleka kuchita nawu nkhondu”
51:30
Mwa wo pakulembeka mbiri yaku Nabonidus ukamba kuti: “Asilikali aku Sirusi angusere mu Babiloni kwambula kuchita nawu nkhondu.” Ivi vilongole limu kuti anguchita nawu nkhondu chayiyu cha ndipu venivi vikoliyana ndi uchimi waku Yeremiya.
“Babiloni wazamuja mulu wa vimya ndipu wazamuja mahami mpaka muyaya”
51:37, 62
Kwambiya mu 539 B.C.E., ufumu wa Babiloni ungwamba kumala nthazi. Alexander Mura wakhumbanga kuti Babiloni uje msumba ukulu, kweni wangufwa mwamabuchibuchi. Mu nyengu ya Akhristu akwambiriya, ku Babiloni kwajanga Ayuda, ndichu chifukwa chaki Petro wangulutaku. Kweni kuzifika cham’ma 300 C.E., msumba uwu ndipu wabwangandulika kweniso ndipu ndi mahami kali