text: 35 Kufuma apo, Yosiya wakachitira Paska+ Yehova mu Yerusalemu, ndipo ŵakakoma sembe ya Paska+ pa zuŵa la 14 la mwezi wakwamba.+2 Wakaŵika ŵasembe* mu milimo yawo ndipo wakaŵakhwimiska kuti ŵafiske uteŵeti wawo wa nyumba ya Yehova.+3 Penepapo wakayowoya na Ŵalevi, ŵasambizgi ŵa Israyeli yose,+ awo ŵakaŵa ŵatuŵa kwa Yehova, wakati: “Ŵikani Likasa lakupatulika mu nyumba iyo Solomoni mwana wa Davide themba la Israyeli wakazenga.+ Mulinyamurengeso pa viŵegha vinu chara.+ Sono teŵeterani Yehova Chiuta winu na ŵanthu ŵake Israyeli.4 Nozgekani mu nyumba za ŵawiskemwe kuyana na magulu ghinu, kulondezga ivyo vili kulembeka na Davide+ themba la Israyeli na mwana wake Solomoni.+5 Yimilirani na kundanda mu malo ghatuŵa kuyana na nyumba za ŵawiskewo za ŵabali ŵinu, ŵanthu ŵanyake wose,* kuthyana na gulu la nyumba za ŵawiskewo za Ŵalevi.6 Komani sembe ya Paska+ na kujituŵiska mwekha kweniso nozgerani ŵabali ŵinu kuti ŵafiske mazgu gha Yehova mwa Mozesi.”7 Yosiya wakapeleka ku ŵanthu wose viŵeto, tumberere twanalume na tumbuzi twanalume, vyose ivi kuŵa sembe ya Paska ya wose awo ŵakaŵapo. Vyose pamoza vikaŵapo 30,000 kweniso ng’ombe 3,000. Ivi vikafuma pa katundu wa themba.+8 Ŵakaronga ŵake nawo ŵakapeleka vinthu kuŵa sembe yawanangwa ya ŵanthu, ŵasembe, na Ŵalevi. Hilikiya,+ Zekariya, na Yehiyeli, ŵalongozgi ŵa pa nyumba ya Chiuta waunenesko ŵakapeleka ku ŵasembe mberere 2,600 za sembe ya Paska, na ng’ombe 300.9 Konaniya na ŵabali ŵake Shemaya na Netaneli, pamoza na Hashabiya, Yeyiyeli, na Yozabadi, ŵalongozgi ŵa Ŵalevi, ŵakapeleka ku Ŵalevi mberere 5,000 za sembe ya Paska, na ng’ombe 500.10 Uteŵeti ukanozgeka, ndipo ŵasembe ŵakimilira mu malo ghawo, Ŵalevi nawo mu magulu ghawo,+ nga umo themba likalangulira.11 Ŵakakoma sembe za Paska,+ ndipo ŵasembe ŵakamija ndopa izo ŵakapokera ku Ŵalevi.+ Ŵalevi ndiwo ŵakafuŵanga viŵeto.+12 Kufuma apo, ŵakanozga sembe zakotcha mwakuti ŵazipeleke ku ŵanthu ŵanyake wose, awo ŵakawunjikika kuyana na nyumba za ŵawiskewo, kuti zipelekeke kwa Yehova umo vili kulembekera mu buku la Mozesi. Ndimo ŵakachitiraso na ng’ombe.13 Ŵakaphika* nyama ya Paska pa moto kuyana na kaluso kake.+ Ŵakaphika sembe zakupatulika mu miphika, nkhali, na majonjo, kufuma apo, ŵakiza nayo luŵiro ku ŵanthu ŵanyake wose.14 Penepapo ŵakajinozgera ŵekha na ŵasembe, chifukwa chakuti ŵasembe, mphapu ya Aroni, ŵakapelekanga sembe zakotcha na mafuta m’paka usiku. Ntheura Ŵalevi ŵakajinozgera ŵekha kweniso ŵakanozgera ŵasembe, mphapu ya Aroni.15 Ŵakwimba, ŵana ŵa Asafu,+ ŵakaŵa pa mulimo wawo kuyana na dango la Davide,+ la Asafu,+ la Hemani, na la Yedutuni+ muwoni wa themba. Ŵalinda ŵakaŵa pa vipata vyakupambanapambana.+ Pakaŵavya chifukwa chakuti ŵafumirepo pa uteŵeti wawo, chifukwa ŵabali ŵawo Ŵalevi ŵakaŵanozgera vyose.16 Ntheura uteŵeti wose wa Yehova ukanozgeka pa zuŵa lira kuti ŵachite Paska+ na kupeleka sembe zakotcha pa jotchero la Yehova, kuyana na dango la Themba Yosiya.+17 Ŵaisrayeli awo ŵakaŵapo ŵakachita Paska pa nyengo yira na Chiphikiro cha Vingwa Vyambura Nthukumusi mazuŵa 7.+18 Paska lanthena ili likachitikaposo chara mu Israyeli kwambira mu mazuŵa gha Samuyeli ntchimi, kweniso themba linyake la Israyeli likachitapo chara Paska nga ilo likachitika na Yosiya,+ ŵasembe, Ŵalevi, Yuda yose na Israyeli uyo wakaŵapo, ndiposo awo ŵakakhalanga mu Yerusalemu.19 Paska ili likachitika mu chaka cha 18 cha kuwusa kwa Yosiya.20 Pamanyuma pa vyose ivi, Yosiya wakati wanozga tempile,* Neko+ themba la Eguputo wakiza kuzakarwa na Karakemishi kufupi na Yufurate. Penepapo Yosiya wakaluta kuti wakarwe nayo.+21 Ntheura Neko wakatuma uthenga wakuti: “Kasi vikukukhwaska wuli, iwe themba la Yuda? Muhanya uno nizira kutimbana na iwe yayi, kweni nkhukhumba kutimbana na nyumba yinyake, ndipo Chiuta waniphalira kuti nendeske. Kuti vikwendere makora, leka kulimbana na Chiuta, uyo wali nane, kweni para uli na mtafu wakuparanyenge.”22 Ndipouli, Yosiya wakakhumba chara kufumako kwa iyo, kweni wakajibisa+ na kurwa nayo, ndipo wakapulikira chara mazgu gha Neko, agho ghakafuma kwa Chiuta. Ntheura wakaluta kukarwa nkhondo mu Chidika cha Megido.+23 Ŵakuponya mivi ŵakalasa Themba Yosiya, ndipo themba likati ku ŵateŵeti ŵake: “Nifumiskanipo pano, pakuti napwetekeka chomene.”24 Ntheura ŵateŵeti ŵake ŵakamuwuskamo mu gileta lira na kumuŵika mu gileta lachiŵiri, ŵakiza nayo ku Yerusalemu. Wakafwa ndipo wakasungika mu malaro gha ŵasekuru ŵake.+ Yuda yose na Yerusalemu ŵakamutengelera Yosiya.25 Yeremiya+ wakamwimbira sumu ya chitengero Yosiya. Ŵakwimba wose ŵanalume na ŵanakazi+ ŵachali kwimbira Yosiya mu sumu zawo za chitengero m’paka lero. Chikadumulika kuti sumu izi zimbikenge mu Israyeli, ndipo zili kulembeka pamoza na sumu zinyake za chitengero.26 Mdauko unyake wose wa Yosiya na lusungu* lwake, kuyana na ivyo vili kulembeka mu Dango la Yehova,27 ivyo wakachita, kwamba pakwamba m’paka paumaliro, vili kulembeka mu Buku la Mathemba gha Israyeli na Yuda.+


c: text/html

text:
UMOYO WACHIKHRISTU
Upharazgi Wapadera wa Kugaŵira Gongwe la Mulinda mu Seputembala
Pa charu chose, ŵanthu ŵakukhumbikwira chisangulusko. (Muph. 4:1) Mu mwezi wa Seputembala tizamuŵa na upharazgi wapadera. Tizamugaŵira Gongwe la Mulinda ilo muzamuŵa nkhani ya chisangulusko. Muzakagaŵire chomene magazini iyi. Kweni pakuti tikukhumba kuyowoya na ŵanthu kuti tiŵapembuzge, kunjizga kusi ku chijaro yayi para mwasanga ŵanthu palije pa nyumba.
IVYO MUNGAYOWOYA
“Tose nyengo zinyake tikukhumbikwira chisangulusko. Kweni kasi tingachisanga nkhu? [Ŵerengani 2 Ŵakorinte 1:3, 4.] Magazini ya Gongwe la Mulinda iyi yikulongosora umo Chiuta wakupelekera chisangulusko.”
Para munthu wanweka ndipo wapoka magazini, . . .
Kufuma apo, mupemphani kuti musambirenge nayo Baibolo.
Mulekerani fumbo lakuti muzakazgore para mwizaso. Mungamufumba kuti, “Chifukwa wuli Chiuta wakughalaŵiska waka masuzgo?”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nkhani Nambara 100: Yesu mu Munda
Ŵati ŵafuma mu cipinda ca pacanya, Yesu na ŵapositole ŵake ŵakaluta ku munda wa Getisemane. Aka kuti kakaŵa kakwamba yayi kwiza ku malo agha. Yesu wakaŵaphalira kuti ŵaŵe maso na kulomba. Wati wendapo mtunda ucoko, wakasindamira pasi kuti walombe.
Pati pajumpha nyengo yicoko waka Yesu wakizaso uko kukaŵa ŵapositole ŵake. Kasi ukughanaghana kuti iwo ŵakacitanga vici? Ŵakaŵa mu tulo! Kwa nyengo zitatu Yesu wakaŵaphalira kuti ŵakeneranga kuŵa maso, kweni palipose para wakizanga wakaŵasanganga kuti ŵagona. Wati wizaso pa ulendo waumaliro Yesu wakati: ‘Kasi mungagona wuli pa nyengo ya nga ni iyi? Wonani! Nyengo yakwana yakuti ine nipelekeke ku ŵalwani ŵane.’
Pa nyengo yeneiyo vyongo vya wumba ukuru vikamba kupulikikwa. Wona! Ŵanalume aŵa ŵakwiza na malupanga na nthonga! Ndipo ŵayegha miliko kuti yiŵape ungweru. Ŵakati ŵafika pafupi, munthu munyake wakafuma mu wumba na kwiza kwa Yesu. Wakamufyofyontha nga ni umo ukuwonera apa. Munthu uyu ni Yuda Isikariyote! Kasi nchifukwa wuli wakufyofyontha Yesu?
Yesu wakafumba kuti: ‘Yuda, kasi ukunipeleka na mufyofyontho?’ Enya, mufyofyontho uwu nchimanyikwiro. Ukawovwira ŵanalume awo ŵakaŵa na Yuda kumanya kuti Yesu uyo ŵakukhumba ni uyu. Ntheura ŵalwani ŵa Yesu ŵakiza na kumukora. Kweni Petrosi wakazomerezga yayi kuti ŵatore waka Yesu kwambura mbembe. Wakasolora lupanga na kutimba nalo munthu uyo wakaŵa nayo pafupi. Lupanga likawinda pacoko waka mutu wa munthu ndipo m’malo mwake likawunguzura khutu lake la maryero. Kweni Yesu wakakhwaska khutu la munthu uyu na kumucizga.
Yesu wakaphalira Petrosi kuti: ‘Wezgera lupanga lwako mu malo ghake. Kasi ukumanya yayi kuti ningalomba mipingo ya ŵangelo kwa Ŵadada kuti ŵanithaske?’ Enya, nthena wakacita ntheura! Kweni Yesu wakalomba yayi kuti Ciuta wamutumire ŵangelo, cifukwa wakamanya kuti nyengo yakwana yakuti ŵalwani ŵake ŵamukore. Mwantheura wakaŵazomerezga kuti ŵalute nayo. Tiye tiwone ico cikamucitikira Yesu.
Mateyu 26:36-56; Luka 22:39-53; Yohane 18:1-12.
Mafumbo
- Ŵati ŵafuma mu cipinda ca pacanya, kasi Yesu na ŵapositole ŵake ŵakaluta nkhu, ndipo wakaŵaphalira kuti ŵaciteci?
- Kasi Yesu wakasanga kuti ŵasambiri ŵake ŵakucita vici apo wakizaso uko ŵakaŵa, ndipo ici cikacitika kalinga?
- Kasi mbanjani awo ŵakunjira m’munda, ndipo Yuda Isikariyote wakucita vici nga ni umo mukuwonera pa cithuzithuzi apa?
- Cifukwa wuli Yuda wakafyofyontha Yesu, ndipo Petrosi wakacitaci?
- Kasi Yesu wakamuphaliraci Petrosi, kweni nchifukwa wuli Yesu wakalomba yayi kwa Ciuta kuti watume ŵangelo?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Mateyu 26:36-56.
Umo Yesu wakapelekera ulongozgi ku ŵasambiri ŵake kungawovwira wuli ŵalara ŵa mpingo mazuŵa ghano? (Mat. 20:25-28; 26:40, 41; Gal. 5:17; Efe. 4:29, 31, 32)
Kasi Yesu wakawonanga wuli kugwiliskira nchito vilwero pakwimikana na ŵanyithu? (Mat. 26:52; Luka 6:27, 28; Yoh. 18:36)
- Ŵazgani Luka 22:39-53.
Peneapo mungelo wakawonekera kwa Yesu mu munda wa Getisemane kuti wamukhomeske, kasi ici cikung’anamura kuti cipulikano cake cikamba kucepa? Longosorani. (Luka 22:41-43; Yes. 49:8; Mat. 4:10, 11; Heb. 5:7)
- Ŵazgani Yohane 18:1-12.
Kasi Yesu wakavikilira wuli ŵasambiri ŵake ku ŵanthu awo ŵakamususkanga, ndipo ise tingasambirapo vici? (Yoh. 10:11, 12; 18:1, 6-9; Heb. 13:6; Yak. 2:25)
Manyani Vinandi
Wakalomba Apo Wakaŵa na Chitima Chikuru
Chifukwa wuli Yesu wakalomba kuti: “Sezganiko nkhombo iyi kwa ine”? Kasi wakagwenthanga mulimo wake wakuti wawombore ŵanandi?
Khristu Ŵakamupeleka na Kumukaka
Yudasi wakamusanga Yesu nangauli ukaŵa usiku pakati.


text:
SAMBIRO 11
Kasi Fundo za mu Baibolo Zikutovwira Wuli?
1. Chifukwa wuli ŵanthu ŵakukhumbikwira kulongozgeka?
Mlengi withu ngwamahara kuluska ise. Iyo ni dada wachitemwa, ndipo wakutikhumbira viwemi. Kweniso wakatilenga kuti tenderenge mahara ghithu pera yayi. (Yeremiya 10:23) Tili nga ni mwana muchoko uyo wakuthemba ŵapapi. Lekani tikulaŵiska kwa iyo kuti watilongozge. (Yesaya 48:17, 18) Fundo izo Chiuta wakutipa ntchawanangwa.—Ŵazgani 2 Timote 3:16.
Chiuta wakutipa fundo na malango mwakuti tikhale makora mu charu ichi. Kweniso ivi ndivyo vingatovwira kuzakasanga umoyo wamuyirayira. Pakuti Chiuta ndiyo wakatilenga, tikwenera kumupulikira.—Ŵazgani Salmo 19:7, 11; Uvumbuzi 4:11.
2. Kasi fundo izo tikuyowoya apa ni vichi?
Izi ni fundo izo zikovwira pa vinthu vinandi. Zikupambana na dango, chifukwa dango likugwira ntchito pa chinthu chimoza. (Duteronome 22:8) Umanyi ukukhumbikwa kuti tiwone umo fundo yingatovwilira pa icho chatiwira. (Zintharika 2:10-12) Kuti tipulikiske fundo iyi, Baibolo likuti umoyo ntchawanangwa icho Chiuta wali kutipa. Fundo iyi yingatilongozga pa ivyo tikuchita para tili kuntchito, panyumba, na paulendo. Yikutovwira kuti tijivikilire ku ngozi.—Ŵazgani Milimo 17:28.
3. Kasi fundo zikuru chomene ziŵiri zikuti wuli?
Yesu wakazunura fundo ziŵiri zakuzirwa chomene. Yakwamba yikutovwira kumanya chifukwa icho Chiuta wali kutilengera. Wakukhumba kuti timumanye, timutemwe, na kumuteŵetera na mtima wose. Fundo iyi ndiyo tikwenera kukumbuka pa vyose ivyo tikuchita. (Zintharika 3:6) Awo ŵakukumbuka fundo iyi, ŵakuŵa ŵabwezi ŵa Chiuta, ŵakukondwa nadi, kweniso ŵazamusanga umoyo wamuyirayira.—Ŵazgani Mateyu 22:36-38.
Fundo yachiŵiri yikutovwira kuti tikhalenge makora na ŵanyithu. (1 Ŵakorinte 13:4-7) Kuti tilondezge makora fundo iyi, tikwenera kughanaghanira umo Chiuta wakuchitira na ŵanthu.—Ŵazgani Mateyu 7:12; 22:39, 40.
4. Kasi fundo izo zili mu Baibolo zikutovwira wuli?
Fundo izo zili mu Baibolo zikovwira ŵanthu kuti ŵatemwanenge mu nyumba zawo. (Ŵakolose 3:12-14) Kweniso mu Baibolo muli fundo yinyake iyo yikuvikilira nthengwa. Fundo iyi njakuti nthengwa yingamaranga yayi.—Ŵazgani Genesis 2:24.
Para tikulondezga fundo izo zili mu Baibolo, tikusoŵerathu pakukora yayi, kweniso tikuŵa na mtende mu maghanoghano. Ivi vili ntheura chifukwa chakuti awo ŵakulemba ŵanthu ntchito ŵakukhumba munthu uyo ngwakugomezgeka kweniso uyo wakulimbikira. (Zintharika 10:4, 26; Ŵahebere 13:18) Mazgu gha Chiuta ghakutisambizga kuti tikhorwenge na ivyo tili navyo, kweniso kuti chakuzirwa chomene nkhutemwa Chiuta.—Ŵazgani Mateyu 6:24, 25, 33; 1 Timote 6:8-10.
Usange tikulondezga fundo izi, umoyo ukuŵa makorako. (Zintharika 14:30; 22:24, 25) Para munthu wakupulikira dango lakukanizga uloŵevu, wakujisunga ku matenda na ngozi. (Zintharika 23:20) Yehova wakukanizga yayi kumwapo, kweni wakutinkha kujumphizga. (Salmo 104:15; 1 Ŵakorinte 6:10) Fundo izo Chiuta wakutipa zikutovwira pa vyakuchita pera yayi, zikutovwiraso pa ivyo tikughanaghana. (Salmo 119:97-100) Ndipouli, Ŵakhristu ŵakulondezga fundo izi kuti ŵasangepo waka chandulo yayi. Khumbo lawo ndakuti ŵachindike Yehova.—Ŵazgani Mateyu 5:14-16.
Manyani Vinandi
Nkharo Yakukondweska Chiuta
Vingachitika kuti munthu waŵe paubwezi na Yehova. Nakuti imwe nthena mungaŵa mubwezi wake.
Wonani Umoyo Nga Umo Chiuta Wakuwuwonera
Kasi Chiuta wakukuwona wuli kufumiska nthumbo, kupokera ndopa, na umoyo wa vinyama?
Pemphani Kuti Musambirenge Baibolo
Sambirani nkhani za mu Baibolo pa malo na nyengo iyo njiwemi kwa imwe.


text:
Ŵakajipeleka na Mtima Wose Mu Oceania
MUDUMBU RENA wali na vyaka vyakujumpha 30. Wakakulira mu mbumba ya Ŵakaboni ŵa Yehova ku Australia. Iyo wakati: “Kanandi tikasamanga kuti tikateŵetere uko kukakhumbikwiranga ŵapharazgi ŵanandi ŵa Ufumu. Adada na amama ŵakaŵa ŵamasangulusko panji kuti ŵakuchezgeka chomene. Nati nababa ŵana ŵane ŵaŵiri, nkhakhumbanga kuti nawo ŵakure na umoyo wanthena.”
Shane, mfumu wa Rena, wali na vyaka vyakujumpha 36, ndipo nayo wakakhumbanga kuteŵetera uko kukukhumbikwira ŵapharazgi ŵanandi. Iyo wakati: “Tikati taŵa na mwana wachiŵiri, tikaŵazga nkhani yinyake mu Gongwe la Mulinda iyo yikalongosora za mbumba iyo yikasamira ku virwa vya Tonga kukapharazga. * Nkhani iyi yikatichiska kuti tilembe kalata ku ofesi ya ku Australia na New Zealand, kuti ŵatiphalire uko kukukhumbikwira ŵapharazgi ŵanandi ŵa Ufumu. * Tikapempheka kuti tisamire ku virwa vya Tonga.”
Shane, Rena, pamoza na ŵana ŵawo, Jacob na Skye, ŵakati ŵakhala ku Tonga kwa chaka chimoza, ŵakawelera ku Australia chifukwa cha vivulupi. Kweni ŵakalutilira kuŵa na mtima wakupharazga uko kukukhumbikwira ŵapharazgi ŵanandi. Mu 2011, ŵakasamira ku Norfolk Island. Kufuma ku Australia kukafika ku chigaŵa ichi, ni mtunda wa makilomita 1,500. Kasi vikaŵendera wuli? Pasono, Jacob wali na vyaka 14. Iyo wakati: “Yehova wakatipwelelera chomene, ndipo wakatovwira kuti tikondwenge na uteŵeti.”
KUTEŴETERA NA BANJA
Nga ni Shane, Rena na ŵana ŵawo, Ŵakaboni ŵa Yehova ŵanandi ŵakujipeleka kukateŵetera uko kukukhumbikwira ŵapharazgi ŵa Ufumu ŵanandi. Chifukwa wuli ŵakuchita nthena?
Burnett wakati: “Ŵanthu ŵanandi ŵakakhumbanga kupulika makani ghawemi. Ntheura tikakhumbanga kuŵasambizga Baibolo.”
Burnett na Simone, ŵali na vyaka vyakujumpha 30. Iwo na ŵana ŵawo ŵaŵiri, Eston wa vyaka 12, na Caleb wa vyaka 9, ŵakasamira ku Burketown, ku Queensland, Australia. Burnett wakati: “Ŵakaboni ŵakafikanga ku malo agha kamoza pa vyaka vitatu panji vinayi. Kweni ŵanthu ŵanandi ŵakakhumbanga kupulika makani ghawemi. Ntheura tikakhumbanga kuŵasambizga Baibolo.”
Mark na Karen, awo ŵali na vyaka vyakujumpha 50, ŵakateŵetera mu mipingo yinandi yakufupi na Sydney, Australia. Pamanyuma, iwo na ŵana ŵawo ŵatatu, Jessica, Jim, na Jack, ŵakasamira ku Nhulunbuy, Northern Territory. Mark wakati: “Nkhutemwa chomene ŵanthu, lekani nkhakhumbanga kusamira ku chigaŵa cha mpingo uwo ukukhumbikwira wovwiri.” Kweni Karen wakakayikiranga vyakusamuka. Karen wakati: “Mark na ŵabali ŵanyake ŵakati ŵanikhozga, nkhakhumbanga kuti niyezge. Pasono ndine wakukondwa kuti tikasama.”
Benjamin na Carolyn ŵali na ŵana ŵaŵiri, Jade na Bria. Mu 2011, pambere ŵana ŵawo ŵandambe sukulu, ŵakasamuka ku Queensland, Australia, na kuwelera ku Timor-Leste, pa chirwa cha Timor. Benjamin wakati: “Pakwamba, ine na Carolyn tikachitanga upayiniya wapadera ku Timor-Leste. Ku malo agha, upharazgi ukanozganga chomene, ndipo ŵabali ŵakatovwiranga nadi. Tikadandawura chomene apo tikafumangako ku malo agha. Ntheura tikati tapempheka kuti ndiko tiluteso, tikakondwa chomene. Kweni chifukwa chakuti tikaŵa na ŵana, ulendo withu ukayima dankha.” Carolyn wakati: “Tikakhumbanga kuti ŵana ŵithu ŵachezgenge na ŵamishonale, ŵabali ŵa pa Beteli, na ŵapayiniya ŵapadera, kuti ŵamanye uwemi wakuteŵetera Yehova.”
KUNOZGEKERA KUSAMA
Yesu wakaphalira ŵalondezgi ŵake kuti: “Ni njani wa imwe uyo wakukhumba kuzenga chigongwe kwambura kukhala dankha pasi na kupendesera mtengo?” (Luka 14:28) Mwakuyana waka, para mukukhumba kusamira ku chigaŵa chinyake, ntchiwemi kunozgekera makora. Kasi munganozgekera wuli?
UMOYO WINU WAUZIMU: Benjamin wakati: “Tikakhumbanga kuteŵetera, kuŵa mphingo ku ŵabali yayi. Ntheura pambere tindasamuke, tikakhozga dankha umoyo withu wauzimu. Kweniso tikajipeleka chomene pakupharazga na pa milimo ya mpingo.”
Jacob wakati: “Pambere tindasamire ku Norfolk Island, tikaŵazga nkhani zinandi mu Gongwe la Mulinda na Wukani! za ŵabali awo ŵakasamira uko kukukhumbikwira ŵapharazgi ŵanandi. Tikadumbiskana masuzgo agho ŵakakumana nawo ndiposo umo Yehova wakaŵawovwilira.” Mudumbu wa Jacob uyo pasono wali na vyaka 11, wakati: “Nyengo zose nkhalombanga kwa Yehova, kweniso adada na amama ŵakalombanga nase.”
MAGHANOGHANO GHINU: Rena wakati: “Chikaŵa chipusu yayi kusamuka, chifukwa tikazgoŵera kukhala pafupi na ŵabali kweniso ŵabwezi ŵithu. Ntheura nkhaleka kuŵika maghanoghano pa ivyo nkhasida, m’malo mwake nkhamba kughanaghanira chomene vitumbiko ivyo mbumba yithu yisangenge para taluta uko ŵapharazgi mbachoko.”
MITHETO: Mbumba zinandi zikufufuza dankha kuti zimanye za malo agho ŵakukhumba kusamira. Ivi vikovwira kuti ŵanozgekere makora. Mark wakati: “Tikaŵazga nkhani zinandi izo zikalongosoranga tawuni ya Nhulunbuy. Ŵabali awo ŵakakhalanga mu tawuni iyi, ŵakatitumiranga manyuzipepara agho ghakatovwira chomene kumanya mitheto ya ŵanthu ŵa ku malo agha.”
Shane, uyo wakasamira ku Norfolk Island, wakati: “Nkhaŵikapo mtima kuti nyengo zose nilongorenge vipambi vya mzimu.”
MASUZGO
Ŵanthu awo ŵateŵeterapo ku malo agho kuli ŵapharazgi ŵachoko, ŵakulongosora kuti usange pasangika suzgo la mabuchi, munthu wakwenera kuwona vinthu mwakwenelera na kuŵa wakunozgeka kusintha. Wonani viyelezgero ivi:
Rena wakati: “Nkhasinthanga umo nkhachitiranga vinthu kuyana na umo vinthu viliri. Mwachiyelezgero, para sitima zaleka kwenda chifukwa cha mphepo pa nyanja, katundu wakaduranga chomene ku Norfolk Island. Para vyaŵa nthena, nkhapenjanga vyakurya vinyake vyambura kudura.” Mfumu wake, Shane, wakati: “Tikachepeska katundu uyo tikagulanga kuti tileke kuŵa na bajeti yikuru.”
Mwana wawo Jacob wakayowoyaso suzgo linyake. Iyo wakati: “Mpingo withu uphya ukaŵa waka na ŵapharazgi 7, kweniso wose ŵakaŵa ŵalara kwa ine. Ntheura nkhaŵavya mubwezi wa msinkhu wane. Kweni chifukwa chakuti nkhapharazgiranga lumoza na ŵabali aŵa, vikatora nyengo yayi kuti tizgoŵerane.”
Jim, wa vyaka 21 nayo wakakumanapo na suzgo la nthena ili. Iyo wakati: “Mpingo unyake wapafupi ukaŵa pa mtunda wakujumpha makilomita 725 kufuma ku Nhulunbuy. Ntheura tikatangwanikanga chomene pa ungano. Tikafikanga mwakutendekera na kuchezga na ŵabali na ŵadumbu. Ivi vikaŵa vinyake mwa vinthu vyakukondweska chomene.”
“TIKACHITA MAKORA KUSAMA”
Baibolo likuti: “Thumbiko la Yehova ndilo likusambazga munthu.” (Zinth. 10:22) Ŵabali na ŵadumbu ŵanandi awo ŵali kusamirapo uko kukukhumbikwira ŵapharazgi ŵanandi ŵa Ufumu, ŵakuzomerezga mazgu gha lemba ili.
Mark wakati: “Kusamira uko kuli ŵapharazgi ŵachoko kwawovwira chomene ŵana ŵithu. Iwo mbakukhorwa kuti Yehova wakutaya yayi wose awo ŵakuŵika Ufumu pakwamba. Ntchipusu yayi kuŵa na chigomezgo cha nthena ichi.”
Shane wakati: “Nili paubwezi na muwoli wane kweniso ŵana ŵane. Nkhukondwa chomene para ŵana ŵane ŵakuniphalira ivyo Yehova wakuŵachitira.” Jacob, mwana wa Shane, wakati: “Vikunozga chomene kuteŵetera uko kuli ŵapharazgi ŵachoko ŵa Ufumu. Tikachita makora kusama.”


text: 10 “Israyeli ni khuni la mpheska lakunangika* ilo likupambika vipambi vyake.+Para vipambi vyake vikusazgikira ndipo wakwandaniska chomene majotchero ghake;+Para charu chake chikubaba makora ndipo wakuzenga vipilara vyake vyakupatulika vyakutowa chomene.+2 Mtima wawo ngwaupusikizgi,Sono ŵasangikenge na mulandu.Pali yumoza uyo wazamugumura majotchero ghawo na kuparanya vipilara vyawo.3 Sono ŵazamuti: ‘Tilije themba,+ pakuti tindamope Yehova.Ndipo themba lingatichitira vichi?’4 Ŵakuyowoya mazgu ghawakawaka, ŵakuchita vilapo vyautesi,+ na kuchita mapangano.Ntheura cheruzgo icho chikuphuka chili nga ni thondo lakukoma ilo lili mu mizere ya mu munda.+5 Ŵanthu ŵa mu Samariya ŵazamuchita chitima na chikozgo cha tholi cha ku Beti-aveni.+Ŵanthu ŵake ŵazamuchililira,Nga umo ŵazamuchitira ŵasembe ŵa ŵachiuta ŵachilendo awo ŵakakondwanga nacho na uchindami wake,Pakuti chizamuwukako kwa iwo na kuluta ku wuzga.6 Chizamutolekera ku Asiriya kuŵa chawanangwa kwa themba likuru.+Efurayimu wazamukhozgeka soni,Ndipo Israyeli wazamuchita soni chifukwa cha ulongozgi uwo wakalondezga.+7 Samariya na themba lake ŵazamuchetamiskika nadi,+Nga nkhamphukira ka khuni kakudumulika ako kakuyenjama* pa maji.8 Malo ghapachanya gha Beti-aveni,+ agho nkhwananga kwa Israyeli,+ ghazamuparanyika.+Minga na nthura vizamumera pa majotchero ghawo.+Ŵanthu ŵazamuyowoya ku mapiri kuti, ‘Tibenekelerani!’Na ku tumapiri kuti, ‘Wirani pa ise!’+9 Iwe Israyeli, wananga kwambira mu mazuŵa gha Gibeya.+Kwenekura ŵalutilira.Nkhondo yikaŵamalirathu yayi ŵana ŵakwananga mu Gibeya.10 Nizamuŵalanga para nakhumba.Ndipo ŵanthu ŵazamuwungana kwimikana nawo,Para zakwananga zawo ziŵiri zakakika pa iwo.*11 Efurayimu wakaŵa nga ni ng’ombe yambura kubabapo yakusambizgika makora iyo yikatemwanga kupwantha tirigu,Ntheura nkhakaka yayi singo yake yiwemi.Sono nitumenge munyake kuti wakwere pa Efurayimu.+Yuda wazamulima; Yakhobe wazamumupopotera.12 Jiseŵerani mbuto mu urunji na kuvuna lusungu.*Jilimirani munda uwemi+Apo nyengo yakupenjera Yehova yichalipo,+M’paka wize na kumusambizgani mu urunji.+13 Kweni imwe mwalima viheni,Mwavuna ubendezi,+Ndipo mwarya vipambi vyaupusikizgi.Pakuti mwagomezga nthowa yinu,Na mu unandi wa ŵasilikari ŵinu.14 Pazamuwuka chiwawa chikuru kwimikana na ŵanthu ŵinu,Ndipo misumba yinu yose ya malinga ghakukhora yizamubwangandulika,+Nga umo Shalimani wakabwangandulira nyumba ya Aribeli,Mu zuŵa la nkhondo apo ŵamama ŵakatekenyulika pamoza na ŵana ŵawo.15 Ichi ndicho chizamuchitikira iwe Beteli,+ chifukwa cha uheni wako ukuru.Themba la Israyeli lizamuparanyika* nadi kumatandakucha.”+


text:
GONGWE LA MULINDA JULY 2014
Cifukwa Wuli Vinthu Viheni Vikucitikira Ŵanthu Ŵawemi?
Kasi wakupangiska ni Ciuta? Kasi tikusuzgika cifukwa ca viheni ivyo tikacita mu umoyo wakale? Kasi yilipo nthowa iyo tingafwatukira ku masuzgo?
Vinthu Viheni Vyazara
Usange kuli Ciuta wankhongonozose, cifukwa wuli ŵanthu ŵawemi wakuŵavikilira yayi ku vinthu viheni?
Cifukwa Wuli—Vinthu Viheni Vikucitikira Ŵanthu Ŵawemi?
Baibolo likuyowoya vinthu vitatu ivyo vikupangiska ŵanthu kusuzgika.
Ciuta Wazamuwuskapo Viheni
Kasi namwe mukukhumba kuzakakhala mu caru ico viheni vizamucitikiraso ŵanthu ŵawemi yayi?
Palipose Nkhaŵanga na Futi Yane
Annunziato Lugarà wakaŵa mu gulu la vigeŵenga, kweni wakati waluta ku Nyumba ya Ufumu wakasintha umoyo wake.
Kasi Mukumanya?
Kasi kale ŵakupanga ngalaŵa ŵakacitanga wuli kuti zileke kunjira maji? Kasi ŵakacitanga wuli kuti somba ŵazisunge nyengo yitali?
Kasi Mungamuwona Ciuta Nangauli Wakuwoneka Yayi?
Sambirani umo mungawonera na “maso gha mtima winu.”
Mafumbo Agho Baibolo Likuzgora
Kasi tikulomba kuti tipemphe waka wovwiri?


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI | KASI KULOMBA NKHWAKOVWIRA NADI?
Kasi Waliko Uyo Wakupulikizga?
Ŵanthu ŵanyake ŵakuti para munthu wakulomba wakutaya waka nyengo. Ŵakuti kulije uyo wakupulikizga. Ŵanyake ŵakulomba kweni ŵakuwona nga kuti malurombo ghawo ghakuzgoreka yayi. Munthu munyake uyo wakugomezga Chiuta yayi wakaghanaghanira waka umo Chiuta wakwenera kuti waliri. Ndipo wakalomba kwa Chiuta uyu kuti: “Muniphwepwerezgeko waka pachoko.” Kweni wakati Chiuta ‘wakakhala waka chete.’
Baibolo likutiphalira kuti kuli Chiuta uyo wakupulika malurombo. Ŵanthu ŵakale ŵakaphalirika kuti: ‘Nadi Chiuta waŵenge namwe na uchizi pakupulika kulira kwinu; para wapulika, wazgorenge.’ (Yesaya 30:19) Lemba la Zintharika 15:8 likuti: ‘Sembe ya muheni mbunyankhasi kwa Yehova, kweni lurombo lwa murunji ndilo wakucha nalo.’
Yesu wakalomba kwa Chiuta, “ndipo wakapulikikwa.”—Ŵahebere 5:7
Baibolo likuzunurapo ŵanthu awo Chiuta wakapulika malurombo ghawo. Vesi linyake likuti Yesu ‘wakaŵeyelera kwa uyo wakaŵa na nkhongono kumuponoska’ ndipo “wakapulikikwa.” (Ŵahebere 5:7) Ukaboni unyake wakuti Chiuta wakupulika malurombo uli pa Daniel 9:21 na 2 Midauko 7:1.
Kweni chifukwa wuli ŵanthu ŵanyake ŵakuwona nga Chiuta wakuzgora yayi malurombo ghawo? Para munthu wakukhumba kuti malurombo ghake ghapulikikwe walombenge kwa Yehova, * Chiuta uyo wakuzunulika mu Baibolo. Wangalombanga kwa chiuta munyake yayi panji ku ŵapapi awo ŵali kufwa. Kweniso Chiuta wakukhumba kuti ŵanthu ŵalombenge “mwakuyana na khumbo lake,” kung’anamura kulomba kuyana na ivyo iyo wakutemwa. Chiuta wakuti para tikulomba nthena, iyo “wakutipulika.” (1 Yohane 5:14) Ntheura para tikukhumba kuti malurombo ghithu ghapulikikwe, tikwenera kumanya Chiuta uyo wakuzunulika mu Baibolo na kusambira khumbo lake.
Ŵanthu ŵanandi ŵakuti kulomba nkhusopa waka yayi. Fundo njakuti Chiuta wakupulikizga nadi malurombo na kuzgora. Isaac, wa ku Kenya wakati: “Nkhalomba Chiuta kuti nisange munthu wanovwire kupulikiska Baibolo. Pakajumpha na nyengo yayi, mbwenu munthu wakiza ndipo wakanovwira nadi.” Hilda, wa ku Philippines wakakhumbanga kuleka hona. Wakati watondeka kanandi waka kuleka hona, mfumu wake wakamuphalira kuti, ‘Lomba waka Chiuta wakovwire.’ Wakapulikira ivyo mfumu wake wakayowoya ndipo wakati: “Nkhazizwa chomene na umo Chiuta wakanovwilira. Nkhamba kuwona kuti khumbo la kukhweŵa likumara. Paumaliro nkhaleka nadi.”
Kasi namwe Chiuta wangamovwirani para mukulomba kuyana na khumbo lake?
^ ndime 6 Baibolo likuti Chiuta zina lake ni Yehova.


text:
SAMBIRO 8
Chifukwa Wuli Chiuta Walekelera Uheni na Suzgo?
1. Kasi uheni ukamba wuli?
Uheni ukanjira mu charu chifukwa cha utesi wa Satana. Pakwamba Satana wakaŵa mungelo muwemi chomene, kweni “wakima mu unenesko chara.” (Yohane 8:44) Wakamba kudokera kuti ŵanji ŵasopenge iyo m’malo mwa Chiuta. Satana wakapusika Eva na kumunyengelera kuti wapulikire iyo m’malo mwa Chiuta. Adamu nayo wakagaluka, wakalondezga muwoli wake. Ivyo Adamu wakachita ndivyo vili kunjizga suzgo na nyifwa.—Ŵazgani Genesis 3:1-6, 19.
Satana wakanyengelera Eva kuti waleke kupulikira Chiuta. Ntheura kwamba pa nyengo yira, wakugalukira mazaza gha Chiuta, uyo Ngwapachanya Nkhanira. Ŵanthu ŵanandi ŵali ku chigaŵa cha Satana. Iwo ŵakukana mazaza gha Chiuta. Ntheura Satana wazgoka “muwusi wa charu.”—Ŵazgani Yohane 14:30; 1 Yohane 5:19.
2. Kasi ivyo Chiuta wakalenga vikaŵa na kafukwa?
Yayi. Vyose ivyo Chiuta wakuchita ni vyakufikapo. Ŵanthu na ŵangelo awo Chiuta wakalenga ŵakaŵa ŵakuti ŵangamupulikira makora chomene. (Duteronome 32:4, 5) Chiuta wali kutilenga na wanangwa wakuti tisankhenge pakati pa kuchita chiwemi na chiheni. Ichi chikutipa mwaŵi kuti timutemwenge na mtima wose.—Ŵazgani Yakobe 1:13-15; 1 Yohane 5:3.
3. Chifukwa wuli Chiuta walekelera suzgo mpaka sono?
Yehova waŵaleka dankha awo ŵakumugalukira. Chifukwa? Kuti ŵanthu ŵamanye kuti kwambura iyo, palije chakovwira icho ŵangachita. (Mupharazgi 7:29; 8:9) Vilimika vyose 6,000 ivyo ŵanthu ŵakhala pa charu, ŵajiwonera ŵekha kuti fundo iyi njaunenesko. Ŵalongozgi ŵatondeka kumazga nkhondo, kuswa malango, kulyerana masuku pa mutu, na matenda.—Ŵazgani Yeremiya 10:23; Ŵaroma 9:17.
Kweni ufumu wa Chiuta ukupambana na ufumu wa ŵanthu. Iwo ukovwira ŵanthu awo ŵakuwuzomera. (Yesaya 48:17, 18) Sonosono apa, Yehova waparanyenge maboma ghose gha ŵanthu. Awo ŵakuzomera kuwusika na Chiuta ndiwo ŵekha ŵazamukhalapo pa charu chapasi.—Yesaya 11:9.—Ŵazgani Daniel 2:44.
4. Pakuti Chiuta wazikira, ise tili na mwaŵi wuli?
Satana wakati palije uyo wangateŵetera Yehova chifukwa cha chitemwa. Kasi mukukhumba yayi kususka utesi uwu? Namwe mungawovwirapo. Pakuti Chiuta wazikira, tili na mwaŵi wakuti tisankhepo boma ilo tikukhumba, la Chiuta panji la ŵanthu. Ivyo tikuchita ndivyo vikulongora boma ilo tasankha.—Ŵazgani Job 1:8-12; Zintharika 27:11.
5. Kasi tingasankha wuli Chiuta kuŵa Fumu yithu?
Tisambire vya iyo mu Mazgu ghake na kumusopa umo mwenecho wakukhumbira. (Yohane 4:23) Nase tichite nga ni Yesu. Tileke kunjilirapo pa nkhani za ndyali panji nkhondo. Ichi chilongorenge kuti tikukana kuti Satana ndiyo waŵe Fumu yithu.—Ŵazgani Yohane 17:14.
Satana ngwankhongono, ndipo wakupuluska ŵanthu kuti ŵawonenge nkharo zaukazuzi nga ndizo ziwemi. Para takana kuchitako vinthu ivi, ŵabwezi na ŵabali ŵithu ŵanyake ŵangatinena. (1 Petrosi 4:3, 4) Ise tikwenera kusorapo chimoza. Kasi tendenge na ŵanthu awo ŵakutemwa Chiuta? Kasi tipulikirenge malango ghake? Para tikupulikira, tikulongora kuti Satana ni mutesi. Iyo wakuti palije munthu uyo wangapulikira Chiuta para vyamufyenya.—Ŵazgani 1 Ŵakorinte 6:9, 10; 15:33.
Pakuti Chiuta wakutemwa ŵanthu, wawoneseskenge kuti uheni na masuzgo vyamara. Awo ŵakugomezga fundo iyi ŵazamukhala pa charu chapasi kwamuyirayira.—Ŵazgani Yohane 3:16.
Manyani Vinandi
Chifukwa Wuli Chiuta Wakughalaŵiska Waka Masuzgo?
Ŵanthu ŵanandi ŵakughanaghana kuti Chiuta ndiyo wakupangiska masuzgo mu charu. Imwe mukughanaghana wuli? Sambirani ivyo Chiuta wakuyowoya pa nkhani ya masuzgo agho tikusangana nagho.


text: 11 Sono Ataliya+ nyina wa Ahaziya wakati wawona kuti mwana wake wafwa,+ wakawuka na kuparanya mphapu yose yachifumu.+2 Kweni Yehosheba mwana mwanakazi wa Themba Yehoramu, mudumbu wa Ahaziya, wakatora Yehowashi+ mwana wa Ahaziya na kumwiba pakati pa ŵana ŵa themba awo ŵakeneleranga kukomeka. Wakamubisa iyo na mlezi wake mu chipinda chamukati. Ŵakafiska kumubisa kwa Ataliya, wakakomeka chara.3 Wakakhala nayo vyaka 6, wakabisika mu nyumba ya Yehova, apo Ataliya wakawusanga mu charu.4 Mu chaka cha 7, Yehoyada wakachema ŵalongozgi ŵa mahandiredi ŵa ŵalinda ŵa Ŵakariya, na ŵalinda ŵa nyumba yauthemba,+ ndipo ŵakiza kwa iyo ku nyumba ya Yehova. Wakachita nawo phangano ndipo wakaŵalapizgira mu nyumba ya Yehova, na kuŵalongora mwana wa themba.+5 Wakaŵaphalira kuti: “Muchite ichi: Gulu limoza pa magulu ghatatu gha imwe ndilo ligwirenge ntchito pa Sabata ndipo lilindenge nyumba ya themba.+6 Gulu linyake liŵenge pa Chipata cha Lufura,* ndipo linyake lachitatu liŵenge pa chipata kuseri kwa ŵalinda ŵa nyumba ya themba. Musinthanenge pakulinda nyumba iyi.7 Magulu ghaŵiri gha imwe agho ghakupumura pa Sabata ghalindenge nyumba ya Yehova kuvikilira themba.8 Muzingilizgenge themba kosekose, waliyose waŵe na vilwero mu woko lake. Waliyose uyo wanjirenge mukati mu mzere wakomeke. Muŵenge na themba kulikose uko likuluta.”*9 Ŵalongozgi ŵa mahandiredi+ ŵakachita kuyana na ivyo Yehoyada wasembe* wakaŵaphalira. Ntheura munthu waliyose wakatora ŵanthu ŵake awo ŵakagwiranga ntchito pa Sabata, pamoza na awo ŵakapumuranga kugwira ntchito pa Sabata, ŵakiza kwa Yehoyada wasembe.+10 Wasembe wakatora mikondo na viskango vya themba Davide, ivyo vikaŵa mu nyumba ya Yehova. Wakavipeleka kwa ŵalongozgi ŵa mahandiredi.11 Ndipo ŵalinda ŵa nyumba yauthemba+ ŵakimilira, waliyose na chilwero mu woko lake. Ŵakazingilizga themba kwamba kumalyero kwa nyumba m’paka kumazere kwa nyumba pafupi na jotchero+ kweniso pafupi na nyumba.12 Penepapo Yehoyada wakafumiska mwana wa themba+ na kumuvwalika mphumphu kweniso kumupa Ukaboni.*+ Ŵakamwimika kuŵa themba na kumuphakazga. Ŵakakuŵa mapi ŵakati: “Themba liŵe na umoyo utali!”+13 Ataliya wakati wapulika chongo cha ŵanthu ŵakuchimbira, nyengo yeneyiyo wakiza ku ŵanthu ku nyumba ya Yehova.+14 Wakawona themba limilira pafupi na ntchindamiro kuyana na kaluso kawo.+ Ŵalongozgi na ŵakulizga mbata+ ŵakaŵa na themba. Ŵanthu wose ŵa charu ŵakasekeleranga na kulizga mbata. Penepapo Ataliya wakapalura vyakuvwara vyake, wakachemerezga kuti: “Chiŵembu! Chiŵembu!”15 Kweni Yehoyada wasembe wakalangura ŵalongozgi ŵa mahandiredi,+ awo ŵakimikika kuŵa ŵalongozgi ŵa ŵasilikari, wakati kwa iwo: “Muwuskanipo pakati pa mzere, ndipo usange waliyose wakumulondezga, mumukome na lupanga!” Pakuti wasembe wakayowoya kuti: “Mungamukomeranga mu nyumba ya Yehova chara.”16 Ntheura ŵakamukora, ndipo wakati wafika pa malo apo mahachi ghakunjilira mu nyumba ya themba,+ ŵakamukomera penepara.17 Penepapo Yehoyada wakachita phangano pakati pa Yehova na themba kweniso ŵanthu,+ kuti ŵaŵenge ŵanthu ŵa Yehova. Wakachitaso phangano pakati pa themba na ŵanthu.+18 Pamanyuma ŵanthu wose ŵa charu ŵakiza ku nyumba ya Baala na kubwangandulira pasi majotchero ghake,+ ŵakaswerathu vikozgo vyake,+ na kukoma Matani wasembe wa Baala+ panthazi pa majotchero.Penepapo wasembe wakimika ŵalaŵiliri pa nyumba ya Yehova.+19 Wakatoraso ŵalongozgi ŵa mahandiredi,+ ŵalinda ŵa Ŵakariya, ŵalinda ŵa nyumba yauthemba,+ na ŵanthu ŵa charu, kuti ŵakapelekezge themba kufuma ku nyumba ya Yehova. Ŵakiza nalo mu nyumba ya themba kwendera nthowa ya ku chipata cha nyumba ya ŵalinda. Ndipo wakakhala pa chitengo cha mathemba.+20 Ntheura ŵanthu wose ŵa charu ŵakasekelera ndipo msumba ukaŵa waka chete, pakuti ŵakakoma Ataliya na lupanga pa nyumba ya themba.21 Yehowashi+ wakaŵa themba wali na vyaka 7.+


text:
FUMBO 16
Kasi Mungachita Wuli Para Mukwenjerwa?
“Katundu wako umuthwikiske Yehova, ndipo wakovwirenge. Wazomerezgenge chara kuti murunji wawe.”
“Maghanoghano gha munthu wachitatata ghakovwira kuti vinthu vyende makora, kweni wose awo ŵakuchimbilira pakuchita vinthu ŵakavukenge.”
“Ungawopanga yayi, pakuti nili nawe. Ungenjerwanga chara, pakuti ndine Chiuta wako. Nikukhozgenge, enya, nikovwirenge, nikukolenge na woko lane lamalyero laurunji.”
“Ni njani wa imwe uyo chifukwa cha kwenjerwa wangasazgirako ora limoza ku umoyo wake?”
“Ntheura, kwenjerwa napachoko chara vya zuŵa lakulondezgapo, chifukwa zuŵa lakulondezgapo liŵenge na vyenjezgo vyake. Zuŵa lililose lili na masuzgo ghake.”
“Musande ivyo ni vinthu vyakuzirwa chomene.”
“Lekani kwenjerwa na chinthu chilichose, kweni mu vinthu vyose, mu lurombo na maŵeyelero pamoza na kuwonga, madandawuro ghinu ghamanyikwe kwa Chiuta. Ndipo mtende wa Chiuta uwo ukuluska maghanoghano ghose, uvikilirenge mitima yinu na maghanoghano ghinu kwizira mwa Khristu Yesu.”


text:
Chifukwa Wuli Ŵanthu Ŵakufwa?
Ivyo Baibolo likuyowoya
Taŵanthu tikumanya yayi icho chachitika para mubali withu wafwa. Baibolo likuti: “Luwozga lwa nyifwa nkhwananga.”—1 Ŵakorinte 15:56.
Chifukwa wuli ŵanthu wose ŵakwananga na kufwa?
Adamu na Eva ŵakanangira Chiuta. (Genesis 3:17-19) Ŵakamupulikira yayi Chiuta, ntheura ŵakafwa, chifukwa iyo ndiyo “chisimi cha umoyo.”—Masalimo 36:9; Genesis 2:17.
Ŵana wose ŵa Adamu ŵakatorako kwananga. Baibolo likuti: “Kwananga kukanjira mu charu na munthu yumoza ndipo nyifwa yikiza chifukwa cha kwananga. Ntheura nyifwa yikathandazgikira ku ŵanthu wose chifukwa wose ŵakananga.” (Ŵaroma 5:12) Ŵanthu wose ŵakufwa chifukwa cha kwananga.—Ŵaroma 3:23.
Ivyo Chiuta wazamuchita kuti nyifwa yimare
Chiuta walayizga kuti “wazamumilimitizga nyifwa muyirayira.” (Yesaya 25:8) Nyifwa kuti yimare, Chiuta wazamuwuskapo kwananga uko kukwambiska nyifwa. Chiuta wazamuwuskapo kwananga kwizira mwa Yesu Khristu, “uyo wakuwuskako kwananga kwa charu.”—Yohane 1:29; 1 Yohane 1:7.
Manyani Vinandi
Kasi Ŵakufwa Ŵali Nkhu?
Sambirani ivyo Baibolo likuyowoya pa nkhani ya uko kuli ŵakufwa kweniso chifukwa icho ŵanthu ŵakufwira.


text:
Nkhani Nambara 41: Njoka ya Mkuŵa
Kasi iyi yikuwoneka nga ni njoka yeneco? Ni njoka yeneco yayi. Ni njoka yakupangika na mkuŵa. Yehova wakaphalira Mozesi kuti wayipayike pa khuni mwakuti ŵanthu ŵaleke kufwa para ŵayilaŵiska. Kweni izo zili pasi ni njoka zeneco. Zaluma ŵanthu na kuŵalwariska. Kasi ukumanya cifukwa cake?
Nchifukwa cakuti Ŵaisrayeli ŵakayowoyanga mwakwimikana na Ciuta na Mozesi. Ŵakadandaura kuti: ‘Kasi mukatifumiskiraci mu Egupto kuti tifwire mu mapopa? Kulije cakurya na maji kuno. Ndipo mana tavuka nagho.’
Kweni mana ghakaŵa cakurya ciwemi. Yehova wakaŵapa mwamunthondwe. Wakaŵapaso maji mwamunthondwe. Kweni ŵanthu ŵakawonganga yayi kuti Ciuta wakaŵapweleleranga. Kwa cifukwa ici, Yehova wakatuma njoka kuti waŵalange. Njoka zikaŵaluma, ndipo ŵanandi ŵa iwo ŵakafwa.
Ŵanthu ŵakaphalira Mozesi kuti: ‘Tananga, pakuti tayowoya kwimikana na Yehova na iwe. Sono lomba kwa Yehova kuti wafumyeko njoka izi.’
Mozesi wakalombera ŵanthu. Yehova wakaphalira Mozesi kuti wapange njoka ya mkuŵa. Wakamuphalira kuti wayipayike pa khuni, ndipo waliyose uyo walumika wayilaŵiskenge. Mozesi wakacita nga ni umo Ciuta wakayowoyera. Ŵanthu awo ŵakalumika ŵakalaŵiskanga njoka ya mkuŵa ndipo ŵakaŵangaso makora.
Pali sambiro ilo tikutorapo pa cakucitika ici. Ise tose tili nga ni Ŵaisrayeli awo ŵakalumika na njoka. Tose tili mu ukhaliro wa kufwa. Pa caru cose capasi ŵanthu ŵakucekura, kulwara, na kufwa. Ici nchifukwa cakuti mwanalume na mwanakazi wakwamba, Adamu na Heva, ŵakanangira Yehova, ndipo tose ndise ŵana ŵawo. Kweni Yehova wali kupanga nthowa yinyake kuti tikhale kwamuyirayira.
Yehova wakatuma Mwana wake, Yesu Khristu, pa caru capasi. Yesu wakapayikika pa khuni cifukwa ŵanthu ŵanandi ŵakaghanaghananga kuti wakaŵa muheni. Kweni Yehova wakapeleka Yesu kuti watiponoske. Usange tilaŵiskenge kwa iyo na kumulondezga, mbwenu tiŵenge na umoyo wamuyirayira. Tisambirenge vinandi vyakukhwaska na nkhani iyi kunthazi.
Maŵazgo 21:4-9; Yohane 3:14, 15.
Mafumbo
- Pa cithuzithuzi apa, nchivici ico cazingilizga khuni, nchifukwa wuli Yehova wakaphalira Mozesi kuti wayiŵike apa?
- Ni mwauli umo ŵanthu ŵakalongolera kuti ŵakuwonga yayi vyose ivyo Ciuta wakaŵacitiranga?
- Kasi ŵanthu ŵakamuphaliraci Mozesi apo Yehova wakati watuma njoka kuti ziŵalume?
- Nchifukwa wuli Yehova wakaphalira Mozesi kuti wapange njoka ya mkuŵa?
- Ni sambiro wuli ilo tingatorapo mu nkhani yino?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Maŵazgo 21:4-9.
Ni cenjezgo wuli ilo ise tikutorapo pa kudinginyika kwa Ŵaisrayeli cifukwa ca vinthu ivyo Yehova wakaŵapa? (Maŵa. 21:5, 6; Rom. 2:4)
Vilimika vinandi vikati vyajumphapo, ni mwauli umo Ŵaisrayeli ŵakagwiliskiranga nchito njoka ya mkuŵa, ndipo kasi Fumu Hezekiya wakacita nayo vici? (Maŵa. 21:9; 2 Mathe. 18:1-4)
- Ŵazgani Yohane 3:14, 15.
Ni mwauli umo kuŵika njoka ya mkuŵa pa khuni kukacitira cithuzithuzi kupayikika kwa Yesu Khristu pa khuni? (Gal. 3:13; 1 Pet. 2:24)


text:
MUTU 132
“Uyu Wakaŵa Nadi Mwana wa Chiuta”
MATEYU 27:45-56 MARIKO 15:33-41 LUKA 23:44-49 YOHANE 19:25-30
YESU WAKAFWIRA PA KHUNI
VINTHU VYAKUZIZIKA VIKACHITIKA PA NYIFWA YA YESU
Sono likaŵa “ora la 6,” panji kuti muhanya pakati. Pakaŵa chisi chikuru “pa charu chose m’paka ora la 9,” ndiko kuti cha m’ma 3 koloko mise. (Mariko 15:33) Chisi ichi chikaŵako chifukwa chakuti dazi na mwezi vikakumana yayi. Kanandi ivi vikuchitika para mwezi uphya wayamba, kweni iyi yikaŵa nyengo ya Paska, ndipo mwezi ukaŵa wamsuma. Nakuti chisi ichi chikatora nyengo yitali chomene kuluska icho chikuŵako para dazi na mwezi vyakumana. Ntheura Chiuta ndiyo wakachitiska chisi ichi!
Awo ŵakasekanga Yesu ŵakwenera kuti ŵakawopanga chomene. Chisi chili mukati, ŵanakazi ŵanayi ŵakiza pafupi na khuni lakusuzgikirapo. Pakaŵa nyina wa Yesu, Salome, Mariya Magadala, na Mariya nyina wa mpositole Yakobe Muchoko.
Mpositole Yohane wakaŵa pamoza na anyina ŵa Yesu, awo ŵakaliranga “pafupi na khuni lakusuzgikirapo.” Mariya wakawonanga mwana wake wakutambura na ulwilwi wakofya. Kwa Mariya, ivi vikaŵa nga kuti “lupanga lutali” lukupolota mwa iyo. (Yohane 19:25; Luka 2:35) Kweni Yesu wakaghanaghaniranga anyina nangauli iyo wakaŵa mu ulwilwi wakofya. Yesu wakayezga kulazgira kwa Yohane, ndipo wakati kwa anyina: “Wamwanakazi, wona mwana wako!” Kufuma apo, wakayezga kulazgira kwa Mariya, wakati kwa Yohane: “Wona amama ŵako!”—Yohane 19:26, 27.
Apa Yesu wakapelekanga anyina mu mawoko gha mpositole uyo wakamutemwanga chomene. Anyina ŵakaŵa chokoro pa nyengo yira. Yesu wakamanyanga kuti ŵanung’una ŵake ŵandambe kuŵa na chipulikano mwa iyo. Ntheura wakakhumbanga kuti Yohane wapwelelere anyina mwakuthupi kweniso mwauzimu. Ichi ntchiyelezgero chiwemi chomene.
Apo chisi chira chikamaranga, Yesu wakati: “Nili na nyota.” Apa napo wakafiskanga malemba. (Yohane 19:28; Salimo 22:15) Yesu wakawona nga kuti Awiske ŵaleka kumuvikilira mwakuti iyo wayezgeke fikepo. Yesu wakachemerezga, wakati: “Eli, Eli, lama sabakatani?” kung’anamura kuti, “Chiuta wane, Chiuta wane, kasi mwanisidirachi?” Ŵanthu ŵanyake awo ŵakimilira pafupi ŵakapulikiska yayi, ndipo ŵakati: “Wonani, wakuchema Eliya.” Yumoza wawo wakachimbira, wakabizga sipanji mu vinyo lakuŵaŵa. Wakayiŵika ku thete na kumupa Yesu kuti wamwe. Kweni ŵanyake ŵakati: “Mulekani! Tiyeni tiwone usange Eliya wizenge kuti wamukhizge.”—Mariko 15:34-36.
Penepapo Yesu wakachemerezga kuti: “Chafiskika!” (Yohane 19:30) Enya, Yesu wakafiska vyose ivyo Awiske ŵakamutuma kuzakachita pa charu chapasi. Paumaliro Yesu wakati: “Adada, nkhuŵikizga mzimu wane mu mawoko ghinu.” (Luka 23:46) Ntheura Yesu wakapeleka umoyo wake kwa Yehova. Wakaŵa na chigomezgo chose kuti Chiuta wazamuwezgerapo umoyo wake. Kufuma apo, Yesu wakasindama na kufwa.
Penepapo chindindindi chikuru chikachitika ndipo chikaswa malibwe. Chindindindi ichi chikaŵa chankhongono chomene mwakuti madindi agho ghakaŵa kuwaro kwa Yerusalemu ghakafukulika ndipo vitanda vikaponyeka kuwaro. Ŵanthu awo ŵakawona vitanda vira ŵakanjira mu “msumba utuŵa,” ndipo ŵakaphara ivyo ŵakawona.—Mateyu 12:11; 27:51-53.
Yesu wakati wafwa, chisalu chikuru cha mu tempile icho chikaŵa pakati pa Malo Ghatuŵa na Malo Ghatuŵa Chomene chikapaluka pakati kufuma pachanya m’paka pasi. Icho chikachitika apa chikalongora kuti Chiuta wakwiya na awo ŵakoma Mwana wake. Kweniso chikalongora kuti nthowa yakunjilira ku Malo Ghatuŵa Chomene, uko nkhuchanya, yajulika.—Ŵahebere 9:2, 3; 10:19, 20.
Mphake kuti ŵanthu ŵakachita wofi chomene. Mulara wa ŵasilikari uyo wakaŵapo, wakati: “Munthu uyu wakaŵa nadi Mwana wa Chiuta.” (Mariko 15:39) Msilikari uyu wakwenera kuti wakaŵapo apo Yesu wakeruzgikanga panthazi pa Pilato, apo nkhani yakuti ni mwana wa Chiuta yikayowoyeka. Sono msilikari uyu wakakhorwa kuti Yesu ni murunji, kweniso ni Mwana wa Chiuta.
Pakuwera ku nyumba zawo, ŵanthu ŵanyake awo ŵakazizikika na vinthu ivi ‘ŵakajipamanthanga pa nganga,’ kulongora kuti ŵakaŵa na chitima kweniso soni zikaŵakora. (Luka 23:48) Pa ŵanthu awo ŵakawoneleranga pakaŵa ŵanakazi ŵanandi awo ŵakaŵa ŵasambiri ndipo nyengo yinyake ŵakendapo na Yesu. Nawo ŵakazizwa chomene na vyose ivyo vikachitikanga.
Manyani Vinandi
Mariya Wakazizipizga Citima
Ivyo Mariya, nyina wa Yesu wakacita, vingamovwirani kuzizipizga citima cikuru.


text:
Mafumbo Agho Baibolo Likuzgora
Kasi ni njani wakulamulira caru?
Ŵanthu ŵanandi ŵakughanaghana kuti Ciuta waunenesko ndiyo wakulamulira caru ici. Kasi imwe mukughanaghana kuti waŵenge Ciuta, mphanyi pa caru pali masuzgo ghose agha? (Duteronome 32:4, 5) Baibolo likuti caru cose cili mu nkhongono za muheni.—Ŵazgani 1 Yohane 5:19.
Kasi cikacitika nchivici kuti muheni uyu wambe kulamulira ŵanthu? Pakwambilira, mungelo munyake wakagalukira Ciuta ndipo wakapusikaso Adamu na Eva kuti nawo ŵagalukire Ciuta. (Genesis 3:1-6) Ŵanthu aŵa ŵakasankha kupulikira Satana, mungelo wakugaluka uyu, ndipo ŵakazomera kuti waŵalongozgenge. Ciuta Wankhongonozose ndiyo ngwakwenelera kulamulira. Ndipouli, wakukhumba kuti ŵanthu ŵasankhe ulamuliro wake cifukwa cakuti ŵakumutemwa. (Duteronome 6:6; 30:16, 19) Kweni cacitima nchakuti, ŵanthu ŵanandi ŵasankha uheni nga umo ŵakacitira ŵanthu ŵakwambilira.—Ŵazgani Uvumbuzi 12:9.
Kasi ni njani uyo wazamumazga masuzgo gha ŵanthu?
Kasi Ciuta wazomerezgenge kuti Satana walutilire kulamulira ŵanthu? Yayi. Ciuta wazamutuma Yesu kuti wawuskepo masuzgo agho Satana wali kwambiska.—Ŵazgani 1 Yohane 3:8.
Ciuta wali kumupa mazaza Yesu kuti waparanye Satana. (Ŵaroma 16:20) Pamasinda, Ciuta wazamulamulira ŵanthu ndipo ŵazamukhala nga umo iyo wakakhumbiranga pakwamba.—Ŵazgani Uvumbuzi 21:3-5.
Manyani Vinandi
Kasi Chiuta Wakukhumba Kuti Vinthu Viŵe Wuli pa Charu Chapasi?
Kasi khumbo la Chiuta lakuti charu chizakaŵe paradiso lizamufiskika? Para ni nthena, pawuli?


text:
FUMBO 15
Kasi Mungachita Wuli Kuti Muŵenge Ŵakukondwa?
“Ntchiwemi kurya mphangwe apo pali chitemwa kuluska ng’ombe yakututuŵa apo pali thinkho.”
“Ine Yehova, ndine Chiuta winu, uyo wakumusambizgani kuti musange chandulo, uyo wakumulongozgani mu nthowa iyo mukwenera kwendamo.”
“Mbakukondwa awo ŵakumanya kuti ŵali na njara yauzimu, pakuti Ufumu wakuchanya ngwawo.”
“Utemwenge mzengezgani wako nga umo ukujitemwera wamwene.”
“Ivyo mukukhumba kuti ŵanthu ŵamuchitiraninge, ndivyo namwe muŵachitirenge.”
“Ŵakukondwa ni awo ŵakupulika mazgu gha Chiuta na kughasungilira!”
“Nanga munthu wangaŵa na vinthu vinandi, umoyo wake ukufuma mu ivyo wali navyo yayi.”
“Ntheura pakuŵa na vyakurya, vyakuvwara na nyumba, tikhorwenge na vinthu ivi.”
“Uyo wakupeleka wakukondwa chomene kuluska uyo wakupokera.”


text:
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakugomezga Kuti Chisopa Chawo Ndicho Ntchaunenesko?
Ŵanthu awo ŵakuwona kuti kusopa nkhwakuzirwa ŵakwenera kukhorwa kuti chisopa icho ŵalimo ntchakuzomerezgeka na Chiuta ndiposo Yesu. Para yayi, ŵapenje chinyake.
Yesu Khristu wakayowoyapo yayi kuti pali visopa vinandi panji nthowa zinandi izo zikulongozgera ku chiponosko. Kweni wakati: ‘
Chipata ntchichoko na nthowa yakulongozgera ku umoyo njifinyi, ndipo mbachoko awo ŵakuyisanga.’ (Mateyu 7:14) Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakugomezga kuti ŵali kuyisanga nthowa iyi. Ŵaŵenge kuti ŵandayisange, mphanyi ŵapenja chisopa chinyake.
Manyani Vinandi
Kasi Uthenga Uwemi pa Nkhani ya Chisopa Ngwakuti Wuli?
Kasi yizamuŵapo nyengo apo waliyose wazamusopa Chiuta waunenesko?


text: 17 Sono mphenduzga*+ yikawira pa fuko la Manase,+ chifukwa wakaŵa mwana wakwamba wa Yosefe.+ Pakuti Makiri+ mwana wakwamba wa Manase, wiske wa Giliyadi, wakaŵa munthu wa nkhondo, wakapokera Giliyadi na Bashani.+2 Ndipo mphenduzga yikawira pa mphapu yakukhalako ya Manase kuyana na mbumba zawo, pa ŵana ŵa Abi-ezeri,+ ŵana ŵa Heleki, ŵana ŵa Asiriyeli, ŵana ŵa Shekemu, ŵana ŵa Heferi, na ŵana ŵa Shemida. Aŵa ŵakaŵa mphapu ya Manase mwana wa Yosefe, ŵanalume kuyana na mbumba zawo.+3 Kweni Zelofehadi+ mwana wa Heferi, mwana wa Giliyadi, mwana wa Makiri, mwana wa Manase, wakaŵavya ŵana ŵanalume, kweni wakaŵa na ŵana ŵanakazi pera. Mazina ghawo ghakaŵa Mala, Nowa, Hogila, Milika, na Tiriza.4 Ntheura ŵakiza pamaso pa Eliyazara+ wasembe, Joshuwa mwana wa Nuni, na ŵalongozgi, ŵakati: “Yehova ndiyo wakalangura Mozesi kuti watipe chiharo pakati pa ŵabali ŵithu.”+ Ntheura kuyana na languro la Yehova, wakaŵapa chiharo pakati pa ŵabali ŵa wiskewo.+5 Pakaŵaso vigaŵa 10 ivyo vikagaŵika kwa Manase padera pa charu cha Giliyadi na Bashani, ivyo vikaŵa ku sirya* linyake la Yorodani.+6 Ŵana ŵanakazi ŵa Manase ŵakapokera chiharo chawo pamoza na ŵana ŵake ŵanalume. Ndipo charu cha Giliyadi chikaŵa cha mphapu iyo yikakhalapo ya Manase.7 Mphaka ya Manase yikambira ku Asheri m’paka ku Mikimetati,+ uko nkhufupi na Shekemu,+ ndipo mphaka yikalutilira kulazga kumwera* kwa charu cha awo ŵakakhalanga mu Eni-Tapuwa.8 Charu cha Tapuwa+ chikaŵa cha Manase, kweni msumba wa Tapuwa uwo ukaŵa mu mphaka ya Manase ukaŵa wa mphapu ya Efurayimu.9 Ndipo mphaka yikakhilira ku Dambo la Kana, kumwera kwa dambo. Misumba ya Efurayimu yikaŵa pakati pa misumba ya Manase,+ ndipo mphaka ya Manase yikaŵa kumpoto kwa dambo, ndipo yikamalira mu nyanja.+10 Kumwera kukaŵa kwa Efurayimu, kumpoto kukaŵa kwa Manase, ndipo nyanja yikaŵa mphaka yake.+ Kumpoto ŵakafikanga* ku Asheri ndipo kumafumiro gha dazi ŵakafikanga ku Isakara.11 Mu vigaŵa vya Isakara na Asheri, Manase wakapika Beti-sheyani na mizi yake, Ibuleyamu+ na mizi yake, awo ŵakakhalanga mu Dori+ na mizi yake, awo ŵakakhalanga mu Endori+ na mizi yake, awo ŵakakhalanga mu Tanaki+ na mizi yake, na awo ŵakakhalanga mu Megido na mizi yake. Vigaŵa vya mapiri vitatu.12 Kweni mphapu ya Manase yikatondeka kupoka misumba iyi, Ŵakenani ŵakakosera kukhala mu charu ichi.+13 Ŵaisrayeli ŵakati ŵaŵa ŵankhongono, ŵakaŵagwiliskanga ntchito Ŵakenani nga mbazga, kweni ŵakaŵachimbizgirathu yayi.14 Mphapu ya Yosefe yikati kwa Joshuwa: “Chifukwa wuli mwatigaŵira chigaŵa chimoza pera kuŵa chiharo chithu? Ise tili ŵanandi chomene pakuti Yehova watitumbika m’paka sono.”15 Joshuwa wakati kwa iwo: “Usange muli ŵanandi nthena, lutani ku thengere na kukajisengulira malo kwenekuko mu charu cha Ŵaperizi na Ŵarefayimu, pakuti chigaŵa cha mapiri cha Efurayimu ntchifinyi kwa imwe.”16 Ndipo mphapu ya Yosefe yikati: “Chigaŵa cha mapiri chingatikwana yayi, ndipo Ŵakenani wose awo ŵakukhala mu dambo* ŵali na magileta gha visulo,* awo ŵakukhala mu Beti-sheyani na mizi yake na awo ŵakukhala mu Dambo* la Yezireli.”17 Penepapo Joshuwa wakayowoya na ŵa nyumba ya Yosefe, Efurayimu na Manase kuti: “Ndimwe ŵanandi chomene, ndipo muli na nkhongono zikuru chomene. Mungapokera chiharo chimoza pera yayi,18 kweni chigaŵa cha mapiri chiŵengeso chinu. Nangauli ni thengere, mwamutemamo makuni, ndiko kwamumalira chigaŵa chinu. Pakuti mwamuŵachimbizga Ŵakenani nangauli mbankhongono kweniso ŵali na magileta gha visulo.”*


text: 2 Yehova wakayowoya kwa Mozesi na Aroni kuti:2 “Ŵaisrayeli ŵajinthe mahema ghawo apo gulu lawo la mafuko ghatatu+ lagaŵirika, munthu waliyose pafupi na chimanyikwiro cha nyumba za awiskewo. Ŵajinthe mahema ghawo, ghalazge ku chihema chakukumanamo, ndipo ghazingilizge chihema.3 “Gulu la mafuko ghatatu la msasa wa Yuda kuyana na mawumba ghawo ndilo lijinthenge mahema ghake cha kuvuma, kumafumiro gha dazi. Mulongozgi wa ŵana ŵa Yuda ni Nashoni+ mwana wa Aminadabu.4 Awo ŵalembeka kuya ku nkhondo ŵalipo 74,600.+5 Fuko la Isakara ndilo lijinthenge mahema ghake kulondezgana nawo. Mulongozgi wa ŵana ŵa Isakara ni Netaneli+ mwana wa Zuwari.6 Awo ŵalembeka kuya ku nkhondo ŵalipo 54,400.+7 Fuko la Zebuloni ndilo lilondezgane nawo. Mulongozgi wa ŵana ŵa Zebuloni ni Eliyabu+ mwana wa Heloni.8 Awo ŵalembeka kuya ku nkhondo ŵalipo 57,400.+9 “Wose awo ŵalembeka kuya ku nkhondo mu msasa wa Yuda ŵalipo 186,400. Aŵa ndiwo ŵambenge kunyamuka.+10 “Gulu la mafuko ghatatu la msasa wa Rubeni+ kuyana na mawumba ghawo liŵe cha kumwera. Mulongozgi wa ŵana ŵa Rubeni ni Elizuri+ mwana wa Sheduru.11 Awo ŵalembeka kuya ku nkhondo ŵalipo 46,500.+12 Fuko la Simiyoni ndilo lijinthenge mahema ghake kulondezgana nawo. Mulongozgi wa ŵana ŵa Simiyoni ni Shelumiyeli+ mwana wa Zurishadayi.13 Awo ŵalembeka kuya ku nkhondo ŵalipo 59,300.+14 Fuko la Gadi ndilo lilondezgane nawo. Mulongozgi wa ŵana ŵa Gadi ni Eliyasafu+ mwana wa Rewuyeli.15 Awo ŵalembeka kuya ku nkhondo ŵalipo 45,650.+16 “Wose awo ŵalembeka pa wumba wa msasa wa Rubeni ŵalipo 151,450. Aŵa ndiwo ŵaŵenge ŵachiŵiri kunyamuka.+17 “Para chihema chakukumanamo chikusamuskika,+ msasa wa Ŵalevi ndiwo wendenge pakatikati pa misasa yinyake.“Ŵendenge mu ndonda nga umo ŵajinthira mahema ghawo,+ waliyose pa malo ghake, kuyana na magulu ghawo gha mafuko ghatatu.18 “Gulu la mafuko ghatatu la msasa wa Efurayimu kuyana na mawumba ghawo liŵe cha kumanjiliro gha dazi. Mulongozgi wa ŵana ŵa Efurayimu ni Elishama+ mwana wa Amihudi.19 Awo ŵalembeka kuya ku nkhondo ŵalipo 40,500.+20 Fuko la Manase+ ndilo lilondezgane nawo. Mulongozgi wa ŵana ŵa Manase ni Gamaliyeli+ mwana wa Pedazuri.21 Awo ŵalembeka kuya ku nkhondo ŵalipo 32,200.+22 Fuko la Benjamini ndilo lilondezgane nawo. Mulongozgi wa ŵana ŵa Benjamini ni Abidani+ mwana wa Gideyoni.23 Awo ŵalembeka kuya ku nkhondo ŵalipo 35,400.+24 “Wose awo ŵalembeka pa wumba wa msasa wa Efurayimu ŵalipo 108,100. Aŵa ndiwo ŵaŵenge ŵachitatu kunyamuka.+25 “Gulu la mafuko ghatatu la msasa wa Dani kuyana na mawumba ghawo liŵe cha kumpoto. Mulongozgi wa ŵana ŵa Dani ni Ahiyezeri+ mwana wa Amishadayi.26 Awo ŵalembeka kuya ku nkhondo ŵalipo 62,700.+27 Fuko la Asheri ndilo lijinthenge mahema ghake kulondezgana nawo. Mulongozgi wa ŵana ŵa Asheri ni Pagiyeli+ mwana wa Okirani.28 Awo ŵalembeka kuya ku nkhondo ŵalipo 41,500.+29 Fuko la Nafutali ndilo lilondezgane nawo. Mulongozgi wa ŵana ŵa Nafutali ni Ahira+ mwana wa Enani.30 Awo ŵalembeka kuya ku nkhondo ŵalipo 53,400.+31 “Wose awo ŵalembeka pa msasa wa Dani ŵalipo 157,600. Aŵa ndiwo ŵaŵenge ŵaumaliro kunyamuka,+ kuyana na magulu ghawo gha mafuko ghatatu.”32 Aŵa Mbaisrayeli awo ŵakalembeka kuyana na nyumba za awiskewo. Wose awo ŵakalembeka mu misasa kuya ku nkhondo ŵakaŵa 603,550.+33 Kweni Ŵalevi ŵakalembekera lumoza+ na Ŵaisrayeli ŵanyawo yayi,+ nga umo Yehova wakaphalilira Mozesi.34 Ŵaisrayeli ŵakachita vyose ivyo Yehova wakaphalira Mozesi. Umu ndimo ŵakajinthiranga mahema ghawo kuyana na magulu ghawo gha mafuko ghatatu+ ndiposo ndimo ŵakafumirangapo pa msasa,+ waliyose mu mbumba yake kuyana na nyumba za awiskewo.


text: 20 “Pakuti Ufumu wakuchanya uli nga ni mweneko wa munda wa mpheska, uyo wakachelera mulenjilenji kukalemba ŵaganyu kuti ŵakagwire ntchito ku munda wake wa mpheska.+2 Wakati wakolerana na ŵaganyu kuti waŵapenge dinari* limoza pa zuŵa, wakaŵatuma ku munda wake wa mpheska.3 Wakati walutaso pa ora lachitatu,* wakawona ŵanyake ŵimilira pa msika kwambura chakuchita.4 Wakati kwa iwo, ‘Imwe namwe lutani ku munda wa mpheska, ndipo nizamumupani chilichose icho ntchakwenelera.’5 Ntheura ŵakaluta. Wakalutaso pa ora la 6* kweniso pa ora la 9* ndipo wakachita mwakuyana waka.6 Paumaliro, pafupifupi ora la 11* wakalutaso ndipo wakasanga ŵanyake ŵimilira waka, ndipo wakati kwa iwo, ‘Chifukwa wuli mwimilira pano zuŵa lose kwambura chakuchita?’7 Ŵakazgora kuti, ‘Chifukwa palije uyo watilemba ganyu.’ Iyo wakati kwa iwo, ‘Namwe lutani ku munda wane wa mpheska.’8 “Kukati kwaŵa mise, mweneko wa munda wa mpheska wakati kwa kapitawo wake, ‘Chema ŵaganyu ndipo uŵape malipiro ghawo,+ wambe na ŵaumaliro na kumalira na ŵakwamba.’9 Ŵanthu awo ŵakalembeka pa ora la 11 ŵakati ŵiza, waliyose wakapokera dinari* limoza.10 Ŵakwamba ŵakati ŵiza, ŵakaghanaghananga kuti ŵapokenge ghanandi, kweni nawo waliyose wakapokera dinari* limoza.11 Ŵakati ŵapokera, ŵakamba kudinginyikira mweneko wa munda12 ndipo ŵakati, ‘Ŵanthu ŵaumaliro aŵa ŵagwira ntchito ora limoza pera, kweni mwaŵayaniska na ise taphyoka zuŵa lose kweniso takomwa na kotcha kwa dazi!’13 Kweni pakuzgora, wakati kwa yumoza wa iwo, ‘Nganya, nindakunangire. Asi tangukolerana dinari* limoza?+14 Tora waka icho ntchako ulutenge. Nakhumba kumupa waumaliro uyu mwakuyana na iwe.15 Asi nili na wanangwa wa kuchita icho nakhumba na vinthu vyane? Panji kasi jiso lako ndiheni* chifukwa chakuti ine nili muwemi?’*+16 Ntheura, ŵaumaliro ŵazamuŵa ŵakwamba, ndipo ŵakwamba ŵazamuŵa ŵaumaliro.”+17 Apo wakakweleranga ku Yerusalemu, Yesu wakatolera kumphepete ŵasambiri ŵake 12, ndipo pa nthowa wakati kwa iwo:+18 “Wonani, tikukwelera ku Yerusalemu, ndipo Mwana wa munthu wamupelekeka ku ŵalara ŵa ŵasembe na ŵalembi. Ndipo ŵamumweruzga kuti wakomeke,+19 na kumupeleka ku ŵanthu ŵamitundu kuti ŵamuhoye, kumuthyapura na kumupayika pa khuni,+ ndipo wazamuwuskika pa zuŵa lachitatu.”+20 Penepapo nyina wa ŵana ŵa Zebediya+ wakiza kwa iyo pamoza na ŵana ŵake. Wakamusindamira* na kumulomba kanthu.+21 Iyo wakati kwa mwanakazi yura: “Kasi ukukhumbachi?” Iyo wakati kwa Yesu: “Nkhupempha kuti ŵana ŵane ŵaŵiri aŵa ŵakakhale namwe mu Ufumu winu, yumoza ku woko linu lamalyero ndipo munyake ku woko linu lamazere.”+22 Yesu wakazgora kuti: “Imwe mukumanya chara icho mukupempha. Kasi mungamwa nkhombo iyo nili pafupi kumwa?”+ Iwo ŵakati kwa iyo: “Enya tingamwa.”23 Wakati kwa iwo: “Mumwenge nadi nkhombo yane,+ kweni kukhala ku woko lane lamalyero na lamazere ndine yayi nkhusankha, kweni malo agha nga awo Adada ŵali kuŵanozgera.”+24 Ŵanyawo 10 ŵara ŵakati ŵapulika, ŵakaŵakwiyira chomene ŵaŵiri aŵa.+25 Kweni Yesu wakaŵachemera kwa iyo, ndipo wakati: “Mukumanya kuti mathemba gha ŵamitundu ghakuchita ufumu pa ŵanthu ndipo ŵanalume ŵankhongono ŵakuchita mazaza pa ŵanthu.+26 Imwe mungachitanga nthena yayi.+ Kweni waliyose uyo wakukhumba kuŵa mukuru pakati pinu waŵe muteŵeti winu.+27 Ndipo uyo wakukhumba kuŵa wakwamba pakati pinu waŵe muzga winu.+28 Nga umo Mwana wa munthu wakizira kuzakateŵetereka chara, kweni kuteŵetera+ na kupeleka umoyo wake kuŵa chiwombolero cha ŵanandi.”+29 Apo ŵakafumanga mu Yeriko, mzinda ukuru ukamulondezga.30 Ndipo wonani, ŵanalume ŵaŵiri ŵachibulumutira ŵakakhala mumphepete mwa msewu. Ŵakati ŵapulika kuti Yesu wakujumpha, ŵakachemerezga, kuti: “Fumu, Mwana wa Davide, mutilengere lusungu!”+31 Kweni mzinda ukaŵakanizganga, ukaŵaphaliranga kuti ŵakhale chete. Kweni ŵakachemerezga chomene, ŵakati: “Fumu, Mwana wa Davide, mutilengere lusungu!”32 Ntheura Yesu wakimilira, wakaŵachema, ndipo wakati: “Kasi mukukhumba kuti nimuchitirani vichi?”33 Ŵakati kwa iyo: “Fumu, julani maso ghithu.”34 Yesu wakachita chitima, wakakhwaska maso ghawo+ ndipo nyengo yeneyiyo ŵakambaso kuwona, ndipo ŵakamulondezga.


text:
CHIGAŴA 4
Yesu Wakapharazgaso mu Yudeya
“Lombani mwenecho wa vuna kuti watume ŵantchito.”—Luka 10:2
MU CHIGAŴA ICHI
MUTU 66
Wakaŵa ku Yerusalemu ku Chiphikiro cha Mahema
Chifukwa wuli awo ŵakategherezganga Yesu ŵakaghanaghana kuti wali na chiŵanda?
MUTU 67
“Palije Munthu Uyo Wali Kuyowoyapo Nthena”
Waliyose mu khoti likuru la Ŵayuda wakasuskanga Yesu, kweni yumoza wakayowoya kuti wavikilire Yesu.
MUTU 68
Mwana wa Chiuta ni “Ungweru wa Charu”
Yesu wakati “unenesko umufwaturaninge.” Uŵafwaturenge ku vichi?
MUTU 69
Kasi Wiskewo Wakaŵa Abrahamu Panji Dyabulosi?
Yesu wakalongora umo tingamanyira ŵana ŵa Abrahamu kweniso Ŵawiske.
MUTU 70
Yesu Wakachizga Munthu Uyo Wakababika Wachibulumutira
Ŵasambiri ŵakakhumbanga kumanya icho munthu yura wakababikira wachibulumutira. Ni njani wakananga? Kasi ŵapapi ŵake ndiwo ŵakananga? Yesu wakati wachizga munthu uyu, ŵanthu ŵanyake ŵakakondwa kweni ŵanyake ŵakakwiya.
MUTU 71
Ŵafarisi Ŵakafumba Munthu Uyo Wakababika Wachibulumutira
Ŵafarisi ŵakakwiya na fundo yambura kususkika iyo munthu uyo wakababika wachibulumutira wakayowoya. Ŵakamusezga mu sunagoge lekani ŵapapi ŵake ŵakachitanga wofi.
MUTU 72
Yesu Wakatuma Ŵasambiri 70 Kukapharazga
Mu Yudeya, Yesu wakatuma ŵasambiri 70 na kuŵaphalira kuti ŵakapharazge Ufumu. Kasi ŵasambiri ŵakapharazganga nkhu—ku masunagoge panji ku nyumba za ŵanthu?
MUTU 73
Musamariya Wakaŵa Mzengezgani Muwemi
Kasi Yesu wakasambizga vichi mu ntharika ya “Musamariya muwemi”?
MUTU 74
Wakasambizga vya Kupokelera Ŵalendo na Kulomba
Yesu wakaluta ku nyumba kwa Mariya na Marita. Kasi wakaŵasambizga vichi pa nkhani ya kupokelera ŵalendo? Ndipo pamasinda kasi wakasambizga ŵasambiri kuti ŵalombenge vichi?
MUTU 75
Ntchivichi Chikupangiska Munthu Kuŵa Wakukondwa Nadi?
Yesu wakaphalira awo ŵakamususkanga vya ‘munwe wa Chiuta’ kweniso kuti ‘Ufumu wa Chiuta waŵabuchizga.’ Wakalongosoraso umo ŵanthu ŵangaŵira ŵakukondwa nadi.
MUTU 76
Yesu Wakarya Pamoza na Mufarisi
Yesu wakavumbura upusikizgi wa ŵalembi na Ŵafarisi. Kasi ni katundu wuli muzito uyo wakayegheskanga ŵanthu?
MUTU 77
Ulongozgi pa Nkhani ya Usambazi
Yesu wakayowoya ntharika ya munthu musambazi uyo wakazenga nthamba zikuru. Kasi ni ulongozgi wuli uwo Yesu wakayowoya pa uheni wakujipenjera usambazi?
MUTU 78
Muteŵeti Mulara Wakugomezgeka
Yesu wakalongora kuti wakafipiranga mtima ŵasambiri ŵake pa vinthu vyauzimu. Kasi muteŵeti mulara wakugomezgeka wali na mulimo muli pa vinthu vyauzimu? Chifukwa wuli ulongozgi wakuti tiŵe maso ngwakuzirwa?
MUTU 79
Ŵayuda Ŵakaŵa Pafupi Kuparanyika
Yesu wakati ŵanthu awo wakakhumbanga kuŵawovwira ŵaparanyikenge usange ŵakung’anamuka yayi mtima. Kasi ŵakapulikiska fundo yakuzirwa iyo Yesu wakaŵasambizga kuti ŵaŵe ŵabwezi ŵa Chiuta?
MUTU 80
Muliska Muwemi na Viŵaya vya Mberere
Umo muliska wakutemwera mberere, vikuchitira chithuzithuzi umo Yesu wakutemwera ŵasambiri ŵake. Kasi ŵamupulikirenge na kumulondezga?
MUTU 81
Njumoza na Awiske, Kweni Iyo ni Chiuta Chara
Ŵanthu ŵanyake ŵakasuskanga Yesu kuti wakujiyaniska na Chiuta. Kasi Yesu wakaŵasuska wuli?


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
-
Ŵakumanya vya nyenyezi (1-12)
-
Kuchimbilira ku Eguputo (13-15)
-
Herode wakukoma ŵana ŵasepuka (16-18)
-
Kuwelera ku Nazarete (19-23)
2 Yesu wakati wababika mu Betelehemu+ wa Yudeya mu mazuŵa gha Themba Herode,+ wonani! ŵakumanya vya nyenyezi ŵakumafumiro gha dazi ŵakiza ku Yerusalemu.
2 Ŵakati: “Lili nkhu themba la Ŵayuda ilo lababika?+ Pakuti tikawona nyenyezi yake apo tikaŵa kumafumiro gha dazi, ndipo tiza kuti tizakalisindamire.”
3 Themba Herode likati lapulika ichi likasuzgika chomene mu mtima, pamoza na Yerusalemu yose.
4 Likawunganya ŵalara wose ŵa ŵasembe na ŵalembi ŵa ŵanthu, likaŵafumba uko Khristu wakenera kubabikira.
5 Iwo ŵakati kwa iyo: “Mu Betelehemu+ wa mu Yudeya, chifukwa ndimo ntchimi yikalembera, kuti:
6 ‘Ndipo iwe, Betelehemu wa charu cha Yuda, kuti uli msumba uchoko chomene chara pakati pa ŵakulongozga ŵa mu Yuda, chifukwa mwa iwe muzamufuma mulongozgi uyo wazamuliska ŵanthu ŵane, Israyeli.’”+
7 Penepapo Herode wakachemera pamphepete ŵakumanya vya nyenyezi ndipo wakaŵafumba makoramakora nyengo iyo nyenyezi yikawonekera.
8 Apo wakaŵatumanga ku Betelehemu, wakati: “Lutaninge mukamupenjisiske mwana uyu, ndipo para mwakamusanga muzakaniphalire, mwakuti nane nilute nkhamusindamire.”
9 Ŵakati ŵapulika mazgu gha themba, ŵakaluta. Ndipo wonani! nyenyezi iyo ŵakayiwona apo ŵakaŵa kumafumiro gha dazi+ yikadangira panthazi pawo, m’paka yikimilira pachanya pa malo agho pakaŵa mwana.
10 Ŵakati ŵawona nyenyezi yira, ŵakasekelera chomene.
11 Ndipo ŵakati ŵanjira mu nyumba ŵakawona mwana pamoza na nyina, Mariya. Ŵakawa pasi na kumusindamira. Kweniso ŵakasutura vyuma vyawo na kumupa vyawanangwa, golide na lubani na mure.
12 Kweni chifukwa chakuti ŵakachenjezgeka na Chiuta mu loto+ kuti ŵaleke kuwelera kwa Herode, ŵakatora nthowa yinyake pakuwelera ku charu chawo.
13 Ŵakati ŵawelera, wonani! mungelo wa Yehova wakawonekera kwa Yosefe mu loto,+ wakati: “Wuka, tora mwana na nyina ndipo uchimbilire ku Eguputo. Ukakhale kwenekura m’paka nikuphalire kuti uwereko, pakuti Herode wali pafupi kupenja mwana kuti wamukome.”
14 Ntheura Yosefe wakawuka usiku na kutora mwana na nyina, ndipo wakaluta ku Eguputo.
15 Wakakhala kwenekura m’paka Herode wakafwa. Ichi chikafiska mazgu agho Yehova wakayowoya kwizira mwa ntchimi yake, kuti: “Nkhamuchema mwana wane kufuma mu Eguputo.”+
16 Herode wakati wawona kuti ŵakumanya vya nyenyezi ŵamupusika, wakakalipa chomene. Wakatuma ŵanthu kukakoma ŵasepuka wose mu Betelehemu na mu vigaŵa vyake vyose. Ŵakakoma ŵana ŵa vyaka viŵiri kukhilira pasi, mwakuyana na nyengo iyo ŵakumanya vya nyenyezi ŵakamuphalira.+
17 Ndipo ghakafiskika mazgu agho ghakayowoyeka kwizira mwa ntchimi Yeremiya, uyo wakati:
18 “Lizgu likapulikikwa mu Rama, kulira na kutengera kukuru. Wakaŵa Rakelo+ wakaliliranga ŵana ŵake, ndipo wakakana kusanguluskika, chifukwa ŵalikoso chara.”+
19 Herode wakati wafwa, wonani! mungelo wa Yehova wakawonekera kwa Yosefe mu loto,+ mu Eguputo
20 ndipo wakati: “Wuka, tora mwana na nyina, ulute ku charu cha Israyeli, chifukwa awo ŵakapenjanga umoyo wa mwana ŵali kufwa.”
21 Ntheura wakawuka na kutora mwana na nyina, ndipo wakanjira mu charu cha Israyeli.
22 Kweni wakati wapulika kuti Arikelawu wakawusanga mu Yudeya m’malo mwa wiske Herode, wakawopa kuyako. Kweniso Chiuta wati wamuchenjezga mu loto,+ wakaluta mu chigaŵa cha Galileya.+
23 Ndipo wakiza na kukhala mu msumba wakuchemeka Nazarete,+ mwakuti ghafiskike mazgu agho ghakayowoyeka na ntchimi, ghakuti: “Wazamuchemeka Munazarete.”+
Tumizgani
Tumizgani
Mateyu 2
Malemba Ghakupatulika mu Mang’anamuliro gha Charu Chiphya
https://www.jw.org/finder?docid=1001061103&Book=40&Chapter=2&wtlocale=TB&srcid=share
Chitumbuka
mailto:?body=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti%0a%0ahttps%3A%2F%2Fwww.jw.org%2Ffinder%3Fdocid%3D1001061103%26Book%3D40%26Chapter%3D2%26wtlocale%3DTB%26srcid=share&subject=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
Sopani Yehova, Themba Lamuyirayira
“Kwa Themba lamuyirayira, . . . kuŵenge nchindi na ucindami muyirayira swii.”—1 TIM. 1:17.
1, 2. (a) Kasi “Themba lamuyirayira” ni njani, ndipo cifukwa wuli zina ili likumwenelera? (Wonani cithuzithuzi cakwamba.) (b) Cifukwa wuli tikusendelera kwa Yehova?
THEMBA SOBHUZA II la caru ca Swaziland likawusa kwa vyaka pafupifupi 61. Kwa mazuŵa ghano, themba ili likawusa kwa vyaka vinandi comene. Nangauli muwuso wa Themba Sobhuza ungawoneka kuti ngwapadera comene, kweni pali themba linyake ilo muwuso wake ukuyana yayi na muwuso ufupi wa ŵanthu. Nakuti Baibolo likuti ilo ni “Themba lamuyirayira.” (1 Tim. 1:17) Wamasalimo munyake wakazunura zina la Themba ili, wakati: “Yehova ndi Themba muyirayira.”—Sal. 10:16.
2 Utali wa muwuso wa Ciuta ukupangiska kuti muwuso uwu uŵe wakupambana na wa munthu waliyose. Ndipouli, tikusendelera kwa Yehova cifukwa ca umo iyo wakuwusira. Themba ilo likawusa Israyeli kwa vyaka 40 likalumba Ciuta, likati: “Yehova ngwalusungu na wa ucizi, ngwakuziwulika kukalipa, ngwakuzura cifundu. Yehova walikukhozga cizumbe cake mu mitambo; ufumu wake ukuwusa kosekose.” (Sal. 103:8, 19) Yehova ni Themba lithu kweniso ni Dada withu wa kucanya wacitemwa. Fundo iyi yikupangiska kuti paŵe mafumbo ghaŵiri agha: Kasi Yehova wacita wuli vinthu nga ni Dada? Kasi Yehova walongora wuli mazaza ghake kwambira apo ŵanthu ŵakamugalukira mu Edeni? Mazgoro gha mafumbo agha ghaticiskenge kuti tisendelere comene kwa Yehova na kumusopa na mtima withu wose.
THEMBA LAMUYIRAYIRA LILI NA MBUMBA YIKURU
3. Kasi Mwana wakwamba mu mbumba yikuru ya Yehova ni njani, ndipo mbanjani ŵanyake awo ŵakalengeka kuŵa “ŵana” ŵa Ciuta?
3 Yehova wakwenera kuti wakakondwa comene apo wakalengera Mwana wake wapadera yekha. Ciuta wakamuyuyuranga yayi Mwana wake wakwamba. M’malo mwake, wakamutemwa pakuŵa Mwana na kumupa mulimo wa kovwira pakulenga vilengiwa vinyake vyose vyakufikapo. (Kol. 1:15-17) Pa vilengiwa ivi, pakaŵa ŵangelo ŵanandi comene. Ŵangelo, ŵeneawo ŵakulongosoreka kuti ‘mbateŵeti ŵake awo ŵakucita khumbo lake,’ ŵakuteŵetera Ciuta mwakukondwa, ndipo wakuŵacindika mwa kuŵacema kuti “ŵana.” Iwo ŵali mu mbumba yikuru ya Yehova.—Sal. 103:20-22; Job 38:7.
4. Kasi vikenda wuli kuti mu mbumba yikuru ya Ciuta muŵe ŵanthu?
4 Wakati walenga kucanya na caru capasi, Yehova wakakuzga mbumba yake. Wakati wanozga caru capasi kuŵa cikaya cakutowa, Yehova wakalenga munthu wakwamba, Adamu, mu cikozgo cake. (Gen. 1:26-28) Pakuŵa Mlengi, cikaŵa cakwenelera kuti Yehova wakhazge kuti Adamu waŵenge wakupulikira. Pakuŵa Dada, Yehova wakapeleka ulongozgi wake wose mwacitemwa kweniso mwalusungu. Ulongozgi uwu ukaŵa wakufyenya yayi.—Ŵazgani Genesis 2:15-17.
5. Kasi ni ndondomeko wuli iyo Ciuta wakapanga kuti wazuzge caru capasi na ŵanthu?
5 Mwakupambana na mauthemba ghanandi gha ŵanthu, Yehova wakugaŵirako ŵanthu ŵa mu mbumba yake mazaza, ndipo wakuŵagomezga. Mwaciyelezgero, wakapeleka mazaza kwa Adamu pa vyamoyo vyose. Wakamupa mulimo wakukondweska kweniso ukuru, wa kuthya mazina vinyama. (Gen. 1:26; 2:19, 20) Kuti wazuzge caru capasi na ŵanthu, Ciuta wakalenga ŵanthu ŵakufikapo mamiliyoni yayi. M’malo mwake, wakasankha kuti walenge movwiri wakufikapo wa Adamu. Movwiri uyu wakaŵa mwanakazi, zina lake Eva. (Gen. 2:21, 22) Ndipo wakapeleka mwaŵi ku mbumba iyi wakuti yizuzge caru capasi na ŵana ŵawo. Ŵanthu ŵakate ŵasanuzgenge mphaka za Paradiso uyu pacokopacoko mpaka wakwane pa caru cose capasi. Mwakukolerana na ŵangelo kucanya, ŵakate ŵasopenge Yehova kwamuyirayira pakuŵa mu mbumba yake yikuru. Ici cikaŵa cilindizga ciwemi comene. Kweniso cikaŵa cilongolero ca citemwa ca Yehova pakuŵa Dada.
ŴANA ŴAKUGALUKA ŴAKAKANA UTHEMBA WA CIUTA
6. (a) Kasi ucigaluka ukamba wuli mu mbumba ya Ciuta? (b) Cifukwa wuli ucigaluka ukalongora kuti Yehova watondeka yayi kuwusa?
6 Cacitima nchakuti Adamu na Eva ŵakakhorwa yayi kuti Yehova ndiyo waŵenge Muwusi wawo. M’malo mwake, ŵakasankha kulondezga Satana, cilengiwa cauzimu cakugaluka. (Gen. 3:1-6) Iwo pamoza na ŵana ŵawo ŵakamba kusuzgika na kufwa, cifukwa ŵakakana muwuso wa Ciuta. (Gen. 3:16-19; Rom. 5:12) Ntheura, Ciuta wakaŵavya mwana wakupulikira pa caru capasi. Kasi ici cikalongora kuti watondeka kuwusa ndipo walije mazaza pa caru capasi na pa ŵanthu? Napacoko pose. Wakalongora mazaza ghake mwa kucimbizga mwanalume na mwanakazi mu munda wa Edeni, ndipo wakatuma ŵakerubi kuti ŵajare nthowa kuti iwo ŵaleke kunjiramoso. (Gen. 3:23, 24) Panyengo yeneyiyo pera, Ciuta wakalongora kuti ni Dada wacitemwa apo wakasimikizga kuti khumbo lake lakuti waŵe na mbumba yikuru ya vilengiwa vyauzimu na ŵanthu lifiskikenge. Wakalayizga kuti wapelekenge “mphapu” iyo yizamuparanya Satana na kunozga ivyo vyanangika cifukwa ca kwananga kwa Adamu.—Ŵazgani Genesis 3:15.
7, 8. (a) Kasi vinthu vikaŵa wuli mu nyengo ya Nowa? (b) Kasi Yehova wakacita vici kuti watozge caru capasi ndiposo kuti wavikilire ŵanthu?
7 Mu vyaka vyakulondezgapo, ŵanalume ŵanyake ŵakasankha kuŵa ŵakugomezgeka kwa Yehova. Ŵanji ŵa iwo ŵakaŵa Abelu na Enoki. Ndipouli, ŵanthu ŵanandi ŵakakana kuti Yehova waŵe Dada wawo ndiposo Themba lawo. Kuzakafika mu nyengo ya Nowa, caru capasi ‘cikazura na nkhaza.’ (Gen. 6:11) Kasi ici cikalongora kuti Yehova waleka kuŵa na mazaza pa vinthu ivyo vikacitikanga pa caru? Kasi mdauko ukulongora vici?
8 Ghanaghanirani nkhani ya Nowa. Yehova wakatuma Nowa kuti wazenge cingalaŵa cikuru cakuti iyo na ŵamumbumba yake ŵaponoskekeremo. Kweniso Ciuta wakalongora kuti wakutemwa ŵanthu wose apo wakaphalira Nowa kuti waŵe “mupharazgi wa urunji.” (2 Pet. 2:5) Tikukayika yayi kuti upharazgi wa Nowa ukaŵa wakuti ŵanthu ŵapere ndiposo wa kuŵacenjezga vya pharanyiko, kweni ŵanthu aŵa ŵakapulikira yayi. Kwa vyaka vinandi, Nowa na mbumba yake ŵakakhala pakati pa ŵanthu ŵankhaza ndiposo ŵa makhaliro ghaheni. Pakuŵa Dada wacitemwa, Yehova wakavikilira na kutumbika ŵanthu ŵankhondi na ŵatatu ŵakugomezgeka aŵa. Apo wakiza na Ciwowota pa caru cose, Yehova wakalongora kuti wali na mazaza pa ŵanthu ŵakugaluka ndiposo pa ŵangelo ŵaheni. Nadi, Yehova wakalongora kuti wakulongozga vinthu.—Gen. 7:17-24.
UMO YEHOVA WAKALONGOLERA UTHEMBA WAKE PAMANYUMA PA CIWOWOTA
9. Kasi Yehova wakapeleka mwaŵi wuli ku ŵanthu Ciwowota cikati cajumpha?
9 Ŵakati ŵafuma mu cingalaŵa, Nowa na mbumba yake ŵakwenera kuti ŵakamuwonga comene Yehova cifukwa cakuti wakaŵapwelelera na kuŵavikilira. Nyengo yeneyiyo, Nowa wakazenga jochero na kupeleka sembe kuti wasope Yehova. Ciuta wakatumbika Nowa na mbumba yake, ndipo wakaŵaphalira kuti: “Babanani, mwandane, muzuzge caru.” (Gen. 8:20–9:1) Apa napo ŵanthu ŵakaŵa na mwaŵi wakuti ŵakolerane pakusopa Ciuta na kuzuzga caru capasi.
10. (a) Kasi ni nkhu uko ucigaluka ukambiraso pamanyuma pa Ciwowota, ndipo ukamba wuli? (b) Kasi Yehova wakacita vici kuti khumbo lake licitike?
10 Ndipouli, Ciwowota cikati cajumpha, ŵanthu ŵakazgoka ŵakufikapo yayi, ndipo ŵakeneranga kulutilira kulimbana na viyezgo vya Satana ndiposo ŵangelo ŵakugaluka. Pambere pandajumphe nyengo yitali, ŵanthu ŵakagalukiraso muwuso wa Yehova. Mwaciyelezgero, Nimurodi, muzukurucivu wa Nowa, wakatalulira pakugalukira muwuso wa Yehova. Nimurodi wakulongosoreka kuti wakaŵa “ciŵinda wankhongono pamaso pa Yehova.” Wakazenga misumba yikuru, nga ni Babele, ndipo wakajiyimika kuŵa themba “mu caru ca Shinar.” (Gen. 10:8-12) Kasi Themba lamuyirayira likacita wuli na themba lakugaluka ili ndiposo ivyo likakhumbanga kucita vyakuti litondeske khumbo la Ciuta la ‘kuzuzga caru’? Ciuta wakatimbanizga ciyowoyero ca ŵanthu, ivyo vikapangiska kuti ŵanthu ŵa Nimurodi ŵathandazgikire “mu caru cose.” Ŵakayeghera lumoza cisopa cawo cautesi na maluso ghawo gha kuŵa na themba.—Gen. 11:1-9.
11. Kasi Yehova wakalongora wuli kuti wakaŵa wakugomezgeka kwa mubwezi wake, Abrahamu?
11 Nangauli ŵanthu ŵanandi ŵakasopanga ŵaciuta ŵatesi Ciwowota cikati cajumpha, kweni ŵanthu ŵanyake ŵakugomezgeka ŵakalutilira kucindika Yehova. Yumoza wawo wakaŵa Abrahamu. Iyo wakapulikira Ciuta na kuleka cikaya cake ico ni msumba wa Uri na kukhala mu mahema kwa vyaka vinandi. (Gen. 11:31; Heb. 11:8, 9) Apo wakakhalanga umoyo wa kwendakwenda uwu, kanandi wakazingilizgikanga na mathemba, ndipo ghanandi mwa mathemba agha ghakakhalanga mu misumba ya malinga. Kweni Yehova wakavikiliranga Abrahamu na mbumba yake. Pakuyowoya za civikiliro ico Yehova wakapelekanga ku mbumba iyi, wamasalimo wakati: ‘Ciuta ntha wakazomerezga munthu kuti waŵasuzge; wakacenya mathemba cifukwa ca iwo.’ (Sal. 105:13, 14) Cifukwa cakuti Yehova wakaŵa wakugomezgeka kwa mubwezi wake, Abrahamu, wakamulayizga kuti: “Mafumu tighafumire mwa iwe.”—Gen. 17:6; Yak. 2:23.
12. Kasi Yehova wakalongora wuli mazaza ghake pa Eguputo, ndipo ici cikaŵawovwira wuli ŵanthu ŵake ŵakusoleka?
12 Ciuta wakawerezgapo layizgo ili kwa Yisake, mwana wa Abrahamu, na kwa Yakobe muzukuru wake, lakuti waŵatumbikenge na kufumiska mafumu mwa iwo. (Gen. 26:3-5; 35:11) Ndipouli, pambere mwa ŵazukuru ŵa Yakobe mundafume mafumu, iwo ŵakaŵa ŵazga ku Eguputo. Kasi ici cikang’anamuranga kuti Yehova wafiskenge yayi layizgo lake panji kuti watondeka kuŵa na mazaza pa caru capasi? Yayi. Pa nyengo yake yakwenelera, Yehova wakalongora mazaza ghake na muwuso wake pa Faro, themba lankhwesa. Ŵaisrayeli ŵakaŵa na cipulikano mwa Yehova, uyo wakaŵaponoska pa Nyanja Yiswesi. Apa vikulongolerathu kuti Yehova wakaŵa kuti wacali Muwusi wa Cilengiwa Cose, ndipo pakuŵa Dada wacitemwa, wakagwiliskira nchito nkhongono zake zikuru kuti wavikilire ŵanthu ŵake.—Ŵazgani Exodus 14:13, 14.
YEHOVA WAKAŴA THEMBA KU ŴAISRAYELI
13, 14. (a) Kasi Ŵaisrayeli ŵakayowoya mazgu wuli ghakukhwaskana na uthemba wa Yehova mu sumu? (b) Ni layizgo wuli lakukhwaskana na ufumu ilo Ciuta wakalayizga Davide?
13 Ŵaisrayeli ŵakati ŵaponoskeka mwamunthondwe ku Eguputo, ŵakimba sumu ya ucatonda ya kulumba Yehova. Sumu iyi, yeneiyo yili pa Exodus 15, yili na mazgu agha pa vesi 18: “Yehova wati wawuse muyirayira swi.” Nadi, Yehova wakaŵa Themba la mtundu uphya uwu. (Dute. 33:5) Ndipouli, ŵanthu ŵakakhorwa yayi kuti Yehova wakaŵa Muwusi wawo wambura kuwoneka. Pakati pajumpha vyaka pafupifupi 400 kufuma apo ŵakafumira mu Eguputo, iwo ŵakapempha Ciuta kuti waŵimikire munthu kuti waŵe themba, nga umo mitundu yambura kusopa Ciuta iyo yikazengezgana nawo yikacitiranga. (1 Sam. 8:5) Nangauli vikaŵa nthena, Yehova wakalutilira kuŵa Themba. Fundo iyi yikazakawoneka makora mu muwuso wa Davide, themba laciŵiri la Israyeli.
14 Davide wakiza na likasa lakupatulika la phangano ku Yerusalemu. Pa nyengo yakukondweska iyi, Ŵalevi ŵakimba sumu yakulumba Ciuta iyo yikaŵa na fundo yapadera comene, iyo yili pa 1 Midauko 16:31 yakuti: “Ŵanene mukati mwa ŵamitundu, ‘Yehova wakuwusa [waŵa Themba, NW]!’” Ŵanji ŵangafumba kuti, ‘Pakuti Yehova ni Themba lamuyirayira, vili wuli kuti wakaŵa Themba pa nyengo iyi?’ Yehova wakuŵa Themba para walongora mazaza ghake, panji para watuma munthu munyake kuti wamwimire. Nchakuzirwa comene kupulikiska umo Yehova wakuŵira Themba. Pambere Davide wandafwe, Yehova wakamulayizga kuti ufumu wake umarenge yayi, wakati: “Tindimike mwana wako panyuma pako iyo watifumirenge mu thupi lako, na kukhozga ufumu wake.” (2 Sam. 7:12, 13) Pa kufiskika kwaumaliro kwa layizgo ili, “mwana” wa Davide wakazakaphakazgika nadi pakati pajumpha vyaka vyakujumpha 1,000. Kasi wakaŵa njani, ndipo mphawuli apo wakaŵira Themba?
YEHOVA WAKIMIKA THEMBA LIPHYA
15, 16. Kasi mphawuli apo Yesu wakaphakazgikira kuŵa Themba la munthazi, ndipo apo wakaŵa pano pa caru capasi, wakacita vici vyakukhwaskana na ufumu wake?
15 Mu caka ca 29 C.E., Yohane Mubapatizi wakamba kupharazga kuti “ufumu wa kucanya waneng’enera.” (Mat. 3:2) Apo Yohane wakabapatizanga Yesu, Yehova wakaphakazga Yesu kuŵa Mesiya wakulayizgika ndiposo Themba la munthazi la Ufumu wa Ciuta. Pakuŵa Dada, Yehova wakalongora kuti wakumutemwa Yesu pakuyowoya mazgu agha, ghakuti: “Uyu ni Mwana wane, wakutemweka, mweneuyo nkhukondwa nayo.”—Mat. 3:17.
16 Mu uteŵeti wake wose, Yesu wakacindika Awiske. (Yoh. 17:4) Wakacita nthena apo wakapharazganga vya Ufumu wa Ciuta. (Luka 4:43) Wakasambizga nanga mbalondezgi ŵake kuti ŵalombenge kuti Ufumu uwu wize. (Mat. 6:10) Pakuti wakaŵa Fumu Yakusolekerathu, Yesu wakaphalira awo ŵakamususkanga, wakati: “Ufumu wa Ciuta uli pakati pinu.” (Luka 17:21) Mu usiku wakuti namacero wafwenge, Yesu wakapangana nawo ‘phangano la ufumu’ ŵalondezgi ŵake. Ntheura, wakapa ŵasambiri ŵake ŵanyake ŵakugomezgeka cilindizga ca kukaŵa mathemba pamoza na iyo mu Ufumu wa Ciuta.—Ŵazgani Luka 22:28-30.
17. Kasi Yesu wakamba wuli kuwusa mu nyengo ya Ŵakhristu ŵakwambilira, kweni wakeneranga kulindilira vici?
17 Kasi mphawuli apo Yesu wakambira kuwusa nga ni Themba la Ufumu wa Ciuta? Wakamba pa nyengo yeneyiyo yayi. Cifukwa mise yakulondezgapo, Yesu wakakomeka ndipo ŵalondezgi ŵake ŵakambininika. (Yoh. 16:32) Ndipouli, nga umo vikaŵira kumasinda, Yehova wakalongora kuti wacali na mazaza. Pa zuŵa lacitatu, wakawuska Mwana wake, ndipo pa zuŵa la Pentekoste mu 33 C.E., Yesu wakamba kuwusa mwauzimu pa mpingo Wacikhristu wa ŵabali ŵake ŵakuphakazgika. (Kol. 1:13) Ndipouli, Yesu wakeneranga kulindilira kuti wapokere mazaza ghose ghakuwusira caru capasi pakuŵa “mphapu” yakulayizgika. Yehova wakaphalira Mwana wake kuti: ‘Khala pa woko lane lamalyero, ndisuke ndiŵike ŵalwani ŵako ŵaŵenge citambaliro ca malundi ghako.’—Sal. 110:1.
SOPANI THEMBA LAMUYIRAYIRA
18, 19. Kasi tikuciskika kucita vici, ndipo tizamusambira vici mu nkhani yakulondezgapo?
18 Kwa vyaka masauzandi ghanandi, uthemba wa Yehova wasuskika kucanya na pa caru capasi. Yehova wandatondekepo kuwusa; nyengo zose wakulongora mazaza ghake. Pakuŵa Dada wacitemwa, wakavikilira na kupwelelera ŵanthu ŵake ŵakugomezgeka nga ni Nowa, Abrahamu, na Davide. Mphanyi fundo iyi yaticiska kuti tijilambikenge kwa Themba lithu na kusendelera comene kwa ilo.
19 Kweni tingajifumba kuti: Kasi Yehova waŵa wuli Themba mazuŵa ghano? Kasi tingalongora wuli kuti tili ŵakugomezgeka ku Ufumu wa Yehova, na kuzakaŵa ŵana ŵakufikapo mu mbumba yake yikuru? Kasi para tikulomba kuti Ufumu wa Ciuta wize ndikuti tikung’anamuraci? Mafumbo agha ghazamuzgoreka mu nkhani yakulondezgapo.


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI | KASI YESU WAKATIWOMBORA KU VICHI?
Kasi Nyifwa ya Yesu Tikwenera Kukumbukira Pawuli, Ndipo Nkhu?
Pa usiku wakuti namachero wafwenge, Yesu wakaŵaphalira ŵasambiri ŵake kuti ŵakumbukirenge nyifwa yake. Wakaŵaphalira kuti: “Lutilirani kuchita ichi kuti munikumbukenge.”—Luka 22:19.
Chaka chino tizamukumbukira nyifwa ya Yesu pa Chinkhondi, Epulero 3 para dazi lanjira. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakumuchemani imwe na banja linu kuti muzakategherezge nkhani iyo yizamulongosora kuzirwa kwa nyifwa ya Yesu.
Manyani Vinandi
Kukumbukira Nyifwa ya Yesu
Chaka chilichose ŵanthu ŵanandi ŵakuwungana kuti ŵakumbukire nyifwa ya Yesu. Tikumuchemani kuti muzakaŵepo pa zuŵa ili kuti muzakamanye kuzirwa kwa nyifwa ya Yesu kwa imwe.


text: 10 Pamanyuma pa vinthu ivi, Fumu yikasora ŵanyakeso 70 na kuŵatuma ŵaŵiriŵaŵiri+ kudangira mu msumba uliwose na malo agho iyo yikakhumbanga kufikako.2 Yikati kwa iwo: “Nadi, vuna njinandi chomene, kweni ŵantchito mbachoko. Ntheura lombani Mwenecho wa vuna kuti watume ŵantchito ku vuna yake.+3 Lutaninge. Wonani, nkhumutumani nga twana twa mberere pakati pa mphumphi.+4 Mungayeghanga kachikwama ka ndalama chara, nesi thumba la chakurya, nesi vilyato,*+ ndipo kutawuzga waliyose* chara mu msewu.5 Nyumba yiliyose iyo mwamunjiramo, pakwamba mukati: ‘Mtende uŵe mu nyumba iyi.’+6 Ndipo usange muli munthu wakutemwa mtende, mtende winu wamuŵa pa iyo. Kweni usange mulije, mtende wamuwelera kwa imwe.7 Ntheura mukakhale mu nyumba yeneyiyo,+ mukarye na kumwa ivyo ŵamupani,+ pakuti wantchito wakwenera kupokera malipiro ghake.+ Mungakasamanga chara kuya ku nyumba iyi na iyi.8 “Kweniso mu msumba uliwose uwo mwamunjiramo, para ŵamupokelerani mukaryenge ivyo ŵamukhalikirani.9 Mukachizgenge ŵalwari awo ŵalimo, na kuŵaphalira kuti: ‘Ufumu wa Chiuta waneng’enera.’+10 Kweni mu msumba uliwose uwo mwamunjiramo, para ŵaleka kumupokelerani, mukalute mu misewu yikuru ya mu msumba uwo ndipo mukati:11 ‘Fuvu la mu msumba winu ilo langudemelera ku malundi ghithu tikumuphatirani.+ Kweni manyani kuti Ufumu wa Chiuta waneng’enera.’12 Nkhumuphalirani kuti pa zuŵa ilo, vinthu vizamuŵako makora ku Sodomu kuluska msumba uwo.+13 “Soka kwa iwe, Korazini! Soka kwa iwe, Betesayida! chifukwa milimo yankhongono iyo yachitika mwa imwe yichitikirenge mu Ture na Sidoni, mphanyi ŵali kung’anamuka kale mtima na kuvwara chigudulu na kukhala mu vyoto.+14 Pa cheruzgo vinthu vizamuŵako makora kwa Ture na Sidoni kuluska kwa imwe.15 Ndipo iwe Kaperenaumu, kasi ukwezgekenge kuchanya? Ukhilirenge ku Dindi!*16 “Uyo wakupulikizga kwa imwe wakupulikizgaso kwa ine.+ Ndipo uyo wakuyuyura imwe wakuyuyuraso ine. Nakuti uyo wakuyuyura ine wakuyuyuraso uyo wakanituma.”+17 Ndipo ŵasambiri 70 ŵara ŵakawerako na chimwemwe, ŵakati: “Fumu, na viŵanda wuwo vikatipulikira mu zina linu.”+18 Yesu wakati kwa iwo: “Nkhuwona Satana wawa kale+ nga ni leza kufuma kuchanya.19 Wonani, namupani mazaza ghakukandira pasi njoka na ŵakalizga. Namupaniso mazaza pa nkhongono zose za mulwani,+ ndipo palije kanthu ako kamupwetekaninge.20 Ndipouli, lekani kusekelera chifukwa chakuti mizimu yikumupulikirani, kweni sekelerani chifukwa chakuti mazina ghinu ghalembeka kuchanya.”+21 Mu ora lenelira, Yesu wakapokera mzimu utuŵa mwakuti wakakondwa chomene ndipo wakati: “Nkhumulumbani pakweru Adada, Fumu yakuchanya na charu chapasi, chifukwa mwabisa vinthu ivi ku ŵavinjeru na ŵamahara+ ndipo mwavivumbura ku ŵana ŵachoko. Enya Adada, chifukwa ili ndilo likaŵa khumbo linu.+22 Adada ŵanipa vinthu vyose, ndipo palije uyo wakumanya Mwana, kweni Adada. Palije uyo wakumanya Adada, kweni Mwana+ na waliyose uyo Mwana wakukhumba kumuvumbulira za iwo.”+23 Yesu wakang’anamukira ku ŵasambiri ŵake ndipo wakayowoya nawo kumphepete wakati: “Ŵakukondwa mbanthu awo maso ghawo ghakuwona vinthu ivyo imwe mukuwona.+24 Pakuti nkhumuphalirani kuti, ntchimi zinandi na mathemba ŵakakhumbanga kuwona vinthu ivyo imwe mukuwona kweni ŵakaviwona chara.+ Ŵakakhumbanga kupulika vinthu ivyo imwe mukupulika kweni ŵakavipulika chara.”25 Sono wonani, munthu munyake wakumanya Dango wakawuka, kuti wamuyezge, ndipo wakati: “Msambizgi, nichitechi kuti nihare umoyo wamuyirayira?”+26 Wakati kwa iyo: “Kasi mu Dango muli kulembeka vichi? Ukuŵazga wuli?”27 Wakazgora kuti: “‘Utemwenge Yehova* Chiuta wako na mtima wako wose na umoyo wako wose na nkhongono zako zose na maghanoghano ghako ghose,’+ ndiposo utemwenge ‘mzengezgani wako nga umo ukujitemwera wamwene.’”+28 Yesu wakati kwa iyo: “Wazgora makora; lutilira kuchita ichi ndipo uzamusanga umoyo.”+29 Kweni munthu yura wakakhumba kujilongora kuti ni murunji,+ wakati kwa Yesu: “Kasi mzengezgani wane ni njani?”30 Yesu wakamuzgora kuti: “Munthu munyake wakakhiranga kufuma ku Yerusalemu kuya ku Yeriko ndipo wakasangana na vigeŵenga ivyo vikamuvura na kumutimba, ndipo vikaluta, kweni vikamuleka kuti wakhala pa singo pera.*31 Sono wasembe munyake wakakhiranga mu msewu wenewura, kweni wakati wamuwona, wakajumpha kumphepete.32 Mulevi nayo wakati wafika pa malo ghara na kumuwona, wakajumpha kumphepete.33 Kweni Musamariya+ munyake uyo wakendanga mu msewu uwu wakati wafika pa iyo na kumuwona, chitima chikamukora.34 Ntheura wakiza pafupi na kumukaka vilonda, wakapungulirapo mafuta na vinyo. Wakamukwezga pa mbunda yake na kuluta nayo ku nyumba ya ŵalendo na kumupwelelera.35 Zuŵa lakulondezgapo, wakatora madinari* ghaŵiri, wakapeleka kwa uyo wakalaŵiliranga nyumba ya ŵalendo, ndipo wakati: ‘Mumupwelelere, ndipo ndalama zose izo mungananga padera pa izi, nizamuwezgerapo para nakawera.’36 Ni nju pa ŵatatu aŵa, uyo iwe ukuwona kuti wakaŵa mzengezgani+ wa munthu uyo wakapwetekeka na vigeŵenga?”37 Wakati: “Uyo wakamulengera lusungu.”+ Penepapo Yesu wakati kwa iyo: “Lutanga ndipo nawe ukachitenge nthena.”+38 Sono apo ŵakaŵa pa ulendo wawo, wakanjira mu muzi unyake. Kura mwanakazi munyake zina lake Marita+ wakamupokelera kuŵa mulendo mu nyumba yake.39 Mwanakazi uyu wakaŵa na munung’una wake zina lake Mariya, uyo wakakhala musi mu malundi gha Fumu ndipo wakapulikizganga ivyo yikayowoyanga.*40 Kweni Marita wakatangwanika na milimo yinandi. Ntheura wakiza kwa Yesu ndipo wakati: “Fumu, chifukwa wuli mwakhala waka chete uku mukuwona kuti munung’una wane wanilekera nekha ntchito? Muphalirani kuti wazakanovwireko.”41 Fumu yikamuzgora kuti: “Marita, Marita, ukwenjerwa na kutangwanika na vinthu vinandi.42 Kweni vinthu ivyo vikukhumbikwa ni vichoko waka, panji chimoza pera. Mariya wasora chigaŵa chiwemi,+ ndipo palije uyo wamupokenge.”


text:
Nisekelerenge mwa Yehova nangauli pali masuzgo (17, 18)
3 Lurombo lwa ntchimi Habakuku, mu sumu zachitengero:2 A Yehova, napulika vya imwe.Mulimo winu ukunitenthemeska, A Yehova.Mukati mu vyaka,* wuskani mulimo winu!Mukati mu vyaka,* manyiskani mulimo winu.Mu nyengo ya chitimbaheti, mphanyi mwakumbuka kulongora lusungu.+3 Chiuta wakafuma ku Temani,Mutuŵa wakafuma ku Phiri la Parani.+ (Selah)*Uchindami wake ukabenekelera machanya,+Charu chapasi chikazura na malumbo ghake.4 Kugadima kwake kukaŵa nga mbungweru.+Malazi ghaŵiri ghakamwetukanga mu woko lake,Umo mukabisika nkhongono zake.5 Panthazi pake pakenda nthenda yakofya,+Nthenda yakotcha thupi yikamulondezga mu malundi ghake.6 Wakimilira na kusunkhunya charu.+Wati walaŵiska, mitundu yikambwambwantha.+Mapiri ghamuyirayira ghakabwangandulika,+Ndipo tumapiri twakale tukasindama.Nthowa zake ni zakale.7 Nkhawona suzgo mu mahema gha Kushani.Salu za mahema za charu cha Midiyani zikasunkhunyika.+8 A Yehova, kasi mukwimikana na milonga?Kasi ukali winu wagolelera milonga?Panji mwatukutwira nyanja?+Pakuti mukakwera pa mahachi ghinu,+Magileta ghinu ghakaluska.+9 Uta winu wafumiskika ndipo ngwakunozgeka.Na chilapo, ndodo zikupika mulimo.* (Selah)Na milonga, mukuphwamura charu chapasi.10 Mapiri ghakugadabuka na vyakuŵinya pakumuwonani.+Vimaji vikati vyakhutuka vikaphyerapo.Ndimba ya maji yikapoma na mazgu ghake.+Yikawuska mawoko ghake muchanya.11 Dazi na mwezi vikimilira jojoloro pa malo ghake ghakukwezgeka.+Mivi yinu yikenda nga mbungweru.+Kumwetuka kwa mkondo winu kukaŵala.12 Mukenda pa charu chapasi mwakutukutwa.Mukakandira pasi mitundu mwaukali.13 Mukafuma chifukwa cha chiponosko cha ŵanthu ŵinu, kuti muthaske wakuphakazgika winu.Mukateketa mulongozgi* wa nyumba ya muheni.Yikaŵa pwankhu kwambira pa fawundeshoni m’paka ku mtenje.* (Selah)14 Vilwero vyake mukagwazira mutu wa ŵankhondo ŵakeApo ŵakiza nga ni kavuluvulu kuti ŵanimbininiske.Ŵakasekeleranga chomene kumilimitizga wakusuzgika kumphepete.15 Mukendendeka mu nyanja na mahachi ghinu,Mukajumpha pakati pa majigha ghakuru gha maji.16 Nkhapulika ndipo nkhambwambwantha mukati,*Milomo yane yikanjekemera pakupulika mazgu.Kuvunda kukanjira mu viwangwa vyane,+Malundi ghane musi ghakasunkhunyika.Kweni nkhulindilira chisisi zuŵa la suzgo,+Pakuti likwiza pa ŵanthu awo ŵakutiwukira.17 Nanga khuni la mkuyu lingatondeka kuzota,*Ndipo makuni gha mpheska ghangaŵavya chipambi,Nanga maolive ghangatondeka kupambika,Ndipo mu minda mungaŵavya chakurya,Nanga mskambo ungamara mu chiŵaya,Nanga mu viŵaya mungaŵavya ng’ombe,18 Kweni ine, nisekelerenge mwa Yehova,Nikondwenge mwa Chiuta wa chiponosko chane.+19 Fumu Yikuru Yehova ndiyo nkhongono zane,+Malundi ghane waghazgorenge nga gha mbaŵalaNa kuniyendeska pa malo ghapachanya.+


text: 28 Soka ku mphumphu* yakujilongolera ya ŵaloŵevu ŵa Efurayimu,+Na luŵa lakufota la utozi wake wapachanya,Ilo lili pa mutu wa dambo lavundira la awo ŵaloŵera vinyo.2 Wonani, Yehova wali na munthu munyake wankhongono na wakukhora,Nga ntchimphupuru cha vula yamalibwe, chimphepo chakusakaza,Nga ntchimphupuru cha maji ghankhongono ghakututuka,Wayimbofyolerenge pa charu chapasi.3 Mphumphu zakujilongolera za ŵaloŵevu ŵa EfurayimuZikandikirenge pasi na malundi.+4 Luŵa lakufota la utozi wake wapachanya,Ilo lili pa mutu pa dambo lavundira,Liŵenge nga ntchikuyu chakwambilira pambere chihanya chindafike.Para munthu wachiwona wakuchimilimitizga, chikuru chili mu woko lake.5 Mu zuŵa ilo, Yehova wa mawumba wazamuŵa mphumphu yauchindami na nkhata yakutowa ya maluŵa ku ŵanthu ŵake ŵakukhalapo.+6 Wazamuŵa mzimu wa urunji kwa uyo wakweruzga, na nkhongono za awo ŵakuchimbizga ŵalwani pa chipata.+7 Aŵa nawo ŵakupuluka chifukwa cha vinyo.Ŵakwenda penthyapenthya chifukwa cha vyakumwa vyawo vyakuloŵezga.Wasembe* na ntchimi wose ŵakupuluka chifukwa cha vyakumwa vyakuloŵezga,Vinyo laŵatimbanizga,Ŵali penthyapenthya chifukwa cha vyakumwa vyakuloŵezga.Kalaŵiskiro kawo kakuŵapuluska,Ndipo ŵakukhuŵara mu kweruzga.+8 Mathebulu ghawo ghazura na mawukuziPalije apo mphambura mawukuzi.9 Kasi munthu wasambizgenge njani kuti wamanye,Walongosorenge kwa njani uthenga uwu?Kasi nkhwa awo ŵalumulika waka ku mkaka,Ŵeneawo ŵawuskikako waka ku mabere?10 Pakuti ni “dango pa dango, dango pa dango,Mzere pa mzere, mzere pa mzere,*+Apa pachoko, para pachoko.”11 Ntheura wayowoyenge na ŵanthu aŵa kwizira mu ŵanthu ŵachimama na ŵachiyowoyero chachilendo.+12 Wakaŵaphalirapo kuti: “Agha ni malo ghakupumulirapo. Awo ŵavuka ŵapumure. Agha ni malo ghakuwezgeramo nkhongono,” kweni ŵakakana kupulika.+13 Ntheura mazgu gha Yehova kwa iwo ghaŵenge ghakuti:“Dango pa dango, dango pa dango,Mzere pa mzere, mzere pa mzere,*+Apa pachoko, para pachoko,”Mwakuti para ŵakwenda,Ŵakhuŵarenge na kuwa chafutanyumaNdipo ŵaphyokenge, kuwira mu chipingo, na kukoleka.+14 Ntheura pulikani mazgu gha Yehova, imwe ŵakujithumbwa,Imwe ŵawusi ŵa ŵanthu aŵa mu Yerusalemu,15 Pakuti imwe mukuti:“Tachita phangano na Nyifwa,+Ndipo takolerana na Dindi.*Para chikukulanyuni chikujumpha,Chifikenge yayi kwa ise,Pakuti tazgora utesi kuŵa chiphokwero chithu,Ndipo tabisama mu utesi.”+16 Ntheura Fumu Yikuru Yehova yikuti:“Wonani, nkhuŵika libwe lakuyezgeka kuŵa fawundeshoni* mu Ziyoni,+Libwe lakuzirwa lapakona+ la fawundeshoni yanadi.+Waliyose uyo wali na chipulikano wawopenge chara.+17 Nizgorenge weruzgi wakunyoloka kuŵa chingwe chakupimira+Na urunji kuŵa levulu.+Vula yamalibwe yikukurenge chiphokwero cha mautesi,Ndipo maji ghafulukenge na kubizga malo ghakubisamamo.18 Phangano linu na Nyifwa linyung’unyikenge,Ivyo mwakolerana na Dindi* vichitikenge chara.+Para chikukulanyuni chikujumpha,Chimuteketaninge.19 Nyengo yiliyose para chikujumpha,Chimupyepyeturaninge.+Pakuti chijumphenge mulenji na mulenji,Muhanya na usiku wuwo.Chitenthe pera ndicho chiŵawovwirenge kupulikiska icho chikapulikikwa.”*20 Pakuti bedi ndifupi chomene kuti munthu wathambalarepo,Ndipo chakudika ntchichoko chomene kuti munthu wajibundilizge.21 Pakuti Yehova wawukenge nga mpha Phiri la Perazimu.Wajiwuskenge nga ni mu chidika chapafupi na Gibiyoni,+Kuti wachite mulimo wake, mulimo wake wakuzizika,Mwakuti wafiske mulimo wake, mulimo wake wachilendo.+22 Sono mungahoyanga yayi,+Mwakuti simbi zinu zileke kufyenyezgeka,Pakuti napulika kwa Fumu Yikuru Yehova wa mawumba,Kuti pharanyiko latemekera charu chose.+23 Thyani khutu na kupulika mazgu ghane.Tegherezgani na kupulika ivyo nkhuyowoya.24 Kasi uyo wakulima, wakulima zuŵa lose kwambura kuseŵa mbuto?Kasi wakutandalira waka kugadura* na kupopota munda wake?+25 Para wapopota magadi,Asi wakumijamo kamini mufipa na kuseŵa kamini?Asi wakupanda tirigu, malezi,* na balere mu malo ghawoKweniso kusemeti+ mumphepete mwa munda?26 Pakuti iyo wakumusambizga* nthowa yakwenelera,Chiuta wake wakumulongozga.+27 Pakuti kamini mufipa ŵakubura na chakupwanthira chara,+Ndipo khwiro la gileta likwendeskeka pa kamini chara.Kweni kamini mufipa ŵakumubura na ndodo,Kamini na nthonga.28 Kasi munthu wakusira tirigu kuti waphikire chingwa?Yayi, wakupwantha nyengo yeneyiyo yayi.+Para wakwendeskapo khwilo la gileta lake na mahachi ghake,Wakulisira chara.+29 Ichi nacho chikufuma kwa Yehova wa mawumba,Uyo fundo yake njakuzizwiskaMweneuyo vyakuchita vyake ni vikuru.*+


text:
JW LIBRARY
Umo Mungachitira Pakuŵerenga pa Tabuleti ya Android
JW Library yili na vinandi ivyo vingamovwirani kuŵerenga makora. Para muŵerengenge nkhani pa JW Library, vinthu ivi mungavisanga pachanya kumalyero kwa tabuleti yinu.
Mungadofya Tumadontho kuti musange vinandi ivyo mungachita.
Chitani ivi para mukukhumba kuŵerenga:
Kusintha Chiyowoyero
Mungasintha chiyowoyero cha nkhani iyo mukuŵerenga.
Dofyani kachimanyikwiro aka kuti muwone viyowoyero ivyo vilipo pa nkhani iyo mukuŵerenga. Viyowoyero ivyo mukutemwa kugwiliskira ntchito ndivyo vikuŵa pakwambilira. Paliso Gongwe la Mulinda lipusu mu viyowoyero vyakupambanapambana. Mungatayipa chiyowoyero icho mukukhumba.
Viyowoyero ivyo mundachite dawunilodi vili na kabingu. Kuti muchite dawunilodi buku dofyani pa chiyowoyero. Para mwachita dawunilodi, kabingu kakufumapo pa tabuleti yinu. Kuti muŵerenge buku ili dofyaniso pa chiyowoyero.
Kukuzgako Vilembo
Mungakuzgako vilembo kuti muŵerenge makora.
Dofyani pa Text Settings na kukweta kamzere kuti mukuzge panji kuchepeska vilembo. Sayizi iyo mwasankha yiŵenge yeneyiyo mu mabuku ghose.
Madododo Panji Mazgu Waka
Mungasankha kuti sumu ziŵe mu madododo panji mu mazgu waka. Dofyani batani lakwenelera kuti muchite ivi.
Madododo: Para mwasankha madododo ghawonekenge nga ni mu buku leneko. Ŵanandi ŵakusankha madododo chifukwa para ŵakwimba ghakuŵawovwira kumanya apo ŵangakwezga panji kukhizga.
Mazgu Waka: Yambura madododo nayo njiwemi chifukwa yikuŵa na malinki gha mu Baibolo kweniso mungakuzga vilembo.
Open in . . .
Open in . . . yimovwiraninge kuti nkhani iyo mukuŵerenga pa JW Library muyiwoneso ku maapp ghanyake.
Para mungadofya pa Open in muwonenge nthowa zinyake izo mungasankha. Mwachiyelezgero, para mwadofya Open in muwonenge Open in Online Library, ndipo nkhani iyo mwaŵerenganga muyiwonengeso pa LAYIBULARE YA PA INTANETI ya Watchtower.
Kusankha Mabaibolo Ghanyake
Para mwadofya lemba mu nkhani iyo mukuŵerenga, liwonekenge. Dofyani pa Customize musi mwamalemba kuti musankhe Mabaibolo ghanyake agho mukachita dawunilodi.
Para mukukhumba kusazgirako panji kuwuskako Mabaibolo ghanyake dofyani pa Pulasi panji Mayinasi. Kweterani pachanya panji pasi kuti muŵike Mabaibolo mundondomeko.
Kuti mumanye umo mungaŵikira Mabaibolo ghanyake pa JW Library wonani nkhani yakuti “Kuchita Dawunilodi Mabaibolo pa Tabuleti ya Android.”
Ivi vikamba mu February 2015 pa JW Library 1.4, pa tabuleti ya Android 2.3 panji kukwelera muchanya. Para vinthu ivi mukuviwona yayi, wonani pa “Umo Mungachitira na JW Library pa Tabuleti ya Android,” pa mutu wakuti, Kupanga Update JW Library.


text:
Kasi Nchakwenelera Kuti Visopa Vicitirenge Vinthu Pamoza?
Ŵalongozgi ŵa chalichi la The Sydney Morning Herald ŵakafumbika kuti: “Kasi visopa vikovwira kuti ŵanthu ŵakolerane panji kuti ŵagaŵikane?” Ŵanandi ŵakazgora kuti, vikugaŵaniska ŵanthu.
AWO WAKUKOLERANA na fundo yakuti visopa vyose vicitirenge vinthu pamoza, ndimo ŵakuwonera yayi. Munthu munyake wakati: “Niphalirani, nchisopa nchi ico cikuleka kusambizga lusungu . . . , kupwelelera cilengiwa . . . , na kupokelera ŵalendo?”
Ŵabuda, Ŵakatolika, Ŵahindu, Ŵasilamu, na ŵanyake ŵanandi, kanandi ŵakukumana na kudumbiskana nkhani zakupambanapambana. Mwaciyelezgero, ŵakudumbiskana vya ukavu, wanangwa ŵa ŵanthu, kupwelelera cilengiwa na nkhani zinyake. Para ŵakumana ŵakucita viphikiro. Pa viphikiro ivi ŵakubuska makandulo, kwimba, kuvina, kulomba na vinyake vyantheura.
Para ŵakumana pamoza, kasi ndipo ŵakupulikana cimoza? Kasi Baibolo likuzomerezga kuti visopa vicitirenge vinthu pamoza, kuti vinthu viŵeko makora pa caru?
KASI UMOZA UNGAŴAPO MWANGOZI?
Wupu unyake uwo ukambiska kuti visopa vicitirenge vinthu pamoza, ukuti uli na mamembara mu visopa vyakujumpha 200, mu vyaru 76. Cilato cawo nchakuti “umoza ulutilire pakati pawo.” Kweni vyawoneka kuti ŵakuyowoya waka. Mwaciyelezgero, ŵalongozgi ŵa wupu uwu ŵali kukolerana kuti para ŵakukumana ŵaleke kuyowoya cilicose ico cingakhuŵazga ŵavisopa vinyake. Cifukwa wuli ŵali kukaka fundo iyi? Cifukwa cimoza nchakuti pakaŵa kupambana maghanoghano pa nkhani yakuti ŵazunurenge Ciuta panji yayi. Ntheura ŵakakaka fundo yakuti ŵaleke kuzunura Ciuta panji cilicose cakukhwaskana na Ciuta.
Para Ciuta ŵakumuzunurapo yayi, kasi umoza ungaŵapo wuli nthena? Kasi wupu uwo wazunulika pacanya apa, ukupambana na mawupu ghanyake agho ghakovwira ŵanthu? Yayi, lekani wupu uwu ukukana kuti ngwacisopa, kweni ukuti ukovwira waka kuti paŵe umoza.
KASI KUSAMBIZGA WAKA NKHARO YIWEMI NKHWAKUKWANA?
Mulara munyake wa wupu uwu wakati: “Visopa vyose vikusambizga kuti ŵanthu ŵatemwanenge, kucitirana lusungu, na kugowokerana.” Wakatiso: “Munthu wakwenera kulongora mikhaliro iyi zuŵa lililose.”
Citemwa, lusungu, na kugowokera, ni mikhaliro yakuzirwa comene. Nakuti Yesu wakayowoya fundo yinyake yakuzirwa pa nkhani iyi, wakati: “Vinthu vyose ivyo mukukhumba kuti ŵanthu ŵamucitirani, namwe mukwenera kucita mwakuyana waka kwa iwo.” (Mateyu 7:12) Kasi kuŵa na cipulikano canadi vikuthemba pa kusambizga waka nkharo yiwemi?
Pakuyowoya za ŵanthu awo ŵakatenge ŵakusopa Ciuta, Paulosi wakati: “Nkhuŵacitira ukaboni kuti ŵali na mwamphu pakuteŵetera Ciuta; kweni mwakuyana na kumanya makora cara.” Kasi suzgo likaŵa vici? Wakatiso: “Cifukwa ca kuleka kumanya urunji wa Ciuta,” ŵakakhumbanga “kujiŵikira urunji wawo.” (Ŵaroma 10:2, 3) Pakuti ŵakamanyanga makora yayi ivyo Ciuta wakukhumba kuti ŵacitenge, mwamphu na cipulikano cawo vikaŵa vyawaka.—Mateyu 7:21-23.
KASI BAIBOLO LIKUTI WULI?
Yesu wakati: “Mbakukondwa awo mbamtende.” (Mateyu 5:9) Yesu wakacitanga ivyo wakapharazganga. Ntheura wakaciskanga ŵanthu kuti ŵaleke kucita nkhaza, ndipo wakaphaliranga ŵanthu ŵavisopa vyakupambanapambana uthenga wamtende. (Mateyu 26:52) Wose awo ŵakasintha ŵati ŵapulika ivyo Yesu wakasambizganga, ŵakaŵa na citemwa canadi. (Ŵakolose 3:14) Kasi Yesu wakakhumbanga kovwira waka ŵanthu ŵa visopa vyakupambanapambana kuti ŵaŵe pa mtende? Kasi Yesu wakacitiranga nawo vinthu pamoza?
Ŵasaduki na Ŵafarisi ŵakamutinkhanga comene Yesu. Ndipo ŵakakhumba na kumukoma wuwo cifukwa ŵakasuskanga ivyo wakasambizganga. Kasi Yesu wakacita wuli? Wakaphalira ŵasambiri ŵake kuti: “Ŵalekani. Iwo mbalongozgi ŵacibulumutira.” (Mateyu 15:14) Yesu wakakana kucitira vinthu pamoza na ŵanthu aŵa.
Pamasinda, mpingo Wacikhristu ukamba mu Korinte na Girisi. Pakwamba, ŵanthu ŵavisopa vyakupambanapambana mu misumba iyi ŵakazgoŵera kucitira vinthu pamoza. Kasi Ŵakhristu ŵakenera kucita wuli? Paulosi wakaŵaphalira kuti: “Mungakakikanga joko mwakupambana pamoza na ŵambura kugomezga cara.” Cifukwa wuli? Iyo wakati: “Pali kuyana wuli pakati pa Khristu na Beliyali [Satana]? Panji munthu wakupulikana wali na cigaŵa wuli na wambura kugomezga?” Paumaliro, wakaŵacenjezga kuti: “Ntheura fumanipo pakati pawo, ndipo jipaturani mwaŵene.”—2 Ŵakorinte 6:14, 15, 17.
Apa vikulongolerathu kuti Baibolo likuzomerezga cara kuti visopa vicitirenge vinthu pamoza. Kweni panji mungajifumba kuti, ‘Kasi nchivici cingawovwira kuti paŵe umoza?’
ICO CINGAWOVWIRA KUTI PAŴE UMOZA
Makampani gha vyakuzengazenga ghakuŵa na ŵanchito ŵanandi. Kweni kuti nchito yawo yende makora wose ŵakwenera kwendera pulani iyo ŵasankha.
Cacitima nchakuti ndimo viliri yayi na wupu uwo ukukhozgera kuti visopa vicitirenge vinthu pamoza. Nangauli ŵanthu aŵa ŵakukhumba nga ŵangakolerana, kweni vikutondeka cifukwa ŵakupambana vigomezgo. Lekani waliyose wakwendera vyake para ŵakusambizga vya nkharo panji nkhani zinyake za cisopa.
Baibolo lili na fundo izo tikwenera kulondezga. Fundo izi zingatovwira zuŵa na zuŵa. Ŵanji zaŵawovwira kumazga sankho ilo likuŵapo cifukwa cakupambana visopa. Ndipo ŵasambira kucita vinthu mwamtende na ŵanji. Ciuta wakayowoyerathu kuti: “Nding’anamure kayowoyero ka ŵanthu kuŵa kayowoyero katuŵa, mwakuti wose ŵacemenge pa zina la Yehova na kumuteŵetera Iye na mtima umoza.” “Kayowoyero katuŵa” ndiko kangawovwira kuti paŵe umoza, uko nkhusopa Ciuta umo iyo wakukhumbira.—Zefaniya 3:9; Yesaya 2:2-4.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakumucemani kuti mwize ku Nyumba ya Ufumu ya kufupi na kwinu kuti muzakajiwonere mwekha mtende na umoza uwo wuli pakati pawo.—Salmo 133:1.