text:
MUTU 16
Wanguchita Vinthu Mwazeru, Mwachiganga Kweniso Mwambula Kujanja
1-3. (a) Kumbi Estere wavwanga wuli wachiluta kuchikumana ndi murumu waki yo wanguja pampandu wachifumu? (b) Kumbi fumu yingumulonde wuli Estere?
MTIMA waku Estere wenga muchanya penipo wafikanga pafupi ndi mpandu wachifumu. Ŵanaŵaniyani kuti mutimuwona wachisere m’nyumba yachifumu ya ku Susa, ku Perese. Estere watuvwa ŵaka chiwawa cha malundi ngaki ndi vakuvwala vaki vachifumu. Wanguzomerezga cha kuti maŵanaŵanu ngaki ngatimbanyizgiki ndi kawonekeru ka nyumba iyi, vimati vaki vakutowa kweniso ndi mo kukudyoŵeke kuchanya ndi mathabwa nga vimiti va sidara va ku Lebanoni. Maŵanaŵanu ngaki ngosi ngenga pa munthu yo wanguja pampandu wachifumu chifukwa ndiyu watingi wasankhengi kuti Estere wabayiki pamwenga cha.
2 Karonga wamulereseskanga ŵaka Estere wachiza, pavuli paki wangumusoske nthonga yagolidi. Munthu wakhoza kuŵanaŵana kuti kusoska nthonga kwengavi nchitu yeyosi, kweni wenga ukaboni wakuti Estere walondereka ndipu wabayikengi cha chifukwa chakuluta kwa fumu kwambula kudanika. Wachifika pafupi ndi mpandu wachifumu, Estere wangusoska janja ndi kuko kunthazi kwa nthonga.—Est. 5:1, 2.
3 Karonga Ahaswerusi wenga munthu wakukhupuka ndipuso wamazaza ngaki. Viwoneka kuti vakuvwala va mafumu nga ku Perese pa nyengu yo vajanga vakudula ukongwa. Kweni Estere wati wawona murumu waki wanguziŵa kuti weche kumwanja. Murumu waki wangumufumba kuti: “Kumbi ukhumba chine Estere fumukazi? Pemphu laku ndakuti uli? Nadi likapaskikanga kwaku chingana nchigaŵa chimoza cha vigaŵa viŵi va ufumu.”
4. Kumbi Estere wakhumbikanga kuchita chinthu chinyaki so nichi chakusuzga?
4 Yapa Estere wangulongo chivwanu ndi chiganga pakuluta kuchikumana ndi karonga kuti wavikiliyi ŵanthu a mtundu waki ku chiŵembu chakuti abayiki. Chinanga kuti fumu yingumulonde, kweni wakhumbikanga so kuchita chinthu chinyaki chakusuzga. Wakhumbikanga kukambiya Karonga wakunyada uyu mwakuyikhorweska kuti Hamani yo wenga nduna yo wamugomezganga ukongwa, ndi munthu muheni ukongwa ndipu wamunyenga kuti wabayi ŵanthu a mtundu waku Estere wosi. Kumbi watingi wamukonkhoskiyengi wuli, nanga tingasambiranji pa chivwanu chaki?
Wangusankha Mwazeru ‘Nyengu Yakulongolore’
5, 6. (a) Kumbi Estere wangugwiriskiya wuli nchitu fundu ya pa Wakutaula 3:1, 7? (b) Kumbi vo Estere wanguchita pakukhumba kukambiskana ndi murumu waki vingulongo wuli kuti wenga wazeru?
5 Kumbi Estere watingi wakonkhoskiyengi karonga masuzgu ngaki ngosi pamasu pa ŵanthu wosi wo ŵengapu? Asani wanguchita viyo murumu waki watingi walengeskekengi ndipu Hamani watingi wasuskengi vo Estere wakhumbanga kukamba. Sonu kumbi Estere wanguchita wuli? Nyengu yakuvuli Estere wechendawi, fumu yazeru Solomoni yingulemba kuti: “Kanthu kosi ke ndi nyengu yaki, . . . nyengu yakuja chisisi, ndi nyengu yakulongoro.” (Wak. 3:1, 7) Yapa viwoneke limu kuti Mordikayi wamusambizanga fundu zenizi Estere pa nyengu yo wamuleranga. Estere nayu wawoneka kuti wanguvwisa umampha chifukwa cho munthu watenere kusankhiya mwazeru “nyengu yakulongoro.”
6 Estere wangukamba kuti: “Asani nchamampha ku karonga, karonga wazi ndi Hamani msana unu wale ku dghera lo ndamlongosoriyani, imwi karonga.” (Est. 5:4) Karonga wanguzomera ndipu wangumudaniska Hamani. Kumbi mwawona mo Estere wangulongorole mwazeru? Iyu wangumusungiya ulemu murumu waki ndi kusankha nyengu kweniso malu ngamampha kuti wakakambi vakukhosi kwaki.
7, 8. Kumbi dghera lakwamba lo Estere wangunozga lenga wuli, nanga nchifukwa wuli wanguleka kukamba vakukhosi kwaki nyengu yeniyo?
7 Estere wawoneka kuti wangunozga chakurya chamampha ukongwa ndipu wanguwoneseska kuti wabika vakurya vo murumu waki watanja. Pa dghera ili penga so vinyu wamampha ukongwa kuti wakondweski mtima wa karonga. (Sumu 104:15) Ahaswerusi wangukondwa ukongwa pa dghera ili mpaka wangumufumba so Estere kuti wakambi vo wakhumba. Kumbi nyengu iyi yenga yakwenere kuti Estere walongolore?
8 Estere wanguwona kuti yenga nyengu yamampha cha. M’malu mwaki, mawa laki wangunozga so dghera linyaki kuti karonga wazi ndi Hamani. (Est. 5:7, 8) Nchifukwa wuli wangulindizga? Kumbukani kuti ŵanthu a mtundu waku Estere atingi abayikengi. Ivi venga viyo chifukwa chakuti Hamani wanguzomerezgeka ndi karonga kuti wajalikiski dangu lakuti Ayuda wosi abayiki. Estere wakhumbikanga nadi kusankha mwazeru nyengu yakulongorole chifukwa asani wanguchitiyamu bweka, ŵanthu anandi atingi abayikengi. Estere wanguchita ivi pakukhumba kulongo kuti watimutumbika ukongwa murumu waki.
9. Kumbi kuzikira nkhwakukhumbika wuli, nanga tingamuyezga wuli Estere pa nkhani iyi?
9 Kuzikira ndi jalidu lakuzirwa ukongwa kweni ŵanthu anandi alivi. Chinanga kuti pa nyengu iyi Estere wangufipa mtima ukongwa ndipu wakhumbanga kukambiya karonga vosi vo vachitikanga, iyu wanguzikira kuti wazikambi pa nyengu yakwenere. Tikhoza kusambira vinandi kwaku Estere chifukwa nyengu zinandi nasi tiwona vinthu vinyaki vo vitenere kunozgeka. Asani tikhumba kuti munthu munyaki wa udindu wanozgi suzgu linyaki, tingachita umampha kwezga Estere yo wanguchita vinthu mwakuzikira. Lemba la Nthanthi 25:15, likamba kuti: “Ndi kuzika mweruzgi wangaziŵa kuchichizgika, ndipu lilimi lakoloŵa likaswanga mwa.” Asani tizikira ndi kulindizga kuti vinthu vinozgeki pa nyengu yakwenere nge po wanguchitiya Estere, chinanga ndi mtima wa munthu yo watitisuska ukongwa ukhoza koloŵa. Kumbi Yehova Chiuta waku Estere wangumutumbika chifukwa chakuzikira kwaki?
Kuzikira Kutovya Kuti Urunji Uchitiki
10, 11. Nchifukwa wuli Hamani wangukwiya wachituwa ku dghera lakwamba, nanga muwolu waki ndi anyaki angumulunguchizga kuti wachitenji?
10 Kuzikira kwaku Estere kunguchitiska kuti vinthu vinandi visumuliki. Hamani wangutuwa pa dghera lakwamba, “wakuzaza likondwa ndi chimwemwe mumtima,” chifukwa chakuti fumu ndi fumukazi angumulongo chanju chikulu kuphara ŵanthu anyaki wosi. Hamani wachijumpha pageti, wanguwona Mordikayi, Myuda yo wangumizga kuti wamugwadiyengi cha. Nge mo tawone m’mutu wajumpha, Mordikayi wakananga kugwadiya Hamani chifukwa chakudelera cha, kweni chifukwa chakuti njuŵi yaki yamuzomerezganga cha kweniso wakhumbanga kulutirizga kuja pa ubwezi ndi Yehova Chiuta. Kweni Hamani “wanguzazika ndi ukari.”
11 Hamani wati wakambiya muwolu waki ndi anyaki vakukwaskana ndi mtafu wo Mordikayi wangumuchitiya, yiwu angumulunguchizga kuti wapangi chimiti chitali cha mamita 22 ndi kupempha karonga kuti wamuzomerezgi kuti wapayikepu Mordikayi. Hamani wanguyilumba ukongwa zeru iyi ndipu nyengu yeniyo wangutuma munthu kuti wagwiri nchitu iyi.
12. Nchifukwa wuli karonga wangudaniska buku la Mkoka kuti liŵerengeki mwakukweza, nanga ivi vinguchitiska kuti wakumbuki nkhani niyi?
12 Karonga wangugona tulu cha ndi usiku. Bayibolo likamba kuti: “Tulu ta karonga tingukamuka,” mwaviyo wangudaniska buku la Mkoka kuti liŵerengeki mwakukwezga pamasu paki. Achiŵerenga, angusaniyamu nkhani yakukwaskana ndi chiŵembu cho chingunozgeke Ahaswerusi. Iyu wanguyikumbuka umampha nkhani iyi kuti ŵanthu wo akhumbanga kumubaya angukoleka ndi kubayika. Sonu nanga nchinthu wuli cho chinguchitikiya Mordikayi, munthu yo wangusumuwa chiŵembu ichi? Karonga wangufumba kuti Mordikayi wakupaskikanji. Ateŵeti ŵaki angumumuka kuti palivi chechosi cho munthu uyu wakupaskika.
13, 14. (a) Kumbi vinthu vingwamba wuli kumung’anamukiya Hamani? (b) Nanga muwolu waki ndi abwezi ŵaki angumukambiyanji?
13 Karonga wanguguŵa ukongwa ndipu wakhumbanga munthu wakuti wamuwovyi maŵanaŵanu pa nkhani iyi. Munthu yo wangufika liŵi kunyumba yachifumu wenga Hamani. Iyu watenere kuti wangucherere kuzipempha karonga kuti wamuzomerezgi kubaya Mordikayi. Kweni Hamani wechendakambi vo wangupukwa, karonga wangumufumba kuti wangachita nayu wuli munthu yo wasaniya wezi pamasu pa karonga? Hamani wagomezganga kuti karonga wakamba iyu. Mwaviyo, Hamani wangukambiya karonga kuti munthu uyu wakankhuskiki ukongwa, iyu wanguti: Munthu yo amuvwaliki vakuvwala vachifumu va karonga, ndipu nduna ya karonga yiyendi nayu kuzunguliya msumba wa Susa pa kavalo wa karonga ndi kukambula mwakumuthamika kuti ŵanthu wosi avwi. Ŵanaŵaniyani ŵaka mo chisku chaku Hamani chingusinthiya wati wavwa kuti munthu wakukhumbika kukankhuskika ndi Mordikayi! Sonu kumbi ndiyani yo karonga wangutuma kuti wathamiki Mordikayi? Wenga iyu Hamani!
14 Hamani wangugwira nchitu iyi mwakwesa kuchichizgika chifukwa yingumukondweska cha ndipu wanguluta kunyumba wakwiya ukongwa. Muwolu waki ndi abwezi ŵaki angukamba kuti vo vingumuchitikiya Hamani, vingulongo kuti wabapa masoka ndipu wenga ukaboni wakuti watherengi kwaku Mordikayi, Myuda.
15. (a) Kumbi kuzikira kwaku Estere kunguwovya wuli? (b) Nchifukwa wuli tikhumbika kuja ndi mtima ‘wakulindizga’?
15 Chifukwa chakuti Estere wanguzikira ndi kulindizga kuti wazikambi mawa laki vakukhosi kwaki, vinguchitiska kuti Hamani wajilengeski yija. Akhumba Yehova Chiuta ndiyu wangutondekeska Karonga kugona tulu. (Nthanthi 21:1) Lekani Mazu ngaku Chiuta ngatitichiska kuti tijengi ndi mtima ‘wakulindizga.’ (Ŵerengani Mika 7:7.) Asani tigomezga ndi kulindizga Chiuta, iyu wangatiwovya kumalana ndi masuzgu kuphara po taŵeni tatingi tichitiyengi.
Wangulongoro Mwachiganga
16, 17. (a) Kumbi mphanyengu niyi po Estere wangukamba vakukhosi kwaki? (b) Kumbi Estere wapambananga wuli ndi Vashite yo wenga muwolu wa karonga wakwamba?
16 Sonu Estere wanguwona kuti mphakwenere so cha kuti walutirizgi kubisa vo venga kukhosi kwaki. Kumbi watingi wayambiyengi pani? Dghera le mukati, karonga wangupaska so Estere mwaŵi wakuti wapemphi vo wakhumba. (Est. 7:2) Iyi sonu yenga “nyengu yakulongoro” yaku Estere.
17 Viwoneka kuti Estere wanguromba chamumtima kwaku Chiuta waki wechendakambi mazu yanga: “Asani ndasaniya wezi mumasu nginu, imwi karonga, ndipu asani chakondweska karonga, umoyu wangu upaskiki kwangu ndi ŵanthu ŵangu paku cho ndipempha.” (Est. 7:3) Mukhoza kuwona kuti iyu watumbikanga karonga pakukamba kuti karonga wachiti vo vingamukondweska. Uwu mbukaboni wakuti Estere wenga wakupambana ukongwa ndi Vashite yo wenga muwolu wa karonga wakwamba, kweniso yo wangulengeska murumu waki. (Est. 1:10-12) Kweniso, Estere wangumuchenya cha karonga chifukwa chakuti wamugomezganga ukongwa Hamani. M’malu mwaki iyu wangupempha ŵaka kuti karonga wamuvikiliyi ku chiŵembu cho Hamani wangunozga.
18. Kumbi Estere wangusumuwa wuli suzgu lo wenga nalu kwa karonga?
18 Karonga watenere kuti wanguzizwa ukongwa ndi vo Estere wangupempha. Kumbi ndiyani yo wakhumbanga kukombo fumukazi yaki? Estere wangumuka kuti: “Taguliskika, ini ndi ŵanthu ŵamtundu wangu kuti timaliziki, tibayiki ndi timari teteti. Asani tiguliskikengi nge mbaŵanda ŵanthurumi ndi ŵaŵanda ŵanthukazi mphanyi ndaja cheti; chifukwa kukomwa kwidu kuti kungalinganizgika ndi suzgu ya karonga cha.” (Est. 7:4) Yapa napu mukhoza kuwona kuti Estere wangusumuwa suzgu ili mwakufwatuka, kweni wangukamba so kuti vatingi viŵengi umampha asani anguguliskika ŵaka nge aŵanda. Iyu wanguwona kuti nchinthu chazeru kuti wakambiyi karonga chiŵembu ichi chifukwa nayu wakwaskikanga.
19. Kumbi tingasambiranji kwaku Estere pa nkhani yakuŵereŵeta mwazeru?
19 Chakuwoniyapu chaku Estere chititisambiza mo tingaŵereŵete mwazeru ndi ŵanthu. Asani mukhumba kusumuwa nkhani yinyaki kwa murumu winu pamwenga munthu munyaki waudindu, kuzikira, ulemu ndipuso kulongoro mwakufwatuka vingakuwovyani ukongwa.
20, 21. (a) Kumbi Estere wangusumuwa wuli chiŵembu chaku Hamani, nanga ivi vinguchitiska kuti karonga wachitenji? (b) Kumbi Hamani wanguchita wuli wati wasumulika?
20 Ahaswerusi wati wavwa vo Estere wangumukambiya wanguti: “Kumbi ndiyani, ndipu we pani, mweniyo we ndi chiganga mumtima waki kuchita viyo?” Ŵanaŵaniyani kuti muwona Estere wachimulongo ndi chikumbu Hamani ndi kukamba kuti: “Chimphindikwa ndi murwani, ndi uyu Hamani muheni!” Kumbi Hamani wanguchita wuli wati wavwa mazu yanga? Hamani wanguchita mantha ukongwa. Ŵanaŵaniyani kuti muwona chisku cha karonga chichisintha chifukwa cha ukali wati wavwa kuti nduna yo wayigomezganga ukongwa yamuchitiska kuti wajalikiski dangu lo latingi libayiskengi muwolu waki! Karonga wangukhwizukiya kumunda wa maluŵa kuti vini panyaki mtima ungachituna.
21 Hamani wati waziŵika kuti ndiyu wangunozga chiŵembu, wanguchita mantha ndi kuwa m’malundi ngaku Estere. Karonga wati wawere m’nyumba ndi kuwona kuti Hamani wagwada pafupi ndi po wanguja Estere, wangumukalipiya ndi kumumba mlandu wakuti wakhumba kukolere fumukazi m’nyumba ya karonga. Yapa Hamani wangujisokomole mlandu wanyifwa. Karonga wangumudikiska ndipu ateŵeti a karonga angumutuzgapu wazumbwa ndi soni. Mteŵeti munyaki wa karonga wangukambiya karonga kuti Hamani wakusunga chimiti chitali kuti wakapayikepu Mordikayi. Nyengu yeniyo, Ahaswerusi wangutuma ateŵeti ŵaki kuti akapayiki Hamani pachimiti chenicho wangunozga.
22. Kumbi chakuwoniyapu chaku Estere chingatiwovya wuli kuti tilekengi kufwa daka, kufipa mtima pamwenga kudeweyezgeka chivwanu?
22 Mazuŵa nganu nkhwambula kusuzga kuŵanaŵana kuti vinthu vaurunji vingachitika cha chifukwa chakuti tija m’charu chambula urunji. Kumbi namwi mukuŵanaŵanapu viyo? Estere wangufwa daka cha, wangufipa mtima cha ndipuso chivwanu chaki chingudeweyezgeka cha. Nyengu yati yakwana, iyu wangukamba uneneska mwachiganga ndipu wanguziŵa kuti Yehova ndiyu wanozgengi vosi. Nasi titenere kuchita viyo! Yehova wasintha cha, po wenge m’nyengu yaku Estere ndipu waliri mpaka sonu. Iyu wangatondeka cha kuwonja ŵanthu akuchita vinthu viheni kweniso aryarya mu viŵana vakuthya ŵeneku, nge mo wanguchitiya ndi Hamani.—Ŵerengani Sumu 7:11-16.
Wanguchita Vinthu Mwambula Kujanja Pakuteŵete Yehova ndi Kovya Ŵanthu Ŵaki
23. (a) Kumbi karonga wangumutumbika wuli Mordikayi ndi Estere? (b) Kumbi uchimi wakukwaskana ndi Benjamini wo Yakobe wangukamba wachifwa, ungufiskika wuli? (Wonani bokosi lakuti, “ Kufiskika kwa Uchimi.”)
23 Pakumaliya paki, karonga wanguziŵa kuti Mordikayi, yo wangumutaska pa nyengu yo ŵanthu akhumbanga kumubaya, ndiyu wangulera Estere. Ahaswerusi wanguŵika Mordikayi kuja nduna yira m’malu mwaku Hamani. Karonga wangupereka nyumba yaku Hamani ndi chuma chaki kwaku Estere, ndipu Estere wangupaska Mordikayi kuti ndiyu wavipheriyengi.
24, 25. (a) Nchifukwa wuli Estere wanguleka cha kufipa mtima wati wasumuwa chiŵembu chaku Hamani? (b) Kumbi Estere wanguŵika so wuli umoyu waki pa ngozi?
24 Kumbi Estere wanguleke penapa kufipa mtima chifukwa chakuti iyu ndi Mordikayi ŵenga akuvikilirika? Iyu watingi wachitengi viyo asani wenga wakujanja. Pa nyengu iyi, dangu lo Hamani wangujalikiska lakuti Ayuda wosi abayiki lenga leche kusapaliya muvigaŵa vosi va ufumu wa Perese. Hamani wanguchita Puri, pamwenga kuti mphenduzga ndi chilatu chakuti waziŵi nyengu yakwenere kubayiya Ayuda. (Est. 9:24-26) Ndipu kwaja myezi kuti zuŵa lakubayiya Ayuda likwani kweni nyengu yayendanga liŵi ukongwa. Kumbi penga nthowa yeyosi yakuti Ayuda aleki kubayika?
25 Estere wanguŵika so umoyu waki pangozi, mwa kuluta kwa karonga kwambula kudanika. Pa nyengu iyi wanguliriya ŵanthu amtundu waki ndi kuŵeyere murumu waki kuti watuzgepu dangu lo lingujalikiska. Kweni marangu ngo ngajalikiskikanga m’zina la mafumu nga Perese, ngasinthikanga cha. (Dan. 6:12, 15) Sonu karonga wangutuma Estere ndi Mordikayi kuti ajalikiski dangu lifya. Yiwu angutuma ŵanthu kuti amemezi kuti Ayuda ŵe ndi wanangwa wakujivikiliya. Mathenga ngangutinthimika m’vigaŵa vosi ndi kumemeza uthenga wamampha uwu kwa Ayuda. Ayuda wosi sonu angujalika mtima pasi. (Est. 8:3-16) Tikhoza kuwona likondwa lo Ayuda ŵenga nalu pa nyengu iyi achinozgeka kuluta ku nkhondu. Ivi vatingi vichitikengi cha kukaŵengevi dangu lifya ili. Kweni fumbu lakuzirwa ukongwa ndakuti, kumbi Yehova “wa maŵanja” watingi ŵaŵawovyengi ŵanthu ŵaki?
26, 27. (a) Kumbi Yehova wanguŵawovya wuli ŵanthu ŵaki kuti apundi arwani ŵawu? (b) Kumbi kubayika kwa ŵana aku Hamani kungufiska uchimi nuwu?
26 Zuŵa lakurwiya nkhondu lati lafika, ŵanthu aku Chiuta angunozgeka. Pa nyengu iyi chinanga ndi nduna zinyaki za Aperese, zingwamba kovyana ndi Ayuda zati zavwa kuti Mordikayi Myuda ndiyu nduna yifya ya karonga. Yehova wangovya ŵanthu ŵaki kuti apundi. Iyu wanguŵavikiliya kwa arwani ŵawu ndipu wanguwoneseska kuti amaliya limu ndi chilatu chakuti angaziŵasuzganga so cha. *
27 Kweniso, Mordikayi watingi wajengi mwakufwatuka cha m’nyumba yaku Hamani ŵana ŵaki 10 ŵeche amoyu. Mwaviyo, nawuso angubayika. (Est. 9:7-10) Yapa sonu uchimi wa m’Bayibolo ungufiskika, chifukwa Chiuta wangukambiya limu kuti Aameleke wosi azamumaliya limu chifukwa chakuti angujipanga kuja arwani a ŵanthu aku Chiuta. (Mar. 25:17-19) Ŵana aku Hamani atenere kuti ndiwu ŵenga ŵanthu akumaliya pamtundu wakutembeka uwu.
28, 29. (a) Nchifukwa wuli Yehova wanguzomerezga Estere ndi ŵanthu ŵaki kurwa nkhondu? (b) Nchifukwa wuli chakuwoniyapu chamampha chaku Estere chingatiwovya mazuŵa nganu?
28 Chinanga kuti Estere wenga msungwana, iyu wangufiska vo wakhumbikanga kuchita pa nkhani yakusuzga nge ndi iyi. Iyu wangulembaku marangu ngakukwaskana ndi nkhondu kweniso kubaya ŵanthu aheni. Nchitu iyi yenga yipusu cha. Kweni ndivu vakhumbikanga kuchitika chifukwa vakolerananga ndi khumbu laku Yehova lakuti mtundu waki ungamalanga cha. Iyu wenga ndi chilatu chakuti m’mtundu wa Yisraele muzituwi Mesiya wakulayizgika mweniyo ndi nthowa yakutaskiya mtundu wosi wa ŵanthu. (Chiy. 22:18) Ateŵeti aku Chiuta a mazuŵa nganu, aŵanika umampha limu kuti Yesu yo ndi Mesiya wati waza pacharu chapasi, wangukanizga Akhristu wosi kurwa nkhondu.
29 Chinanga kuti ve viyo, Akhristu aturwa nkhondu ya uzimu chifukwa Satana wakhumbisiska kunanga chivwanu chawu mwaku Yehova Chiuta. (Ŵerengani 2 Ŵakorinte 10:3, 4.) Ndi mwaŵi ukulu ukongwa kuja ndi chakuwoniyapu chamampha chaku Estere! Tiyeni nasi tilongo chivwanu nge chaki, mwa kuja akuzikira pakukambiskana ndi ŵanthu, achiganga kweniso akujipereka ndi mtima wosi pakuvikiliya ŵanthu aku Chiuta.
^ ndimi 26 Karonga wanguzomerezga Ayuda kuti akamalizi kupunda arwani ŵawu pa zuŵa lachiŵi. (Est. 9:12-14) Chinanga ndi mazuŵa nganu, Ayuda akumbuka zuŵa ili m’mwezi wa Adara. Malinga ndi kalendala ya mazuŵa nganu, mwezi uwu utambiya mkatikati mwa February mpaka kukwamba kwa March. Yiwu achita sekeresu la Purimu, zina lo likutuliya ku mphenduzga yo Hamani wanguchita pakukhumba kubaya Ayisraele.
Ŵanthu akususka akamba kuti buku la Estere likonkhoska umampha cha mbiri. Kweni akaswiri anyaki asaniya kuti yo wangulemba buku la Estere wakukonkhoska mwakuvwika umampha vinthu nge ufumu wa Aperese, vakuzengazenga kweniso midawuku yawu. Mbuneneska nadi kuti Fumukazi Estere wazumbulika cha m’mabuku ngo ŵanthu akulemba, kweni viwoneka kuti pa ŵanthu a m’banja lachifumu, ndi Estere pe cha yo wakutuzgikamu m’mabuku nga mbiri yamwaka. Kweni mabuku nganyaki ngalongo kuti kwenga munthu munyaki yo zina laki lachiperese lenga Mardukâ, lo liyanana ndi lakuti Mordikayi, yo wateŵetiyanga nge nduna panyumba yachifumu ku Susa, pa nyengu yo yizumbulika m’buku la Estere.


c: text/html

text:
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA | NEHEMIYA 12-13
Vo Tisambira Kwaku Nehemiya
Nehemiya wanguvikiliya kusopa kwauneneska
13:4-9, 15-21, 23-27
Mura wa Asembi Eliyasibu wangusambizika nkharu ziheni ndi Tobiya yo wenga wa mtundu unyaki
Eliyasibu wanguzomeleza Tobiya kuti wagwirisiyengi ntchitu malu nganyaki nga chipinda chakuryiyamu cha nyumba yakusopiyamu
Nehemiya wanguponya kubwalu katundu yosi waku Tobiya, wangutowesa chipinda, ndipu angwamba kuchigwirisiya ntchitu mwakwenere
Nehemiya wangulutiriza kutuzamu vinthu vosi viheni mu Yerusalemu

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti | MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Yesu wakusintha mawonekero (1-13)
-
Chipulikano nga ni njere ya sinapi (14-21)
-
Yesu wakuyowoyaso vya nyifwa yake (22, 23)
-
Kupeleka ndalama ya msonkho iyo yikafuma mu mulomo wa somba (24-27)
17 Pakati pajumpha mazuŵa 6, Yesu wakatora Petrosi, Yakobe na munung’una wake Yohane ndipo wakakwera nawo ku phiri litali kwaŵekha.+
2 Ndipo wakasintha mawonekero pamaso pawo. Chisko chake chikaŵala nga ni dazi, ndipo malaya ghake ghakuwaro ghakaŵala nga mbungweru.+
3 Ndipo wonani, Mozesi na Eliya ŵakawonekera kwa iwo, ŵakayowoyanga na Yesu.
4 Petrosi wakati kwa Yesu: “Fumu, ntchiwemi kuti tili pano. Usange mukukhumba, ningajintha mahema ghatatu pano, limoza linu, limoza la Mozesi na limoza la Eliya.”
5 Uku wachali kuyowoya, wonani, bingu lituŵa likaŵabenekelera. Ndipo wonani, mu bingu mukafuma mazgu ghakuti: “Uyu ni Mwana wane wakutemweka, uyo nkhukondwa nayo.+ Mupulikirani.”+
6 Ŵati ŵapulika mazgu agha, ŵasambiri ŵakawa kavunama ndipo ŵakawopa chomene.
7 Yesu wakiza pafupi na kuŵakhwaska, wakati: “Wukani ndipo mungopanga chara.”
8 Ŵakati ŵinuska maso ghawo, ŵakawona waliyose chara kweni Yesu pera.
9 Apo ŵakakhiranga phiri, Yesu wakaŵaphalira kuti: “Kuphalira waliyose chara mboniwoni iyi m’paka Mwana wa munthu wawuskike ku ŵakufwa.”+
10 Kweni ŵasambiri ŵakamufumba kuti: “Chifukwa wuli pera ŵalembi ŵakuti Eliya wakwenera kwiza dankha?”+
11 Iyo wakazgora kuti: “Eliya wakwiza nadi ndipo wazamuwezgerapo vinthu vyose.+
12 Kweni ine nkhumuphalirani kuti Eliya wali kwiza kale, ndipo iwo ŵakamumanya chara kweni ŵakamuchitira vinthu ivyo ŵakakhumbanga.+ Ntheura ndimo Mwana wa munthu nayo wamusuzgikira nadi mu mawoko ghawo.”+
13 Penepapo ŵasambiri ŵakamanya kuti wakayowoyanga nawo vya Yohane Mubatizi.
14 Ndipo ŵakati ŵiza ku mzinda,+ mwanalume munyake wakiza kwa iyo, wakajikama pasi ndipo wakati:
15 “Fumu, mumulengere lusungu mwana wane msepuka, chifukwa ngwavizilisi ndipo wakusuzgika chomene. Kanandi wakuwa pa moto na mu maji.+
16 Nangwiza nayo ku ŵasambiri ŵinu, kweni ŵatondeka kumuchizga.”
17 Yesu wakazgora kuti: “Imwe ŵa muwiro wambura chipulikano na wakubendera,+ kasi niŵenge namwe m’paka pawuli? Kasi nimuzizipizgiraninge m’paka pawuli? Zani nayo kuno kwa ine.”
18 Penepapo Yesu wakachenya chiŵanda, ndipo chikafumamo mwa iyo. Kufuma ora lenelira,+ msepuka wakachizgika.
19 Penepapo ŵasambiri ŵakiza kwa Yesu kumphepete, ŵakati: “Chifukwa wuli ise tangutondeka kuchifumiska?”
20 Wakati kwa iwo: “Chifukwa chipulikano chinu ntchichoko. Pakuti nadi nkhumuphalirani, usange mungaŵa na chipulikano ukuru nga ni njere ya sinapi, muyowoyenge ku phiri ili, ‘Wukapo pano luta para,’ liwukengepo. Ndipo palije kanthu ako kaŵenge kambura machitiko kwa imwe.”+
21 ——
22 Ŵakati ŵawungana pamoza mu Galileya, Yesu wakati kwa iwo: “Mwana wa munthu wamupelekeka mu mawoko gha ŵanthu.+
23 Ŵamumukoma, ndipo wazamuwuskika pa zuŵa lachitatu.”+ Ntheura ŵakaŵa na chitima chikuru chomene.
24 Ŵakati ŵafika mu Kaperenaumu, ŵanthu ŵakusonkheska msonkho wa pa tempile ŵakiza kwa Petrosi ndipo ŵakati: “Kasi msambizgi winu wakupeleka msonkho wa pa tempile?”+
25 Wakati: “Enya.” Kweni wakati wanjira mu nyumba, Yesu wakamba kuyowoya nayo, wakati: “Ukughanaghana wuli Simoni? Kasi mathemba gha charu chapasi ghakupokera kwa njani muthulo panji msonkho? Ku ŵana ŵawo panji ku ŵalendo?”
26 Petrosi wakati: “Ku ŵalendo.” Yesu wakati kwa iyo: “Nadi, ŵana ŵakusonkha chara msonkho.
27 Kweni kuti tileke kuŵakhuŵazga,+ luta ku nyanja, ukaponye mbeja, ndipo ukatore somba yakwamba kukoleka, ndipo para wakagagawura mulomo wake, wamusangamo ndalama yasiliva. Ukatore yeneyira ukapeleke kwa iwo, kuŵa msonkho wa ine na iwe.”
Tumizgani
Tumizgani
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Mateyu 17
Chitumbuka
Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
MUTU 14
Wakasambira Kuŵa Walusungu
1. Kasi ulendo wa Yona ukaŵa wuli, ndipo wakajipulika wuli apo wakasendeleranga ku malo agho wakalutanga?
YONA wakaŵa na nyengo yinandi ya kughanaghanira. Wakaŵa na ulendo wa makilomita ghakujumpha 800, uwo ukatoranga mwezi, panji kujumphirapo. Wakeneranga kusankha nthowa zakuti wende, zakudumura panji zitali kweni ziwemi. Kufuma apo, wakajumphanga mu madambo na mapiri, kwenda mu nthowa zinandinandi. Wakendanga kujumpha mu Chipalamba cha Siriya, na kwambuka milonga yikuru nga ni Yufurate. Kweniso wakagonanga mu nyumba za ŵanthu ŵachilendo mu matawuni na mizi ya ku Siriya, Mesopotamiya, na Asiriya. Apo wakendanga kusendelera ku Nineve, msumba uwo wakalutangako, mtima wake ukaŵa m’malo yayi.
2. Kasi Yona wakasambira wuli kuti wangachimbira yayi mulimo uwo Yehova wakamupa?
2 Yona wakasimikizga chinthu chimoza, chakuti wangawelera yayi na kugwentha mulimo uwu. Wakayezgapo kale kugwentha. Umo tikasambilira mu mutu wajumpha, Yehova wakamusambizga Yona kwizira mu chimphepo pa nyanja kweniso wakamuthaska kwizira mu chisomba. Pakati pajumpha mazuŵa ghatatu, chisomba chira chikamuwukura wamoyo Yona pa mtunda. Pa nyengo iyi, wakaŵa munthu wakupulikira na wakujiyuyura.—Yona, chap. 1, 2.
3. Kasi Yehova wakamuchitira vichi Yona, ndipo pakawuka fumbo wuli?
3 Apo Yehova wakamutumanga kachiŵiri kuti walute ku Nineve, Yona wakapulikira waka. Wakanyamuka kulazga kumafumiro gha dazi, ulendo utali chomene. (Ŵerengani Yona 3:1-3.) Kweni kasi Yona wakasintha nadi, Yehova wakati wamulanga? Yehova wakamulongora lusungu. Wakamuthaska kuti waleke kubira, wakamupa chilango chikuru yayi, nakuti wakamupaso mwaŵi kuti wakachite mulimo uwo wakamupa. Ntheura fumbo ndakuti, kasi Yona wakasambira kuchitira lusungu ŵanji pakuwona vyose ivi? Kanandi taŵanthu vikutisuzga kulongora lusungu. Tiyeni tisambireko kwa Yona pa nkhani iyi.
Ŵanthu Ŵakasintha
4, 5. Chifukwa wuli Yehova wakayowoya kuti Nineve ni “msumba ukuru”? Ndipo ichi chikutisambizga vichi vya Yehova?
4 Yona wakamanyanga yayi umo Yehova wakaŵawoneranga ŵanthu ŵa ku Nineve. Tikuŵazga kuti: “Nineve ukaŵa msumba ukuru chomene.” (Yona 3:3) Buku la Yona likulongora kuti Yehova wakayowoya kuti ‘Nineve ni msumba ukuru’ maulendo ghatatu. (Yona 1:2; 3:2; 4:11) Chifukwa wuli msumba uwu ukaŵa ukuru, panji wakuzirwa kwa Yehova?
5 Msumba wa Nineve ukazengeka nikale chomene, ukaŵa umoza mwa misumba iyo Nimurodi wakazenga pamanyuma pa Chigumula. Ukaŵa usani chomene, mukati mwake mukaŵa matawuni ghanyake ghanandi. Ndipo ukaŵa mtunda wakuti munthu wangenda mazuŵa ghatatu, kufuma ku kona iyi kukafika ku yinyake. (Gen. 10:11; Yona 3:3) Msumba wa Nineve ukaŵa wakutowa chomene. Mukaŵa matempile ghakuzengeka mwapachanya, viliŵa vitali, na vinyumba vinyake vikuruvikuru. Kweni vinthu ivi ndivyo vikaŵa vyakuzirwa pamaso pa Yehova Chiuta yayi. Ŵanthu ndiwo ŵakaŵa ŵakuzirwa kwa iyo. Pa nyengo iyi, msumba wa Nineve ndiwo ukaŵa na ŵanthu ŵanandi kuluska misumba yinyake. Nangauli ŵakachitanga viheni, kweni Yehova wakaŵaghanaghaniranga. Pakuti Yehova wakutemwa munthu waliyose, wakawonanga kuti Ŵanineve ŵangasintha na kwamba kuchita viwemi.
6. (a) Chifukwa wuli Yona wakwenera kuti wakachitanga wofi wakati wafika mu Nineve? (Wonaniso mazgu ghamusi.) (b) Kasi tikusambirako vichi kwa Yona pa nkhani ya kupharazga?
6 Yona wakati wanjira mu msumba wa Nineve, wakwenera kuti wakachita wofi chomene kuwona ŵanthu ŵakujumpha 120,000 awo ŵakaŵamo. * Wakenda zuŵa limoza, wakanjira mukati chomene mwa msumba. Panji wakapenja malo ghapakatikati kuti wambe kupharazga uthenga uwo wakiza nawo. Kasi wakayowoya nawo mu chiyowoyero wuli ŵanthu aŵa? Kasi wakasambira chiyowoyero cha ku Asiriya? Panji kasi Yehova wakamovwira kuti wayowoye chiyowoyero ichi mwamunthondwe? Tikumanya yayi. Panyake Yona wakapharazganga mu Chihebere ndipo pakaŵa munthu uyo wakang’anamuliranga mu chiyowoyero cha Ŵanineve. Kwali ndimo vikaŵira kwali yayi, icho ise tikumanya ntchakuti uthenga wake ukaŵa upusu ndipo ukaŵa wakuti ŵanthu ŵangakondwa nawo yayi. Uthenga wake ukaŵa wakuti: “Kwakhala mazuŵa 40 pera kuti Nineve wabwanganduke.” (Yona 3:4) Wakachemerazganga mwachikanga kweniso mwakuwerezgawerezga. Apa wakalongora chikanga chikuru chomene na chipulikano. Ndimo Mkhristu waliyose wakwenera kuŵira mazuŵa ghano.
Uthenga wa Yona ukaŵa upusu ndipo ukaŵa wakuti ŵanthu ŵangakondwa nawo yayi
7, 8. (a) Kasi ŵanthu ŵa ku Nineve ŵakachita wuli ŵakati ŵapulika uthenga wa Yona? (b) Kasi themba la ku Nineve likachita vichi pakupulikira ivyo Yona wakapharazganga?
7 Ŵanineve ŵakimiliranga kuti ŵapulike ivyo Yona wakayowoyanga. Panji Yona wakakhazganga kuti ŵanthu aŵa ŵamuwukirenge. Kweni pakachitika chinthu chakuzizika. Ŵanthu aŵa ŵakapulikira. Mazgu agho Yona wakayowoya ghakafika patali chomene. Nakalinga msumba wose ukayowoyanga vya pharanyiko ilo Yona wakapharazganga. (Ŵerengani Yona 3:5.) Ŵanthu wose mu msumba ŵakang’anamuka mtima, ŵasambazi na ŵakavu, ŵankhongono na ŵakulopwa, ŵana na ŵalara wuwo. Ŵakaziŵizga kurya. Themba nalo likapulika ivyo ŵanthu ŵake ŵakachitanga.
8 Themba nalo likapulikira uthenga wa Yona. Likamba kopa Chiuta, ndipo likafumapo pa chitengo chake, likavura malaya ghake ghachifumu ndipo likavwara nga mbanthu wose. Kweniso “likakhala mu vyoto.” Themba pamoza na ŵalaraŵalara ŵake, ŵakaŵika dango lakuti munthu waliyose waziŵizge kurya. Likayowoyaso kuti waliyose wavware chigudulu, na viŵeto wuwo. * Likazomera kuti ŵanthu ŵake ŵakachitanga nadi viheni kweniso ŵakaŵa na nkhaza. Themba likayowoya kuti panyake Chiuta waunenesko wangaŵalengera lusungu para wawona kusintha kwawo. Likati: ‘Panji Chiuta wangawerako ku ukali wake wakugolera, kuti tileke kumara.’—Yona 3:6-9.
9. Kasi ŵanthu ŵanyake ŵakukayikira vichi pa nkhani ya Ŵanineve? Kasi tikumanya wuli kuti ŵanthu aŵa ŵakususka vyawaka?
9 Ŵanthu ŵanyake ŵakususka kuti vingachitika yayi kuti ŵanthu ŵasinthe luŵiro nga umo ŵakachitira Ŵanineve. Kweni ŵakaswiri ŵa vya Baibolo ŵakuti ivyo vikachitika apa ndivyo vikachitikanga na ŵanthu ŵanandi mu nyengo yakale. Nakuti tikumanya kuti ŵanthu ŵakususka vyawaka, chifukwa Yesu Khristu nayo wakayowoyapo kuti Ŵanineve ŵakang’anamuka mtima. (Ŵerengani Mateyu 12:41.) Yesu wakayimanyanga nkhani iyi, chifukwa iyo wakaŵako kuchanya ndipo wakawonanga ivyo vikachitikanga. (Yoh. 8:57, 58) Fundo njakuti, tileke kughanaghana kuti ŵanthu ŵangatondeka kusintha nanga ŵangawoneka ŵaheni wuli. Yehova yekha ndiyo wakumanya ivyo vili mu mtima wa munthu.
Mphambano Pakati pa Chiuta na Munthu
10, 11. (a) Kasi Yehova wakachita wuli wakati wawona kuti Ŵanineve ŵang’anamuka mtima? (b) Chifukwa wuli tikugomezga kuti Yehova wakabudiska yayi kuyowoya kuti weruzgenge Nineve?
10 Kasi Yehova wakachita wuli wakati wawona kuti Ŵanineve ŵang’anamuka mtima? Yona wakalemba kuti: “Chiuta waunenesko wakati wawona ivyo ŵakachita, umo ŵakawelerako ku nthowa zawo ziheni, wakaghanaghanirapo pa soka ilo wakayowoya kuti wizenge nalo pa iwo, ndipo wakiza nalo chara.”—Yona 3:10.
11 Kasi ichi chikung’anamura kuti Yehova wakabudiska kuyowoya kuti wizenge na cheruzgo pa Nineve? Yayi. Baibolo likulongosora kuti weruzgi wa Yehova ngwakufikapo. (Ŵerengani Dotoronome 32:4.) Ukali uwo Yehova wakaŵa nawo pa Nineve ukamara. Wakawona kuti ŵanthu aŵa ŵasintha. Ntheura wakawona kuti chikaŵaso chakwenelera yayi kuŵaparanya. Yehova wakawona kuti ntchiwemi kuŵalengera waka lusungu.
12, 13. (a) Kasi Yehova wakalongora wuli kuti wakughanaghanira ŵanthu, wakusintha apo mphakukhumbikwa, kweniso ngwalusungu? (b) Chifukwa wuli tingati uchimi wa Yona ukaŵa wautesi yayi?
12 Kanandi ivyo ŵaliska ŵavisopa ŵakusambizga vikulongora nga kuti Yehova ni Chiuta munonono, panji wankhaza. Kweni ndimo waliri yayi. Yehova wakughanaghanira ŵanthu, wakusintha apo mphakukhumbikwa, kweniso ngwalusungu. Para wayowoya kuti walangenge ŵaheni, wakuŵachenjezga dankha kwizira mu ŵanthu ŵake pa charu chapasi. Icho iyo wakukhumba ntchakuti ŵaheni ŵang’anamuke mtima na kusintha nthowa zawo, nga umo ŵakachitira Ŵanineve. (Ezek. 33:11) Yehova wakaphalira ntchimi yake Yeremiya kuti: “Para nkhuyowoya vya kuzgura na kuwiskira pasi, kuparanya mtundu panji ufumu, ndipo mtundu uwo waleka uheni wake uwo nkhawususkirapo, nane nisinthenge maghanoghano pa soka ilo nakhumbanga kuwuchitira.”—Yer. 18:7, 8.
Chiuta wakukhumba kuti ŵaheni ŵang’anamuke mtima na kusintha nthowa zawo, nga umo ŵakachitira Ŵanineve
13 Kasi uchimi uwo Yona wakayowoya ukaŵa wautesi? Yayi, chifukwa ukachenjezga ŵanthu za ivyo vikati vichitikenge ŵalekenge kusintha. Yehova wakaŵachenjezganga Ŵanineve chifukwa cha nthowa zawo ziheni, ndipo ŵakasintha. Ŵanineve ŵaŵenge kuti ŵakambaso kuchita viheni, mphanyi Chiuta wakapeleka cheruzgo icho wakayowoya. Ndivyo vikachitika nadi pamasinda.—Zef. 2:13-15.
14. Kasi Yona wakachita wuli Yehova wakati wachitira lusungu Ŵanineve?
14 Kasi Yona wakachita wuli wakati wawona kuti pharanyiko ilo wakakhazganga likwiza yayi? Tikuŵazga kuti: “Kweni ichi chikamukwiyiska chomene Yona, ndipo wakagolera na ukali.” (Yona 4:1) Yona wakalomba kwa Chiuta, ndipo ivyo wakayowoya vikuwoneka nga kuti wakasuskanga Chiuta. Yona wakayowoya kuti mphanyi wakaleka waka na kwiza ku Nineve. Wakayowoyaso kuti wakamanyanga kale kuti Yehova waparanyenge yayi Nineve, lekani pakwamba wakakhumbanga kuchimbilira ku Tarishishi. Kufuma apo, wakapempha kuti wafwe waka, wakati ntchiwemi kufwa kuluska kuŵa wamoyo.—Ŵerengani Yona 4:2, 3.
15. (a) Kasi ntchivichi chikwenera kuti chikamukwiyiska chomene Yona? (b) Kasi Yehova wakachita nayo wuli ntchimi yake iyi?
15 Kasi suzgo la Yona likaŵa lakuti wuli? Tikumanya yayi ivyo wakaghanaghananga, kweni tikumanya kuti Yona wakapharazga pamaso pa ŵanthu wose ŵara kuti Nineve waparanyikenge. Ŵanthu ŵakamugomezga. Ndipo pharanyiko lira likatondeka kwiza. Kasi panyake Yona wakawopanga kuti ŵanthu ŵamusekenge na kumunena kuti ni ntchimi yitesi? Kwali, kweni icho tikumanya ntchakuti Yona wakakondwa yayi kuwona kuti ŵanthu ŵara ŵasintha ndipo Yehova waŵachitira lusungu. Iyo wakakwiya chomene, wakajichitira chitima, kweniso wakafipiranga mtima mbiri yake. Kweni vikuwoneka kuti Chiuta wakawonamo viwemi nipera mwa ntchimi yake iyi. M’malo mwa kumulanga Yona chifukwa cha muyuyuro wake, Yehova wakamufumba fumbo liwemi waka limoza, wakati: “Kasi ntchakwenelera kuti iwe ukwiye nthena?” (Yona 4:4) Kasi Yona wakazgora? Baibolo likuyowoyapo yayi.
16. Kasi ŵanthu ŵanyake ŵangasuska wuli ivyo Chiuta wakuchita? Kasi tikusambirako vichi kwa Yona pa nkhani iyi?
16 Ntchipusu kuyowoya kuti Yona wakaŵa munthu wawakawaka. Kweni tingachita makora kukumbuka kuti kanandi ŵanthu ŵakususka ivyo Chiuta wachita. Ŵanyake ŵakughanaghana kuti Yehova wakhumbenge mphanyi wakatondeska soka kuchitika panji mphanyi wakaparanya waka luŵiro ŵaheni, panji mphanyi wali kuwuskapo kale mgonezi uheni uwu. Ivyo vikachitikira Yona vikutikumbuska kuti usange tikususka ivyo Yehova Chiuta wachita, nyengo zinandi ndise tikuŵa kuti tindapulikiske ndipo tikwenera kusintha.
Kasi Yehova Wakamusambizga Wuli Yona Kuŵa Walusungu?
17, 18. (a) Kasi Yona wakachita vichi wakati wafuma mu Nineve? (b) Kasi minthondwe iyo Yehova wakachita pa nyungu yikamukhwaska wuli Yona?
17 Yona wakati wakwiya, wakafumamo mu Nineve, ndipo wakalazga kumafumiro gha dazi, ku chigaŵa chamapiri ghakuthyana na msumba wura. Wakazenga kachigongwe ndipo wakakhala pasi na kulindilira kuti wawone ivyo vichitikirenge Nineve. Panyake wakakhazganga nipera kuti msumba wura uparanyikenge. Kasi Yehova wakamusambizga wuli munthu munonono mtima uyu kuti waŵe walusungu?
18 Yehova wakamezga nyungu mu usiku umoza. Yona wakati wawuka mulenji, wakawona nyungu iyi yathazira pa kachigongwe kake na kupanga mfwiri uwemi. Yona wakajipulika makora mu mtima. “Yona wakakondwa chomene” na nyungu yira, panyake wakaghanaghananga kuti ntchilongolero chakuti Chiuta wamutumbika kweniso wakukondwa nayo. Kweni pakaŵa chifukwa chinyake icho Yehova wakamezgera nyungu yira padera pa kumupa mfwiri Yona mu nyengo yakotcha. Wakakhumbanga kuti wamusambizge Yona. Ntheura Chiuta wakachitaso minthondwe yinyake. Chiuta wakatuma chibungu icho chikarya na kukoma nyungu yira. Kufuma apo, wakatuma “mphepo yakotcha yakumafumiro gha dazi” m’paka Yona “wakazinduka” chifukwa cha kotcha. Yona wakakwiya chomene, ndipo wakapemphaso Chiuta kuti wafwe waka.—Yona 4:6-8.
19, 20. Kasi Yehova wakadumbirana nayo wuli Yona pa nkhani ya nyungu?
19 Yehova wakamufumbaso Yona usange chikaŵa chakwenelera kuti wakalipe chifukwa chakuti nyungu yikafwa. M’malo mwakuti waghanaghanirepo, Yona wakati: “Nkhwenera nadi kukwiya, nakwiya chomene mwakuti nkhukhumba kufwa.” Apa nyengo yikakwana yakuti Yehova wamusambizge Yona ivyo wakakhumbanga.—Yona 4:9.
20 Chiuta wakadumbirana nayo Yona, wakamuphalira kuti iyo wakakwiya chifukwa cha nyungu iyo yikamera yekha usiku umoza, nakuti ndiyo yayi wakayipanda panji kuyipwelelera. Kufuma apo, Chiuta wakati: “Kasi ine nkhwenera chara kuchitira chitima msumba ukuru wa Nineve, uwo uli na ŵanthu ŵakujumpha 120,000, awo ŵakumanya chara kupambaniska pakati pa chiwemi na chiheni, kusazgapo viŵeto vyawo vinandi?”—Yona 4:10, 11. *
21. (a) Kasi Yehova wakamusambizga Yona kwizira mu vichi? (b) Kasi nkhani ya Yona yingatovwira wuli?
21 Kasi mukuyiwona fundo ya Yehova mu chiyelezgero ichi? Palije icho Yona wakachitapo kupwelelera nyungu yira. Yehova ndiyo wakalenga Ŵanineve, wakaŵapweleleranga nga umo wakuchitira na vyose ivyo wali kulenga pa charu. Ntheura kasi chikaŵa chakupulikikwa kuti Yona wachindike chomene nyungu kuluska ŵanthu ŵakujumpha 120,000, pamoza na viŵeto vyawo? Asi ichi chikulongora kuti Yona wakajighanaghaniranga waka yekha? Nakuti wakachitira chitima nyungu yira chifukwa chakuti yikamovwira. Apa Yona wakakwiya na Nineve chifukwa chakuti wakaghanaghananga vyake pera kweniso wakawopanga kuti mbiri yake yinganangika. Nkhani ya Yona yikutovwira kuti tijisande makora. Ni njani wa ise uyo walijirethu mtima wa kujikhumbira viwemi? Tikuwonga chomene Yehova chifukwa wakutisambizga makoramakora kuti tileke kuŵa na mtima wa kughanaghana vyatekha pera, tichitirenge chitima ŵanji, kweniso tiŵenge ŵalusungu nga ndiyo.
22. (a) Kasi Yona wakwenera kuti wakachita wuli Yehova wakati wamusambizga vya lusungu? (b) Kasi ise tikusambirapo vichi?
22 Fumbo ndakuti, Kasi Yona wakasambirapo pa vyose ivi? Buku la Yona likuzgora yayi fumbo ili. Ŵanthu ŵanyake ŵangaghanaghana kuti Yona wakamuzgoranga yayi Yehova. Kweni unenesko ngwakuti zgoro lilipo. Zgoro ni buku ilo likumanyikwa na zina lake. Ukaboni ukulongora kuti Yona ndiyo wakalemba buku ili. Muŵe nga mukuwona ntchimi iyi yawelera kukwake, ndipo yikulemba nkhani yose iyi. Ndipo pasono yikuwoneka yichekuru, yavinjeru, na yakujiyuyura. Yikupukunya mutu uku yikukumbuka ivyo yikabuda, nga nkhuleka kupulikira, kweniso mtima wake unonono. Nadi, Yona wakasambirapo chinthu chakuzirwa pa ivyo Yehova wakamuphalira. Wakasambira kuŵa walusungu. Kasi nase tisambirengepo?—Ŵerengani Mateyu 5:7.
^ ndime 6 Ŵanthu ŵanyake ŵali kuyowoyapo kuti mu nyengo ya Yona, Samariya, uwo ukaŵa msumba ukuru wa ufumu wa mafuko 10 gha Israyeli, ukwenera kuti ukaŵa na ŵanthu pakati pa 20,000 na 30,000. Ŵanthu aŵa ŵakaŵa ŵachoko chomene ku awo ŵakakhalanga mu Nineve. Apo msumba wa Nineve ukaŵa wakuvutwa chomene, ŵakuti ndiwo ukaŵa msumba ukuru chomene pa charu chapasi.
^ ndime 8 Ŵanyake ŵangawona nga kuti ivi vingachitika yayi, kweni ni vinthu vyakuti vikachitikapo. Herodotus, wakulemba mdauko Wachigiriki, wakayowoya kuti apo Ŵaperesiya ŵakatengeranga mulara wawo wankhondo wakumanyikwa chomene, vinyama navyo vikalira nawo.
^ ndime 20 Apo Chiuta wakayowoya kuti ŵanthu ŵara ŵakamanyanga yayi kupambaniska pakati pa chiwemi na chiheni, wakang’anamuranga kuti ŵakamanyanga yayi fundo za Chiuta.


text:
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA | WAKUTAULA 7-12
“Kumbuka Mulengi Waku M’mazuŵa nga Unyamata Waku”
Kumbukani Mulengi winu mwakugwirisiya ntchitu nthazi zinu kuti mumuteŵete mweche anyamata
12:1, 13
Achinyamata anandi ŵe ndi mwaŵi wakuchita mauteŵeti ngo ngakhumba munthu wanthazi
Achinyamata atenere kugwirisiya ntchitu nyengu ndi nthazi zawu pakuteŵete Yehova ŵechendakoti
Solomoni wangukamba mwandakatulu masuzgu ngo akukota akumana nangu
12:2-7
Vesi 3: “Anthukazi alelesa pawindu kweni awona mdima”
Atondeka kuwona umampha
Vesi 4: “Ŵana anthukazi akumba sumu azamukumba mwakufoka”
Atondeka kuvwa
Vesi 5: Chakurya chazamunowa cha
Khumbu la chakurya limala


text:
VO BAYIBOLU LIKAMBA
Kusunga Nyengu
Chinanga mbanthu wo kanandi aswera, awona kuti mbumampha kusunga nyengu. Bayibolu likonkhosa fundu zo zilongo kuti kusunga nyengu nkhwakukhumbika.
Ntchifukwa wuli kusunga nyengu nkhwakukhumbika?
NTCHIFUKWA WULI NKHWAKUKHUMBIKA?
Ŵanthu anyaki awona kuti kufika mwaliŵi asani apangana ndi munthu kutovya kuti alekengi kusuzgika maŵanaŵanu. Kusunga nyengu kutovya so munthu kuti waje ndi mbiri yamampha. Ntchifukwa wuli ve viyo?
Kusunga nyengu kulongo kuti muchita vinthu umampha. Asani musunga nyengu, mulongo kuti muchita vinthu mwazeru. Kweni asani nyengu zosi muswera, vinthu vo mwakhumbanga kuchita ndivu vitikulamulani.
Kusunga nyengu kulongo kuti mwe akuthembeka. Asani kanandi muchigaŵa ŵanthu anandi atondeka kufiska vo alayizga, ndipuso atoliyaku kanthu cha kuchita vo apangana ndi anyawu, ŵanthu atumbika ukongwa wo atesesa kufiska vo alayizga. Ŵanthu wo athembeka apasika ulemu ndi anyawu kweniso ŵanthu a m’banja lawu. Mabwana ku ntchitu, ngathemba ŵanthu wo afika liŵi ku ntchitu kweniso wo amaliza ntchitu pa nyengu yaki. Ŵanthu wo athembeka pa ntchitu angaŵakweze malipiru kweniso mabwana ngawu ngatiŵagomeza ukongwa.
VO BAYIBOLU LIKAMBA
M’Bayibolu mwe nkhani zinandi zo zilongo kuti kusunga nyengu nkhwakukhumbika. Mwakuyeruzgiyapu, Bayibolu likamba kuti: “Vinthu vosi vichitikengi mwakwenere kweniso mwandondomeku.” (1 Ŵakorinte 14:40) Asani ŵanthu ŵaŵi apangana kuti akumani pa nyengu ndi malu nganyaki, angalongo kuti achita vinthu mwakwenere kweniso mwandondomeku asani wosi asunga nyengu. Bayibolu likamba so kuti: “Chinthu chechosi che ndi nyengu yaki, chechosi cho chichitika pacharu chapasi che ndi nyengu yaki.” (Wakutaula 3:1) Mavesi nganyaki mu chaputala ichi ngakamba kuti pe “nyengu ya kupanda ndi nyengu ya kuchesuwa.” (Wakutaula 3:2) Alimi apanda mbewu pa nyengu yaki kuti akololi vakurya vakucha umampha. M’mazu nganyaki tingakamba kuti alimi apinduwa ukongwa chifukwa chakusunga nyengu.
Bayibolu likamba chifukwa chinyaki chakukhumbika ukongwa cho titenere kusungiya nyengu: Asani tisunga nyengu, tilongo kuti titumbika anyidu kweniso tiwona kuti nyengu yawu njakuzirwa ukongwa. (Ŵafilipi 2:3, 4) Kweni wo nyengu zosi achitisa kuti anyawu aŵalindizengi, awona kuti nyengu ya anyawu njambula kukhumbika.
“Mungaŵanaŵaniyanga vakukhumba vinu pe cha, kweni muŵanaŵaniyengi so vakukhumba va anyinu.”—Ŵafilipi 2:4.
Kumbi mungachita wuli kuti musungengi nyengu?
VO BAYIBOLU LIKAMBA
Bayibolu lititichiska kuti tipangiyengi limu ndondomeku ya vinthu vo tikhumba kuchita. (Nthanthi 21:5) Asani muwona kuti kanandi mufika mwakuswera pa malu ngo mwapangana ndi munthu, ndikuti mwe ndi vakuchita vinandi. Mwaviyo, mungachita umampha kuleka kuchita vinthu vambula kukhumbika kuti muleki kutaya nyengu. Asani mukhumba kugwira ntchitu yinyaki mujipasengi nyengu yinandi kweniso mufikengi mwaliŵi. Venivi vingakuwovyani asani mwakumana ndi vinthu vamabuchibuchi nge kusuzga kwa mathirasipoti pamwenga asani kwe vuwa.
Bayibolu lititichiska so kuti tijengi akujiyuyuwa. (Nthanthi 11:2) Ivi ving’anamuwa kuti muziŵengi vinthu vo mungakwanisa cha kuchita. Mwechendazomeri kuchita vinthu vinyaki, muŵanaŵaniyengi dankha asani mufiskengi nadi. Asani muzomera kuchita vinthu vinandi vo mungatondeka kufiska, mungaguŵa ndi kusuzgika maŵanaŵanu. Anyinu nawu angasuzgika maŵanaŵanu ndipuso angaguŵa.
Bayibolu lititikambiya so kuti tigwirisiyengi ntchitu umampha nyengu yidu. (Ŵaefesu 5:15, 16) Muyambengi dankha kuchita vinthu vakukhumbika ukongwa. (Ŵafilipi 1:10) Mwakuyeruzgiyapu, asani mulindiza kuti mukweri galimotu pamwenga mulindiza anyinu, mungachita umampha kugwirisiya ntchitu nyengu yeniyi kuti muŵerengengi vinthu vinyaki pamwenga kuziŵiya limu vo muchitengi pa zuŵa lo.
“Vilatu va munthu waphamphu vitimupinduliya.”—Nthanthi 21:5.


text: Kwa wakulongozga sumu, yichunikire pa Shiminiti.* Sumu ya Davide.12 Niponoskani, A Yehova, pakuti wakugomezgeka kulijeso.Ŵanthu ŵachipulikano ŵamara mukati mu ŵanthu.2 Ŵakuyowoya mautesi kwa yumoza na munyake.Ŵakumyamyatika na milomo yawo, ŵakuyowoya na mitima yaupusikizgi.*+3 Yehova wacheketenge milomo yose yakumyamyatikaNa lulimi ulo lukuyowoya vyakujikuzga,+4 Awo ŵakuti: “Tiluskenge na malulimi ghithu.Tikuchita chilichose icho takhumba na milomo yithu.Ni njani waŵenge na mazaza pa ise?”+5 Yehova wakuti: “Pakuti ŵakusuzgika ŵakuyuzgika,Ŵakavu ŵakutampha,+Niwukenge na kuchitapo kanthu,Niŵaponoskenge ku wose awo ŵakuŵanyoza.”6 Mazgu gha Yehova ngakutowa,+Ghali nga ni siliva lakwengeka mu ng’anjo yapasi,* lakwengeka kankhondi na kaŵiri.7 Imwe Yehova, muŵasungilirenge.+Muvikilirenge waliyose wa iwo ku muwiro uwu muyirayira.8 Ŵaheni ŵakwenda kosekose kwambura chakujandizga,Chifukwa ŵana ŵa ŵanthu ŵakuhaya ukazuzi.+


text: 9 Saulosi wakalutilira kofya ŵasambiri ŵa Fumu+ ndipo wakakhumbisiska kuŵakoma, wakaluta kwa wasembe mukuru2 ndipo wakamupempha makalata kuti walute nagho ku masunagoge gha mu Damaseko, mwakuti wakakake ŵanalume na ŵanakazi awo waŵasanga kuti mba Nthowa ya Fumu+ na kwiza nawo ku Yerusalemu.3 Sono apo wakaŵa pafupi kufika ku Damaseko, mwamabuchi ungweru wakufuma kuchanya ukamuŵalira zingilizge.+4 Wakawa pasi ndipo wakapulika mazgu ghakuti: “Saulosi, Saulosi, ukunitambuzgirachi?”5 Iyo wakati: “Ndimwe njani, Fumu?” Wakati: “Ndine Yesu,+ uyo ukumutambuzga.+6 Kweni wuka ukanjire mu msumba, ndipo wamuphalirika icho ukwenera kuchita.”7 Sono ŵanalume awo ŵakendanga nayo pamoza ŵakimilira kwambura kuyowoya, ŵakapulika nadi mphomo ya mazgu, kweni ŵakawona munthu yayi.+8 Saulosi wakawuka, nangauli maso ghake ghakaŵa ghakujura kweni wakawonanga kanthu chara. Ntheura ŵakamukora pa woko na kunjira nayo mu Damaseko.9 Wakakhala kwambura kuwona mazuŵa ghatatu,+ ndipo wakarya chara nesi kumwa.10 Mu Damaseko mukaŵa msambiri munyake zina lake Hananiya,+ ndipo Fumu yikati kwa iyo mu mboniwoni: “Hananiya!” Iyo wakati: “Ndine pano Fumu.”11 Fumu yikati kwa iyo: “Wuka, ulute ku msewu wakuchemeka Wakunyoloka, ndipo pa nyumba ya Yudasi ukafumbilire munthu zina lake Saulosi, wa ku Taraso.+ Pakuti wona, wakulomba,12 ndipo mu mboniwoni wawona mwanalume zina lake Hananiya wakunjira na kuŵika mawoko ghake pa iyo mwakuti wambeso kuwona.”+13 Kweni Hananiya wakazgora kuti: “Fumu, ŵanthu ŵanandi ŵaniphalira vya munthu uyu. Ŵaniphalira vinthu viheni vyose ivyo wakachitira ŵatuŵa ŵinu mu Yerusalemu.14 Ndipo sono wali na mazaza ghakufuma ku ŵalara ŵa ŵasembe kuti wakake wose awo ŵakuchema pa zina linu.”+15 Kweni Fumu yikati kwa iyo: “Lutanga, chifukwa munthu uyu ntchiŵiya chane chakusoleka+ icho chiyeghenge zina lane ku mitundu+ kweniso ku mathemba+ na ŵana ŵa Israyeli.16 Pakuti nimulongorenge makora unandi wa masuzgo agho wakumanenge nagho chifukwa cha zina lane.”+17 Ntheura Hananiya wakaluta na kunjira mu nyumba, ndipo wakaŵika mawoko ghake pa iyo na kuyowoya kuti: “Saulosi, mubali wane, Fumu Yesu uyo wakawonekera kwa iwe pa msewu uwo ukendangamo, wanituma, mwakuti wambeso kuwona ndipo uzuzgike na mzimu utuŵa.”+18 Nyengo yeneyiyo, mu maso ghake mukafuma vinthu ivyo vikawonekanga nga ni mamba, ndipo wakambaso kuwona. Wakawuka na kubatizika,19 ndipo wakarya chakurya na kusanga nkhongono.Wakakhala na ŵasambiri mu Damaseko kwa tumazuŵa.+20 Ndipo nyengo yeneyiyo, wakamba kupharazga mu masunagoge kuti Yesu ni Mwana wa Chiuta.21 Kweni wose awo ŵakamupulikanga ŵakazizwa ndipo ŵakatenge: “Asi munthu uyu ndiyo wakasuzga chomene ŵanthu ŵa mu Yerusalemu awo ŵakuchema pa zina ili?+ Asi wiza kuno kuti waŵakake na kuluta nawo ku ŵalara ŵa ŵasembe?”+22 Kweni Saulosi wakalutilira kuŵa na nkhongono ndipo wakagodanga Ŵayuda awo ŵakakhalanga mu Damaseko apo wakaŵakhorweskanga kuti Yesu ni Khristu.+23 Sono mazuŵa ghanandi ghakati ghajumphapo, Ŵayuda ŵakapangana kuti ŵamukome.+24 Ŵayuda ŵakatandaranga pa vipata muhanya na usiku mwakuti ŵamukome. Kweni Saulosi wakamanya chiŵembu chawo.25 Ntheura ŵasambiri ŵake ŵakamutora na kumuŵika mu chitete, na kumukhizgira pa windo la linga nausiku.+26 Wakati wafika mu Yerusalemu+ wakayezgayezga kuŵa pamoza na ŵasambiri, kweni wose ŵakamopanga, chifukwa ŵakagomezga chara kuti ni msambiri.27 Ntheura Baranaba+ wakamovwira na kumulongozgera ku ŵapositole. Baranaba wakalongosolera ŵapositole umo Saulosi wakawonera Fumu+ pa msewu, ndiposo kuti Fumu yikayowoya nayo. Kweniso kuti mu zina la Yesu wakaŵapharazgira mwachikanga ŵanthu ŵa mu Damaseko.+28 Ntheura wakakhala nawo, wakendanga mwakufwatuka* mu Yerusalemu, kuyowoya mwachikanga mu zina la Fumu.29 Wakayowoyanga na kususkana na Ŵayuda ŵakuyowoya Chigiriki. Kweni aŵa ŵakayezgayezga kuti ŵamukome.+30 Ŵabali ŵakati ŵamanya ichi, ŵakakhilira nayo ku Kesareya ndipo ŵakamutuma ku Taraso.+31 Ntheura mu Yudeya mose na Galileya na Samariya+ mpingo ukaŵa pa nyengo yamtende, ukazengekanga. Ukalutilira kwandana chifukwa chakuti ukendanga mu kopa Yehova* na mu chisangulusko cha mzimu utuŵa.+32 Sono apo Petrosi wakendendekanga mu vigaŵa vyose wakakhiliraso ku ŵatuŵa awo ŵakakhalanga mu Lida.+33 Kura wakasangako munthu munyake zina lake Eneya, uyo wakagona pa bedi vyaka 8, pakuti wakaŵa wakufwa viŵaro.34 Ndipo Petrosi wakati kwa iyo: “Eneya, Yesu Khristu wakukuchizga.+ Wuka ndipo tandika pa bedi lako.+ Ntheura wakawuka nyengo yeneyiyo.”35 Wose awo ŵakakhalanga mu Lida na Chidika cha Sharoni ŵakati ŵamuwona, ŵakang’anamukira kwa Fumu.36 Mu Yopa mukaŵa msambiri munyake zina lake Tabita, kung’anamura “Dorika.”* Wakachitanga milimo yiwemi na kupeleka vyawanangwa ku ŵanthu.37 Kweni mu mazuŵa ghara wakalwara na kufwa. Ntheura ŵakamugeziska na kumugoneka mu chipinda chamuchanya.38 Sono pakuti Lida wakaŵa pafupi na Yopa, ŵasambiri ŵakati ŵapulika kuti Petrosi wali mu msumba uwu ŵakamutumira ŵanalume ŵaŵiri kuti ŵakamuŵeyelere kuti: “Chonde mwize kwa ise mwaluŵiro.”39 Ntheura Petrosi wakawuka na kuluta nawo. Wakati wafika, ŵakamulongozgera mu chipinda chamuchanya. Ndipo vyokoro vyose vikimilira kumuzingilizga uku vikulira na kulongora malaya ghanandi, na minjilira* iyo Dorika wakapanganga apo wakaŵa pamoza nawo.40 Petrosi wakafumiskira waliyose kuwaro,+ ndipo wakati wajikama, wakalomba. Wakazgokera ku chitanda, wakati: “Tabita, wuka!” Tabita wakajura maso ghake ndipo wakati wawona Petrosi, wakakhazikika.+41 Ntheura Petrosi wakamukora pa woko, wakamuwuska, ndipo wakachema ŵatuŵa na vyokoro na kumupeleka wamoyo.+42 Ichi chikamanyikwa mu Yopa mose, ndipo ŵanandi ŵakagomezga mwa Fumu.+43 Petrosi wakakhala mu Yopa mazuŵa ghachoko na Simoni wakunyuka vikumba.+


text:
SAMBIRO 1
Cisisi Ico Tikukondwa Kucimanya
Kasi pali munthu munyake uyo wali kukuphalirapo cisisi?— * Baibolo likuyowoya za cisisi cinyake capadera ico cikucemeka ‘cisisi cakupatulika.’ Nchakupatulika cifukwa cikufuma kwa Ciuta. Nchisisi cifukwa ŵanthu ŵakacimanyanga yayi. Ŵangelo nawo ŵakakhumbanga kumanya vinandi vya cisisi ici. Kasi ungatemwa kucimanya cisisi ici?—
Kasi ukughanaghana kuti ŵangelo ŵakakhumbanga kumanya vici apa?
Kale comene, Ciuta wakalenga munthu wakwamba na muwoli wake. Ŵakacemekanga Adamu na Eva. Ciuta wakaŵapa munda wa Edeni kuti ŵakhalengemo. Munda uwu ukaŵa wakutowa comene. Adamu na Eva ŵapulikirenge Ciuta, mphanyi iwo na ŵana ŵawo ŵakazgora caru cose capasi kuŵa nga munda wa Edeni. Ŵakate ŵakhalenge mu Paradiso kwamuyirayira. Kweni kasi ukukumbuka ivyo Adamu na Eva ŵakacita?—
Mazuŵa ghano tikukhala mu paradiso yayi cifukwa Adamu na Eva ŵakakana kupulikira Ciuta. Kweni Ciuta wakati caru cose cizamuŵa cakutowa, ndipo waliyose wazamukhala mwakukondwa kwamuyirayira. Kasi wazamucita wuli ici? Kwa nyengo yitali, ŵanthu ŵakamanyanga yayi. Cikaŵa cisisi.
Apo Yesu wakaŵa pa caru capasi, wakasambizga ŵanthu za cisisi ici. Wakati cisisi ici ni Ufumu wa Ciuta. Yesu wakaphalira ŵanthu kuti ŵalombenge kuti Ufumu uwu wize. Uzamuzgora caru cose capasi kuŵa paradiso wakutowa.
Kasi wakondwa kumanya za cisisi ici?— Kumbuka kuti ŵanthu ŵekha awo ŵakupulikira Ciuta ndiwo ŵazamukhala mu Paradiso. Baibolo likutiphalira za ŵanthu ŵanandi awo ŵakapulikira Yehova. Kasi ungatemwa kuti uŵamanye ŵanthu aŵa?— Tiye tiwonepo ŵacoko waka. Tisambirengeso umo tingacitira nga ndiwo.
ŴAZGANI MU BAIBOLO LINU
^ ndime 3 Mu nkhani zose izo zili mu kabuku aka, panthazi pa mafumbo ghanyake pali mzere ufupi (—). Mzere uwu ngwakuti mupumulire mwakuti mupeleke mpata ku mwana winu kuti wazgore.


text:
CHUMA CHAKUTULIYA M’MAZU NGAKU CHIUTA | YESAYA 17-23
Munthu Wangatuzgika pa Udindu Asani Watiwugwirisiya Ntchitu Mwambula Kwenere
Shebna watenere kuti wateŵetiyanga nge wakuwonere nyumba ya Fumu Hezekiya.
Iyu ndiyu wenga wachiŵi kwaku Hezekiya ndipu wagwiranga ntchitu zinandi.
22:15, 16
Shebna watenere kuti wawovyanga ŵanthu aku Yehova
Wangwamba kujikuzga ndipu wakhumbanga kuti ŵanthu amutumbikengi
22:20-22
Yehova wangumutuzgapu Shebna ndipu wanguŵikapu Eliakimu
Eliakimu wangupasika “maki nga nyumba yaku Davidi.” Maki yanga ngamiyanga nthazi ndipuso udindu
Ŵanaŵaniyani fundu iyi: Kumbi Shebna wakhumbikanga kugwirisiya wuli ntchitu udindu waki kuti wawovyi ŵanthu anyaki?


text: 14 “Munthu wakubabika na mwanakazi,Mazuŵa ghake ngachoko+ ndipo ngakuzura na masuzgo.+2 Wakufuma nga ni luŵa ndipo wakufota,*+Wakuchimbira nga ni mfwiri na kuzgeŵelekera.+3 Enya, jiso linu likudodoliska pa iyo,Ndipo mukumutora kuti mweruzgane nayo.+4 Ni njani wangafumya munthu wakutowa kufuma mu munthu wakufipirwa?+Palije na yumoza.5 Usange mazuŵa ghake ngakupimika,Unandi wa myezi yake uli na imwe.Mwamuŵikira mphaka kuti waleke kujumpha.+6 Lekani kumudodoliska kuti wapumure,M’paka wamalizge zuŵa lake nga ngwaganyu.+7 Pakuti pali chigomezgo nanga nkhu khuni.Usange ladumulika, likuphukaso,Ndipo mphukira zake zikulutilira kukura.8 Usange msisi wake wachekura kusiNdipo chisinga chake chafwa mu dongo,9 Para lapulika sungu la maji liphukenge,Ndipo lifumiskenge minthavi nga ni khuni liphya.10 Kweni munthu wakufwa na kugona kwambura nkhongono,Para munthu wamalizgika, kasi wali nkhu?+11 Maji ghakuphwa mu nyanja,Ndipo mlonga ukukamuka na komira gwaa,12 Munthu nayoso wakugona pasi ndipo wakuwuka chara.+Ŵawukenge chara m’paka kuchanya kumare,Ŵawuskikenge yayi mu tulo twawo.+13 Okwe, mphanyi mwanibisa mu Dindi,*+Munibise m’paka ukali winu ujumphe,Muniŵikire nyengo yakwimikika na kunikumbuka!+14 Usange munthu wafwa, kasi wangaŵaso wamoyo?+Nilindilirenge mazuŵa ghose gha uteŵeti wane wakuchichizgika,M’paka kusutuka kwane kwize.+15 Muchemenge, ndipo ine nimuzgoraninge.+Munwekerenge* mulimo wa mawoko ghinu.16 Kweni pasono mukupenda palipose apo pakukanda malundi ghane,Mukulaŵiska waka kwananga kwane.17 Kwananga kwane kwajalirika mu thumba,Ndipo mwamata ubudi wane na chakumatira.18 Nga umo phiri likudilimukira na kuyegheka,Na umo jalawe likusezgekera pa malo ghake,19 Nga umo maji ghakukokololera malibwe,Ndiposo umo maji ghakuchimbira ghakukokowolera dongo la charu chapasi,Ntheura ndimo mwaparanyira chigomezgo cha munthu.20 Mukulutilira kumuthereska m’paka waparanyike,+Mukusintha kawonekero kake na kumutuma kuti walutenge.21 Ŵana ŵake ŵakuchindikika, kweni iyo wakumanyako chara,Ŵakukhizgikira pasi, kweni iyo wakumanya yayi.+22 Para wachali wamoyo ndipo wakupulika kuŵinya,Para wachali wamoyo ndipo wakutengera.”


text:
MUTU 1
Kasi Chiuta ni Njani?
1, 2. Kasi ŵanthu ŵakutemwa kujifumba vichi?
ŴANA ŵakutemwa kufumba mafumbo ghanandi. Para mwaŵalongosolera chinthu chinyake, kanandi ŵakufumba kuti, ‘Chifukwa wuli?’ Para mwazgora, ŵakufumbaso fumbo linyake lakuti: ‘Kweni chifukwa?’
2 Tose tikufumba mafumbo. Kwali ndise ŵana panji ŵalara. Tingajifumba icho tiryenge, icho tivwarenge, panji ivyo tikukhumba kugura. Nyengo zinyake tingajifumba mafumbo ghakuzirwa gha ivyo vikutichitikira pa umoyo kweniso ivyo vizamuchitika munthazi. Kweni para tikughasanga yayi mazgoro ghenecho gha mafumbo agha, tingalekerathu kupenja mazgoro.
3. Chifukwa wuli ŵanthu ŵanyake ŵakughanaghana kuti ŵangasanga yayi mazgoro gha mafumbo ghakuzirwa agho ŵakujifumba?
3 Kasi Baibolo lingazgora mafumbo ghakuzirwa agho tikujifumba? Ŵanthu ŵanyake ŵakuwona kuti likuzgora, kweni ŵakughanaghana kuti ndakusuzga kulipulikiska. Ŵangaghanaghana kuti ŵaliska na ŵasembe pera ndiwo ŵangazgora. Ndipo ŵanthu ŵanyake ŵakuchita soni kuyowoya kuti ŵakumanya yayi mazgoro. Imwe mukuti wuli?
4, 5. Ni mafumbo wuli ghakuzirwa agho mungajifumba? Chifukwa wuli mukwenera kupenja mazgoro ghake?
4 Mukwenera kuti namwe mukukhumba kumanya mazgoro gha mafumbo nga ghakuti: ‘Chifukwa wuli nili na umoyo? Kasi nizamuluta nkhu para nafwa? Kasi Chiuta wali wuli?’ Yesu Khristu, uyo wakaŵa msambizgi waluso, wakati: “Lutilirani kulomba, ndipo mupikenge. Lutilirani kupenja, ndipo musangenge. Lutilirani kukhung’uska, ndipo kumujulikiraninge.” (Mateyu 7:7) Kuleka yayi kupenja mazgoro m’paka musange mazgoro ghenecho.
5 Para ‘mulutilirenge kupenja,’ musangenge mazgoro mu Baibolo. (Zintharika 2:1-5) Mazgoro agha, nganonono yayi. Para mwamanya mazgoro gha mafumbo agha, muŵenge ŵakukondwa ndipo mulindizgenge viwemi kunthazi. Sono tiyeni tidumbiskane dankha fumbo ilo lasuzga ŵanthu ŵanandi.
KASI CHIUTA WAKUTIPWELELERA PANJI NGWANKHAZA?
6. Chifukwa wuli ŵanthu ŵanyake ŵakughanaghana kuti Chiuta wakuŵikako mahara yayi ku masuzgo ghithu?
6 Ŵanthu ŵanandi ŵakuwona kuti Chiuta wakuŵikako mahara yayi ku masuzgo ghithu. Iwo ŵakuti Chiuta waŵikengeko mahara, mphanyi vinthu viheni vikuchitika yayi mu charu. Mu charu muli nkhondo, ŵanthu ŵakutinkhana, ndipo viheni vili palipose. Ŵanthu ŵakulwara, kusuzgika, na kufwa. Lekani ŵanthu ŵanyake ŵakufumba kuti, ‘Para Chiuta wakuŵikako mahara ku masuzgo ghithu, chifukwa wuli wakulekeska yayi vinthu ivi?’
7. (a) Kasi ŵaliska ŵa matchalitchi ŵakuyowoya vichi? Ndipo ivi vyapangiska ŵanthu kughanaghana vichi? (b) Chifukwa wuli tingagomezga kuti ni Chiuta yayi wakupangiska masuzgo?
7 Nyengo zinyake ŵaliska ŵa matchalitchi ndiwo ŵakupangiska ŵanthu kughanaghana kuti Chiuta ngwankhaza. Para chinthu chiheni chachitika, ŵakuti ni khumbo la Chiuta. Ŵakuti wakalemberathu kuti vizamuchitika. Apa ndikuti ŵakunena Chiuta kuti ndiyo wakupangiska viheni. Kweni Baibolo likuti ni Chiuta yayi uyo wakupangiska vinthu viheni. Lemba la Yakobe 1:13 likutiphalira kuti Chiuta wakuyezga munthu na vinthu viheni yayi. Likuti: “Para munthu wakuyezgeka, waleke kuyowoya kuti: ‘Nkhuyezgeka na Chiuta.’ Pakuti Chiuta wangayezgeka na vinthu viheni yayi, ndipo iyo wakuyezga munthu na vinthu viheni yayi.” Lemba ili likung’anamura kuti nangauli Chiuta wakulekeska yayi vinthu viheni, kweni ndiyo yayi wakupangiska vinthu ivi. (Ŵerengani Yobu 34:10-12.) Tiyeni tiwone chiyelezgero.
8, 9. Chifukwa wuli chingaŵa chambura mahara kuyowoya kuti Chiuta ndiyo wakupangiska masuzgo? Yowoyani chiyelezgero.
8 Tiyelezgere kuti mwana munyamata wakukhala na adada ŵake pa nyumba. Adada ŵake ŵakumutemwa chomene ndipo ŵamusambizga umo wangachitira vinthu mwamahara. Pamanyuma mwana uyu wakugalukira adada ŵake na kuwukapo pa nyumba. Wakwamba kuchita vinthu viheni chomene na kunjira mu masuzgo. Kasi mungati adada ŵake ndiwo ŵapangiska masuzgo pakuti ŵakamukanizga yayi kufumapo pa nyumba? Yayi. (Luka 15:11-13) Vikuyana waka na umo Chiuta wachitira. Para ŵanthu ŵakukhumba kugaluka na kuchita vinthu viheni, Chiuta wakuŵachichizga yayi kuti ŵaleke. Lekani para viheni vyachitika, tikwenera kukumbuka kuti ni Chiuta yayi wapangiska. Chingaŵa chambura mahara kunena Chiuta.
9 Chiuta wali na chifukwa chakupulikikwa icho wakulekera kukanizga ŵanthu kuti ŵachitenge vinthu viheni. Mu Mutu 11 muzamusambira ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani iyi. Manyani kuti Chiuta wakutitemwa ndipo tileke kughanaghana kuti ndiyo wakupangiska masuzgo ghithu. Nakuti ndiyo pera wangawuskapo masuzgo agha.—Yesaya 33:2.
10. Chifukwa wuli tikugomezga kuti Chiuta wazamuwezgerapo vinthu vyose ivyo ŵanthu ŵaheni ŵananga?
10 Chiuta ni mutuŵa. (Yesaya 6:3) Chilichose icho wakuchita ntchituŵa kweniso ntchiwemi. Lekani tikumugomezga chomene. Ŵanthu tingaŵagomezga chomene yayi. Chifukwa nyengo zinyake ŵakuchita vinthu viheni. Nanga ni ŵanthu ŵamazaza awo ŵakuti mbakugomezgeka, ŵalije nkhongono zakuwuskirapo viheni ivyo ŵanthu ŵaheni ŵakuchita. Palije munthu uyo wali na nkhongono nga ni Chiuta. Chiuta wali na nkhongono chomene ndipo wazamuwezgerapo vyose ivyo ŵanthu ŵaheni ŵananga. Chiuta wazamuwuskapo viheni ivi ndipo vizamuŵakoso yayi.—Ŵerengani Salimo 37:9-11.
KASI CHIUTA WAKUJIPULIKA WULI PARA ŴANTHU ŴAKUSUZGIKA?
11. Kasi Chiuta wakujipulika wuli para tikusuzgika?
11 Kasi Chiuta wakujipulika wuli para wakuwona vinthu viheni ivyo vikuchitika mu charu na ivyo vikumuchitikirani? Baibolo likutiphalira kuti Chiuta “wakutemwa urunji.” (Salimo 37:28) Chiuta wakumanya icho ntchiweni na chiheni. Wakukwenyelera para ŵanthu ŵakusuzgika. Baibolo likutiphalira kuti Chiuta “wakakwenyelera mu mtima wake” chifukwa cha viheni ivyo vikachitika mu nyengo yakale. (Genizesi 6:5, 6) Chiuta wandasinthe. (Malaki 3:6) Baibolo likutiphalira kuti Chiuta wakutipwelelera.—Ŵerengani 1 Petrosi 5:7.
12, 13. (a) Chifukwa wuli tikutemwa ŵanyithu? Kasi tikujipulika wuli para tikuwona vinthu viheni ivyo vikuchitika mu charu? (b) Chifukwa wuli tikugomezga kuti Chiuta wazamuwuskapo nadi masuzgo na vinthu viheni ivyo vikuchitika mu charu?
12 Baibolo likutiphaliraso kuti Chiuta wali kutilenga mu chikozgo chake. (Genizesi 1:26) Ichi chikung’anamura kuti wali kutipako mikhaliro yiwemi iyo wali nayo. Para imwe mukukwenyelera kuwona ŵanthu ŵambura mulandu ŵakusuzgika, manyani kuti Chiuta ndiyo wakukwenyelera chomene. Kasi tikumanya wuli?
13 Baibolo likutiphalira kuti “Chiuta ntchitemwa.” (1 Yohane 4:8) Chilichose icho Chiuta wakuchita, wakuchita chifukwa cha chitemwa. Tili na chitemwa chifukwa Chiuta ntchitemwa. Imwe muŵenge kuti muli na nkhongono zakuwuskirapo masuzgo agha, kasi mphanyi mwawuskapo? Enya, chifukwa mukutemwa ŵanthu. Chiuta ke? Chiuta wazamumazga masuzgo ghose na viheni ivyo vikuchitika chifukwa wakutitemwa ndipo wali na nkhongono. Ivyo Chiuta walayizga kukwambilira kwa buku lino vizamuchitika nadi. Ndipo vyose ivyo Chiuta wali kulayizga vizamuchitika nadi. Kweni kuti mugomezge kuti Chiuta wazamuchita nadi ivyo walayizga, mukwenera kumumanya makora.
CHIUTA WAKUKHUMBA KUTI MUMUMANYE
14. Kasi zina la Chiuta ni njani? Ndipo chifukwa wuli tikwenera kulizunura?
14 Para mukukhumba kuti muŵe paubwezi na munthu munyake, kasi mukumuphalira dankha vichi? Mukumuphalira dankha zina linu. Kasi Chiuta wali na zina? Matchalitchi ghanandi ghakuyowoya kuti zina lake ni “Chiuta” panji “Fumu.” Kweni agha ni mazina ghake ghenecho yayi. Ni mazina waka ghantchindi panji kuti ghaudindo, nga ni umo tikuyowoyera kuti “fumu” panji “pulezidenti.” Chiuta watiphalira kuti zina lake ni Yehova. Lemba la Salimo 83:18 likuti: “Ŵanthu ŵamanye kuti imwe, mwaŵeneimwe zina linu ni Yehova, ndimwe mwekha Wapachanya Nkhanira pa charu chose chapasi.” Awo ŵakalemba Baibolo ŵakazunuranga na kugwiliskira ntchito zina la Chiuta. Yehova wakukhumba kuti mulimanyenge zina lake na kulizunura. Chiuta wakumuphalirani zina lake kuti muŵe nayo paubwezi.
15. Kasi zina lakuti Yehova likung’anamura vichi?
15 Zina la Chiuta lakuti Yehova lili na ng’anamuro. Likung’anamura kuti Chiuta wangafiska layizgo lake lililose ilo wayowoya ndipo wangachita chilichose icho wakukhumba. Palije icho chingatondeska Chiuta kuchita icho wakukhumba. Yehova pera ndiyo wangachemeka na zina ili. *
16, 17. Kasi mazina agha ghakung’anamura vichi: (a) “Wankhongonozose”? (b) “Themba lamuyirayira”? (c) “Mlengi”?
16 Tanguŵerenga pa Salimo 83:18 kuti Yehova yekha ndiyo “Wapachanya Nkhanira.” Kweniso lemba la Chivumbuzi 15:3 likuti: “Yikuru na yakuzizwiska ni milimo yinu, Yehova Chiuta, Wankhongonozose. Imwe Themba lamuyirayira, nthowa zinu ni zaurunji na zaunenesko.” Kasi zina lakuti “Wankhongonozose” likung’anamura vichi? Likung’anamura kuti Yehova ngwankhongono chomene kuluska waliyose kweniso chilichose. Ndipo zina lakuti “Themba lamuyirayira” likung’anamura kuti Yehova wakaŵako, waliko, ndipo wazamuŵako. Lemba la Salimo 90:2 likuti Chiuta wali kuŵako kufuma ku muyirayira m’paka muyirayira. Yehova ngwapadera nadi, asi nthena?
17 Yehova yekha ndiyo Mlengi. Lemba la Chivumbuzi 4:11 likuti: “Ndimwe ŵakwenelera Yehova Chiuta withu, kupokera uchindami, ntchindi na nkhongono, chifukwa mukalenga vinthu vyose, ndipo chifukwa cha khumbo linu vikaŵako ndipo vikalengeka.” Chilichose icho mungaghanaghanira, kwali mbangelo awo ŵali kuchanya, kwali ni nyenyezi, kwali ni vipambi, kwali ni somba izo zili mu milonga na nyanja, vyose ivi ni Yehova wali kulenga.
KASI MUNGAŴA PAUBWEZI NA CHIUTA?
18. Chifukwa wuli ŵanthu ŵanyake ŵakughanaghana kuti ŵangaŵa yayi paubwezi na Chiuta? Kasi Baibolo likusambizga vichi?
18 Ŵanthu ŵanyake para ŵasambira umo Yehova waliri, ŵakumuwopa. Ŵakuti, ‘Pakuti Chiuta ngwankhongono, ngwapachanya chomene, ndiposo wali kutali chomene, kasi wangaŵa wuli paubwezi na ine?’ Kweni kasi Chiuta wakukhumba kuti tighanaghanenge nthena? Yayi. Yehova wakukhumba kuŵa nase paubwezi. Baibolo likuti: “Wali kutali yayi na waliyose wa ise.” (Milimo 17:27) Chiuta wakukhumba kuti ise tisendelere kwa iyo ndipo wakulayizga kuti: “Wasendelerenge kwa imwe.”—Yakobe 4:8.
19. (a) Kasi mungachita wuli kuti muŵe paubwezi na Chiuta? (b) Kasi ni mikhaliro wuli ya Chiuta iyo imwe yikumukondweskani chomene?
19 Kasi mungachita wuli kuti muŵe paubwezi na Chiuta? Yesu wakati: “Kuti ŵaŵe na umoyo wamuyirayira, ŵakwenera kumumanyani imwe Chiuta waunenesko yekha, ndiposo Yesu Khristu, uyo mukamutuma.” (Yohane 17:3) Para mulutilirenge kusambira Baibolo mumumanyenge makora Yehova na Yesu. Ndipo muzamusanga umoyo wamuyirayira. Tasambira kale kuti “Chiuta ntchitemwa.” (1 Yohane 4:16) Kweni Yehova waliso na mikhaliro yinyake yiwemi chomene. Baibolo likuti Yehova ni “Chiuta walusungu na wachiwuravi, wakukalipa luŵiro chara na wakuzara na chitemwa, na unenesko.” (Ekisodo 34:6) Yehova ‘ni muwemi, ndipo ngwakunozgeka kugowokera.’ (Salimo 86:5) Chiuta wakuzikira ndipo ngwakugomezgeka. (2 Petrosi 3:9; Chivumbuzi 15:4) Para mulutilirenge kusambira Baibolo, muwonenge umo Yehova wakulongolera mikhaliro yiwemi iyi.
20-22. (a) Pakuti Chiuta tikumuwona yayi, kasi wangaŵa wuli mubwezi withu? (b) Kasi mungachita wuli para ŵanthu ŵanyake ŵakumukanizgani kusambira Baibolo?
20 Kasi vingachitika kuti muŵe paubwezi na Chiuta uku mukumuwona yayi? (Yohane 1:18; 4:24; 1 Timote 1:17) Para musambirenge za iyo mu Baibolo, mumumanyenge makora chomene. (Salimo 27:4; Ŵaroma 1:20) Para mwamumanya makora Yehova, mwambenge kumutemwa chomene ndiposo muŵenge nayo paubwezi.
21 Mumanyenge kuti Yehova ni Dada withu. (Mateyu 6:9) Wali kutipa umoyo ndipo wakukhumba kuti tikondwenge nawo. Ivi ndivyo dada waliyose wakukhumbira ŵana ŵake. (Salimo 36:9) Kweniso Baibolo likusambizga kuti mungaŵa ŵabwezi ŵa Yehova. (Yakobe 2:23) Yehova, Mlengi wa vyose, wakukhumba kuti muŵe ŵabwezi ŵake.
22 Ŵanthu ŵanyake ŵangamukanizgani kusambira Baibolo. Ŵangawopa kuti musinthenge tchalitchi linu. Kweni lekani kuzomerezga munthu waliyose kumutondeskani kuti muŵe paubwezi na Chiuta. Palije mubwezi muwemi uyo mungaŵa nayo kuluska Yehova.
23, 24. (a) Chifukwa wuli mukwenera kulutilira kufumba mafumbo? (b) Kasi mu mutu 2, tizamusambira vichi?
23 Apo mukusambira Baibolo, paŵenge vinthu vinyake ivyo mupulikiskenge yayi. Mungawopanga yayi kufumba panji kupempha wovwiri. Yesu wakati ntchiwemi kujiyuyura nga mbana ŵachoko. (Mateyu 18:2-4) Ŵana ŵakufumba mafumbo ghanandi. Chiuta wakukhumba kuti mumanye mazgoro. Ipo ŵikanipo mtima kusambira Baibolo kuti musimikizge kuti ivyo mukusambira ni vyaunenesko.—Ŵerengani Milimo 17:11.
24 Nthowa yiwemi chomene yakuti timumanyire Yehova nkhusambira Baibolo. Mu mutu 2, tizamusambira chifukwa icho Baibolo likupambanirana na mabuku ghanyake ghose.
^ ndime 15 Para mu Baibolo linu mulije zina lakuti Yehova panji mukukhumba kumanya vinandi pa nkhani ya ng’anamuro na umo mungazunulira zina la Chiuta, wonani Mazgu Ghakuumaliro 1.


text:
Ŵalara, Sambizgani Ŵabali
“Kanthu kose kali na nyengo yake na yake.”
1, 2. Kasi ŵalara ŵanandi ŵali na suzgo wuli?
MULAŴILIRI WADERA wakaŵa pafupi kumalizga kudumbiskana na ŵalara. Wakaŵawonga chifukwa ŵakulimbikira kuliska mskambo. Ŵanyake mwa ŵabali aŵa mbalara mu vyaka. Ndipouli, pakaŵa nkhani yinyake iyo wakafipanga nayo mtima. Wakaŵalaŵiska na kumwemwetera. Wakaŵafumba kuti, “Kasi mwachitapo vichi kuti musambizge ŵanji kuti ŵaŵe ŵakwenelera kuchita milimo mu mpingo?” Ŵalara ŵakakumbukira kuti ulendo wamara wakaŵachiska kuti ŵapatulenge nyengo ya kusambizgira ŵabali. Mubali munyake wakazgora kuti, “Kuyowoya unenesko tachita vichoko chomene.” Ŵalara wose ŵakazomerezgana nayo.
2 Para ndimwe mulara mu mpingo panji namwe ndimo mukati muzgolerenge. Ŵalaŵiliri ŵadera ŵawona kuti ŵalara ŵanandi ŵakupatura yayi nyengo yakusambizgira ŵabali kuti ŵaŵe ŵakwenelera kuchita milimo yinyake mu mpingo. Chifukwa wuli?
3. (a) Kasi Malemba ghakulongora wuli kuti ntchakuzirwa kusambizga ŵanji? (Wonani mazgu ghamusi.) (b) Chifukwa wuli ŵalara ŵanyake vikuŵasuzga kusambizga ŵabali?
3 Para ndimwe mulara mukumanya kuti ntchakuzirwa chomene kusambizga ŵabali. * Kuti mpingo wende makora pakukhumbikwa ŵabali ŵanandi ŵakwenelera. Kweniso mipingo yinandi iyo yikupangika yikukhumbikwira ŵabali ŵakwenelera kuti ŵalongozgenge. (Ŵazgani Yesaya 60:22.) Baibolo likuti ŵalara ŵakwenera ‘kusambizga ŵanji.’ (Ŵazgani 2 Timote 2:2.) Ntchipusu yayi kusanga nyengo yakusambizgira ŵanji, chifukwa muli na ntchito ya kupwelelera mbumba, mukutangwanika na ntchito yakulembeka, milimo ya mpingo na vinyake. Nangauli muli ŵakutangwanika, chifukwa wuli ntchakuzirwa kupatura nyengo yakusambizgira ŵanji? Tiyeni tiwone.
ŴASAMBIZGANI MWALUŴIRO
4. Chifukwa wuli nyengo zinyake ŵalara ŵakuchedwa kusambizga ŵabali mu mpingo?
4 Chifukwa wuli ntchipusu yayi kusambizga ŵabali mu mpingo? Ŵalara ŵanyake ŵangati: ‘Tili na vinandi vyakuti tichite, tiŵasambizgenge munthazi.’ Kweni uwu mbunenesko yayi. Vinthu vinyake vikwenera kuchitika mwaluŵiro. Usange mungachedwa mpingo ungakura yayi.
5, 6. Kasi dilayivala wakwenera kuchita vichi? Kasi ŵalara ŵakusambirapo vichi?
5 Wonani chiyelezgero ichi. Dilayivala wakwenera kusintha oyilo mu injini ya galimoto pafupipafupi. Kweni nyengo zinyake wangasulako kusintha oyilo na kughanaghana kuti chikuru wakuthiramo mafuta mu thanki la galimoto. Kweniso wangaghanaghana kuti wakutangwanika chomene ndipo wasinthenge oyilo nyengo yinyake. Iyo wangati galimoto yichali kwenda makora. Kweni maghanoghano agha ngawakawaka, chifukwa galimoto yinganangika. Para yanangika, pazamukhumbikwa nyengo na ndalama zinandi kuti wayinozge. Kasi ŵalara ŵangasambirapo vichi?
6 Ŵalara ŵali na ntchito zinandi zakuzirwa izo ŵakwenera kuchita mwaluŵiro, usange ŵangaleka mpingo ungatimbanizgika. Dilayivala wakwenera kuthira mafuta mu galimoto nyengo zose. Ŵalara nawo ŵakwenera ‘kusanda ivyo ni vinthu vyakuzirwa chomene’ nyengo zose. (Fil. 1:10) Kweni ŵalara ŵanyake ŵakutangwanika chomene na milimo yinyake yakuzirwa mu mpingo na kuleka kupatura nyengo yakusambizgira ŵanji. Ivi vingayana waka na dilayivala uyo wakuleka kusintha oyilo mu injini ya galimoto. Usange ŵalara ŵakuchedwa kusambizga ŵabali, kunthazi mu mpingo muzamuŵavya ŵabali ŵakwenelera.
7. Kasi tikwenera kuchita wuli na ŵalara awo ŵakupatura nyengo kuti ŵasambizge ŵabali mu mpingo?
7 Kusambizga ŵabali ni mulimo wakuzirwa chomene ndipo ukwenera kuchitika mwaluŵiro. Ŵalara awo ŵakuwona patali, ŵakupatura nyengo kuti ŵasambizgenge ŵabali. Ŵalara aŵa mbavinjeru ndipo ŵabali na ŵadumbu ŵakuŵachindika. (Ŵazgani 1 Petrosi 4:10.) Kasi mpingo ukusanga chandulo wuli?
CHITANI MWAMAHARA NA NYENGO YINU
8. (a) Chifukwa wuli ŵalara ŵakwenera kusambizga ŵanji? (b) Ŵalara awo ŵakuteŵetera uko ŵapharazgi mbachoko ŵakwenera kuchita vichi mwaluŵiro? (Wonani bokosi lakuti, “ Ŵasambizgani Mwaluŵiro.”)
8 Ŵalara awo ŵateŵetera nyengo yitali ŵakwenera kujiyuyura na kumanya kuti kunthazi ŵazamufiska yayi kuchita ivyo ŵakuchita pasono. (Mika 6:8) Kweniso ŵalara ŵakwenera kumanya kuti ‘vyakuchitika vyamabuchi’ vingapangiska kuti chiŵe chakusuzga kupwelelera mpingo. (Muph. 9:11, 12; Yak. 4:13, 14) Ntheura ŵalara awo ŵakutemwa mpingo, ŵakulimbikira kusambizga ŵawukirano kuti ŵaŵe ŵakwenelera.—Ŵazgani Salmo 71:17, 18.
9. Kasi ŵabali awo ŵasambizgika ŵazamovwira chomene pauli?
9 Usange ŵalara ŵakusambizga ŵanji ntchito, mpingo ukukhora. Ŵabali awo ŵasambizgika, ŵangawovwira kuti ŵabali na ŵadumbu mu mpingo ŵaŵe ŵakukolerana kweniso ŵakugomezgeka kwa Chiuta. Awo ŵakusambizgika ŵakovwira mpingo mu mazuŵa ghaumaliro agha kweniso ŵazamovwira chomene pa suzgo yikuru. (Ezek. 38:10-12; Mika 5:5, 6) Ntheura tikumupemphani ŵalara kuti kwamba mwahuno mupaturenge nyengo yakusambizgira ŵabali.
10. Kasi mulara wangasanga wuli nyengo yakusambizgira ŵabali?
10 Tikumanya kuti muli ŵakutangwanika chomene na milimo ya kupwelelera mpingo. Ntheura mungagaŵa nyengo iyo mukuchitira milimo yinyake ya mpingo kuti musambizgenge ŵabali. (Muph. 3:1) Para mukugaŵa nyengo, movwirenge chomene ŵabali na ŵadumbu sono na munthazi wuwo.
IVYO MUNGACHITA
11. (a) Kasi ulongozgi uwo ŵalara ŵanyake ŵakayowoya ukulongora vichi? (b) Kuyana na Zintharika 15:22, chifukwa wuli ntchiwemi kudumbiskana ivyo ŵalara aŵa ŵakayowoya?
11 Ŵalara ŵanyake ŵakayowoya ivyo ŵakuchita kuti ŵasambizge ŵanji. * Wose ŵakayowoya ulongozgi wakuyana waka nangauli ŵakukhala mu vyaru vyakupambana. Ivi vikulongora kuti kulikose kweniso mu mpingo uliwose, ŵabali ŵakusanga chandulo na ulongozgi wa mu Baibolo. (1 Kor. 4:17) Mu nkhani iyi kweniso yapanthazi, tiwonenge ivyo ŵabali aŵa ŵakayowoya.—Zinth. 15:22.
12. Kasi mulara wakwenera kuchita vichi pambere wandambe kusambizga mubali, ndipo chifukwa wuli?
12 Chakwamba, mulara wakwenera kovwira mubali kuti wanozgekere kusambira. Chifukwa wuli? Pambere mulimi wandapande mbewu, wakutipura dankha dongo. Mulara nayo wakwenera kovwira mubali kuti wanozgekere kusambira. Kasi mulara wangachita wuli? Wakwenera kuchita nga umo yikachitira ntchimi Samuyeli.
13-15. (a) Kasi Yehova wakamutuma vichi Samuyeli? (b) Kasi Samuyeli wakachita vichi kuti wawovwire makora Sauli kunozgekera mulimo wake? (Wonani chithuzithuzi chakwamba.) (c) Chifukwa wuli ivyo Samuyeli wakachita ni vyakuzirwa ku ŵalara?
13 Vyaka 3,000 ivyo vyajumpha, Yehova wakaphalira ntchimi Samuyeli kuti: ‘Namachero, nyengo yeneiyi, nikutumizgirenge munthu kufumira ku charu cha Benjamini, ndipo umuphakazge kuti waŵenge mulongozgi wa ŵanthu ŵane Israyeli.’ (1 Sam. 9:15, 16) Samuyeli wakamanya kuti walutizgenge yayi ntchito yake ndipo Yehova wakukhumba kuti waphakazge munthu munyake kuŵa mulongozgi. Ntheura pambere Samuyeli wandaphakazge munthu uyo Yehova wakamusankha, wakaghanaghanirapo dankha kuti wawone umo wangamovwilira.
14 Zuŵa lakulondezgapo, Sauli wakiza kwa ntchimi Samuyeli. Yehova wakaphalira Samuyeli kuti: ‘Wona munthu uyo nkhakuphalira.’ Samuyeli wakanozgera chakurya Sauli na muteŵeti wake ndipo wakaŵaphalira kuti ŵarye. Ŵakati ŵamara kurya, Samuyeli wakaluta na Sauli ku nyumba yake ndipo ŵakachezga chomene mu nthowa. Ŵakati ŵafika, Samuyeli ‘wakalutilira kuyowoya na Sauli’ m’paka pa nyengo yakugonera. Zuŵa lakulondezgapo, Samuyeli wakaphakazga Sauli, wakamufyofyontha na kumusambizga vinthu vinandi. Pamasinda Sauli wakawelera kukwake. Iyo wakaŵa wakunozgeka kuŵa mulongozgi.—1 Sam. 9:17-27; 10:1.
15 Samuyeli wakaphakazga Sauli kuŵa mulongozgi. Ŵalara ŵakuchita kuphakazga munthu kuti waŵe mulara panji muteŵeti wakovwira yayi. Ndipouli, ivyo Samuyeli wakachita pambere wandaphakazge Sauli, vingaŵawovwira chomene. Tiyeni tiwone vinthu viŵiri ivyo ŵangasambirako.
MUŴE ŴAKUKHUMBISISKA KWENISO MUBWEZI
16. (a) Kasi Samuyeli wakachita wuli wati wapulika kuti Ŵaisrayeli ŵakukhumba themba? (b) Kasi Samuyeli wakachita wuli Yehova wati wamutuma kuti wakaphakazge Sauli?
16 Muŵe na khumbo la kusambizga ŵanji ndipo kuziwulika chara. Samuyeli wakakhuŵara chomene wakati wapulika kuti Ŵaisrayeli ŵakukhumba kuŵa na themba. Samuyeli wakawona nga Ŵaisrayeli ŵakumukhumba yayi. (1 Sam. 8:4-8) Samuyeli wakakhumbanga yayi kusolera Ŵaisrayeli themba, kweni Yehova wakamuphalira katatu kuti wapulikire ivyo Ŵaisrayeli ŵakayowoya. (1 Sam. 8:7, 9, 22) Samuyeli wakachita sanji yayi nesi kukwiyira munthu uyo Yehova wakamusora. Iyo wakaziwulika yayi Yehova wati wamuphalira kuti wakaphakazge Sauli. Iyo wakapulikira na mtima wose chifukwa wakatemwanga Yehova.
17. Kasi ŵalara ŵakuchita wuli nga ni Samuyeli? Chifukwa wuli ŵalara ŵakukondwa para ŵasambizga ŵanji?
17 Mazuŵa ghano, ŵalara ŵanandi ŵakusambizga ŵanji milimo nga umo wakachitira Samuyeli. (1 Pet. 5:2) Ŵakopa yayi kuti para ŵaŵasambizga, ŵaŵapokenge maudindo. Kweni mbalusungu ndipo mbakukhumbisiska kuchitira lumoza milimo ya mpingo na awo ŵakusambizgika. Iwo ŵakuwona kuti ŵabali awo ŵasambizgika ‘mbantchito ŵanyawo,’ awo ŵakovwira kuti mpingo wende makora. (2 Kor. 1:24; Heb. 13:16) Ŵakukondwa chomene kuwona kuti ŵabali awo ŵasambizgika ŵali na maluso agho ghangawovwira mu mpingo.—Mil. 20:35.
18, 19. Kasi ŵalara ŵakwenera kuchita vichi pambere ŵandambe kusambizga ŵabali milimo? Chifukwa wuli ntchiwemi kuchita nthena?
18 Ŵani msambizgi kweniso mubwezi. Sauli wakati wiza, Samuyeli wakamuphakazga nyengo yeneyiyo yayi. Wachitenge nthena, mphanyi Sauli wakamanya yayi umo wangalongozgera ŵanthu ŵa Chiuta. M’malo mwake, Samuyeli wakamalira nyengo yinandi kovwira Sauli kuti wanozgekere mulimo wake. Pambere wandamuphakazge, ŵakalyera lumoza, ŵakalongozgana kuluta ku nyumba ya Samuyeli, ŵakachezga nyengo yitali, ndipo paumaliro waliyose wakagona. Samuyeli wakalindilira nyengo yakwenelera kuti waphakazge themba liphya.
19 Ndimo ŵalara ŵakwenera kuchitira mazuŵa ghano. Pambere ŵandayambe kusambizga ŵabali milimo, ŵakwenera kuŵa paubwezi na munthu uyo ŵamusambizgenge. Ivyo ŵalara ŵangachita kuti munthu waŵe wakufwatuka vingapambana kuyana na malo. Usange mwapatura nyengo kusambizga mubali, nayo wamanyenge kuti ngwakuzirwa chomene. (Ŵazgani Ŵaroma 12:10.) Ŵabali ŵazamuwonga chomene chifukwa cha chitemwa icho mwaŵalongora.
20, 21. (a) Kasi msambizgi waluso wakuchita wuli? (b) Kasi mu nkhani yapanthazi tizamuzgora fumbo wuli?
20 Msambizgi waluso wakutemwa ntchito yake, kweniso wakutemwa munthu uyo wakumusambizga. (Yaniskani na Yohane 5:20.) Chifukwa wuli ntchakuzirwa kutemwa uyo mukumusambizga? Usange mubali wamanya kuti mukumutemwa, nayo wakulimbikira kuti wasambire. Ntheura mukwenera kusambizga ŵabali na kuŵa nawo paubwezi.—Zinth. 17:17; Yoh. 15:15.
21 Para ŵalara ŵawovwira mubali kuti wanozgekere kusambira, ŵangambapo kumusambizga. Kasi ŵalara ŵangachita wuli kuti ŵasambizge makora? Nkhani yapanthazi yikuzgora fumbo ili.
^ ndime 3 Nkhani iyi na yapanthazi ŵalembera ŵalara. Kweni waliyose wangasanga chandulo na nkhani izi. Chifukwa ziwovwirenge ŵabali wose kumanya kuti ŵakwenera kusambizgika kuti ŵaŵe ŵakwenelera kuchita milimo mu mpingo. Usange mu mpingo muli ŵabali ŵanandi ŵakwenelera, mpingo ukwenda makora.
^ ndime 11 Ŵalara aŵa ŵakukhala ku Australia, Bangladesh, Belgium, Brazil, France, French Guiana, Japan, Korea, Mexico, Namibia, Nigeria, Réunion, Russia, South Africa, na ku United States.


text:
Nthowa Iyi Ndiyu ‘Yinguwoneka Yamampha Mumasu Nginu’
“Mungubisa venivi ku azeru ndi akuwamu ndi munguvivumbuliya ku malitema.”
1. Nchifukwa wuli Yesu “wangukondwere mu mzimu wakupaturika”? (Wonani chithuzi cho che pachanya.)
KUMBI muŵanaŵana kuti Yesu wanguwoneka wuli pa nyengu yo “wangukondwere mu mzimu wakupaturika”? Kumbi muŵanaŵana kuti chisku chaki chawonekanga chakukondwa? Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitiska kuti wakondwi ukongwa? Pa nyengu iyi, ndipu watuma ŵaka akusambira 70, kuti akapharazgi uthenga wamampha wa Ufumu waku Chiuta. Mwaviyo, iyu wakhumbisiskanga kuwona mo yiwu atingi agwiriyengi nchitu yeniyi. Penga ŵanthu anyaki wo asuskanga uthenga wamampha, ukongwa alembi ndi Afarisi wo ŵenga azeru kweniso akusambira ukongwa. Yiwu anguchitiska kuti ŵanthu amuwonengi Yesu nge kalipentala ŵaka kweniso akusambira ŵaki nge “ŵanthu ambula kusambira ndi awaka.” (Mac. 4:13; Marko 6:3) Chinanga kuti venga viyo, akusambira aku Yesu angukondwa ukongwa achiwe ku nchitu yo angutumika. Yiwu angupharazga chinanga kuti asuskikanga ndi ŵanthu kweniso mademoni. Yiwu angukondwa ukongwa ndipuso anguchita vinthu mwachiganga. Chifukwa wuli?
2. (a) Kumbi akusambira aku Yesu ŵenga ŵana munthowa wuli? (b) Nchinthu wuli chinguwovya akusambira kuti avwisi fundu zinyaki za uneneska?
2 Yesu wangukambiya Yehova kuti: “Nditikuwongani, Ada, mweni kuchanya ndi pasi, kuti munguvibisa ivi ku azeru ndi akuwamu, ndipu munguvivumbuliya ku amjedu [ŵana]. Inya, Ada, pakuti viyo ndimu kunguwoneke umampha mu masu nginu.” (Mat. 11:25, 26) Yapa, Yesu wang’anamuwanga kuti akusambira ŵaki ŵenga ŵana chayiwu cha. Iyu waziŵanga kuti awonekanga nge ŵana m’masu mwa ŵanthu chifukwa pa nyengu iyi kwenga ŵanthu azeru ndipuso akusambira ukongwa. Kweniso, Yesu wangusambiza akusambira ŵaki kuti achitengi vinthu mwakujiyuyuwa ndipuso alondiyengi ulongozgi nge mo ŵana achitiya. (Mat. 18:1-4) Kumbi anguyanduwa wuli ndi fundu yeniyi? Yehova wanguŵawovya ndi mzimu waki kuti avwisi fundu za uneneska zo ŵanthu azeru kweniso akusambira ukongwa aziziŵanga cha. Ŵanthu azeru ŵenaŵa angubulumutizgika ndi Satana kweniso mtima wawu wakujikuzga.
3. Kumbi tikambiskanengenji m’nkhani iyi?
3 Ivi vingumukondwesa ukongwa Yesu! Iyu wangukondwa ukongwa kuwona mo Yehova wanguvumbuliya fundu za uneneska ku ŵanthu wo awonekanga nge anamana, ambula zeru kweniso ambula kusambira. Yehova wakondwa kusambiza ŵanthu munthowa yipusu kweniso mwakuvwika umampha. Iyu wechendasinthi. M’nkhani iyi tiwonengi mo Yehova walongore kuti weche kukondwa ndi nthowa yeniyi.
SONU ŴANTHU AZIŴA FUNDU ZIKULUZIKULU ZA UNENESKA
4. Kumbi Chigongwi cha Alinda cha Chingelezi chambula kusuzga chawovya wuli ŵanthu anyaki?
4 M’vyaka vapambula kuswera yapa, gulu laku Chiuta layamba kukonkoska fundu za m’Malemba munthowa yipusu kweniso mwakuvwika umampha. Tiyeni tiwoni vakuyeruzgiyapu vitatu. Chakwamba, sonu te ndi Chigongwi cha Alinda cha Chingelezi chambula kusuzga kuvwa. * Magazini iyi yawovya ukongwa ŵanthu wo asuzgika kuvwa pamwenga kuŵerenga Chingelezi. Mitu ya mabanja yiwona kuti asani agwiriskiya nchitu magazini iyi, ŵana ŵawu amukapu pa Sambiru la Chigongwi cha Alinda. Sambiru lenili ndiyu nthowa yikulu yo tilonde chakurya chauzimu. Ŵanthu anandi alemba makalata ngakuwonga chifukwa cha magazini iyi. Mzichi munyaki yo watondekanga kumukapu pa maunganu wangulemba kuti, “Pa maunganu ndajanga ŵaka nge chipandu.” Kweni wati wayamba kugwiriskiya nchitu magazini nga Chingelezi chambula kusuzga, wangukamba kuti: “Sonu ndimukapu pa maunganu, ndipu mantha nangu ngakumala! Ndiwonga Yehova kweniso nditikuwongani abali.”
5. Kumbi Bayibolo lakunozgeka so la New World Translation ndamampha munthowa wuli?
5 Chachiŵi, te ndi Bayibolo lakunozgeka so la New World Translation. Bayibolo ili lingutuzgika mu Chigelezi pa unganu wapachaka wo unguchitika pa 5 October 2013. * Sonu, Malemba nganandi m’Bayibolo ili nge ndi mazu ngamana kweni ngavwika umampha ukongwa. Mwakuyeruzgiyapu, lemba la Jobu 10:1 lenga ndi mazu 27, sonu le ndi 19, ndipu lemba la Nthanthi 8:6 lenga ndi mazu 20, sonu le ndi 13. Kweni mavesi ngosi ngenanga ngavwika umampha ukongwa m’Bayibolo ili. M’bali munyaki wakusankhika yo wateŵete Yehova mwakugomezgeka kwa vyaka vinandi wangukamba kuti: “Ndamaliza ŵaka kuŵerenga buku la Jobu m’Bayibolo ili ndipu sonu nditilivwa umampha ukongwa kuluska kali.” Ŵanthu anandi akamba so viyo.
6. Kumbi mutuvwa wuli chifukwa cha kusintha kwa mo tavwiyanga lemba la Mateyu 24:45-47?
6 Chachitatu, nkhusintha kwa mo tavwiyanga fundu zinyaki. Mwakuyeruzgiyapu, tingukondwa ukongwa ndi Chigongwi cha Alinda cha July 15, 2013 cho chingukonkhoska kusintha kwa mo tavwiyanga kuti ndiyani yo ndi ‘muŵanda wakugomezgeka ndi wakuwamu.’ (Mat. 24:45-47) Chigongwi ichi chingukonkhoska kuti Wupu Wakulongozga ndiwu muŵanda wakugomezgeka, ndipu “amunyumba yaki” mbanthu wosi wo alonde chakurya chauzimu, kaya mbakusankhika pamwenga ‘ambereri zinyaki.’ (Yoh. 10:16) Tikondwa ukongwa kuziŵa uneneska wenuwu kweniso kusambiza asonu. Kumbi Yehova walongo so wuli kuti wakondwa kusambiza ŵanthu munthowa yipusu?
KULEMBA NKHANI ZA M’BAYIBOLO MUNTHOWA YIPUSU KWENISO MWAKUVWIKA UMAMPHA
7, 8. Kumbi vakuyeruzgiyapu nivi va m’Bayibolo vo vimiya chinthu chinyaki?
7 Asani mukwamba kali kuteŵete Yehova, mutenere kuti mwawona kusintha kwa mo mabuku ngidu ngakonkhoske nkhani za m’Bayibolo. Kumbi ngasintha wuli? Kanandi mabuku ngidu ngayanjanga kukonkhoska vakuchitika vinandi va m’Malemba nge kuti vimiya chinthu chinyaki cho chazamuchitika kunthazi. Kumbi penga vifukwa vakuvwika vakukonkhoske Malemba munthowa yeniyi? Hinya. Mwakuyeruzgiyapu, Yesu wangukamba za “chisimikizgu . . . chaku Yona mchimi.” (Ŵerengani Mateyu 12:39, 40.) Yesu wangukonkhoska kuti mazuŵa ngatatu ngo Yona wenga mumoyu mwa chisomba, ngamiyanga mazuŵa ngatatu ngo iyu wangujaliya m’muunda.
8 M’Bayibolo mwe so nkhani zinyaki zo zimiya vinthu vinyaki. Wakutumika Paulo wangukonkhoskapu zinyaki mwa nkhani zenizi. Mwakuyeruzgiyapu, iyu wangukonkhoska kuti vo vinguchitikiya Abrahamu, Hagara ndi Sara vamiyanga vo vinguchitikiya Yehova ndi mtundu wa Yisraele kweniso gulu laki lakuchanya. (Ŵag. 4:22-26) Iyu wangukamba so kuti chihema, nyumba yakusopiyamu, Zuŵa la Mphepeska, mura wa asembi kweniso vinthu vinyaki va mu Chilangulu chaku Mosese venga “chizgezgi cha vamampha vo vituza.” (Ŵah. 9:23-25; 10:1) Tichiskika ukongwa asani tisambira nkhani zenizi. Kumbi tingakamba kuti vosi vo visanirika m’Bayibolo vimiya chinthu chinyaki?
9. Kumbi kali nkhani yaku Naboti yakonkhoskekanga wuli?
9 Kanandi mabuku ngidu ngakonkhoskanga nkhani za m’Bayibolo nge kuti zimiya chinthu chinyaki. Mwakuyeruzgiyapu, Fumukazi Yezebelu yinguchitiya chiŵembu Naboti ndi chilatu chakuti wabayiki. Iyu yakhumbanga kuti murumu waki Ahabu walondi munda wa mphereska waku Naboti. (1 Ŵakar. 21:1-16) Mu 1932, Chigongwi cha Alinda chingukonkhoska kuti Ahabu ndi Yezebelu amiyanga Satana ndi gulu laki, Naboti wamiyanga Yesu, ndipu nyifwa yaku Naboti yamiyanga kubayika kwaku Yesu. Kweni pati pajumpha vyaka vinandi, buku lidu linyaki la Chingelezi (Let Your Name Be Sanctified) lo lingutuzgika mu 1961, lingukamba kuti Naboti wamiyanga Akhristu akusankhika ndipu Yezebelu wamiyanga visopa vaboza. Mwaviyo, masuzgu ngo Naboti wangukumana nangu ngamiyanga masuzgu ngo akusankhika azikumananga nangu m’mazuŵa ngakumaliya. Kwa vyaka vinandi, ŵanthu aku Chiuta akondwanga ukongwa ndi nthowa yeniyi yakukonkhoske nkhani za m’Bayibolo. Nanga nchifukwa wuli tikusintha?
10. (a) Kumbi zeru zamuwovya wuli muŵanda kuti wakonkhoskengi umampha nkhani za m’Bayibolo? (b) Kumbi mazuŵa nganu mabuku ngidu ngakonkhoska ukongwa vinthu wuli?
10 Tikayika cha kuti Yehova wawovya ‘muŵanda wakugomezgeka ndi wakuwamu’ kuti waje ndi zeru zinandi. Zeru zenizi zawovya muŵanda kuziŵa ndipuso kusimikizgiya asani nkhani zinyaki za m’Bayibolo zimiya nadi chinthu chinyaki pamwenga cha. Viwoneka so kuti nkhani zinandi zo zalembekanga kali m’mabuku ngidu zenga zakusuzga kuzivwisa, kuzikumbuka ndipuso kuzigwiriskiya nchitu. Kweniso, mabuku yanga ngakonkhoskanga ukongwa vinthu vakunthazi vo tawonanga kuti nkhani za m’Bayibolo zimiya. Ndichu chifukwa chaki mabuku ngidu mazuŵa nganu ngakonkhoska ukongwa vo tisambirapu pa nkhani za m’Bayibolo za ŵanthu wo angulongo chivwanu, kukunthiyapu, kujipereka kwaku Chiuta ndipuso mijalidu yinyaki yamampha. *
11. (a) Kumbi mazuŵa nganu titiyivwa wuli nkhani yaku Naboti, nanga chakuwoniyapu chaki chititiwovya wuli? (b) Nchifukwa wuli mabuku ngidu mazuŵa nganu ngatanja cha kukonkhoska nkhani za m’Bayibolo nge kuti zimiya chinthu chinyaki? (Wonani nkhani yakuti, “Vo Akuŵerenga Afumba,” papeji 17.)
11 Kumbi mazuŵa nganu titiyivwa wuli nkhani yaku Naboti? Sonu titiyivwa umampha ukongwa kweniso munthowa yipusu. Munthu murunji mwenuyu wangubayika chifukwa chakuti wamiyanga Yesu pamwenga Akhristu akusankhika cha, kweni chifukwa chakuti wenga wakugomezgeka. Iyu wangulondo Marangu ngaku Yehova chinanga kuti wangukumana ndi masuzgu ngakulu. (Maŵ. 36:7; 1 Ŵakar. 21:3) Vo tisambirapu pa chakuwoniyapu chaki vingatiwovya chifukwa weyosi mazuŵa nganu wangakumana ndi masuzgu chifukwa chakuteŵete Chiuta. (Ŵerengani 2 Timote 3:12.) Sonu, weyosi wangavwisa, wangakumbuka ndipuso wangagwiriskiya nchitu vo tisambirapu pa nkhani yeniyi.
12. (a) Kumbi nkhani za m’Bayibolo zititisambiza ŵaka mijalidu yamampha? Konkhoskani. (b) Nchinthu wuli chititiwovya kuti tikonkhoskengi mwakuvwika umampha fundu zikuluzikulu? (Wonani mazu nga m’mphata.)
12 Kumbi tingakamba kuti nkhani zinyaki za m’Bayibolo zititisambiza ŵaka mijalidu yamampha ndipu palivi chechosi cho zing’anamuwa? Awa. Kweni m’malu mwakukonkhoska nkhani za m’Bayibolo nge kuti zimiya vinthu vinyaki, mabuku ngidu ngalongo ŵaka kuyanana kwaki ndi vakuchitika vinyaki. Mwakuyeruzgiyapu, tingakamba kuti nkhani yaku Naboti yititikumbuska kugomezgeka kwaku Yesu kweniso Akhristu wo amuwusiya nayu limoza. Kweniso yititikumbuska ŵanthu anandi akugomezgeka a m’gulu la “mbereri zinyaki” za Ambuya. Sonu tivwisa vo Chiuta wasambiza chifukwa mabuku ngidu ngakonkhoska vinthu munthowa yipusu. *
KUKONKHOSKA NTHARIKA ZAKU YESU MUNTHOWA YIPUSU
13. Kumbi vakuwoniyapu nivi vo vilongo kuti mazuŵa nganu tivwisa ntharika zaku Yesu munthowa yipusu?
13 Yesu Khristu wenga Msambizi wamampha kuphara weyosi pacharu. Iyu wayanjanga kugwiriskiya nchitu ntharika pakusambiza. (Mat. 13:34) Ntharika zitovya kuti munthu waŵanaŵaniyepu ndipuso waje ndi chithuzi. Kumbi mazuŵa nganu mabuku ngidu ngakonkhoska ntharika zaku Yesu munthowa yipusu? Hinya! Tingukondwa ukongwa chifukwa cha Chigongwi cha Alinda cha July 15, 2008. M’magazini iyi mwenga nkhani yo yakonkhoskanga kusintha kwa mo tavwiyanga ntharika ya mtupu, ya mbewu ya kamuganji kweniso ya mukwawu. Mazuŵa nganu tiziŵa kuti ntharika zenizi zikamba vo Ufumu waku Chiuta uchita pakuwunganiska Akhristu kutuwa m’charu chiheni.
14. (a) Kumbi ntharika ya Musamaria wamampha yakonkhoskekanga wuli pakwamba? (b) Nanga sonu titiyivwa wuli?
14 Nanga ntharika zinyaki zo Yesu wakambanga zikokhoskeka wuli mazuŵa nganu? Zinyaki mwa ntharika zenizi zikonkhoska uchimi ndipu zinyaki zititisambiza ŵaka mijalidu yamampha. Kweni tingaziŵa wuli? M’vyaka vapambula kuswera, tawona kwamuka kwa fumbu lenili. Mwakuyeruzgiyapu, wonani mo gulu lakonkhoskiyanga ntharika yaku Yesu ya Musamaria wamampha. (Luka 10:30-37) Mu 1924, Chigongwi cha Alinda chingukamba kuti Musamaria wamiyanga Yesu, ndipu msewu wakutuwa ku Yerusalemu kuluta ku Yeriko wo wasikanga m’phiri, wamiyanga vinthu viheni vo ŵanthu achita kutuliya po akugarukiya mu Edeni. Ankhungu amiyanga mawupu ngakulungakulu kweniso amalonda achinyengu. Ndipu wasembi kweniso Mulevi amiyanga visopa vaboza. Mazuŵa nganu, mabuku ngidu ngagwiriskiya nchitu ntharika yeniyi kuti ngatisambizi kuti tikhumbika cha kusankha ŵanthu asani tipereka chovyu chakuliŵavu kweniso asani tipharazga. Kumbi tikondwa cha kuti Yehova watitisambiza fundu zaki mwakuvwika umampha?
15. Kumbi tikambiskanengenji m’nkhani yakulondopu?
15 M’nkhani yakulondopu, tikambiskanengi ntharika ya amwali 10 yo Yesu wangukamba. (Mat. 25:1-13) Kumbi Yesu wakhumbanga kuti Akhristu aziyivwi wuli ntharika iyi m’mazuŵa ngakumaliya? Kumbi ntharika iyi yimiya vinthu vinyaki vo vazamuchitika kunthazi? Kumbi Yesu wakhumbanga kuti Akhristu azisambirepu mijalidu yo yingaziŵawovya m’mazuŵa ngakumaliya? Nkhani yakulondopu yimukengi mafumbu ngenanga.
^ ndimi 4 Chigongwi cha Alinda cha chineneru chambula kusuzga chingutuzgika kakwamba mu Chingelezi mu July 2011. Kutuliya pa nyengu iyi, Chigongwi cha Alinda cha Chingelezi chambula kusuzga chikwamba so kufwatulikiya m’vineneru vinyaki vimanavi.
^ ndimi 5 Pambula kuswera yapa, Bayibolo ili liyambengi so kufwatulikiya m’vineneru vinyaki.
^ ndimi 10 Mwakuyeruzgiyapu, buku la Yezgani Chivwanu Chawu, likonkhoska vo vinguchitikiya ŵanthu 14, wo azumbulika m’Bayibolo. Buku ili likamba ukongwa vo tisambirapu ku ŵanthu ŵenaŵa m’malu mwakukonkhoska kuti vo vinguŵachitikiya vimiya vinthu vinyaki.
^ ndimi 12 Mazu Ngaku Chiuta nge ndi fundu zo zingawoneka nge “zakusuzga kuzivwisa.” Ivi vingasazgapu fundu zinyaki zo Paulo wakulemba. Kweni wosi wo alembanga Bayibolo alongozgekanga ndi mzimu waku Chiuta. Mzimu wenuwu utovya so Akhristu auneneska mazuŵa nganu kuti avwisi fundu zikuluzikulu za m’Mazu Ngaku Chiuta.—2 Pet. 3:16, 17; 1 Ŵakor. 2:10.