text:
MUTU 20
“Nkhugomezga”
1. Chifukwa wuli Marita wakaŵa na chitima chikuru?
PAKAŴA kuti pajumpha mazuŵa ghanayi kufuma apo Lazaro wakafwira. Marita wakaghanaghaniranga umo dindi la mudumbu wake likaŵira. Dindi ili likaŵa mphanji ndipo pa mulyango ŵakajarapo chilibwe. Marita wakaŵa na chitima chikuru chifukwa cha nyifwa ya mudumbu wake. Iyo wakamutemwanga chomene mudumbu wake Lazaro ndipo wakagomezganga yayi kuti wafwa nadi. Nyengo yose iyi, ŵanthu ŵakizanga pa nyumba yawo kuzakalira na kukhuza nyifwa.
2, 3. (a) Kasi Marita wakajipulika wuli wakati wawona Yesu? (b) Kasi mazgu agho Marita wakayowoya ghakutisambizga vichi vya iyo?
2 Sono Yesu, uyo wakaŵa mubwezi wa Lazaro, wakiza kwawo kwa Marita. Chitima chikwenera kuti chikakwera chomene Marita wakati wawona Yesu, chifukwa wakaŵa iyo pera mu charu chose uyo mphanyi wakaponoska mudumbu wake. Ndipouli, Marita wakapembuzgikako chifukwa cha kuwona kuti Yesu wafika ku Betaniya. Nyengo yichoko waka iyo wakaŵira na Yesu, Marita mtima ukakhala pasi chifukwa cha kuwona lusungu na chiwuravi cha Yesu. Yesu wakamufumba mafumbo Marita agho ghakamovwira kuti wayowoye vya chipulikano chake kweniso ivyo wakagomezganga pa nkhani ya chiwuka. Ivyo ŵakadumbiskana vikachitiska Marita kuyowoya mazgu ghakuzirwa, ghakuti: “Nkhugomezga kuti ndimwe Khristu Mwana wa Chiuta, uyo wakwiza mu charu.”—Yoh. 11:27.
3 Mazgu agha ghakulongora kuti Marita wakaŵa na chipulikano chikuru. Baibolo likutiphalira vichoko waka vya mwanakazi uyu. Kweni ivyo likutiphalira vingatovwira kuti nase tikhozge chipulikano chithu. Kuti tipulikiske fundo iyi, tiyeni tidumbirane nkhani ya mu Baibolo apo Marita wakuzunulika kakwamba.
‘Wakenjerwa na Kutangwanika’
4. Kasi Marita wakakhalanga na njani, ndipo ntchivichi chikulongora kuti ŵakapulikananga na Yesu?
4 Myezi yinandi ivi vindachitike, Lazaro wakaŵa makora waka pa nyumba yake ku Betaniya. Ŵakakhazganga kupokelera mulendo wakuzirwa chomene, Yesu Khristu. Lazaro, Marita, na Mariya, ŵakakhalanga nyumba yimoza nangauli wose ŵakaŵa ŵalara. Ŵanthu ŵanyake ŵakughanaghana kuti Marita ndiyo wakaŵa mulara pa wose, pakuti ndiyo wakatokatokanga kupokelera mulendo kweniso ndiyo wakudankha kuzunulika. (Yoh. 11:5) Tikumanya yayi usange ŵanthu aŵa ŵakakhalapo pa nthengwa. Kweni ŵanthu aŵa ŵakatemwananga chomene na Yesu. Apo Yesu wakateŵetanga mu Yudeya, uko ŵanthu ŵanandi ŵakamususkanga, wakakhalanga ku nyumba ya ŵina Lazaro. Yesu wakwenera kuti wakafwasanga para wafika ku nyumba iyi ndipo wakawonganga chomene chifukwa cha kumupokelera.
5, 6. (a) Chifukwa wuli Marita ndiyo wakaŵa wakutangwanika chomene Yesu wakati wafika ku nyumba yawo? (b) Kasi Mariya wakachita wuli Yesu wakati wafika pa nyumba yawo?
5 Marita wakawoneseskanga kuti pa nyumba pakuwoneka makora kweniso kuti ŵalendo waŵapokelera makora. Wakaŵa mwanakazi wakutokatoka, ndipo kanandi wakatangwanikanga na milimo. Ndimo wakachitiraso apo Yesu wakiza ku nyumba kwawo. Marita wakanozga vyakurya vinandi vyakuti Yesu na ŵanyake awo wakendanga nawo ŵarye. Nyengo yira, kupokelera ŵalendo chikaŵa chinthu chakuzirwa chomene. Para mulendo wafika pa nyumba, ŵakamufyofyonthanga, kumuvura vilyato, kumugeziska malundi, na kupungulira mafuta ghakununkhira pa mutu wake. Ŵakachitanga ivi kulongora kuti ŵamupokelera. (Ŵerengani Luka 7:44-47.) Ŵakawoneseskanga kuti mulendo ŵamupa malo ghawemi ghakugona ndiposo chakurya chiwemi.
6 Marita na Mariya ŵakatangwanika kunozgekera Yesu. Pakwamba, Mariya nayo panji wakamovwirangako Marita kunozga vinthu pa nyumba. Kweni Yesu wakati wafika, vinthu vikasintha. Yesu wakasangirapo mwaŵi wa kusambizga ŵanthu pa nyengo iyi. Mwakupambana na ŵalongozgi ŵa chisopa mu nyengo yira, Yesu wakachindikanga ŵanakazi ndipo wakaŵasambizganga vya Ufumu wa Chiuta, uwo ukaŵa mutu wa upharazgi wake. Mariya wakakondwa chomene, ndipo wakakhala musi mwa Yesu na kupulikizga ivyo Yesu wakayowoyanga.
7, 8. Kasi Marita wakakwenyelera na vichi? Ndipo paumaliro wakati vichi?
7 Marita mtima ukafuma chomene pakuwona ivyo Mariya wakachita. Iyo wakafipa mtima chomene chifukwa pakaŵa vyakurya vinandi vyakuti ŵaphike kweniso ntchito zinandi zakuti ŵagwire kuti ŵapwelelere ŵalendo. Apo Marita wakatangwanikanga kukora apa na apa, wakakwenyeleranga chomene mu mtima kuwona kuti munung’una wake wakhala waka kwambura kumovwirako. Mphake kuti wakakwenyelera chifukwa ntchito yikaŵa yikuru chomene yakuti yekha wangayikwaniska yayi.
8 Paumaliro, Marita wakatondeka kujikora. Wakamudumulizga dankha Yesu, wakati: “Fumu, chifukwa wuli mwakhala waka chete uku mukuwona kuti munung’una wane wanilekera nekha ntchito? Muphalirani kuti wazakanovwireko.” (Luka 10:40) Mazgu agha ghakaŵa ghankhongono. Mu mabaibolo ghanyake, fumbo ili ŵali kulilemba kuti: “Fumu, kasi mukupwelerako yayi . . . ?” Kufuma apo, Marita wakapempha Yesu kuti wamuphalire Mariya kuti wakamovwireko ntchito.
9, 10. (a) Kasi Yesu wakamuzgora wuli Marita? (b) Kasi tikumanya wuli kuti Yesu wakasuskanga Marita chifukwa cha kunozga chakurya chiwemi yayi?
9 Marita wakwenera kuti wakazizwa na ivyo Yesu wakazgora. Nakuti m’paka lero ŵanandi awo ŵakuŵazga Baibolo ŵakuzizwa navyo. Yesu wakati: “Marita, Marita, ukwenjerwa na kutangwanika na vinthu vinandi. Kweni vinthu ivyo vikukhumbikwa ni vichoko waka, panji chimoza pera. Mariya wasora chigaŵa chiwemi, ndipo palije uyo wamupokenge.” (Luka 10:41, 42) Kasi Yesu wakang’anamurangachi? Kasi wakang’anamuranga kuti Marita wakatemwanga chomene vinthu vyakuthupi kuluska vyauzimu? Kasi wakamususkanga chifukwa cha kutokatoka chomene kuti wanozge chakurya chiwemi?
10 Yayi. Yesu wakamanya kuti Marita wakachitanga vyose ivi chifukwa cha kuŵatemwa. Kweniso tileke kughanaghana kuti Yesu wakang’anamuranga kuti nkhwananga kunozgera ŵalendo vyakurya vyakupambanapambana. Iyo wakalutapo kale ku “chiphikiro chikuru” icho Mateyu wakaŵanozgera kumasinda. (Luka 5:29) Apa nkhani yikaŵa ya chakurya icho Marita wakaphikanga yayi, kweni yikaŵa ya icho ntchakuzirwa chomene. Marita wakaŵika maghanoghano ghose pakunozga chakurya chinandi na kuluwa chinthu icho chikaŵa chakuzirwa chomene. Kasi chikaŵa chinthu wuli?
Yesu wakawonga chomene kuti Marita wamupokelera, ndipo wakamanyanga kuti wakachitanga vyose ivi chifukwa cha kuŵatemwa
11, 12. Kasi Yesu wakamovwira wuli Marita?
11 Yesu, Mwana wapadera yekha wa Yehova Chiuta, wakiza mu nyumba ya Marita kuti wasambizge unenesko. Ivyo wakasambizganga ndivyo vikaŵa vyakuzirwa chomene kuluska kunozga chakurya chiwemi. Chitima chikwenera kuti chikamukora Yesu kuwona kuti Marita wakutaya mwaŵi wapadera uwu kuti wakhozge chipulikano chake. Kweni Yesu wakamuleka Marita kuti wasankhe yekha. * Nakuti chikaŵa chambura kupulikikwa kuti Marita wapemphe Yesu kuti wachichizge Mariya kuti nayo wataye mwaŵi wa kusambizgika na iyo.
12 Yesu wakamovwira Marita, wakachema zina lake kaŵiri kuti ukali utune. Kweniso wakamuphalira kuti palije chifukwa chakuti waŵire ‘wakwenjerwa na kutangwanika na vinthu vinandi.’ Chakurya chimoza panji viŵiri chikaŵa chakukwana, chomenechomene pakuti ŵakaŵa na mwaŵi wa chakurya chauzimu. Ntheura Yesu wakakana kumupoka Mariya “chigaŵa chiwemi” icho wakasankha, kusambizgika na iyo.
13. Kasi ivyo Yesu wakaphalira Marita vikutisambizga vichi?
13 Ŵakhristu ŵangasambirako vinandi ku nkhani ya Marita. Tileke kuzomerezga chinthu chilichose kutitondeska kumazga “njara yauzimu” iyo tili nayo. (Mat. 5:3) Ntchakukhumbikwa nadi kuŵa na mtima walusungu, na wakulimbikira ntchito uwo Marita wakaŵa nawo. Kweni ntchiwemi yayi kuti tiŵenge ‘ŵakwenjerwa na kutangwanika’ na vinthu vyambura kuzirwa chomene na kutaya vinthu ivyo ni vyakukhumbikwa. Para tikuchezga na Ŵakhristu ŵanyithu chilato chithu ntchakuti tipeleke panji kupokera chakurya chakunowa yayi. Chilato chikuru ntchakuti tikhwimiskane na kupana vyawanangwa vyauzimu. (Ŵerengani Ŵaroma 1:11, 12.) Ntchezgo zikunozga nanga pangaŵa chakurya chichoko waka.
Mudumbu Wawo Wakawuskika
14. Kasi tikumanya wuli kuti Marita wakapulikira ulongozgi?
14 Kasi Marita wakapulikira ulongozgi uwo Yesu wakamupa? Tikukayika yayi kuti wakapulikira. Pakwamba kulemba nkhani ya mudumbu wa Marita, mpositole Yohane wakutikumbuska kuti: “Yesu wakatemwanga Marita na munung’una wake, na Lazaro.” (Yoh. 11:5) Pakajumpha myezi yinandi kufuma apo Yesu wakizira ku Betaniya nga umo vyalongosolekera kukwambilira kwa mutu uwu. Vikulongora kuti Marita wakakwiya yayi panji kumusungira chakusingo Yesu chifukwa cha kumupa ulongozgi. Wakapulikira ulongozgi uwo Yesu wakamupa. Apa napo tikusambirapo fundo yakuzirwa kwa Marita, chifukwa tose tikukhumbikwira ulongozgi nyengo zinyake.
15, 16. (a) Kasi Marita na Mariya ŵakwenera kuti ŵakachita wuli apo mudumbu wawo wakalwaranga? (b) Chifukwa wuli nkhongono zikaŵamalira?
15 Apo mudumbu wake wakamba kulwara, Marita wakwenera kuti wakatangwanika kumupwelelera. Wakachita vyose ivyo wangafiska kuti mudumbu wake wajipulikeko makora panji kuti wachire. Kweni ulwari wa Lazaro ukalutilira munthazi. Nyengo yose ya ulwari wake, ŵadumbu ŵake ŵakamupweleleranga. Marita wakwenera kuti wakalaŵiskanga mudumbu wake wakukomwa, ndipo wakakumbukanga vinthu vinandi ivyo ŵakachitiranga pamoza, pa mtende na pa suzgo.
16 Ŵakati ŵawona kuti Lazaro umoyo wanadi palije, Marita na Mariya ŵakatuma uthenga kwa Yesu. Yesu wakaŵa kuti wakupharazga mu chigaŵa chinyake, mtunda wakwenda mazuŵa ghaŵiri. Uthenga uwo ŵakatuma ukaŵa wakuti: “Fumu, wonani, uyo mukumutemwa ni mulwari.” (Yoh. 11:1, 3) Ŵakamanyanga kuti Yesu wakamutemwanga mudumbu wawo, ndipo ŵakaŵa na chigomezgo kuti wangachita chilichose kuti wawovwire mubwezi wake. Kasi ŵakakhazganga kuti Yesu wizenge luŵiro pambere vinthu vindanangike? Usange ndivyo ŵakakhazganga, mbwenu nkhongono zikwenera kuti zikaŵamalira, chifukwa Lazaro wakati nagona pano.
17. Kasi Marita wakazizwa na vichi, ndipo wakachita wuli wakati wapulika kuti Yesu wakwiza kufupi na tawuni yakwawo?
17 Marita na Mariya ŵakamulira mudumbu wawo, ŵakanozga vyose kuti wasungike. Kweniso ŵakapokeleranga ŵalendo ŵanandi kufuma mu Betaniya na vigaŵa vinyake awo ŵakizanga kuzakaŵapembuzga. Kweni ŵakapulikapo chilichose yayi vya Yesu. Marita wakwenera kuti wakazizwa kuwona kuti Yesu kuli yii. Paumaliro, pakati pajumpha mazuŵa ghanayi kufuma apo Lazaro wakafwira, Marita wakapulika kuti Yesu wakwiza kufupi na tawuni yakwawo. Uku masozi ghali mu maso, Marita wakanyamuka luŵiro kuti wakakumane na Yesu, ndipo wakamuphalira yayi Mariya.—Ŵerengani Yohane 11:18-20.
18, 19. Kasi Marita wakayowoya kuti wali na chigomezgo wuli, ndipo chifukwa wuli chipulikano chake chikaŵa chikuru?
18 Marita wakati wawona Fumu yake, wakayiphalira ivyo vikaŵa mu mtima wake kweniso wa Mariya, wakati: “Fumu, muŵenge kuno mphanyi mudumbu wane wandafwe.” Kweni Marita wakaŵa na chipulikano kweniso chigomezgo. Wakayowoyaso kuti: “Ndipouli, na sono wuwo nkhumanya kuti vinthu vyose ivyo mulombenge kwa Chiuta, Chiuta wamupaninge.” Nyengo yeneyiyo, Yesu wakayowoya mazgu ghakuti wakhozge chipulikano cha Marita, wakati: “Mudumbu wako wawukenge.”—Yoh. 11:21-23.
19 Marita wakatenge Yesu wakuyowoya vya chiwuka chakunthazi, ndipo wakati: “Nkhumanya kuti wazamuwuka pa chiwuka mu zuŵa laumaliro.” (Yoh. 11:24) Wakaŵa na chipulikano chikuru chomene pa nkhani iyi. Ŵalongozgi ŵanyake ŵa Chiyuda, ŵakuchemeka Ŵasaduki, ŵakasuskanga fundo yakuti ŵanthu ŵazamuwuka, nangauli ndivyo Malemba ghakusambizga. (Dan. 12:13; Mrk. 12:18) Kweni Marita wakamanyanga kuti Yesu wakasambizganga kuti ŵanthu ŵazamuwuka kweniso wakawuskapo ŵanthu ŵanyake awo ŵakafwa. Pa ŵanthu awo Yesu wakawuska pakaŵavya uyo wakakhala nyengo yitali mu malaro nga umo vikaŵira na Lazaro. Marita wakamanyanga yayi ivyo vichitikenge.
20. Kasi mazgu agho Yesu wakayowoya pa Yohane 11:25-27 ghakung’anamurachi? Ndipo ivyo Marita wakazgora vikulongora kuti wakagomezganga vichi?
20 Pamasinda, Yesu wakayowoya fundo yambura kuluwika iyi yakuti: “Ndine chiwuka na umoyo.” Nadi, Yehova Chiuta wali kumupa Mwana wake mazaza ghakuzakawuskira ŵanthu awo ŵali kufwa pa charu chose. Yesu wakafumba Marita kuti: “Kasi ukugomezga ichi?” Ivyo Marita wakazgora ndivyo tadumbiskana kukwambilira kwa mutu uwu. Wakagomezganga kuti Yesu wakaŵa Khristu, panji kuti Mesiya. Wakagomezgangaso kuti wakaŵa Mwana wa Yehova Chiuta, kweniso kuti ndiyo ntchimi zikayowoya kuti wizenge mu charu.—Yoh. 5:28, 29; ŵerengani Yohane 11:25-27.
21, 22. (a) Kasi Yesu wakalongora wuli kuti wakughanaghanira awo ŵakulira? (b) Longosorani ivyo vikachitika apo Lazaro wakawuskikanga.
21 Kasi Yehova Chiuta na Mwana wake Yesu Khristu, ŵakuwonga chipulikano chanthena icho Marita wakaŵa nacho? Ivyo vikachitika pamanyuma vikutovwira kuzgora fumbo ili. Marita wakachimbira na kukatora munung’una wake. Kufuma apo, wakawona kuti Yesu wakaŵa na chitima chomene apo wakayowoyanga na Mariya na ŵanthu ŵanandi awo ŵakaŵa nayo. Wakawona masozi ghakukhira mu maso gha Yesu chifukwa cha chitima. Wakapulika Yesu wakuphalira ŵanthu kuti ŵawuskepo libwe pa dindi la mudumbu wake.—Yoh. 11:28-39.
22 Marita wakakana, wakati chitanda chikwenera kuti chikununkha chifukwa pakajumpha mazuŵa ghanayi. Yesu wakamukumbuska kuti: “Asi nangukuphalira kuti usange ukugomezga uwonenge uchindami wa Chiuta?” Marita wakagomezga, ndipo wakawona nadi uchindami wa Yehova Chiuta. Nyengo yeneyira, Chiuta wakamupa nkhongono Mwana wake ndipo wakamuwuska Lazaro. Umoyo wake wose Marita wakwenera kuti wakaluwa yayi ivyo vikachitika apa. Wakakumbukanga umo Yesu wakachemera kuti, “Lazaro, fuma!” Wakwenera kuti wakakumbukangaso chongo chapasipasi apo Lazaro wakafumanga mu dindi kwiza pa mulyango wa mphanji, uku wachali na sanda izo ŵakamuvunga nazo. Wakakumbukangaso ivyo Yesu wakayowoya kuti “musuturani ndipo mulekani walutenge.” Kweniso umo ŵakakondwera apo iyo na Mariya ŵakamuvumbatiranga mudumbu wawo. (Ŵerengani Yohane 11:40-44.) Marita mtima ukwenera kuti ukati waka pepu!
23. Kasi Yehova na Yesu ŵakukhumba kumuchitirani vichi, ndipo imwe mukwenera kuchita vichi?
23 Nkhani iyi yikulongora kuti fundo yakuti ŵanthu ŵazamuwuka ni maloto waka yayi. Ntchisambizgo cha mu Baibolo ndipo mdauko nawo ukulongora kuti vikachitika nadi. (Yobu 14:14, 15) Yehova na Mwana wake ŵakutumbika awo ŵali na chipulikano, nga umo ŵakachitira kwa Marita, Mariya, na Lazaro. Namwe ŵazamumutumbikani usange muli na chipulikano chakukhora.
“Marita Wakaŵateŵeteranga”
24. Kasi mphawuli apo Baibolo likumuzunura kaumaliro Marita?
24 Marita wakuzunulika kaumaliro mu Baibolo kukwambilira kwa sabata yaumaliro ya umoyo wa Yesu pa charu chapasi. Yesu wakamanyanga viheni ivyo vikaŵa pafupi kumuchitikira, ntheura wakalutaso ku Betaniya kwa ŵabwezi ŵake. Kufuma ku Betaniya wakendanga makilomita ghatatu kukafika ku Yerusalemu. Yesu na Lazaro ŵakaryanga chakurya mu nyumba ya Simoni wavyoni. Pa nyengo iyi, ndipo Marita wakuzunulika kaumaliro. Baibolo likuti: “Marita wakaŵateŵeteranga.”—Yoh. 12:2.
25. Chifukwa wuli ni thumbiko kuŵa na ŵanakazi ŵa mtima wa nga wa Marita mu mipingo?
25 Mwanakazi uyu wakaŵa wakutokatoka nadi. Pa nyengo yakwamba iyo Baibolo likumuzunura, likulongora kuti wakagwiranga ntchito, ndipo paumaliro napo likulongora kuti wakagwiranga ntchito. Mu mipingo ya Ŵakhristu mazuŵa ghano, tikukondwa chomene kuŵa na ŵanakazi awo ŵali na mtima wa nga wa Marita. Mbalusungu ndipo nyengo zose ŵakujipeleka kuti ŵawovwire ŵanyawo. Kasi Marita wakalutilira kuchita nthena? Vikuwoneka nthena. Usange ndimo vikaŵira, wakachita chinthu chamahara, chifukwa kunthazi kukaŵa masuzgo.
26. Kasi chipulikano chikamovwira wuli Marita?
26 Pakati pajumpha mazuŵa ghachoko waka, Marita wakaŵa na chitima chikuru chomene chifukwa cha nyifwa ya Yesu, Fumu yake. Kweniso ŵanthu awo ŵakakoma Yesu ŵakakhumbangaso kukoma Lazaro. Chifukwa ntchakuti ŵanthu ŵanandi chipulikano chawo chikakhora pakuwona kuti Lazaro wawuka. (Ŵerengani Yohane 12:9-11.) Paumaliro, nyifwa yikaŵapatura Marita na ŵabali ŵake. Tikumanya yayi kuti ŵakafwa wuli panji ŵakafwa pawuli, kweni tikusimikizga fundo yakuti: chipulikano chikamovwira Marita kuzizipizga m’paka paumaliro. Lekani Ŵakhristu mazuŵa ghano ŵangachita makora kuyezga chipulikano cha Marita.
^ ndime 11 Kale pakati pa Ŵayuda, ŵanakazi ŵakazomerezgekanga yayi kusambira. Kanandi ŵakasambizgikanga waka umo ŵangagwilira ntchito za panyumba. Ntheura Marita vikamuzizika chomene kuwona kuti mwanakazi wakhala musi mu malundi gha msambizgi kuti wasambire.


c: text/html

text:
Mavidiyo gha Makatuni
Mavidiyo gha makatuni agha ngapusu kweni ghakusambizga nkhani izo n’zakuzirwa.
Kasi Foni Ndiyo Yikukulamulira?
Tekinoloje yaluta panthazi chomene mazuŵa ghano, kweni yileke kukulamulira. Kasi ungamanya wuli kuti foni ndiyo yamba kukulamulira? Kasi ungachita wuli kuti yileke kukulamulira?
Kasi Ningagega Wuli Kusesa?
Para nkhani yazgoka kusesa, chitapo kanthu luŵiro!
Kasi Ntchitemwa Panji Nayegheka Waka?
Kasi kuyegheka waka na chitemwa chanadi ni vichi?
Kanani Kuchichizgika na Ŵanyinu!
Pali vinthu vinayi ivyo ungachita kuti uleke kwendera vya ŵanyako.
Uŵenge Maso pa Intaneti
Vikunozga kuchezga pa intaneti kweni uŵenge maso na awo ukuchezga nawo.
Kasi Ungachita Wuli na Munthu Uyo Wakukusuzga Kwambura Kutimbana Nayo?
Chifukwa wuli ŵanthu ŵakusuzga ŵanyawo? Kasi ungachita wuli para munthu wakukusuzga? Manya umo ungachitira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KUFUMA MU NTHAMBA YITHU
Chitemwa Ndicho Chikawovwiranga
NYENGO zose Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakukondwa chomene para ŵawungana kuti ŵarye chakurya chauzimu. Kweniso ŵakukondwa chomene para ŵakulyera lumoza chakurya chakuthupi pa nyengo yakupumura.
Mu Seputembala 1919, Ŵasambiri ŵa Baibolo ŵakaŵa na ungano wa mazuŵa 8 ku Cedar Point, Ohio, U.S.A. Kukiza ŵanthu ŵanandi chomene ku ungano uwu. Ŵanthu ŵanandi ŵakagonanga na kurya ku mahotelo. Pakuti ntchito yikaŵa yinandi, awo ŵakagwiranga ntchito ya kuphika na kupelekera chakurya pa hotelo yinyake, ŵakagaŵana ntchito. Mulara wa pa hotelo iyi wakapempha ŵalendo ŵachinyamata kuti ŵawovwire kugwira ntchito ya kuphika na kupelekera chakurya. Ŵanandi ŵakajipeleka. Sadie Green nayo wakajipeleka. Iyo wakati: “Kakaŵa kakwamba kugwira ntchito ya kuphika. Kweni tikakondwa chomene.”
Kwamba pa nyengo iyi, ŵabali na ŵadumbu ŵakamba kujipeleka kuphika na kupelekera chakurya pa maungano. Ŵawukirano ŵanandi ŵakamba kuŵa na vilato vyauzimu chifukwa ŵabali na ŵadumbu ŵakagwiliranga lumoza ntchito. Mu 1937, Gladys Bolton wakajipeleka kuphika na kupelekera chakurya pa ungano wa chigaŵa. Iyo wakati: “Tikamanyana na ŵanthu ŵakufuma ku vigaŵa vinandi, kweniso ŵakatiphaliranga umo ŵakachitiranga para ŵakumana na masuzgo. Nane nkhadokera kwamba upayiniya.”
Beulah Covey wakati: “Ŵanthu ŵanandi ŵakajipeleka ndipo ŵakagwira ntchito na mtima umoza nga ni nyerere.” Ndipouli pakaŵa masuzgo ghanyake. Angelo Manera wakati wafika ku Dodger Stadium ku Los Angeles, California, mu 1969, ŵakamuphalira kuti wagwirenge ntchito ya kuphika na kupelekera chakurya pa ungano. Iyo wakati: “Nkhazizwa chomene chifukwa nkhaŵa kuti nindachitepo ntchito iyi.” Pa kunozgekera ungano uwu, ŵakajima mugero uwo mukenda payipi ya gasi mamita 400 kuti ukafike uko ŵakaphikiranga.
Mu 1982, ku Sierra Leone, ŵanandi ŵakajipeleka kuzenga na kunozga malo ghakupokerako chakurya pa ungano. Mu 1951, ku Frankfurt, Germany, ŵabali ŵakachita hayara galimoto iyo yikanyamura migomo panji mapoto ghakurughakuru 40. Ŵabali na ŵadumbu ŵakagaŵanga chakurya ku ŵanthu 30,000 pa ora limoza. Pakaŵa ŵabali na ŵadumbu 576 awo ŵakasukanga mbale. Kuti ntchito ya kusuka mbale yichepeko, waliyose wakizanga na foloko kweniso chimayi chake. Ku Yangon, Myanmar, awo ŵakaphikanga ŵakathiranga sabola munandi yayi ku chakurya chifukwa ŵakaghanaghaniranga ŵabali ŵakufuma mu vyaru vinyake.
“ŴAKUCHITA KURYA CHAKWIMILIRA”
Annie Poggensee nayo wakaŵapo pa ungano uwo ukachitikira ku United States mu 1950. Ŵabali na ŵadumbu ŵakandandanga pa mzere kuti ŵapokere chakurya, zuŵa lili nge! Apo Annie wakaŵa pa mzere, wakachezga na ŵadumbu ŵaŵiri ŵakufuma ku Europe. Iyo wakati: “Nkhakondwa chomene kumanyana nawo. Iwo ŵakenda pa boti kuti ŵazakafike pa ungano uwu.” Iyo wakawona kuti ukaŵa mwaŵi wapadera chomene kuchezga nawo. Ŵadumbu aŵa ŵakalongosora umo Yehova wakaŵawovwilira kuti ŵize ku ungano. Annie wakati: “Ŵadumbu aŵa ŵakakondwa chomene. Ŵakadandaurapo yayi kuti ŵakaphyanga na zuŵa pa mzere kuti ŵapokere chakurya.”
Pa maungano ghakurughakuru pakanozgekanga malo ghakulyera ndipo pakaŵanga mathebulu ghatalighatali. Awo ŵakalyeranga pa mathebulu agha ŵakachitanga kwimilira. Ivi vikawovwiranga kuti ŵamalizge luŵiro kurya na kupeleka mpata ku ŵanyawo. Munthu munyake uyo wakaŵa Kaboni yayi wakati: “Ŵanthu aŵa mbamaseŵera yayi. Ŵakuchita kurya chakwimilira.”
Ŵasilikari na ŵalara ŵa boma ŵakazizikika chomene chifukwa cha kukolerana kwa ŵabali na ŵadumbu. Mulara munyake wa ŵasilikari ŵa ku United States wakaŵapo pa ungano uwo ukachitikira ku Yankee Stadium, New York. Iyo wakawona umo ŵabali na ŵadumbu ŵakachitiranga pa nyengo ya chakurya. Wakapempha Faulkner, mulara wa ŵasilikari ŵa ku Britain, kuti nayo wazakajiwonere yekha. Ntheura, Faulkner na mwanakazi wake ŵakiza pa ungano uwo ukachitika mu 1955, wa mutu wakuti, “Ufumu Uwo Ukutonda.” (Triumphant Kingdom) ku Twickenham, England. Nayo wakawona kuti chitemwa ndicho chikawovwiranga kuti vinthu vyende makora pa nyengo ya chakurya.
Kwa vyaka vinandi, ŵabali na ŵadumbu ŵakalongora kuti ŵakutemwa ŵanyawo. Ŵakajipelekanga kunozga chakurya chiwemi na kupeleka kwa awo ŵiza pa ungano. Kweni suzgo likaŵa lakuti ŵabali na ŵadumbu awo ŵakawovwiranga pa ntchito iyi, ŵakategherezganga makora yayi maungano. M’ma 1970, ndondomeko ya kunozga chakurya pa ungano yikasintha mu vigaŵa vinandi. Kweni kwamba mu 1995, waliyose uyo wakwiza ku ungano wakunyamura chakurya. Ichi chawovwira kuti ŵabali na ŵadumbu ŵaleke kutangwanika na ntchito ya kuphika pa nyengo ya ungano. M’malo mwake, wose ŵakuŵa na nyengo yakuchezga na kutegherezga kwambura nthimbanizgo. *
Yehova wakukondwa chomene para ŵabali ŵakujipeleka kuteŵetera ŵanyawo. Mazuŵa ghano, ŵanyake ŵangawona nga kuti maungano ghakunozga yayi chifukwa chakuti vyakuphika pa maungano vili kumara. Kweni pali chinthu chinyake icho chindasinthe. Chinthu ichi ntchitemwa. Chitemwa chikupangiska kuti maungano ghithu ghanozgenge chomene.—Yoh. 13:34, 35.
^ ndime 12 Ŵabali na ŵadumbu ŵachali kujipeleka kovwira mu madipatimenti ghanyake pa maungano.


text:
Mulondezgenge Fundo ya Yesu mu Upharazgi
“Vinthu vyose ivyo mukukhumba kuti ŵanthu ŵamucitirani, namwe mukwenera kucita mwakuyana waka kwa iwo.”—MAT. 7:12.
1. Kasi ivyo tikucita mu upharazgi vikuŵakhwaska wuli ŵanthu? Yowoyani ciyelezgero. (Wonani cithuzithuzi cakwamba.)
VYAKA vicoko waka ivyo vyajumpha, mbumba yinyake Yacikhristu ku Fiji, yikagaŵiranga tumapepara twakucemera ŵanthu ku Cikumbusko ca nyifwa ya Khristu. Apo mbumba iyi yikayowoyanga na mwanakazi munyake pawaro pa nyumba yake, kukamba kuwa vula. Mubali wakapeleka ambulera yimoza kwa mwanakazi uyu ndipo iyo wakadika na muwoli wake. Mbumba iyi yikakondwa comene yikati yawona kuti mwanakazi uyu wafika ku Cikumbusko. Iyo wakati pa ivyo Ŵakaboni aŵa ŵakayowoya pakumupharazgira, wakakumbukangapo vinandi yayi. Kweni wakakondwa comene na ivyo ŵakamucitira ndipo wakaghanaghana kuti wakasangikepo pa Cikumbusko. Mbumba iyi yikalondezga fundo ya Yesu.
2. Kasi Yesu wakayowoya fundo yakuti wuli, ndipo tingayilondezga wuli?
2 Kasi Yesu wakayowoya fundo yakuti wuli? Wakati: “Vinthu vyose ivyo mukukhumba kuti ŵanthu ŵamucitirani, namwe mukwenera kucita mwakuyana waka kwa iwo.” (Mat. 7:12) Kasi tingalondezga wuli fundo iyi? Cakwamba, para tikukhumba kupharazgira munthu tijifumbenge kuti, ‘Usange iyo ndiyo watenge wanipharazgire, kasi mphanyi natemwa kuti wacite wuli kwa ine?’ Kufuma apo, tikwenera kufwilirapo kuti ndimo ticitire nayo.—1 Kor. 10:24.
3, 4. (a) Cifukwa wuli tikwenera kulondezga fundo ya Yesu pakucita vinthu na Ŵakhristu ŵanyithu pera yayi? (b) Kasi tidumbiskanenge vici mu nkhani iyi?
3 Kanandi tikulondezga fundo iyi ya Yesu para tikucita vinthu na Ŵakhristu ŵanyithu. Kweni Yesu wakayowoyapo yayi kuti tilondezgenge fundo iyi pakucita vinthu na Ŵakhristu ŵanyithu pera. Apo wakalongosoranga fundo iyi, Yesu wakayowoyanga za umo tikwenera kucitira na ŵanthu wose, na ŵalwani ŵithu wuwo. (Ŵazgani Luka 6:27, 28, 31, 35.) Usange tikwenera kulondezga fundo ya Yesu pakucita vinthu na ŵalwani ŵithu, ipo pakucita vinthu na awo tikuŵapharazgira ndipo comene. Nakuti ŵanandi awo tikuŵapharazgira ŵakuŵa na “maghanoghano ghakwenelera umoyo wamuyirayira.”—Mil. 13:48.
4 Sono tiyeni tidumbiskane mafumbo ghanayi agho tikwenera kukumbuka para tili mu upharazgi: Kasi ŵanthu awo nkhukhumba kuŵapharazgira mbanjani? Kasi naŵasanga nkhu? Kasi nyengo yiwemi yakuŵasangira ni nji? Kasi nkhwenera kucita wuli pakuŵapharazgira? Nga umo tiwonerenge, mafumbo agha ghangatovwira kuti tighanaghanirenge ŵanthu awo tikuŵapharazgira kweniso kuti tiŵenge ŵakunozgeka kusintha apo mphakwenelera.—1 Kor. 9:19-23.
KASI ŴANTHU AWO NKHUKHUMBA KUŴAPHARAZGIRA MBANJANI?
5. Kasi tingajifumba mafumbo wuli?
5 Mu upharazgi kanandi tikudumbiskana na munthu waliyose payekha. Ŵanthu ŵakupambana kakuliro ndiposo ŵali na masuzgo ghakupambana. (2 Mid. 6:29) Para tikukhumba kupharazgira munthu, tijifumbenge kuti: ‘Tiyelezgere kuti iyo ndine, kasi mphanyi natemwa kuti wacite nane wuli? Kasi ningatemwa kuti wayowoye nane mwakuniyuyura? Panji ningatemwa kuti wayowoye nane mwanchindi?’ Para tingaghanaghanirapo pa mafumbo gha nthena agha, tingakumbuka kucindika ŵeneko ŵa nyumba.
6, 7. Kasi tikwenera kucita wuli para mu upharazgi takumana na munthu mukali?
6 Mwaciyelezgero, Ŵakhristu ŵakufwilirapo kuti ŵalondezgenge ulongozgi wa mu Baibolo wakuti ivyo ŵakuyowoya viŵenge “vyakukondweska nyengo zose.” (Kol. 4:6) Ndipouli, tili ŵambura kufikapo. Nyengo zinyake cifukwa cakuti zuŵa ilo tindawuke makora, tingayowoya mazgu agho pamanyuma tingadandawura nagho. (Yak. 3:2) Para vyaŵa nthena, tingatemwa yayi kuti ŵanthu ŵatenge tili ŵakujitemwa. Kweni tingatemwa kuti ŵatipulikiske. Ipo nase ndimo tikwenera kucitira na ŵanji.
7 Usange munthu uyo takumana nayo mu upharazgi ni mukali, cingaŵa ciwemi kuti timanye ico capangiska. Wangaŵa kuti wakukumana na suzgo linyake ku nchito panji ku sukulu. Panji wakulwara nthenda yinyake yikuru. Kanandi, para pa ulendo wakwamba ŵanthu ŵa Yehova ŵakazgora mwakuzika kweniso mwanchindi, ŵeneko ŵa nyumba awo pakwamba ŵakaŵa ŵakali, ŵakwamba kutegherezga.—Zinth. 15:1; 1 Pet. 3:15.
8. Cifukwa wuli tikwenera kupharazga uthenga wa Ufumu ku “ŵanthu ŵa mitundu yose”?
8 Mu upharazgi, tikuyowoya na ŵanthu ŵakupambanapambana. Mwaciyelezgero, mu vyaka vicoko waka ivyo vyajumpha, mu Gongwe la Mulinda mwalembeka nkhani za ŵanthu ŵakujumpha 60 pa cigaŵa ca mutu wakuti, “Baibolo Likusintha Umoyo wa Ŵanthu.” Ŵanji mwa ŵanthu awo ŵali kulembeka mu nkhani izi, kale ŵakaŵa ŵankhungu, ŵaloŵevu, vigeŵenga, panji ŵakamwanga minkhwala yakuzweteska wongo. Ŵanji ŵakaŵa ŵalongozgi ŵa ndyali, ŵanji ŵakaŵa ŵalongozgi ŵa cisopa, ndipo ŵanji ŵakaŵikanga mtima wawo wose pakusanga nchito yapacanya. Ŵanji ŵakacitanga uzaghali na vinthu vinyake viheni. Ndipouli, wose ŵakapulika makani ghawemi, ŵakazomera kusambira Baibolo, ŵali kusintha umoyo wawo, ndipo ŵali kwiza mu cisopa caunenesko. Ntheura, tikwenera yayi kughanaghana kuti pali ŵanthu ŵanyake awo ŵangapulikira yayi uthenga wa Ufumu. (Ŵazgani 1 Ŵakorinte 6:9-11.) M’malo mwake, tikumanya kuti “ŵanthu ŵa mitundu yose,” ŵangapulikira makani ghawemi.—1 Kor. 9:22.
KASI ŴANTHU AWO NKHUKHUMBA KUŴAPHARAZGIRA NAŴASANGA NKHU?
9. Cifukwa wuli tikwenera kuŵa ŵanchindi pa nyumba za ŵanji?
9 Kasi mu upharazgi, ŵanthu tikuŵasanga nkhu? Kanandi tikuŵasanga pa nyumba zawo. (Mat. 10:11-13) Tikuwonga comene para ŵanthu awo ŵakwiza pa nyumba yithu ŵakuŵa na nchindi kweniso ŵakuzirwiska katundu withu. Nakuti nyumba yithu njakuzirwa comene kwa ise. Tikukhumba kuti pa nyumba yithu, vinthu vinyake viŵenge vyakumanya tekha kweniso tiŵenge ŵakuvikilirika. Ipo ndimo tikwenera kucitira para tili ku nyumba za ŵazengezgani ŵithu. Ntheura, para tili mu upharazgi wa ku nyumba na nyumba, tikwenera kuŵa ŵanchindi pa nyumba za ŵanthu awo tikuŵapharazgira.—Mil. 5:42.
10. Kasi tingacita wuli kuti tileke kukhuŵazga ŵanji mu upharazgi?
10 Mazuŵa ghano, caru cazura na ŵanthu ŵakuswa malango, ntheura ŵeneko ŵa nyumba ŵanandi ŵakufwatuka yayi na ŵanthu ŵacilendo. (2 Tim. 3:1-5) Tikwenera yayi kusazgirako kwenjerwa kwawo. Tiyelezgere kuti tafika pa nyumba ya munthu ndipo tawodira. Para palije uyo wakuzgora, nyengo zinyake tingaghanaghana vyakuti tilingizge pa windo panji kuzweta kuseri kuti tipenje ŵeneko ŵa nyumba. Kasi ku cigaŵa cinu, para munthu wangacita nthena ndikuti wacita makora? Kasi ŵazengezgani ŵake ŵangaghanaghana vici? Mbunenesko kuti tikwenera kusidako munthu yayi pakucita mulimo withu wa kupharazga. (Mil. 10:42) Tili ŵakunweka kupharazga uthenga uwemi, ndipo vilato vithu ni viwemi. (Rom. 1:14, 15) Ndipouli, tikwenera kugega kucita cilicose ico cingakhuŵazga ŵanthu ŵa mu cigaŵa ico tikupharazgako. Mpositole Paulosi wakalemba kuti: “Tikupeleka cakukhuŵazga cara mu nthowa yiliyose, mwakuti uteŵeti withu uleke kusangika na kafukwa.” (2 Kor. 6:3) Para tikuŵa ŵanchindi pa nyumba za ŵanthu awo tikuŵapharazgira kweniso tikuzirwiska katundu wawo, ŵanji ŵangakopeka kuti ŵize mu cisopa caunenesko.—Ŵazgani 1 Petrosi 2:12.
KASI NYENGO YIWEMI YAKUSANGIRA ŴANTHU NI NJI?
11. Cifukwa wuli tikuwonga para ŵanji ŵakuleka kutimalira nyengo yithu?
11 Pakuŵa Ŵakhristu, taŵanandi tili ŵakutangwanika. Kuti ticite makora milimo yithu, tikuŵa na ndondomeko ndipo tikudankha kucita vinthu ivyo ni vyakuzirwa comene. (Efe. 5:16; Fil. 1:10) Para cinthu cinyake catimbanizga ndondomeko yithu, tikukondwa yayi. Para vinthu vili nthena, tikuwonga comene para ŵanji ŵakutimalira nyengo yithu yayi, ŵakutighanaghanira kweniso ŵakuyowoya nase mwakudumura. Kasi fundo ya Yesu yingatovwira wuli kuti ticindikenge ŵanthu awo tikuŵapharazgira?
12. Kasi tingacita wuli kuti timanye nyengo yiwemi yakusangira ŵanthu pa nyumba mu cigaŵa cithu?
12 Tikwenera kufwilirapo kuti timanye nyengo iyo ŵanthu ŵakusangika pa nyumba zawo. Kasi mu cigaŵa cithu, ŵanthu ŵakusangika nyengo wuli pa nyumba zawo? Kasi ni nyengo wuli iyo ŵangategherezga comene? Tikwenera kusintha ndondomeko yithu para mphakwenelera. Ku vigaŵa vinyake, upharazgi wa ku nyumba na nyumba ukwenda makora kumise. Para ndimo viliri mu cigaŵa cinu, cingaŵa ciwemi kuti nyengo zinyake mupharazgenge ku nyumba na nyumba kumise. (Ŵazgani 1 Ŵakorinte 10:24.) Tili ŵakusimikizga kuti Yehova watitumbikenge pa ivyo tikusida kuti tipharazgenge pa nyengo iyo njiwemi ku ŵanthu ŵa mu cigaŵa cithu.
13. Kasi tingalongora wuli nchindi kwa mweneko wa nyumba?
13 Kasi ni vinthu wuli vinyake ivyo tingacita kuti tilongore nchindi kwa munthu? Para munthu watipokelera makora, timupharazgire kweni tikwenera yayi kukhaliska. Mweneko wa nyumba, wangaŵa kuti wakhumbanga kucita vinthu vinyake pa nyengo iyi, ivyo iyo wakuwona kuti ni vyakuzirwa. Para wayowoya kuti watangwanika, tingamuphalira kuti tiyowoyenge nyengo yitali yayi, ndipo tikwenera kufiska layizgo lithu. (Mat. 5:37) Para tamara kudumbiskana nayo, timufumbe nyengo iyo yingaŵa yiwemi kwa iyo kuti tikizireso. Ŵapharazgi ŵanyake ŵawona kuti nchakovwira kuyowoya kuti: “Ningatemwa kwizaso. Kasi cingaŵa ciwemi kuti nizakamwimbirani foni panji kumutumirani uthenga wa pa foni pambere nindafike?” Para tikusintha ndondomeko yithu kuti yikolerane na ndondomeko ya ŵanthu ŵa mu cigaŵa cithu, tikuyezga Paulosi, uyo ‘wakapenjanga candulo ca iyomwene cara, kweni ca ŵanandi, mwakuti ŵaponoskeke.’—1 Kor. 10:33.
KASI NKHWENERA KUCITA WULI PAKUPHARAZGIRA ŴANTHU?
14-16. (a) Cifukwa wuli tikwenera kulongosora makora kwa mweneko wa nyumba cilato ico tizira? Yowoyani ciyelezgero. (b) Kasi ni nthowa wuli iyo mulaŵiliri munyake wakwendakwenda wawona kuti njakovwira?
14 Tiyelezgere kuti munthu wamwimbirani foni kweni mundamumanye. Nangauli ni munthu wacilendo, kweni wakumufumbani mtundu wa vyakurya ivyo mukutemwa. Mukughanaghanirapo mukuti, ‘kasi ni njani, ndipo wakukhumba vici?’ Kuti waleke kukhuŵara, panji mungadumbiskana nayo kwa nyengo yicoko waka, kweni mungakhumba kuti cidumbirano cimare luŵiro. Ndipouli, wuli usange wangamuphalirani zina lake, ndiposo kuti wakugwira nchito ya vya umoyo yakukhwaskana na vyakurya, ndipo wakukhumba kumuphalirani uthenga wakovwira? Para wangacita nthena, mungategherezga. Nakuti taŵanthu tikutemwa kuti munthu wayowoyenge luŵiro ico wapukwa kweni mwanchindi. Kasi tingacita wuli nthena ku ŵanthu awo tikukumana nawo mu upharazgi?
15 Ku vigaŵa vinandi, munthu wakwenera kulongosora makora cilato ico wizira kwa mweneko wa nyumba. Mbunenesko kuti tili na uthenga wakuzirwa uwo iyo walije. Ndipouli, tiyelezgere kuti pambere tindajilongosore, tikwamba waka kumupharazgira mwakumufumba fumbo nga ndakuti: “Usange mungaŵa na nkhongono zakumazgira masuzgo mu caru, kasi mungamba na suzgo wuli?” Tikumanya kuti cilato ca fumbo ili nchakuti timanye maghanoghano ghake, ndipo pamanyuma tidumbiskane nayo fundo za mu Baibolo. Ndipouli, mweneko wa nyumba wangajifumba kuti: ‘Kasi munthu uyu ni njani, ndipo cifukwa wuli wakunifumba fumbo ili? Kasi wapukwa vici?’ Ntheura tikwenera kumovwira mweneko wa nyumba kuti waŵe wakufwatuka. (Fil. 2:3, 4) Kasi tingacita wuli nthena?
16 Mulaŵiliri munyake wakwendakwenda wawona kuti nthowa yakulondezgapo iyi njakovwira. Para wamara kutawuzgana na munthu, wakutora kapepara ka mutu wakuti, Kasi Mungatemwa Kumanya Unenesko? Kufuma apo, wakuyowoya kuti: “Muhanya uno tikugaŵira kapepara aka kwa waliyose mu cigaŵa ici. Kakuzgora mafumbo ghankhondi na limoza agho ŵanthu ŵanandi ŵakufumba. Namwe kinu aka.” Mubali uyu wakayowoya kuti ŵanthu ŵanandi ŵakufwatuka para taŵaphalira cilato ico tizira pa nyumba yawo. Para tacita nthena, cikuŵa cipusu kulutilira kudumbiskana nawo. Kufuma apo, mulaŵiliri wakwendakwenda wakumufumba mweneko wa nyumba kuti: “Kasi muli kujifumbapo mafumbo agha?” Para mweneko wa nyumba wasankhapo fumbo limoza, mubali wakujura kapepara na kwamba kudumbiskana nayo zgoro lakufuma mu Baibolo. Para wakutondeka kusankhapo, kwambura kumukhozga soni wakusankha ndiyo na kwamba kudumbiskana nayo. Ndipouli, pali nthowa zinandi izo tingambira kudumbiskana na munthu. Ku vigaŵa vinyake, ŵeneko ŵa nyumba ŵakukhumba kuti tipeleke dankha malonje ghose pambere tindayowoye ico tapukwa. Cakuzirwa comene nchakuti tisinthenge upharazgi withu kuti ukoleranenge na ivyo ŵanthu ŵa mu cigaŵa cithu ŵakukhumba.
LUTILIRANI KULONDEZGA FUNDO YA YESU MU UPHARAZGI
17. Nga umo tawonera mu nkhani iyi, kasi tikulondezga wuli fundo ya Yesu?
17 Ipo kasi ni nthowa wuli izo tikulondezgera fundo ya Yesu mu upharazgi? Tikuwona kuti mweneko wa nyumba waliyose ngwakuzirwa. Tikulongora nchindi para tafika pa nyumba ya munthu kweniso tikuzirwiska katundu wake. Tikufwilirapo kuti tipharazgenge pa nyengo iyo ŵanthu ŵangasangika pa nyumba zawo kweniso apo ŵangategherezga comene. Kweniso tikwamba kudumbiskana na ŵanthu mu nthowa iyo yikukolerana na umo ŵanthu ŵa mu cigaŵa cithu ŵakukhumbira.
18. Cifukwa wuli tikwenera kucita vinthu na ŵanthu ŵa mu cigaŵa cithu nga umo ise tingakhumbira kuti iwo ŵacitire nase?
18 Pakuŵa vyandulo vinandi para ŵanthu ŵa mu cigaŵa cithu tikucita nawo vinthu umo ise tikukhumbira kuti iwo ŵacitire nase. Para tikuŵaghanaghanira na kucita nawo vinthu mwalusungu, tikuŵaliska ungweru withu, tikulongora kuti fundo za mu Malemba ni zakuzirwa, kweniso tikupeleka ucindami kwa Adada ŵithu ŵa kucanya. (Mat. 5:16) Tingakopa ŵanthu ŵanandi kuti ŵize mu cisopa caunenesko cifukwa ca umo tikucitira pakuŵapharazgira. (1 Tim. 4:16) Kwali awo tikuŵapharazgira uthenga wa Ufumu ŵakuwuzomera panji yayi, tikuŵa ŵakukondwa cifukwa ca kumanya kuti tikufwilirapo kuti tifiske uteŵeti withu. (2 Tim. 4:5) Mphanyi waliyose wa ise wayezga mpositole Paulosi uyo wakalemba kuti: “Nkhucita vinthu vyose cifukwa ca makani ghawemi, mwakuti niŵe wakusangana na ŵanji mwa igho.” (1 Kor. 9:23) Kuti ticite nthena, tiyeni nyengo zose tilondezgenge fundo ya Yesu mu upharazgi.


text:
Nkhani Nambara 110: Timote—Movwiri Muphya wa Paulosi
Msepuka uyo wali na Paulosi apa ni Timote. Timote wakakhalanga na mbumba yakwake mu Lustra. Zina la anyina ŵakaŵa Yunike ndipo zina la abuya ŵake ŵakaŵa Loisi.
Iyi yikaŵa nyengo yacitatu kuti Paulosi wize ku Lustra. Pafupifupi cilimika cimoza panji viŵiri kumanyuma, Paulosi na Barnaba ŵakiza kuno kwa nyengo yakwamba kuzakapharazga. Sono pa nyengo iyi Paulosi wiza na mubwezi wake Sila.
Kasi ukumanya ivyo Paulosi wakaphalira Timote? ‘Kasi ungatemwa kuluta na ine na Sila?’ Paulosi wakafumba ntheura. ‘Ungatovwira kupharazga ku ŵanthu awo ŵakukhala ku vigaŵa vyakutali.’
‘Enya,’ Timote wakazgora, ‘nkhukhumba kuluta namwe.’ Mwaluŵiro Timote wakasida mbumba yakwake ndipo wakaluta na Paulosi na Sila. Kweni pambere tindasambire umo ŵakendera, tiye tiwone ivyo vikamucitikiranga Paulosi. Pafupifupi vilimika 17 vikajumphapo kufuma apo Yesu wakawonekera kwa Paulosi pa msewu wakuluta ku Damaseko.
Kumbukirani kuti, Paulosi wakiza ku Damaseko kuti wazakakome ŵasambiri ŵa Yesu, kweni sono ni mpositole! Nyengo yikati yajumphapo ŵalwani ŵa Paulosi ŵakakhumba kumukoma cifukwa cakuti ŵakakondwa yayi cifukwa wakasambizganga za Yesu. Kweni ŵasambiri ŵakawovwira Paulosi kuti wapone. Ŵakamuŵika mu citete cikuru na kumukhizgira kuwaro kwa ciliŵa ca msumba.
Pamanyuma pake Paulosi wakaluta ku Antiyoke kukapharazga. Nkhu msumba uwu uko ŵalondezgi ŵa Yesu kwa nyengo yakwamba ŵakacemeka Ŵakhristu. Pamanyuma pake Paulosi na Barnaba ŵakatumika kufuma ku Antiyoke kuluta ku vyaru vyakutali kuti ŵakapharazge. Umoza mwa misumba iyo ŵakafikako ukaŵa Lustra, kukwake kwa Timote.
Pakati pajumpha cilimika cimoza, Paulosi wakizaso ku Lustra. Apo Timote wakati wanyamuka na Paulosi na Sila, kasi ukumanya uko ŵakaluta? Laŵiska pa mapu, ndipo tiye tiwone ghanyake mwa malo agha.
Cakwamba ŵakaluta ku msumba uwo ukaŵa pafupi wa Ikoniya, pamanyuma pake ŵakaluta ku msumba waciŵiri wakucemeka Antiyoke. Kufuma mu msumba uwu ŵakaluta ku Tirowa, Filipi, Tesalonika na Bereya. Kasi ukuwuwona msumba wa Athene pa mapu apa? Paulosi wakapharazgamo mu msumba uwu. Pamanyuma pake ŵakakhala cilimika cimoza na hafu mu msumba wa Korinte kupharazga. Paumaliro pake ŵakakhala kanyengo kacoko mu Efeso. Pamanyuma pake ŵakakwera ngaraŵa na kwiza ku Kesareya, ndipo kufuma apa ŵakaluta ku Antiyoke uko Paulosi wakakhalanga.
Mwantheura Timote wakenda mitunda yitali yinandi kovwira Paulosi kuti wapharazge “makani ghawemi” na kwambiska mipingo ya Cikhristu yinandi. Para wakura, kasi uzamuŵa muteŵeti wakugomezgeka wa Ciuta nga ni Timote?
Milimo 9:19-30; 11:19-26; cipaturo 13 mupaka 17; 18:1-22.
1. Roma; 2. Melita; 3. Bereya; 4. Tesalonika; 5. Korinte; 6. Filipi; 7. Athene; 8. Kirete; 9. Tirowa; 10. Efeso; 11. Mileto; 12. Kolose; 13. Antiyoke; 14. Ikoniya; 15. Lustra; 16. Kupuro; 17. Antiyoke; 18. Kesareya; 19. Yopa; 20. Damaseko; 21. Yerusalemu; 22. Nyanja Yikuru (Meditereniyani)
Mafumbo
- Kasi musepuka uyo wali pa cithuzithuzi apa ni njani, kasi wakakhalanga nkhu, ndipo mazina gha anyina na abuya ŵake mungaghazunura?
- Kasi Timote wakazgora vici apo Paulosi wakamufumba kuti walute na Paulosi na Sila kukapharazga ku vigaŵa vyakutali?
- Kasi ni nkhu uko ŵalondezgi ŵa Yesu kwa nyengo yakwamba ŵakacemeka Ŵakhristu?
- Pamanyuma pakuti Paulosi, Sila, na Timote ŵafumako ku Lustra, kasi yinyake mwa misumba iyo ŵakayako ni nji?
- Kasi Timote wakawovwira wuli Paulosi, ndipo ni fumbo wuli ilo ŵawukirano ŵakwenera kujifumba?
Mafumbo ghanyake
- Ŵazgani Milimo 9:19-30.
Kasi Paulosi wakacita wuli vinthu mwamahara apo wakakumananga na ŵanthu ŵakususka makani ghawemi? (Mil. 9:22-25, 29, 30; Mat. 10:16)
- Ŵazgani Milimo 11:19-26.
Nkhani iyo yili kulembeka pa Milimo 11:19-21, 26 yikulongora wuli kuti mzimu wa Yehova ukadangiliranga nchito ya kupharazga?
- Ŵazgani Milimo 13:13-16, 42-52.
Kasi lemba la Milimo 13:51, 52 likulongora wuli kuti ŵasambiri ŵakagongowa yayi nangauli ŵakasuskikanga? (Mat. 10:14; Mil. 18:6; 1 Pet. 4:14)
- Ŵazgani Milimo 14:1-6, 19-28.
Kasi mazgu ghakuti “ŵakaŵakolezga ku Fumu” ghakutovwira wuli kuti tileke kwenjerwa peneapo tikovwira awo ŵayamba sono kusambira Baibolo? (Mil. 14:21-23; 20:32; Yoh. 6:44)
- Ŵazgani Milimo 16:1-5.
Ni mwauli umo kukhumbisiska kwa Timote kuti ŵakotoleke kukalongolera kuzirwa kwa kucita ‘vyose cifukwa ca makani ghawemi’? (Mil. 16:3; 1 Kor. 9:23; 1 Tes. 2:8)
- Ŵazgani Milimo 18:1-11, 18-22.
Kasi lemba la Milimo 18:9, 10 likulongora wuli kuti Yesu wakulongozga mu nchito ya kupharazga, ndipo ici cikutikhozga wuli mazuŵa ghano? (Mat. 28:20)
Manyani Vinandi
Timote Wakakhumbanga Kovwira Ŵanthu
Kasi ungacita wuli kuti uŵe wakukondwa nga ni Timote?


text:
MUTU 55
Ŵanandi Ŵakakhuŵara na Mazgu gha Yesu
KURYA THUPI NA KUMWA NDOPA ZA YESU
ŴANANDI ŴAKAKHUŴARA NDIPO ŴAKALEKA KUMULONDEZGA
Yesu wakaŵa mu sunagoge ku Kaperenaumu. Wakasambizganga ŵanthu kuti iyo ni chingwa chakufuma kuchanya. Wakalutizganga waka ivyo wakaphalira ŵanthu awo ŵakafuma kumafumiro gha dazi kwa Nyanja ya Galileya, awo wakaŵalyeska vingwa na somba.
Yesu wakalutilira kuyowoya. Wakati: “Ŵasekuru ŵinu ŵakarya mana mu mapopa, kweni ŵakafwa.” Kuti walongore kuti chingwa chira chikaŵa chakuzirwa pachoko, iyo wakati: “Ndine chingwa cha umoyo icho chikakhira kufuma kuchanya. Usange munthu wakuryako chingwa ichi, wazamuŵa wamoyo muyirayira. Nakuti chingwa icho nipelekenge ni thupi lane m’malo mwa umoyo wa charu.”—Yohane 6:48-51.
Mu 30 C.E., Yesu wakaphalira Nikodemo kuti Chiuta wakatemwa chomene charu lekani wakapeleka Mwana wake kuti wawombore ŵanthu. Kweni sono Yesu wakayowoya chomene za kukhumbikwa kwa kurya thupi lake na kuŵa na chipulikano mu sembe iyo wakaŵa pafupi kupeleka. Ndivyo munthu wakwenera kuchita kuti wazakasange umoyo wamuyirayira.
Kweni ŵanthu ŵakakolerana nagho yayi mazgu gha Yesu. Iwo ŵakati: “Kasi munthu uyu wangatipa wuli thupi lake kuti tirye?” (Yohane 6:52) Yesu wakakhumbanga kuti ŵamanye kuti wakung’anamura kurya thupi lanadi yayi. Ivyo wakayowoya pamanyuma ndivyo vikulongora.
Iyo wakati: “Kwambura kuti mwarya thupi la Mwana wa munthu na kumwa ndopa zake, mulije umoyo mwa imwe. Waliyose uyo wakurya thupi lane na kumwa ndopa zane wali na umoyo wamuyirayira, . . . Pakuti thupi lane ntchakurya cheneko, ndipo ndopa zane ntchakumwa cheneko. Waliyose uyo wakurya thupi lane na kumwa ndopa zane wakukhalilira mu umoza na ine.”—Yohane 6:53-56.
Ŵayuda awo ŵakapulikizganga mazgu agha ŵakwenera kuti ŵakakhuŵara chomene! Ŵakaghanaghananga kuti Yesu wakuŵatuma kuti ŵaryenge ŵanthu kweniso kuswa Dango la Chiuta ilo likukanizga kurya ndopa. (Genizesi 9:4; Levitiko 17:10, 11) Kweni Yesu wakang’anamuranga kurya thupi lanadi panji kumwa nadi ndopa yayi. Wakang’anamuranga kuti wose awo ŵakukhumba umoyo wamuyirayira ŵakwenera kuŵa na chipulikano mu sembe iyo wakaŵa pafupi kupeleka. Iyo wakaŵa pafupi kupeleka thupi lake lambura kwananga na kuthiska ndopa zake. Kweni nanga mbasambiri ŵake ŵanandi ŵakapulikiska yayi chisambizgo ichi. Ŵanyake mwa iwo ŵakati: “Mazgu agha ngakuzizika, ni njani wangaghapulikizga?”—Yohane 6:60.
Yesu wakamanya kuti ŵasambiri ŵake ŵanyake ŵakunyunyuta, ntheura wakafumba kuti: “Kasi ichi chikumukhuŵazgani? Kasi muchitenge wuli para mungawona Mwana wa munthu wakukwelera uko wakaŵa kale? . . . Mazgu agho namuphalirani ni mzimu ndipo mbumoyo. Kweni mwaŵanyake mukugomezga chara.” Chifukwa cha mazgu agha, ŵasambiri ŵanandi ŵakafumapo ndipo ŵakaleka kumulondezga.—Yohane 6:61-64.
Ntheura Yesu wakafumba ŵapositole ŵake 12 kuti: “Kasi namwe mukukhumba kuluta?” Petrosi wakazgora kuti: “Fumu, tilute tiye kwa njani? Imwe muli na mazgu gha umoyo wamuyirayira. Tagomezga na kumanya kuti imwe ndimwe Mutuŵa wa Chiuta.” (Yohane 6:67-69) Apa ŵapositole ŵakalongora kuti mbakugomezgeka chomene. Nangauli pa nyengo iyi Petrosi na ŵapositole ŵanyake ŵakapulikiska yayi ivyo Yesu wakang’anamuranga, kweni ŵakamuleka yayi.
Yesu wakakondwa chomene na ivyo Petrosi wakazgora, wakati: “Asi nkhamusorani 12? Ndipouli, yumoza wa imwe ngwakusesa.” (Yohane 6:70) Yesu wakanenanga Yudasi Isikariyoti. Vingachitika kuti pa nyengo iyi, Yesu wakamba kuwona tunkharo tuheni mwa Yudasi.
Nangauli vikaŵa nthena, kweni Yesu wakaŵa wakukondwa kumanya kuti Petrosi na ŵapositole ŵanyake ŵakaleka yayi kumulondezga. Ŵakalutilira kuchita mulimo wa kuponoska umoyo.


text:
Yeremiya wakwimikana na ntchimi yitesi Hananiya (1-17)
28 Mu chaka chenechira, kuuyambiro wa muwuso wa Zedekiya+ themba la Yuda, mu chaka chachinayi, mwezi wachinkhondi, ntchimi Hananiya mwana wa Azuri wa ku Gibiyoni+ wakayowoya nane mu nyumba ya Yehova pamaso pa ŵasembe* na ŵanthu wose kuti:2 “Yehova wa mawumba, Chiuta wa Israyeli wakuti: ‘Niphyorenge goliwoli la themba la Babuloni.+3 Mu vyaka* viŵiri, nitorenge na kwiza navyo viteŵetero vyose vya nyumba ya Yehova ivyo Nebukadinezara themba la Babuloni wakatora ku malo agha na kuluta navyo ku Babuloni.’”+4 “‘Nimuwezgerengeso kuno Yekoniya+ mwana wa Yehoyakimu+ themba la Yuda, na Ŵayuda wose awo ŵali kutolekera ku Babuloni,’+ wakuti Yehova, ‘pakuti niphyorenge goliwoli la themba la Babuloni.’”5 Penepapo Yeremiya ntchimi wakayowoya na Hananiya ntchimi pamaso pa ŵasembe na ŵanthu wose awo ŵakimilira mu nyumba ya Yehova.6 Yeremiya ntchimi wakati: “Ameni!* Yehova wachite nadi nthena! Yehova wafiske mazgu ghako agho wachima, na kuwezgera ku malo agha viteŵetero vya nyumba ya Yehova kufuma ku Babuloni na ŵanthu wose awo ŵakakoleka.7 Kweni pulika uthenga uwu, uwo nkhuyowoya mu makutu ghako na mu makutu gha ŵanthu wose.8 Kumanyuma uku, ntchimi izo zikaŵako pambere ine na iwe tindaŵeko zikachimanga za vyaru vinandi na maufumu ghakuru, vya nkhondo, masoka, na nthenda zakofya.9 Usange ntchimi yachima vya mtende ndipo mazgu ghake ghafiskika, penepapo vikamanyikwanga kuti Yehova wakayituma nadi ntchimi iyo.”10 Penepapo Hananiya ntchimi wakatora goliwoli ilo likaŵa mu singo ya ntchimi Yeremiya na kuliphyora.+11 Kufuma apo, Hananiya wakati pamaso pa ŵanthu wose: “Yehova wakuti: ‘Nthena ndimo niphyolerenge goliwoli la Nebukadinezara themba la Babuloni, kuliwuskamo mu singo za mitundu yose mu vyaka viŵiri.’”+ Ndipo Yeremiya ntchimi wakafumapo.12 Hananiya ntchimi wakati waphyora goliwoli mu singo ya Yeremiya ntchimi, uthenga wa Yehova ukiza kwa Yeremiya, kuti:13 “Luta, ukayowoye na Hananiya kuti: ‘Yehova wakuti: “Waphyora magoliwoli* ghamakuni+ kweni ghapangikenge ghanyake ghavisulo m’malo mwa agha.”14 Pakuti Yehova wa mawumba, Chiuta wa Israyeli wakuti: “Mitundu yose iyi niyivwalikenge goliwoli lachisulo mu singo, kuti yiteŵetere Nebukadinezara themba la Babuloni, ndipo yimuteŵeterenge.+ Namupa na vikoko vyamunthondo wuwo.”’”+15 Yeremiya ntchimi wakati kwa Hananiya ntchimi: “Pulika, iwe Hananiya.+ Yehova wandakutumepo kweni wapangiska ŵanthu aŵa kugomezga utesi.+16 Ntheura Yehova wakuti: ‘Wona, nikuwuskengepo pa charu. Ufwenge chaka chenechino, pakuti wakhuŵilizga ŵanthu kugalukira Yehova.’”+17 Nadi, Hananiya ntchimi wakafwa mu chaka chenechira, mu mwezi wa 7.


text:
Kasi Mukumanyapo Vichi vya Ŵakaboni ŵa Yehova?
Kanandi mukutiwona para tikupharazga. Mukwenera kuti muli kupulikapo vya ise mu manyuzipepara, mawayilesi panji ku ŵanthu ŵanyake. Kweni kasi mukuŵamanya makora Ŵakaboni ŵa Yehova?
WONANI USANGE MUNGAZGORA
Chongani pa unenesko panji utesi.
UNENESKO UTESI
Ŵakaboni ŵa Yehova Mbakhristu.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakugomezga kuti charu na vinthu vyose vikalengeka mu mazuŵa 6 gha maora 24.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakupokera yayi munkhwala ku chipatala.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakugomezga Baibolo lose.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakugwiliskira ntchito Baibolo lawo pera.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵali kusintha Baibolo kuti likolerane na ivyo ŵakugomezga.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakovwira yayi ŵanthu.
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakuyuyura ŵanthu ŵa visopa vinyake.
Wonani mazgoro pa peji lakulondezgapo.
1 UNENESKO. Tikulondezga chomene ivyo Yesu Khristu wakasambizganga kweniso umo wakachitiranga vinthu. (1 Petrosi 2:21) Kweni tikupambana na matchalitchi ghanyake mu nthowa zinandi. Ise tikugomezga ivyo Baibolo likuyowoya kuti Yesu ni Mwana wa Chiuta, njumoza wa ŵachiuta ŵatatu yayi. (Mariko 12:29) Tikugomezga yayi vyakuti mzimu panji kuti umoyo ukuleka kufwa. Kweniso Malemba ghakuyowoyapo yayi kuti Chiuta wamulanga ŵanthu mu moto wamuyirayira. Tikukolerana navyo yayi vyakuti ŵanthu awo ŵakulongozga mu mipingo ŵaŵenge na mazina ghantchindi na kujikwezga pachanya pa ŵanyawo.
—Mupharazgi 9:5; Ezekiyeli 18:4; Mateyu 23:8-10.
2 UTESI. Tikugomezga kuti Chiuta ndiyo wakalenga vinthu vyose. Kweni tikukolerana nawo yayi awo ŵakuti charu na vinthu vyose vikalengeka mu mazuŵa 6 gha maora 24. Chifukwa wuli? Chifukwa ntchakuti vinandi ivyo ŵanthu aŵa ŵakuyowoya vikupambana na ivyo Baibolo likuyowoya. Fundo yakuti charu na vinthu vyose vikalengeka mu mazuŵa 6 gha maora 24 njautesi. Mu Baibolo, mazgu ghakuti “zuŵa” ghangang’anamura nyengo yitali. (Genizesi 2:4; Salimo 90:4) Chinyake ntchakuti ŵanthu aŵa ŵakusambizga kuti charu chamara vyaka masauzandi ghachoko waka kufuma apo chikalengekera. Kweni Baibolo likulongora kuti charu chapasi na kuchanya vikaŵako kale pambere mazuŵa 6 ghakulengera vinthu ghandambe. 1
—Genizesi 1:1.
3 UTESI. Para talwara tikuluta ku chipatala kukapokera wovwiri. Nakuti Ŵakaboni ŵanyake mbadokotala, nga umo wakaŵira Luka uyo wakuzunulika mu Baibolo. (Ŵakolose 4:14) Kweni wovwiri uliwose uwo ukususkana na fundo za mu Baibolo tikuwukana. Mwachiyelezgero, tikupokera yayi ndopa chifukwa Baibolo likukana kurya panji kumwa ndopa.
—Milimo 15:20, 28, 29.
Nangauli vili nthena, ise na ŵabali ŵithu tikuŵikapo mtima kuti tipokere wovwiri uwemi chomene. Nakuti pasono ŵanthu ŵanandi ŵakovwirika kwambura ndopa. Pali munkhwala uwemi uwo ŵakupanga kuti ŵawovwire ŵalwari awo Mbakaboni ŵa Yehova. Pasono mu vyaru vinandi, mulwari wangasankha kuleka kupokera ndopa. Ichi chikovwira kuti waleke kutora matenda, na masuzgo ghanyake agho ghakuŵapo.
4 UNENESKO. Tikugomezga kuti Baibolo lose ‘ndakupelekeka na Chiuta kwizira mwa mzimu ndipo ndachandulo.’ (2 Timote 3:16) Apa tikung’anamura Testamente Lakale na Testamente Lasono. Kweni vigaŵa viŵiri vya Baibolo ivi, ise tikuvichema Malemba Ghachihebere na Malemba Ghachigiriki. Tikuchita nthena kuti ŵanthu ŵaleke kuwona nga kuti chigaŵa chinyake cha Baibolo ntchakale panji ntchambura ntchito.
5 UTESI. Tikugwiliskira ntchito Mabaibolo ghakupambanapambana para tikusambizga ŵanthu. Kweni tikutemwa kugwiliskira ntchito Baibolo la Malemba Ghakupatulika mu Mang’anamuliro gha Charu Chiphya usange lilipo mu chiyowoyero icho munthu wakuyowoya. Chifukwa ntchakuti, Baibolo ili likuzunura zina la Chiuta kweniso ndakupulikikwa makora. Mu mazgu ghakwamba mu Baibolo linyake, ŵali kulembamo mazina gha ŵanthu 79 awo ŵakawovwirapo kuti Baibolo ili lifume. Kweni mu Baibolo lenelili ŵali kuwuskamo zina la mweneko wa Baibolo, Yehova Chiuta. Mu Baibolo la Mang’anamuliro gha Charu Chiphya, ŵali kuwezgerapo zina la Chiuta pa malo ghose apo likasangikanga mu Malemba ghakwambilira. 2
6 UTESI. Para tawona kuti ivyo tikugomezga vikukolerana yayi na Baibolo, tikusintha mwakuti vikolerane na ivyo Baibolo likuyowoya. Pambere tindaŵe na Baibolo la Malemba Ghakupatulika mu Mang’anamuliro gha Charu Chiphya mu 1950, tikagwiliskiranga ntchito Mabaibolo agho ghakaŵako ndipo visambizgo vithu vikayananga na mabaibolo agha.
7 UTESI. Tikovwira ŵanthu ŵanandi kwizira mu ntchito ya kupharazga. Tawovwira ŵanthu ŵanandi kuleka minkhwala yakutimbanizga wongo na kumwa moŵa mwakujumphizga kweniso vinandi. Tikusambizga ŵanthu kuŵazga na kulemba mu Nyumba zithu za Ufumu. Para kwachitika masoka, tikovwira Ŵakaboni ŵanyithu na ŵanthu ŵanyake. Pa nyengo yachitima iyi, tikupembuzga ŵanthu na kuŵakhozga na Malemba. 3
8 UTESI. Tikulondezga fundo ya mu Baibolo yakuti ‘tichindikenge ŵanthu wose,’ nanga ŵangaŵa awo tikupambana mipingo. (1 Petrosi 2:17) Nangauli mu vyaru vinyake Taŵakaboni tili ŵanandi chomene, kweni tikuchichizgapo yayi ŵandyali panji awo ŵakupanga malango kuti ŵakanizge mipingo yinyake. Kweniso tindaphalirepo maboma kuti ghapange malango agho ghangachichizga ŵanthu wose kuti ŵachitenge vinthu nga umo ise tikuchitira. Kweni tikuchitira ŵanthu wose viwemi ivyo nase tingatemwa kuti ŵatichitire.
—Mateyu 7:12.
Vinandi ivyo talemba mu nkhani iyi vyafuma pa webusayiti yithu ya jw.org. Kuti mumanye vinandi lutani pa MANYANI VYA ISE > IVYO ŴANTHU ŴAKUTEMWA KUFUMBA.
^ 1. Ntheura nase tikukolerana na ivyo ŵasayansi ŵanyake ŵakuyowoya kuti charu chapasi chakhala vyaka mabiliyoni ghanandi.
^ 2. Baibolo la Malemba Ghakupatulika mu Mang’anamuliro gha Charu Chiphya likupambana na Mabaibolo ghanyake. Tikuguliska yayi. Ntheura ŵanthu ŵanandi chomene ŵakuŵazga Baibolo ili mu chiyowoyero chawo.Pasono Baibolo ili likusangika mu viyowoyero 130. Kweniso mungaŵazga pa Intaneti pa www.jw.org/tum.
^ 3. Ndalama izo ŵanthu ŵakupeleka mwakukhumba kwawo, zinyake tikovwilira awo masoka ghaŵawira. (Milimo 11:27-30) Ŵanthu ŵakuchita kujipeleka waka pa ntchito iyi, ŵakupokera malipiro yayi. Ntheura ndalama izi zikugwira nadi ntchito yake yakovwilira ŵanthu.
Manyani Vinandi
Kasi pa Nyumba ya Ufumu Pakuchitika Vichi?
Lutani kuti mukawone ivyo vikuchitika.
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchita Wuli Pakusambizga Ŵanthu Baibolo?
Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakusambizga ŵanthu Baibolo kwaulere. Wonani umo ŵakuchitira.
Chifukwa Wuli Tikuchemeka Ŵakaboni ŵa Yehova?
Pali vifukwa vitatu ivyo tikatolera zina ili.


text:
MUTU 5
Sembe—Yakuwombora Ntchawanangwa Chapadera
Kasi sembe yakuwombora ni vichi?
Kasi yikapelekeka wuli?
Kasi mungapindura nayo wuli?
Kasi mungachitachi kuti muwonge sembe iyi?
1, 2. (a) Kasi chawanangwa chikuŵa chakuzirwa chomene kwa imwe para chili wuli? (b) Chifukwa wuli sembe yakuwombora ntchawanangwa chapadera chomene kuluska vyose?
KASI ntchawanangwa wuli chakuluska vyawanangwa vyose ivyo muli kupokerapo? Chawanangwa chikuŵa chakuzirwa chifukwa chakuti ŵagulira ndalama zinandi yayi. Kweni para mukukondwa nacho panji ntchakukhumbikwa chomene pa umoyo winu, mbwenu ntchakuzirwa kwa imwe.
2 Pali chawanangwa chimoza icho chikuluska vyawanangwa vyose ivyo mungatemwa kupokera. Ichi ntchawanangwa icho Chiuta wali kupeleka ku ŵanthu. Yehova wali kutipa vinthu vinandi, kweni chawanangwa chakuluska vyose ni sembe yakuwombora ya Mwana wake Yesu Khristu. (Ŵerengani Mateyu 20:28.) Mu mutu uwu tisambirenge kuti sembe yakuwombora ntchawanangwa chakuzirwa chomene kuluska chawanangwa chilichose icho mungapokera. Chifukwa cha sembe iyi, mungaŵa ŵakukondwa chomene kweniso mungasanga vinthu ivyo mukukhumbikwira pa umoyo winu. Sembe yakuwombora yikulongora kuti Yehova wakumutemwani chomene.
KASI SEMBE YAKUWOMBORA NI VICHI?
3. Kasi sembe yakuwombora ni vichi? Kuti tipulikiske kuti njakuzirwa, kasi tikwenera kumanya dankha vichi?
3 Kuyowoya mwakudumura, sembe yakuwombora ntchawanangwa icho Yehova wali kupeleka ku ŵanthu kuti waŵawombore ku kwananga na nyifwa. (Ŵaefeso 1:7) Kuti tipulikiske ivyo Baibolo likusambizga pa nkhani iyi, tikwenera kukumbukira ivyo vikachitika mu munda wa Edeni. Para tingamanya ivyo Adamu wakataya apo wakanangira Chiuta, mbwenu tingapulikiska chifukwa icho sembe yakuwombora njakuzirwa chomene kwa ise.
4. Pakuti Adamu wakaŵa murunji, kasi wakatenge wakhalenge wuli?
4 Apo Yehova wakalenga Adamu, wakamupa chinthu chakuzirwa chomene. Wakamupa umoyo wambura masuzgo ndiposo wambura zakwananga. Ghanaghanani waka umo Adamu wakate wakhalirenge. Pakuti Adamu wakalengeka na thupi lakufikapo ndiposo maghanoghano ghawemi, wakate walwarenge yayi, kuchekura, panji kufwa. Pakuti wakaŵa munthu wambura kwananga, wakaŵa paubwezi wapadera na Yehova. Baibolo likuti Adamu wakaŵa “mwana wa Chiuta.” (Luka 3:38) Ntheura Adamu wakatemwananga na Yehova Chiuta, nga umo dada wakutemwerana na mwana wake. Yehova wakayowoyeskananga nayo mwana wake Adamu. Wakamupa ntchito yakukondweska na kumuphalira ivyo wakeneranga kuchita.—Genizesi 1:28-30; 2:16, 17.
5. Kasi Baibolo likung’anamurachi para likuti Adamu wakalengeka “mu chikozgo cha Chiuta”?
5 Adamu wakalengeka “mu chikozgo cha Chiuta.” (Genizesi 1:27) Ichi chikung’anamura kuti Adamu wakaŵa na thupi lakuyana na la Chiuta yayi. Nga ni umo tikasambilira mu mutu 1, Yehova ni mzimu. Wakuwoneka yayi. (Yohane 4:24) Ntheura, thupi lake likuyana na la ŵanthu yayi. Mazgu ghakuti Adamu wakalengeka mu chikozgo cha Chiuta, ghakung’anamura kuti wakalengeka na mikhaliro yakuyana na ya Chiuta, nga ntchitemwa, vinjeru, urunji, na nkhongono. Kweniso, Adamu wakayananga na Awiske mu nthowa yinyakeso yapadera chomene. Wakaŵa na wanangwa wa kusankha chakuchita. Ntheura wakaŵa nga ni mashini yayi, agho ghakuchita ntchito yimoza pera iyo ŵali kughapangira. Kweni wakaŵa na wanangwa wa kusankha yekha chiwemi na chiheni. Wasankhenge kupulikira Chiuta, mphanyi wakakhala na umoyo wamuyirayira mu Paradiso.
6. Kasi Adamu wakaluza vichi apo wakaleka kupulikira Chiuta? Kasi ŵana awo wakababa vikaŵakhwaska wuli?
6 Adamu wakajipweteka chomene apo wakaleka kupulikira Chiuta ndipo wakapokera chilango cha nyifwa. Chifukwa chakuti wakananga, wakaluza umoyo uwemi na vinthu vyose ivyo wakate wakondwenge navyo. (Genizesi 3:17-19) Chachitima ntchakuti ni Adamu pera yayi uyo wakaluza umoyo uwemi. Wakapwetekeskaso ŵana awo wakeneranga kuzakababa. Mazgu gha Chiuta ghakuti: “Kwananga kukanjira mu charu na munthu yumoza ndipo nyifwa yikiza chifukwa cha kwananga. Ntheura nyifwa yikathandazgikira ku ŵanthu wose chifukwa wose ŵakananga.” (Ŵaroma 5:12) Unenesko ngwakuti tose tili kuhara zakwananga kufuma kwa Adamu. Lekani Baibolo likuti ‘wakajiguliska’ pamoza na ŵana ŵake ku kwananga na nyifwa. (Ŵaroma 7:14) Adamu na Eva ŵakalekera dala kupulikira Chiuta, ntheura Chiuta wakaŵagowokera yayi. Kweni ŵana ŵawo ke, kusazgapo ise?
7, 8. Kasi chiwombolero chikung’anamura vinthu viŵiri vini?
7 Kuti Yehova wawombore ŵanthu, wakapeleka mwana wake Yesu kuti waŵe sembe, panji kuti chiwombolero. Kasi chiwombolero ntchivichi? Chiwombolero chingang’anamura vinthu viŵiri. Chakwamba, ni ndalama izo ŵakupeleka kuti ŵawombolere chinthu chinyake. Tingayaniska na ndalama izo ŵakupeleka kuti ŵawombolere munthu uyo vigeŵenga vyamukora. Chachiŵiri, chiwombolero ntchinthu panji ndalama izo munthu wakupeleka kuti walipilire chinthu chinyake. Chikuyana waka na ndalama izo munthu wakuphepiskira munthu munyake para wamupweteka panji kumunangira katundu wake. Mwachiyelezgero, para munthu wapangiska ngozi, wakupeleka ndalama zakuyana ndendende na katundu uyo wanangika.
8 Kasi ni njani wangatilipilira panji kutiwombora ku masuzgo ghakuru agho Adamu wali kutinjizgamo mwakuti tifwatuke ku kwananga na nyifwa? Tiyeni tidumbiskane za sembe yakuwombora iyo Yehova wakanozga, ndiposo ivyo muzamusanga chifukwa cha sembe iyi.
UMO YEHOVA WAKAPELEKERA MWANA WAKE KUŴA SEMBE
9. Kasi ni sembe wuli iyo yikakhumbikanga kuti yiwombore umoyo uwo Adamu wakataya?
9 Pakuti umoyo uwo ukatayika ukaŵa wambura zakwananga, munthu wakwananga wakatenge wawuwomborenge yayi. (Salimo 49:7, 8) Sembe iyo yikakhumbikanga yikenera kuyana ndendende na umoyo uwo ukatayika. Ichi chikukolerana na fundo ya urunji iyo yili mu Baibolo, yakuti: “Umoyo pa umoyo.” (Dotoronome 19:21) Kasi ni sembe wuli iyo yikate yiwomborenge umoyo uwo Adamu wakataya? Pakakhumbikanga munthu munyake murunji kuti wapeleke sembe.
10. Kasi Yehova wakapeleka wuli Mwana wake kuŵa sembe yakuwombora?
10 Kasi Yehova wakapeleka wuli Mwana wake kuti waŵe sembe yakuwombora? Wakatumizga yumoza mwa ŵana ŵake ŵauzimu pa charu chapasi, Mwana uyu wakaŵa murunji. Yehova wakasankha waka mungelo waliyose yayi. Wakatumizga Mwana wake yumoza pera, uyo wakumutemwa chomene. (Ŵerengani 1 Yohane 4:9, 10.) Mwana uyu wakazomera kuleka malo ghake kuchanya na kwiza pa charu chapasi. (Ŵafilipi 2:7) Nga umo tikasambilira mu mutu uwo wajumpha, Yehova wakachita munthondwe, wakasamuskira umoyo wa Mwana wake mu nthumbo ya Mariya. Chifukwa cha mzimu utuŵa, Yesu wakababika murunji, wambura zakwananga.
11. Kasi munthu yumoza wangaŵa wuli sembe yakuwombora ŵanthu ŵanandi?
11 Kasi munthu yumoza wangaŵa wuli sembe yakuwombora ŵanthu ŵanandi? Kuti tizgore fumbo ili, tifumbe kuti: Kasi ŵanthu wose ŵali kuzgoka wuli ŵakwananga? Kumbukani kuti apo Adamu wakananga, wakataya umoyo waurunji. Ŵana awo wakababa ŵakaŵa ŵarunji yayi. Ŵakatolerako zakwananga na nyifwa kwa iyo. Yesu, uyo Baibolo likuti ni “Adamu waumaliro” wakaŵa murunji ndipo wakanangapo yayi. (1 Ŵakorinte 15:45) Ntheura Yesu wakatora malo gha Adamu kuti watiponoske. Apo Yesu wakapeleka umoyo wake kuŵa sembe na kulutilira kugomezgeka kwa Chiuta, wakawombora umoyo uwo Adamu wakataya apo wakanangira Chiuta. Yesu wakati wachita nthena, wakawovwira ŵana ŵa Adamu kuti ŵambeso kulindilira viwemi munthazi.
12. Kasi Yesu wakalongora vichi apo wakagomezgeka nangauli wakasuzgikanga?
12 Baibolo likulongosora umo Yesu wakakomwera pambere wandafwe. Wakathyapulika, kukhomeka pa khuni lakusuzgikirapo, na kufwa nyifwa yakuŵinya. (Yohane 19:1, 16-18, 30; wonani Vyakusazgirapo pa pa mutu wakuti Chifukwa Wuli Wakhristu Ŵaunenesko Ŵakugwiliskira Ntchito Mphinjika yayi Pakusopa?) Chifukwa wuli chikaŵa chakwenelera kuti Yesu wasuzgike nthena? Mu Mutu 6, tizamusambira kuti Satana wakayowoya kuti palije munthu uyo wangalutilira kugomezgeka kwa Yehova para wangayezgeka. Apo Yesu wakazizipizga masuzgo ghakuru na kulutilira kugomezgeka, wakalongora kuti Satana ni mutesi. Yesu wakapeleka ukaboni wakuti munthu murunji uyo wali na wanangwa wa kusankha, wangalutilira kugomezgeka kwa Chiuta nanga Dyabulosi wangamuchitira vinthu wuli. Yehova wakwenera kuti wakakondwa chomene kuwona kuti mwana wake wakutemweka wakagomezgeka.
13. Kasi sembe yakuwombora yikapelekeka wuli?
13 Kasi sembe yakuwombora yikapelekeka wuli? Kuyana na kalendara ya Ŵayuda, sembe iyi yikapelekeka pa zuŵa la 14 la mwezi wa Nisani, mu chaka cha 33 C.E. Pa zuŵa ili, Chiuta wakazomerezga Mwana wake wambura zakwananga kuti wakomeke. Yesu wakapeleka umoyo wake wambura zakwananga “kamoza pera” kuŵa sembe. (Ŵahebere 10:10) Pa zuŵa lachitatu kufuma apo wakafwira, Yehova wakamuwuska ndipo wakaŵa munthu wauzimu. Yesu wakati wafika kuchanya, wakapeleka kwa Chiuta mtengo wa umoyo wake wambura zakwananga kuŵa sembe yakuwombolera ŵana ŵa Adamu. (Ŵahebere 9:24) Yehova wakazomera sembe iyo Yesu wakapeleka kuti wawombolere ŵanthu ku zakwananga na nyifwa.
IVYO SEMBE YAKUWOMBORA YINGAMUCHITIRANI
14, 15. Kasi tikwenera kuchita vichi kuti ‘tigowokereke kwananga kwithu’?
14 Nangauli tili ŵakwananga, tingatumbikika chomene chifukwa cha sembe yakuwombora. Tiyeni tiwone vitumbiko ivyo tingasanga sono ndiposo munthazi chifukwa cha sembe iyi, iyo ntchawanangwa chikuru chakufuma kwa Chiuta.
15 Tingagowokereka zakwananga zithu. Pakuti tili kutorako zakwananga kwa Adamu, tikusuzgika chomene kuchita viwemi. Tose tikwananga mu kayowoyero na mu vyakuchita. Kweni chifukwa cha sembe ya Yesu Khristu, ‘tingagowokereka kwananga kwithu.’ (Ŵakolose 1:13, 14) Kweni kuti Chiuta watigowokere, tikwenera kulapa nadi. Tikweneraso kujiyuyura na kupempha Yehova kuti watigowokere chifukwa tili na chipulikano mu sembe ya Mwana wake.
16. Ntchivichi chikutovwira kuti tiŵe na njuŵi yituŵa pakusopa Chiuta? Chifukwa wuli njuŵi yituŵa njakuzirwa?
16 Tikuŵa na njuŵi yituŵa pamaso pa Chiuta. Para munthu njuŵi yikumusuzga wakujiwona kuti ngwambura kuzirwa kweniso wangaŵa yayi paubwezi na Yehova. Kweni chifukwa chakuti zakwananga zithu zikugowokereka na sembe yakuwombora, Yehova watovwira kuti timusopenge na njuŵi yituŵa nangauli tili ŵakwananga. (Ŵahebere 9:13, 14) Kweniso tikufwatuka pakuyowoya na Yehova. Ntheura tingalomba kwa iyo mwambura kukakika. (Ŵahebere 4:14-16) Para nyengo zose tili na njuŵi yituŵa, tikuŵa ŵakufwatuka, tikujiyimba mulandu yayi, kweniso tikuŵa ŵakukondwa.
17. Ni vitumbiko wuli ivyo vizamuŵako chifukwa chakuti Yesu wakatifwira?
17 Tikulindilira kuzakakhala mu paradiso kwamuyirayira. Lemba la Ŵaroma 6:23 likuti, “malipiro gha kwananga ni nyifwa.” Vesi lenelili likuyowoyaso kuti: “Kweni chawanangwa icho Chiuta wakupeleka mbumoyo wamuyirayira mwa Khristu Yesu Fumu yithu.” Mu Mutu 3 wa buku lino, tikasambira vitumbiko ivyo vizamuŵa mu Paradiso, pa charu chapasi. (Chivumbuzi 21:3, 4) Vitumbiko vyose ivyo vili munthazi, kusazgapo umoyo wamuyirayira na wambura kulwara, vizamuŵako chifukwa chakuti Yesu wakatifwira. Kuti tizakapokere vitumbiko ivi, tikwenera kulongora kuti tikuwonga sembe ya Yesu.
KASI MUNGALONGORA WULI KUTI MUKUWONGA?
18. Chifukwa wuli tikwenera kuwonga Yehova chifukwa cha kutipa Mwana wake kuŵa sembe yakuwombora?
18 Chifukwa wuli tikwenera kumuwonga chomene Yehova chifukwa cha kutipa mwana wake kuŵa sembe yakuwombora? Chawanangwa chikuŵa chapadera chomene para uyo watipa wakamalirapo nyengo, nkhongono, panji chuma chake. Tikukondwa chomene para munthu watipa chawanangwa icho chikulongora kuti wakutitemwa. Sembe yakuwombora yikujumpha vyawanangwa vyose ivyo tingapokera, chifukwa Chiuta wakajikomora chomene kuti watipe. Lemba la Yohane 3:16 likuti, “Chiuta wakachitemwa chomene charu, lekani wakapeleka Mwana wake wapadera.” Sembe yakuwombora mbukaboni ukuru wakuti Yehova wakutitemwa chomene. Kweniso, yikulongora kuti Yesu wakutitemwa, chifukwa wakajipeleka kuti wazakatifwire. (Ŵerengani Yohane 15:13.) Ntheura sembe, yikulongora kuti Yehova na Mwana wake ŵakutitemwa chomene. Ŵakutemwa munthu waliyose payekha.
19, 20. Kasi mungalongora wuli kuti mukuwonga sembe ya Yesu, iyo ntchawanangwa chakufuma kwa Chiuta?
19 Kasi mungalongora wuli kuti mukuwonga sembe yakuwombora iyo Chiuta wali kumupani? Chakwamba, mukwenera kumumanya makora Yehova, uyo wali kutipa sembe iyi. (Yohane 17:3) Kusambira Baibolo na buku lino, kumovwiraninge kuti mumumanye makora. Para mwayamba kumumanya makora Yehova, mwambenge kumutemwa chomene. Para mwayamba kumutemwa, nyengo zose muchitenge vinthu ivyo vingamukondweska.
20 Ŵani na chipulikano mu sembe ya Yesu. Yesu wakayowoya kuti: “Uyo wakupulikana mwa Mwana wali na umoyo wamuyirayira.” (Yohane 3:36) Kasi tingalongora wuli kuti tili na chipulikano mwa Yesu? Chipulikano chikuwoneka mu ivyo tikuyowoya pera yayi. Lemba la Yakobe 2:26 likuti: “Chipulikano nacho kwambura milimo ntchakufwa.” Enya, “milimo” yithu panji kuti vyakuchita vithu ndivyo vikulongora para tili na chipulikano chanadi. Nthowa yimoza iyo tingalongolera kuti tili na chipulikano mwa Yesu nkhuyezgayezga kuchita nga umo iyo wakachitiranga. Tikwenera kuchita nthena kwizira mu ivyo tikuyowoya na kuchita.
21, 22. (a) Chifukwa wuli tikwenera kuŵapo pa Mugonero wa Fumu chaka chilichose? (b) Kasi mu mutu 6 na 7 tizamusambira vichi?
21 Muŵengepo pa Mugonero wa Fumu chaka chilichose. Pa usiku wa Nisani 14, 33 C.E., Yesu wakayambiska chinthu chapadera icho tikwenera kuchikumbukira. Baibolo likuti “Mugonero wa Fumu.” (1 Ŵakorinte 11:20; Mateyu 26: 26-28) Mugonero wa Fumu ukuchemekaso kuti Chikumbusko cha nyifwa ya Khristu. Yesu wakayambiska Chikumbusko ichi kuti wawovwire ŵapositole ŵake ndiposo Ŵakhristu wose ŵaunenesko kuti ŵakumbukenge kuti apo iyo wakafwa, wakapeleka umoyo wake kuŵa sembe. Pakuyowoya za Mugonero, Yesu wakati: “Lutilirani kuchita ichi kuti munikumbukenge.” (Luka 22:19) Para tiza pa Chikumbusko, tikukumbuskika chitemwa chikuru icho Yehova na Yesu ŵakalongora pakutipa sembe. Tingalongora kuti tikuwonga sembe iyi para tikwiza pa Chikumbusko cha nyifwa ya Yesu chaka chilichose. *
22 Sembe yakuwombora iyo Yehova wali kutipa ntchawanangwa chapadera chomene. (2 Ŵakorinte 9:14, 15) Awo ŵali kufwa nawo ŵazamupindura nacho chawanangwa ichi. Mu mutu 6 na 7 tizamusambira umo ŵazamupindulira.
^ ndime 21 Kuti mumanye vinandi vyakukhwaskana na ng’anamuro la Mugonero wa Fumu, wonani Vyakusazgirapo pa mutu wakuti Mugonero wa Fumu Ukuchindika Chiuta.


text:
SAMBIRO 17
Kasi Ŵalaŵiliri ŵa Dera Ŵakutovwira Wuli?
Kanandi Paulosi na Baranaba ŵakuzunulika mu Baibolo. Ŵanthu aŵa ŵakaŵa ŵalaŵiliri. Ŵakenderanga mipingo iyo yikaŵako kale. Chifukwa? Ŵakafipiranga mtima Ŵakhristu ŵanyawo. Nyengo yinyake, Paulosi wakaghanaghana kuti ‘ŵawelere kuti ŵakendere ŵabali’ na kuwona umo ŵaliri. Wakaŵa wakunozgeka kwenda mtunda utali kuti wakakhozge ŵabali. (Milimo 15:36) Ndilo ni khumbo la ŵalaŵiliri ŵa dera awo tili nawo mazuŵa ghano.
Iwo ŵakwizira kutikhozga. Mulaŵiliri wa dera wakwendera mipingo pafupifupi 20 panji kujumpha. Wakuchezga na mpingo sabata yimoza, kaŵiri pa chaka. Ŵabali aŵa na ŵawoli ŵawo ŵangatovwira pa vinandi. Ŵakuyezgayezga kumanya Ŵakhristu ŵanyawo, ŵana na ŵalara wuwo. Ŵakwenda nase pakupharazga, na kuŵa nase pakusambira Baibolo na ŵanthu. Ŵalaŵiliri aŵa, pamoza na ŵalara, ŵakwendera Ŵakhristu ŵanyawo na kuŵakhozga. Kweniso ŵakusambizga pa maungano gha mpingo na maungano ghakuru.—Milimo 15:35.
Ŵakughanaghanira waliyose. Ŵalaŵiliri wa dera ŵakukhumba kuti Ŵakhristu ŵanyawo ŵachitenge makora pa vinthu vyauzimu. Ŵakukumana na ŵalara na ŵateŵeti ŵakovwira kuti ŵawone umo ŵakuchitira vinthu, na kuŵawovwira pa milimo yawo. Ŵakovwira ŵapayiniya kuti ŵapharazgenge makora. Kweniso ŵakukhumba kumanya awo ŵamba sono kuwungana na mpingo na kupulika umo ŵakuchitira vinthu vyauzimu. Ŵabali aŵa ŵakujipeleka chomene. Iwo ‘mbantchito ŵanyithu awo ŵakutiteŵetera kuti ŵatovwire.’ (2 Ŵakorinte 8:23) Tikusambirako kwa iwo para tikuwona chipulikano chawo na kujipeleka kwawo.—Ŵahebere 13:7.
Chifukwa wuli ŵalaŵiliri ŵa dera ŵakuchezgera mipingo?
Mungachita wuli kuti ŵamovwirani para ŵiza pa mpingo?
Manyani Vinandi
Chifukwa Wuli Tikuŵa na Maungano Ghakuru?
Chaka chilichose tikukumana katatu pa maungano ghakuru. Kasi maungano agha ghangamovwirani wuli?
Kasi Ŵakaboni ŵa Yehova Ŵakuchita Wuli Ntchito ya Kupharazga?
Tikuchita ivyo Yesu wakachitanga apo wakaŵa pa charu chapasi. Kasi wakapharazganga wuli?


text:
Cigaŵa 2: Kufuma pa Nyengo ya Cigumula Mupaka pa Kuwombokwa ku Egupto
Ŵanthu ŵankhondi na ŵatatu pera ndiwo ŵakapona pa Cigumula, kweni mukuluta kwa nyengo ŵakandana comene. Ndipo, vilimika 352 pamanyuma pa Cigumula, Abrahamu wakababika. Tisambilenge umo Ciuta wakakwaniliskira layizgano lake mwa kupeleka mwana mwanalume kwa Abrahamu, zina lake Yisake. Ndipo, pa ŵana ŵaŵiri ŵa Yisake, Yakobe ndiyo wakasankhika na Ciuta.
Yakobe wakaŵa na mbumba yikuru ya ŵana ŵanalume 12 na ŵana ŵanyake ŵanakazi. Ŵana ŵanalume khumi ŵa Yakobe ŵakatinkha munung’una wawo Yosefe ndipo ŵakamuguliska ku wuzga ku Egupto. Pamanyuma pake, Yosefe wakaŵa fumu yakuzirwa mu Egupto. Peneapo kukaŵa njara, Yosefe wakayezga ŵabali ŵake kuti wawone usange ŵasintha mitima yawo. Paumaliro pake, mbumba yose ya Yakobe, Ŵaisrayeli, yikasamukira ku Egupto. Ici cikacitika vilimika 290 pamanyuma pa kubabika kwa Abrahamu.
Ŵaisrayeli ŵakakhala mu Egupto vilimika 215 vyakulondezgapo. Yakobe wakati wafwa, ŵakaŵa ŵazga mu Egupto. Mukuluta kwa nyengo, Mozesi wakababika, ndipo Ciuta wakamugwiliskira nchito kuti wafumiske Ŵaisrayeli mu Egupto. Cigaŵa CACIŴIRI cili na vyakucitika ivyo vikatora vilimika 857.


text:
NKHANI YA PA CHIKOPI
Kasi Ni Buku Waka Liwemi?
Baibolo likamara kulembeka vyaka pafupifupi 2,000 ivyo vyajumpha. Pakati pose apa palembeka mabuku ghanandi chomene ndipo ghali kumara ntchito. Kweni Baibolo lindamare. Wonani fundo izi:
Ŵanthu ŵanandi ŵakayezga kuti ŵakanizge kuti Baibolo lileke kusangika mu viyowoyero vinyake. Buku linyake (An Introduction to the Medieval Bible) likuti mu vyaka vyapakati pa 4 C.E. na 14 C.E., mu vyaru vinyake ivyo ŵakatenge ni ‘Vyachikhristu,’ “para munthu wali na Baibolo la mu chiyowoyero chake [chiyowoyero icho ŵanandi ŵakapulikanga] ŵakatenge ngwakugaluka kweniso ngwamtafu.” Ŵanthu awo ŵakang’anamura Baibolo mu viyowoyero vinyake kweniso awo ŵakachiskanga ŵanthu kuti ŵasambirenge Baibolo, umoyo wawo ukaŵanga pangozi. Nakuti ŵanyake ŵakakomeka.
Baibolo ni buku ilo ŵanthu ŵanandi chomene ŵakugura kuluska mabuku ghanyake ghose, nangauli ŵalwani ŵakukhumba yayi kuti liŵeko. Mabaibolo ghakukwana 5 biliyoni ghasindikizgika mu viyowoyero vyakujumpha 2,800. Ivi vikupambana chomene na mabuku gha ŵanthu ŵavinjeru, sayansi, na nkhani zinyake. Mabuku agha ghakusangika na ŵanthu ŵachoko waka ndipo ghakukaŵa yayi kumara ntchito.
Baibolo lawovwira kuti viyowoyero vinyake ivyo lili kung’anamulika vilutilire kuŵako na kukura. Baibolo Lachijeremani ilo wakang’anamura Martin Luther likawovwira chomene kuti chiyowoyero ichi chikure. Ŵanthu ŵakuti pa mabuku ghose gha Chingelezi, Baibolo lakwamba la King James Version “ni buku lekha ilo likawovwira chomene ŵanthu.”
Baibolo “lawovwira chomene ŵanthu mu vyaru vyakumanjiliro gha dazi kuti ŵasinthe mitheto yawo pa nkhani ya kusopa. Laŵawovwiraso pa nkhani za maluso, kulemba mabuku, malango, ndyali, na vinyake vinandi.”—The Oxford Encyclopedia of the Books of the Bible.
Ivi ni vinyake ivyo vikulongora kuti Baibolo ni buku lapadera. Kweni chifukwa wuli Baibolo ndakumanyikwa chomene? Chifukwa wuli ŵanthu ŵakuŵika umoyo wawo pangozi chifukwa cha Baibolo? Vifukwa vinyake ni ivi: Mu Baibolo muli fundo zavinjeru za makhaliro ghawemi na kutemwa Chiuta. Baibolo likutovwira kumanya chifukwa icho taŵanthu tikusuzgikira na kukomana. Kweni chiwemi chomene ntchakuti likutiphalira kuti masuzgo ghazamumara ndiposo umo ghazamumalira.
Baibolo Likusambizga Ŵanthu Makhaliro Ghawemi na Kutemwa Chiuta
Masambiro gha charu ngakuzirwa. Kweni nyuzipepara ya Ottawa Citizen ku Canada yikati ‘nanga munthu wangasambira chomene ntchilongolero chakuti mbwenu waŵenge na makhaliro ghawemi yayi.’ Lipoti linyake lakulembeka na kampani ya Edelman, likulongora kuti ŵanandi awo mbakusambira chomene, kusazgapo ŵalaraŵalara ŵa mabizinesi na ŵa boma, ndiwo kanandi ŵakuteta, kulyera ŵanthu, na kwiba, ndipo ichi chachitiska ŵanthu kuti ‘ŵaleke kuŵagomezga.’
Baibolo likusambizga ŵanthu makhaliro ghawemi na kutemwa Chiuta. Likutiphalira “icho ntchaurunji, chakwenelera, na chakunyoloka, nthowa yose ya uwemi.” (Zintharika 2:9) Chiyelezgero, mwanalume wa vyaka 23 uyo timuchemenge Stephen wakajalirika mu jele ku Poland. Apo wakaŵa mu jele, wakamba kusambira Baibolo ndipo wakawona kuti fundo zake zikovwira. Iyo wakalemba kuti: “Sono naghapulikiska mazgu ghakuti ‘chindika awuso na anyoko.’ Kweniso nasambira kujikora, chomenechomene para nakalipa.”—Ŵaefeso 4:31; 6:2.
Fundo iyo Stephen wakayisunga pa mtima yili pa Zintharika 19:11, apo pakuti: “Munthu wamahara wakuwezgako ukali wake, ndipo mbutozi kwa iyo kusulako maubudi.” Sono Stephen wakuzikira pakuchita vinthu, wakughanaghanirapo dankha na kulondezga fundo za mu Baibolo izo zingamovwira pa nkhani iyo yamusuzga. Iyo wakuti: “Nawona kuti Baibolo ni buku ilo lili na ulongozgi uwemi chomene.”
Maria ni Kaboni wa Yehova, ndipo wakasangana na mama munyake uyo wakamunena pamaso pa ŵanthu na kumukalipira chomene. Kweni Maria wakawezgera yayi, wakalutilira waka na ulendo wake. Mwanakazi munyake wakakondwa yayi na ivyo mama yura wakachita, ntheura mwanakazi uyu wakapenja Ŵakaboni kuti wayowoye nawo. Pakati pajumpha mwezi umoza, mama mukali yura wakasanganaso na Maria, wakamuvumbatira na kumuphepiska. Kweniso wakamanya kuti Maria wakaŵa wakuzika na wakujikora chifukwa cha ivyo wakusambira mu Baibolo. Kasi chikachitika ntchivichi? Mama yura pamoza na ŵabali ŵake ŵankhondi ŵakamba kusambira Baibolo na Ŵakaboni ŵa Yehova.
Yesu wakayowoya kuti vinjeru vikuwoneka vyaurunji na milimo yake. (Luka 7:35) Fundo za mu Baibolo zikovwira nadi! Zikutovwira kuti tiŵe ŵanthu ŵawemi. ‘Muzeleza zikumuzgora wavinjeru,’ ‘zikukondweska mtima,’ ndipo ‘zikungweluska maso’ kuti munthu waŵe na makhaliro ghawemi na kukondweska Chiuta.—Salimo 19:7, 8.
Baibolo Likulongosora Icho Ŵanthu Ŵakusuzgikira na Kwambana
Usange nthenda yakofya yawa mu charu, ŵanthu ŵa vyaumoyo ŵakupenjerezga kuti ŵamanye icho chambiska nthenda iyo. Ndivyo nase tikwenera kuchita kuti timanye icho chikuchitiska kuti ŵanthu ŵasuzgikenge na kwambana. Apa napo Baibolo likovwira chomene, chifukwa likulongosora umo vinthu vikaŵira pakwamba, pa nyengo iyo masuzgo ghakambira.
Buku la Genizesi likuvumbura kuti masuzgo ghakamba chifukwa chakuti ŵanthu ŵakwamba ŵakaleka kupulikira Chiuta. Iwo ŵakasankha kuti ŵajimanyirenge ŵekha chakuchita, apo Chiuta yekha ndiyo ngwakwenelera kutiphalira icho ntchiwemi na chiheni. (Genizesi 3:1-7) Chachitima ntchakuti kufuma nyengo yira, ŵanthu ŵali na mtima wa kwendera vyawo pera. Kasi chachitika ntchivichi? Pa charu palije mtende na chimwemwe, kweni mphakuzura na kwambana, kuyuzgana, na nkharo ziheni. (Mupharazgi 8:9) Baibolo likuneneska pakuyowoya kuti: “Munthu uyo wakwenda wangalongozga yayi mendero ghake.” (Yeremiya 10:23) Chakukondweska ntchakuti masuzgo agho ghali kwiza chifukwa chakuti ŵanthu ŵakasankha uheni ghali pafupi kumara.
Baibolo Likutipa Chigomezgo
Baibolo likutiphalira kuti Chiuta wakutemwa awo ŵakuchindika mazaza na fundo zake, ntheura walekelerenge yayi kuti uheni na masuzgo vilutilire pakati pa ŵanthu. Ŵaheni ‘ŵazamukhawura chifukwa cha mendero ghawo.’ (Zintharika 1:30, 31) Kweni “ŵakuzika ŵazamuhara charu chapasi, ŵazamukondwa chomene na mtende ukuru.”—Salimo 37:11.
Kwizira mu ‘Ufumu wake,’ Chiuta wazamufiska khumbo lake lakuti pa charu paŵe mtende. (Luka 4:43) Ufumu uwu ni boma ilo lizamuŵa na mazaza pa charu chose, ndipo Chiuta wazamulongora kuti ngwakwenelera kuwusa ŵanthu kwizira mu boma ili. Yesu wakalongora kuti Ufumu uwu uzamuŵa na mazaza pa charu chapasi, apo wakalomba kuti: “Ufumu winu wize. Khumbo linu lichitike pano pasi.”—Mateyu 6:10.
Ŵanthu awo ŵazamuŵa mu Ufumu wa Chiuta ŵazamuchita khumbo la Chiuta, ŵazamuwona kuti Mlengi yekha ndiyo ngwakwenelera kulongozga ŵanthu. Nyengo iyo, kuzamuŵavya vimbundi, uryezi, masuzgo gha vyachuma, kusankhana mitundu, na nkhondo. Pa charu chose chapasi, pazamuŵa boma limoza, na fundo zimoza za makhaliro ghawemi.—Chivumbuzi 11:15.
Kuti munthu wamanye vya charu chiphya ichi wakwenera kusambira. Baibolo, pa 1 Timote 2:3, 4, likuti: “Khumbo la [Chiuta] ndakuti ŵanthu ŵa mitundu yose ŵamanye makora unenesko na kuponoskeka.” Vinyake ivyo vikusangika mu unenesko uwu tingati ni malango ghakwendeskera Ufumu uwu. Ghanyake mwa malango agha tikughasanga pa fundo izo Yesu Khristu wakayowoya mu Upharazgi wake pa Phiri. (Mateyu, chaputara 5-7) Apo mukuŵazga vyaputara vitatu ivi, ghanaghanirani umo vinthu vizamuŵira apo waliyose wazamulondezga fundo za Yesu.
Baibolo ni buku ilo likusangika palipose pa charu chapasi. Kasi tikwenera kuzizwa? Yayi! Ivyo likusambizga vikulongora kuti ndakufuma nadi kwa Chiuta. Vili makora kuti likusangika pa charu chose chapasi chifukwa khumbo la Chiuta ndakuti ŵanthu ŵa viyowoyero vyose na mitundu ŵamumanye na kuzakasanga vitumbiko ivyo vizamuŵa mu Ufumu wake.—Milimo 10:34, 35.
Manyani Vinandi
Kasi Baibolo Likutiphalira Unenesko?
Usange Baibolo ndakufuma kwa Chiuta, likwenera kupambana na mabuku ghanyake ghose.
Baibolo ni Buku Lakufuma kwa Chiuta
Kasi Baibolo lingamovwirani wuli para muli na masuzgo? Chifukwa wuli tikugomezga mauchimi gha mu Baibolo?
Chifukwa Wuli Mukwenera Kusambira Baibolo?
Baibolo likuzgora mafumbo ghakuzirwa gha ŵanthu ŵanandi pa charu chose. Kasi mukukhumba kuti mafumbo ghinu ghazgoreke?


text:
UMOYO WACHIKHRISTU
Ivyo Ufumu Wachita mu Vyaka 100 na Ivyo Uchitenge
Awo ŵakukhumba kuzakakhala mu Ufumu wa Chiuta ŵakwenera kusambira vya Ufumu uwu kweniso ivyo wachita. Chifukwa wuli? Para ŵachita nthena, ŵagomezgenge chomene kuti Yehova wakovwira ŵanthu ŵake kweniso viŵawovwirenge kuti ‘ŵaphalireko miwiro yakunthazi.’ (Sa 48:12, 13) Apo mukuwonelera vidiyo yakuti Ivyo Ufumu wa Chiuta Wachita mu Vyaka 100 na Ivyo Uchitenge, sangani mazgoro gha mafumbo agha:
Chifukwa wuli “Sinema Yakulongosora Chilengiwa” yikaŵa yakovwira ku awo ŵakayiwonelera?
Kasi ŵakapharazganga wuli makani ghawemi pa wayilesi?
Kasi ni nthowa wuli zinyake izo ŵakapharazgiranga makani ghawemi, ndipo zikawovwira wuli?
Kasi sukulu zakusambizga ŵapharazgi uteŵeti zasintha wuli kuzakafika sono?
Kasi ŵana ŵa Sukulu ya Giliyadi ŵakasambizgikanga vichi?
Kasi maungano gha chigaŵa ghawovwira wuli pakusambizga ŵanthu ŵa Yehova?
Kasi imwe mukukhorwa na vichi kuti Ufumu wa Chiuta ukuwusa?
Kasi tingalongora wuli kuti tikukhozgera Ufumu wa Chiuta?


text:
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
Baibolo la pa Intaneti
MALEMBA GHAKUPATULIKA MU MANG'ANAMULIRO GHA CHARU CHIPHYA
Kasi mungatemwa kuŵerenga nkhani iyi mu %%?
37 Yakhobe wakalutilira kukhala mu charu cha Kenani, uko awiske ŵakakhalanga nga mbalendo.+
2 Uwu ni mdauko wa mbumba ya Yakhobe.
Apo Yosefe+ wakaŵa na vyaka 17, wakaliskanga viŵeto+ pamoza na ŵana ŵa Biliha+ na ŵana ŵa Zilipa,+ ŵawoli ŵa awiske. Nyengo yinyake, Yosefe wakaphara kwa awiske viheni ivyo ŵakuru ŵake aŵa ŵakachita.
3 Israyeli wakatemwanga chomene Yosefe kuluska ŵana ŵanyake wose,+ chifukwa wakaŵa mwana wa mu uchekuru wake. Wakamusonera munjilira wapadera.
4 Ŵakuru ŵake ŵakati ŵawona kuti awiskewo ŵakumutemwa chomene Yosefe kuluska iwo, ŵakamba kumutinkha. Ŵakayowoyanga nayo mwamtende yayi.
5 Pamanyuma, Yosefe wakalota maloto na kuphalira ŵakuru ŵake.+ Kweni kwa iwo ichi chikaŵa chifukwa chinyake cha kumutinkhira.
6 Wakati kwa iwo: “Pulikani loto ilo nalota.
7 Wonani, takakanga mphundwe za tirigu mu munda. Mphundwe yane yanguwuka na kwimilira jojoloro, ndipo mphundwe zinu zanguzingilizga mphundwe yane na kuyisindamira.”+
8 Ŵakuru ŵake ŵakati kwa iyo: “Kasi uzamuŵa themba pa ise na kutiwusa?”+ Ntheura ŵakamutinkhaso chifukwa cha maloto ghake na ivyo wakayowoya.
9 Yosefe wakalotaso loto linyake, ndipo wakaphalira ŵakuru ŵake kuti: “Nalotaso loto linyake. Mu loto ili, dazi, mwezi na nyenyezi 11 vyangunisindamira.”+
10 Wakati waphalira awiske kweniso ŵakuru ŵake, awiske ŵakamuchenya, ŵakati kwa iyo: “Kasi ukung’anamurachi na loto lako ili? Kasi ukung’anamura kuti ine, anyoko, na ŵakuru ŵako tizamusindamira iwe?”
11 Ŵakuru ŵake ŵakamuchitira sanji chomene,+ kweni awiske ŵakasunga mazgu agha mu mtima.
12 Sono ŵakuru ŵake ŵakaluta kukaliska viŵeto vya awiskewo kufupi na Shekemu.+
13 Pakati pajumpha kanyengo, Israyeli wakati kwa Yosefe: “Asi ŵakuru ŵako ŵakuliska viŵeto kufupi na Shekemu? Zakuno, nikutume kwa iwo.” Iyo wakati: “Ndine pano.”
14 Israyeli wakati kwa iyo: “Luta ukawone usange ŵakuru ŵako ŵali makora. Ukawoneso umo viŵeto viliri ndipo uzakaniphalire.” Ntheura wakamutuma kufuma ku dambo la Heburoni,+ ndipo Yosefe wakanyamuka na kulazga ku Shekemu.
15 Mwanalume munyake wakamusanga wakuwurawura waka mu thondo. Mwanalume uyu wakamufumba kuti: “Kasi ukupenja vichi?”
16 Iyo wakati: “Nkhupenja ŵakuru ŵane. Niphalirani, naŵeya, kasi ŵakuliska nkhu viŵeto?”
17 Mwanalume uyu wakati: “Ŵafumako kuno, chifukwa nanguŵapulika ŵakuyowoya kuti, ‘Tiyeni tilute ku Dotani.’” Ntheura Yosefe wakalondezga ŵakuru ŵake, wakaŵasanga ku Dotani.
18 Ŵakuru ŵake ŵakamuwona wakwiza patali, ndipo pambere iyo wandafike pafupi, ŵakamba kupangana kuti ŵamukome.
19 Ŵakayowoyeskana ŵakati: “Wonani, wamaloto ghake yura wafika.+
20 Zaninge timukome na kumuponya mu chibuwu. Tamuyowoya kuti chikoko chakofya chamurya. Ndipo tiwone uko maloto ghake ghamumalira.”
21 Rubeni+ wakati wapulika ichi wakayezga kumuthaska kwa iwo. Wakati: “Tingamukomanga yayi.”+
22 Rubeni wakatiso kwa iwo: “Kuthiska ndopa yayi.+ Muponyani mu chibuwu ichi muno mu mapopa, ndipo mungamupwetekanga yayi.”+ Wakakhumbanga kuti wamuthaske kwa iwo na kumuwezgera kwa awiske.
23 Yosefe wakati wafika ku ŵakuru ŵake, ŵakamuvura munjilira wake, munjilira wapadera uwo wakavwara.+
24 Ŵakamutora na kumuponya mu chibuwu. Pa nyengo iyi mu chibuwu ichi mukaŵavya kanthu, mukaŵavya maji.
25 Penepapo ŵakakhala pasi na kurya. Ŵakati ŵinuska maso, ŵakawona gulu la Ŵaishimayeli+ likwiza kufuma ku Giliyadi. Ngamila zawo zikanyamura labidanamu, basamu, na vikwa vyamafira,+ ndipo ŵakakhiliranga navyo ku Eguputo.
26 Ntheura Yuda wakati ku ŵabali ŵake: “Kasi paŵenge chandulo wuli usange tamukoma munung’una withu na kubisa ndopa zake?+
27 Tiyeni timuguliske+ ku Ŵaishimayeli, tileke kuŵika woko lithu pa iyo. Nakuti iyo ni munung’una withu, tili ndopa yimoza.” Ntheura ŵakamupulikira.
28 Apo ŵamalonda Ŵamidiyani+ ŵakajumphanga pafupi, ŵakuru ŵa Yosefe ŵakamuwuskamo mu chibuwu. Ŵakamuguliska ku Ŵaishimayeli pa mtengo wa masiliva 20.+ Ŵanthu aŵa ŵakamutora Yosefe na kuluta nayo ku Eguputo.
29 Rubeni wakati wawelera ku chibuwu na kusanga kuti Yosefe mulije, wakapalura vyakuvwara vyake.
30 Wakati wawelera ku ŵanung’una ŵake, wakati: “Mwana waluta! Kasi nichitechi ine?”
31 Ntheura ŵakakoma mbuzi yanalume, ndipo ŵakatora munjilira wa Yosefe na kuwuzuŵika mu ndopa za mbuzi.
32 Pamanyuma, ŵakatumizga munjilira wapadera wura kwa awiskewo, ndipo ŵakati: “Tasanga munjilira uwu. Uwonani usange ni munjilira wa mwana winu panji yayi.”+
33 Israyeli wakawuwona ndipo wakachemerezga kuti: “Ni munjilira wa mwana wane! Chikoko chakofya chikwenera kuti chamurya. Yosefe watwazulika nadi!”
34 Ntheura Yakhobe wakapalura vyakuvwara vyake na kuvwara chigudulu mu chiwuno, wakamutengera mwana wake mazuŵa ghanandi.
35 Ŵana ŵake wose ŵanalume na ŵanakazi ŵakayezga kumusanguluska. Kweni wakakana kusanguluskika, wakati: “Nikhilirenge ku Dindi+ uku nkhutengera mwana wane.” Awiske ŵakalutilira kumulira.
36 Sono Ŵamidiyani ŵakamuguliska Yosefe ku Eguputo kwa Potifara, wantchito wa Farawo,+ mulara wa ŵavikiliri ŵa themba.+
Tumizgani
Tumizgani
Genizesi 37
Malemba Ghakupatulika mu Mang’anamuliro gha Charu Chiphya
https://www.jw.org/finder?docid=1001061103&Book=1&Chapter=37&wtlocale=TB&srcid=share
Chitumbuka
mailto:?body=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti%0a%0ahttps%3A%2F%2Fwww.jw.org%2Ffinder%3Fdocid%3D1001061103%26Book%3D1%26Chapter%3D37%26wtlocale%3DTB%26srcid=share&subject=Ŵazgani Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text: 20 Pamanyuma Ŵamowabu+ na Ŵaamoni,+ pamoza na Ŵaamonimu* ŵanyake, ŵakiza kuzakarwa nkhondo na Yehoshafati.2 Ntheura Yehoshafati wakaphalirika kuti: “Wumba ukuru ukwiza kufuma ku chigaŵa cha ku nyanja,* kufuma ku Edomu.+ Ndipo ŵali mu Hazazoni-tamara, ndiko kuti, Engedi.”+3 Yehoshafati wakatenthema, ndipo wakaŵikapo mtima* kupenja Yehova.+ Ntheura wakapharazga vya kuziŵizga kurya mu Yuda mose.4 Pamanyuma, ŵanthu ŵa ku Yuda ŵakawungana pamoza kuti ŵafumbe kwa Yehova.+ Ŵakiza kufuma ku misumba yose ya Yuda kuti ŵafumbe Yehova.5 Yehoshafati wakimilira mu mpingo wa Yuda na Yerusalemu, mu nyumba ya Yehova panthazi pa luŵaza luphya,6 wakati:“A Yehova Chiuta wa ŵasekuru ŵithu, asi ndimwe Chiuta kuchanya?+ Asi muli na mazaza pa maufumu ghose gha ŵamitundu?+ Mu woko linu muli nkhongono, ndipo palije uyo wangimako kwa imwe.+7 Mwe Chiuta withu, asi ndimwe mukachimbizga ŵanthu ŵa charu ichi pamaso pa ŵanthu ŵinu Israyeli, na kuchipeleka ku mphapu* ya Abrahamu+ mubwezi winu kuŵa chawo muyirayira?8 Ŵakakhalamo, ŵakazengera zina linu+ malo ghakupatulika mwenemumo, ŵakati,9 ‘Usange soka latiwira, kwali na lupanga, cheruzgo chakofya, nthenda zakofya, panji njara, ise timilirenge panthazi pa nyumba iyi na pamaso pinu (pakuti zina linu lili mu nyumba iyi),+ tililirenge kwa imwe mu suzgo yithu, ndipo imwe mutipulike na kutiponoska.’+10 Wonani, sono kukwiza Ŵaamoni, Ŵamowabu, na ŵanthu ŵa mu chigaŵa cha mapiri cha Seyiri,+ awo mukazomerezga chara kuti Israyeli wanjire mu charu chawo apo wakafumanga mu charu cha Eguputo. Ŵakafumako kwa iwo ndipo ŵakaŵaparanya chara.+11 Sono ŵakutiwezgera, ŵakwiza kuzakatiwuskamo mu charu chinu icho mukatipa kuŵa chiharo chithu.+12 Mwe Chiuta withu, asi mupelekenge cheruzgo pa iwo?+ Pakuti ise tilije nkhongono kwimikana na wumba ukuru uwu, uwo ukwiza kwa ise. Tikumanya chara ivyo tingachita,+ kweni maso ghithu ghali kwa imwe.”+13 Ŵayuda wose ŵakimilira pamaso pa Yehova, pamoza na ŵabonda ŵawo, ŵawoli ŵawo, na ŵana ŵawo.14 Penepapo mzimu wa Yehova ukiza pa Yahaziyeli mwana wa Zekariya mwana wa Benaya mwana wa Yeyiyeli mwana wa Mataniya, Mulevi wa ŵana ŵa Asafu, apo wakaŵa pakati pa mpingo.15 Wakati: “Pulikizgani imwe Ŵayuda mose, imwe mukukhala mu Yerusalemu, na themba Yehoshafati! Yehova wakuti kwa imwe: ‘Mungawopanga chara panji kutenthema chifukwa cha wumba ukuru uwu. Pakuti nkhondo njinu chara kweni nja Chiuta.+16 Namachero mukhilire kwa iwo. Ŵakwelerenge ku chikwezga cha Zizi, ndipo mwamuŵasanga kuumaliro wa dambo mundafike ku mapopa gha Yeruweli.17 Mwamukhumbikwira kurwa nkhondo chara. Muŵe mu malo ghinu, mwimilire waka chete,+ muwone chiponosko cha Yehova kwa imwe.*+ Iwe Yuda na Yerusalemu, mungawopanga chara panji kutenthema.+ Namachero lutani mukarwe nawo, ndipo Yehova waŵenge namwe.’”+18 Nyengo yeneyiyo, Yehoshafati wakasindama m’paka chisko chake pasi, Ŵayuda wose na awo ŵakukhala mu Yerusalemu ŵakawa pasi pamaso pa Yehova kuti ŵamusope Yehova.19 Ŵalevi awo ŵakaŵa ŵa mphapu ya Ŵakohati+ na Ŵakora ŵakimilira kulumba Yehova Chiuta wa Israyeli mazgu pachanya.+20 Ŵakawuka mulenjilenji zuŵa lakulondezgapo na kuluta ku mapopa gha Tekowa.+ Apo ŵakalutanga, Yehoshafati wakimilira, wakati: “Pulikani, imwe Ŵayuda na imwe mukukhala mu Yerusalemu! Muŵe na chipulikano mwa Yehova Chiuta winu kuti mutchinthe.* Muŵe na chipulikano mwa ntchimi+ zake ndipo vinthu vimwenderaninge makora.”21 Wakati wadumbiskana na ŵanthu, wakimika ŵanthu kuti ŵimbire+ Yehova na kupeleka malumbo uku ŵavwara malaya ghakupatulika panthazi pa ŵanalume ŵakunyamura vilwero vya nkhondo. Wakati: “Wongani Yehova, pakuti lusungu* lwake lukukhalilira muyirayira.”+22 Ŵakati ŵamba kwimba malumbo mwachimwemwe, Yehova wakaŵika ŵanthu kujoŵelera ŵanalume ŵa Ŵaamoni, Ŵamowabu, na ŵa mu chigaŵa cha mapiri cha Seyiri awo ŵakiza kuzakarwa na Yuda, ndipo ŵakakomana ŵekhaŵekha.+23 Ŵaamoni na Ŵamowabu ŵakawukira awo ŵakakhalanga mu chigaŵa cha mapiri cha Seyiri,+ ŵakaŵaparanya na kuŵamara. Ŵakati ŵamarana na awo ŵakakhalanga ku Seyiri, ŵakakomana ŵekhaŵekha.+24 Kweni Yuda wakati wafika pa chigongwe cha mu mapopa+ na kulaŵiska ku mzinda, ŵakawona vitanda ngundangunda,+ pakaŵavya wakuponapo.25 Ntheura Yehoshafati na ŵanthu ŵake ŵakiza kuzakayora vinthu kwa iwo, ŵakasanga vinthu vinandi chomene, vyakuvwara, na viteŵetero vyakuzirwa. Vikaŵa vinandi mwakuti ŵakatondeka kuvinyamura vyose.+ Ŵakatora mazuŵa ghatatu kuti ŵavinyamure, pakuti vikaŵa vinandi chomene.26 Pa zuŵa lachinayi ŵakawungana pamoza pa Dambo* la Beraka, pakuti ŵakalumba* Yehova penepara. Lekani malo ghara ŵakaghathya zina lakuti Dambo la Beraka*+ m’paka lero.27 Penepapo Ŵayuda wose na Yerusalemu, pamoza na mulongozgi wawo Yehoshafati, ŵakawelera ku Yerusalemu mwachimwemwe, pakuti Yehova wakaŵakondweska pa ŵalwani ŵawo+.28 Ŵakiza ku Yerusalemu na vyakwimbira vya vingwe, ŵabango,+ na mbata,+ ŵakaluta ku nyumba ya Yehova.+29 Ndipo wofi wakufuma kwa Chiuta ukawira maufumu ghose gha vyaru, pakuti ghakapulika kuti Yehova warwa nkhondo na ŵalwani ŵa Israyeli.+30 Ntheura uthemba wa Yehoshafati ukaŵavya chakutimbanizga, ndipo Chiuta wake wakalutilira kumupa chipumulo kosekose.+31 Yehoshafati wakalutilira kuwusa pa Yuda. Wakaŵa themba wali na vyaka 35, ndipo wakawusa vyaka 25 mu Yerusalemu. Zina la anyina likaŵa Azuba mwana wa Shilihi.+32 Wakenda mu nthowa za Asa+ wiske. Wakapatukako chara, ndipo wakachita chakwenelera pamaso pa Yehova.+33 Kweni malo ghapachanya ghakafumiskikapo chara,+ ndipo ŵanthu ŵakaŵa kuti ŵandanozge mitima yawo pamaso pa Chiuta wa ŵasekuru ŵawo.+34 Mdauko unyake wose wa Yehoshafati, kwamba pakwamba m’paka paumaliro, uli kulembeka mu mazgu gha Yehu+ mwana wa Hanani,+ agho ghali kulembeka mu Buku la Mathemba gha Israyeli.35 Pamanyuma, Yehoshafati themba la Yuda wakakolerana na Ahaziya themba la Israyeli, uyo wakaŵa muheni chomene.+36 Wakakolerana nayo ndipo ŵakachitiranga lumoza ntchito ya kupanga ngalaŵa na kuzituma ku Tarishishi,+ ŵakazipangiranga ku Eziyoni-geberi.+37 Kweni Eliyezeri mwana wa Dodavahu wa ku Maresha wakachima kwimikana na Yehoshafati, wakati: “Pakuti wakolerana na Ahaziya, Yehova waparanyenge milimo yako.”+ Ntheura ngalaŵa zikabwangasuka,+ zikatondeka kuluta ku Tarishishi.